—— 10.0. OERUCNIVERASITAETSA BIBLIOTHERK GIESSEN GESCHENKTVON DHæe& „ Ale‿ ν e d et A, — — — ——„ ,—· —— 2. 1—— —— H e an A— — ⁴ Neuun / 9 7 Lld + e „ 7. 2— 7 82 „ .STANISLA 1 HOSII S. R. E. IITVI.I SAN- CTI CLEMENTIS PRESBYTERI, CAR- PINALIS, ET EPISCOPI VARMIENSIS, IN CONCIIL IO TRIDENTINO PRAESIDIS, OPE- RA OMNIA, QVORVM CATALOGVM. OCTAVA PAGELLA REPERIES. 0 P EAA HA N NGͤ NGV ISSIM E 45 ipſo Auçtore diligenter recognita: Confeſionus opua plusquam qua- diaginta folius auctum, denuò ſolerti eura& diligentia, D. Doctoris Henrici Dunghæi Canonici Antuerpienſis edlitu. Saluo per omnia S. Sedis Apoſto- licæ iudicio. ———— — — —————— —— ii enunt/us⸗ nua alerant f eium, Y 1 yht iium al ſeriun z vaniu Tunu PRIVILEGIISENTENTIA. ee am.Aſerſſu zem matuun fof 1 Egio edicto cautum eſt, ne quis proximo octen- me O mo, citra Vidua& Hæredum Ioannis Stelſi vo-— luntates, oPERA OMNIA REVERENDISSI- Pen MI DOMINI STANISLAI HOSII CAR DI- d 4 NALIS ET EPISCOPI VARMIENSIS. in ee Tor 60) 4 vnum volumen excuſa ſimul vel ſeparatim, intra unqyunundia omnes huius ditionis fines imprimat, vel alibi im- V us eeiref Preſſa imporret, venalemve habeat, lub pœnis, in di- V afe den plom ate Regio expreſsis, z0. Octobris, anno I 570. Aulant naraum duuti Kuäheli lön conceſſis& ſubſignatis wara aa her me luerat A 1 1 7„ 7 trautmlum auralat, I. van Halle. waahuu ,9P dortaat, adotbtta. N ' enpere fumpti, ternn Meſtm ar Gr! maud Wé, 1D4C Auct 7 unra lnfenorg 6. Mantlägerant apy, 0 44 gh ſatle Theo,o .— ſem ndeardernd nr e. 1. Naum atholaco * 1†* ime luen, unan ne nn umuuan 4 If Khn y; tonaneum; ö fauun Huna T * Aute Me— aten get in ann e/¹ ſütnn Jamaning —„.) IN -' ℳ„ A 6, 54 —— AVOIORLEFECTOI. Nnus iam quintuſdecimus agitur, cum in Synodo prouinciali Petricouien. f— A 1 2 6☛ 7 A cui præſedit Nicolaus Dxiergouuski A rchiepiſcopus Gneſnenſis, certa quæ- 9 dam doctrinæ capita propoſita fuerunt„yt ſuam de illus ſententiam Eyiſcopi — iurati Aicerent. Quoniam yeròo nudeé proferebantur, poſiulatum A me fuit, yt ea paucus erbis explicarem& illuſtriora redderem, ac ſcripto mandata Patribus tmade- rem, quò melius intelligere poſſent, quid illud foret, de Luo iureiurando interpoſito, ſenten- tiã ſuam eſſent dicturi. uodaà me pro eo, yt anguſtiæ temporus ferebant, curatii eſi diligen⸗ ter, conatusi; ſum illa doctrinæ capita in ordinem redacla„ſcriptunerum& Patrum teſſi= mo niu, ac probabilioribus etiam ationibns confermare, qudò facilius ad ea calculo ſuo com⸗ — 7 probãda patres adducerentur. Neq prorſus irritus cecidit labor hic meus: Nam ſimul yt le⸗ cta fuerunt, quæ conſcripſenam doctrinæ capita, iumarunt in ea ſtatim omnes, qui tum praæ- ſentes aderant Ephiſcopi,& libello, quem produxeram, manibus ſuls ſubſcripſerunt, quin etiam, yt is typts mandaretur, decreuerunt. Quoniam vyerò quatuor tantum dierum ſpa- rium ad ſcribendum mihi dat fuerat,& res gm uls, atque ardua tractabatur, ne quid feſti= Nantius Patres de ſcripto illo ſtatuerent, periui: ſimul me faclurum recepi, yt intra paucos menſes, ea, quæ ſcripſeram, aceuratius expẽderem, ac perpolirem, augerem etiam& locuple- carem. A⁴ ſſenſi ſunt non grauatim. Ego yerò cum Archiep. vehementer vrgeret, ac editio- nem maturari poſtularet, inter yarias curas quibus tum diſtringebar, poſt ynã& alterum menſem priorem tantum partem abſolui, in qua de fide deij ſpe tractabatur. Et eſt ea(ra- couiæ typl excuſa(ùum autem Romam liber perlatus fuiſſet, Theologori iudicio proba- batur, Otto verò Iruchſes Cardinalis Auguſtanus, cuius inſignus pietas,& in ſana Lccle- iæ dottrina tuenda,& conſeruada Telus quidã ardes orhi teſtatus eſt yniuerſo, ſic labores Sos noſtros complexus eſt, vt libru dignä duceret, què in oppido ſuo Dilingenſ ſemel& ite- .... 4 rum typus mandandũ curaret, quod etiam diligenter ab eo poſtea curatum fuit. Poſtulauit etiam idem à me, quem autlorem huins libri fuiſſe cognouerat, yt quod reliquu enat operu ad ſe perferendum curaré, quo poßit integri excudi. Quod 22 Archiep. Salisburgenſis Mi⸗- chael ante tres annos hos in Chrifto defunctus, cuius& ipſius ingts fuit ſtudiũ in ea dottrina quæ ci Euagelio(hriſti cſentit propaganda ſuus à me literis contendebat. Quoniã yerò id data per me fuerat Archiep. Gneſnenſ reliqua libri pars, qui denuò Moguntiæ totã opus excudendum curabat, t inde peterent, reſcripſe. Sed in eo caſtigando non ea fuit cura, quã oportuit, adbibita. Prodiit igitur liber yalde mendoſus, ac ybi trattatur de ceremoniub à tempore ſumptu, ternio totus in eo deſiderabatur. Prodiit autem ſicut in prioribus editio- nihus, ſic& in hac, auctoru nomine ſuppreſſo, neg fablu eſt quicquã propius, quùm yt eum in terras Inferiorus Cermaniæ I beologi Louanienſes importari prohiberent. Quẽ tamen flatim vt legenant, approbarunt, ac importandi facultatem Bihliopolis conceſſerunt. Inſi⸗ gnd autem ille Ibeologus Ruardus I apper admonere me cunauit, vt ſi quid ſcripturus eſ- ſem deinceps, aut denudò ſcripta mea ſub incudem daturus, meum nomè edere non dubitarẽ. Naà in terras(atholicoru libros, qui nomen auctoris præfixũ non haberent, importari mi- nimè licere. Quamuus autem fadli mei ratio mihi conſtiterat: cUm tamen ab aliis etiam plu xibus, yt nomen meum adſcribi facerem, admonerer, non grauatim id fieri paſſus ſum, po- ſteaguam! iennenſis T)ypographus eum denuò recudendi laborem ſuſcepiſſet.(unctatus autem us eſt in editione ſua diutius aliquanto, ex quo fattum eſt, yt ex illo Moguntino ex- emplari, quod pluribus mendus fuit refertum, prius opus hoc Antuerpiæ, quàm l iennæ ex- cuderetur. Ea res animo noſtro, non parum attulit moleſtiæ.Quæ magus etiam eſt aucta, poſteaquam idem Pariſiu quoque hus eodem anno fattum eſſe cognouimus,& ab Andoéno „ ruo ce I e P er mo. Quamuus poſterior hic, cum iterum eundem librum ante bi- Leutus, multo caſtigatiorem 2 Antuer- ——— — ————— 1 4 1 1 ———— 8 AVOCTOR I. EGCNO KRI. acceßionibus locupletata yltra omnes alias priores etiam illam yltimã Rom. editionem: Juandoquidem ex nonnullis vetuſtiſsimus auctoribus, quos ante yidere nobis non contige- rat, non pauca adiecimus, ad eorum dogmatum confirmationem, de quibus nunc à nonnul- lu ambigi videmus. Toannes enim Stelſus ter opus hoc: noſtr prælis mandauit,, autem gener hic eius, anno proximo ſuperiore. In poſteriore verò Stelſij editione, plaæraç ſed noni ita multa præter voluntatem noſtram addita fuiſſe comperimus, ex uihus amen, quod magnopere nos offenderet, non eut feri ræter id, quod yhi tractam us de impedimẽ- 1 ½ matrimoni]„ſunt addita non ſolum præter, vyerum ʒ& contl yoluntate: 7 noſtram, 27,= dam verba poſf Cypriani ſententiam à nobis excuſam, de virg inibus Deo Aatan contine: nolentibus. Hucuſque enim verba noſtra ſin. Nil tra jue fuſr monium. Qui verò ſted fuerune interietti ſepeem) fere verſus, 65 bro noſtru non agnoſci- mus, fuemadmodum, nec illa quæ in margine ſunt annotata. Ac admonitus à nobis corre- ener Itelſij. ded ninſtaim id ab eo factum/ ſet, guater vno an- no liber hic Lutetiæ typus fuit madatus. Et à Iacobo quidem Puteano nil tale com miſ animaduertimus. I erum Egidius Gorbinus, Guilielmus Desbhols, Sebaſti eaa Ne e iies in lihro ſuo, quem ante 1 ediderunt„ſecundæ editionis Ancuerpienſis errorem ſunt æcuti. Eaxcuderunt autem hi Ipograpbi tres vno anno, charattere ſati eleganti non ſo= oſtrum(onfeſsionus, veri& alia, quæ 7 in hune vſq; diem omnia, magna cua, vt bene caſtigata prodiiſſe Saaeee(æterum in Dialogo, quem nouißimo loco poſuerunt, ſe ecuti yidentur exemplar valdè mendoſum, atque ita ſeriprum, vt plæriſ- que in locis, contrarias in illo ſententias videre liceat, hls quæ nos ſcripſimns. Q Quod etiam faltum aaaures,aa: in alits Dialogis, qui in manus noſtras inciderunt, Baem Lute- tiæ cum libello noſtro de expreſſo Dei verbo editus forma minòre yulgò vocaãt in ſedecimo, cùm tamen hic ipſe libellus noſter Dilingæ multò caſtigatior in lucem prodierit, verum niic Domini Henrici Dunghen cuius antè mentionem fecimus libellus hic, de expreſſo verbo Dei ad exemplar Romæ impreſſum collatus& adiutus fuit. Vidimus autem hanc ipſam Confeſsionem noſtram Lugduni quo que editam, proximo anno ſuperiore, openm Guilielmi Rouillij, ꝛuxta exemplar, quod à nobis, cum Romæ fuiſſemus, datum fuerat, viro illi, excel⸗ lenti pietate, adn mina hili prudentia Turnonio, qui tertio ab hinc anno in Cbriſto obdormiuit, cim principem inter(ardinales locum obtinuiſſet. I idimus eandem in Germanicam linguam verſam Ingolſtadij:)pis excuſam ante biennium ferè,& anno 66. in Gallicam quoque linguam conuerſam reperi- ri audiuimus, eodemq; anno hanc quoque yltimam editionem iam in f landricam trans- ferri linguam Snuzrtaues Dominus Henricus Dunghen ſcripſit. I erum id valde cupere- mus, yt omnes verſiones denuò cum hoc Petri Beller: exemplari, quod omnium yltimum eſt, quo meliores& conuenientiores in lucem prodirent, conferantur. Wominus tibi Le- Ckor contemnendus videri debet labor hic noſter, cum opus hoc intra qecem blus minus an- nos, quod quidem ipſis nobis oculu noſtrus cernere licuit, oclies& decies typu mandatum fuerit. Quod& in Hiſpaniu ey in Luſitania,& 3 g idè legi multorumq;j teri manibus, à viris gauilas& fide dignis accepimus. Nobis Quidem hoclabore noſtro nil quaſtum eſt aliud, quàm vt, qui varils& peregrinis hære- ticorum dottrinis in patria noſtra abdutti, à via abermauerunt, eos in yiam reducere cillantes autem in riſca religione continere poſſemus. Qco i uu, aliqua ex parte con- Fücre abundè magnum laborum noſtrorum fructum tuliſee nobis videmur. Abe: Lector petimus, ſi quem& ipſe fructum legendus hi Deo commendes, rh dilig egatur iſtus Cypriani teſti- Xxit ſaeiden errorem ehunc lum opus h hoe n gelo tuendæ religionu, incredibili prædito„Franciſco ee à nrliquus Catholicorum in AInolia cu- „ Kuluis „ * 2 — 2 4 1 odil elit) 9 ockrinis verum llrumff poltion lidem c. conaturt pltan pe myetu d reperl t)olbs Kcdela nlum-o ordhpro Jlurendo as iſt tl Tuo t, vt elt voredl rd S ERENISSIMOET CHRI. ₰ A 141 STIANISSIMO PRINCIPIET DOMINO, OMINO SI GIS MVNDO AVGCV STO, DEFEI GRA- tia Regi Poloniæ, Magno Duci Lituaniæ, Rußiæ, Pruſsic, Maſouiæ, Camo- gitiæ,& cæt. Domino& Hæredi, Domino ſuo Clementiſpimo, Nicolaus Ozergouuski Arc hiepiſcopus Gneſnenſis, Legatus natus G primas ‚orationer& obſequia ſaa réuerenter commendat. Lee I qua gens alia, noſtra præ cæteris habere videtur, quod 1 18 bencficium, merico gratias agere poſsit, ac debeat, quod cùm aliæ pleræque poſt agnitam veritatem,& re- 7 cuiuſuis potius, quam Chriſti Euangelium paſſæ ſint, noſtra hæc (quod illi perpetuum, cuius hoc inſpiratione factum eſt, DEVS cſſe 1.oos.2. in Domino gloriari, de quo D Eo, cuius hoc ſolius eſt I. Cor. 1. —: 1— Galat ceptum ſemel Chriſti Euangelium transferri ſe in aliud"“lw. velit) quod audiuit ab initio, in eo permanſit, neque commilit, vt Hel.13. doctrinis variis& peregrinis abduceretur. Verùm quod Timotheum, ac verum veri D EI cultorem vnumquenque Paulus admonet, de- 1.rim.6 poſitum fideliter cuſtodiuit, deuitans profanas vocum nouitates,& oppoſitiones falſi nominis ſcientiæ, quas quidam promittentes, cir- ca fidem exciderunt. Sed hanc illa tantum conſtantiæ laudem, eripe- ..... 1... ‿ re conatur totius humani generis hoſtis ille capitalis, quo nihil eſt ad noſtram perniciem inſtructius, neque vigilantius: Circumit enim 1. Fer.5. ſemper tanquam Leo rugiens, quærens, quem deuoret. Neque verò non reperit, quòd quærere nunquam intermittit. Magnam(proh do- lor) orbis Chriſtiani partein ſuis inſidiis à CHRISTI corpore, quæ eſt Eccleſia, ſegregatam immanis illa beſtia iam deuorauit, ac quod malum non pro noſtris meritis, ſed pro ſua gratuita bonitate& miſeri- cordia, proculaà noſtris finibus arcere D E vs velit, ad nos quoque de- glutiendos anirnũ adiecit. Neque verò nunc aliis artibus vtitur Sata- nas iſte, quàm quibus& ab initio ſemper,& noſtro ctiam hoc infe- lici æuo, in finirimis nobis populis irretiendis vſus eſt. Facilè perſpi- cit, vt eſt non minus callidus, quàam truculentus, aperto Marte ſi congredi velit, nihil ſe proficere poſſe. Quamobrem longè alia ſe for- ma exhiber, quam ca, quæ eſt ipſius propria, quam ſi cernere liceret, 1.⸗. 1 1„ NA* auerterentur eueſtigio mentes omnium, ac ſimul vt vidiſſent mon- 5 1W 1.„, trum hor endu m 111 gell 8 8 Nnon modo VOocemm 0n audl 61 1„ 16 d n 8 apectum elus ferre poſſent. Verùm transfigurat ſe in Angelum lucis: —. 3. 8, 1 4— Iu obn capur noſtrum, Dominum noſtrum IESVM X— 31 5.—47 2 H. grellus eft, liſdem membr- 3— 1 4 1.„ Line legis declpere co- 1—+. AIr aue roriraten UCtOTIt: ¹ 1 2 ., 8 11 67 8 Tir LS. r 111] 4 1IIn NML e ee entlnm OLItate colninen 1s etnll HISLd .. Diaboli in de „ Cipiendo ν duſtria. 7 4 ———————— ———— ——ſſ * —— 2 ————y— 4= —— Milarius ad Co- Nantiũ Augnſtñ Ephe. 4. — FEPISTOLA NICOLAI D2IERGOVVSKI impietas mulrùm auctoritatem valere, fallaciam ſub cius nomine componit, vt quia res mala per ſemetipſam acceptabilis eſſe non po- teſt, bono nomine commendetur. Hac arte nimiò plus in hac quoque gente noſtra iam profecit, ac ſub ſpecioſo verbi D 1 titulo plurimos decepit, periculum vt ſit, niſi DEvs oculis miſericordiæ ſuæ nos aſ- pexerit, ac ab illius inſidiis protexerit, ne deteriore ſint loco res apud nos, quàâm apud finitimos hactenus fuiſſe videntur. Qui quum iam bona ex parte ad mentem ſaniorem reuerſi ſint, ad nos lues hæc ſerpe- re cœpit:ac videre licet pleroſque tam cæca mente præditos, vt quum non ignorent, qui fuerint aliorum exitus, qui ſub obtentu Euangelij ſacra profanis, imaque ſummis miſcere conati ſunt, haud aliter ta- men, quàm ſi ne tenui quidem auditione quicquam ea de re percepiſ- ſent, obfirmato animo in eo pertendunt, quod ſemel prauum in ani- mum induxerunt, Tum autem vident cos, quià CHRISTI corpore diuulſi, de CHRISTIEuangelio, deque puritate verbi ſe iactant, in tot ſectas miſerè diſſectos, ipſos inter ſe digladiari, ipſos inuicem ſibi hærericos elle, neque tamẽ vel hoc eorũ diſsidio adduci poſſunt, vt in viam redeant, vnde aberraſſe videntur. Quin eò iam res rediit(quæ res vna omnium maximsè eſt deploranda) quod ſuis quiſque capitis ſom- nia, D E 1 verbum vocari,& fidem Catholicam haberi vult, ac quantò quiſque indoctior eſt, tantò ſibi plus arrogat, tantoꝗque maiore auda- cia de rebus non intellectis temerè affirmat. Ante hos triginta annos vna tantùm fuit in Chriſtiano fides, quæ nec dici poteſt fides, niſi vna ſit, quum quicquid præter vnam fidem eſt, perfidiam, non fi- dem eſſe dicat Hilarius, nunc iſti fidium ex ca ludum fecerunt, ex quo fit, vt quibus in rebus agitur ſalus noſtra, in iis iam ludatur, neque ſolidi ferè quicquam à mulris credatur, dum quouis vento do- ctrinæ circumlatæ, paulò momento huc illuc mentes eorum impel- luntur. Quoniam verò noſtrum Epiſcoporum officium hac in re non- nulli requitchant, qui nos vel hac ex cauſa non eſſe immunes à culpa dicerent, quòd nullam certam paſtoribus docendi formam præſcribe- remus, in qua acquieſcere poſſent: quamuis ca pridem à ſanctis Patri- bus præſcripta eſt, nec eſt quòd quiſquam à nobis aliquid noui expe- ctet, quum vitare nouitates Paulus iuſſerit: Ne tamen videri cuiquam poſſemus nolle gregis noſtrr ſaluti proſpicere, conuocauimus ea de re Synodum, in qua cùm eſſet de tuenda religione, deliberatio ſuſcepta, in cam ſententiam itum eſt ab omnibus, vt certi quidam articuli ſcri- berentur, de quibus ſinguli Epiſcopi ſuo quiſque loco ſententiã roga- ti dicerent, iuriſiurandi etiam religione interpoſita, quod non ſecuùs di- cat quiſque quaàm ſentiat. Eò enum iam audaciæ atque amentiæ pro- greſſos pleroſque cernimus ex iis, quibus recepta fides Eccl=i probatur, vt Catholicos ctiaw ſ dem ſint ſecum ſententiæ. P ſentientem, qui doctt illivnum omnium in lingua prom- 4 1 mulare Pe T — AD SIGISMVvND. AvCVST. POLONIAE REOGEM viros metiuntur. Hos itaque articulos vno ore a meæ omnibus iuratis, qui tum præſentes adera legitimis de cauſis abfuerunt, legatis comprobatos,& manu ſingulo- rum ſubſcriptos, in ordinem poſtes digeſtos, ac nonnihil expolitos, atque in iuſtum volumen redactos„viſum eſt tuo, Chriſtianiſſime Rex, nomini dedicare. Cui enim dicarem rectius, quàm orthodoxæ fi- dei noſtræ propugnatori? quem ſancta maiorum veſtigia perſequen- tem, diuinitus datum eſſe nobis videmus„cuius auctoritate conatus iſtorum impij ſedari poſſint, qui ad religionem Chriſtianam cuerten- dam conſpiraſſe videntut. Quos, quum Dei metus in officio contine- re non poſſit, continet tamen in officio Maieſtas tua, pro ca, quæ tibi à Deo conceſſa eſt, ad Eccleſiam ipſius defendendam„poteſtatc. Quod vt perpetuò facias, vrque diu te nobis incolumen& felicem conſeruet idem ille, qui tibi tam pias iſtas co- b Epiſcopis prouinciæ nt, ab corum verò, qui gitationes inſpirauit Dominus noſter leſus Chriſtus, vnà cum clero vniuerſo to- tius prouinciæ meæ ſupplex prccari nunquam intermitto. 4 CoONTE. Vide Augnſf. ad Vincenuum Epiſtolam. — 4 3 1 3 8 4 2— 8—“ 4 4 — 1 un——— 22. ——————— 8—— 1* 3 3———— —, CONTENTA. Confeſſio Catholicæ fidei Chriſtiana, à Patribus in Synodo prouinciali habita Petricouiæ anno 1551. menſe Maio congregatis. Folio 1. Propugnatio veræ, Chriſtianæ, Catholicæque doctrinæ, ad- uerfus Ioannem Brentium pro Petro Soto elegantiſlimb conſcripta. 209. De expreſſo Dei verbo Libellus, his tem poribus maximè ne- ceſſarius. 313. Dialogus de eo, num calicem laicis,& vxores Sacerdotibus ermitti, ac diuina officia vulgari lin gua peragi fas ſit. 332. Iulenum oe& cenſura de iudicio& cenſura miniſtrorũ Tiguri- norum& Heydelbergeñ. De dogmate contra adorandam Trinitatem in Polonia nuper ſparſo. 347. De loco& auctoritate Rom. Pontificis, in Eccleſia Chriſti& Conciliis, ad Staniſlai Orechouij Epiſtolam præfixam, re- ſponſio. 369. Epiftola D. Staniſlai Hoſij Cardinalis VVarmieũ. ad Illuſtriſ. Brunſuici Ducem Henricum. 375. Epiſtola D. Martini Cromeri, ad Regẽ, Proceres, Equitesque Polonos, in comitiis Varshauienfibus con gregatos. 378. Epiſtola D. Ftaniſlai Hoſij Cardinalis VVarmieñi. ad Sena- tum Colonienſem. 382. Bbas Pan Abdias b⸗ — Abenusan ſeniis. elhelmus, kan ader Qu exandet 7 Eiiulhom malaulus 1 mbfol- us macletus aſtaſus Papꝛ. altaſius Paunia thlochenus. males Polono lct dreas Hieroſol ¹ elomus. ngelus bolinn nianus ine-ple nſelmus. pſelmus Hauesbe ronius Eplſcopu dtonius Afchiepi donlus. iſtoteles. (noblus. thanaſius, ugulilnus. dullus Mgnus eca. enedictus, krnafdus. ertramus. onauentura. urchardus Epiſco ausPaa mann MAnntu Papa. 2alllocorus, CGderinus, Caſaius Arelatenſ Claucino Clemansty flaopu Däerii ſacceilor. Dlemensah daananit fuittanude duna hromarus ſc ſeftnus Pan loneiliommlb J'pianus. Jyillus Alexxni „yrllus Hieroſch g amalcenus. hectena Decretales vonyfus areo 3 onffarCut reus AVCTORVM NOMINA QVORVM IN HOC VOLVMINE PRKRCIPVA EFEIT Bbas Panormitanus. Abdias Babylonius. Adelbertus Archiepiſcopus Gneſ- nenis. Adelhelmus. Agatho. Albertus Magnus. Albertus Pightus. Alexander Quartus. Alexander Quintus. Alexander de Ales. Algerus. Aloiſius Lipomanus. Amalarius Treueren. Archiepiſc. Ambroſſus. Anacletus. Anaſtaſius Papa. Anaſtaſius Patriarcha. Anthiochenus. Annales Polonorum. Andreas Hieroſolymitanus, Angelomus. Angelus Politianus. Amanus interpres Chryſoſtomi. Anſelmus. Anſelmus Hauesburgen. Epiſcopus Anronius Epiſcopus Conſtantien. Antonius Archiepiſc. Florentinus. Apontus. Ariſtoteles. Arnobius. Athanaſius. Auguſtinus. Baulius Magnus. Beda. Benedictus. Becnardus. Bertramus. Bonauentura. Burchardus Epiſcopus Vormatien. Caius Papa martyr. Cahxtus Papa. Cafliodorus. Celerinus. Cæſarius Arelatenſis Epiſcopus. Claudianus. Clemens Epiſcopus Romanus D. Betri ſucceſſor. Clemens Alexandrinus. Chriſtianus Drutmarus, Chromatius. Cæleſtmus Papa. Conciliorum Iiber. Cyprianus. Cyrillus Alexandrinus. Cyrillus Hieroſolymitanus, Damaſcenus. Decreta, Decretales. Dionyſius Areopagita. Dionyſius Carthuſianus. rheus. MENTIO,. Euſebius, Emiſſenus, Eurhimius, Fabianus, Fauttinus. Franciſcus Torenfis. Fulgentius Epiſcopus Maſsilienſis. Gabriel Biel, CGaudentius, Gelaſius. Gennadius. Germanus Patriarch. Conſtãtinop. Gratianus. Gregorius Magnus. Gregorlus Nazianzenus, CGregotius Niſſenus. Gunnelmus Durandi. Guiihelmus Epiſcopus Pariſienſis. Guilhelmus Bibliothecanus Mal. mesberienſis. Guimundus Epiſcopus Auerſanus. Haimo. Hicronymus. Higinus. Hllarius. Hildelbertus Cænomanenſis Epiſc. Hippolitus. Horatius. Hormnfda. Hortulus animæ. Hugo de S. Victore. Hugo Cardinalis, Hugo de Prato. Idacius Clarus. Ignatius. loannes Chryſoſtomus, Ioannes Gerſon. Ioannes Epiſcopus Romanus, Iannes Scotus. Ioannes Caſsianus. loannes Cochleus. Ionas Aurelianenſis Epiſcopus. Ioſephus. Iræneus. Iſidorus, Iſichius. Innocentius Tertius. Iulius. Iuo Epiſcopus Carnotenſis. Iuſtinus Philoſophus martyr. Lactantius Firmianus. Lantfrãcus Epiſcopus Cantuariẽſis. Leo Magnus. Leontius Epiſ. Neapol. inſulę Cypri Liberatus. Macarius Epiſcopus. Macarius Monachus, Marcus Eremita. Martianus. Martialis Lemouicenſis Epiſcopus. Maxentius. Maximus Taurinenſis Epiſcopus. Maximus Tyrius. Michael Epiſcopus Merſpurgenſis. Nicephorus. icolaus Papa. laus Lyra. Optatus. Onigenes. Oſius Epiſc. Cordubenſis Pacianus. Palladus, Pamphilus martyr. Paſchaſius. Paulus Nolanus. Paulinus Aquileienſis Epiſcopus, Petnus Chryiologus. Petrus de Aliaco. Petrus Lombardus. Petrus Abbas Cluniacenſis, Philaſter. Philo. Photius, Plato. Plu archus. Poſsidonius, Primaſius. Proclus Conſtinopol. Epiſcopus, Proſper Aquicanicus. Prudentius, Rahanus. Rabbi Samuél. Rabini. Raynerius. Remigius Antifiodorenſis Epiſc, Ricardus de Praro. Ricardus de media villa. Ruffinus. Rutfticus diaconus. Rupertus Abbas Tuitienſis, Sacerdotale Romanum. Saluianus. Satyrus. Serenus, Seneca. Sidonius Aruernus. Simeon Metaphraſtes, Sixtus Papa. Socrates. Soter. Sozimus. Sozomenes. Staniſſaus Epiſcopus Cracouiĩenſis. Stephanus Papa. Stephanus Epiſcopus Boſtrorum, Stephanus Brulepher. Suetonius, Sulpitius Seuerus. Syritius. Taraſius. Terentius. Tertullianus. Teleſphorus. Theodoretus, Theodorus. Theonas, Theophilactus. Theophilus Alexandrinus, Thomas de Aquino. Thomas VValdenſis. Virgilius. Victor.— Vigilius Epiſcopus Tridentinuso Victorinus. Vincentius Lyrinenſis. Vincentius Beluacenſis. Vrbanus Papa, Xiſtus. epherinus. 7 55 ———-—— —————— — —— —————— ———,— — INDEX CAPITVLORVM HVIVS OPERIS, CVIVS PRIOR PARS CAPITIS, POSIERIOR FEOLII NVMERVM CONTINET. 1. Quod ſides fundæmentum ſit re⸗ ligionis Chriſtianæ. 1. a. Quod fides mediatoris, poſt lap: ſum primi hominis fuerit,& eſt omnibus ad ſalutẽ neceſſaria, ne: que potuerit aut posſit quiſauam abſque illa ſaluari. 3. Quod eccleſia omnia, quæ ad ndẽ mediatoris pertinent, non modò ſcriptis& ſermonibus, verùm& certorum dierum obſeruationi- 2 bus,& ſignis,& imaginibus,& habitu,& geſtu,& variis Cære- moniis mẽtibus fidelium impri-: mere conata eſt. Ac primùm de anno in certa tempora diſtribu- to, deq; beneficio Chriſti incar- nationis. 2. 4. De beneficio redẽptionis per cru: cem& mortem Chriſti factæ. 2. 5.(ude in die Paraſceues rectè de- ploratur Chriſti pasſio. 3. 6. De gaudio dominicæ reſurrectio: nis. 3. 7. De aſcenſione Chriſti, deq; extre mo iudicio. 4. 9. De S§. Spiritu deq́; Trinitate. 4. b „. Quod dictũ Apoſtoli, dies obſer- uatis& menſes, nihil aduerſetur obſeruationi dierum, quæ ſit in Eccleſia. 5. b 10. Quomodo præcĩpuè Chriſti ſat ſionis benencia variis modis Ec⸗ cleſia rudibus inculcare conata eſt, ac primũ de ſigno Crucis. s. n1. De crucifixi ſimulachro. 7. b 12. Quomodo Sacerdotes& Epiſc. ad cõtemplandſũ perpetuo crucis & mortis Chriſti beneficiũ ex ci- tare mater Eccleſ.conata eſt. 3. b 13. Qnod falſo quidã de obſcuratis riſti beneficiis, quũ per ipſos potius obſcurentur,& omnis eo⸗ rum memorla extinguatur. 9. 14. Queæ ſit vis huius articuli, Credo ſanctã Eccleſiam catholicam. o. b 15. Scripturæ ne magis, an Eccleſiæ teſtimonio ſit credendum. I. 16. Quod Euãgelio credimus, nõ tan quã hominis teſtimonio, ſed tan- quã intus loquẽtis Dei voci. n. b 17. Quod ſcriptura nihil eſt certius, quodq; certus ex ea ſenſus eli⸗ ci posſit. ibid. 18. Quod nõ liceat ad ſuã cuĩq; men· tem ſcripturam accõmodare. 12. 5. Non proptereà non eſſe cõſenſum Patrum in ſcrĩipturis interpretan⸗ dis ſequẽdum, quod vnus aliquis aliquando errauerit. 12. b 20. Deſcriptio Eccleſię, quodq́; ſibi no men eius& auctoritatem vſurpãt etiam hæretici. 13. b a1. Quod quatuor ſunt Eccleſię notę, prima eſt, quod ſit ſancta. 14. 32, Secunda nota eccleſię, quod ſit Ca tholica. 15. 23. Quomodo dignoſci poſsit homo catholicus, exẽplis illuſtratur. 16. 24.· Quod concilium œcumenicũ Ec⸗ cleſiam Catholicam repræſentat. 17. 25. Tertia nota Eccleſiæ, quod ſit vna. 25 b 26. Quod aliter vnitas retineri non poteſt, quam ſi vnus aliquis præ: ſit eccleſię, cui pareãt omnes. 26. b 27. Quarta Eccleſ.nota, quod fit Apo ſtolica 28. 28. Quod vbĩ legitima Epiſcoporũ ſucceſsio eſt, ibi doctrina Apoſto lorũ, ibi vera eſt vna, ſancta, Ca- tholica, Apoſtolica Eccleſia. 25. b 29· Quod fides eccleſię propterea de⸗ ſerenda non ſit quòd pręſidẽt illi quandoque, qui vitæ non omni- no ſunt inculpatæ. 31. 30. Queæ ſit ſanctorũ cõmunio. 32. b 31. Qui ſint extra ſanctorũ commu⸗ nionem. 33. 32. De Sacramentis. 34. 33. De numero Sacramẽtorum 34 b 34. De Baptiſmo 35. 35. De ſuſcipientibus baptiſmum 8. 36. De miniſtro huius ſacramenti 39. 37. De ritibus& Cæremonus baptiſ. mi. 41. 38. De Sacramẽto cõfirmationis. 42. 39. De Sacramento Euchariſtiæ 4; b 40. De materia huius ſacraméti 40. b 41. Quod hoc Sacramentũ recteè di- catur ſacrificinm 54. 42.De effectu Deementtheleri ſtiæ 43. Quemadmodũ affectos ad oe 5 cramentũ accedere oporteat 6. b 44. De Sacramento pœnitentiæ 70. 45. De materia& forma huius ſacra⸗ menti 70 b 46. De contritione ibid. 47. De cõfesſione,& quæ illi reſpon: det, abſolutione. 72. 48. De ſatisfactione 73. b 49. De Sacramento extremę vnctio- nis 80. 5o. De Sacramento Ordinis go b FI. De diſtinctione Ordinum. 31. b 52. De ſacris ordinibus, qui maiores vocantur 92. 53. De Sacerdotio 92. b 54. De miniſtro huius Sacramẽti 9y. 55. De Sacramento Matrimoni 91. b 56. De impedimẽtis Matrimonij 53. b 57. De iis, quæ reſtãt ex ſymbolo, pec- catorum remiſsione, carnis reſur- rectione,& vita æterna 106., b 58. De Spe 107. b 59.Expoſitione Dominicæ orationis auctore D. Cypriano 115. 6o. Explicatio Salutationis Angelicç. 119. 6r. Quod Iuſtitia noſtra non ſit ldn fides 62. Quod peccato quolibet mortali fides non amiĩttatur 124. 63. Quod fides à ſpe&charitate non modò vocabulo, verumetiã ra- tionabili differentia deſtingua-⸗ tur 122. b 64. Quod fidei, vt prodeſſe queat, ſpẽ &charitarẽ iungi neceſſe eſt 123. 65. Quod nihil impoſsibile Deus præceperit 124. 6s. Quod nõ tã natura mandatorã, quam noſtra ſiat ignauia, vt im- pleri mãdata non poſsimus, cùm quæ timori grauia ſint, leuia fint amori 125. 87. Quod operatur bona Deus in no bis, non ipſis nihil agentibus, ve⸗ rum cõſentientibus& ſimul ope⸗ rantibus nobis. 126. 63. Quod ſemel iuſtificatũ gratia ſua Deus nõ deſerat, ſi nõ ab eo deſe⸗ ratur: quòdq; charitati nõ modò non impoſsibile, verum nec ditfi⸗ cile quicquam eſt 127. 69. Quod chriſtiana iuſtitia charitas eſt ex corde puro,& conſcientia bona,& fide non ficta. 1²7 b Quod per fidem, ſpẽ& charitaté, quæ propemodũ obſoleuerat in nobis, imago dei reſtauratur. 129. b 71. Quod iuſtitia Det iuſti ſumus, nõ qua Deus ipſe iuſtus eſt, ſed qua nos iuſtos facit 0. 72. Quod nõ ſola iuſtitiç Chriſti im- putatione, ſed verè& realiter in⸗ hærente nobis iuſtitia iuſti ſu- mus. 133.5 73. Eorũ cõfutatio, quæ cõtra vere& realiter inhęrentẽ nobis iuſtitiã à uibuſdam proferuntur 136,b 74. Quod præceptũ Charitatis, quæ eſt iuſtitia noſtra, in hac vita ex⸗ pleri poteft 149. b 75. Explicatio præcepti de diligendo Deo& proximo 153. 76. De præceptis decalogi 154. 77. De primo præcepto ibid. 78. De ſecundo præcepto 155. B 79. De tertio præcepto ibid. 80. De quarto præcepto 157.b 21. De quinto præcepto 158. b 82. De ſexto præcepto 159. 83. De ſeptimo præcepto 16t. 84 · De octauo præcepto. 161. b 85. De nono& decimo pręcepto. 162. 86. De externo cultu 154. b 87. Cæremoniarum diuiſio 165. 88. De Cæremoniis, quæ ſumuntur à perſonis 165. b 89. De Cæremoniis, quæ ſumuntur à rebus. 166. 90. De Cæremoniis, quæ ſumuntur 4 loco 169, b 4 5I. De Cæremoniis, quę ſumunturà 4 temp. 52. De ten 3⸗ 53. Patione K * V 90 Y re ſchom quadtupe bellis i duidentia nunt. formican Peat Duce vod afeme rlaſm ha hr caLenlra Ires exitusc sinelle neg⸗ Irmare, aqu quis verum ormica lal Oſ 1s Gl and. Deun kaq. ris, Ouos H Lpecum imi ſem vetbis p B. Pphrem vumn da rnnisexp tam ace recc In ilum erd irtutidus an polt leinen ſientie fmd k lis vicen lquis anima betco onmun AA A A en ““ tot generibus qnemadmodum à M. Tullio ſcriptum legimus —;—;;’j—O——ꝛ—x—ꝛ—ꝛ—P——————— * CoNFESSIO CATHOLIC FIDEI CHRISTIANA, PETRI COVIEN- 81S SIͤNODINOMINE A R. D. STANISLAO HOSIO CARDINALIE EPISCOPO VARMIENSI conſcripta. PRO OE MI VM. — VH propria ſemper hominis exiſtimata ſunt, non defuère ‚qui cum cæteris Sas l animantibus ea nobis eſſe cõmunia putarent. Nam ſiue ſermone maximè dif- I ferimus ab iis, quæ bruta VOcantur, preterquã quòd aues humana verba ſonan tes audire licet, quãdo ſuas voces cetera viuẽtia propriis inter ſe notis decernũt . ⁴₰ atq; dinoſcunt, nonne mutuos inter ſe miſcere ſermones Videntur? ſiue quis ri dere ſic homini propriũ eſſe dicat, vt& omni homini& ſoli,& ſemper inſit, an non apparet in quadrupedibus nõnullis ridendi quædã ratio, quãdo demulſis auribus, contractoq́; rictu, & oculis in laſciuiam reſolutis, aut homini alludũt, aut ſuis quiſq; propriis fœtibus? Iam& prouidentia non carent bruta, quando ſibi proſpiciunt in futurũ, ac cibos olim ſumendos re Ponunt. Qua in re adeò non ſunt quibuſdã etiaã hominibus inferiora, vt pigriorẽ quendam ad formicam ire Sapiens iuſſerit, vt eius vias conſideraret, ac ſapientià diſceret, que quũ non habeat Ducem, non Preceptorè, non Principem, parat æſtate ſibi cibũ,& in meſſe cõgregat, quod hyeme eomedat. Rationis verò, qua ſola maximè nos à reliquis animantibus differre perſuaſum habemus, nnne ſigna in multis deprehenduntur? Nam quando vtilia ſibi appe- tunt, cauent ab iis, quæ ſunt noxia, quando pericula fugiunt, quando laribula fibi parant in plures exitus diſparentia, intelligere certè aliquid videntur. illis ineſſe, negare, cum ipſum etiam hominẽ ſæpè deludant? afhrmare, à quibus vt ſapientiam diſcamus Poterit autem aliquis rationem Poterit ea eſſe ratione deſtituta „gquorum vt prudentiã imitemur, non mortalium aliquis, verùm ipſe nos Deus admonet immortalis? Cuius enim niſi Dei vox eſt, vt diſcamus à formica ſapientiã? cuius niſi Dei vox eſt, Eſtote prudentes ſicut ſerpẽtes? Citat etiam Am⸗ broſius quandam ſcripturam: Vade ad apem,& vide quomodo operaria eſt. Deum itaq; ſequutus auctorem, fecit ſanctus pater Baſilius, cum quintæ diei opera in iis libris, quos Hexameron inſcripſit, enarraret, vr ad quorundam aquatiliũ, volatilium,& qua⸗ drupedum imitationem oratione ſua mentes hominum inflammaret. Quod modò non to- tidem verbis poſteà factum eſt ab Ambroſio, cùm idem argumenti genus pertractaret. Sed & B. Ephrem admounet nos: vt apem imitemur. Non omninò vana, vt eorũ opinio fuiſſe videatur, qui, quæ nos bruta vocamus animan- tia, rationis expertia prorſus eſſe negauerunt. Grauis apud Græcos auctor Plutarchus, librũ etiam ea de re conſcripſit, in quo quendam è ſociis Vlysſis, Circes veneficiis in ſuem cõuer- um, illum perſuadere conantem inducit, quòd cum ratione, tum pleriſq; mortalibus etiam Virtutibus, non exæquent homines modò ea, quę à nobis bruta dicuntur, verùm etiam lon- 80 poſt ſe interuallo relinquant. Qin& Arnobius multa in illis conſpici dicit rationis& ſapientiæ ſimulachra. Ex iis videre licet, quod quæcunq; tandem ea ſunt, quibus placet ſibi genus hominũ, ac reliquis animantibus anteponi, ſeq; diſcerni ab illis vult, ea non minima ex parte cum illis habet communia. Quid igitur eſſe dicemus, quo maximè diſcerni posſint homines à pecori- bus? Non ratio, non oratio, non prudentia, non alia quæcunq;, ſed ſola eſt religio, quæ nos ab illis diſcetnit. Hoc adeò ipſa etiam figura& ſtatus hominis indicat, qui cum cætera ani- malia prona terram ſpectent, ſolus ex omnibus eſt vultu in cœlũ erecto, vr vel ex hocadmo- neatur homo, quò vultum, eò& mentem ſpectare debere, non vt, quod Anaxagoræ viſum fuit aliquando, Solem& Lunam, verùm vt à quo Sol& Luna, à quo etià ipſe homo, à quo cuncta, quæ vel ſub aſpectum hominis cadunt, vel ſolo intellectu comprehendi poſſunt, con dira ſimt& creata eum vt contempletur, eum vt cognoſcere, cognitum amare,& eo qui di- uinAli propriè debetut, Giltu proſequi ſtudeat. Hoc eſt igitur in homine eximium, hoc eſt, quo vel ſolo el certè maimè diffart humanum genus à cæteris viuentibus. Ex quorum „nullum eſt animal præter ho- inen quod hasrat fen aliquam Dei. Quamobrem apud Plurarchum etiam Vlyſſes Hon habuit, quesSrilli efelleret argum enta, quibus ille rationem ineſſe brutis probare con- tendebat, præts vnum hoc, quòd graue diceret eſſe, rationem iis concedere, quibus Dei co- guitio nõ fit ingenita. Quæ cuùm ita ſe res habeat, quid eſt aliud, in quo magis elaborare mor kales omnes oporteat, quàm vt ad agnitionem Dei peruenire liceat? ad quem contemplan- Ladan. Iib. 3.i ſtit. cap. 10. Hominis diffe- rentia& pro- prietas. Katio quomodo brutis cõpetas. Prouerb. s. Rationis ſena in Prutis. Matth. 10, Baſil. omil. 7.8. 9. De cõpunclione cordis, lib. i. ca. g. Ambralibro 5. Hexameron. cap. 216 Arn. lib. 2. con⸗ tra gentez. Religio ſola Dei notitia à brutis heminẽ propriẽ diſtinguit. 8 Homo naſcitur ad Hei contem- e videmur? vt niſi fecerit quis id, cuius cauſa productus in hanc lucẽ eſſe viderur 2 Plastauem. recte —-——— 1 1 — ———— ——,— —-—— 12 PH R O OE MIVM⸗ rectè de illo dici queat: Homo cum in honote eſſet, non inrellexit, comparatus eſt 1umentis inſipientibus,& ſimilis factus eſt illis. Neq; enim iam fere quicquam eſt in homine, quo di- guoſci posſit à iumentis, fi ſit agnitione Dei deititutus. Deinde verò affluat aliquis omnibus iis, quæ bona vocantur& ſunt: ſit iuſtitiæ, ſit continentiæ laudibus inſignis, ſit omni virtu- tum genere perpolitus, ſic Ariſtide, ſir Catone, ſit Phocione ſanctior, niſi veri Dei verã agni- tionem habuerit, ſuperuacanea illi fuerint hæc omnia: fruſtra in illis aſſequendis laborauerit. Legankhe. Oannis eius iuſtitia, ſicut à Lactantio præclarè ſcriptũ eſt, ſimilis erit humano corpori caput cap.⸗. non habenti: in quo tametſi membra omnia& locis ſuis conſtent,& figura,& habitudine: uſlitia ſmue. Dei tamen quoniam deeſt id, quod eſt omniũ principale,& vita& ſenſu caret. Itaq; membra illa Terſan. formam tantummodo membrorum habent, vium non habent: tam ſcilicet, quàm caput ſine mauo ſiue capue. corpore. Cuius gerit ſimilirudinem, qui cum Deum nõ ignorer, viuit iniuſte. Idenim ſoluùm haber, quod eſt ſummum: ſed fruſtrà, quoniam virtutibus ranquam membris caret. Itaque vt ſir viuum& ſenſibile corpus,& agnitio Dei neceſſaria eſt, quaſi caput,& omnes virtutes quaſi corpus: ita fiet homo perfectus ac viuus. Summa tamẽ omnis, in capite eſt, quod quam- uis conſtare non posſit ſine membris omnibus, ſine quibuſdam tamè poteſt. Et erit quidem animal vicioſum ac debile, ſed viuet tamen: ſicut& is qui Deum nouit,& in aliqua re pec- cat: dat enim veniã peccatis Deus. Quamobrem ſine membris aliquibus viui poteſt, ſine ca- pite nullo modo. Hæc res efficit, vr etiamſi naturâ boni ſint Philoſophi, nihil tamen ſciant, nihil ſapiant. Omnis doctrina& virtus eorum ſine capite eſt, quia Deum neſciunt, qui vir- tutis& doctrinæ caput eſt: quem qui non cognoſcir, licèt videat, cæcus eſt: licèt audiat, ſur- dus: licèt loquatur, elinguis eſt. Cùm verò conditorem, parentemq́; rerum cognouerit, tunc & videbit,& audiet,& loquetur: Habere enim caput cœpit, in quo ſunt ſenſus omnes collo- cati: hoc eſt, oculi, aures,& lingua. Caput igitur teneamus, Deũ cognoſcere ſtudeamus, etiã atq; etiam omni ope connitamur omnes, vt quò vultus noſtros conuerſos eſſe videmus, ed mentes etiam noſtras erectas habere queamus, atq; in illius, per quem conditi ſumus& re- dempti, contemplatione verſemur, ne ſimus corpus ſine capite, neque ſimus ij, in quos rectè quadrare posſit, quod in Pſalmis ſcriptum legimus: Os habent& non loquentur, oculos ha⸗ bent& non videbüũt, aures habent& non audient. Ad hanc agnitionẽ, contemplationemq́; Dei Opt. Max. pios omnes, vt inuitaremus, hæc ſcribẽdi labor à nobis eſt ſuſceptus, quę quia dem vno verbo religio ſiue pietas dici poteſt: Religio quidem, quòd ea tanquam vinculo Pſalm. 4. — Pſalm. unz. Seopus huius li: bri eſt pios ad Dei agnitionẽ᷑ et contem plationem prsduteer quodam obſtricti Deo ſumus& religati: Pietas autem, quòd nõ aliter pios eſſe licet, quàm 1 Deum ritè colendo. Hac itaq; de re dicere nobis nunc eſt propoſirum, quæ ſit piè colendĩ Ioan. 17. Deum ratio, de qua non leues hoc infelici æuo noſtro controuerſias excitatas eſſe videmus. In ſs. Supplices eum precamur, quem noſſe vita eſt æterna, Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum, Phan z. vt qui via nobis factus eſt, pro bonitate ſua nobis concedat, ſic vt de eo, quod nobis inſtitu- Toan 4. tum eſt, diſſeramus, vt non declinemus neq; ad dextram, neq; ad ſiniſtram: ſed via regia ince dentes, nihil proferamus, quod non ad ipfius gloriam, quam alteri non dat, propriè pertinere videatur: cui ſoli ſtudere ipſo inſpirante, quam ſolam, pro eo vt vires nobis fuerit, ſuppedi- tare dignatus, propagare deliberatum habemus. Quoniam itaq; ſpiritus Deus eſt, indubita⸗- tum illud erit, quod in ſpiritu adorari, ſpiritu coli, ſpiritualibus exercitiis venerari maximè vult: cuius generis ſunt, fides non ficta, ſpes firma,& charitas de corde puro profecta: Tribus iis, qui propriè deberur Deo cultus abſoluitur. Ac ſi non conſtaret homo niſi ſpiritu ſolo, ni- eus afrneerus il ab eo pretereà req uireretur ad purè Deum colendũ. Quoniam verò corporis quoq; mole cnuſtan exterius premitur, æquum eſſe videtur, vt non hæc modò, quæ iam cõmemorauimus, interiora, ve- 8 Panch ede aülfr etiam externa quoq; ad colendum Deum adferat. Colat Dominum humana mens, fide, 8 e ſpe& charitate: colat Dominum corpus hominis externis& corporeis rebus, quibus tan- quam ſignis quibuſdam ſuam erga Deum fidem, ſpem,& charitatem oſtendat: vt ſic totus homo dicere posſit cum Propheta: Cor meum& caro mea exultauerunt in Deum viuum: ac quemadmodum corpus ordinatur ad Deum per ani- mam, ſic exterior cultus ad interiorem referatur: ſine quo fruſtrà Deus quibuſcunq; tandem externis ritibus colitur. Priore itaque loco, de interno: poſteriore, de externo Dei cultu verba faciemus: nihil in medium allaturi, niſi quod verbo Dei conſentaneum eſt— 7 futurum⸗ 4 4 8 Cultus dininus ſeu relizio pro⸗ pris fae,ſpe,& 1 Pſa m. 83. Cau ſæ ordinis tra kandaruns in hoc opere. cedit ad yn credich Lam guil oc Pnpte nui ceim toreCt Verom q um,& hu ntum no 8q; poſſ tum Ieſum 10 peccatb eccaris 7o lomodo a- tuu bumus zecienspar m perpim am, quami oc quicond lutem. H quipad vo monlum nc cruciſi dippiam rater qucer Ink o fero aheme Bnül deen Ie, contersd led elem Oo TMcc ſenon V hovin „düpnu um. K. QVOD FIDES FVNDA MENTVM SIT RELIGIONIS C HRISTIANAE. 3 CAPVT 1. VI fidem ſanctiſsimæ religionis, doctrinæq́;, Chriſtianæ fundamentum, ſimul ianuam& viam in vitam, ac recurſum quendam atque reductionem à corru- ptione ad incorruptionem, immortaliratemque eſſe dixerunt, ij verè vim eius expreſsiſſe videntur. Nam per hanc acceſſum habemus ad patrem, qui vitæ no —yAbis& immortalitatis auctor eſt. Credere enim oportet accedentem ad Deum. Accedit ad Deum, qui inuocat eum. Quomodo autem inuocabunt, dicit Apoſtolus, in quem non crediderunt? Fides itaq; cumprimis eſt neceſſaria, ſine qua impoſsibile eſt placere Deo: Quam qui non habet, fruſtra accedit ad Deũ, fruſtra loquitur, fruſtra inuocat Deũ, intellexit hoc Propheta, cùm dixit: Credidi propter quod locutus ſum. Quin& Apoſtolus: Et nos, inquit, credimus, propter quod& loquimur. Prima ergo vox eius, qui ſe Chriſtianũ profi- tetur, eſt, Credo. Hinc eſt, quòd non Sophi, non Philoſophi, ſed fideles appellamur. Verùm quid tandem illud eſt, quod credere nos oportet? nihil aliud quaàm Ieſum Chri- ſtum,& hunc crucifixum. Hæc eſt fidei noſtræ ſumma, vt credamus, nos, qui primorum pa rentum noſtrorum culpa facti eramus filij iræ, filij gehennæ, rei mortis æternæ, nõ potuiſſe, neq; poſſe à morte liberari, niſi per vnum mediatorem Dei& hominum, hominem Chri- ſtum Ieſum, qui dedit ſemetipſum redemptionem Pro omnibus: qui factus eſt propitiario pro peccatis noſtris: non pro noſtris autem tantum, verùm& totius mundi: qui lauit nos à peccatis noſtris in ſanguine ſuo: Qui cùm inimici fuiſſemus, reconciliauit nos Deo patri. Quomodo autem reconciliauit? Vt ſicut per inobedientiam vnius hominis peccatores con ſtituti fuimus multi: ſic per vnius obedientiam iuſti conſtitueremur multi. Factus eſt enim obediens patri vſque ad mortem, mortem autem crucis, quò ſic lueret inobedientiæ pecca- tum, per primos parẽtes noſtros admiſſum,& nos ex impiis iuſtos factos, per obedientiam ſuam, quam in perferenda morte crucis oſtendit, cum patre ſuo cœleſti in gratiã reduceret. Hoc qui corde credit, ſiifficit illi ad iuſtitiam: qui verò confitetur inſuper ore, conſequitur ſalutem. Hoc ſolum ſcire ſe Paulus gloriabatur, ſcribens ad Corinthios: Cuùm veniſſem, inquit, ad vos fratres, veni non in ſublimitate ſermonis aut ſapientiæ, annuncians vobis te- ſtimonium Chriſti. Non enim iudicaui me ſcire aliquid inter vos, niſi Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixum. Non veni, inquit, ſyllogiſmorum captiones, non ſo ophiſmata, non aliud quippiam huiuſmodi vobis afferens: verum ſic me vobis exhibui, quaſi nihil aliud ſcirem, præter crucem Chriſti. In hac ſola gloriabatur Paulus, hanc ſolam ſe noſſe profitebatur,& præ ſe ferebat: Ab iis Verò vehementer animus eius abhorrebat,& eorum conſuetudine interdicebat, qui ſuper- bi, nihil ſcientes, languebãt circa quęſtiones& pugnas verborum, ex quibus oriuntur inui- diæ, contentiones, blaſphemiæ, ſuſpiciones malæ: cùm ſeruum Domini non oporteat litiga- re, ſed eſſe manſuetum ad omnes, docibilem ‚patientem,&c. Vod fides Mediatoris, poſt lapſum brimi hominis, fuerit,& eſt omnibus ad ſalutem neceſſaria, neque potuerit aut poſsit quiſquam abſque illa ſaluari. SAPVT I. 1 TAEeſt igitur fides noſtra, in cuius fimplicitate regnum eſt Dei, non in contentione H ſermonis: vt credamus& confiteamur, quòd non eſt aliud nomen ſub coœrlo darum ² hominibus, in quo ſaluum quenquam factum, aut fieri oporteret, præter nomen il- lius, qui proptereà vocari voluit Ieſis, quòd ſaluũ eſſet facturus populum ſuum à peccatis eorum. Ac fides quidem hæc, ante lapſum primi hoininis minime fuit neceſſaria. Neque enim alia cauſa fuit quamobrem veniret in mundum leſus Chriſtus„ quam vt peccarores ſaluos faceret. Non illum de cœlo ad terram merita noſtra bona, ſed peccata traxerunt. Tolle morbos, tolle vulhera„dicit Auguſtinus,& nulla eſt cauſa medicinæ. Sufficiebat igitur primis parétibus noſtris priuſquam prolapſſi fuiſſent, credere, quod Deus eſt,& quod inquirentibus ſe remunerator eſt. 4 5. ℳ. 0«*—. ·. BPoſt admiſſum verq per illos peccatum, iam illud credere nequaquã ſufficiebat: neceſſaria ſuit pręterea fides mediatoris, quem cum ipſi, tum liberi eorum,& poſteri, ſancti Patriarche c Prophetæ magno deſiderio venturum expectabant, certa ſpe,& fiducia fururum, vt per eum Deo patri reconciliarentur,& de diaboli poteſtate eriperentur. Quis autem futurus eſſet mediator ille, Deine filius, an angelus, an alius quiſpiam, de eo serti aliquid perſuaſum habere non fuit omnibus neceſſe: ſatis erat ad ſalutem in genere . A credere, Chy ſoſt. homi. de fide Abrabã E immolations Iſaae Tomo.1. Gtono. 4. Homil.de fide, ſpe,&charitate- Cyril.li.4. ſupeꝛ Ioan.cap.ↄ. Non. 5. Hebr.Ir. Rom. 10. Hebr.If. Pſal. iʒ. 2. Cor 4. chriſtiani prima vox, credo. Fidei C briſtianæ ſumma. E phe. 2. 1. Tim. 2. 1. Ioan. 2. Apoe.1. Rom. 5. Inobedientia pris mum Adæ peccatum. Pbꝛlip.ꝛ. Gal. 6. 2. Tin. G. 2. Tim. 2. Orig. homil. z. in( ant. Augu. ad Dard. epiſt. 57 · ad Hila. 83 ad Iunoc. 95. ad Optati. 15 de peccato originali cõtra Pelagianos ca. 27. in Pᷣſal.77. Hieron. cap. ⁊. et 4·epiſt. ad Gal. I. Cor. 4. Ambro. lib. 1. cap. 3 de fide. A. 4. Mat. l. EFilius hominis cur leſus vocetur E in mundum venerit. 1. Tima. 1. Fidei gradus. Aug. ſer. G. s. de verbis Apoft. Hebr. 13. ———— ————ÿ—— —— Legalia vm: be Chriſli. Eſa. 7. 1. CO7. 15, A4Ck. 1. 9. Tim. 4. &. Cor. 6⸗ Tit. 2. Col. 1. Credendum quid? Luc 23. Ronz. 1o. Act. 10. Ioan. 8. Fxod. 4⸗ Pſalm. 72. Eſa. 1 6. Eſd. 54. Cant l⸗ Heb. 1. Luc. I. Mat.t. Rom. 4. Mat. Is- Act. 10. Ephe. 4· lib.i.de ſacram. Parte. ii. cap. 6. In prolag. libro- rum de ſacra nrentis. ca. 2. Cap. 2. — ———.— DE EIDE. credere, quòd rationem Deus eſſet initurus,& viam aliquam humanæ redemptionis inuen turus. Ad explicatius verò& diſtinctius de mediatore fingula credenda, tenebantur ij ſoli, quibus hoc fuit à Deo reuelatum, qui maiores vocantur, ſancti Patriarchæ,& Prophetæ, ſi- mul ſacerdotes,& pontifices, quibus populi docendi munus incumbebat, qui& ante legem obſcurius,& poſt datã à Moſe legs apertius, quibuſdam ſacrificiis& cæremoniis venturum Chriſtum mediatorem adumbrabant. Quorum ſfignificationem intelligebant ipſi quidem aperrius maiores quibus reuelatum erat, futurum, vt virgo conciperet,& pareret filium, quĩ pasſione, cruce,& morte ſua pro peccatis hominum ſatisfaceret, qui tertia die à mortuis re- ſurgerer, deinde verò in cœlos aſcenderet, inde venturus iudicaret viuos& mortuos: In ma iorum autem fide ſaluabantur minores, qui ſub velamine quodam obſcurius cognoſcebãt, ac fide apprehendebant venturum mediatorem, per quem eſſent à morte liberandi: cuius venturi fides illuſtrior fuit ſub lege, quàm ante legem. Poſteaquàm verò venit tempus illud acceptabile, venerũt dies ſalutis, poſteaquiâ apparuit gratia Saluatoris noſtri omnibus hominibus, qui dedit ſemetipſum pro nobis: vt nos redi- meret ab omni iniquitate,& mundaret ſibi populũ acceptabilem, ſectatorem bonorũ ope- rum, tum verò fides mediatoris Chriſti, qui pacificauit per ſanguinè crucis ſuæ, ſiue quæ in terris, ſiue quæ in cœlis ſunt, ſicut clarior& apertior, ita magis eſſe cœpit neceſſaria, vt ià nõ adumbrateè ſicut ſbb lege, vel ante legem, neq; ſub velamine(quandoquidem Chriſto mor- tuo velum templi ſciſſum eſt) ſed clarè, dilucidè, atq; apertè crederent,& confiterentur om- nes, quòd venerit iam is, qui finis eſt legis Chriſtus ad iuſtitiam omni credenti: cui teſtimo- nium perhibent omnes Prophetæ, remisſionem peccatorum accipere per nomen eius om- nes, qui credunt in eum: cuius diem Abraham videre geſtiebat, ac vidit, atteſtante ipſo Chriſto,& gauiſiis eſt: vidit autem non carnis, verùm fidei oculis, quibus multò certius vi- detur. Pro quo mitrendo Moſes orauit dicens: Obſecro Domine, mitte quem miſſurus es. Orauit Dauid: cum aliis in locis, tum ter in vno Pſalmo repetens: Oſtende faciem tuam,& ſalui erimus. Orauit Eſaias, cum deſiderio clamans: Emitte Domine agnum dominatorem terræ. Vtinam dirumperes cœlos& deſcenderes. Orauit in Canticis Ecclefia dicens: Oſcule- tur me oſculo oris ſui: fonet vox tua in auribus meis. Quid enim aliud iis verbis à ſponſo ſuo Chriſto perit? quàm vt qui loqueretur iam in Patribus& Prophetis, idem ore proprio tandem aliquando loquatur in carne aſſumpta. Neque verò ſatis eſt credere, quòd venerit in hunc mundum, ſed& illud fideles omnes tenere memoria neceſſe eſt, quòd conceptus eſt de Spiritu ſancto, quòd natus eſt ex Ma- ria virgine, quòd traditus eſt propter delicta noſtra,& reſurrexit propter iuſtificationem noſtram, quòd aſcendit ad cœlos, ſedet ad dexreram patris, inde venturus iudicare viuos & mortuos. Quoniam verò qui virginis filius, idem eſt& Dei filius, in patrem quoque omnipoten- tem credere neceſſe eſſe, creatorem cœæli& terræ: ſimul& in Spiritum ſanctum, ex quo con ceptus eſt. Vt in tribus perſonis credatur vnus Deus. Diſtinctionem vero perſonarum,& vnitatem ſubſtantiæ, ſi qui ſunt rudiores, quàam vt comprehendere posſint, nõ eſt adeò ne- ceſſarium ad ſalutem, omnibus explicatè credere, vt ſi quis minus hæc fuerit aſſequutus, de eius ſalute dubitandum ſit. Tractans materiam hanc Hugo de Sancto Victore, vnam& eandem fuiſſe docet fidem procedentium& ſiibſequentium, neq; tamen eandem fuiſſe co- gnitionem. Nam creuit, inquit, fides per tempora in omnibus, vt maior eſſet: ſed mutata non eſt,& alia eſſet. Ante legem Deus creator credebatur,& ab eo ſalus& redemptio expe ctabatur, per quem verò& quomodo eadem ſalus implenda ac perficienda foret, exceptis paucis, quibus hoc ſcire ſingulariter in munere datum erat, à cæteris etiam fidelibus non co gnoſcebatur. Sub lege autem perſona redemptoris mittenda prædicebatur& ventura ex- pectabatur. Quæ autem perſona hæc foret, homo, vel Angelus, vel Deus nondum mani- feſtabatur. Soli hoc cognouerunt, qui per Spirirum ſingulariter ad hoc illuminati fuerũt. Sub gratia autem manifeſtè ab omnibus& prædicatur& creditur& modus redemptionis & qualitas perſonæ redemptoris. Semper tamen ab initio in Eccleſia fidem& cognitio- nem fuiſſe credimus incarnationis& pasſionis Chriſti, quia ab initio nunquam defuerunt qui hoc cognouerunt. Alij ſaluabantur, quia horum perfectioni fide ſimplici viuebantur,& res benè operando ſequebantur: Et alio in loco. Verbum incarnatum, inquit, Rex noſter eſt, qui in hunc mundum venit cum diabolo pugnaturus,& omnes Saneti quĩ ante aduen- tum eius fuerunt quaſi milites, ſunt ante faciem Regis præcedentes, Rqui poſtea veniunt vſque ad finem mundi milites ſunt Regem ſuum ſubſequentes,& ipſe Rex medius eſt in exercitu ſuo, hinc inde vallatus incedens& ſtipatus agminibus dn Sicet in hac tanta multitudine diuerſæ armorum ſpecies in Sacramentis& obſeruationibus præcedentium & ſubſequentium populorum appareat: omnes tamẽ vni Regi milirare,& vnum vexillum ſequi probantur,& hoſtem vnum perſequi,& vna victoria coronari. In his omnibus opera reſtaurationis conſiderantur, in quibus Diuinarum ſcripturarum tota verſatur intentio. Et æqualis Hugoni Bernardus, Multi ante Saluatoris aduentũ, inquit, Deum omnipotentem tenentes bra etul TAr 7 Patrl biliq lum cellpe prini rirgini torbad tanſi mg z0. dunn,u lecesi tta’ qu natoper cüdolon hi puen Ticendun Klegalt Ftmd lteod dfan J n ciatuan ſtus Den core dia 2 ſer gul lapletio ſel tris krti echrhes mnium pra cæteris eſt inſigne maximè, neque enim naſcendo, ſed moriendo pro nobis, — e ET SIM Z OL. O. 2 tenentes& diligentes ſuæ ſalutis gratuitum promiſſorem, credẽtes in promisſione, fidelem ſperantes certisſimum Redemptorem, in hac fide& expectatione ſaluati ſunt, licet quando & qualiter& quali ordine ſalus repromiſſa fieret, ignoraret. Quod Eccleſia, ounia, quæ ad fidem mediatoris bertinent, non modò ſcriptis& ſermonibus, uerum & certorum die rum obſeruationibus,& ſignis,& imaginibus,& habitu,& geſiu,& ua- riis cæremonius, ment ibus fidelium imprimere conata eſl. Ac primum de anno in certa teupora diſtributo, dé; bene ficio Chriſti incarnationis. CA PVIT 1II.— Eruùm videre licet admirabilem quandam curam„ R ſolicitudinem ſanctæ matris Eccleſiæ, quæ non contenta vel ſcripto, vel verbo fingula tradidiſſe, quæ neceſſariò Eccle ſolicitado credenda ſunt ad ſalutem, diligenter vias& rationes omnes perſecuta eſt, quibus ea Tee quam maxime clara,& manifeſta redderet omnibus. Itaque totum anni tempus ita diſtri-"**mrs. buit, certos vt dies inſtitueret, quibus eorum, quæ credere nos oportet, ſi modoò ſalui eſſe vo Dierum ralio. lumus, ita admoneremur, nunquàm vt elabi è memoria noſtra, poſſent. Quoniam verò primum inter ea locum obtinet incarnatio Chriſti, non Vtcunq; ad cele- brandam huius tanti beneficij memoriã accedere liberos ſuos Voluit, v etiam hebdomadis, vt ſe præparent inſtituit, ad mediatorem, redempt par eſt honore, excipiendum. Quod quidem tempus vocauit Aduent Patrum deſiderium nobis repręſentat, qui ſedentes in tenebris& in Vmbra mortis, incredi- bili quodam animorum ardore, venturuùm in carne iuſtitiæ Solem, Dominum noſtrum le- ſum Chriſtum, expectantes, continuis& flebilibus modis daamabant, dicentes: Rorate cœli Luc. deſuper,& nubes pluant iuſtum, aperiatur terra,& germinet Saluatorem. Quæ verba& in 17 7. rimis veſperis primæ Dominicæ,& per totum aduentum ſingulis diebus in Miſſa beata Korale quid. virginis cantantur: Ad quam diluculo furgunt homines, tãquàm vigilantes, atque ſui ſalua- toris aduentum expectantes. Qui verò maiore feruntur erga Chriſtum charitate„Ccarnem Heiunium in tiam ſuam per omne id tempus ieiunio macerant, quo domitis illius cupidiratibus, tantèò ‧³νεmsts. magis expediti eſſe queant ad illum venientem excipiendum, debitoque honore proſequen dum, quem tanto ſtudio præſtolati fuerunt. Cuius poſteaquàm diu multumq; expectatus Naals chriſti ille dies incarnationis,& natiuitatis aduenirt, quãta eſt, per Deum immortalem omnium læ- gaudta. titia? quàm profuſum gaudium? quàm incredibilis exultatio? quod venerit tandem ille Senun tantoperè deſideratus, qui diſſolueret iugum noſtræ captiuitatis,& nos à graui ſeruitute, qua S. diabolo mancipati fueramus, in libertatem aſſereret. Surgitur n octe media, qua natum no- bis puerum hunc admirabilem, ex hiſtoria didicimus Euangelica: Curritur ab omnibus ad Lac.. videndum, ad amplexandum, ad exoſculandum noſtræ ſalutis auctorem. Illuceſcente verò Sole, poſteaquam ſolenni cum gaudio perfecta ſunt in templo omnia, quę ad diem hunc tam feſtum iuſta celebritate peragendum pertinere videntur, nequaquam iis finibus gaudium,& exultatio piorum continetur: verum in priuatis etiam cuiuſque edibus, non ab adultis mo- Eſa.⸗. dò, verum& à pueris, ac tantum non ab ipſis lactantibus atque infantibus, natus nobis pue- Sands ehs rulus, datꝰ nobisfilius, decantatur. Curſitatur per vicos& plateas, in ſingulis ædibus annun- Eppe.:. ciatur cum iubilo gaudium illud magnum, quod natus eſt nobis hodie Saluator qui eſt Chri Gala.4. ſtus Dominus. Quoniam verò ſumma tum apparuit liberalitas Dei patris, qui cùm ſit diues in miſeri- cordia, propter nimiam charitatem ſuam qua dilexit nos, miſit filium ſuum factum ex mu- liere, qui mortem noſtram moriendo deſtrueret,& vitam reſurgendo repararet, inuitantur à locupletioribus tenuiores, vt& ipſi qua posſint communis omnium tam benigni patroni, vel patris potius liberalitatem imitentur, atq; è ſuis copiis egentium ſubleuent mopiam. Frrenæ. Hac ratione mater Eccleſia, quæ in ſymbolo primo loco de Chriſto nato continentur, in Epbe. 4. pectoribus liberorum ſuorum defigenda curauit, vt ne facile excidere poſſent. Addidit iis etiam ea, quæ non continentur in ſymbolo. Nam octauo die poſt, circunciſi quatuor dein- de diebus interiectis, a Magis adorati: quadrageſimo die poſt Ii Ieſu memoriam recolit. De beneficio Redemptiovis per crucem& mortem Obriſti factæ. GAPV T. IIII. Riuſquàm verò ad ea veniat, quæ deinceps habentur in ſymbolo, de eo, quomodo paſ- ſus eſt ſub Pontio Pilato crucifixus, mortuus,& ſepultus, deſcendit ad inferos, tertia die reſurrexit: quoniã inter omnia Chriſti beneficia, crucis hoc& mortis eius, vnum 21 1 Chriſti incar⸗ erũ tribus& amplius natic. oremq́; ſuum, eo quo um: in quo ſanctorum Aduentus quid. Luc. z2. Mat. 2. natalem, in templo oblati pue Lnc. z. nos à morte redemit:non in cunis iacendo, ſed in cruce ſpiritum exhalando, pro peccatis no- ſtris ſatisfaciens, nos cœleſti patri ſuo reconciliauit: cruci peccatorum noſtrorum chiro- cala. graphum affigens, tulit ipſum de medio ac prorſus de rerum natura ſuſtulit. Quoniam itaque ſalus hæc eſt,& redemptio noſtra, quoniam gloria noſtra crux Chriſti eſt, triumphus noſter crux Chriſti eſt, ſpes omnis,& fiducia noſtra, ſola crux eſt Pnl Cal.e. 4 2„ noſtri Cap. 4. Societas pasſio: num Chriſli. 2. Tim. z. Kom. 8. Luc. 24. Uommunicare paſCiouibus Chriſti quid fft. 2. Cor. 1. Pbhꝛlip3. 1. Pet.4. Quadrage ſimæ ieiuniũ ad quid. Gul.. I. Coyin. 9- 2. Tor 4. Japicn. 9. Mat. 4. Hebdomadæ ſan ctæ obſerualio co enconuum. vide apud Chry: foſt. homil. 30. in Gene. Cor. o, Epiph lib.3. hæreſi. 75⸗ Eſus ſcccorsm. Confesſio au⸗ riculaæris. Eſa. 39. Mat. 18. Todn. 20. Ab ſolutio à qus& culius virtate fiat. communio ſen facra Hnaxis. 1. Cor. 8. Reconciliatio inimicorum. Rom.. DE FEIDI. noſtri Ieſu Chriſti, ad tantum hoc crucis& mortis beneficium commemorandum, ſancta mater Eccleſia non vtcunq;, verùm diligenter pręparatis fidelibus ſuis, accedendum elſe pu- tauit. Atq; illud imprimis equum eſſe duxit, vt ſocij Chriſti pasſionum eſſe conaremur, ſi Vo lumus eſſe ſocij conſolationis, quàm cum illo reſurgentes,& in cœlum aſcendentes acce- pturi ſumus. Nam niſi commortui fuerimus, non conuiuemus: niſi fuftinuerimus, non con- regnabimus. Compati neceſſe eſt, ſi quis conglorificari vult. Nam& Chriſtum pati prius oportuit, atq; ita intrare in gloriam ſuam. At rectè quidem communicare Chriſti pasſioni- bus intelligitur, qui pro nomine illius quoſuis cruciatus, deniq; mortem iplam perferre, ſi res ita poſtuler animo prompto ſemper eſt,& parato. Rectè prætereà compati& commori ille dicitur, qui deſiit à peccatis, vt iam non deſideriis hominum, ſêd voluntate Dei, quod reliquum eſt in carne viuat temporis.. Cæterùm ad hæc perficienda, impedimento plerumq; caro eſt maximè, quæ ſpiritui ad- uerſatur, vt non quæ volumus, illa faciamus: Hæc itaq; domanda eſt abſtinétia, quò facilius crucifigi posſit cum ſuis vitiis& concupiſcentiis. Nam ſicut equis ferocientibus,& ſeſſori minus iam obtemperantibus, pabulũ ſubducitur,& pro auena fœnũ datur: ita carni noſtræ, ob ſucci& ſpirituũ abundantiam ſpiritui rebellanti ſubduci alimoniam,& eiuſimodi ſuppe- ditari ciborũ genus expedit, vnde quam minimum animo ſeſſari ſuio recalcitret: vt caſtiga- to corpore,& in ſeruitutem redacto, vegetior ac liberior animus diuinis laudibus inſiftar, diuinæq́; voluntati ſe tantò facilius attemperet. Cùm enim qui foris eſt noſter homo cor- rumpitur, tum is qui intus eſt, renouatur de die in diem: quantò plus conficitur quotidianis laboribus& ieiuniis exterior noſtri pars corpus, tantò interior noſtri pars,& ea potior ani- mus, deficiente corpore graui ſuo aduerſario vegetior, ac valentior,& aptior efficitur ad hoc, vt Deo vacare,& illius voluntati obſecundare queat. His itaq; cauſis adducta mater Ecclefia, quò, quæ nobis in mora plerunq; ſunt, carnis deſideriis vacui, vacare melius tanti beneficij contemplarioni posſimus quadraginta dierũ ieiunium inſtituit. Neq; id ſine exem plo ſeruaroris noſtri Chriſti, qui& ipſe quadraginta dies in deſerto ieiunaſſe legitur: vt obi- ter etiam illud in memoriam nobis reuocet, quomodo ille, cuius beneficio nobis contigit, vt explere famem, vt ſaturi eſſe queamus, noſtra cauſa eſurire dignatus eſt. Poſteaquam verò ventum eſt ad finem quadrageſimæ, ad hebdomadam illam, quam iu- re merito ſanctam vocamus, quod in ea repræſentatur nobis Chriſti pasſionis myſterium, per quàã abluti, ſanctificati, iuſtificati ſuumus, tũ verò maiore ſtudio in eas res omnes incum- bi voluit, quas ad frenanda deſideria, atq; ad auertendũ animum ab omni rerum terrena- rũ cura pertinere putauit. Hinc ille mos quondã à plurimis, nũc verò à paucis, quorũ arden- tior eſt pietas, obſeruatus què etiam ſiia ætate ſcribit obſeruatũ fuiſſe Epiphanius: quod hu- mi cubabatur, quod afflictiones tolerabantur, quod ſicca dũtaxat edebantur, quod precatio- nes, vigilæ, jeiunia ſeruabãtur, atq; omnes animarũ ſalutes per ſanctas afflictiones exquire- bantur. Vacabatur ab omnibus ſeculi negociis, ne, neq; alia in re per totam illam hebdoma- dam, quàm in contemplatione ſummi illius beneficij, quod nobis in ara crucis Dominus no ſter Ieſus Chriſtus, idem& ſacerdos& ſacrificium, conferre dignatus eſt, mentes& cogita- tiones hominum defixæ fuerunt, quo ſingulari& inæſtimabili beneficio, quoniam peccato- rum remisſionem, fuſo pro nobis Chriſti ſanguine, conſequuti ſumus, tum verò ſedulo fa- cere omnes omnia iusſit Eccleſia, quo tanti beneficij fructum conſequi poſſent: quem quo- niam adipiſci non licet, niſi iis, qui peccata ſuua, quæ tantis Chriſti cruciaribus cauſam dede- runt in amaritudine mentis ſuæ recogitant, qui deteſtati ea, odium eorum cõcipiunt, ac iu- ſto proptereà dolore affecti, pro fuſis lachrymis ea ſacerdori Dei miniſtro, cui ligandi, ſoluen diq́; poteſtas à Deo data eſt, enumerando recenſent, eiusq́; miniſterio, virtute verò ac meri- to pasſionis& mortis Chriſti ab illis abſolui, ac Deo patri, quem toties tam grauiter offen- derunt, reconciliari ea qua par eſt animorum ſub misſione petunt, vt hoc quoq; ſub id rem- pus à fidelibus fieret, inſtituit: quo commonefaceret illos, non niſi pasſionis& mortis Chri ſti merito peccata remitti. Hoc non contenta, ſimul ſtatuit, vt huius peccatorum remisſionis,& cum Deo patrere- conciliationis pignus acciperent, quò tanto magis certi de ea reddi poſſent: ad viuum& vi- uificum Chriſti corpus& ſanguinem ſumendum,& poſteaquam peccata ſua confesſ atque ab eorum nexu ſoluti eſſent, accederent: quò ſicut ipſe vna caro nobiſeum, ita nos vicisſim non modo caro vna verum X ſpiritus vnus,&c. cum ipſo efficimur, atque illius corpori coniungimur. Quoniam verò& in ſacramento hoc,& quoties memoria dominicæ pasſionis reco- .— T. 8..⸗.. 11- 1 2.. litur„ ſicut ſæpè lamm alltea commemorallimus„ reconciliationis illius admonlemitir in erlee ce peractæ, qua nos, qui inimici eramus, per mortem ſuam Deo patri Chriſtus reconciliauit, fas non eſſe putauit mater Eccleſia, qui reconciliationis huius memoriam agerent, vti] ſimultates aliquas gererent, ac odiis inter ſe mutuis flagrarent. Quamobrem& illud in- 1 ſtituit, vt in hac præcipuè ſancta hebdomada, priuſquam ad ſumendum ſalutarem illum cibum fideles accederent, qui Sacramentum eſt pietatis, myſterium pacis, ſignum vnitatis, vincu- cuehs usll 3o C Chrl re fo mm. picio cieb run! ſacerd cum odofel islim niutis peccn proinp nobb& inangu ua concilan Aiis curi cte cont obtente n foſtquir qlam ſt Tiam& n maüdent ſcnur 1,. † ld Tnorfutter ſolurio ee enumerau fetderanr lb lerlg re fdaxalacar tenena ſercerenon 4 Wa 4 Ntta * 14. 4 lad ll A w Fen wdode ee cld lom— us ogi ccat— ulo— nqu— ded— ac— ſolutm mo— off— 1 reic ₰ 5 ιᷣ 8 4 3 4 —* 6l 41451 o b 8 — 4 1 h 4 n GA E T 5MBOL O. 3 vinculum charitatis, confiterentur alterutrum peccata ſua, ſimul veniam peterent, darentò; vicisſim. Quod qui ſecus facerent, quique implacabile odium erga proximum retinerent, ij grauius etiam quam ipſi Iudæi flagitium deſignarét, rurſus crucifi gentes ſibimetipſis filium Dei,& oſtentui habentes, vt merito à ſacris arcendi, quin etiam è piorum cœtu homines im pij, neque digni, qui Chriſtianorum appellatione gaudeant, exterminandi ſint. Et quoniam duplex eſt pœnitentia, priuata vna, publica altera, ſicut ſuo loco fuſius dice- tur: illam quidem quocunque die fieri permittit Eccleſia, hanc autem alteram ſtatam ſolen- nem non exiſtimauit, niſi feria quinta ſanctæ hebdomadæ peragi oportere. Eſt quidem ita, quod omni tempore fungi debent Epiſcopi legatione ad reconciliandos peccatores de qua loquens Apoſtolus, cum dixiſſer, Deus erat in Chriſto mundum reconcilians ſibi, non repu- rans illis delicta ipſorum,& poſuit in nobis verbum reconciliationis: protinus adiunxit: pro Chriſto ergo legatione fungimur, tanquàm Deo exhortante per nos. Obſecramus pro Chriſto, reconciliamini Deo, viſum eſt tamen, vt iſto potisſimum die legationis hoc mume- re fuingerentur, quò ſummus Pontifex noſter Ieſus Chriſtus asſiſtit vultui Dei pro nobis in multitudine miſericordiæ ſuæ,& ſemel Sacerdotij ſecundum ordinem Melchiſedech of- ficio perfunctus, cùm ſacrificium incruentũ corporis& ſanguinis ſui ſub panis& vini ſpe- ciebus in vltima illa cœna Deo patri obtuliſſet, ac eiuſdem corporis& ſanguinis Sacramen- tum ſub iiſdem ſpeciebus poſt factam oblationem ſuis diſcipulis tradidiſſet, paulò poſt vt ſacerdotio ſecundum Aaron finem imponeret, poſteaquam nouum illud inſtituerat, ſacrifi- cium pro nobis cruentum factus eſt, ſemetipſum tradens oblationem& hoſtiam Deo in odorem ſuauitatis:capi ſe, ligari, conſpui, flagellari, variis probris affici, ac poſt multos gra- uisſimos cruciatus ſibi Hatos, tandem ſe in crucem agi paſſus, atque ibi pro nobis iuſtus pro iniuſtis mori dignatus eſt. Quam autem ob cauſam ligata eſt miſericordia? niſi vt miſeros peccatores à nexu peccatorum ſuorum ſolueret pœnitentes. Quam ob cauſſam vita mori pro impiis,& mortis æternæ reis dignata eſt? niſi vt, ſicut iam toties dictum eſt, propitium nobis& placatum patrem ſuum redderet, apud quem propitiator nobis factus eſt Chriſtus in ſanguine ſuo. Quamuis igitur à diuitiis bonitatis Dei nullum tempus vacat, hoc tamen tempus ad re- conciliandos grauioribus flagitiis obrutos, viſum eſt maximè accommodum, quo ſemotis aliis curis omnibus, ac poſtpoſitis quibuſcunq; ſeculi cogitationibus per Chriſtum in cruce factæ contemplationi vacatur, quo remisſionis peccatorum nobis per mortis illius meritum obtentæ memoria refricatur: nulli vt iam quamlibet grauibus preſſo criminibus dubitare fas ſit, quin qui proprio filio ſuo non pepercit, ſed pro nobis omnibus tradidit illum, is nun quam ſit commiſſurus, quin ſimul cum illo ſit nobis donaturus omnia, ſit conceſſurus ve- niam& indulgentiam peccatorum noſtrorum omnium: cum præſertim ob hoc ipſum, eum tradiderit. Quandoquidem per Prophetam teſtatur, quod non ob aliam cauſam niſi propter ſcelus populi ſui percuſſerit eum. Qua de re ſic aliquando ſcripfit Cyprianus aut quiſquis au thor fuit ſermonum de Carnalib. operibus libri quem ex priſcis patribus& excellenti do- ctrina praditum fuiſſe conſtat. Is enim loquens de die cœnæ Domini. Hæc, inquit dies no- cti illi contigua eſt, qua abſolutionis noſtrę principium Dominus inchoauit: qua à Principi- bus Sacerdotum ad Romanum Præſidem ductus Iudex omnium ſuſtinuit iudicari, paſſus eſt Rex illudi,& vita occidi, deſcendensq́; ad inferos captiuam ab antiquo captiuitatem re- duxit. Hoc Eccleſiæ ſuæ hodierna traditione exemplum relinquens, vt fieret in Eccleſia ab- ſolutio peccatorum,& hæreditati redderentur eiecti,& præcedentibus beneficiis quæ ſupra enumerauimus libertate donarentur pœnitentes: qui ſecundum merita, niſi gratia ſubueni- ret fuerant condemnati. Et omnino conuenit, vt eo tempore quo Chriſtus capriuos eduxit ab inferis, reconciliati peccatores ad Eccleſiam reducantur:& quo confacta ſunt infernalis repagula carceris, iudiciaria ſeueritas manſueſcat:& quo ab infernalibus tormentis ceſſatum eſt, humana ſupplicia crudelitatis horrorem deponant. Ex quibus verbis videre licet, quod per ceremoniam hanc, etiam illius articuli, deſcendit ad inferna,& quemadmodum inde ca- ptiuos reduxerit admonemur. Hinc perſpicuum cuiuis eſſe poteſt, quod non ſatis habuit Eccleſia commonefeciſſe nos, pasſi, crucifixi, mortui Chriſti, ſed ſimul indicare voluit, quem eſſemus fructum ex hac illius pasſione& morte conſequuti, nimirum peccatorum remisſionem,& cum Deo patre cœle- ſti reconciliationem. Quod in die Paraſceues rectè deploraretur Chriſti paßio. CAPV I. V. „— VA quidem ex re,& ſi gaudere nos æquum eſt& exultare, quod in cruce ſalutem noſtram operatus eſt Chriſtus, non ſine cauſſa tamen gaudium iſtud in aliud tem- pus differendum, ſanctam verò hebdomadam hanc omnem, præcipuè verò diem Pa raſceues in mœrore, luctu, lachrymis conſumendam eſſe cenſuit Eccleſia. Gloriari quidem nos oportet in cruce Domini noſtri Ieſu Chriſti, atque ingentem ex eo conſolationem ac- cipere, quòd nos dignos iudicauerit, quos non corruptibilibus auro& argẽto, ſed præcioſo A 3 ſangui⸗ Iacο. 5. Hebr. s. Pænitentia da⸗ plex publica& Priuata. Epiſcopi& ſa: cerdotes Chri⸗ ſii legati. 2. Cor. 5. Hebr. 9. ſalm. 102. Mat. 26. Ephe.;. I. Pet. 3. Rom. 3. Ron. 9. Eſa.⸗z. In ſermaue de Chriſmats. Paſvionis Chri. ſti fruclus. Paraſceues luctus⸗ Gala. ge — —yſ — Cap.5. 2. Pet 2. Mortis Chriſti Tuo ad nos cauſa. Sſalm 68. Rarn. 8. Ea. 53. I. Pet. 2. Joan. 16. a. Theſf 2. Apoc. 120 Joan. 20. Icau. 16. 1. Corit. 15, ebr. z. Iaiæ. 53. Ioan. 10. Pſalm. 6d, Earhnn. do mundus gaudebat, quando Chriſtum lIudæi crucifigentes exultabant,& morienti inſul- tabant. Non vociferemur cum inſanis illis& odio furentibus, crucifige crucifige illum: ſed 2r 29, cum Maria matre Ieſu, cuius tum animam doloris gladius pertranſiuit, cumꝗ́; ſanctis Apo- Luc.* ſtolis, quorum ingens luctus mentes occupauerat, diem, quo Chriſti crucifixi fir memoria, in fletu& planctu tranſigamus: gaudium verò noſtrum in id vſq́ʒ tempus differamus, quo Ioan.z0. ĩpſi quoq; gauiſi ſunt diſcipuli viſo Domino: Differamus lætitiam noſtram in perendinum diem, quo Chriſtus deuicta morte reſurrexit propter iuſtificationem noſtram. Tempus flé- di, dicit Sapiens,& tempus ridendi: tempus plangendi,& tempus ſaltandi: prius ffendum NRom. a. eſt, vt exultare poſteà liceat. Euntes ibant& flebant, dicit Propheta, mittentes ſemina ſua: 4 venientes autem venient cum exultatione, portantes manipulos ſuos. Beati flentes, ait Chri Pfahm.rey. ſtus, quoniam ipſi ridebunt. Quando cantantur nobis lugubria, plangamus, vt cùm tibiis Mauth.5. cantatum fuerit, exultemus. Fleamus cũ flentibus Apoſtolis,& cum iiſdem gaudètibus gau- See 75 deamus: neque cum perfidis Iudæis commune quicquam habeamus, Chriſto paſſo exultan- tibus, atque illi acerbè inſultantibus. Hunc morem iam inde ab ipſis Apoſtolorum tempo- AN. 4. ribus ſemper obſeruauit ſancta mater Eccleſia, ſimul docens fideles ſuos, quòd per luctum Peruenitur ad gaudium, quod per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei. Vidimus libellum quendam, qui inſcribitur: Fragmenta Caroli Magni, in quo inter cæ- tera eſt eriam fragmentum quoddam incerti auctoris. Ibi tractatur hæc quæſtio: Cur ſan- ctorum dies, quibus de hoc ſæculo migrauerunt, ſolenniter& cum magna exultatione ce- lebremus, adeò vt in ipſis, abſtinentiæ aliquanto rigoie laxato, paulo remisſius viuamus, diem verò pasſionis Chriſti, quo de hoc mundo per mortem tranfiit, in magna afflictione & carnis maceratione, cordisque contritione iubeamur celebrare, quem oporteret tanto feſtiuius atque alacrius coli, quanto conſtat Chriſtum ſanctorum omnium meritum tran- ſcendere. De gaudio dominicæ reſurrectionis. — G A P VI. Phne Vamobrem ad iucundam illam reſurrectionis C hriſti ſolennitatem prius nos, per- Toël.2. uenire noluit, quàm eſſemus cõuerfi ad Dominum in toto corde noſtro in isiunio, & fletu,& planctu. Etiam carnalibus hac in parte prouiſum eſſe cupiebat, qui cum nõ facilè posſint mentis oculos ad ea videnda, quæ ſunt ſpiritus, attollere, niſi vi maiore cor- poraliter accidentium cauſarum excitentur, cauſas, quibus id perfici poſſer, perueſtigauit.* Quadrageffnia. Quare ieiunium quadraginta dierum, quod pro decimis anni totius offertur Deo, ſic- poſuit, vt ante ſacratisſimam Paſchatis noctem nullo modo rumperetur? piis. Ita fit, dum per abſtinentiam corpus atteritur, nec aliundè laxatio, niſi ab hac Paſchali nocte ſ beratur, Vt hac . PE xEIPDEET SMBOL O. ſanguine ſuo redimeret: Verùm ſunt quæ nos impediunt, quò minus, quo die redemptio- nis hoc noſtræ myſterium celebramus, gaudere& exulrare queamus. Vetat enim hoc no- ſtræ culpæ conſcientia. Nos enim ſumus qui pasſioni, qui cruci, qui morti eius cauſam dedi- mus, nos illius plaga doloris, nos illius culpa ſumus occiſionis: Nam ille, quæ non rapuit, exoluit. Traditus eſt propter delicta noſtra: Vulneratus eſt propter iniquitates noſtras: attritus eſt propter ſcelera noſtra. Non ille ſua, quæ nulla habuit, ſed noſtra peccata per- tulit in corpore ſuo ſuper lignum. Merito itaque gemitus edimus, meritò lachrymas fundi- mus propter peccata noſtra, quæ tam grauia fuerunt, vt niſi morte Chriſti expiari non po- tuerint. Tum autem ipſe Chriſtus noluiſſe viderur eo die nos gaudere, quo cruciatus hos noſtra cauſa pertulit. Sic enim dixit: Amen amen dico vobis, quia plorabitis& flebitis vos, mundus autem gaudebit: vos autem contriſtabimini, ſed triſtitia veſtra vertetur in gaudiũ. Quin etiam exemplo probabili confirmat, huic tantæ rei triſtitiam conuenire. Mulier, in- quit: cum parit, triſtitiam habet, quia venit hora eius: cum autem peperit puerum, iam non meminit preſſuræ propter gaudium, quia natus eſt homo in mundum. Mulieri comparat Eccleſiam ſuam, quæ quia Chriſtum diligit, quem ex Deo patre genitum in noſtram natu- ram ſuſcepit, rectè hoc die Paraſceues moriente illo,& per mortem quaſi per partum in vi- tam æternam& in immortalitatis gloriam exeunte, triſtitiam habet,& dolet, vt in vtero habens,& clamat parturiens, Quoniam verò poſtquam reſurrexit æterno ſuo regno natus, gauiſi ſunt diſcipuli viſo domino, ſicut ipſe dixerat: Iterum autem videbo vos,& gaudebit cor veſtrum,& gaudium veſtrum nemo tollet à vobis, perpulchrè perfecta eſt mulieris, quæ præmiſſa fuerat, imilitudo, quæ poſtquàm peperit, iam non meminit preiſuræ propter gau- dium, quia natus eſt homo in mundum. Quare non ſunt audiendi, qui Chriſti mortem lugubrem eſſe nolunt,& eam deplorari vetant. Nam etſi precioſamillam& glorioſam eſſe libenter confitemur, vt quæ mortem,& mortis deſtruxit auctorem, non continuo tamen non eſt ipſa lugubris& ficeelibus defien da, pro quorum ſalute ſpontè Chriſtus illam exhibuit: Alioqui periculum eſt, ne de nobis quoq; per Prophetam ſuum Chriſtus conqueri videatur: Suſtinui, qui ſimul cõtriſtaretur,& non fuit,& qui conſolaretur, nõ inueni. Cum præſertim per Zachariam prædictũ ſit, quòd dolebunt ſuper eũ, ſicut doleri ſolet in morte primogeniti. Non gaudeamus itaq; tũ, quan- ¹ 1 f . ciecll Torl feruose Krlur (umnus ft ylra Chrittus es In o In uam mm fcen anet, t cat Dall lbulare, Texit ant «die no9 um Ulus. lnsclps Wnuggla ackaqu lKem erar trerxegei ſimenera renöolc eaen ſoiriteenr Neoeos; (tride ab -r lenolrg 3 d 6A le cnouag — ‿— — DE GAVDIO DOM. RESVRNRECT. 4 vt hæc beata nox etiam à camnalibus tanto maiore cum expectatione& gaudio excipiatur, & antequam veniat ſic omnes quadrageſimæ dies, qui ſunt interiecti, tanquàm diurna via- toris itinera, magno cum deſyderio ad conſtitutum locum properantis, quotidie penè dili- genter computentur.— Hac ratione dulcis omnibus hæc ſolennitas, chara omnibus, deſyderabilis cunctis efficitur. Ior. Sicut lux in tenebris ambulantibus, ſicut fons de petra ſalientis aquæ, ſitientibus, ſicut quòd 15 9. fixit Deus tabernaculũ peregrinãtibus. Hic igitur tempus 1am eſt lætitis, hic exultamus om- nes gaudio, memoria nobiſcũ repetẽtes, quantũ pro nobis precium Chriſtus perſoluerit, per quod peccatorũ noſtrorũ remiſsionẽ conſequuti& à duriſsima captiuitate redempti ſumus. Quo maxgis autem abſolutum ſit gaudium noſtrum, paſsioni& morti Chriſti reſurrectio- Xο⁷. 4. nem quoq; ſemper adiungimus, quæ noſtræ cauſa eſt iuſtificationis. Nam ſicut traditus eſt Chriſtus propter delicta noſtra, ita reſurrexit propter iuſtificationem noſtram. Vnde colli- Lſtrfessis u u e gere licet, quòd qui iuſtificationem nihil aliud eſſe volunt, quam peccatorum remiſsionem, & cum Deo Patre reconciliationem, ij toto(quod aiunt) cœlo errant. Neq; enim in hac ſo- la re conſiſtit iuſtificatio, ſi vetus homo noſter exuatur, neceſſe eſt inſuper indui nouum, qui Ephe. 4. ſecundum Deum creatus eſt in ſanctitate& iuſtitia veritatis. Non ſatis eſt veterem Adam om.s. eieciſſe, nouum etiam Adam præterea Chriſtum complecti neceſſe eſt: Non tantum peccato moniendum, ſed viuendum eſt etiam Deo in Chriſto Ieſu. Non ſuffcit à peccato liberari, ſeruos etiam oportet fieri iuſtitiæ, non commori tantum, hoceſt, defungi peccatis, verum reſurgere cum Chriſto opus eſt. Iſtud itaq; merito Chriſti paſsionis nobis obtigit, quéd Rom.. ſumus mortui peccatis, quòd vetus noſter homo crucifixus eſt, vt deſtruatur coipus peccati, vt vltrà non ſeruiamus peccato. Verùm hoc ſatis non eſt: Neceſſe eſt præterea, vt quomodo Chriſtus ſurrexit à mortuis per gloriã Patris, ita& nos fide accenſi, ſimul cum eo reſurgen- Spes reſurreti tes, in nouitate vitæ ambulemus, parati omnia& facere& pati pro ea fide, quam ipſe tradi-“ 2cna⸗ dit, quam in ſymbolo poſteà comprehenderunt Apoſtoli. Quòd certi ſimus, tamerſi propter eam fidem corpus noſtrum occiſum fuerit, nihilominus facturum Deum, vt ſuis promiſsis maneat, vtq́; excitet& nos, ſicut excitauit Chriſtum in vitam æternam. Atꝗ; hoc eſt, quod Iuſuffcar' apud vocat Paulus iuſtificari, poſt adeptam peccatorum remiſsionem, in eiuſmodi vitæ nouitate T4³lum quid it. ambulare. Crricifixus itaq; Chriſtus eſt, vt in cruce veteris hominis occaſum oſtenderet. Re- ſurrexit autem, vt in vita ſiua vitæ noſtræ nouitatẽ demonſtraret. Duplicatur itaq; gaudium hoc die noſtrum, quòd non ſolùm abolita ſunt peccata noſtra per mortem Chriſti, verum etiam illius reſurrectio documento nobis eſt& exemplo, quomodo mortui per illum pri- ſtinis culpis mox vnà cum illo& per illum in nouam vitam reſuſcitati, deinceps iuſtitiæ vi- uamus, quam illius beneficio conſecuti ſumus. Hæc itaque duo ſancta mater Eccleſia præ cæteris inculcanda ſuis fidelibus, nec ferè abin- nicem ſeparanda eſſe duxit, tanquam ad ſalutem apprimè neceſſaria. Nam cum& illud cre- dere neceſſarium ſit ad ſalutem, Chriſtum& verum hominem& verum Deum fuiſſe: Ve- rum hominem declarat paſsio& mors, neque enim potuit pati& mori: niſi homo, verum Deũ declarat reſurrectio: neq; enim potuit ſua ipfius virtute à mortuis reſurgere, niſi Deus. Quamobrem non ſatis habuit in die Paraſceues mortis, in die Paſchæ reſurrectionis Chri- ſti memoriam celebraſſe, quin per totum annum vertentem vtriuſque nobis memoriam ſin Teiunium quarta „. hie 3. a.:— ,11⸗ E ſextæ feriæ gulis hebdomadis renouet. Nam quod a Chriſtianis feria quarta& ſexta ieiunatur, illam ra, Aupuſt ad Caſu- tionem reddi ſcribit Auguſtinus, quòd cõſiderato Euangelio, ipſa quarta ſabbati, quam vul-, land epiſt.gs. g0 quartam feriam vocant, conſilium reperiuntur ad occidendum Dominum feciſſe Iudæi, Mat. 2. g die autem vno interiecto, cuius veſpere Dominus Paſcha cum diſcipulis manducauit, qui/ waienae ninis fuit eius diei, quam vocamus quintam ſabbati, deinde traditus eſt ea nocte, quæ iam ad mifcet. ſextam ſabbati, feriam ſextam vulgò vocant, qui dies paſsionis eius manufeſtus eſt, pertine- bat. Tertius autem dies poſt reſurrectioni dicatus eſt, qui proptereà dominicus etiam vo-/ Dominitui dies catur, quod in eo Dominus à mortuis reſurgens, verè ſe Deum& Dominum eſſe declarauit. Whheoehe Quarè nõ ſolo die Paſchatis, verum ſingulis dominicis diebus proceſsionẽ peragi videmus, qua repræſentatur Apoſtolorum proceisio, qui iuxta Chriſti præceptũ iuerunt in Calilæam, vrt ibi viderent Dommum à mortuis reſurgentem& Hieroſolymam inde poſteà redierunt. Sicergo duos articulos hos docuit nos Eccleſia, vnum de paſſo, crucifixo, mortuo& ſepul-/ to Chriſto: alterum de eo, quo modo tertia die reſurrexit, qui quo magis inſigerentur me- moriæ noftræ, fingulis hebdomadis eorum commemorationem ſextis feriis,& diebus do- minicis renouafi voluit. “ De Aſcenſione Cbriſii, deq; extremo Iudicio. CAPVT VII. lcur autem quadraginta dies ante dominicam reſurrectionis in omni abſtinentiæ, con- inenriæque genere traducendos, ita deinceps iam quinquaginta diebus ieiunia cenſuit eſſe relaxanda: vt ad feſtum vſque Pentecoſtes non ieiunaretur à cibis, quod eſt mœren See Paſeba&= . 5, 1.. entecoſten non tium: ſed in Domino gauderetur. Illud etiam ſubiecit quaſi ſub oculos noſtros, quomodo izatur. quadraginta dies cum ſuis diſcipulis verſatus eſt, quibuſcum etiam cibum interdum capere Aſceuſio cbrifti. 4 A 4 viſus 4 — E—1———ÿÿ, ——ͤͤ AHOTI. Fpan. F. I. oan. 3⸗ Faſgio Chriſti charitatem inao bꝛs accenctt. Reſurreclio fide coufrmat. 1. Theſſe4. Aſceufio ſpem lætificat. Joan 18. Judlicii diuini cõ- em orativ. AAreI. Fſaο. 46. 3(or. i5. Mal. 25. Trehr. 1o. Fama G ſecun da domiutca Ad nentus urus* nos admontans. 2 5 9. Luc». Joan 3. KRC*. 2⸗ Pentecoſte ſanci ſpiritus feſtum. Pſal 64. Epheſ.4. Trinitatis ſan- ctiſgimæ eſta M. crncis ſc;natip quando faciẽda. ———— 2 4—— 8— 8 82— DE AS CENSTO N E. viſus eſt Dominus noſter Ieſus Chriſtus, quo magis fidem faceret ſuæ refurrectionis, poſtea videntibus illis eleuatus,& in cœlum aſſumptus eſt. Poterat quidem celerius in cœlum aſcen dere, ſed quoniam non quæ ſua, ſed quæ noſtra ſuint, quæſitum venerat(deſcenderat enim propter nos homines,& propter noſtram ſalutem) quo magis daram, teſtatamq́; cunctis re- ſurrectionem ſuam redderet, atque omnem ex omnium animis de ea dubitationem tolle- ret, tantiſper in terris commorari, aſcenſionisq́ue ſuæ gloriam in quadrageſimum diem dif- ferre dignatus eſt. Nulla autem res æquè ſpem noſtram erigit, atq; glorioſa hæc Chriſti aſcenſio. Nam paſsio illius charitatem in nobis accendit, quam cum ille ſummam erga nos declarauerit(nam di- lectionem hac maiorem habere poteſt nemo, quam Vt animam ſuam ponat quis pro amicis ſuis, qua tamen maiorem habuit ille, qui poſuit pro inimicis) fieri non poteſt, quin mutuo illius amore inflammemur, qui prior nos tantoperè dilexit. Reſurrectio vero Chriſti, nõ mo dò de diuinitate ipfius, verum& de noſtræ carnis reſurrectione fidem noſtram confirmat,& roborat. Si enim credimus, quod Ieſus mortuus eſt& reſurrexit, ita& Deus eos, qui dor- mierunt, per leſum adducet cum eo. Aſcenſio porro ſpem lætificat, quam firmam habemus & indubitatam, quo caput noſtrum præceſsit, eo nos, qui ſumus ipfius membra, ſequuturos: cum præſertim promiſſum eius habeamus, qui fallere neſcit, vbi fuerit ipſe, ibi futurum& miniſtrum. Sed ita nos in ſpem erigit aſcenſio, ne prorſus tamen ſecuros& oſcitantes eſſe permittat. Nam eodem ipſo die nobis in memoriam reuocatur, quomodo qui aſcendit ad cœlos,& ſe- det ad dextram patris, inde venturus ſit iudicare viuos& mortuos. Cantatur enim in Miſ- ſæ introitu: Viri Galilæi, quid admiramini aſpicientes in cœlum? Hic leſus, qui aſſumptus eſt à vobis in cœlum, ita veniet, quemadmodum vidiſtis eum euntem in cœlum. Vnde do- cemurventurum eum eadem forma hominis, in corpore glorificato, quod in cœlum ſecum detulit, ad iudicandũ viuos& mortuos. Cantatur& illud ex Pſalmo: Aſcendit Deus in iubi- lo,& Dominus in voce tubæ. Atqui in eiuſdem voce tubæ nouiſsimæ reſurgent omnes in- corrupti, ſententiam Iudicis audituri: qui, quos à ſiniſtris collocauerit, eos ad ſupplicium ignis æterni condemnabit, quos autem à dextris poſuerit, eos ire iubebit in regnum ſuum cœleſte. Proptereà& in Proſa canitur illud: Iudex cum veneris iudicare ſeculum, da nobis quæſumus ſempiternam requiem in ſanctorum gloria. Sic ergo gaudio, quod ex aſcenſione Chriſti capimus, quæ nos in ſpem erigit futurum vt ĩpſi quoque ſimus, vbi caput noſtrum eſt, miſcere voluit Eccletia ſolicitudinem, quam ſimul nobis adfert expectatio terribilis illius iudicij, quò& hunc articulum, qui extremus eſt de Chriſto, ne ignorare poſſemus. Cuius etiam commonefacit nos ſecunda dominica Aduen- tus. Nam cum in prima nos amabilis illius admonuiſſet, quo venit manſuetus, non vt per- deret animas hominum, ſed vt ſaluaret, non vt iudicaret mũdum, ſed vt mundus per ipſum ſaluus fieret, in ſecunda dominica, meminit illius aduentus horrendi, quo qui diuitias boni- tatis eius contempſerimt, quem recipere redemptorem noluerunt, eum ſeuerum& inexo- rabilem Iudicem experientur. Atque ita non tam ſcribendo aut prædicando, quàm oculis quaſi rem ſubiiciendo, per certorum dierum obſeruationes, abſoluit omnia marter Eccleſia, quæ de Chriſto credere neceſſarium eſt ad ſalutem. De Spiritu ſancto, de ſancta Irinitate, de feſto corporis Obriſſi, deq́; pompa ſiur proceßione, quæ ſolennis in eo quotannis haberi conſutuit. CA P. VIII. 0 ED nec eum articulum prætereundum putauit, quo nos in Spiritum quoque ſanctum Rcredere profitemur. Nam& is quemadmodum dudum promiſſus Apoſtolis, tandem — ſit miſſus quinquageſimo die poſt quàm Chriſtus reſurrexit, feſtiua ſolennitate ‚ ma- gnaque cunctorum hilaritate repræſentat, tunc indicans illud impletum eſſe, quod à Pro- pheta dictum eſt de Chriſto: Aſcendens in altum captiuam duxit captiuitatem, dedit dona hominibus. Quoniam verò& illud credere neceſſarium eſt ei, qui ſaluus eſſe velit, tres perſonas vnum eſſe Deum, ſanctiſsimæ quoque Trinitati feſtum diem dicauit, quò non ſolum admoneri populus eius rei, verumetiam è ſuperiori loco doceri poſſet. Rectè autem octauo die poſt, quam Spiritus ſanctus eſſe miſſus recolitur, feſtum hoc inſtituit. Nam antequam datus eſſet Spiritus ſanctus, confeſsio Trinitatis celebrata non eſt, quòd ſine dono ſancti Spiritus fides illius haberi non poteſt. Quanuis ſanctos Patriarchas& Prophetas Spiritu ſancto afflatos, non omnino latuiſſe myſterium hoc Trinitatis, è multis ſcripturæ locis manifeſtum eſt. Quò magis autem illud imprimeretur mentibus hominũ, ita vt elabi facilè non poſſet, in- ſtituit fideles Eccleſia iam inde à pueris, ſimul vt eſſent è ſomno expergefacti, vt ſurgentes 1———.. 1„— G. e lecto, ſe cruce ſignarent, ac verba hæc proferrent: In nomine Patris,& Filij,& Spiritus ſancti, quod ipſum ſimiliter facerent cubirum euntes. Cum dicerent: In nomine, non autem in nominibus, admonerentur vnius Dei, qui quamuis trinus in perſonis, vnus ta- men eſt in ſubſtantia, ſumul& eius rei commonefierent, quòd ſalutem noſtram, quæ crucis benefi- —— 521 rlent⸗ 19 M 3 eodu 9 erunit I Sin0. 99 ps 1 amd 1 woce agn aptes r- äkgere- volſel 2 pot lug rit ¹ Kroni ¹ s. In aAum K 2 mhonc „ acete lo 1 ckuang 2 ur. Obſenua 1 umiiniti n nis Chn 5 Kam. left quid ² fur. Sed * faimaD ¹ Kileis d 1 eange — kgeren 1 i an Prinex 1 ſcompäsdh 1 li oh- — ſeaquam t ſttum Po t mmentiz - hen ſeih Chd unühtu nama — — 2 — DEEISTO GCORPORIS CHRIST I. 5 beneficio nobis obtigit, tota Trinitas eſt operata. Nam inſeparabilia ſunt opera Trinitatis- Parer filio, ſicut& ipſè filius teſtatur, calicem pasſionis dedit:& ipſe filius animæ ſuæ in po- teſtate ſua propinauit, ſicut ipſe ait: Poteſtatem habeo ponendi animam meam. Oblatus eſt enim, quia ipfe voluit,& Spiritus ſanctus illi propinari fecit, Apoſtolo teſte, qui dicit: quod Chriſtus per Spiritum ſanctum ſemetipſum obtulit immaculatum Deo. Poſteaquaàm fingula Chriſti beneficia, quorum in Symbolo fit mentio, diligenter Eccle ſia mater noſtra ſtatis diebus ad memoriam eorum recolendam inſtituendis, oculis noſtris repræſentauit, viſum eſt etiam illi ſacratisſimo Chriſti corporis& ſanguinis myſterio cele- brando, diem aliquem feſtum inſtituere, qui non proptereà minore nobis veneratione pro- ſequendus eſt, quod recentius inſtitutus eſſe videtur. Vixdum enim anni trecenti inter- ceſſerunt, cum Spiritui ſancto viſum eſt, Vrbano quarto Eccleſiæ præſidente, dies vt hic fe- ſtus in orbe ageretur vniuerſo, ad eorum fidem illuſtrandam, qui ſub ſpecie panis, verum corpus& ſanguinem Chriſti contineri, profiteri non erubeſcunt. Conſtat enim, quod non ita multis ante annis, fuit Berengarius, fuit Petrus Adelhardus, quorum tamen vterq; ſimm hunc errorem reuocauit, fuerunt Henriciani& Petrobruſiani, qui de veritate corporis& ſanguinis Chriſti in venerabili Euchariſtiæ ſacraméto, cuius certa ſemper& indubitata fuit anteà fides in Eccleſia primi dubitationem quandam iniecerunt. Quæ vt omnis ex animis hominum tolleretur,& ne quiſquam eſſet, qui de veritate Chriſti corporis& ſanguinis am bigeret, diem hunc feſtum inſtituit, in quo ſolemnem proceſsionem proxima feria quinta poſt feſtum ſanctæ rinitatis, fieri quotannis præcepit, qua teſtatum fieret omnibus, quot- quot ſumus fideles& orthodoxi, quod non ſolùm non erubeſcimus veritatem hanc, quam à Chriſto docti ſumus profiteri, verum etiam de hoc Euangelio, hoc eſt, de Chrifti crucis & mortis annunciatione, præcipuè gloriamur, deque eo maximè gaudemus& triumpha- nus. In cuius rei ſignum, ſub vifibili panis ſpecie, corpus illud, quod pro nobis in crucem actum,& in mortem traditum eſt, publica cum lætitia per forum, perque plateas maximo um honoreé circumferimus, ac eam, quæ Chriſti corpori debetur adorationem præſtantes credere nos Chriſto dicenti profitemur, Hoc eſt corpus meum, quod pro vobis tradetur, nec Euangelium illud erubeſcere, quo nobis hæc tam glorioſa crux illius& mors annun- ciatur. Obſeruamus autem hoc in prouincia noſtra, quod in hac proceſsione, quatuor Euange- liorum initia decantantur ad quatuor mundi partes, vt palam fiat hoc Euangelium crucis& mortis Chriſti: in omnibus mundi partibus ab Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus fuiſſe prę- dicatum. Ac fit quidem huius ipſius rei commemoratio, eo ipſo die, qui propriè dies cœenæ Domini dicitur. Sed quoniam ſub idem tempus, ſicut paulò antè fuit à nobis demonſtratum, triſtis erat anima Dei& Seruatoris noſtri vſque ad mortem, plorabat mater eius Maria, flebant ſancti eius Apoſtoli, mundus verò gaudebat, non viſum eſt ſatis eſſe conueniens, vt eo tem pore, cum gaudio crucis illius& mortis memoriam celebraremus, quo Chriſtum Iudæi cru cifigentes exultabant,& morienti inſultabant, ſed cum ipſius Chriſti, tum ſanctæ matris eius, cuius animam doloris gladius pertranſiuerat,& Apoſtelorum eius luctum ac triſtitiam exprimeremus, in mœrore& planctu dies illos tranſigentes, quibus tam crudeliter in Chri- ſti corpus eſt ſruitum. Itaque gaudium hoc in illud tempus quo gauiſi ſunt etiam ipſi diſci- puli viſo Domino, differendum eſſe cenſuit Eccleſia, vt poſteaquàm illa preſſura præteriit, poſteaquàm a mortuis Chriſtus reſurrexit, in cœlos aſcendit,& promiſſum Spiritum ſuum ſanctum Eccleſiæ miſit, quo docente,& ſanctæ Trinitatis myſterium,& huius venerabilis ſacramenti arcanum, intelligere nobis datum eſt, tum demùum ſumma cum exultatione, cru- cis hoc& mortis Chriſti beneficium recoleremus, deque fructu, quem nobis attulit gau- dium noſtrum orbi teſtatum faceremus vniuerſo. Prædicario, deq́; ſuperato per crucem diabolo, de morte noſtra per mortem Chriſti deuicta, de remiſsione peccatorũ conciliata, de regni cœleſtis hæreditate nobis parta, triumphus qui- „. ⁸ρ.. dam& exultario. Quid autem aliud, quam hoc eſt Euangelium noſtrum, quod nos non eru beſcere, cum Paulo profiteri debemus? ac non modò non erubeſcamus, verumetiã cum eo- dem dicat quiſque noſtrum: Mihi autem abſit gloriari, niſi in cruce Domini noſtri Ieſu Chri ſti. Nihil aliud ſcire, nihil aliud predicare nos profiteamur, quàm Ieſum Chriſtũ& hũc cruci- nrü, Iudæis quidem ſcandalum, Gentibus autem ſtultitiam, ipſfis verò vocatis Iudæis, atq; Chriſtum, Dei virtutem,& Dei ſapientiam. Quia quod ſtultum eſt Dei, ſapientius eit homminibus,& quod infirmum eſt Dei, fortius eſt hominibus. Vrmam autem non deeſſent etiam hoc infelici noſtro ſæculo, quibus Chriſti crux& . TTSGIS 1 mors(in cuius memoriam diem hunc tam feſtum agimus, corpus illius pro nobis cruci affixum,& morti traditum circumferentes,& quod nos non pudeat Chriſti crucifixi, pa- lam orbi oſtentantes) vtinam non deeſſent, inquam, quibus ea res non eſſet ſcandalum, quibus non ſtultitia quædam videretur, qui veritatem de ſui corporis veritate dicentem: 5 Hoc ——— Toan. ig. Io*n. 10. Eſa 5z. Hebr. p. Euchariſliæ ſa⸗ cramẽto celebran do feſtẽũ diem lr banus. A. inſtituĩt Matth. 26. Euangeliori ink tia cur in feſio corporis Chriſla decautentur. Marc. 14. Corporis Chriſti feſtũ cur cũ gau- dio celebreiur. Ioan. 16. Luc. 3. Ioan. 20. Proceſio in feſto corporis Chriſti quid. Rom. I. Gal.6. 2. COr. I. O. 26 Cap.9. Fathanæ ſtadii in abolendis Chri ſi beneiciis. Ronmz. lo. Dienum oh ſer⸗ aιο. Con. Cel ſum lib. S. Epipha. hær. 75. Hieron. in. 4. cap. ad Galat. Augnſt. epiſt. 118. cap. 7. Et contra Adii- anantuma c. 16. —— —— DE EIDE. Hoc eſt corpus meum, arguere mendacij non verentur, realem illius præſentiam in hoc Vve- nerabili ſacramento negantes. Sed ea res nos deterrere non deber, quominus liberè fiden: noſtram profiteamur. Semper hoc fuit ſathanæ ſtudium, cum non aliundè ſalutem noſtram pendere Viderer, quam ex hac iugi Chriſti crucis& mortis recordatione, vt eam omni ſtudio Vellet extin- ctam,& ex animis morralium euulſam: Qutod ille quantò laborat diligentius, tantò nobis virilius illi reſiſtendum, tantò magis immenſum hoc Chriſti beneficium, præ nobis eſt fe- rendum. Ac ſi quis ex nobis quæſierit: Quid eſt, quod hodie tam feſtum diem agitis? quòod Euchariſtiam ita per forum& plateas circumfertis? quod cereorum tantam vim accenditise quòd humana voce pfallere non contenti,& cymbalis& tubis,& omni muſicorum inſtru- mentorum genere lætitiam quandam ingentem præ vobis fertis? huic reſpondebimns. Hoc eſt Euangelium noſtrum, quod nos non erubeſcere„in quo nos etiam gloriari cum Paulo profitemur. Chriſtus in nouiſsima cœna, ſui corporis& ſanguinis ſacramentũ nobis vten- dum dedit, vt ſiue manducantes illud ore,& bibentes, ſiue etiam intuentes& fide percipien tes, meminiſſemus hoc eſſe corpus illud, quod pro nobis in mortem traditum, hunc eſſe ſan guinem illum, qui in peccatorum noſtrorum remiſsionem fuſus eſt. Huius itaque Chriſti crucifixi pro nobis& mortui corpus, ſub illa ſpecie, qua ſuis illud Apoſtolis in cœna nouiſ- ſima dedit, omnibus oſtentamus, illud quàm maximè veneramur& adoramus, in eo& de eo gloriari nos profitemur: de morte deuicta, deq́ue diabolo ſuperato triumphum agimus, ac Deo patri cœleſti gratiam habemus, qui per crucem& mortem filij ſui, remiſsionem no- bis peccatorum noſtrorum, in filios ſuos adoptionem,& regni cœleſtis hæreditatem contu lerit. Quorum omnium beneficiorum memoriam„quantò maiore ſtudio per membra ſua ſathanas abolere conatur, tantò nos diligentius eam,& dierum obſeruationibus,& ſignis, ac imaginibus,& geſtu& habitu,& omni cæremoniarum genere, repræſentari cupimus: hunc verò diem, propriè tanto beneficio, cum lætitia& triumpho celebrando, conſecratum habemus. Ad hunc modum ſi quis nos interrogauerit, reſpondebimus, ſimul fratres noſtros admo- nebimus, vt oſtendant, ſe non erubeſcere Euangelium, ſe non erubeſcere crucem& mor- tem Chriſti, cuius memoria, cum gaudio& triumpho celebratur in hac ſolenni pompa. Nam quem huius Euangelij, quem crucis& mortis Chriſti pudet, is quiduis potius, quàm Chriſtianus dici meretur, nec eſt, quod ſe peruenturum ad ea præmia ſperet, quæ Chriſtus non aliis promiſit, quàm his, qui ſuam omnem fiduciam in crucis& morris ipſius meritò collocatam habent. Qui me erubuerit, dicit Chriſtus, hunc filius hominis erubeſcet cum ve- nerit in maieſtate ſua. Omnis autem qui confitebitur me coram hominibus, confitebor& ego euum coram patre meo, qui in cœlis eſt. Confiteamur itaq; Chriſtum, non ſola fide, ve- rùm& ore, hoc eſt, externis iſtis ritibus& cæremoniis, quibus maximè ſides illius illuſtra- tur,& crucis hoc illius& mortis beneficium, ſumma cum animi deuotione Veraque cor- dium lætitia celebremus. Hæc eſt fides Catholica, quam, vt paulò antè diximus, non ſcribendo neque prædicando modo, verumetiam annum vertentem ita diſtribuendo, dies vt certi conſtituerentur, qui- bus quaſi ordine ſinguli articuli eorum præcipuè, quæ de Chriſto cognoſcẽda ſunt, non tam auribus, quàm oculis fidelium exponerentur, ſitiens noſtræ ſalutis mater Eccleſia, nos fide- lter docere ſemper eſt conata, quod in eo ſalutem noſtram agi, ſciret. Quod dictum A poſtoli, dies obſeruatis& menſes, nihil aduerſatur obſeruationi dierum, quæ fit in Eccleſia. CApPVT IX. Eque verò defuerunt, qui ſanctæ matris noſtræ ſanctum hoc inſtitutum reprehen- derent, quod Iudaicas quaſdam obſeruationes amplexos eſſe fideles dicerent. Ob- iectum eſtetiam ante mille ducentos annos ‚quod nunc ab iis, qui pridem ſopitas hæreſes ſuſcitauerunt, obiici nobis audimus: Dies obſeruatis& menſes,& tempora,& an- nos. Sed iis iam pridem ab Origene, atque Epiphanio Græcis, ac Hieronymo, atque Augu- ſtino Latinis, ita reſponſum eſt, atis vt eſſe confutati videantur. Neque enim exiſtimandum eſt, ignoraſſe matrem Eccleſiam, vel nuncetiam ignorare, quod omnes dies æquales fint, quodque non die Paraſceues crucifigitur, neque die dominico reſurgit Chriſtus, quodꝗque nullus dies atque adeò nulla ſit hora, qua non rectè paſsionis illius& reſurrectionis, ac alio- rum quorumcunq; beneficiorum fiat recordatio. Quamobrem receptus Eecleſiæ mos, quo ſingulis Chriſti beneficiis recolendis, certos dies inſtituit, nihil habet cum Iudeorum ſuper- ſtitione commune. Nam illis non eſt fas quouis rempore ieiunare, agnum immolare, Pente- coſten agere, tabernacula figere: nobis vero quotidie ieiunare, quotidie agnum immacula- tum& offerre Deo patri,& oblatum manducare, quotidie licet ſimul omnia Chriſti bene- ficia repræſentare. Quoniam verò ſæculi curis nimiò plus plerique omnes immerſi ſumus, neque aut oratio- nibus, aut gratiarum actionibus, Deiq; beneficiis recolendis, perinde vt oporteret vndane quic — —— é—V—’——Q—OCO—Q—Q—ꝑ: un b 121 re 3 f u fus 20 poo Ien ſole- 2u Nru a tües 1 b un rent In Cs ur tam. 9 Sici 2 1a0 ma m 8 ex tlel 1 tis pal fw ) ilia G Mum, aup d mterd u em pen A ln De iSl u Hdllos 2 mſtex 8 neme fropoli Ftem ric 1 iüöiraqu 5.(Chricun T. bile ber In Frbwpr nrrer kc t kmexcia b Mtaden m üWeim 9 Io l inſt edorun Vluto. une dl tls apenr ſorun t erokei it: Iu ens ol ſteao dtano 4 füntemm beünm I um i d un K1 8* ullglan —y—— DE SIGNO CRVCIS, quid faceret ſitiens noſtræ ſalutis mater Eccleſia? permitterétne tantorũ Chriſti beneficiorũ interire memoriã? quę quãuis in Eccleſiis prædicantur è ſuperiore loco, ramé verbi Dei ſemẽ a ſpinis nõ rarò ſuffocatur. Non potuerunt hoc ferre plena charitatis illius erga nos viſcera, cum præſertim ſalutẽ in eo noſtram agi videret. Cum itaq; cerneret adduci non poſſe libe- ros ſuos, vt quotidie ieiunarèt, quotidie oraret, quotidie Chriſti corporis& ſanguinis com munionẽ perciperent, ac in iugi beneficiorum eius meditatione Verſarentur, fecit illa, Deo & piorum omnium conſenſii approbante, fecit autem ſancti Spiritus docta magiſterio, cer- tos vt dies inſtitueret, qui præ cæteris tantorum commemoratione beneficiorum eſſent in- ſignes, quibus ad officium fideles reuocarentur, ac munere ſuo curis aliis vacui diligentius fungerentur: non aliud ſpectans hac dierum præſcriprione, quam vt& admonerentur eo- rum, quæ Deus pro ſua ineffabili bonitate, tam plena manu conferre dignatus eſt,& ſepoſi- tum tamen tempus aliquod haberent, quo diligentius eorum contemplationi vacare lice- ret. Sic illa à Paulo edocta, omnibus facta eſt omnia, vt omnes lucrifaceret,& qui non poſ- ſent adhuc ſolidum cibum capere, quod is perfectorum eſt, eos minimè negligendos, ve- rùm tanquam paruulis lac eis potum dandum eſſe putauit. Quò manifeſtius autem fiat omnibus, quòd Eccleſia nullum nouit dierum diſcrimen, vel ex tremendo ſacrificio(quam Miſſam vocamus) cuiuis id colligere licebir, in qua natiuita- tis, pasſionis, mortis, reſurrectionis, in cœlum aſcenſionis,& Spiritus ſancti misſionis bene- ficia, nullo non die ſimul omnia celebrantur per totum terrarum orbem; quàm Iatè patet Chriſtiana religio, nulla prorſus varietate. Etſi enim verba mutari videmus, idque in iis tantum, quibus ad ſacrificium hoc mentes præparantur, cuius generis ſunt, Introitus, Col- lectæ, Epiſtola, Graduale, Euangelium, Offerenda, Communio, ſignificationes tamen ma- nent exdem. Quaæ vero liturgiæ potisſima pars eſt,& in quo vis tota conſiſtit, Canon, idem perpetuò legitur: vbi ad eundem ſemper modum præcipuorum Chriſti beneficiorum ſimul omnium fit commemoratio, nihil vt ab Euãgelio Miſſa differre videatur: quin ipſum potius Euangelium& breuis quædam credendorũ omnium nõ tam explicatio, quàm quaſi ſub oculos ſubiectio, ac fidelium ad recollendum præcipuè pasſionis illud immenſum bene- ficium ſit excitatio. Quod ita repreſentatur in hoc ſacro: vt rectè à Cypriano dictum ſit, pasſionem eſſe Domini, ſacrificium quod offerimus. Ac rectè Germanus Patriarcha Con- ſtantinopolitanus admonuerat: Agnoſcite eos Sacerdotes qui ſacro Altari aſsiſtitis„& in- cruentem victimam ſacrificatis, quod viuam Chriſti pasſionem annunciatis. Ex iis itaque, quæ peraguntur in hoc ſacro, facilè cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quòd quo- tidie Chriſti natalem, quotidie Paraſceuen, quotidie Paſcha, quotidie in cœlũ aſcenſionem, quotidie Pentecoſten celebrat Eccleſia. Sed quoniã hæc non ita attenduntur ab omnibus, rudioribus præſertim, qui minores etiam vocantur ad eorũ quoque captum communis no- ſtra mater Eccleſia dimittere ſe dignata eſt, certis diebus inſtituendis, quibus eorum atten- tionem excitaret. Quare nihil eſt, quòd nobis Iudaiſimum quiſquam obiiciat, qui non aliud hac dierum obſeruatione, quàm Chriſti beneficiorum conſeruare memoriam TXea rudibus etiam inculcare conamur, nemo vr ſit, qui ignorantiam prætendere queat. Quomodo præcipuè Cbriſli paſsionis bene ficia uariis modis Eccle ſia rudibus inculcare conata eſt, ae primum de ſigno Crucis. C A P. X. Eque verò finibus iis circunſcripta fuit anxia de ſalute noſtra matris Eccleſiæ cura & ſolicitudo:non contenta fuit ſcriptis conſignaſſe, verbis prædicaſſe, certis diebus inſtituendis inculcaſſe, quæ de Chriſto credenda ſunt, maximè Verò, quæ ſumma credendorum eſt omnium, ineffabile Chriſti pasſionis myſteriũ: etiam ſignis id repræſen- tare voluit oculis fideliũ, vt nemo tam eſſet rudis, quin illud cognoſcere poſſet. Hinc eſt ille cruce ſignandi mos, quem ex Apoſtolica traditione perueniſſe ad nos vel ex co ſatis apertè colligere licet, quod ipſos etiam Apoſtolos illo crebrius v lis ipſorum, A 71 ſos, qui fuit æqua- bdias res eorum geſtas ſeribens teſtatur. Meminit& Dionyfius Pauli diſcipu lus moris huius cruce ſignãdi, ſigniq; vitalis vocar impreſsionem. Clemens verò Pontifex inquit: Tropheo crucis conſignans in fronte dicat,&c. Quin& Martialis Lemouicenſis Epiſcopus, quem vnum? ſeptuaginta Chriſti diſcipulis eſſe volunt, monet Burdegalenſes, Vt ericem Domini ſemper in mente, in ore, in ſigno teneant. Crux enim Domini, inquit, armatura noſtra inuicta contra ſathanam eſt. Et qui non multum fuit à temporibus Apo- ſtolorum remotus Tertullianus: Ad omnem, inquit, progreſſum atque promotum, ad om- nem aditum& exitum, ad veſtitum& calceatum, ad Iauacra, ad menſas, ad lumina, ad cu- bila, ad fedilia, quæcunque nos conuerſatio exercet, frontem Crucis ſignaculo terimus. Ex quibus veriſsimü eſſe conſtat, quod apud Baſilium legimus, Apoſtolicam hanc eſſe tra- ditionem. Quem ſecurus beatus Ephrem cùum admonuiſſet ſuos fratres, vt poſtes ſuos pre- cioſa ac viuifica cruce coronarent. Pingamus, inquit, in ianuis, atq; in frontibus noſtris,& in ore,& in pectore, atq; in membris omnibus viuificũ ſignum crucis, armemur inſuperabili hac Chriſtianorum armatura. Ea enim victrix eſt mortis, fidelium ſpes, lux orbis terræ, Paradiſi 6 Matth.Iz. Diertun ohſerua tionis cauſa apud vulgummn. 1. Corinth. 9⸗ EHebr. 5. 1. Corinth. I. Miſſœ ratio ſem per eadem. Niſſa ab Enan= gelio nihil difers C)p. li. 2. epiſt.3. In lib. quẽ inſeri- pſit rerũ Eceleſt⸗ aſtic. coſide: atio/ Dyoni de celeſt. Hiearc. par. 2. c. 2 Lib. 3. cap. 13. cõ⸗ ſlitutio. Apoſt. Martia. in epiſt. ad Burd. cap. S. Tertul. Crucis ſit gnatio vbique adhibenda. Baſil. lib. de Spi⸗ rituſanto ca. zy. Ephrem de vera pænitenlia. — 9 ———————— —— —— 84 Cap.10. DE SIGNO CRVCIS. Paradiſi reſeratrix, hæreſium profligatrix, dæmonũ expultrix, Monachorum adminiculum, firmameètum fidei, magna ſalutaris que cuſtodia& gloria perpetua orthodoxorum in æter- Pe eeeſ num. Hanc, ò Chriſtiane, armaruram diebus ſingulis& noctibus, horis atque momentis in a a Bee omni loco circumferre non deſinas, nihilque ſine ipſa perficias. Et in eo, qui proximè ſè- meinum. quitur libro: Scuti vice crucis ſigno teipſum muni, ſignans ex eo membra omnia& cor euk eaia tuum. Validiſsima quippè armatura hæc eſt, nullusq; vnquã tibi nocere poterit, ſi hac ſeptus Prudé in ymno fueris. Cyrillus verò: Non pudeat nos, inquit, crucis Chriſti. Quod ſi aliquis id occultet, tu aute fomnu vbi manifeſtè ſigna te cruce in fronte, vt dæmones ſignum Regis Videntes, trementes procul „Aenin fugiant. Fac autem hoc ſignum& manducans,& bibens:& ſedens,& ſtans,& loquens,& deſeribit. ambulans: in ſumma, in omni tuo negotio. Et alio loco: Accipe arma contra aduerſarios Oril. catech.4. huius crucis. Trophæũ ſtatuas fidem crucis aduerſus contradicentes. Cum enim de Domi- vn ene Te no, cruceꝗ́; cõtra infideles quæſtio tibi erit, prius ſtatue manu tua fignũ:& obmuteſcet con eius effcacia. tradicens. Non pudeat crucem Chriſti confiteri, Angeli enim gloriantur, dicẽtes Ieſum cru- catech.. cifixum quæritis. Non potuiſti dicere, o Angele, Scio quem quæritis meum dominum, ſed confidenter dieis: Scio quòd crucifixum. Corona enim eſt crux& non ignominia. Et non- nullis interiectis. Non pudeat igitur nos crucifixum cõfteri, ſed in fronte cõfidenter ſi gna- culum crucis digitis imprimatur,& in aliis omnibus crux fiat, in panibus comedendis,& in poculis bibendis,& in egreſſu,& in ingreſſu, ante ſomnum, recumbendo,& ſurgẽdo, eun- do,& quieſcendo. Magna hæc eſt cuſtodia, quæ propter pauperes gratis datur, ſine labore propter infirmos, cùm à Deo ſit hæc gratia, ſignum fidelium,& rimor dæmonum. Trium- phauit enim de illis in hoc ſigno, oſtentar illud audacter, quando enim viderint crucem, re- cordantur crucifixi. Metuunt eum, qui contriuit capita draconis. Neque propterea quod eſt gratuitum contemnas hoc ſignaculum, ſed ideò magis venerare benefactorem. Et Uiero- nymus: Claudas cubiculum pectoris,& crebro ſignaculo crucis munias frontem tuam, ne exterminator Aegypti in te locum reperiat. Et alibi. Ad omnem actum, ad omnè iniceſſum Ad Fabiolamde manus pingat crucem. Qui etiam alio loco Dauidis illud. S ignatum eſt ſuper nos lumen hen rerde vultus tui ad crucem quam fronti imprimimus,& ad ſolennem ſignandi nos cruce morem Sem.4l. Cas. refert: Non disſimilia reperiũtur in Sermonibus Ambroſi, qui etiam in lib. de Iſaac& An- na ita loquitur. Signaculum Chriſtus in frõte eſt ſignaculum in corde. In fronte, vt ſemper confiteamur, in corde, vt ſemper diligamus, ſignaculum in brachio, vt ſemper operemur. Er ante eum Prudentius. Cum uocante ſomno caſtum petis cubile, Frontem, locumq; cordis crucis figura ſignet. Reges, Prophetæ, ludicesq;& Principes, Virtute, bello, cultibus ſacris ſiylo, Non deſtiterunt formam pingere crucls. Quod verò de Regibus narrat Prudentius, primùm hoc feciſſe conſtat Imperatorẽ Con ſtantinum, quem non in fronte modò ſua deſignaſſe, verũ& in vexillis& in manu geſtaſſe & numiſmatibus etiã inſculpi, ſignum crucis feciſſe, victorias ſuas ac triumphos omnes ac- Euſeb lib.caο ceptos illi tuliſſe, qui temporis illius hiſtoriam ſcripſerunt, Euſebius, Socrates, Zoſomenus, ¹cuiss&e,3. de Dicephorus memoriæ prodiderunt. De Theodoſio quoq; Imperatore, ſcribit Nicephorus, Weia eif, d quòd is armatura crucis fretus, intrepidus contra Eugenium progrediebatur. De Alexandri- cap. z. nis quoque refert Ruffinus, quòd crucis dominicæ ſignum vnuſquiſque in poſtibus in in- Lad a. 3. gresſibus, in feneſtris, in parietibus, columnisque depingeret. Quod ipſum Chryſoſtomus vren ers? non tantum apud Alexandriam, verum& alibi pasſim ita factitarum eſſe teſtatur: Crucem, Nice ſua ca 30. inquit, vbique celebrari videre licet, in domibus, in foro, in ſolirudine, in viis, in montibus, Ruffn-ib... in collibus, in vallibus, in mari, in nauigiis,& inſulis, in veſtibus, in armis, in thalamis, in Te,ne, ſympoſiis‚ in vaſis argenteis, in aureis, in margaritis, in murorũ picturis,&c. Ac paulò ante. ſtratione aduer Reges poſitis diadematis crucem ſuſcipiunt mortis ſymbolum. Prbenti 2uod In purpuris crux, in diadematis crux, in precibus crux, 3in armis crux, in mẽſa ſacra crux, „ w71 Saſ& in toto orbe crux,& ſuper Solem fulget crux‚ quam omnes prius abhorrebant, eius ſ gu fomilia, s in ram tantopere quærunt vbique, ea inuenitur apud Principes, apud ſubditos, apud mulieres, Matibeum. apud viros, apud virgines, apud nuptas, apud ſeruos, apud liberos, ſuibinde omnes ea ſè ſi- gnant, inſcribendo in nobilisſimum membrum noſtrum, in fronte enim noſtra quaſi in co- lumna quotidie figuratur. Sic in ſacra menſa, ſic in ſacerdotum ordinationibus, ſic irerum cum corpore in myſticis cœnis fulget. Et alio loco. Omnia quæ ad ſalutem noſtram condu- cunt, per crucem conſumantur. Nam cùm regeneramur, crux Domini adeſt, cum ſacratisſi- mo alimur cibo, cùm in ordinem cõſecrandi ſtatuimur, vbiq; ac ſemper id victoriæ inſigne de eins nobis adſiſtit. Quapropter& in penetralibus,& in pParietibus,& in feneſtris,& in fronte Vaue edn biie⸗ quoque ac mente, magno ſtudio crucem inſeramus. Et adferens illud ex Paulo: Pretio em- Pſalm. 108. pti eſtis. Pretium, inquit, hic crucem appellauit, quam non ſimpliciter digito in corpore, ſed 1.Corin.s. magna fide in mente formare oportet. Nam ſi hoc modo eam im preſſeris, nullus ſceleſto- rum dæmonum cùm haſtam videar, qua læthale vulnus ſiuſcepit, congredi tecum audebit. Et alio Et alio loco. ——— — S font duma mra licuc jullerit perlihi tionesa bbic Jpp Kinvoc nei fät Eta ii uamo mex hi- cim ¹ erenr cn. isbep fanao tetiäorr klümag conſeran aceläde Fccelul Lum Ch hriftum 1 Menühl t tbipert lnüt gu ung peck ranrats. ſe mene ceſgrane tradtion ſienra f Säan ——.—— —— H=wer 4Ir. „— -—„— . dDE CRVCE. Et alio loco: A primis, inquit, annis filios veſtros ſpiritualibus armis muniatis, tem ſibi ſignandam muniaris,& priuſquam per ſe ipſi facere poſsint, vos Ex his Chryſoſtomi verbis, tum aliorum ſanctorum Doctorum videre licet, quam creber vſus illo tempore fuerit ſigni crucis, quo perſuaſum erat dæmones etiam ipſos fugari, quos, etiam vel inuitos confeſſos aliquando fuiſſe(ſcribit Ioannes Damaſcenus) Dominicæ cru- cis vexillum ſe ſuſtinere non poſſe. Qua de re multa ſcribit Lactantius quoq;, quanto ter- rori ſit dæmonibus hoc ſignum, cuius rei documenta etiam aliquot profert. Clariſsimum autem documentum fuit illud, quod adfert Gregorius Nazianzenus,& eum ſecuti Theo- doritus, Zozomenus,& Nicephorus, quod cùm Iulianus apoſtata, qui fidem Chriſti deſe- ruerat, ex conſuetudine priſtina crucis hoc ſignum ingruentibus dæmonum terroribus ti impreſsiſſet, ſtatim omni timore liberatus eſt, procul dæmonibus fugatis. Athanaſius quo- que, omnia damonum praſtigia ſigno crucis propelluntur. Qua de re plura etiam reperies in eo qui proximè ſequitur libro. Qui ſcribit etiam Antonium Abbatem docuiſſe ſuos, vt cum dæmones viderent, tam ſe quam domos ſuas crucis armarent ſignaculo. Confeſtim„ inquit, ſoluentur in nihilum, quia metuunt illud tropheum, in quo Saſuator greas expolians poteſtates, eas fecit oſtentui, ac murum inexpugnabilem ſignum erucis appellat. Quam doctrinam diſcipulus eius Hilarius eſt ſequutus, de quo ſcribit H ieronymus, quod cum in fronte crucem ſignaſſet, tali caſside armatus, fortius contra dæmones præliabatur. Quod cùm alij ſimiliter plerique fecerunt omnes, tum Gregorius etiam ille T'aumahirgus, de quo narrat Gregorius Niſſenus, quod ei non alia contra dæ mones arma fuerint, quàm ſignacu- lũ crucis,& Chriſti nomen. In Panoplia quoq; ſia refert Euthymius, quòd idẽ Gregorius, iuſſerit cruces ligneas quibuſdam in locis à ſe collocatas adorari„R ad eas tanquam ad ſacra perfugia concurri. Chryſoſtomus quoque cruces argenteas& ardentes faces ad ſupplica- tiones adhibuiſſe memoriæ proditum à Socrate legimus. De Ioſepho Scitopolitano ſcri- bit Epiphanius, quòd accepto vaſe aquæ, crucis ſignaculũ proprio ſuo digito vaſi impoſuir, & inuocato nomine leſu, ſic dixit: In nomine Ieſii Nazareni, quem crucifixerunt patres mei, fiat virtus in hac aqua, ad reprobationem cuiuis incantationis ac magiæ quam infece- runt. Et ad efficaciam potentię ignis, ad perficiendam domum Domini. Et ſic accepit aquam in manum,& de aqua ſingulos fornaces reſperſit,& diſſoluta ſunt incantamenta. Quamobrem etiam in ſacris operationibus magnus ſemper fuit crucis vſus, quemadmo- dum ex his, quæ citata ſunt ex Chryſoſtomo videre licet, a quo non diſſentit e ſtinus, cum dicit: Niſi crucis ſignum adhibeatur, ſiue frontibus regenerantur, ſiue oleo: quo Chriſmate vn guntur, ſiue ſacrificio, quo aluntur, nihil eorũ ritè perficitur. Et alio loco: Hoc ſigno, inquit, crucis, cõſecratur corpus Dominicũ, ſanctificatur fons Baptiſmatis, iniitiãtur Presbyreri,& cęteri gradus eccleſiaſtici, omnia quæcunq; ſancti- ficantur, hoc ſigno Dominicæ crucis cõſecrantur. Et iterũ: Huius crucis miniſterio, rudes ca- techiſantur, eodẽ myſterio fons regenerationis cõſecratur, eiuſdẽ crucis ſigno per manus im- poſttione, dona gratiarũ accipiunt. Cum eiuſdẽ crucis charactere Bafilica dedicantur. Altaria conſecrantur, Altaris ſacramenta cum interpoſitione dominicorum verborum conficiuntur: Sacerdotes& Leuitę per hoc idem ad ſacros ordines promouentur. Et vniuerſaliter omnia Ecclefiaſtica Sacramenta in huius virtute perficiuntur. Et alio loco: Non ſine cauſa ſignum ſuum Chriſtus in fronte nobis figi voluit, tanquam in ſede pudoris, ne Chriſti opprobrio Chriſtianus erubeſcat. Hoc ergo in conſpectu hominum ſi feceris, ſi inde coram hominibus non erubueris, ſi in conſpectu filiorum hominum nec ore nec factis Chriſtũ negaueris, ſpe- ra tibi perfici dulcedinẽ Dei. Ante vtrunq; verò Cyprianus: Quicunq; ſint ſacramentorum id facite. fron tiam Augu- credentiũ, ſiue ipſi aquæ, qua 7 & cruce fron Hoil t. ireps. 1*d Corimib. Damaſ. in vita Barlaam& Ioſaphat. Lactd. li 4 c. 274 Gre. Nax. in rio re contra Iulianã orationc. I he. lib 3. cap. 3. Eccleſ. hiſt. Soxo. li.5 cap. z. Nice. lib. 10. ca. 3. Aug. tract. 148. in Ioannem. Aug. ſerm. i8r. Aug. ſermn. i9. de Fantlis. In prima oratio⸗ ne cõtra Idola. De humanitate verbi, eiusi ue corporali aduẽtu. Iu vita Antenii. Eut hym.i. tit. ꝛ0⸗ Foerctt. lib. 6. c.ſ. In Eſal.30. Coucil.z Cypri. ſerm. de .. 1 111 Srieh n, d miniſtri, qualeſcunq; ſint manus, quę vel mergunt accedentes ad baptiſinũ, vel vngunt qua- Sſteone cerchl- lecunq; pectus, de quo ſacra exeunt verba, operationis auctoritas in figura crucis omnibus ſacramentis largitur effectum,& cuncta peragit nomé, quod omnibus nominibus eminet, à ſacramentorũ vicariis inuocarũ. Meminit idem ad Demetrium ſcribens, de more frontem cruce ſignandi. Quamobrem, quæ tanto conſenſu Patres ferè omnes affirmant ‚diuinam eſſe traditionem dubitandum non eſt. Videtur autem totius fidei noſtræ compendium in hac vna cruce ſignandi ratione con- nineri. Signum crucis tribus digitis exprimendum eſſe docet Innocentius, ad ſignifican- Ln 4......*.. altart K. dum Trinitatis myſterium. Quod etiam non tacuiſſe videtur Propheta, cum dixit: Quis Srſu in. appendit tribus digitis molem terræ? Ducitur autem primum a vertice c apitis ſiue frontis, êus prin is digius vſque ad vmbilicum: vt indicetur, de ſummo cœlo egreſſum in viſcera matris deſcendiſſe facierdum.- Dei filium: atque ex puriſsimis illius ſan guinibus carnem noſtram ſuſcepiſſe. Deinde à ⁵⁴* ſiniſtro brachio ad dextrum, vbi cauſa ſimul incarnationis exprimitur. Nam propterea deſcendit de cœlo in terram, proptereà reliquit domum ſuam, dimiſit hæreditatem ſuam, dedit dilectam animam ſuam in manus inimicorum ſuorum: vt nos, qui eramus à finiſtris inter hœdos collocandi, transferret ad dextram inter oues ſuas, vbi vocem illam deſidera- tam audire nobis liceret: Venite benedicti patris mei, poſsidere paratum vobis regnum à NMauth.:5- conſtitutione mundi. Hiere. 12⸗ B Ecce ——————— ..———. ——õ———— Cap. ii. My ſteria fidei in crace ſignatione guc. Caluiniſiæ uo- kantur. Cy rill. lib. s. con⸗ tra Inl. Crueis ſigna con⸗ culcanda hæretici quidam docent. DE 81 G NO C RVICIS. Ecœce quãta fidei noſtre myſteria vnica ſignãdi nos cruce forma, nos mater Eccleſia docuit, vt ſi nihil prætereà ſciret rudis homo, qui ſatis aſſequi cętera nõ poſſet, vel hoc propè ſolum ad ſalutẽ illi ſufficere queat. Hic incarnatio, hic paſsio Chriſti, hic cauſa paſsionis, hic ſimul extremũ illud iudiciũ,& ſpes noſtræ vocationis, hic myſteriũ trinitatis, per quà redempti ſu mus vnica ſignatione crucis exprimitur, quandoquidẽ adiungũtur hæc verba: In nomine Pa tris,& Filij,& Spirituſſancti. De qua nos proptereà paulò fuſius in hac nouiſsima editione noſtra, nobis agendũ eſſe duximus, quod exiſtere quoſdã hoc infelici ſeculo noſtro videmus qui nõ dubitẽt affirmare, magiã exerceri, quãdo fideles vt ſe cruce ſignãt, docẽtur, qui Iulia- num etiã apoſtatã impietate ſua ſiuperare vidẽtur, qui tanquã probruù obiiciebat Chriſtianis, quod crucis lignũ adorarent, imaginẽ illius in fronte& ante domos pingẽtes. Cuius picturę cauſas, hæcillius impia verba refellens profert Cyrillus Alexãdrinus, qui etiã enarrans illum Eſaię locũ: Erit altare Domino in regione Aegyptiorũ,& columna ad cõfinia eius. Columnà interpretatur, S. Crucis ſignũ, quo obſepiri credentes ſolẽt. Vſi enim, inquit, ſemper ſumus hac re, cum omnẽ diaboli inſultũ euertimus:& dæmonũ impetus infringimus. Murus enim infractus nobis eſt crux,& in ea eſt gloriatio verè ſalutem adferens.— Quin etiã eo progreſsi ſunt audaciæ, atq; amentiæ quidã, quos deflet Apoſtolus, inimici crucis Chriſti, vt nõ modò nõ venerandã atq; adorandã, verumetiã confringendã& cõcul- candã eſſe crucẽ doceant,& ſtrenuè quod doceant exequãtur. Henricianorii& Petrobuſia- norum impietatè referentes, quos ante quadringèẽtos annos preclara quadã Epiſtola Petrus Clumiacenſis confutauit,& quæ ſit ſigno crucis veneratio tribuenda, pie, diſerteq́; docuit. Chriſtiani aſina: rii vocati. Tert. in apologe eico cap. 16. Lib. 2. contra gentes. In Pſal.141. 3 In Pſal. 48. Cruciſixi imasi- nes,& vexilla. Crux in ſupplica⸗ tionibus cur præ⸗ feraiur. Galat. s. Apocah p. 19. Philip.2. Rom. 5. Quid autẽ non audent homines hoc infelici noſtro fæculo: nõ dubitauit quidã dicere, idem Afinariam eum profiteri, qui prædicat Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixũ, idqꝗ; ſigno crucis frõti impreſſo teſtatur. An autẽ hoc multũ eſt ab eo diuerſum, quod olim Chriſtianos aſina- rios eſſe vocatos Lertullianus ſcribit,& eum ſecutus Arnobius, cum illis caput aſininum,& cætera quædã inſignia obiicerẽtur. Scripſit autẽ ante. 700. annos& Ionas Aurelianenſis Epi ſcopus aduerſus blaſphemias Claudij I aurinẽſis libros tres: in quorũ primo meminit, quòd is in dehonorationẽ crucis aſinũ adorandũ docuerit,& multa vt mẽtis inops deliramẽta ſub- texuerit. Quem videtur quidã ex noſtri temporis hærericis, in ſua nõ diſsimili blaſphemia proferenda, ſecutus. Quem quaſi perſtringès ante. 1200. annos ita ſcripſit Auguſtinus: Inſul- tet ille crucifixo Chriſto. Videã ego in frõtibus Regũ crucẽ Chriſti, quod irridet, ibi faluor. Nihil eſt ſuperbius ægroto qui deridet medicamentũ ſuum: ſi nõ derideret, acciperet ipſe& ſanaretur. Crux illa ſignũ eſt humilitatis. Ille autẽ ſuperbia nimia non agnoſcit vnde ſane- tur tumor anime ſuæ. Si autẽ ego agnoſco, in via ambulo, vſqueadeò de cruce non erubeſco: vt non in occulto habeam crucem Chriſti, ſed in fronte porté. Multa ſacramẽta aliter atque aliter accipimus: quædã ſicut noſtis, ore accipimus: quædã per totũ corpus accipimus. Quia verò in frõte erubeſcitur, ille qui dicit: Qui me erubuerit corã hominibus, erubeſcã eum co- ram patre meo qui in cœlis eſt: ipſam ignominiã quodãmodo,& quam Pagani derident in loco pudoris noſtri cõſtituit. Hactenus Auguſtinus. Idem alio loco: Qui Chriſti crucem irri dent, à dæmonibus tanquàã à beſtiis deuorantur. Quid autem aliud per hos miniſtros ſuos nolitur ſathanas, quam vt ſublato ſigno crucis, nulla crucifixi mentio remaneat, ſublato cru cifixi vocabulo, mortis& paſsionis Chriſti recordatio fit ablata. Extincta paſsionis memoria nulla redẽptę ſaluris ſpes, euacuato redẽptionis precio ſuperſit. Sed nos cætera perſequamur. De Crucifixi ſimulachro. CA PV I XI. quæ præferuntur, quoties fiunt ſupplicationes(quas proceſsiones vulgò vocãt) vna cum vexillis, quæ ſunt Chriſti triumphantis,& in cœlum ſcandentis inſignia, in qui- bus& ipſe Chriſtus ferè depingitur ſiue ſculpitur cruci affixus. Preferũtur autem hæc ideo, vt indicetur nobis atq; ante oculos noſtros ponatur, in quo gloriari, in quo ſpem noſtram habere nos defixam oportet. Per crucis enim vexillũ fortior armatus Dominus noſter Ieſus Chriſtus morte mortẽè ſuperauit,& effractis inferorũ portis, aditũ in cœlos piis omnibus pa- tefecit. Abſit igitur nobis gloriari, niſi in cruce Domini noſtri Ieſi Chriſti: abſit in alio quo- quam fiduciã noſtrã collocare, quam in hac, que ſalus eſt& redẽptio noſtra. Nam que poteſt maior eſſe nobis gloriãdi materia?quàm quòd Rex ille Regũ& Dominus dominantiũ, cui donatũ eſt nomen, quod eſt ſuper omne nomè, vt in nomine Ieſu omne genu fiectarur, cœ leſtiũ, terreſtriũ,& infernorũ, quòd ille Dei filius, Deus ipſè, relicto excelſo ſolio, regni ſin cœleſtis, dignatus eſt in hanc lachrymarũ vallè deſcendere,& eouſq; ſe deiicere, vt ſerun ſpe- ciem in ſe ſuſciperet,& quidẽ ſerui nocentis, cùm ipſa eſſet innocentia: dignatus eſt ceu fa- cinoroſus aliquis capi, alligari, flagris cędi, cõſpui, probris innumeris affici dignatus eſt, quod vnũ omniũ& probroſiſsimũ fuit:& atrociſsimũ ſupplicij genus, morte crucis ad extremum condemnari:dignatus autẽ eſt hec omnia tam dura perferre propter nos, qui ſerui, qui pecca tores, 4 D hunc ſignandi nos cruce morem adiecta pretereâ ſunt Chriſti crucifixi ſimulachra, ——y— 3———— —— 5 8 . eoll hand agor U jjüdt ſom 3 igha emuſ. S pro antap niſlI rmſ qe pol Ilc in. Doh un von NA- nenti fiit exatta num ſf densm Acn putaui ſen De eſepetl gulltc font tr lunlc 1 digenn, Rliubn Num ab. birauig hags pe fckcaſt bem abüc bacedos geketet„ V DER CRvCIEINXI SIM VL A C H KRO. 8 4— V tores, qui inimici, qui impij eramus, oblitus ſuæ dignitatis, neq; noſtre memor indignitatis, d2 V dignatus eſt adeo nos diligere, vt ſemetipſum traderet pro nobis. Nunquid hęc nõ eſt iuſtiſ Ephe. S V ſma gloriandi cauſa? Serui cùm ab heris laudãtur, qui tamen eiuſdẽ naturę, ex eodẽ luto con de ficti, iiſdẽ ſunt fortunæ caſibus obnoxij, placent fibi tamẽ vehemẽèter hoc nomine. Nos non A V multò magis nobis placebimus, nõ multò magis de eo gloriabimur, quòd ille Dominus, qui e ſolus eſt verus Deus, quẽ laudãt Angeli, adorant Dominationes, tremunt Poteſtates, non eſt ld= dedignatus noſtra cauſanoſtram carnem indutus, horrendos in ea ſuſtinere cruciatus, ad ex- ia= V tremum verò morte turpiſsima condemnatus, per crucis crudele ſupplicium vitam pro no- d bis profundere? Quis hoc amicus amici cauſa faceret?quis pater propter vnigenitum filium I tanta pateretur, quãta Dominus pro ſeruis pati dignatus eſt? Quam autẽ aliam ob cauſam? uta— niſi vt è ſeruis liberos, ex inimicis Dei, filios Dei faceret: filios quidem Dei Patris, fratres au (- tem ſuos:hæredes Dei Patris, cohæredes autem ſuos. Nulla poteſt eſſe mundi tanta gloria, 8G quæ cum hac vel minima in parte comparari queat. Eſt ergo quòd gloriemur in cruce Do- Rom.. mini noſtri Ieſiu Chriſti: eſt quòd firmam prætereà ſpem& fiduciã collocemus. Quid enim in non certò nobis de tam benefici, tamq́; indulgentis, non domini, ſed plus quam patris miſe- c ricordia polliceri poſſumus& debemusè Quid ille non dabit petentibus, qui ſemet tradidit 09. in mortem? Quid eſt, quod negare queat rogatus, qui tot&tanta beneficia contulit vltrò, P non modò non rogatus, verumetiam grauiſsimis iniuriis multum prouocatus? 0 Hæc eſt itaque cauſa. quamobrem in ſupplicationibus fiue proceſsionibus crux præfer- 1* tur, vt in illa gloriari nos, in illa ſpem noſtram omnem defixam habere, illius fiducia nihil 0s non à Deo petentes impetrare poſſe, palam omnibus faciamus.. eee 98. eq; vero pra ferri tantũ crucem inſtituit PEccleſia, verũ&in medio templi cuiĩuſq;, in emi S nan eaee 1 nentiori loco, vt ab omnibus conſpici poſsit,& crucis ſignum altiſsimis in turribus impo- crucis ſignum iu ni Mb ſuit,& Chriſti cruciſixi ſtatuãà erexit, quò ſicut in ſerpente æneum quem in deſerto Moſes turribus cur po- anl* exaltauit, qui morſi à ſerpentibus intuebantur, ſanabatur, ſi qui vellent à morſibus peccato- u — rum ſanari, quos intulit ſerpens Diabolus, in eum intuerentur, qui pro nobis in cruce pen- 35 del, dens mori dignatus eſt, certa cum ſpe remiſsionis peccatorum illius merito conſequendæ. aſph aia Ac nõ in templis modò, veruũ in viis etiã,& cõpitis Chriſti crucifixi ſignũ iſtud erigẽdum crucifxi imago u l putauit. Fuit hoc priſcis illis tẽporibus apud nõnullos in more poſitũ, priuſquã ad agnitionẽ uν vis. bi Br. veri Dei perueniſſent, vt Mercurij ſtatuas in Viis collocarẽt, quod hunc Deũ itineribus præ- reti 1& eſſe perſuaſum haberent. P oſteaquamx erò depulſis errorum tenebris: Fuangelij noua lux nda=e- aflulſit, deiectæ ſunt ſtatuæ Mercuriales, quæ viarũ indices fuerant,& earũ in locum erectæ eru== o: ſunt ſtatuę Chriſti crucifxi: vt ne viatores quidem aliud agentes, tanti beneficij poſſent ob- liteſrea ue liuiſci. Qui ſmuletiã obiter admonebantur, quandoquidẽè aduenę ſumus omnes& peregri- 1. Pes.². uis la ni, neq; manentem hic habemus ciuitatẽ, ſed futuram inquirimus celeſté illam Hieruſalem: Hebrr. del o- quam ingredi viam oporteret ad eam anhelantibus. Via enim noſtra Chriſtus eſt, is qui di- εν 13. erit* in xit: Ego ſum via, veritas,& vita. Huius veſtigiis incedamus neceſſe eſt, ſi volumus ad cœle- rucrirri ſtem patrià peruenire, ad quam niſi per crucem aditus non patet, ipſo etiã Ieſu Chriſto atte- Natth. Jo. iſti- i0s Kante, qui dixit: Qui non accipit crucem ſuam,& ſequitur me, non eſt me dignus. ſubſ-„cru Sic igitur& ingredientiũ& egredientiũ templum,& in viam ſe dantiũ oculis Chriſti cru 8 ria cifixi ſimulachrum obiectum ſemper eſſe voluit Eccleſia: multò maximè verò eorũ, qui ex Cracifæi imago ſeqæ nur. hrius vitæ diuerſorio æternã illam in domũ migraturi, pr cxteris conſolationis plurimũ in- Seca bide digent, quò ſuæ redemptionis precium agnoſcerent, ac tanto æquiore ammo corpus mortis diedis praferuur. hrius relinquerent, indubitata ſpe cœleſtis patris hæredes futuros, cui per Chriſtũ cruci affi- xum abundè pro peccatis omnibus eſt ſatisfactũ. Quod in iis maiore etiã cura obſeruari vo- Iuit, qui propter crimen aliquod patratum ad extremũ ſuppliciũ ducerentur. Qlorum quo ſim=hra, magis perterritas eſie conſcientias oportet, hoc maiore ſtudio ſolicita de ſalute eorũ mater vO 2 vna Ecdleſia ſuccurrendũ eis eſſe duxit, ne magnitudine flagitioru deterriti, conſequenda veniæ nil qui- ſpem abiicerent. Eius itaq; factũ eſt inſtitutione, vt cùm ad ſupplicij locũ ſontes ducerẽtur, 5] deo, Sacerdos eos comitaretur, Chriſti crucifixi ſignum praferret, plectendorum oculis illud in- — tram gereret, atque in cruce Domini noſtri Ieſu Chriſti ſpem ſuam omnem eos collocare iube- Aleſ ret, de qua cantat Eccleſia: O crux aue, ſpes vnica. Crux enim eſt meritum noſtrum, crux eſt y„ hmil ad⸗ 3 5 D/h Da- refugium noſtrum, crux eſt vita, ſalus,& reſurrectio noſtra. Quamobrem hortatur ſacerdos uer ſus gttes quod ad mortis ſupplicium condemnatos, quandoquidẽ ſua non poſſunt, vt Chriſti crucifixi me- Cbriſtus eſi deus. 3 1Dteſt rita ad Deum patrè allegent. Quid eſt omne meritũ cuiuſcunq; hominis, niſi miſeratio Do- 14 Sl cu mini? Quamobrẽè ne ſe crederèt inopes eſſe meritorũ, quãdiu miſerationũ ille Dominus non 4 4 2 defuerit, cuius ſi multæ ſunt miſericordiæ, multa etiam eſſe merita ſua confiderent: quæ non, eeg.4- , ſii aliundè quam ex ſola Dei pendent miſericordia. Illius ergo ſatisfactioni inniterentur‚illius. 11. e paſsionẽ, crucem& mortè Deo patri ante oculos ꝑroponerent, cuitis vel vna gutta langui- Sh2, 8 eu fa- nis ad abluenda torius orbis peccata cumulatè ſatisfecit. Propterea danatus eſt llle, vt libera- Luc. zz. 1 uod ret dãnatos: proptereà doluit, vt ſanaret infirmos: propterea timuit, vt ſecuros faceret: pro- n) um ptereà deputatus eft inter larrones, quorum alter aſſumptus, alter eſt reprobatus, vt exem- 35 plum& forma daretur, indiſſolubilis manens in poſteros, quia nec in vltimis Dei clemẽtia, uA pecci B 2 pœni- dores, Cap. 12. DE FIDE. pœnitẽtes excludit, nec vlla hora ſera eſt, cui compunctio diſtricta occurrit, nec eos qui vitæ Naum.J. ſuæ quocunq; temporis articulo veri ſunt ludices, iterum iudicari. Neq; enim bis in idipſum En phr zus⸗ Deus iudicat, cùm& Paulus dicat: Quod ſi nos ipſos iudicaremus, nõ vtiq; iudicaxemur. Im caremus, Oc. pœnitentes itaq; Deus iudicat& damnat: Pœnitentes verò quia ſuſcipit 4 ſeipſis iudicatos, abſoluit: neq; iudicio, quod humanæ pœnitentiæ ſeueritas protulit, aliquid iuſticia cœleſtis Exod.14. apponit. Iudicari ſunt Aegyptij, cùm redeuntibus ſuper ſe maris fluctibus inuoluerétur. Iu- dicati Sodomitę, cùm ſuibuerſis vrbibus eorum ſulphureis flammis cremarent ur: ſec ſi in eiſ⸗ dem ſubuerſionibus gemerent, pœnitentes, temporali pœnæ non ſuccederet æterna: ſed eſſet ĩllis pro reme dio ſupplicium,& pro abſolutione tormentum, neq; corde cõtritos æternum contereret& aggrauaret iudicium. Sic in cruce latro côfitens non tantuùm indulgentiã me- ruit, ſed etiam Chriſti familiaris effectus, præmiſſus eſt in Paradiſum,& regni factus eſt par- ticeps. Ad hunc modũ etiã eos, quorũ omnis vita in omni flagitiorũ genere volutata eſt, no- luit mater Eccleſia de peccatis ſuis deſperare, ſed cõcepto de illis iuſto dolore, ad crucis Chri- ſti remedium confugere, atq; inde ſalutem expectare iuſsit, nullum vt genus hominum fue- rit, cui nõ maximè, cùm alia omnia, tum hoc præſertim crucis& mortis Chriſti beneficium ſit manifeſtare conata. Aomodo dacerdotes& Epiſcopos ad contemplandum perpetuò crucis& mortis Chriſti bene ficium excitare mater Eccleſia conata eſt. CA P. XII. Vod quoniam populo frequenter inculcare, proprium ſacerdotum eſt munus, hos verò non alia in re dies, noctesq;, quam in eius aſsidua meditatione verſari voluit, Hiore eoniee ex eo natæ ſunt preces, quas vocant horas canonicas„Vt ſepties in die laudem Deo P l. ug. dicerent ſacerdotes, quò ſic implerèt illud, quod ab Apoſtolo ſcriptũ eſt: Sine intermiſsione 1. Theſ.. orate, ſimul illius immenſi Chriſti beneficij recordarentur, per vulgò notos omnibus ryth- mos: Patris ſapiẽtia, veritas diuina, quid maturina, quid prima, quid tertia, quid ſexta, quid nona, quid veſpertina, quid hora cõplerorij de Chriſto factũ ſit, per ſingula ſuppliciorũ gene ra, cũ grati animi ſignificatione recolẽtes, omne vt vitæ ſuæ tempus in hac vna cogitatione traducere ſacerdotes voluerit. Porrò quoties Miſſæ peragunt ſanctũ ſacrificiũ, tum vero, ſi- cut anteà mentio facta eſt, quicquid eſt in Euangelio, quod ſcire omniũ intereſt ad ſalutem, id nõ verbis explicãt modò, verũ& habitu,& geſtu,& ſignis,& cæremoniis ſub aſpectũ po puli ſubiiciunt, illud præ cæteris inenarrabile patsi, crucifixi, mortui Chriſti beneficiũ, nõ au ribus magis, quàm oculis hominũ inculcãtes. Inde ſigna crucis tam crebra, cùm ſingulæ cru- cis ſingula tormentorũ genera deſignãt, quæ propter nos nocẽtes, innocens agnus ille, cuius ſanguine redempti ſiumus, perferre dignatus eſt. Cum dicit ſacerdos: Indulgentiã& remiſ- Miſſæ ritus. 1— ſionẽ,&c. ſignũ crucis effingit, at per crucẽ nos reconciliatos& indulgentia, remiſsionem d- + peccatorũ noſtrorũ cõſecutos eſſe meminerimus. Idẽ facit Euangeliũ lecturus, vt nihil aliud Euangeliũ, quam crucis eſſe predicationẽ intelligas. Idé quoties protectionis ab æterna dam natione, ereptionis, benedictionis& ſanctificationis facit mentionẽ, vt nobis in memoriam reuocet, quod omnis protectio ab æterna dãnatione ereptio, benedictio& ſanctiſicatio no- ſtra nõ eſt aliundè, quam à cruce Domini noſtri leſu Chriſti. Similiter cũ dicit, Pax domini: crucẽ effingit, vt in memoriã nobis reducat quod à Paulo ſcriptũ eſt: Pacificãs per ſanguiné crucis eius, ſiue quæ in terris, ſiue quæ in cœlis ſiint. Quo ſic planũ fiat omnibus, quod indul gẽtia, remiſsioq́; peccatorũ noſtrorũ, quod protectio& ab æterna danatione ereptio, pax& recõciliatio noſtra, quod benedictio& ſanctificatio noſtra, nõ eſt niſi crux domini noſtri Ie ſu Chriſti, in qua ſola gloriamur, in qua ſola ſpẽ& fiduciã noſtrã omnẽè collocatã habemus. Aebræ z. Iam ad quorũ officiũ pertinet nõ modo ſacrificiũ offerre pro populo, verumetiã ſacrificãti- bus præeſſe,& eos gubernare, atq; vniuerſo gregi attédere, cuius generis ſunt Epiſcopi, ne- quaquã ſaris illis eſſe iudicauit, vel cum ſacris operarẽtur, vel cum precũ ſuarũ penſum abſol uerét, Chriſti crucis meminiſſe, quin punctũ tẽporis nullũ propè prętermitti voluit, pręcipuè Oucemcu e quoties domo prodeundũ eis foret, quò crucis beneeficiũ non recolerèt. Hinc ille mos, quòd rant&eερᷣα pendenté de collo crucẽ geſtãt Epiſcopi, nõ ob id modò, ne parũ aliquãdo ſint memores be- tnne. neficij per crucẽ accepti, verumetiã vt admoneantur, quò crucifixi veſtigiis incedãt, vt ſicut ille verèe bonus paſtor poſuit animã ſuã pro ouibus ſuis, ita& ipſi à bono paſtore paſtores ouiũ eius cõſtituti, ne dubitarent, ſi res ita ferret, exẽplo domini ſui ponere animas ſuas pro ouibus ſuis,& qualibet acerba ſupplicia in ipſius præſidio fiducia collocara, ſuſtinere. Hoc Benedictio Epi: enim eſt quod a ſuis exigit Chriſtus, cũ tollere crucè ſuã iubet, qui ſequi ſe vult. Quin etià Heaaae quò ſe cunctis crucis eſſe m iniſtros declarẽt, cùm alias, tũ pręcipuè quoties primũ in ſuę dice 4 ceſeos ciuitates ingrediũtur, cruce ſignant obuios quoſq;, idꝗ; magis, maioreq; ſolennitate quadã, cùm ſacris operantur, ſigno crucis benedicũt hominibus: ſimul illud in memorid eis reuocantes, quod per crucem peccatorũ remiſsio nobis obtenta eſt, neq; fructus huius tanti beneficij niſi per crucis memoriam, perq́; fiduciam in illa collocatã ad nos redundare queat. 44 „„.„. he= 24 1Sc Crux 9 hne CLxterùm Archiepiſcopo vltra crucem de collo pendentẽ præfertur etiam crux quoties in ratur rchiebi⸗ haopi publicũ prodit, quòo nunquã non ante oculos pſius verſetur, vt quemadmodũ Princeps eſt Epiſco- 1 h &⸗ ccel ril otult uda bus. ui rar bus eis lorum ote tel 12 numn cum epue Nop ( 5 f lu fuert. Dlusan obſcura fuerit an ualoxad rimect crpthe jone hol zentertr üblege, mdo a excuced te wcemp nö polee Naqhe brgum Ssxwu Citen arrc quid im dus&c auodmo lbdus ſg lud ſäre lopacio ls, Hice T c- -ti: a 1e d= l 1= 0=e . ri= ri- m 16 Ile S8 d 1 2 — in ET SNM EOLO. 9 * Epiſcoporum, ita ſe Principem eſſe debere meminerit ad quæuis adeunda pericula pro fide & Eccleſia Chriſti, prod; falute concrediti fibi gregis conſeruanda, quin& ad mortè ipſam, ii qua id neceſsitas poſtulet, oppetendam. Potuitne amplius aliquid facere mater Eccleſia, quàm quod fecit, ad mediatoris fidem il- luſtrandam,& quam maximè propagandam, atq; ad redemptionis noſtræ myſterium non auribus moddò, verum& oculis fidelium ingerendumè? Quod ranto ſtudio feciſſe videtur, vt ſi qui ratione aut memoria cõprehendere non poſſent, vel oculis aſpicere, ac modò non ma- nibus eis contregtare liceret: adeò ſe demiſit ad captum omnium, vr ne quem laterer ea, ſine quorum fide ſaluus eſſe nemo poteſt. Non illa ſcriptis modò, non viua voce tantùm è ſupe- riore templi loco, verum& certis diebus inſtituendis,& ſignis,& imaginibus,& habitu,& geſtu,& variis cæremoniis,& quaſcunq; vias& rationes ad eam rem accõmodatas diuini numinis afflatu excogitare potuit, omnibus iis in mentibus fidelium imprimere conata eſt, cùm alia omnia quæ in ſymbolo continentur, quæ breuis eſt credendorũ collectio, tum prę- cipuè mediatorem Dei& hominum hominem leſum Chriſtum,& hunc crucifixum, vt ex Mo penderent omnes, in illo proram, quod aiunt,& puppim ſuæ ſalutis collocarent. Quod falſo quidam hoc æuo noſtro calumniantur Eccleſiam de obſcuratis Cbriſti bene ficüis, cum per ipſos potius obſcurentur,& omnis eorum memoria extinguatur. CAPVT XIII. T ſunt intereà filij deſertores, qui ab omni pietate alieni, ab omni veritate remoti, per- fricta, quod aiunt, fronte, omni pudore prorſus abſterſo, matrem ſuam audent inſimu- late, quod parum in iis, quæ ad ſalutem noſtram pertinent, docẽdis, officio ſuo functa fuerit. Cõminiſcuntur homines audaces& impudẽtes, quòd iam inde à quadringẽtis& am plius annis, ignotus orbi Chriſtiano Dei& hominũ mediator Chriſtus, quòd eius beneficia obſcurata, quòd Fuangeliũ abſcõſum, quòd quiduis aliud potius, quàm Chriſtus in Eccleſia fuerit annunciatus: verũ his tandẽ triginta annis per ipſos mentibus hominũ Euangelij no- ua lux affulſerit. Quæ eſt, ſi nõ hæc eſt ſumma impudentia, atq; vna omniũ grauiſtima, mi- nimeq; ferenda calumnia? Legantur Theologorũ libri, qui ſunt his quadringétis annis con ſcripti, reperire licebit, quòd nõ aliã pleriq; Theologiæ materiã eſſe voluerint, quam repara- tionẽ hominis lapſi per Chriſtũ ſeruatorẽ. Notũ eſt autẽ illud, quod a Petro Lombardo dili- genter tractatur axioma, quòd ſine fide mediaroris Chriſti nuſlus mortaliũ vel ante legé, vel ſub lege, vel ſub tẽpore gratię ſaluus factus ſit, aut ſaluus aliquãdo fieri poſsit. In quo expli- cando ita verſantur ſancti doctores omnes, vt nõ aliũde ſalutẽ noſtraà pendere doceãt, quam ex cruce& morte Chriſti: quã niſi quis expreſſe crediderit, maximè poſt peractũ iam in cru ce redemptionis myſteriũ, niſi ſpẽ omnẽ in ea defixã habuerit, eum ad vitã æternã peruenire nõ poſſe:cùm tamẽè implicita mediatoris huius fides ante Chriſtũ natũ ad ſalutẽ ſuffecerit. Nequie verò ſcripta magis doctorum ætatis illius, impudens hoc eorum cõmentum refel- lunt, quam ea quæ non ſemel iam cõmemorata, iterum arq; iterum repetenda ſunt, quò ma- gis planum omnibus fieri poſsit, quam falſo hæc à filiis deſertoribus Eccleſiæ impingantur. Quid enim, ita ſapiẽter annus ab ipſo Spiritu ſancto diſtributus, nullus vt ſit propemodum articulus fidei, cui non ſumma cum celebritate recolendo dies aliquis ſit dicatus? quid ſigna, quid ſimulachra?quid habitus? quid geſtus ſacerdotũ, precipuè ſacris operantiũ? quid varij ri- tus& ceremoniæ? quid omnia illa, quæ geri cernimus in Eccleſia? quid ſibi volũt? quid, niſi quòd modò non edita voce clamant, quòd ſicut ſcriptis& ſermonibus, ita dierũ obſeruatio- nibus, ſignis,& omni ceremoniarum genere nihil aliud grandi cum fiducia predicamus, nihil aliud ſcire nos iudicamus, quàm Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixum: quòd in hoc ſolo, in ſolo paſsionis, crucis& mortis eius merito, ſpem omnem& ſiduciam defigẽdam eſſe doce- mus. Hic eſt ſcopus, ad quem hæc omnia referuntur. Ex quo liquidò perſpicueq; cognoſci poteſt, quod licet non omnes fortaſsis ex iis, qui per quadringentos hos annos ſcripſerunt, aurum, argentũ, lapides precioſos, verum alij lignum etiam& ſtipulam ædificauerint, tamen fundamentũ, ſuper quod ædificauerunt, nemo poſiie rit alind, præter id, quod poſitum eſt, quod eſt Chriſtus Ieſus, Dei& hominũ mediator, qui factus eſt propitiatio pro peccatis noſtris, non pro noſtris autẽ tantum, ſed etiã totius mun- di. Quòd ſi vnquam alias, hoc vel maximè tempore videtur mater Eccleſia verbis illis rectè conqueri poſſe, quæ leguntur in Canticis: Filij matris meæ pugnauerunt cõtra me. Qui ſunt enim illi qui per grauem calumniã ab ea, quæ Chriſti corpus eſt, quamplurimos auellere la- borant? qui ignorati Chriſti, neq; agniti Euangelij matrem Eccleſiã arguunt?qui non veren tur etiam horrendum idololatriæx crimen impingere? quinàm alij, quam filij quondã eius, fratres non ita pridem noſtri: rectè vt de illis dici poſsit: Inimici hominis, domeſtici eius:& quod ab alio Propheta ſcriptum eſt: Et fratres tui,& domus patris tui, etiam ipſi pugnaue- runt aduerſum te,& clamauerunt poſt te plena voce. Et iterũ ab alio Propheta: Homo pa- cis meæ, qui edebat panes meos, magnificauit ſuper me ſupplantationem, quodque apud eundem in alio Pſalmo reperitur: Si inimicus meus maledixiſſet mili, ſuſtinuiſſem vtique: & fi is qui oderat me, ſuper me maligna loquutus fuiſſet, abſcondiſſem me forſitan ab 5 B 3 Tu Smbol quid. E az0. Patres docuiſſe rectam fidem. EFides media⸗ toris. Lib.. ſenten. diſtinct. 25. I. Corinth. 8. 1. Corintb.;. I. Todn. 2. Eecleſiæ querelæ cõtra hæresicos. Cantic. l. EHiere. 18. Michec. 7. ſalm. 40. ſalm. J4. ——— Cap. 13. Fehiſma nauum. Pſal 6⁷. Epheſ.4. Geneſ.Il. A 4. Philip.z. I. Cor. I. Rorm. 15. Ioan. 18. Ichiſmnatis pena. Num. 16. Ræreticorum malignitas. Eſa. 6. Mart.13. Færetici obſcu- rant fidem&x be neficia Chriſti. Dierum ob ſerua aionis cauſa. Lutherus. 2. 7191. 4. Epheſ.g. Eides ſub lege et ſub gratia. Eeeleſta vnde conſtructa. Chry. Hom. 10. ,de, nb 3 et 1. ack Epheſ. Geneſ.7. De bono con iuoæli cap. 18. DE EIDE. Tu verò homo vnanimis, dux meus& notus meus, qui ſimul mecũ dulces capiebas cibos: in domo Dei ambulauimus cum conſenſu. Ante triginta hos annos ambulauimus cum con- ſenſi in illa domo Dei, in qua nõ facit habitare Deus, niſi vnanimes. Fuit vna fides, vnũ ba- ptiſina, terra fiit vnius labij, multitudinis credentiũ erat cor vnũ,& anima vna. Ad quod fa- ciendum iterũ atq; iterum repetendo atq; obſecrando nos Paulus admonet. Idipſum diceba mus, idipſum ſentiebamus, idẽ ſapiebamus, vno ore honorificabamus omnes Deũ& Patrẽ Domini noſtri Ieſu Chriſti. Sed non potuit ferre ſathanas cõſenſium hunc piorũ, qui cum ſit mendax& mendacij pater, hæc tam apertè falſa de matre Eccleſia cõfinxit, qd alia ratione ſe gregem Domini diſpergere poſſe non videbat. Verùm quid in eo ipſo loco ſubiungit ſeri ptura de iis, qui cõſenſum hunc piorũ& vnanimitatẽ rumpunt? Veniat, inquit, mors ſuper illos,& deſcendãt in infernum viuentes. Legimus hoc eueniſſe Chore, Dathan, Abiron, q ui ſchiſmatis auctores facti, quoniã ſeorſim à Moſe ſacrificare volebãt, viui deſcenderũt in infer num, operti humo. Verùum& iis, qui noſtro hoc æuo ſegregauerũt ſemetipſos, idem prope- modũ hoc accidere videmus. Etſi enim terra illis non dehiſcit, ramen, quod eſt in prouerbio, viui, videntesq́; pereunt. Neq; enim illi non intelligunt vana eſſe, do quibus Eccleſtã inſimu Nant, ſed ſtudio cõtentionis eò progrediũtur, vt videntes non videant, audientes nõ audiant neq; intelligant. Quin quod nobis impingunt, id, in reprobũ dati ſenſum, ipſi faciunt. Quæ- cunq; enim Spiritui ſancto per os Eccleſiæ ſtatuere viſum eſt, ad' illuſtrandam mediatoris 144 Chriſti fidem,& ad eius beneficia omnibus inculcãda, hæc iſti prorſus euertere ſunt conati. Nam obſeruationẽ dierũ, quę non ex Iudaica ſuperſtitione inducta eſt, verum vt quorũ men tes terrenis adhuc deſideriis implicãtur,& ſeculi curis impediũtur, vel ex interuallo tamẽ ad diuinorũ beneficiorũ contemplationẽ reſpirent, ieiuniorumq; tempora, precipuè ſexte feriæ quãdo Chriſti paſsionis admonemur,& illi nos quaſi cõpati velle declaramus, riſu& cachin- nis omnia proſequũtur. Porrò ſimulachra crucifixi, que terrori ſuunt deęmonibus, ne quid eſ- ſet, quod eorum oculos offenderet, quibus cum non vnum ſe ſalis modiũ comediſſe glorian tur, non è viis& competis modò, verùm etiam è templis ipſis eiecerunt, vt ne qua tanti be- nefici memoria ſupereſſet. Benedictionum vſum, quæ per ſignum crucis fiunt, quò nos per crucem à maledicto liberatos palam facimus, habent ludibrio, neq; ferre poſſunt, vt per ver- bum Dei ſigno crucis vlla creatura ſanctificetur. Penſum quogq; precum, quas horas canoni- cas vocant, ſuſtulerunt: Et quæ res in terris eſt vna omnium ſacratiſsima, maximè veneran- dum illud ſacrificium, quod Miſſam vocamus, vbi ſumma cum pietate ſimul omnia Chriſtĩ beneficia recoluntur,& ſub aſpectum eorum, qui interſunt, fidelium fubiiciuntur, diabolo ſuggerente, quòd ipſi apertè profitentur,& præ ſe ferunt, abro garunt: neq; metuunt Idolo- latriam pronunciare, ſi quis ei ſacrificio, quod in ara crucis pro nobis Chriſtus obtulit, cuius in Miſſa memoria quædam fit& repræſentatio, remiſsionem peccatorum acceptam ferat, ac vt fructum illius ad ſe redundare faciat, Deum Patrem per ipſum, qui pro nobis factus eſt ſa crificium, filium deprecetur. Adeò quicquid ad crucem pertinet, id eorum oculi ferre nõ poſ- ſunt. Neq; mirum, cùm non aliud ſit ſcutum, in quo maligni ſagittas extinguere liceat, prę- ter ſignũ crucis: quo cùm ſemel victi ſint per eum, qui pro nobis in cruce pependit, horrent illud dæmones,& eo viſo ſtatim in fugam conuertuntur:quorum inſtinctu fieri ab iſtis hæc omnia,& euacuetur crux Chriſti, manifeſtius eſt quàm vt dubitari queat. Hic homo Chriſtianus expendat ipſe, atq; intra ſe tacitus conferat, quæ tot ſæculis ab Ee- cleſia facta ſint, vt non ſcriptis& ſermonibus moddò, verumetiam dierum obſeruationibus, ſignis, imaginibus, geſtu, habitu, variod; ritu& cęremoniis, Chriſti beneficia quãlibet etiam rudium pectoribus imprimerẽétur, atq; ea, quæ credere neceſſe eſt ad ſalutem ‚quaſi præman- ſus ori cibus inſererentur: quæ contrà facta ſint à filiis alienis hoc infelici æuo noſtro ad illa omnia ſubuertéda,& eorum memoriam ex animis hominum prorſus euellenda: nõ modo falſa eſſe intelliget, quæ tam impudenter iſti de Eccleſia cõmenti ſunt, verũ in cos ipſos mul tò verius retorqueri poſſe cognoſcet. Sed nos querimoniã hãc miſſam faciamus,& eò, vnde deflexit oratio, redeamus. Hoc igitur conſtitutũ iam ſit, quod à matre noſtra Eccleſia docti ſumus vnũ eſſe mediatorem Dei& hominũ, hominem leſum Chriſtum, extra cuius fidem, neq; fuerit adhuc ſalutem quiſquam conſequutus, neq; cõſequetur deinceps vnquam. Nam ſicut qui præceſſerunt Chriſti paſsionem, non niſi per illius futuræ, ita qui ſequuti ſunt, non niſi per illius præteritæ fidem ſalui facti ſumt,& fient. Huc pertinent omnia illa, quæ in ſym bolo cõtinentur, breuibus per nos, iuxta dierum anni vertentis obſeruationẽ cõmemorata. Quc ſit uis huius articuli, Oredo ſanctam Eccle ſiam Catholicam. CAPVI XIIII. 1 IEd nunquid hæc ita credere ſatis eſt? an alia prætereà requiruntur, quæ niſi quis credide rit, ſaluus eſſe non poſsit? Eſt vnus articulus in ſymbolo cumprimis neceſſarius, quem qui credit, iam cuncta credit ad ſalutem neceſſaria. Hic ille eſt, quo nos credere profite- mur, ſanctam Eccleſiam Catholicam: quam ex noſtris animabus conſtructam domum eſſe dicit Chryſoſtomus. Quam deſcribit Auguſtinus ex multis animabus vnã ciuitarem haben- tium vnam animaà,& cor vnũ in Deum, quæ vnitatis noſtra perfectio poſt hanc peregrina- Uonem —————-——..—.———...,—— —— B—= 8 1 6—-en RW 1 AA n uErwADUVUN. nfära ,& G lrdt 1 luurce am fe daame nDeu bir acl ſS ety ponte am Cal ſetae teſcipf dot C eius ac dumſ telbdl P I0 Qulh10 elkera cunrune aihil omn em viuif rMfLSd lo loco: An contel Lanobre ts LeoP raſcient oppicum I. Hucet motus ab licut mg wſicutp per ſcqen ungz eram de eldd nnitoneae prmbgn m palcine llapieral uninisnod ſec duls imr ecdls e quem 4 iautem ktalio c ntaenin los md Lproße cun E z ati— git= 8 0= On m prG= duel a Ain a aud 4 tt. C diat— tcol oruũ= tan— Xt E Ccad qu egl tant n0 perſ== scang= vendtn. ia CI= did a nt la ulit, nfen: ctus e no ceat t, hg b iſti as: 4 6— ſ 1a 1Ae 1n 05 llis al ation, ibet 1.1 pra==. tro 4 un n61 22᷑‿ ipſò*& EO 22 tiam, ſicut plurimis ſophiſtis contigit, ratis ſapientiam inueniri per rationes pro E T SVMSOLO. 10 tionem futura eſt. Hanc qui credit non hoc ſolũ credit, eſſe Eccleſiam, quod credunt heęretici quoq;& ſchiſmatici: ſed ſimul credit, extra illam, ſicut olim extra arcam Noé, ſalurem non eſſe: credit vera eſſe omnia, quæ in ſcripturis omnibus Canonicis ab illa receptis ſcripta con- tinentur: credit illam Spirituſancto congregatam per eundem cõſeruari,& gubernari. Quo duce cùm regatur, credit ſimul eam errare non poſſe. Quamobrem ſanctisſimam hanc paren tem ſuam ea, qua decet pietate veneratur, illi ſe permittit, ill8i credit, illam audit, illam ſecun- dum Deum ipſum veretur, quæ de diuinis rebus ipſa ſentit, ſentienda, quę de humanis prę- ſcribit, facienda, quę prohibet, fugienda eſſe ſine vlla dubitatione cenſet. Huius articuli tan- ta Vis eſt, vt ſi quis hebetioris ingenij cætera non posſit aſſequi, verum hoc tätum cum Pau- lo profiteatur, ſè ſcire Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixũ, deinde ſe credere ſanctam Eccle- ſiam Catholicam, vel hoc ad ſalutem illi ſufficere queat. Neque enim qui doctrina, ſed qui pietate cæteris præſtat, is eſt regno cœlorum propinquior. Ignorare pleraq; eſt, ſicur precla- re ſcripſit Tertullianus, ne quid, quod non debeas, noris, quia quod debeas, noſti. Fides tua, dicit Chriſtus, te ſaluum fecit, non exercitatio ſcripturarum. Nihil ſcire, omnia ſcire eſt. Et eius æqualis Clemens presbyter Alexandrinus: Fides, inquit, non ſapientum ſecundũ mun- dum, ſed eorum, qui ſecundum Deum ſumt ſapientes, eſt poſſesſio. Illa autem etiam abſq; li- teris diſcitur. Eius autem ſcriptum, quod ad rudes ignarosq́; homines pertiner,& eſt diui- num, vocatum eſt Charitas, quę eſt decretũ ſpirituale. Et eos ſequutus Hilarius: Habet, in- quit, non tam veniam, quam præmiũ ignorare quod credas:quia maximũ fidei ſtipendium eſt ſperare, quæ neſcias,& Cyrillus, Hieroſo. Catacheſi ſexta in his, inquit, quæ de Deo di- cuntur, hęc maxima eſt ſciétia, ignorantiam fateri. Ante quos etiã Ireneus: Melius eſt, inquit nihil omninò ſcientem quempiam credere Deo,& perſeuerare in eius dilectione, quę homi nem viuificat, nec aliud inquirere ad ſcientiam, niſi Ieſum Chriſtũ filium Dei, qui pro nobis crucifixus eſt, quàm per quæſtionũ ſubtilitates& mulriloquium in impietatem cadere. Et alio loco: Qui relinquũt pręconium Eccleſie, impeririam ſanctorum presbyterorũ arguunt, non, contemplantes, quanto pluris ſit idiota religioſus, à blaſphemo& impudente ſophiſta. Quamobrem Scribas ad quos percontatum Herodes miſerat vbi Chriſtus naſceretur. Allo- qués Leo Pontifex. Felicior, inquit, eſt ignorantia infantiũ quos perſecutor occidit, quam Veſtra ſcientia, quos in ſia perturbatione conſuluit. Vos noluiſtis regnum eius recipere eu- ius oppidum potuiſtis oſtendere: Illi potuerunt pro illo mori, quem nondum poterant pro- fiteri. Huc etiam ſpectare videntur illa Philonis verba, qui fuit omnibus his antiquior: Om- nis motus abſq; diuino fauore damnoſus eſt. Et præſtat hic manere oberrando inter! norta- les, ſicut magna pars humani generis, quàm ad cœlum à1 eipſis elatos ſubuerti per arrogan- obabiles,& non per fidem in rebus certisſimam. Non e rgo qui quam plurima memoriter è ſcripturis, plerunq; eriam Pſittaci more nõ intellecta recitat, ſed qui quæ ſcripta ſimt opere complere 2.—. 8... 1 ſtudet, is eſt, de cuius ſalute ſperandum eſt maximè: cuum pietas diuina non attendat, quanta 15] 2 14— 2 8„†„ 1!;. cognitione credatur, ſed magis quanta deuotione quode editur diligatur: ſicut ab Hugone ſcriptum legimus. Cuius eriam equalis Bernardus quæritur, de eo quòod multi querunrt ſciè- tiam, pauci verò conſcientiam, cùm ſit vtilius currere ad conſcientiam, quàm ad ſapientiam, niſi ſapientia ſit quæ ædificet conſcientiam: quos ſequutus Ioannes Gerſon: In die, inquit, examinis nouisſimi, non interrogabimur, quãtum fuerit intellectus noſter acutus& erudi- tus, ſed qualis fuerit affectus noſter ad Dominum Deum noſtrum, hoc eſt, quàm ſimplex, quam rectus, quàm pius, humilis& deuotus, quam; ſpontaneus& fidelis in Dei ſeruitio. Ante quem Auguſtinus. In die iudicij non damnor, quia dicam neſciri naturam creatoris mei: Si autem aliquid temerè dixero, temeritas pœnam habet, ignorantia veniam promere- tur. Et alio loco. Melior eſt fidelis ignorantia, dicit Auguſtinus, quam temeraria ſcientia. Scientia enim inflat, charitas edificat. Surgunt indocti, dicit idem alio loco,& rapiũt cœ lũ, & nos cum doctrinis noſtris ſine corde, ecce vbi volutamur in carne 8 ſanguine. Quapropter ei, qui eſt ex minoribus, hoc eſt, cui munus alios docendi non incumbit ſteaquã ea crediderit, quæ de patre, quæ de Filio, quæ de Spirituſa bolo fiu „PO- ncto nudis verbis in ſym- nt expreſſa, ſaris eſt, ſi de reliquis ea ſe credere profiteatur, quæ credit ſancta Eccleſia Catholica, etiam ſi nullam de illis explicitam fidem habeat. Atque hic eſt articulus, quo præ- cipuè diſcernuntur à Catholicis hæretici& ſchiſmatici, qui ſi crederent ſanctam Eccleſiam Catholicam, nulla hæreſis, nullum eſſet ſchiſma. Crediderũt omnia Nouatiani, quæ in ſym- bolo, quęq́; in ſcripturis Canonicis continentur: crediderunt Pelagiani: crediderunt Dona- tiſte: crediderunt& alij multi hæretici: neq; cum illis aut de ſymbolo, aut de ſcripturis vlla fuit Catholicis controuerſia: ſed quia ſanctam Eccleſiam Catholicam non crediderunt, in- de tot hæreſes, tot ſchiſimata, tot ſectæ tam diſſectæ, non prioribus modò ſæculis, veruùm& hoc noſtro cõflate ſunt. Nam ſi crederetur ſancta Eccleſia Catholica, non ab ea diſcederetur, neq; ſibi quiſquam ſumeret, vt ſuo potius priuato, quàm illius ſpiritu, ſcripturas interpreta- ri vellet. Hanc igitur mordicus teneamus, quodꝗ; ab ipſis Apoſtolorum temporibus vnani- niter ab ommibus obſeruatum eſſe ſummo Chriſtianorum omnium conſenſu conſtiterit, B 4 de eo Eides præfertur ſcientiæ. i. Cor. 2. Tert.lib. de pr⸗ ſeriptionil· aduer ſus hæreticos. Clem. libr. 3. pædagogi-. ca. il. Filar. lib. 8. de trinitate. Iren. lib. z. ca. 43 Fermo. 2. de Epiph. In lib. de migras tione Abrahami. Deus quid in no⸗ bisarttendat. Hugo li i. parte 10 cap. 6. de Jacramentts. Gerſon in libel: lo, An Monachus pro ſtudio poſsit negligere diuina Conſideratione. In diie Trinitat. ſerm. 1. Auguſt. de ver⸗ bis Apoſtoli ſermo. 20. 1. Cor. S. Idem libr. 3. confeſ.ca. d. Heæreſium fonr. Catholicos ab hæret. quid diſcernat. 8 3 ——— — — — 3— —.— Matth. 4. 2. C07. 1I. Matth. 7. Ioan. 14: Ioan. 16. Ezech. 14- Opria·de ſimas plicitate præ: latorum. Hila. lib. 2. de Trinitat. Hiero. contra. Luciferia. Idem in.i.cap. ad Galatas. 2. Tim. 3. J. Tim. j⸗ Ephe.4. 1. Tim. 6. 3es vitandæ. 1. Corin.l. Mat. 28. Ioan. 14. Pſalm. 28. donium. Ræreticos. Cap. 14⸗ Ambro. ſer. 52. Epiß. ꝛ ad Cle⸗ In li. de præ ſcris ptionib. aduer. DE FEIDE. de eo dubitare nefas eſſe putemus. Neque nos vlla ratione de eo deduei pati amur, etiamſ, quemadmodum ipſe per ſe Chriſto quondam, ita per ſiia membra Satanas millies nobis di cat: Scriptum eſt enim. Non illi ſe transfiguranti in an gelum lucis, atq; ouium veſtimentis induto, verum Eccleſie credamus, quę nũquam ſancti Spiritus magiſterio deſtituitur: quẽ ſe miſſuriſ illi Chriſtus promiſit, qui ſuggererer illi, qui doceret illam omnem veritatè, qui cum illa maneret in æternum. Suus quemq; priuatus ſpiritus fallere poteſt, cum ſcriptum ſit: Væ Prophetis inſipientibus, qui ſequuntur ſpiritum ſuũ,& nihil vidẽt: Eccleſiæ ſpiritus nunquã fallere poteſt. Illius itaq; definitionibus pareamus:illius, non priuato noſtro ſpiritu ſcriptu- ras eſſe nobis interpretandas exiſtimemus. De quibus nobis, qui per Dei gratiã Catholici ſin mus, qui cũ Cypriano gloriari poſſumus, quòd non nos ab illis, ſed illi receſſerunt 4 nobis, nulla eſt cũ nouatoribus huius tẽporis controuerſia: De intelligentia hereſis eſt, non de ſcri- ptura: Senſus, vt eſt apud Hilarium, non ſermo fit crimen. Neg; in legendo, ſicut ſcribit Hie- ronymus, ſed in intelligendo ſcripturæ conſiſtunt. Non in ſcripturarũ verbis Fuãgelium eſt, ſed in ſenſu:non in ſuperficie, ſed in medulla: non in ſermonum foliis, ſed in radice rationis. Quamobrem æquum non eſt, quod priuato ſuo iudicio rectum ſentit aliquis, id totius vt Eccleſie ſenſui& conſenſui anteponat:& quæ ſunt in cecumenicis Conciliis rectè conſti- tuta, ea in dubium reuocari velit. Quin ea nos mente potius eſſe præditi debemus, vt in iis, quæ didicimus, permanendum nobis eſſe putemus. Didicimus enim ab ea, quæ firmamentũ Zeſt& columna veritatis, Eccleſia: in illius interpretatione diffinirioneꝗ́; nos acquieſcere, ne- que fluctuare, atq; omni doctrinæ vento circumferri oportet. Quod Paulus Timotheum hortatus eſt, id ſibi quiſq; noſtrum dictum exiſtimet, quicunq; veri Dei verus cultor cenſe- ri vult: depoſitum vt cuſtodiamus, ac deuitemus prophanas vocũ nouitates, quas Vniuerſi- Votum nouiia: tati, quas antiquitati, quas conſenſui ſanctæ Catholicæ Eccleſig cõtrarias eſſe conſtat: quę ſi freciperentur, neceſſe foret, vt fides beatorũ patrum, aut tota, aut certè magna ex parte viola- retur: vt omnes omniũ ætatum fideles, omnes ſancti, omnes caſti, cõtinentes, virgines, om- nes clerici, leuitæ, ſacerdotes, tot cõfeſſorum millia, rantus martyrũ exercitus, tanta vrbium, tanta populorũ celebritas& multitudo, tot inſulæ, prouinciæ, reges, gẽtes, regna, nationes, ſtotus poſtremò iã penè terrarũ orbis, Chriſto capiti per Catholicam fidem incorporatus, tã- ſto ſeculorum tractu ignoraſſe, erraſſe, blaſphemaſſe, quid crederet neſciſſe, quodq́; dictu eſt abominabile, idola coluiſſe pronũciaretur. Quod credere, quid aliud fuerit, quàm euacuare crucé Chriſtièquàm abolere, obliterare, irritũ reddere beneficium illud immenſum pasſionis & mortis Chriſti? Quid enimèan non iure merito nobis quoq; dicere liceret, quod Calatis quõdam dixit Paulus: Si ſeipſum tradidit Chriſtus pro Eccleſia, neq; tamen ſanctificauit il- Am, neq; ſanguis illius eam ab operibus mortuis: præcipuè verò ab idololatria emundauit, ergo gratis Chriſtus eſt mortuuse Quis enim incarnationis, quis crucis, quis mortis illius fru ctus eſt, ſi cuius cauſa tulit hæc omnia, ſpõſa ipſius Eccleſia, marer omnium fideliũ, in idolo- rũ cultu perſtat nihilominus?ſi verſatur adhuc in ignorãtię tenebris? Vbi illa Chriſti promiſ- ſa Ego vobiſcum ſum vſq; ad cõſummationem ſęculi: Rogabo patrem,& aliũ Paracletum dabit vobis, vt maneat vobiſcũ in ęternum. Spiritũ veritatis: ſed verum eſt, quod dicitur ve- ritas: falſum eſt, quod mentita eſt iniquitas ſibi. Non deſtituit corpus ſuũ Eccleſiam caput ipſius Chriſtus, nec aut defuir illi, aut deeſt, aut decrit vnquã ſanctus Spiritus, qui viuificer, qui vegetet, qui doceatillã omnem veritatem, qui regat& gubernet, nullũ vt in errorem ali- quando labi potuerit, aut posſit. Præclara ſunt Ambroſij verba. Nouerimus quia nõ ſine di- Mcrimine de religionis veritate dubitamus, quam tantorũ ſanguine confirmatam videmus. Magni periculi res eſt, ſi poſt Prophetarũ oracula, poſt Apoſtolorum teſtimonia, poſt Marty rum vulnera, veterem fidem quaſi nouellã diſcutere præſumas,& poſt tam manifeſtos duces in errore permaneas,& poſt morientiũ ſudores ocioſa diſputatione cõtendas. Itaq; iure me- ritò Gregorius Nazianzenus exclamat in eiuſmodi νv τ⁵ ισσνεs TAp&roKsu‿ειμεν ερρεεμε⁴ XOιεε Toꝙαν αμενο ᷣ᷑τd⸗ SN d;ß æα ᷣεναεν ανινοε. E N ℳ6 T91.αοντνασνεσ[ ⁸½ νπε8εεε sdero, Terbeene c 2Xad Erop Wrovorop ac 08 XI0rO Trvégesra eerey ev 197 6urd V XS5 TS Euer MEAop Nddp, Kevi Se † risig Raiip, 1ATA Ae 5A⁴⁵α⁵ ε οατ Lduεαετνειανα Adup e r½ A oGaMp oi TO Sro M) AAINSro1 Sesdras. Quod ita latinè reddi poteſt. Proh Deũ immortalem quęnã hæc eſt abſurditas? Nunc demũ eam ſapientiã quæ tot ſeculis poſt natũ Chriſtum fuit abſcondita nobis annũciant. Cui rei cũ lachrymis indolendũ eſt. Nam ſi à.30. his annis fides initiũ ſumpfit, inane fuit per omne tempus hoc Euangeliũ noſtrũ, inanis fuit& fides noſtra, fruſtra tot adierũt ſupplicia 8. Mar tyres, fruſtra tot populo prefuerũt tales, ac tanti Antiſtites. Ad eundẽ autèẽ modũ Tertullian. quoqʒ. Quod apud omnes vnũ inuenitur nõ eſt erratũ ſed traditũ. Audeat ergo aliquis dicere illos erraſſe, qui tradiderũt quoquo modo ſit erratũ. tandiu vtiq; regnabit error, quãdiu here ſes nõ errãt. Aliquos Marcioniſtas& Valẽtinianos(poſſemus nos mutatis nominibus dicere Lutheriſtas& Caluinianos)liberãda veritas expectabat. Interim perperã Euangelizabatur, 7 perperã credebatur, tot opera fidei perperã adminiſtrata, tot virtutes, tot chriſinata perperã operata, tot ſacerdotia, tot miniſteria perperã functa, tot deniq; martyria perperã coronata- Scripturæ 8 lhicc drumc 4 oe temn 1 inoril drn e 1 sperl ue duſahe 1 rita, . mmam m cd ) Cw M l,G umet n Kl 4 panf 8 Pherh⸗ k MlgllS o E nun . ad. 1 or kerlor, m manc nptura t lntef Itut ſcocex fIe musn kmr honn I um nr kts honun I fenta ur ſeade cumr ülſe Atug padm VOEE Kaler 5122 Dln ür. lo cut nr Tàpt t. Ea tb Guaree tura. elnr. del un Dton lerat— hrilt ham u feliſt ilcri viu ter allr. Ur 67p aucto tto rs h ar 108 G0 12 Daen angun V V iſt bis ſcri⸗ Jie- deſt Olis otiu onſti in lis nem e,ne heun enſe uerſt quf Vlola 5,om bium ionet us, r3 ctue acual sſion Qalat auiti ddaut lus f ldole rom detu tur V ncag er uific em:— ſine— dem Ma* sdu a ren ———— ———— 3 E T rMBOL O. 81 Scripturæ ne magis, an Eccleſiæ teſtimonio ſit credendum. C A P V TL. X V. 6 Ed hic dicet aliquis extenuari Dei verbum, eius auctoritati detrahi, maieſtatemꝗ; diui- 8 norum oraculorum obſcurari, cuùm tantũ Eceleſiæ tribuitur. Vocatur in diſceptationem 2 hoc tempore, ſcripturæ ne magis, an Eccleſiæ teſtimonio ſit credendum. Quæ planè vi- detur inutilis eſſe contentio. Nam hoc quærere, quid aliud eſt, quàm quxærere, magisne cre- dendum ſit Spirituiſancto loquenti per os Eccleſiæ, an eidem Opirituiſancto loquèti in ſcri- Pturis per literas amanuenſium ſuorum Prophetarum& Apoſtolorum? Omnis veritas à Spirituſancto eſt. Ille eſt enim qui docet omnem veritatem. Vt rectè dictum ſit à S. Marco Premita. Quod veritas non loquentis, ſed operantis Dei eſt. Cum autem Eccleſia fit colũna & firmamentum veritatis, æquè à Spirituſancto illius atq; ſcripturarum eſt veritas: cum prę- ſertim, qui docet illam omnem veritatem, vel ipſa veritate atteſtante, ſit Spiritusſanctus. Quin tamen prior ſit auctoritas Ecclefis, quàm ſcripture, negari non poteſt. Multis ante ſæculis, quam hæc verba ſcripta fuerunt, dic Eccleſie, qui non audierit Eccleſiam, ſit tibi tan- quàm ethnicus& Publicanus: non fuit obſcura Eccleſie& natura,& auctoritas, quę cũ fue- rit antiquior quàm vniuerſa non modo noui, verũ& veteris teſtamenti ſcriptura, creditum eſt illi ſnne omni ſeripturarum præſidio. Apud quoſcunq; fuit fides mediatoris, apud eos Ec- cleſiam fuiſſe, quatenus ab illa ſe non præciderunt, dubium non eſt. Conſtat autem Adam, Abel, Seth, Enoch,& ceteros deinceps Patriarchas ac Prophetas fidem habuiſſe mediatoris, quem ſignis etiam, ſacrificiis, cæremoniis adumbrabant. Ex illo itaq; tempore cœpit Eccle- ſia, que nunquam vna& eadem eſſe deſiit, iuxta ſeriem ſuccesſionis, continuata ab orbe cõ- dito vſq́; ad nos, vſq́; ad ſęculi conſummationem duratura. Scriptura verò multis fuit ſecu- lis poſterior, quam ante Moſen nullam fuiſſe palam eſt, inter quem& primum hominem creatum, annorum duo millia trecenti ſeptuaginta tres intercesſiſſe putantur. Noue quoq; legis ſcripturam, ea, quæ Chriſtum paſſum& mortuum eſt conſequuta, precesſit Eccleſia. Quin& inter alia viſum eſt inter legem veterem& Euangelicam hoc intereſſe, quod illam in tabulis lapideis Moſes conſignauit, hanc verò Chriſtus in animis hominuũ, in viſceribus, & in cordibus eorum, ſicut ab Hieremia prędictum erat, inſcripſit. Nemini obſcurum eſt, Chriſtum nihil ipſum ſcripfiſſe, ſed neq; ſeribendum quicquam apoſtolis præcepiſſe. Nam t euntes docerent omnes gentes, vt predicarent Euangeliũ omni creaturę, mandaſſe Chri- ſtum legimus: vt autem ſcriberent, mandatum nullum inuenimus. Quam etiam ob cauſam hereticos nonnullos Euãgeliis credere noluiſſe ſcribit Auguſtinus. Quin etiam hec ipſa vox Euangelium, traditionis eſt, non ſcripturæ. Quid enim aliud ſignificat Euangelium, quàm letum& bonum, optatumꝗ́; nũciumè nimirum redemptionis noſtrę peccatorum remisſio- nis,& obtentæ ſalutis æternæ, quæ pasſim annunciabatur& prædicabatur omnibus: neq; tamen vlla ea de re ſcriptura extabat totis annis octo poſt Chriſti in cœlos aſcenſum. Qui cùm intercesſiſſent, tum primum, quæ de Chriſto Matthæus tradiderat, ſcripto mandaſſe le- gitur: quemadmodum ex Euſebij Chronicis colligere licet. Quem poſtex ſequuti ſumt Mar- cus,& Lucas, quorum neuter Chriſtum vidiſſe, ſed Marcus ea, quæ de Chriſto Petrus viua VOcè prædicauerat ſcriptis conſignaſſe, Lucas autem Euangelium ſuum ex ore Pauli ſeri- Pfiſſe dicitur. Ioannes verò per annos ſexagintaquinq; à Chriſto mortuo Dei Verbum, ſi- cut Auguſtinus teſtis eſt, abſque adminiculo ſcribendi vſque ad vltima Domitiani tempo- ra prædicauit. Ex quo ſatis liquet, quòd prior eſt Eccleſia, prior eſt illius traditio, prius eſt FEuangelium, quàm ſcriptura. Dixerat Chriſtus: Amen dico vobis, vbicunq; prędicatum fuerit hoc Fuan- gelium in toto mundo,& quod fecit hec narrabitur in memoriam eius: At quo tempore di xerat hęc Chriſtus, de ſcribendo Euãgelio ne cogitaſſe quidem videtur Matthęus, aut quiſ- piam Euangeliſtarum. Habuit nihilominus auctoritatem ſuam illius temporis Eccleſia, n à ſcripro, ſed viuo Euangelio, hoc eſt, viua voce tradito& predicato. Sed nos tamen liben- ter aſſentimur, eius temporis Eccleſiam, qusę ſcripturam eſt ſequuta, ab eadem ſcriptura ſuà auctoritatem habuiſſe,& habere. Illa enim nos docet, quòd inſtruatur à Spirituſancto: illa nos docet, quod ſit columna& firmamentum veritatis,& quòd etiam inferorum porte nõ preualebunt aduerſus eam: Illa nos docet, quòd qui non audierit Eccleſiam, ſit habendus tanquam Ethnicus& publicanus. Sed videant interim, qui nomen Eccleſię ferre non poſ= ſunt, qui tantoperè cupiunt auctoritatem eius eleuatam, ne, qua ratione cõſtitutam volunt ſcripturarũ auctoritatem, ea in contrarium illis recidat, atq; magis ad euertendam, quàm a ſtabiliendam illam pertinere videatur. Quantum enim de Eccleſie fide imminuerint, tantũ de ipſorum Fuangeliorum auctoritate detractum iri dubium non eſt. Nam vnde illi ſeire pPoſſunt Euangelij ſcripturã hanc eſſe Matthei, aut Marci, aut Luce, aut Ioannis? Certènon aliunde, niſi ex Eccleſie teſtimonio: cui ſi nõ ſua tribuetur auctoritas, nulla erit eorum, quę ſcripta ſunt ab Fuangeliſtis, auctoritas. Illa enim nos docuit, vera eſſe quatuor hec Euange- lia: Nam hoc ſcriptura nulla probatur, ſed ſola Eccleſie traditione: cui tantum tribuit Augu- ſtinus, vt non dubitanter diceret: Euangelio non credexem, niſi me commoueret eeloniss ccleſig. Toan. 16. 1. Tm. 3. De lege Spiris tuali cap. 168. Eccleſia prior quam ſcriptura. Mat. 18. Scripiura à Mo ſe ſumpſit exordium. Moſi ætas. Cegis veteris ee nouæ diſcrimen.⸗ Exod. 4. Hier.t. Mat. 29. Marc. 16. Li. 2. Retra. e. 16 Euãgelium quid. Fuangelium quando ſcripta. Euſe.li.z.ca 24. Iren.li.3 cap.i. Cont. Valen. Auxg. in prolo. Euangelii ſe· cundum Ioau. Marc. 14. Eecleſiœ ce ſeri: Piuræ autioriias. Ioan. Is⸗ 1. Tin. 20, A1. 16. Mat. 18. Euangelia ex Ecele/iæ teſti: monzo. Aug. tom0. 6. contra Epift fun damenti cap.⸗ Cap.16. GerI. Par. i. con/i. 5. Durand.in 3. ſen⸗ aen. diſt. 144. qu-I. Euangelium ye bum 0 ei. Epbe. 2. DM7at. 16. Gal. ¹. Ffeb. 1. Eſalmn. 4 4 Gen. 18. Zacha 2. Luec. 2. Mat. 19⁴ Feripturæ& Eccleſ 8 Par auélo-itas. Ioan. 14⸗ Toan. 16. Mat. 16. I. Tim. 3. 24at. 18⸗ feripturæ certi Index. 2. Tim. z. 3. Pei. I. 4 Mal. 26. Tur. 271. JFeripturæ ſen ſus ab hæreticis deprauatur. 2. Cor. 10. Lut. ſi.r contra Euinglium. ——————— D E FIDEI. Eccleſiæ. Hæc eſt enim, quæ nos inter ſcripruras iudicare, que canonicam à non canonica diſcernere docuit. Marcus Chriſtum non vidit, vidit Nicodemus: Eccleſiæ tamen auctorita- te commoti, atque ab illa edocti, recipimus Marci, rei icimus Euangelium Nicodemi. Qid igitur aliud agirur extenuãda Eccleſiæ auctorirate quam ꝗ uod maxeſtas diuinorũ oraculo rũ obſcuratur, quodꝗ; auctoritas omnis illis detrahiturẽ Sed libet hac de re, Ioannis Gerſonis, viri cum docti, tũ pij ſententiam adſcribere. Scripſit is libell ũ cum primis lectu dignum, de examinatione doctrinarũ: in eo tractans materiãâ hanc, Durandum à Sancto Portiano ſequu- tus auctorem ſic loquitur: Quamuis ab initio militatis Eccleſiæ, quæ cõponebatur ex po- ſtolis& immediatis ſucceſſoribus, nouiter& cerrirudinaliter 4 Chriſto doctis, de multis, quæ nõ ſunt ſcripta, plus eſſet credendũ auctoritati talis F ccleſis quam I uangelio cuicunq;, priuſquam eſſet ab ea receptuũ vel auctorizatum: Nihilomin us poſt approbationem& au- ctorizationem quatuor Fuãgeliorum per dictam Eccleſiam, plus eſſet credendum Euange- lio, quàm alteri cuicunq; humane auctoritati. Non dicitur quam totius Eccleſiæ, quoniam illa eſt auctoritas Dei& Euangelij, nec poteſt errare in fide, lege ſtante. Quod nuangclio credimus, non tanquam homtnis tejlimonio, ſed tanquam intus loquentis Oei uoci. E A b. XVI. Ed hic iterum dicet aliquis: Ergo tu me iubes Euangelio credere tanquàm hominis teſtimonio,& non tanquam intus loquentis Dei voci: vis vt accipiam Dei verbum ex humana traditione,& non ex infuſa deſuper fide? atqui contrarium me docet Paulus, cùm dicit: Gratia ſaluati eſtis per fidem,& hoc non ex vobis: Dei enim donum eſt. Sed& Chriſtus ad Petrum: Beatus es, inquit, Simon Bar-Iona, quia caro& ſanguis non reuelauit tibi, ſed pater meus qui in cœlis eſt. Iterum Paulus gloriatur, quod non ab homine accepe- rit Euangelium, ſed ex reuelatione Ieſu Chriſti. Nos verò libenter concedimus accipienda eſſe Euangelia, vt verba Dei intus docentis& reuelantis, neq; credendum illis eſſe, niſi pro- pter Dei vocem intus loquentis. Sed illud intereaà ſcire oportet, ne quis erret, quod Deus multifariaàm, multisq́; modis loquutus eſt olim patribus, ac nunc etiam loquitur filiis: Lo- quutus eſt per Prophetas, quemadmodum vnus ex illis teſtatur, dicens: Lingua mea cala- mus ſcribæ, velociter ſcribentis: loquutus eſt per angelos, ſicut in Geneſi, apud Zachariam, & in Euangelio videre licet: loquutus eſt per filium ſuum incarnatũ: loquutus eſt per Apo- ſtolos: loquutus eſt& loquitur etiam nuns per Eccleſiam, cui dixit Chriſtus: Non vos eſtis qui loquimini, ſed Spiritus patris veſtri, qui loquitur in vobis. Quando igitur ſcripturam hanc eſſe reuelatam à Deo, nos adductos Eccleſiæ auctoritate credere profitemur, hoc affirmare videmur, quòd Spiritusſanctus, qui docet Eccleſiam, qui loquitur per os eius, docet nos, quod ſcriptum eſt à Marthæo, non eſſe vocem hominis, ve- rùm intus loquentis Dei: Contra, quod ſcriptum eſt à Nicodemo, non Dei, ſed hominis vo- cem eſſe. Atq; ita omnis auctoritas& ſcripturarum& Eccleſiæ non eſt aliunde, niſi à Spiri- tuſancto, à quo etiam eſt veritas omnis: par vt ſit auctoritas vtriuſq; Scriptura ſortitur au- ctoritatem ab Eccleſia, quatenus ab illa planum fit omnibus, hanc& nõ aliam eſſe ſcripturã canonicam. Rurſus, Eccleſia, accipit auctoritatem à ſcriptura, quatenus illa teſtiſicatur, quod ſuggerit illi Spiritusſanctus, quòd docet illam omnem veritatem, quòd nunquam illam de- ſtituet, ſed manebit cum illa in æternum, quòd portæ inferi non præualebant aduerſi s eam: Quo nomine vocat etiam eam columnam& firmamentum veritatis:& qui non audierit il= lam, eum haberi vult pro ethnico& publicano. Qudd ſcriptura nibil eſt certius, quodq́; certus ex ea ſcnſus elici poßit. . CAPVILI. XVII. Vod verò certi aliquid è Scripturis elici non posſit, hoc nemo dixit vnquam Chri- ſtianus: quin illud etiam indubitatum habet Eccleſia, nihil eſſe ſcriptura cerrius. Eſt enim diuinitus inſpirata, neq; voluntate humana allata eſt aliquando Prophetia, ſed Spirituſancto inſpirati loquuti ſunt ſancti Dei homines. Quamobrem adeò firmiter habuit perſuaſum ſemper Eccleſia, nihil ſcriptura neq; verius eſſe, neq; certius: vt& quæ auribus audiuntur,& quæ oculis videntur,& quæ manibus cõtrectantur, ea non æquè certa iudicer, atq; illa, quæ in ſcripturis cõtinentur. Hinc eſt, quòd in venerabili Euchariſtiæ ſacramento non oculis fideliũ quiſquã, non guſtui, non tactui credit, ſed credit verbo Dei dicentis: Hoc eſt corpus meum. Dicat Zuinglius, dicat Oecolampadius, dicat Caluinus hoc fignificat cor- pus meum, aut hæc eſt figura corporis mei, non credit Eccleſia, niſi Chriſto in Euangelio dicer ti, hoc eſt corpus meum. Tanta eſt apud illam ſcripturæ certitudo: Cœ lum& terram tranſitura citius crediderit, quam vt vel hac, vel alia quæuis illius verba peſſum ire queant. Sed quin è ſcriptura, quæ ipſa vera eſt& certa, falſus elici ſenſus queat, quis eſt, qui ire in- ficias audeat? cuum de iis ipſis tribus verbis hoc ipſum factum eſſe infelici hoc æuo noſtro vi- deamus. Nam cùm planam, apertam,& omnibus expoſitam ſcripturã eſſe velint, ſicut certè in iis verbis vel ipſa luce clarior eſt, modò captiuet aliquis intellectum ſuum in obſequium Chriſti, tamen inter ipſos etiam zuinglianos decem ſectas de tribus his verbis natas eſſe teſtatur — 4 1 hanal u uſcrpt 3 pruls 4 Kr uer Sn Cu 2en Lislim — Fptura ndoſſa Krrdu 9 pümkg 3rUn anxe C tte cli I ele ud u elilcen 1 flla 1 ponxrhoc a dus ft A⁴ Wögr e exeoy 8 alccde n n d³ um, d M arrinog) itatis Ge m utem ſo uP m putan 8s Zcim, un elle cor 0 leantur lo. We nohr lrreon 1 hem 4” tum ladede 5 img negur decdm niſipra d Ded 18: Ld nea cale harian der Ape vos eſt Corita am, q inis, 1 inis V 1à Spil titur a 2DtlS: ificat*☚ PLuang r po OA len — 8= B ☛ 2 7 44 Ä te: ſed ex eo potius diſcitur, in ſceripturis interpretandis non debere q FE T SIM B0I O0. 12 teſtatur noſtri temporis hæreſeon architectus. Non quòd certum ſenſum ex eis pridem Pc- dleſia non elicuerit, ſed quoôd non defuerint, quibus nõ placerent, niſi ſingulares intellectus. Sic à Cyrillo quoq; ſcriptum legimus, quòd omnes hæretici de ſcriptura diuinitus inſpirata ſui colligunt erroris occaſiones, ea que à Spiritufancto rectè dicta ſunt, ſua malitia corrum- pentes,& ſuper ſua capita flammam inextinguibilem haurientes. t Sic ex aliis Chriſti verbis, Pater maior eſt me, certum ſenſum elicuit Eccleſia: quæ, quate- tenus exinaniuit ſemetipſum Chriſtus, formam ſerui accipiens, in ſimilitudinem hominum factus,& habitu inuentus vt homo, maiorem eo patrem fuiſſe confitetur, quatenus autem in forma Dei eſt, Deus ipſe& Dei filius, æqualem eum eſſe Patri aſſeuerat. Verium Arrio non ſatisfecit hic Eccleſiæ ſenſus, ſingularem ſuum intellectum attulit, ac per omnia patrem eſſe filio maiorem aſſeuerauit. Si quis explicare conatus eſſet, qua parte inferior, qua parte fi- lius eſſet æqualis patri, tanquam humanas traditiones afferentem prorſus eum reſpuebat, neq; audiendum eſſe putabat, non aliò ſemper, quàm ad ſcripturas prouocabat, ſubinde& ipſe vociferans, verbum Domini, verbum Domini: Euangelium, Euangelium. Oſtendi ſibi ab Athanaſio poſtulabat, vbi ſcripta vox hæc Homouſios in Euangelio reperiretur, quòd extra ſcripturas nihil eſſe recipiendum diceret. Sic Eutyches in Chalcedonenſi concilio ſolas ſe ſcripturas ſcrutari profitebatur, tanquam firmiores patrum expoſitionibus: Et quærebat, In qua ſcriptura iacent duæ naturæ? A quo vicisſim quæſitum eſt, quæ ſcriptura diceret Ho- mouſion. Cumqᷓ; ille diceret. Ego à ſanctis ſcripturis non didici de duabus naturis, dixit Ma nas vicisſim. Neq; de Homouſio à ſanctis ſcripturis edocti ſumus, ſed a ſanctis patribus, qui ſcripturas& pie intellexerunt,& fideliter expoſuerunt. Non ergo nulla eſt in ſcripturis certitudo, ſed verum eſt, quod ab Hilario dictum eſt: Forma fidei certa eſt, ſed quantum ad hæreticos, omnis ſenſus incertus eſt. 4 Certus eſt ergo ſcripturarum ſenſus in Eccleſia, ſed in priuati hominis intellectu tãtè mi- nor eſt certitudo, quantò ſuæ magis innitens prudentiæ ſuũ admirans in genium, atq; ideò ſemetipſum ſegregans, nô Eccleſie, ſed ſuum ſpiritum ſequitur, dum ſingularem aliquem in- tellectum anteâ in Eccleſia nõ auditum adferre conatur: Quod faciunt homines audaces, ſi- bi placẽtes, qui ſectas nõ metuũt introducere, dum nihil eis placet, quod receptum,& quod eſt Eccleſiæ iudicio comprobatum. Non itaq; nutat verbum Dei in Eccleſia, neq; nihil è ſcri pturis elici certi poteſt, ſed quod de Paulinis epiſtolis dicit Petrus, eſſe in eis quædã intelle- ctu difficilia, quæ indocti& inſtabiles deprauant, ſicut& cæteras ſcripturas, ad ſuaà ipſorum perditionẽ: hocde cæteris quoq; ſeripturis rectè dici poſſe manifeſtũ eſt. Neq; proptereà du- bitationis& fluctuationis aculeus animis fideliũ infigitur — ¹.— 1 e b) eid erLla. 1„quòd è ſcripturis protulit ſenten- tias Arrius, quas ipſe iudicauit inexpugnabiles, cũ tamen Eccleſiæ auctoritate ſint expugna- 1 quenquàâ ingenio ſuo fi- dere, non debere ſuum priuatum& ſingularem, ſed Eccleſiæ ſenſum& conſenſum ſequi. Quod non liceat ad ſuam cuiq; mentem ſcripturam accommodarc. CA PVT XVIII. Erùm hic iterum quiritabuntur Martini„ Verbum nos ad Eccleſiam accommodare V velle, cùm Eecleſià ad verbum accommodari potiuùs oporteat. Nos verò nõ hoc vo- lumus: quin rem indignam eſſe iudicamus, ad Martinorum ſenſum accõmodari ver bum,& ſecundum eorum dogmata ſcripturas torqueri, tantumqꝗ; tribui ſiio iudicio velle Martinos, vt id Eccleſiæ totius iudicio anteponãt. Vetus eſt hæc Baſilij quoq; querela, quòd Veritatis deprauatores non ſuã ſcripturæ mentem accommodant, ſed ad ſuam voluntatem mentem ſeripturarum trahunt. Hoc nos minimè ferendum exiſtimamus, neq; fas eſſe cui- quam putamus, ſecundùm ſpiritũ ſuum, aut, ſecundùm ſenſiuum humanum ſcripturas intelli- gere, cum, quo ſpiritu factæ ſunt, eo legi deſiderent, eo& intelligi velint. Quare cùm huma- num eſſe conſtet Martinorũ ſpiritum, fas non eſſe putamus, vt ad eorum ſenſum ſcripturæ tor queantur, verium illum ſenſum retinédum eſſe cenſemus potiuùs, quem tot ſeculis Eccle- ſiam tenuiſſe videmus. Glorientur Martini quantum volent de ſpiritu, quòd certò ſciant ſe um habere: glorientur ad eundem modum& Anabaptiſtæ,& Sacramentarij,& Suermeri: Quin& nobis dubium non eſt, quòd ſicut illi, ſic& Martini ſpiritum habent, ſed eum, de quo alter eorum non obſcure fert, quòd non vnum ſalis modium cum illo comederit: Hunc ſpiritum, dolenter quidem, ſed concedimus illis tamen: verum abſit, quòd ſecundum illum interpretari ſeripturas velimus. Eccleſię fanctum ſpiritum eſſe promiſſum,& miſſum certò ſcimus, quo nunquam deſtituitur, ſed eo afflatur, fouetur, vegetatur. Quare cùm illius mentem ſequimur, non hominis, ſed Dei mentem ſequimur, neq; iuxta hominis, ſed iuxta Dei ſenſum, per os Ecclefiæ loquentis, Dei verbum interpretamur. Elaborandum eſt omnibus, vt ſcripturas eodem ſpiritu, quo ſeriptę ſumt, intelligere queãt: ſed non ideò ſpretis Patrum interpretationibus, aut Conciliorũ definitionibus, quod ab he- reticis factitatũ ſemper legimus,& nunc etiam fieri videmus, ſux quiſq; debet inniti pruden tiæ: cùm ſcriptum ſit: Ne innitaris prudétiæ tue, ne ſis ſapiens apud temetipſum. Spiritus ve- ritatis olim Eccleſiæ datus manens cũ eadem Vſq; ad coſummationẽ ſeculi, cium ſit ſpiritus humi- Cyril Epiſt. 29. Hild. cont. Conſt. Epiph. in epiſt. ad Ioan. Hieroſo. de Or gene. Et in ca. 23. Hieri. Ioan. 14. Philip. 2. Hæretici ex ſeri: pturis colligunt ſui erroris occaſiones. Athan in diſpus tatione cum Ar⸗ rio coram Probo juclice halita Aione.l. Lib. 2. de Tinita. Jeripturar cer- tus ſenſus tan⸗ lum in Secle. 2. Pet. 2. 2. Pet. 3. Hæretici ad ſuà mentem ſeripen⸗- ras deonme: dari volunt. In lib. he⸗ xameron. Homilia. 2. Bernardus ad fratres de monte Dei. Luthe’ us. Patrum inter pretatione?* Conciliorũ defini: tiones retinendaæ. Prouer.3 Sevipturæ ſenſus vncle petendus & quomodov, Ron. 12. Ron. 11. Eſa. z. E/ai. 66. Libr. 10. reco: Enitionum,& epiſtol 5. Lib. 4. tap. 49 F i5. 2. eccle. pi⸗ Hlo. cap.. Lib. 1. eap. 4. vide Bernard. Patrum auz cloritas Ad ſcripturarum jntelligentiam vut requiratur. Ioan 5. Mar. 7. 2. Cor. 10. Eceleſſaſricæ traditiOnis Vig. Lib. I. 2. De natura re* F(ap. 42. ———ÿ—ÿ—ᷣᷣ——:rõ—— ————ę—᷑—᷑—ꝛ—᷑—;=zpYA ·-˖————— HE EI PD E humilitatis, charitatis, vnionis,& pacis, nõ ſu Sgerit, vt reiectis Patrum interpretationibus, innitamur prudentiæ noſtræ, neq; vt ſepoſitis ſacris literis, ſolis homimum commentariis inhæreamus, ſed ſuggerit, vt intellectũ ſcripturarũ& e ſeripturis apertioribus,& à ſacris in- terpretibus,& ex antiquis Eccleſiæ traditionibus addiſcere ſtudeamus. Quare qui verum è ſcripturis elicere ſenſu m conatur, ei cauendum eſt imprimis, ne velir eſſe prudens apud ſemetipſum. Non alta ſapientes, dicit Paulus, verùm humilibus conſen- tientes. Noli altum ſapere, ſed time. Grauiter enim talibus ber Prophetam côominatur Deus, dicens: Væ qui ſapientes eſtis in oculis veſtris,& coram vobiſmeripſis Prudentes Abhorret ab huiuſmodi ſanctus ſpiritus, qui non requieſcit niſi ſuper humilem,& quietum,& tre- mentem ſermones ſuos. Quamobrem illud ſeruari oportet, quod beatus Clemens Petri ſuc- ceſſor admonet: vt cùm lex Dei legitur, non ſecundum ingenij proprij intelli gentiam lega- tur ſeu doceatur: Sunt enim multa in ſcripturis diuinis, quæ poſſunt ad eum ſenſum trahi, quem vnuſquiſq; ſibi præſumit. Et ideo ſcripturarum intelligentiam oportet ab eo diſcere, qui eam à maioribus ſecundum veritatem ſibi traditam ſeruat. Quem ſéequutus Ireneus: Vbi chariſmata, inquit, Domini poſita ſunt, ibi diſcere oportet veritatem, apud quos eſt ea, quæ eſt ab Apoſtolis Eccleſie ſuccesſio,& id quod eſt ſanum& irreprobabile ſermonis con- ſtat. Hi enim& eam quæ eſt in vnum Deum fidem noſtram cuſtodiunt,& ſcripturas ſine periculo nobis exponunt. 1 Hoc ipſum factum legimus à Gregorio Nazianzeno,& Bafilio magno, præcipuis Gręco- rũ theologis:de quibus in Eœccleſiaſtica hiſtoria ſcribit Ruffinus, quòd cum omnibus Gręco- rum ſecularium libris remotis, ſolis diuinæ ſcripturæ voluminibus operam dediſſent, eorum intelligentiam non ex propria præſumptione, ſed ex maiorum ſeriptis& auctoritate, ſeque- bantur, quos& ipſos ex Apoſtolica ſuccesſione regulam intelligendi ſuſcepiſſe conſtabat. De Bernardo quogq; ſcribir Gulielmus æqualis eius, quòd legabat ille quidẽ diligenter Ca- nonicas ſcripturas, ſed ſimul etiam ſanctos& Orthodoxos earum expoſitores humiliter le- gens nequaquam eorum ſenfibus ſuos ſenſus æquabat, ſed ſubiiciebar formandos& veſti- giis eorum fideliter inhærens, ſæpè de fonte vnde ipſi hauſerunt& ipſe bibebat. Hoc à reli- quis quoq; ſanctis patribus obſeruatum fuiſſe videmus, quoties illis cum hæreticis congre- diendum eſſet: qui cum ſub vnius vmbra ſcripturæ verſarentur,& in hac ſola tanquam in cardine quodam, omnem ſuæ diſputationis vim conſtituerent, non ad cõfirmationem veri- tatis, Veruùm ad perfugium erroris, cui non potuit honeſtius magisq́; populare patrocinium inueniri, ſcripturas Patres reuerenter accipiebant, ſed qui ſenſus ab hæreticis allatus eſſet, eum productis maiorum interpretationibus refellebãt, ſimul Eccleſiaſticam ſæpè traditioné opponebant. Non ſatis eſſe putabãt, ſi veræ, ſi ſalutares, ſi diuinæ ſcripturæ eſſe crederentur, & dicerentur(credunt enim hoc& Iudæi, totius legis& Prophetarum ſeripturas eſſe veriſ- ſimas, eſſe ſaltares, eſſe diuinas) ſed ſicut illi nos falſo, ſic nos verè vicisſim illos malè intelli- gete ſcripturas,& ſecus interpretari arguimus. Credunt& hæretici magna ex parte, verisſi- ma& certisſima eſſe omnia, quæ in ſcripturis continentur, nihil nõ ſalutare, nihil non planè diuinũ in illis haberi, qui ſubinde etiam contra Catholicos& Orthodoxos illos illud pro- ferebant: Scrutamini ſcripturas: Quærite,& inuenietis: quemadmodum ex Tertulliani li- bro contra hæreticos ſeripto videre licet: Verùm id nunquàm ſufficere viſum eſt catholicis & orthodoxis. Illud prætereà neceſſarium eſſe iudicauerunt, vt quis in captiuitatem redi ge- ret intellectum ſuum in obſequium fidei: ſcripturasqᷣ; veras eſſe crederet, non ſecundũ ſuum ſenſum, quem fibi præſumpſiſſet: multè minus autem ſecundũ adulterinas interpretationes eorum, qui ſegregauerunt ſemetipſos, ſed ſecundum antiquam Eccleſiæ traditionem expo- ſitas: quam ſancti patres tanti fecerunt, vt non alia machina contra ſuorum temporũ hæreti- cos vſi magis fuerint. Hac vſus eſt antiquisſimus Ireneus contra Valentinũ hæreticum: hac Tettullianus contra Marcionem: hac Origenes contra Celſum: hac Nicænum conciliũ con- tra Arrium: hac Baſilius contra Eunomium& contra Pneumatomachos ad Amphilochium ſcribens: hac Hieronymus contra Vigilantium, Iouinianum& Luciferianum: hac Cyrillus Alexandrinus contra Neſtorium:& ad Armenios ſcribens Proclus Conſtantinopolitanus Epiſcopus:hac Theodoritus in Polymorpho contra ſui temporis hæreticos: hac Auguſtinus contra Donatiſtas& Iulianum: hac Leo, Gelaſius& loannes Romani Pontifices& Vigi- lius Epiſcopus Tridentinus contra Eutychen& Neſtorium: hac Fulgentius contra Arria- nos:hac Maxentius in libello fidei, quem ſedi Apoſtolica legatis obtulit, contra diuerſos he- reticos: hac ſexta Synodus contra Monothelitas: hac ſeptima contra Iconomachos: hac Be- da venerabilis, vbi de diuerſitate lunaris diſcurſus agit, hac Petrus Cluniacenſis contra Hen- ritianos& Petrobruſianos: hac æqualis eius Bernardus contra Petrum Habailardum: hac Euthymius contra varios multorum temporum hæreticos: hac reliqui ſancti Patres ad hæc. vſq; noſtra tempora contra diuerſi generis hæreticos vſi ſunt. Non fropterea non eſſe conſenſum batrum in ſcripturis interpretandis/ equcndum quod unus aliquis aliquando errauerit. G 4A PEV T. XIILX. Sed hic —ÿ— — 8 uich E atnn * Prradh Fpnſü u öenre corusco 4 Imadic ³ max ullclece u nhon pam en dd 1 rrexert ¹ Hrutuse 1 Lones g d audalte 4 lbropher u Nnon in. 3 Veenn n Fußd E ſber doc ſexamen lo ſtäcun 4 ficeipuur tatotius — ſoiwmot * kaigtur 8 mritin „ he pildi 8 Malqu d andan, tec 1 1 Jeng MMll fkealas . 2 bus 54 Ug .,2 Arllg Sm- velir Nen- Ddeus, Orret Ltre- 1 ſuc- lega- trabi, Uſcere, RRs. Sed ea, Als con. dras fine Gręco- Greco- eorum Sſecue- nſtadan. mter Ca. ulliter le- X veſti⸗ oca reli- congre- quamin em veri- vcinium tus eſſet, aditioné lerentur, ſſe reriſ⸗ intelli. „verlsſi- on plans Uud pro- alliani li- atholicis redige- dü ſuum etationes mexpo- hereti cum:Has liũ con. lochiu Cyrilu olitanu gulbinu & Vig ra Atria erlöshe mc Be E T SYMBOLO. 33 Pd hic iterum nobis obſtrepunt Martini, ſanctos Patres homines fuiſſe, atq;, ideò erra- G re potuiſſe, quin& erraſſe nonnullos. Obiicitur ſanctisſimi Cypriani martyris, obiici- Atur Origenis, obiicitur& Tertulliani error. Atqui hoc ipſum plus facit, ad corroboran- da, quàm ad infirmanda ea, quæ per nos aſſerũtur. Qui enim factuũ eſt, vt erraret Cyprianus? Non illi tantus hic error obrepſit aliunde, quam quod aliter ſentiebat, quàm Eccleſiæ Ro- manæ conſuetudo tulifſet: vt iure optimo huic errori illius intercedens Papa Stephanus, ni- hil nouandum eſſe, verum id, quod fuit traditum, obſeruari debere ſanciuerit: quod inteli- gebat vir ſanctus& prudens, rationem pietatis aliud non admittere, quam vt omnia qua fi- de ſuſcepta forent à patribus, eadẽ fide filiis conſignarentur: nosq́; religionem non qua vel- mus ducere, ſed qua duceret illa, ſequi oportere: idꝗ́;, proprium eſſe Chriſtianæ grauitatis& modeſtiæ, non ſua tradere maioribus, verum à maioribus accepta ſeruare: ac iuxta Pauli prę- ceptum, depoſitum cuſtodire, profanasq́; vocum nouitates deuitare. Retẽta eſt itaq; aucto- re Stephano antiquitas, exploſanouitas. 1 71 2l u0 Neq; verò exiſtimandum eſt nouitiæ adinuentioni de rebaptizandis hereticis ſcripturarũ patrocinma defuiſſe imò verò tanta vis adfuit ingenij, dicit Vincentius Lirinenſis, tanta fue- runt eloquentiæ flumina, rantus aſſertorum numerus, tanta veri ſimilitud o, tanta diuinæ le- gis oracula, ſed planè nouo ac malo more intellecta, vt omnis illa conſpiratio nullo modo deſtrui potuiſſe videretur, niſi ſola tanti moliminis cauſa, ipſa illa ſuſcepta, ipſa defenſa, ipſa laudata nouitatis profesſio deſtituifſet. Ex bis perſpicuum eſt non proptereà Cyprianum errauiſſe, quòd eũ defecerint in eo, quod aſſerebat, diuinæ legis oracula, quibus abundabat, ſed quod ea ſuo, non Eccleſiæ ſenſu inter- pretari conabatur. Hoc eſt, quod dicit de eo Auguſtinus: Non accipimus quod de rebapti- zandis hereticis Cyprianus ſcripſit, quia hoc Eccleſia nõ accepit, pro qua Cyprianus ſangui- nẽ ſuum fudit. Non dixit Auguſtinus: Non recipimus quia diuinæ legis oraculis non proba- nit, quæ diceret,(iis enim, verũ prauè intellectis minimè deſtitutus fuerat Cyprianus) verũ non recipimus, inquit, quia Eccleſia nõ recepit. Idem de Origene, deq́, Jertulliano dici po- teſt, qui cum ingenio ſuo nimiũ indulgerent, ſibiq́; plus ſatis fiderèt, cum antiquã religionis Chriftianæ ſimplicitate parui penderent, cũ ſe ſapere plus cæteris exiſtimarét, cum Eccleſia- ſticas, traditiones veterumꝗ́; magiſteria conténerent, ſcripturas nouo more quodã interpre- tati, in abſurdas opiniones inciderũt, atq; documẽto nobis fuerunt, vt non credamus vni ali cui, quantalibet doctrina& eloquentia polleat, quantacunq; etiã ſanctitate& auctoritate ſit præditus contra cõmunem totius Eccleſiæ ſenſum& cõſenſum aliquid adferẽti: etiam ſi quã plurima diuinæ legis oracula proferat, etiãſi nihil niſi ſcripturas, niſi verbũ Dei, niſi Euange- lium crepet. Illum verò ſolũ verè Catholicum& orthodoxũ exiſtimemus, qui veritatè Dei, qui Eccleſia, qui Chriſti corpus diligit, qui diuinæ religioni, qui catholicæ fidei nihil antepo- nit: nõ hominis cinuſpiam auctoritatem, nõ amorem, non ingeniũ, non eloquentiã, non do ctrinam, ſed hæc omnia pro nihilo habens, in fide verò fixus& ſtabilis permanens, quicquid vniuerſaliter antiquitus Eccleſiam catholicã docuiſſe cognouerit, id ſolũ ſibi tenendum cre- dendum; eſſe firmiter deliberatũ habet. Quicquid verò ab aliquo deinceps vno præter om nes vel contra omnes potius, nouum& inauditum ante hac adferri ſenſerit, non ad religio- nem, ſed ad ſui potius tentationem id intelligat pertinere: ſibiq, dictum illud exiſtimet: Si ſurrexerit in medio tui Propheta,& prædixerit ſignum atq; portentum,& venerit quod lo quutus eſt,& dixerit tibi: Eamus& ſequamur Deos alienos, hoc eſt, extraneas quaſdam opi niones, quæ ab Eccleſiæ traditione ſunt alienæ, quas propterea deos vocat Propheta, quòd haud aliter eas colunt& obſeruant hæretici, quàm ſuos deos ethnici: Non audies, inquit, ver ba Prophetę illius, quia tentat vos dominus Deus veſter, vt palam fiat, vtrum diligatis eum, anl non, in toto corde,& in tota anima veſtra. uæ ergo de Cypriano, de magiſtro eius Tertulliano, deq́; Origene proferuntur, pro no- bis magis, quã contra nos faciunt: Nos enim ſumus ij, qui dicimus, non eſſe cuipiam alicuius qualibet docti, quamlibet etià ſancti viri ſingularem opinionem ſequendã, etiãſi ſeriptura- rum examen protulerit: atq; in ſcripturis interpretandis non vnius alicuius, verùm Eccleſiæ nudicio ſtãdum eſſe:Neq; fuit quiſquam aliquando catholicus, qui parem eſſe cenſeret cano- nicarũ ſcripturarum,& vnius alicuius quãlibet excellẽtis doctoris auctoriratem: ſed eandem Eccleſiæ totius, quæ nequaquam in vno aliquo conſiſtit, cum nomen Eccleſiæ, ſicut etiam à Chry ſoſtomo traditum eſt, nomen ſit multitudinis,& iuſtæ iam ac abſolutæ cõgregationis. Eandem igitur Eccleſix& ſcripturæ canonicæ veritatem eſſe, ab eodem auctore ſpiritu ſan- cto profectã, nemo catholicus dubitauit vnquã. Libenter& nos cum Auguſtino ſolis ſcri- pturarũ libris, qui Canonici vocãtur, timorem hunc, honoremꝗ́; deferimus, vt nullũ eorum auctorem aliquid erraſſe ſcribendo firmisſimè credamus: alios autem ita legimus, vt quanta- libet ſanctitate doctrinaq́; prępolleãt, non ideòverũ putemus, quod ipſi ita ſenſerũt, ſed quia nobis vel per illos auctores canonicos, vel probabili ratione, quòd à vero nõ abhorreat, per- ſuadere potuerũt. Atq; ita non ſolũ quæ ſcripturis probauerint, ſed etiam quæ probabili ra- tione perſuaſerint, ea nobis iuxta Auguſtini ſententiam amplectenda putamus. 3. roba- Cypriams caꝰ errarit⸗ I. Tim. s, Contra Creſco⸗ niuun li. 2. c· 32. Errorum cauſæ. Deut. 15. Dii alieni quiꝰ * Opinioni ſirgn- lari alicuius do- cti& ſancli non eſt ſanuduun, ſed eccleiæ iudicio. Eceleſia eſt mul titudinis nomen. Homil. in 1 ad Theſſ. Ad Hieron)ys mun epiſt. 19⸗ Ratio prohabi⸗ lis quæ. Cap.ꝛ0. ingulares ſen: ſus& opiniones examinandæ, 1 vniuey ſales verð armplectendæ. Pſalm. z25. Lib. z. contra Valentinum. Lib. 4 ca. 0. di⸗ ninarum inſlitu tjonum In lib.ad Lubaianum. Lib. 4. contra Martionem. Lib. ad Con- ſtantinum. Aug. SFer. 66. in Cant- Aug. de vnitate Eceleſiæx cup. 12. De paſtaribus cap. 14. Matth. z. Haæretici. Ono: ſtici& Apoſto: lici vocari volunt. Euangelicorum iſtorum væ: riæ ſectæ. —y—— E CCLESIAE Probabilem autem rationem eam intelligimus, quę tot ſeculis Vniuerſæ Eccleſię probata, atqʒ illius iudicio ſemper fuit recepta. Si quæ vero magni alicuius doctoris ſententia ab vni- uerſa Eœcleſia reiecta eſt& exploſa, qualis eſt illa Cypriani de rebaptizãdis hæreticis, quam- liber multis diuinæ legis oraculis nixa ſit, eam nihilominus non modò nõ ſequendam, ve- rumetiam prorſus eſſe fugiendam exiſtimamus. Qua verò de re ita ab vno aliquo ſcriptum eſt, priuata vt eius opinio eſſe videatur, non eſſe nefas arbitramur de ea nonnunquàã dubita- re: quinetiã examinare ac excutere diligentius,&, ſi qua nos ratio probabilis moucat, cõtra- rium ſentire licet. Sicubi verò idem ſentiunt omnes, ita vt quod ſcriptum eſt à Tertulliano & Auguſtino in Aphrica, idem viſum fuerit Hilario in Gallia, Amdbrofio, Leoni, Gregorio in Italia, Ioanni Chryſoſtomo in Thracia, I heophylacto in Mcſia, Ioanni Ephrem, Ioanns Damaſceno& Hieronymo in Syria, Bafilio in Cappadocia, Origeni, Cyrillo& Athanaſio in Aegypto:& qui ad hæc vſq́; noſtra tẽpora iſtos ſequuti ſunt in diuerſis orbis regionibus cõmorati, idem& ipſi tanto locorũ& ſeculorum interuallo diſiuncti ſenſerint, ſicuti de ba- ptiſmno paruulorum:de tremẽdo mediatoris Chriſti ſacrificio, quod offertur in altari: de ve- ritate corporis& ſanguinis eius: de ſanctorum inuocatione: de oratione pro defunctis: de ſtatis ieiuniorum diebus: de ſacerdotum cœlibatu: de votis monaſticis: deq; aliis multis fa- ctum eſſe videmus.Vbi tantus eſt omnium conſenſius, minimè dubitare debemus non ho- minum hanc, verum Dei vocem eſſe, per membra ſua loquentis: atq; ideò qui contradicit huic Dei voci, eum iure meritò tanquàm ethnicum habemus& publicanum. Sed hæc iam dicta ſufficiant ad oſtendendum parem eſſe ſcripturarum& Eccleſię aucto- ritatem: quandoquidem vtriuſq; veritas à ſpiritu ſancto eſt, quo regebantur amanuenſes il- lius, cum ea, quæ nobis reliquerunt ſcripto, conſignarent: quo regitur etiam nunc Eccleſia, nec ab ea quicquam decernitur, niſi quod viſum eſt Spirituiſancto. Deſcriptio Eccleſiæ, quodq́; ſibi nomen eius& auctoritatem uſurpant etiam bæretici. CAPV T XX. Voniam verò fieri videmus, quòd ſicut ſcripturas& earum verum intellectum ſibĩ falſo arrogant hæretici, ita& Eccleſis nomen, cuius auctoritate ſe premi vident fibi temerè& impudenter vſurpant: ac ſicut ſcripturarũ poſſesſione, in qua pridẽ præ- ſcriprũ eſt à catholicis, à quibus eas habere ſe negare non poſſunt: ita piorum cœtu homines impij pios omnes,& in Chriſtiana fide reli gioneq́; fixos& immobiles permanentes, exclu- dunt: illud nobis docendum reſtat, quibus notis Eccleſia, quæ domus eſt Dei viui, ab ea, quã odiuit Deus, Eccleſia malignantium diſcerni rectè posſit. Neq; vero nouum hoc eſt, quòd qui hoſtes Eccleſiæ ſunt, ipſi dici& videri volunt Eccle- ſia: Et Irenæi,& Tertulliani temporibus factitatum hoc legimus. Sic enim de ſui temporis hæreticis ſcribit Tertullianus: Faciunt fauos& veſpæ, faciunt Eccleſias& Marcionite. La- ctantius quoq; ſeribit, quod ſinguli quiq́;, cætus hærericorum, ſe potisſimum Chriſtianos,& ſuam eſſe catholicam Eccleſiam putant. Et ante eum Cyprianus de Nouitiano memorię pro- didit, quòd more ſimiarum, quæ cum homines non fint, homines imitantur, cùm ipſè in Ec- deſia non eſſer, imò adhuc inſuper contraccleſiam rebellis extitiſſet, hoc ſibi vendicabat, vt apud ſe Eccleſiã eſſe diceret, ac nos hæreticos faceret. Et qui ſequutus vtrunq; videtur: Hila- rius, narrat de Antichriſti ſynagoga, quòd ſe Chriſti eſſe Eccleſiã mentiebatur. Idem facie- bant Auguſtini temporibus Donatiſtæ. Suo quoq; ſeculo fuiſſe ſcribit Bernardus quoſdam, qui ſe vocabant Apoſtolicos, qui ſe Eccleſiam eſſe dicebant, ſed contra dicebãt ei, qui dixit: Non poteſt abſcondi ciuitas ſupra montẽ poſita. Quorum temeritatè imitari ſunt proximis ſuperioribus ſeculis pauperes de Lugduno, ſiue Picardi, Vicleffiſtæ,& alij id genus hæretici: qui& ipſi ſibi ſicut ſanam doctrinam, ita Eccleſiæ auctoritatem impudenter arrogant. Quã- obrem vt ne quis dubitet, vbi ſit vera Eccleſia, quæ ſint illius notæ breuiter accipiat. Sunt qui duas tantùm eſſe velint Eccleſiæ notas, ſanam doctrinam,& legitimum Sacra- mentoriũi vſum. Quæ quin Eccleſiæ notæ ſint, negari non poteſt: Certũ eſt enim, quòd ver- bum Dei, quòd ſanus illius intellectus, quòd Sacramentorum verus vſus, nuſquam eſt alibi, quam in Eccleſia catholica. Sed facit hæreticorum audacia, difficulter, vt his notis à quibuſ- uis agnoſci posſit Eccleſia, quibus iam inde à multis ſeculis nulli fuerunt in eis ſibi vſurpan- dis pertinaciores: Nam ſicut nunc ſunt qui magis Fuangelici dici gaudent, quàm Chriſtiani, vel, hac ratione palàm facientes omnibus, quòd à Chriſto& eius corpore, extra quod haud dubiè nullum eſt Euangelium, ſe diuulſerint: proptereà verò ſibi nomen hoc arrogant, quòd ſe ſolos Euangelium, vt ipſi comminiſcuntur, multis iam ſeculis abſconditum, è den- ſisſimis tenebris eruiſſe, ac in lucem protuliſſe, ſe ſolos verum illius intellectũ inueniſſe, per- ſuaſum rudibus eſſe volunt. Sic& olim fuerunt, qui Gnoſtici, quòd ſe ſolos ſapere, ſe ſélos omnia ſeire,& intelligere iactarent: fuerunt qui Apoſtolici, quòd Apoſtolorum& doctri- nam& vitam imitari ſè ſolos gloriarentur, appellari vellent: Chriſtianorum nomen tãquàm tritum& vulgare aſpernantes, quòd ſimplicitatem quandam columbinam redoleret, atque ideo congregarione magis, quam diuiſione, aut ſingularitate gauderet. Iam inter iſtos ppſos, qui ſe vocant Euangelicos. Varias ſectas reperire licet; ſunt Lutherani, ſunt Sacramentarij, . ſunt — 2— 1 —— S A 2 ſeginu ekalur Pnanul I locm ocatur Itquia xd Ko t etian Tthelaur quino Cumo funtinc ad cor la quxe os celo! Mareict ubänon diaumo, el. eraſs drlotumſe drrumekr modouns toreonr auicärpi nespenr aurũ.Diar atuguin bus mor mnes olin Tctitax de (s.O S tacit c zunr K imusg pſerunr toj ehe. ypellan Riorius fpetram a frpo flRe fan dlud 1 dacden dandan poi. lb fadlesen 1 dn ldlana Ve u ita draA an 4 oric ann naſi nibu deba de vs cdis:d lltis on ho tradic auct enſesi ccleſt tum ſi ldent ſit ridẽ pra homine es, exclu b ez ql int Eccle tempot nite. L. tianos, loris pre oſe in E dicabat, etur: Hil dem faci quoſdan qui dix tproxim hereti gant. S Jat. aum Sact „quöd Vv meſt al 18 aquib bivſurp Chriſtia quod dc Arrogl itum ec neniſeg ere, elg m Kdod men täql oleret,3 er iſtosp renta cralre AA u PESCRIPTIO. 14 ſunt Anabaptiſtæ, quorum finguli ira duas has notas Eecle ſiæ ſuæ proprias eſſe contendunt, ſibiq́;, pugnantes inter ſe, verbi puritatem,& verum ſacramentorum vſum ita arrogant, Vt neutri alteris eas concedant. Quare quærendæ ſunt præter has certiores aliæ notæ, quibus omnis de Eccleſia, penes quos ea ſit, dubitatio tolli posſit. Vnde autem eas petemus, niſi? ſymbolo? partim eo, quod Apoſtoli conſcripſerunt, partim eo, quod à Patribus conditũ eſt in Concilio Conſtantinopolitano. In illo duas notas reperimus: appellatur enim ſancta& catholica Eccleſia: in hoc adduntur aliæ prætereâ duæ, quòd ſit vna,& Apoſtolica. Hæ qua- tuor ita ſunt Eccleſiæ propriæ notæ, vt eas vſurpare ſibi nequaquam posfint hæretici. Vt autem qua de re agatur intelligi posſit, ſcire oportet, quòd ſicut videmus in vno homi- ne eſſe vnum animum& vnum corpus,& tamen eſſe diuerſa membra ipſius: ita Ecclefia ca tholica eſt vnum corpus,& habet diuerſa membra, ſicut etiam Paulus meminit: anima au- tem, quæ corpus hoc viuificat, eſt Spiritus ſanctus, caput verò illius eſt Chriſtus, Quòd quatuor ſint Eccleſiæ notæ. Prima eſt, quòd ſit ſancta. CA P V T XXI. Vatuor autem habet notas, quibus agnoſci posſit,& ab Eccleſia malignanrium diſ- 0⁹◻ cerni. Eſt enim ſancta, eſt catholica, eſt vna, eſt Apoſtolica. Primò dicitur Eccleſia = ſancta, non quòd in ea ſoli iuſti ſint& ſancti: Cum enim, quod etiam ab Auguſtino legimus annotatum, à vocatione nomen ducat, multiq; ſint vocati, pauci verò electi, certũ eſt plures in ea, peccatores, quàm iuſtos, plures eſſe malos, quàm bonos. Quamobrem deſi- gnatur in ſcripturis nomine areæ, in qua ſicut eſt triticum, ita ſunt& paleæ: vocatur ager, in quo cum tritico creſcũt& zizania: vocatur ſagena, in qua congregantur boni piſces& mali: vocatur vinea, in qua ſunt palmites proferentes vuas: ſunt etiam qui labruſcas producant: ſunt qui aliquem tamen, ſunt qui nullum fructum ferunt: confertur gregi, in qud ſunt& hœ di& oues: ſunt& arietes& hirci: confertur domui, in qua ſunt vaſa aurea& argentea, ſunt etiam lignea& fictilia:quædam in honorem, quædam verò in contumeliam: Asſimula- tur theſauro in quo ſunt vaſa ire& vaſa miſericordiæ. Comparatur decem virginibus, qua- rum quinque ſunt fatuæ,& quinque prudentes. Quamobrem permixti ſunt mali bonis in hac Eccleſia, quæ militans dicitur. Nam ſoli bo ni ſunt in cœlo, quæ eſt Eccleſia triũphanrium, idẽ nobiſcũ corpus: ſoli mali ſunt in inferno qui ad corpus hoc noſtrũ, quod idem Chriſti corpus eſt, non pertinent. Hæc autẽ noſtre Ec cleſia, quæ eſt ſuper terrã, in qua perpetua quædã eſt militia, habet per Dei gratiam electos, quos cœlo Deus dignatur: habet alios etiã vocatos quidem Dei miſericordia, ſed ſua poſteà culpa reiectos, quos iure ſuo fibi vendicat infernus. Quare non ideò ſancta dicitur Eccleſia, quòd non fint in ea reiecti quoq;& reprobi, putrida quædã huius corporis mẽbra: ſed quòd quicunq; ſancti ſunt, non niſi in hac eccleſia ſancti ſunt: extra quã ſpecies ſanctitatis eſſe po teſt, vera ſanctitas eſſe nõ poteſt. Ameliore itaq; ſui parte ſancta dicitur, ſicut regnũ quoq; cœlorum ſæpè vocatur à Chriſto, quòd non niſi intra ipſius ſepta continentur, quibus potiri datum eſt regno ecœlorũ. Quod etiã indicat author operis imperfecti, in Mat. cùm ait: Quo- modo tunc in regno Iudæ quidã Reges extiterũt peccatores, quidã autẽ mediocriter pecca- tores, in regno autẽ Iſraẽl nemo Regu inuẽtus eſt iuſtus: ſic& in Eccleſia Chriſti inueniũtur quida Epiſcopi boni& peccatores: in hereſibus autẽ nemo inuenitur omnino rectus, ſed om nes peruerſi: Quia in auro quidẽ inuenitur ſcoria& ſordes, in ſordibus autem non inuenitur aurũ. Dicitur etiã ſancta, quaſi Chriſti ſanguine tincta: Chriſtus enim eã lauit à peccatis ſuis in ſanguine ſuo, qui ſic eã dilexit, vt ſeipſum traderet pro illa, vt eã ſanctificaret, atq; ab ope⸗ ribus mortuis emundaret ſanguine ſuo. Hac ratione, ſicut etiam A aguſtinus teſtis eſt, fideles omnes olim fancti vocabantur. Qua ratione& ab Optato dictum eſt: Ecclefia vna eſt, cuius ſanctitas de ſacramẽtis colligitur, nõ de ſiperbia perſonarũ põderatur. Ioannes quoq; Chry- ſoſtomus. Omnis fidelis, inquit ſanctus eſt, ſecundum quod fidelis eſt. Sanctificationẽ enim fides facit. Ac paucis interiectis. Alios dicit eſſe ſanctos vita& fide, alios autem fide tantum. Sunt& aliæ cauſæ, quamobrem ſancta dicitur, ſed iis prætermisſis, ad eam ſignificationẽ veniamus, quæ propriam& peculiarem Eccleſiæ catholicæ notam adfert. Apud eos, qui lati- nè ſcripſerunt, ſanctum dici legimus, quod firmum eſt& munitum, vt violari facilè nõ poſ- ſit, neq; debeat: Sic muros leges vocant ſanctos, ſic tribunos ſanctos, ſic ærarium quoq; ſan- ctius appellatum legimus. Hac ratione quoq; vocatur Eccleſia ſancta, qua nihil firmius, ni- hil eſt forrius, vel quia Chriſto dicata eſt, cui quod dedit pater, nemo poreſt eripere, vel quia ſuper petram ædificata eſt, ita vt neque pluuiæ, neque fiumina, neque venti irruentes eam ſubuertere posſint, atque adeò ne portas quidem inferorum aduerſus eam præualituras di- xit Chriſtus. Habet enim firnnum& ſtabile fundamentum, de quo dicir Apoſtolus: Funda- mentum aliud nemo poteſt ponere, præter id, quod poſitũ eſt, quod eſt Chriſtus Ieſus. Huic fundamento cùum innitatur, nulla eſt, neque fuit, neque erit vis vnquam tanta, qua ſupe- rari posſit. Ideò Chryſoſtomus fortiorem eam terra, imoò fortiorem eſſe dicit ipſo cœlo, vbi radices eam fixas habere affirmat, nõ in terra: Solem vt extingui ſit facilius, quam Eccle ſam obſcurari. Hæc eſt illa terra, quam fundauit Deus in ſæcula, de qua dicit idem Propheta: 6C 32 Fundaſti Eccleſicæ vera notæ vnde petendæ. Rorn. 1z. I. CO7. 12. Eceleſiæ veræ quatuor notcæ. Mali in Eccleſia. In epiſl. ad Hom. Inchoat ſalu: tationcm. Nat. 22. Luc. 3. Alatth. 13. Eſa 5. Ioan. 15. Mat. 25. Ezech. 340 I. Tim. 2⸗ Mat. 25. Mali in inferno ad(hriſli corpus non pertiuent. 105. 7. Vide Origenem Homil 3 in Hieremidam. Jancta Eceleſia dicitur melio: re ſui parte. Mat. 13. Mat. 25. Apoc.i. Ephe. ⸗ Heb.s. omil. k. Aug in Pſal. 85. Faneti olim qui. Santtum quid. Lib. z. contra Parmenianuni. Homil. 10. in epiſi. ad Hebr- Iodu. 17. Mat. 7. Eccleſiæx ſoliditas E robur fir⸗ miſsiman. Matth. 16. 1. Cor.3⸗ Tomo. 3. Homil de ex pul- frone ſan ᷣti Chryſoſto. —————————-A—y‧ = 5—yjꝛ— 4 8—— 1———* Cap. 21. FCCLERSIaAaE V . ua pſalm.7. Fundaſti eam ſuper ſtabilitatem ſuam, non inclinabitur in ſeculum ſeculi. Hoc eſt iſlud re- 32* Habmio. gnum, de quo ſcriptum eſt: Regnum ipſius omnibus dominabitur: de quo& alius Prophe- kong Ehrfeee ſ,orum ta dixit: Gens& regnum, quod non ſeruierit tibi, peribit: Quod ita factum videmus de om nio Eccbeſfæe que? nibus iis gentibus,& regnis, quæ ab hac Eccleſia deſciuerunt. Hæc eſt illa, quam ſponſus in 2 be Cant. s. Canticis terribilem eſſe dicit, vt caſtrorum aciem ordinatam. Caſtra Dei ſunt ſancti Dei, cha n di Cani Des ritate ordinati, quibus tanquàm Chriſti militibus& fidei propugnatoribus munitur, prote- 3 nqit Zach.». gitur,& defenditur Eccleſia Dei: de quibus apud Zachariam dicit Dominus: Circumdabo 3 nülan domum meam,((Eccleſiam intellige) ex iis qui militant mihi. Sunt autem qui militant, do- ai us b 2. Tim.:. ctores, antiſtites,& principes Eccleſiæ: qualis fuit Timotheus, cui dicit Apoſtolus: Labora V n gnus ſicut bonus miles Ieſu Chriſti: quales fuerunt innumeri martyres, qui vſq; ad ſanguinem, m arbi quin ad mortem vſq; reſiſtentes vitam etiam ſuam pro fide Chriſti certando profuderunt. d incci 1, e nn Hanc aciem perrumpere conati ſunt pagani, omni ſuppliciorum genere de piis ſumendo: co u nLr hreiee nari ſunt tyranni, libertatem eripiendo: conati ſunt falſi fratres, charitaté exterminando: co- u gen nati ſunt Iudęi, fidem impugnãdo: conati ſunt ſchiſinatici, obedientiã tollendo,& eius vni- mm p tatem ſcindendo:conati ſunt hæretici, ſcripturas adulterando, veritatem earum obſcurando, po praueq; eas interprerando: Sed fuit hæc acies terribilis omnibus: vicit, fudit, fugauit omnes: a lkn vicit paganos, pro Chriſti fide viram cum ſanguine profundendo tanto animi robore, tanta. man conſtantia, tanta alacritate, vt gauderent etiam cum digni eſſent habiti, qui pro Chriſti no- Eex mine contumeliam aut ſupplicium aliquod perferrent: magisq́; tortores cruciando, quam. nrn. vsA.5. Eccleſiæ filij cruciatus perferendo fatigarentur: vicit tyrannos, in Deo ſpem ac fiduciam om- 3 pbrn nem collocando, ac pro ſe perſequentibus illum deprecando: vicit falſos fratres, tolerando: ¹ urach vicit ſchiſmaticos, ordinem retinendo,& vnius ductum ſêquendo, vt de illa quoꝗq; dici re- 1 War ctè poſſet: Egresſi ſunt omnes filij Iſraẽl,& pariter congregati quaſi vir vnus. Erat namque multicudinis credentium cor vnum,& anima vna: vicit Iudæos& Hæreticos, verùm ſcri- Reg n. pturarum ſenſum, ab illis non intellectum, ab iis prauè detortum aperiendo: Nam Eccleſiæ„ Al.4. ſuæ dixit Chriſtus: Ego dabo vobis os& ſapientiam, cui non poterunt reſiſtere& contra- 1 Tac.21. dicere omnes aduerſarij veſtri- Neq; dixit magis, quàm præſtitit. Quoties enim Eccleſię fuit 4 cum Iudæis& hæreticis de ſcripturis concertatio, dedit ei hoc os, dedit hanc ſaꝑientiam, cuĩ. nequaquaàm reſiſtere& contradicere potuerunt. 1 ³ Eſt ergo verè ſancta, inuicta,& inexpugnabilis Eccleſia, quæ tot tantisq́; grauisſimorum 1 GeNo hoſtium oppugnationibus, non modò fracta non eſt& debilitata, verum confirmata magis— Pülenor & corroborata, rectè vt verus Iſraẽl noſter verba illa Prophete vſurpare ſibi queat: Sepè ex- ceirget Thaas nexya Pugnauerunt me à iuuentute mea, etenim non potuerunt mihi. Cui proprium hoc etiã ſem b* 8 gnabilis aduerſt- Per fuiſſe videtur, magis vt impugnationibus creſceret. Quemadmodũ id in fi gura quadam V Sochl tetib. ceſcit. acciderat filiis Iſraël: quos quantò magis opprimebant Aegyptij, tantò magis mulriplicaban-„ kähi Le9 Wedens I. tur& creſcebant. Quamobrem verè dictum eſt ab Auguſtino, quòd Eccleſia oppugnari po 1 kurie teſt, expugnare non poteſt. Qua de re ſic aliquando ſcripſit Clemens presbyter Alexandri- V 8 frapen nus: Et Græcam quidem Philoſophiã ſi quiuis magiſtratus prohibuerit, ea ſtatim perit: no- V LLii: ſtram autem doctrinam à prima vſq; prædicatione prohibent ſimul& reges& tyranni:& b 8 am ſinguli duces& magiſtratus, cum vniuerſis ſatelliribus& innumerabilibus etiam homini- 1 unr Kn bus, in nos belligerantes,& nos pro viribus excindere conantes: illa autem magis etiam flo- encand- Doctrina Dei ret. Non enim emoritur, vt doctrina humana, neq; flaccesſit, vt domum imbecillum. Nullũ Lh nuen eges enim Dei donũ eſt imbecillum, manet autẽ eiuſmodi, vt prohiberi nequeat. Et æqualis eius mcemo consra doctrins ertulianus de Chriſtianis loquens: Non deficciet, inquit, hæc ſecta, quam tunc magis ædifi- w tune humana. cari ſcias, cum cædi videtur, Quiſq; enim tantã tolerantiam ſpectãs, vt aliquo ſcrupulo per- in Urorum⸗ 7, e cuſſus,& inquirere accenditur, quid ſit in cauſa,& vbi cognouerit veritatem,& ipſe ſtatim u ‚kedah Oraii..on- ſequitur. Et poſt eum Hilarius ita de Eccleſia loquitur: Dum perſequitur, floret: dum oppri- n lm tra Julian. mitur, creſcit: dum contemnitur, proficit: dum læditur, vincit: dum arguitur, intelligit: tunc ad kernum. ſtat cum ſuperari videtur. Gregorius quoque Nazianzenus, Chriſtianiſinum honoratio- nt dio, rem quàm imbecilliorem perſecutionibus redditum eſſe ſcribit, quoniam his animæ magis) d pen in pietate ſunt obfirmatæ& perdiſcrimina tanquam ferrum candens aquæ vi temperatæ ac aen betam, ſolidiores redditæ. Solet enim generoſa prudentia pertinacius violentiæ reſiſtere, nõ fecus 3n cärcunci- AdzaEen, flamma ventis agitata, tantò plus accenditur, quantò vehementius inflatur. Et eius diſci- 3* manſſone. 8. pulus Hieronymus dicit, Eccleſiam perſequurionibus inflammari& ardere, ſicut olim ru- pre Sie zism bum Moyſi, verum loquente in illa Domino: non perire, neque conſumi. Sed& Ambroſius. I bag colloqui cum Sicut aurum bonum, ita Eccleſia, cùm vritur detrimenta non ſentit, magis fulgor eius auge- ko Tripbone. tur. Et alio loco. Vt vinea dum iugatur, inquit, erigitur,& reciſa non minuitur, ſed augetur:. 8 Pnu ſic Eccleſia dum ligatur, exuitur: dum humiliatur, artollitur: dum reciditur, coronatur. 3 9 ſe Qui videtur hæc mutuatus ex Iuſtino Philoſopho& martyre, ſic ſcribente: Quantò ma- n. gis in nos ſæuitur, tantò plures pietatem fidemq́ue per nomen Ieſii prontentur: haud ſe- V 5 L cùs quàm ſi quis vitem putatione prouocet ad vbertatem fructuum. Nam vitis à Deo V. bn In ſermo e& ſeruatore Chriſto plantata eſt eius populus. Quanti initio oppugnarunt Eccleſiam, V Pr Pentccoſte. ait Chryſoſtomus, cum fidei ſemina iacerentur,& arma contra eam commota ſunt? ſed 5 fäh quantò 1 abdt den h dicl tnam= erum— nEcch Xcon— ccleſieſr ntiam 2 sſimot nata m t: Sepè oc etiã ra quac tiplicah ougnan Dexan nperit yranni un hom s etiam llum. N equalis 2 magis rrupulo K ipſe ſ. :dum 0 t 2 telligit da Thonorl d nnimæ e temperd— ſterenô.= Et eius ſicut olij— &Ambr gor eius; 2 r ſedaug r, corolſ Cuan( tut: ha 2 A4 Kn s ſs w. 2 he 81 1 m vitis 4 unt kals notz funt q 1 KR2Ae D ESSCRIPTIO. 15 quantò magis impugnabatur, tãtò clarior reddebatur. Er alio lIoco. Facilius eſſe dicit Solem extingui quàm Eccleſiam obſcurari. Quos omnes ſequutus Leo Pomtifex: Non minuitur, inquir, perſequutionibus Ecdleſia, ſed augetur,& ſemiper dominicus ager ſegete ditiore ve- ſticur, dum grana, quæ ſingula cadunrt, multiplicata naſcuntur. Et eius aquales Iheodoretus de legibus apoſtolicis loquens: Quamlibet eas abolere conati ſimt Aethnici, non diſſoluiſſe tamen dicit: ſed multò validiores oppugnando reddidiſſe. Planeq; illis per ſimiles inuenti ſunt, inquit, qui fammam quidem reſtinguere concupiſcunt, oleum vero inſtillantes arden- tiorem illam efficiunt. Etenim hi quoq; cõtra pietatè bello ſuſcepto, piæ veritaris robur ma nifeſtius declararunt. Ac veluti quondã rubus ille, quem vidit Moſes ardore ignis nõ eſt ab⸗ ſumptus: ita nec Chriſtianos bellis petitos tela hoſtilia conſumpſerunt. Quin potius ſicut li- gnatoribus filuã cædentibus multo plures pullulant propagines ab radicibus quã fint ramiĩ qui incidũtur: Ita nunc quoq; piis compluribus interfectis, multò plures quotidie ad doctri- nam Euangelicam accedebant, cruorq́; ille cæſorum corporum irrigario quædã erat nouis in Eccleſia emergentibus plantis. Cuius rei fidem ea nobis faciunt quæ nunc videmus. Infinita enim proporrione qui nunc Chriſtianæ fidei titulo decorãtur, eos excedunt qui priſcis olim temporibus in Chriſtum crediderunt. Hæc nota ita eſt Eccleſiæ propria, vt eam hærerici ſibi mulla ratione queant vſurpare. Stat enim fides& doctrina Eccleſiæ, ac quantò grauioribus machinis ab hæreticis oppugnatur, ſibi ſanam doctrinam, ſibi Eccleſiæ auctoritatem falſo arrogantibus, rãtò fit darior omnibus& illuſtrior. Contrà verò hereticorum dogmata diu- turnitatem non habuerunt, cùm& ea que nunc è tenebris eruuntur,& ſiib Euangelij ſpe- cioſo titulo, populo venditantur, iam inde à mille& amplius annis confutata, abolita, anti- quata, calcata fint: ſicut paulò pôſt clarius indicabimus. Habemus ergo iam Eccleſiæ notam vnam, quam vfſurpare fibi Satanæ ſynagoga non poteſt. Secunda nota Eccleſiæ, quod ſit Catholica. CA P. XNXILI. Ecunda nota in eodem ſymbolo Apoſtolico expreſſa, quòd vocatur catholica: quod no G men explicans Auguſtinus: Catholicam, inquir, dicit toto orbe diffuſam, quia diuerſo- σ rum hereticorum Ecclefis ideò catholice non dicuntur, quia per loca atq; per ſuas quaſ- que prouincias continentur: Haæc verò à Solis ortu vſq; ad occaſum vnius fidei ſplendore diffunditur. Extat autem Epiſtola Patiani de Catholico nomine ad Symphorianum quod arriſiſſe Nouatianum indicat, quia ſub Apoſtolis nemo catholicus vocabatur. Onmes enim Eccleſiæ per orbem, ſicut apud Bedam ſeriptum legimus, vnam catholicam faciunt, vt rectè dictum ſit ab Origene. Catholici dicimur, quia ſentimus idẽè quod vniuerſus mũdus. Opta- tus quoq; lib. 4. ab Epiſcopis diffinitũ fuiſſe ſcribit: Eam dici Catholicam, quæ eſſet in roto orbe diffuſa terrarum. Quam Cræci vocãt catholicam, eam Latinè licet dicere vniuerſalem: perrinet enim ad vniuerſa loca, pertinet ad vniuerſa tempora, pertinet ad vniuerſa hominũ genera, pertinet ad nationes vniuerſas. Quòd ad omnia loca pertineat, docet ſcriptura, quæ dicit: In omnem terram exiuit ſonus eorum,& in fines orbis terræ verba eorum. Apoſtoli enim in mumdum vniuerſum ire iusſi ſunt,& prędicare Euangelium omni creaturæ: quod etiam ita fecerunt. Hinc eſt, quòd com- mendans Romanos Paulus: Fides, inquit, veſtra annunciatur in vniuerſo mundo. Quòd pertineat ad vniuerſa tempora, ex iis, que ſuperiùs dicta ſunt, facilè perſpici poteſt, um demonſtratum eſt, ab Adam cœpiſſe Eccleſiam, atq; ad nos vſq; perueniſſe: ita vt cum ortu, tum diuturnitate par ipſi mundo ſit& equalis: neque vt reliqui conuentus hominum, murorum ambitu quodam circumſcribatur, ac ne regionis quidem alicuius finibus termine- tur, ſed ab ortu Solis vſq; ad occaſum ſit laudabile nomen Domini. Sumpfit igitur initium ſimul cum orbe condito, duratura vſq; ad finem orbis eiuſdem. Fundauit enim eam Deus in æternum, qui dixit: Ego vobiſcum ſum vſq; ad conſummationemn ſeculi. Et alio loco: Amen dico vobis, non præteribit generatio hæc, donec omnia fiant. Quòd pertinear ad omnia hominum genera, cuiuſcunq; ſtatus, conditionis, ætatis, ſexus, gentis etiam fuerint, teſtis eſt Paulus dicens: Non eſt in ea diſtinctio Iudæi& Creci: non eſt in ea circunciſio& præputium: non Barbarus& Scytha: non ſeruus& liber: non maſculus neq; fœmina: ſed omnia in omnibus Chriſtus: idem Dominus omnium, diues in omnes, qui inuocant eum. Omnis enim qui inuocauerit nomen Domini, ſaluus erit. Quòd pertineat ad vniuerſas nationes, indicat ille locus ex Apocalypſi: Redemiſti nos Deus in ſanguine tuo ex omni cribu, lingua, populo, ac natione,& feciſti nos Deo noſtro re- gnum. Quod; dicit Petrus: In veritate cõperi, quia non eſt perſonarum acceptor Deus, ſed in omni gente, qui timet eũ,& qui operatur iuſtitiam acceptus eſt illi. Si ergo per omnia lo ca, per omnia tempora, per omnes hominũ ſtatus,& cõditiones, per omnes gentes& natio- nes diſperſa eſt& diſfuſa Eccleſia, vbi ſunt, qui triginta his annis nati, cũ Donatiſtis de ſtia paucitate glorianturè Chriſti Regis noſtri dignitati, ſicut Auguſtinus alicubi quęritur, ea re detrahẽtes, cũ ſcriptũ ſit: In multitudine populi dignitas regis,& in paucitate plebis ignomi- nia principis. Habet,& ſemper habebit integram Chriſtus hæreditaté ſuam,& poſſesſionem C 3 ſuam De verbis E ſaiæ Homil.4A. In ſeim de fe: Hlo ſanctorum Ape ſlolorum Petr?& Pauli, Hæreticorun do= gmata diuturni- tatem nõ habent. Fer. 131. G 181. de tempore. Catholica Se⸗ cleſia quid. Lihb. 5. hiſto. Anglica. De recta in Deunm fide. Vniuer ſalis quomodo. Pſalm 18. Marc. vlt. RoOna. k. Pſalm. iz. Pſal. 47. Mat. 28. Luc. 21. Rom. o. Colaſ.z. Gala.3. ICoεl.2. Apoc. 5. Ack. 1o. Hæretici pauci- tate glo? jantur. Lib. j. cap. vlt. GO lib. z. cap.ĩ9. Lib. 2. con. Epiſt- Parmeniaui cap. Et lib. 2-contra literas Petilia= ni cap. 84. ——᷑—᷑—᷑—᷑—ʒ—õ·—P——O—— Cap. 22. Pſalm. 85. Prou 14. Eſalm 2. Pfalm. i29. Hæreticoruns paucuas. Baſil lib. i. con. tra Eunonium. Eceleſia viſtilis. Mal. 19. Pſal.ig. Mat. 5. Eſa. 2. Michæ. 4. Dan 2. Sern. ſerm. s. in C(ante Aat. 4⸗ Mat. 24. Auguſt contra Fauſtun, Mani chæum li⸗13. c. 13. Lib 2 tap 3. con.¹ armſ. Au lib. 2. can. Creſcen. ca. 6⁶. 2 Cap. 12. Cap.7. Aug de agone Chriſtianb. c 29. Hieron) muu⸗ .7 75 15. ⸗, cap. 10. ———jꝛzſeggV⅛⅓ HCCLESIAE ſuam terminos terræ. Se potius ſubtrahunt huic magnæ hæreditati, qui Chriſto illam co- nantur ſubtrahere. Non relinquet Dominus plebem ſuam, quæ eſt ficut arena maris: æ- c6- tentus erit paucitate hæreticorum, qui omnes redemit. Neque enim parua, ſed plane copioſa apud eum redemptio. Quantus verò numerus iſtorum ad magnitudinem pretij? Etiã Eunomium hoc aliquan- do poſtulaſſe legimus, vt ne maiori parti, néue antiquioribus plus tribuerent: Sed eũ Eafilius audiendum non eſſe putauit: cui viſum eſt indignum non plus aliquid antiquirati dare, non reuereri multitudinem Chriſtianorum, tam eorum qui ſunt, quàm eorum qui fuerunt ex eo tempore, quo prædicari cœptũ eſt Euangeliũ. Vbi ſunt, qui tenebras imperitis offundere co- nanturèdum talem Eccleſiam depingunt, quæ ignoretur, atꝗ; aſpectum ac ſenſum omnem effugiat. Cum tamen Eccleſiam audiri, atq; ad illam frarris delinquentis nomen deferri Chri ſtus iuſſerit: cum Eccleſiæ Dei, quæ eſt Corinthi, Eccleſiæ I heſſalonicenfium ſcribat Paulus, quas vtiq; ſub aſpectum hominum cadere oportuit, ſi denũciari frater, ſi reddi literæ debue- rũt. Chriſtus veròo tabernaculum ſuũ, hoc eſt Eccleſiam ſuam, in Sole poſiuiſſ legitur, vt eam claram, manifeſtam,& illuſtrem omnibus faceret. Qua etiãà de cauſa vocat eam ciuitarem in monte poſitam, quæ non poteſt abſcondi. Poſita eſt autem ſupra eum montem, de quo& Eſaias& Michæas prædixerunt. Erit in nouisſimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montium,& ſuper colles eleuabitur,& fluent ad aum omnes gentes,& ibunt po- puli multi. Hic eſt ille mons quẽ vidit Rex Nabuchodonoſor ex lapide ſine manibus exciſo creuiſſe in montẽ magnum,& orbem vniuerſum impleuiſſe: in quo cõminutis regnis aliis Vniuerſis, iuxta Daniélis interpretationé, Deus cœli ſuſcitauit regnũ, quod in æternuù nõ diſ- ſipabitur,& alteri populo non tradetur. Hunc Daniẽélis locũ adducens Bernardus contra ſuiĩ temporis hæreticos: Itaq;, inquit, lapidem de monte abſciſſum ſine manibus, montem factũ & implentem mundũ, veſtris creditis intruſum antris? De hoc monte nemo ſe Chriſtianus deturbari patiatur. Quod ſi quis dixerit homini Chriſtiano, ſicut Satanas olim dixit Chriſto: Si filius Dei es, mitte te deorſum, quamlibet multa diuinæ legis oracula produxerit, non committat vnquam, vt ei parere animum inducat. Si quis dixerit: Ecce hic eſt Chriſtus, ecce illic: monet nos ipſe Chriſtus, nolite credere. Si dixerint vobis, ecce in deſerto eſt, nolite exi- re: ecce in penetralibus, nolite credere. Pulchre hac de re ſcribit Auguſtinus: Non audiantur illi, qui ad religionũ ſciſſuras traducunt, dicẽtes: Ecce hic eſt Chriſtus, ecce illic. Partes enim oſtendunt dicentes: Ecce hic, ecce illic. Cuùm illa ciuitas ſuper montem ſit, quem montem niſi eum qui ſecundũ Prophetiam Daniélis, ex paruulo lapide creuir,& factus eſt mons ma- gnus, ita vt impleret vniuerſum orbem. Nec illi audiantur, qui nomine ſecretæ& apocryphe Veriratis,& hominum paucitatis dicunt. Ecce in cubiculis, ecce in deſerto, quia non poteſt abſcondi ciuitas ſuper montem cõſtituta, quia ſedes gloriæ exaltata eſt ſanctificatio noſtra. Ex quibus Auguſtini verbis apparet quod faciunt noſtri temporis hæretici, feciſſe quoq, Ma nichęos, vt de paucitate ſuorũ gloriarentur. Quod aperrius etiâ indicat in libris quos ſcripiit contra aduerſarium legis& Prophetarum. Paucitatem, inquit hominum in ſuo errore com mendat, quia videlicet paucorum eſt ſapientia, quòd omnibus hæreticis aduerſariis Pccleſix Catholicæ, quæ per omnes terras copioſa fertilitate diffunditur, in ſua cuiuſq; propria vani- tate cõmune eſt. Omnes enim de paucitate gloriantur,& ſeducere ſi poſſent multitudinem querunt. Idem Donatiſte quoq; fecerunt, quéadmodum apud Optatum videre licet: de qui- bus Auguſtinus ita ſcribit. Nec eos audiamus qui ſanctà Eccleſiã quæ vna Catholica eſt ne- gant per orbẽ eſſe diffuſam, ſed in ſola Aphrica, hoc eſt, in parte Donati pollere arbitratur. Ita ſurdi aduerſus Prophetã dicentem. Dabo tibi gentes hęreditatẽ tuam,& poſſesſionem tuam terminos terre. Creſconius quoq; dicebat: In paucis frequenter eſt veritas. Errare multo- rum eſt. Periiſſe de cætero mundo dicebant Eccleſiam& m parte Donati in ſola Aphrica re- manſiſſe, quod etiam exemplis probabant Enoch vnum inter omnes homines placuiſſe Deo. Noë cum coniuge& nuribus& filiis ſolos in arca ſeruaros. Loth ſolum cum filia- bus de Sodomis liberatum,& alia eiuſmodi qus recenſet Auguſtius in libro de vnitate Eccleſie, inter qus duas etiam tribus recenſebat, quę ſolę remanſerant apud filium Salomo- nis, cum alię decẽ ipſius ſeruo ſe tradidiſſent. Sic, inquiebant, vt nunc totus mundus apoſta- tauit: nos autem tãquam dueæ illę tribus in templo Dei, hoc eſt, in Eccleſia permanſimus. Sic autẽ eos alloquitur Auguſtinus. Quid eſt hæretici quod de paucitate gloriamini, ſi proptereà Dominus noſter Ieſus Chriſtus traditus eſt ad mortè vt hæreditate multos posſideret? Neq- disſimilibus verbis vſus fuit ante Auguſt. Hieronymus. Qui cum Luciferiani dicerét, vniuer ſum mundum eſſe diaboli,& factum de Eccleſia Iupanar ‚non ſine cauſa Chriſtũ fuiſſe mor tuũ dicit, nec ob Sardorum tantum maſtrucam Dei filium deſcendiſſe. Ac aliquot chartis in- terjectis. Si Eccleſiam nõ habet, inquit, Chriſtus, aut ſi in Sardinia tantũ habet:pauper factus eſt. En ſi Britannias, Callias, Orientem, Indorum populos,& totum ſemel mundum posſi- det Sathanas, quomodo ad angulum vniuerſæ terræ crucis trophæa collata ſunt. De Arrianis quoq; ſcribit Socrates. Quod cũ illis multitudo populladhæreret, de multitudine gloriaban- tur. Cum autem à ſe multos ad Eccleſià deficere viderent, illud ex Euangelio proferebant. Multa na b E tlch) 1. i ne 22*½ d hele 0 enn 9 0c. ur W — N 1 — 1Diud à diuri ? us d ütarl d ierunt o-pemn u e . mqui in Eua h ſpeite u Naqho 1 Dictà R üölere, 4 Vexus n fü u kiſunt: d tum ſer u e jjſü m Wi H d idusc Dicta d clcos. Atus-oge Dicka Vaon Ucumel mitume plem t. Dicttal non eſt uus act olten Vi ct aligu ec pil annog atem! 2quo Domi duntp 1s exci gnis alt u nô Gi ontra 1 tem fa rriſtian tChriſt erit, ng iſtus, ec olite ex audian artes eni nmome mons m pocryph non poto tio noſti quoq; N os ſcrip rrore co lis Ecclel opria van Utitudine ſcet:de ql dlicaeſtn bitratur.! onem tua rare mult Zphrica¹ es placul⸗ n cum f hde vnitt 2 m Halomm dus apol— nlimus.= ſipropta— deretN— ceret, mi= ifuilec= t chartis auperl ndum po De Arr- e glrih rofaca M 2 DESCRITPTT O. 16 Multi ſunt vocati, pauci verò electi. Quam ob rem nihil eſt quòd de paucitate ſua glorien- tur hæretici, nec eſt quòd dicant: Ecce in cubiculis, ecce in deſerto Chriſtus eſt. Non eſt cà- put niſi in corpore ſuo: non eſt Chriſtus niſi in ſiia ſancta catholica Eccleſia. Præclarè dixit Hieronymus: Stultum eſt eum paruo loco vel abſcondito quærere, qui totius mundi lumen eſt. Eccleſia porro catholica ibi eſt, vbi eſt fides catholica. Fides autem catholica ea eſt, quæ per orbem vniuerſum, iuxta Chriſti preceptum, eadem ſemper annunciatur: nec vel tempo- re, vel Iocis vnquam variatur: à qua ſi quis diſſentiat, is catholicus non eſt, quòd ſingularem quandam opinionem, non vnam communem omnium fidem complecti videtur. Quomodo dignoſci poſsit Catholicus, exemplis illuſtratur. CAP. XXIII. Voniam verò ſicut Eccleſia, ſic fides etiam catholica dicitur,& homo catholicus: quo magis dignoſcere catholicum à ſingulari ſiue ſchiſmatico aut hæretico liceat, exem- plis id planum facere conabimur. Dicit aliquis, abſoluta neceſsitate euenire omnia: non eſſe liberum, ſed ſeruum hominis arbitrium, non eſt catholicus. Quid ita? quia doctrinam hanc non recipit Eccleſia catholica. Cuius primus auctor cùm fuiſſe videatur Simon Magus, a Petro Apoſtolo legitur eſſe con- futatus, ſicut à ſucceſſore ipfius Clemente memoriæ proditum eſt. Simonem poſteà ſequuti fuerunt in hac hæreſi pertinaciter tuenda Marcion& Manichæus: à Tertulliano& Auguſti- no: Petrus Habailardus ab Anſelmo, Bernardo& Thoma confutati: Ioannes Vicleffin Con ſtantienſi primum, deinde& in Bafilienſi Concilio condemnatus. Ab iis maioribus prodie- unt, qui noſtro hoc æuo Euangelici, quàm Chriſtiani dici malunt. Ac rectèe quidem: Hoc enim Euangeliũ, ſi modò tam impiam, tamꝗ́; abſurdam doctrinam, tam pręclaro nomine di ci fas eſt, è denſiſsimis, vt gloriantur, tenebris erutum atq; in lucem prolatum, nõ à Chriſto, non à quoquã Apoſtolorum, ſed à Simone Mago ſibi per manus traditum acceperunt. Dicit aliquis: Chriſtianos omnes eſſe ſacerdotes, æquè mulierem, aut puerum, vt Papam abſoluere, non eſt catholicus. Quid ita? Quia doctrinam hanc non recipit Eccleſia catholi- ca. Vetus eſt hæreſis hæc Quintilianorum, apud quos Epiſcoporum& Sacerdotum officio fœminæ fungebantur, ſicut auctores funt Epiphanius& Auguſtinus. Quem errorem ſe- quuti funt ante trecentos triginta annos pauperes de Lugduno, qui& Valdenſes vocantur: centum verò& octoginta poſt annis Ioannes Vicleff hanc hæreſim ſopitam reſuſcitauit. Atque ij ſunt Apoſtoli, à quibus hoc Euangelium ad noſtri temporis Pſeudoeuangelicos manauit. Hæreſim hanc ſuo quoque tempore fuiſſe Tertullianus indicat in libro de præſcri- ptionibus contra hæreticos. Dicit aliquis: Fidem ſolam ad ſalutem ſufficere, neq; prodeſſe quicquam opera: non eſt ca tholicus. Quid ita? Quia hanc doctrinam non recipit Pccleſia catholica. Sumpſit error hic originem ex Pauli ſcriptis malè intellectis, ipſo adhuc Paulo ſuperſtire, ſicut indicare nonni hil videtur Petrus. Quæ res, vt Auguſtinus teſtatur, adegiſſe videtur Iacobum ad epiſtolam ſuam ſcribendam. Poſtea, ſicut idem tradidit, per Eunomium quendam error hic fuit reno- uatus:quem ipſe refellit in libro, quem inſcripſit de fide& operibus. Dicit aliquis: Omnia opera eſſe æqualia, neq; ieiunium vllius, neq; virginitatem eſſe me- riti maioris, quàm coniugium: eſſe virginitati pares nuptias: non eſt catholicus. Quid ita? Quia non recipit doctrinam hanc Eccleſia catholica, quæ profecta eſt ab auctore Iouiniano, qui cùum eſſet Monachus, ſicut apud Auguſtinum legimus, relicto monachatu, velut caais ad vomitum eſt reuerſus:cuius errore ſeducte ſanctę virgines, irriram facientes primam fidem, nupſerunt. Quem duobus libris iugulauit Hieronymus. Dicit aliquis: Non eſſe ſanctos inuocandos, nec haberi reliquiis eorum hondrem opor- tere: non eſt catholicus. Quid ita? Quia non recipit doctrinam hanc Eccleſia catholica, cuius primus auctor fuiſſe videtur Euſtathius, in Concilio Gangrenſi damnatus, quem ſequutus eſt poſteà Vigilantius, per Hieronymum erroris conuictus. Dicit aliquis: Miſſam non eſſe ſacrificiũ: non eſt catholicus. Quid ita? Quia doctrinã hanc non recipit Eccleſia catholica. Fuit error hic impius Petrobruſsianorum, quos ante quadrin- gentos annos confutauit, vir doctus& pius, Petrus venerabilis Abbas Cluniacenſis. Dicit aliquis: In ieiunando neque ciborum delectum, neque dierum diſcrimen vllum ha- bendum eſſe, quouis tempore cibos quoſlibet, eriam ſi ſecùs Eccleſiæ conſtitutionibus cau- tum ſit, recte ſũmi: non eſſe pro mortuis Deum orandum, aut Mediatoris ſacrificiũ offeren- dum: non eſt catholicus. Quid ita? Quia doctrinam hanc non recipit Eccleſia catholica, quæ videtur auctores habuiſſe Iouinianum& Aεrium, ſicut Philaſter, piphanius, Hieronymus, Auguſtinus teſtantur, ante mille ducenros propè annos hæreſeos damnatos. Dicit aliquis: Chriſti& Sanctorum eius imaginibus non modò nullum habendum ho- norè, verumetiã è templis eas eiicierfdas eſſe: non eſt catholicus. Quid ita? Quia doctrinam hanc non recipit Eccleſia catholica. Hæc hereſis totis à Chriſto nato ſeptem ſæculis nul- las egiſſc radices videtur. Etſi Patriarcha Conſtãtinopolitanus arrhaſius(quemadmodum C 4 ex actis In. 24. cap. Mat. Arbitrin ſeruum & non liberum. Clemen.lib.z. recog. epiſt.i0. Euangelici noſtri temporis. Omnes eſſe ſacerꝛ dotes& fæmi- nã& puerũ eo⸗ rũ ofheio fungi. Hæτε. 49. Hærée. 27. Eides ſine oꝑeribus. 2. Pei. vltimo. Auguſl. de hærs= ſibus, hæreſi. 5a- De fide& ope⸗ ribus, cap. 14. Viręintatis me⸗ ritum. Auguſt. lib. 3.de peccatorũ meri⸗ tis& remiſsio: ne, cap. 7. 2. Pezri. 2. 1. Timoth. ⸗. Fanctorii inuoca: tio& reliquiæ. Miſſa ſacrificiũ. Ciborum ae die⸗ rum delectus. Pro mortuis orandum. Epipha. hære 57. Lib. de hæreib. Heæreſt. 53. Imagines ſancto: rum honorandæ. ————aJ-J— Cap. 23. Euagr. lib.3. c.31. A.;. Oregor. libr.7. epi 102. 2.5. C. 5. T heoſl. in vita Naceiæ. Saul lib. 21. Zonarras lib.3. Iui in ſuo Lexico Aff. 7. Epiſt. 2. Anafl. in Præf. 8. Gnodi. Paul. l. 21. ſuo l. .·(ap.30. Gratian. diſt. 1s. cap. 6. Nycepho. ca. I. Tom. z0. ——-———— OꝭO.OO.—¶———C—C——-— s—O— ————— 3— dE CO NCILI O. ex actis Nicęenæ ſecundæ Synodi, quę fuĩt ſeptima vniuerſalis, cognoſcere licer) Manichos, Marcioniſtas,& eos qui Chriſti naturas confundebant, quorum Princeps Fullo fuit, imagi- nes reſpuiſſe narrat. Preterea Xaneam quendam Hieropolitan ũ prius Epiſcopum quam ettet Chriſto per baptiſmũ initiatus,& Seuerũ hęreticũ. Porro Xeneæ ſiue Nenais tribuit elogiũ Euagrius, quòd verè vir fuerit à Deo alienus. Nicephorus verò& ante eum Georgius Ce- drenus, cuius Annales nuper in lucem prodierunt, peridoneum ſathanæ miniſtrum& impie tatis mancipium vocat. Primus inquit Xenaias. O audacem animum Xos impudens, qui vocem illam euomuit Chriſti& eorum qui illi placuerunt, imagines venerandas non eſſe. Floruit autem Xenaias hic ſub Anaſtaſio Imperatore, poſt annum Chriſti. 5oο. Ioannes verò Monachus vicarius Orientalium Epiſcoporũ, in eadem ſeptima Synodo primum au- ctorem huius hærefios eſſe vult quendam Haraiapechim, quem officinam diabolorum appellat hominum præſtigiatorem& veneficum,& Eccleſiæ Dei hoſtem implacabilem: qui quo tempore vixerit, non ſatis conſtat. Eodem autem ſeculo quo Xenaias, fuiſſe videtur. Serenus quoq; Maſilienſis Epiſcopus, verum plus quam. 80. annis interiectis: quem grauiter à Cregorio primo reprehenſum eſſe legimus, quod imagines confregerit. Quanuis autem primus ex Imperatoribus idem fecerit Philipicus, qui non ſolum ex templis eas eiicere, ve- rum& ſextam Synodũ œcumenicam ex omni hominũ memoria tollere conatus eſt, primũ tamen huius hereſeos auctorẽ Theoſterictus eſſe vult. Leonẽ Iſaurũ, qui proptereà vocatus etiã eſt Iconomachus atq; Theomachus, quẽ hoc nomine tribus libris grauiter inſectatus eſt Ioannes Damaſcenus, quibus tam piè, tam docte, tam diſertè cultũ imaginum defendit, vix vt quicquam ea de re ſcribi melius potuerit. Quòd autem hic Imperator imagines deiici, ab- radi, conteri, comburi iuſsit, fecit in duorum Iudæorũ gratiam,& fecit reclamante Patriar- cha Germano, viro non minus doctrina, quam vitæ ſanctimonia celebri: quem etiam libĩ- dini ſuæ reſiſtentẽ loco mouit ac ſua dignitate priuauit. Quod facinus minimè ſibi ferendũ duxit Gregorius Pontifex. Itaq; cum tres anni nondũ interceſsiſſent, Conciliũ Romæ con- gregauit, ad quod cùm Epiſcopi prope. 1000. conueniſſent: imaginum veneratio cõprobata. Leo auté Imperator,& cõmunione fidelium& Imperio priuatus eſt, quodꝗ́ per ſummam iniuriam Germano Patriarchæ fecerat, idem ipſe optimo iure paſſus eſt. Huic autem ſceleſto patri multò ſucceſs it ſceleſtior filius Conſtantinus, non ſine cauſa Copronimus appellatus. Hunc Theodorus quem Greci Studitam vocant, malitię domicilium,& multorum capitum draconem appellat. Hunc ingenti crudelitate præditum Venerem coluiſſe, dæmones inuo- caſſe, nocturna ſacra in quibus pueros mactabat feciſſe. Paulus Diaconus, Zonarras& Sui- das, Georgius Cedrenus,& alij nonnulli memoriæ prodiderunt. Is igitur talis cum eſſet,& Romæ Synodum à Gregorio tertio congregatã, ingenti Patrum numero venerationẽ ima- ginum approbaſſe cognouiſſet. Congregauit ipſe quoq; Conſtantinopoli Synodum, quam ſeptimam Oecumenicam dici voluit, in qua quòd Principi placuit, legis vigorem obtinuit. Eiectis igitur ex templis imaginibus, interdictũ eſt omnibus ne quis eas venerari deinceps auderet. Quod eius decretũ cium poſtea Conſtantinopolitanus Patriarcha ſibi diſplicere non obſcurè tuliſſet: primùm in exilium eſt miſſus, deinde cum fuiſſet reuocatus, alapis cæſus, aſino impoſitus, in Iudis Circenſibus circunductus, conſputus, puluere conſperſus, ad extre- mum capite truncatus eſt. Oecumenicũ quoq; profeſſorem in ſchola Conſtantinopolitana, cum. iz. collegis in ædibus Regiis noctu ſubiectis ignibus idem tyrannus cõburi fecit. Adeò libera fuit illa Synodus, quam noſtri quoq; temporis hæretici ſeptimã œcumenicã fuiſſe vo- lunt:cùm tamẽ& à tyrãno coacta, tyranniceq́; geſta fuerit,& in ea nullus Romani Pontifi- cis Legatus adfuerit. Quin& ab aliis Catholicis ſoliis(libet enim vti Georgij Cedrini ver- bis) nimirũ Alexandria, Antiochia,& Ieroſolyma nemo præſens aderat. Indixit autem Ro- mæ Stephanus Papa paulò pòſt Conciliũ, ad quod cùm frequentes Patres vocati veniſſent, Synodus illa Conſtãtinopolitana quæ ſe dici volebat œcumenicam, tanquam execrabilis& pernitioſa fuit abrogata, ſimul vt reſtituerentur imagines vnanimi Patrum conſenſu decre- tum eſt. Cuius etiam ſucceſſor Adrianus Pontifex iterum Niceæ ſub Conſtantino Copro- nimo filio& Irene matre eius verè Conciliũ œcumenicũ conuocauit. Sic enim de eo ſeri- bunt Patres in eo congregati, Spirituſſancti inſpiratione in hoc ipſum conuenientes, eiuſ- dem cooperatione omnes in idem conſenſimus: Oriens, inquam, Occidens, Septentrio,& Meridies, in vnam vnionem, vt ita dicam, conuenimus, vbi conuenerũt Patriarchæ, ſi minus per ſe, ſaltem per Legatos ſuos, vbi totus Oriens, Qccidens, Septentrio, Meridies, congrega- tus eſt: quis ibi dubitet qcumenicum Concilium fuiſſe: cùm preſertim etiam octaua Syno- dus habita Conſtantinopoli& Florentie,& Anaſtaſius& Photius in libro quein de ſeptem œcumenicis Conciliis conſeripſit,& Paulus Diaconus,& Iuo& Gratianus,& Nicepho- s,& alij multi, eam pro œcumenica agnoſcant. Contra quam tamen editus eſt liber qui- dam ſiib Caroli Magni nomine, anno. 3 49. cum tamen nihil minus Carolus Magnus co- gitauerit, quam vt Synodum illam oppugnatam veller. Scripſit autem Adrianus Papa libel- lum quendam ad Carolum Magnum, quo liber ille confutatur. Fuit alia quog; Synodus ha- bita ſub eodem Adriano Pontifice Francoforti, quo tempore Carolus Imperator Magnus reglla— —,— 19 arpole u Sccll un diumt lere n ffüttha m ülbalc 1 nunt, a ciplſe Ab. N ie cp. i. ontene nctum ncppit in iilumat u Sekher d m renn * niccolu d boapulu lſin n weegol mrron 4 fam g minc R dphiam In Kcleli 8 CLicj ur iüſu legi b lo 1 narj le 33 kecm. mncht nica fuiſſ mani Po u Cedtin us dt autem un cati veni ur execrab onſenſud u trino C nim de et i enlennes OE CVMENICO. 17 regnabat, vbi ſimiliter Pſeudoſynodus illa ſeptima Conſtantinopolitana tanquã adulterina reiecta, quin& vſus imaginũ eſt approbatus. De quarũ cultu tres etiam extant Aurelianen- ſis Epiſcopi Ionæ libri, quibus ita iubente Lodouico Pio, qui Caroli Magni fuit filius, im- pia Claudij Thaurinenſfis contra cultum imaginum ſeripta piè, docteq́; confutauit. Totis itaq; 100.& paulò plus annis, poſt annum à nato Chriſto 700. de imaginibus magnæ fue- runt contentiones, quæ tamen ſæculis poſterioribus repreſſæ ſunt, præterquã quòd hac ætate noſtra,& quibus in Iocis Valdenſis hæreſis ante annos plus minus 500. vigebat, in eas alicu- bi ſæuiri cœptum eſt. Cùm itaq; tot Synodorum decretis Sconodaſtara hæreſis iugulata fit, præcipuè vero ſecundæ Nicęenæ, quam œcumenicam fuiſſe nemo ſanus dubitat. Quiſquis diuerſum ab ea ſentit quæ Catholicam Eccleſiam repręſentabat, Catholicus dici non poteſt. Dicit aliquis: Vxores ducendas eſſe Sacerdotibiis: non eſt catholicus. Quid ita? Quia do- Sacerdotum ctrinam hanc non recipit Eccleſia catholica: quæ cum Paulo dicit: Si quis contentioſus eſſe eeuνε velit, nos conſuerudinem hanc non habemus. Hæc hæreſis ad auctorem Iouinianum referri ære. 77. poteſt. Quanuis Epiphanius eam ad Nicolaum, qui fuit Apoſtolorum temporibus, referre videatur: Nunquam in Eccleſia catholica fuit ſacerdotibus licitum vxores ducere, quanuis fas aliquando fuerit, quas duxiſſent ante ſacerdotium, deinceps retinere. Sed alio loco for- taſsis ea de re fuſius dicetur. Verùm quid eſt neceſſe ſingulos hæreticorum errores, quos pridem ſopitos videmus hoc Labenieß hiuß tempore reſuſcitatos, enumerãdo recenſere? Vno verbo rem omnem complecti licet. Quiſ- de der he quis œcumenico Concilio legitimè cõgregato non credit, neq; decretis eius paret, ſed ſuum uicus eſt. iudicium totius orbis iudio præfert, non catholicus, verùum ſingularis eſt: hoc eſt, ſchiſinati- cus& hereticus. Rectè enim à diuo Bernardo dictum eſt, quod omnibus vna intentio ſem- Be'naud. in tan- per fuit hæreticis, captare gloriam de ſingularitate ſcientiæ. Quod ante Bernardum quoque Li Dinrehes ſeculis aliquot his verbis ẽ Gregorio ſcriptum legimus. Communem ſcientiam habere re- Hieromm. in fugiunt, ne cæteris æquales æſtimentur: occulta& noua ſemper exquirunt, quæ dum alij Ther, Eiee„ neſciunt, apud imperitorum mentes ipſi de ſcientiæ ſingularitate gloriantur. Atq; ideò niſi mirhig. 5 quòd ipſi ſentiunt, rectum putant nihil. Catholicus, ſicut antè dictũ eſt, idem eſt, quod vni- uerſalis. Nam quod vniuerſis probatur, in eo facilè acquieſcit. Qui verò de ſingularitate Galat.s. ſcientiæ captat gloriam, exiſtimãs ſe eſſe aliquid, cum nihil ſit: atq; inflatus ſenſu carnis ſiuæ, Galat.⸗- & nontenens caput, ex quo totum corpus per nexus& coniunctiones ſubminiſtratum& cõſtructum creſcit in augmentũ Dei: non quod vniuerſis, verum quòd ſibi ſoli placet, id ſo- lum recipit: omnes deſipere, ſe ſolum ſapere perſuaſum habet: atq; ita quoniam ſegregat ſe- metipſum ab vniuerſitate, neq; rectum eſſe quicquam putat, niſi quod ipſe intelligit, ſingu- laris eſt, hæreticus eſt, ſchiſmaticus eſt: non eſt catholicus, neq; pertinet ad Eccleſiam cathio- licam, verum ad ſathanæ Synagogam. Nihil autem poteſt hac fingularitate Eccleſiæ Dei eſſe gingalariiate nas perniciofius: quod eriam Propheta indicat, cum de vinea Domini, quæ eſt Eccleſia eius, lo- hil pernicioſſus quitur, quod ſingularis ferus depaſtus eſt eam. Quem locũ enarrans auguſtinus: Sin gularis Eeacha, ait, quia ſuperbus. Hoc enim dicit omnis ſuperbus: Ego ſum, ego ſum,& nemo: ficut etiam Jhe.4). apud Iſaiam ſcriptũ legimus: Sapientia tua& ſcientia tua, deceperunt te,& dixiſti in corde tuo: ego ſum,& præter me non eſt amplius. Libet hic ex Vincentio Lyrinenfi Catholici definitionem adſcribere: Ille eſt verus& germanus Catholicus, qui veritatem Dei, qui Ec- cleſiam, qui Chriſti corpus diligit, qui diuinæ religioni, qui catholicæ fidei mil preponit. Non hominis cuiuſpiam auctoritatem, non amorem, non ingenium, non eloquentiam, non Phi- loſophiam: ſed hæc cuncta deſpiciens,& in fide fixus ſtabilis permanẽs quicquid vniuerſali- ter Eccleſiam Catholicam tenuiſſe cognouerit, id ſolum ſibi tenẽdum, credendumꝗ; decer- nit. Quicquid ab aliquo deinceps vno præter omnes, vel contra omnes ſanctos, nouum& inauditũ ſubinduci ſenſerit, id nõ ad religionẽ, ſed ad tentationẽ potius intelligat pertinere. Quod Concilium Oecumenicum Eccleſiam catbolicam repræ ſentat. CA P. XXIIIIJ. Eque verò dubitare debet quiſquam Chriſtianus, quin Concilium Oecumenicum concilium gene- legirimè congregatum Eœcleſiam catholicam repraſentet. Quamobrem quod ab vale Eccleſiam illo ſtatuitur, ab Eccleſia ſancta catholica ſtatuitur. Quod etiam Auguſtinus indicat, Suchofncsn cum plenarij concilij ſententiam totius Eccleſiæ conſentionem vocat. Et ante eum Athana- aait 1.0,18. ſius: Ea, inquit, cauſa fuit, cur vniuerſus orbis in conciliũ coiret. Vniuerſum orbẽ vocat tre- de bap par. cont. centos decem& octo Patres in concilio Nicæno congregatos. Et in octaua Synodo, quæ 4 Sauhf S quarta fuit Conſtãtinopolitana, Bahanis Photium ſic alloquutus legitur: Loquere domine mini& Seleuciæ Photi, totus mundus hic eſt. Totum mundum vocauit Synodum cœcumenicam. congregatis. Quoniam igitur Eccleſia Spirituſancto regitur, in his quæ pertinent ad fidem, errare nul Allione.5. lo modo poteſt. Qui itaq; non credit œcumenico Concilio, qui non acquieſcit in eo, quod œonciliigenera⸗ ab illo definitum eſt, ſed in dubium reuocare conatur, denuoqᷓ; diſceptari vult de his, quę ſe- lu decretis qui mel illius iudicio terminata, recteq; conſtituta ſunt, non credit ſanctam Eccleſiam catholi-"omcedit non . 2— 4.. credit Eccleſtam cam: Spirituiſancto per os illius loquẽti repugnat: atq; ideò Catholicus aut Chriſtianus dici catbolico. non —Vʒ—ꝛ—— o——ꝛ—x—ꝛꝛxꝛx:;;’—:-— DE CONCIILIO 2 28 a. 1 8 Match. 19. non meretur: ſed habendus eſt, iuxta Chriſti preceptũ, tanquã Ethnicus& Publicanus. Prę- 4p Leo cprs. clarè Leo Pontifex: Quæ patefacta ſunt quærere, quæ perfecta ſunt retractare,& quæ ſunt gen 4 definita cõuellere, quid aliud eſt, quàm de adeptis gratiã non referre?& ad interdicta arbo- ac 3 i concilis def: ris cibũ improbos appetitus mortiferæ cupiditatis extendere? Quamobrem non ſunt audien uu n nitans he zeuo di, qui denuò de his referri volunt, de quibus decreta conciliorum interceſſerũt. Quid enim? in Ei ka Sans in dauian. Superiorum conciliorum actis reſciſsis, an non ingens diſciplins, religionis,& inſtitutorum 2u¹„ perturbatio, neq; mediocris rerum diuinarum& humanarũ omnium eſſer confuſio ſequu- dua delu tura? Quid fide noſtra incertius? quid inſtitutis mutabilius? quid Eccleſiæ ſtatu futurum 10. Flec eſſet perturbarius? Quis tandem quærendi? quis diſputandi finis eſſet expectandus? du Sel Exoptatur Concilium ab omnibus. Quis autem erit eius vſus? ſi poſteaquam decretum*ℳ 1c. in eo quicquam fuerit, poſt aliquod temporis interuallum de eo, dioa ſemel eſt decretum, u. ei diſputare, atq; illud reſcindere, vel ſaltem in dubium reuocare licebit? Quid aliud hoc fuerit, 1 ond. quam efficere, vt ſemper fluctuent hominũ conſcientiæ, ſi nihil pro certo& indubitato ha- Parte 6. Timoib.. buerintꝰ vt poſsit Paulinum illud dici: Semper diſcentes,& nunquam ad ſeientiam Veritatis u es 4 ea. d. perueniétes. Poſtulabatur hoc priſcis etiam temporibus ab Arrianis, vt quibus de rebus Ni- car hiſt. cęnæ Synodi decretũ interceſſerat, de his denuò diſceptare liceret: vsrum decretũ eſt A piis, m ſufficere debere Nicenæ Synodi decreta: nec in illis quicquam deinceps curioſè diuexãdum afar Eoom. is.3. eſſe. Cumꝗ; nouam quandam ſcripturam de fide(quam nunc vocãât confeſsionem) Valens— ai tap. 17.& Vrſarius produxiſſent: iuſsit Synodus& aliarum hereſum& Niceni quoq; concilij expo xra ſitionem legi, vt aliis hæreſibus damnatis, Nicenis decretis conſentirent:& in poſterũ nemo b es de iſtis conquereretur, aut Synodum efflagitaret, ſed præteritis contentus eſſet. Abſurdum V e enim eſſe, quaſi iam primùm credere incipientes talia conſcribere,& præcedentium tempo- 1 Lar rum traditionem traducere, qua vſi tam ipſi, quam maiores, Eccleſiis prefuiſſent. In Chalce- 4. donenſi verò concilio non permiſſum eſt itidem in decreta Nicenæ Synodi inquiri: quin la hen mauirt ſancta Synodus: Si quis retractat, anathema ſit. òi quis ſuper iſta inquirit, anathema lcordb It. Maledictus qui addit. Maledictus qui aufert. Maledictus qui innouat. Ibidem cùm eſſet V lrn d propoſita Leonis epiſtola, nihil aliud quæſitum eſt, quam illud: Num expoſitionibus 1 5 trecentorum octodecim ſanctorum Patrum,& centum quinquaginta apud Conſtantino- V. 4 l polim,& in Epheſino Concilio à ſanctisſimo Epiſcopo Cyrillo expoſitæ fidei concordarer. b 1be 3 Cumq; omnes Epiſcopi concordare dixiſſent, ita ſtatim recepta eſt, vt qui contra ſentirent, 1 ſiii 7 Athanaſ. pro hæreticis haberentur. Hoc eſt, quod ab Athanaſio quoq; ſcriptum legimus: Quæ nunc à 1 einnn Apl,- tot ac talibus Epiſcopis probata ſunt ac decreta, clareq́; demonſtrata, ſuiperuacaneũ eſſe de- b 1 ſaaume nuò reuocare in iudicium, nemo non confitebitur, ne ſi nunc quoq; examinentur,& denuò tuesm Leo epiſt.s. iudicentur, ac rurſus examinentur, atq; iterum, in infinitum exeat iſta curioſitas. Leo quoq; V h WMn Pontifex: Quotieſcunq; diuina gratia adminiſtrante, illos qui foris ſunt, fonte doctrinæ aut. hutawon ſubmergimus aut purgamus, in nullo ab illis, quas ſpirituſſancti diuinitas in Chalcedonenſi b 7 andit Concilio protulit, fidei regulis recedentes, inter vtrunq; hoſtem nouellæ perfidię ſermonem lmnän noſtrum cum omni cautela liberemus: non iam ‚quod abſit, tanquam de dubiis diſſerentes,. V 1 kläicn Idem epiſ. s. ſed auctoritate ſua, quæ benè definita ſunt, adſtruentes. Et iterum: Prænoſcat, inquit pietas b 3 llhs veſtra venerabilis Imperator, hos quos ſpondeo dirigendos, non ad confligendum cum ho- 5 Nct 3 Ktibus fidei, nec ad certandum contra illos, à ſede Apoſtolica profecturos: quia de rebus& V u bxcch apud Nicæam& apud Chalcedonam ſicut Deo placuit definitis, nullum audemus inire tra- b in pdloan ctatum, tanquam dubia& infirma ſint, quæ tanta per Spirirumſanctum fixit auctoritas. d dessron chalce Hu. Extar Valentiniani Imperatoris, ſimul& ipſius collegæ Martiani edictum, in quo decre- 1 ci ſap Sitiene.. ta Synodi Chalcedonenſis rata ab omnibus haberi volũt: vbi his verbis vtuntur: Ceſſet igi- de ſemenca Non diſputanda tur iam prophana contentio. Nam verè impius atꝗ; ſacrilegus eſt, qui poſt tot ſacerdotũ ſen- 1 oali deis que femel! tentiam, opinioni ſuæ aliquid tractandum relinquit. Extremæ quippè dementiæ eſt, in me- im. alcwod fHauutz ſunt. dio& perſpicuo die cõmentitium lumen inquirere. Quiſquis enim poſt veritatẽ repertam enn ſiicem k aliquid vlterius diſcurit, mendacium quærit. Nemo itaq; vel clericus, vel militaris, vel alte- t errro8 rius cuiuſſibet conditionis de fide Chriſtiana publicè turbis adunatis& adueniëtibus tracta- K. toochenn re conetur in poſterum, ex hoc tumultus& perfidiæ occaſionem requirens. Nam iniuriam facit iudicio religioſisſim Synodi, ſi quis ſemel iudicata ac rectè diſpoſita reuoluere,& publi cè diſputare cõtendit, cum ea, quæ nunc de fide Chriſtiana ſtatuta ſunt, iuxta apoſtolicas ex- poſitiones,& ſtatuta ſanctorũ Patrum trecẽtorum decem& octo,& centum quinquagin- ta, definita eſſe noſcuntur. Nam in contemptores huius legis pœna non deerit, quia non ſo- lum contra fidem bene compoſitam veniunt, ſed etiam cum Iudeis& Paganis ex huiuſmo- di certamine prophanant veneranda myſteria. Quibus verbis etiam ad Palladium ſcribens 1 Martianus vſus fuiſſe viderur. ſicut in codicem Iuſtiniani relatum eſſe legimus. Eſt& aliud edictum Martiani ad Conſtantinopolitanos, vbi dicit: Admonuimus vniuer- ſos, vt de religione diſputare deſinirent, quoniam vnus& alter tanta ſecreta inuenire non telihanepf poteſt, maximè cum ſummo labore& amplisſimis orationibus tot venerabiles Sacerdotes, V ad Eriſcopu niſi Deo, vt credenduũ eſt, auctore, ad indaginem veritaris non potuerint peruenire. Et Leo- Dardanie. nem ſequutus Gelaſius: Patres, inquit, noſtri catholici, docti Pontifices in vnaquaq; hæreſi: V quolibet —— —— — ———— ——* —— 18 : olica atq; 4 ro communione cath. 1 3 fide, pro veritate, p 3 facta ſemel con- Aſerat. quicquid pro 2 O Ktt md; maiorum, libet tempore ſuſcitata, quicq tramitem, prædicationemq́; m conſtare: net in eadem .= V Quoliber teinDOke C(cripturarum inceps, firmumq; 1ſe- — tolica ſecundum ſcript deinceps, fii 4 e permi — tolica ſecundun 18 roluerunt. ræſumption P Al V Apoſto— Inconuulium V. ib ecentiorl p. llum . anxerunt: Inco ri qualibet r. are nullu regatione ſanxerun. etractari 3 a liceret iterare, 12 V Eweta denuo, quæ præfixa fuerant, ne ſi ertahn ſalubriter, cuiquã lie ſemper iiſdem fu- hac cauſa c 2₰ ac. llan titutum, a auc hac cat ſasrn enenn identes: quoi 8 leſie conſtitt, mma- — lapientifsime prouid. ſteret Eccleſie ütur apud Symn int, iapientiisime p ſtabile perſi 1 iſsimilia legũtur ap 5* eng= runt, fat lingulos errores ſte Neq; diſsi ium ſcriben- ſae tra ſingulos Pnitio turbaretur. Neq; Epiphanium ſc Gregor. in regi⸗ — 1OTIIS OIITA4ISlOS egra definitio tu iſdam ad Epip 1ſ. zeh, 5 3 orius recidiuis omnis lee pud ſucceſſorem eius di0 ru xtatem præceſſerant, ſicuti bn Hnn naheg d= 9 22 anic* G& aA 2.1. lam æt-a—. C ₰ 710. 2 cap. 49. d- hum ad derum Dardaniæ, uatulor Concilia, quæ 1 orum fidei ſi Juls addere 4 Seche weſan nue I Quos ſequutus Oiepenhus, e ere& venerari fatetur, qu- uit, perſonas, quas illa re- Oxatenus licitum temm. IOS 3 ibros ſè ſu Clperès it. Cunctas Inqult, 1 ſtituta e e 1. ij quatuor libros ate ferit. Cu 21 conſenſu conſti*Nit diſputare de — 1 E rangelij 2 ſeri nanathemat iuerſali ſunt coi 8 ſemel in er 11 Erx.—,—ſ lerlt eul 8. Dluer.— Int. 115 qu e. def— adimere aliquid Deiutrenner erlsedor eahn daned ligant: aut ligare, quos— Me- conciliis ſuni de⸗ de ſpuunt, reſpuo: quas vene 1 præſuunit aut ſoluere, q biarcham, auctor eſt symeon in Feearterdeeſ9. cfut ſe& non illa deitruit, Aſe uod; Theodofium dehe nt legere Sacerdotes. Si he— Hatan onauae datO— ium fecill 10; ole 1 ema. cãcili eleu,⸗ 4 Quod ante Oregormmfe düls conſcendiſſet 1 dMon ati quatuor Euägelia, ſit anat An 2 taphraſtes. Cum enim ſuggei nõ tanti eſſe æſtimat, quã ſt 85 ad Conſtatinum Imperato habetur 5. Tomo = aphraftes. tas Synodus nõ tant ſcripta ſu 3 ppomam. D 1.— ſ. nCtas 83 n0d. anulla ſcrip.. Liphom eſtà2= qun, quatuor lan ab Agathone o; 01 tantinopolitanæ legitur. hus fa⸗ 1 In quam ſententiam ab 5 Synodi Conſtan P. dꝗ de locis cõmuni 1 leX34 In qua 3. Juarta ſextæ 4. is& Rhe Oricls, quodq;. 17 10 fa- f UexXa ſicut in actione Gnar 3 Dialecticis ſuis& Rhet ſe0 fidei catholicæ negoclo 4 — rem, 1 1 E 1.. 1 tam 1er 1. ſt. 8 d) N ſti iſtud putat quod t, idem in.. Ila eſt conſtan 5. iſti iſtu— ua mutent, 3 ratio. In illa 3 4 C. cilijq a eaſ quorannis prope LGripen 6 ſingularis& priuatæ lri 13 ac modòo non in dies ſin- Z. e 3 erü I* datn. re. Sed alin eſt catholicæ, a& doctrina mutatur in mümis decreto, poſteaquam Cere lcere. DedG al in hac& ritus 5 0 3 rirrre⸗ blun verrara Voluntas: in hac i 8 Vlunle mutatur. De B ſeo eſt:& fas erit de Spiritus Sih ſicut ſcriptum tedin neen fas non eſt, ſed ei del, in dubium reuocare? Abſit 24. 12855 1*. 1....— 8 4CM Pmnal PrO LIattitn Bderuüß loquentis diſceptare, atq; il eius ea de re ſententiã zdiſetleand, Pehe nl. 1.— 8—. 5 CC Clla... tem etla 5 1IS Inqul„— 1.qul= lancti decreto per os Eccleſia itatio. Libet au ans. Legimus, 1 anct wi. 5 Lnarr.— unen br Ceehbus lreſam hraf Srettitccu Is laenuin Trannu doctrinam legi audi 1 1— 1E h 0 2 3 Tr. 6 um 8 oris h-refe 6. t, ſimul vt. ſsi ſunt vt eam cum 117 rn noſtri temp 1. O fecerint, d e, nec Pa 8 3 Gull fult 1 10 Nican 4. eam audire, ſtiol ue quid ſancti Patres in C aeendirnd neq; 1 8 diſputatione, tanquam raäehigs Deui. iz. . 4 hibilarunt ea ſtigio a q; V 1 lapidentur. 7 4 ſtant uerunt, exhibila unt eos eueſtigi 5 alſi doctores lapi r 3 narunt e. es falſi— ödemnan o defan ierenre Le Aeheden in ſua lege PrSeen zien a atq; inaudita cauſa 8 Ha. hæ Titum. z. —.—„ ro. 0168—./ d mM 6 m* 3 fenti 2 blaſphematores. ſt multũ diſputandum, ipit Paulus ad Titum 3 8 2— eſt multu 5 2 CI It A. nes ₰ 4 ue n 45 dem modum& hiee ſphematores. Sicut etiam præ 1 Timotheo prohibet contẽtio Ea, 1eſſ 42 di ſunt tales manifeſti bla 4 alteram zainonieignen. dirores perturbant. Nam PicRedin Ne. JeALAen — Z 1 A2.. 7 am atq: 2 3* U ⸗ Eri con J—. d & das reticum vitari poſt vn uihi aes liiejnne,Siraun lis aucdi declarati& Weidſſ di wafte ſan b5 — 15 iones. quæi 1 3 3 18 à* 3 5 nt mt 4 diſputationes, qua ſtianitatis, ſunt iam ſat afirmati, ſu 0 q& diſput⸗ totius Chriſtianitatis, Itis miraculis coi dein- dee mes articuli totius ſtianitatis: ſunt mulrtis libris defenſi, neque ctm nleis Arden nis Chriſtianitatis: ium doctorum libr ui- Prædicatores feſsione totius communi ſignati, ſunt omnium 3 larium prædicatorum neq zes lcedoſ us Wares euhe Drum martyrum conſigr icio. Deinde gero angularium ſuũ efſundunt, priuſ- angue . ſancto 5.. rririClO. Renu fu. ſerm 2 Salne janetoru magiſterio aut ar in domos,& ver ihus loqui- 5,5 . 7 vllius indigent mag. iſsi, repunt in do 2 es, de quibus ꝗ Lib. z. contra Da ilero2e Te e ecſesſennd nõ vocati, neq; miſsi, rep Hi ſunt fures& latrones, Abi Vſurpant, naujſtas cap.3. quitſ tia eſt Tüihecihesn iſtratus reciſcere Dots. irruunt,& alienũ officium ſi . hi aut Mag 4. S Irru„ Guam Parochi aut Mag. as Eccleſias. n cuſ ar. itaen EasGllia Chriſtus, qui in alienas Ec tenus Lutheris. oſterio- e rel ⸗ e. tur apud loannem Aur 4 ſe prohibitum eſt. ie lenaria Concilia, ſæpè Rfiethn de reh= ².. millum, ſe 3. ipſa plena 3 a fidei ſtatutum 10 eis non comn 7 etiam ipia p— emel in cauſa 1 .. quod eis zunt, ab Auguſtino, ſi gquòd ſemeli SImf 4 eſt Aut, b 5 ſẽ ſu qua 1 gu. V 21 vnum Conci- 2. Sed ſcriptum 5*: fed non eo ſenſu, eà liceat. Vel v 4 torit ibus emendari. Scriptum eſt: di id in altero retractari poſt uo prioribus plenariis Con- —4. T1b1 3 rio Concili ratur, in. Hid — M 10 Co„ feratur, in q xæ ad fidem quo 1 30 aliquo plenar egatum pro 1 in his quæ Ceſſ i- 8 iquod plenarium Siun ium ſit aliquid c fel Syrmienſe, lium aliquod Pienahn agregatis, contrarium ſi 4 1 Uis vel KAriminenſe,x„ Cond d 01 Co 1dolſ. iliis itidem legitimè c 1leall lum poterit. Nam 1-1 alia eiuſdem generis eſt i.= Lllts ferri proculdubiò nul ſi quæ fuerunt alia eiui 6gregata, Vel 6*)— per tment: proferri PTO ſ 1 m ſecundum, allt 1— 8 ani Pontificis vel cogreg- 5 7ö 1 Fvel Ephefinum ſecund. 1.1.— ereg el Antiochenum, vel Ephe 1 erfeig auctoritate Romant egata Concilia nequa. 4 E 1SAI uandoquidem legitime congreg 8 4 Uæ llia briora 1 lia congregata protulerit, q 8 ni Concilij non ſunt, r Eſt quidem ita, quòd in his 4 eurhechn . 4600 18*ʃ‿ 8 3— 0 Nlcx 1 lli bu a. 2 2 ei.& poſteriorib Jls t IXta canones 1.& concilia Ne 1 his quæ Ous Commprobata luxt- 3 tius& C. autem 11* uomodo cor⸗ comprobata 1u dconuenticula po lü, non ¹¹l quom nin*† 8 an gici Sutec eien Iscauc plenarium Aeiüi ora, poſterioribus Shene Sechar li Oraſ⸗ 24. Steſt Nfallatur à 45 aria Conc Ia 1*. ſti 10:cum a 1— re, 8 Ss facti ſunt, fieri Poteir,.. cm diceret, p enarl biungit enim eue 8 1,. guſtinum, cu faciunt. Subiungi d latebat. Quam- ſtoll Quo retDexliie A l1g 2 erba 1 lanum 7 itur qu A 1 Wuo refy A Intur Verba, p— t.& cognoic 3 rel ad eccleſia- . f-— quæ ſtatim ſequu d clauſum erat,& vel ad ec uInq I, Vel ea, quæ ſtatin itur, quod clauſi liquem ritum, II. Ve C2, G er aperitur, qu ernum aliq mſtan .— imento rerum ape 15 54” ad exterl rum circun lal quo experimento re. 1. ſitiui, quæ vel m.& temporum zui- 111. 2n his, quæ ſunt iuris poſir enn Pro verſonanndeldsde Iicilia poſterioribus emen- b 97s 9femn 11 13, G liſciplinam, quoniam 4, vt priora Co 5 inimè con 15 ertinent Gliciplinam, 1 Aö ununqua, Vt p terioribus mini m ³₰ Itlcam pertine 5— uUIrunt fit n0III t Uxæ pof rIOIT—. m d a aliquando requirui 912 Irare poteran.„ 3 e ſint omniu tia, mutationẽ alll2z ioribus ſeculis quadrare p; cum long 4 er⸗ Pa, Nrakleaule luædaà ſiperioribus ſeculis ertum eſt. Itaq; pleriſq; nimio us dentur: quòd quæ 4 rum experientia comp am tamen in eorum p ſus 4 tre, vel ipſa magiſtra reri ſtolorum, quonia P Je nenire, Vel ip des, qui vocantur Apoſt 200=”, vetuſtiſsimi canones, ql o⸗ 3 3 ſ1: ¹“ 1 4 —er b 4 Cap. 24. Can. 75. diſt. 32. cap. preslter. Cap. 6. Cap. ʒ. Diſſ. 29. cap.3. Concilia genera: In repræ ſemãt vnuerſam Sccleſiam. Chr). Hom. r. in Mat th. operis impe: fecti. Teo epiff. 24⸗ G.26. 3G Regim. 8⸗ Akor. 13. Hieron).in epiſt. ad Auguſt. Placuit Apoffolis es fenioribus, etc. Concilia Epiſco: porum ſunt. Aug epiſt. I. cap. 19 · G.1ʒz. cont. Donaſl. poſt collationẽ.cap.iʒ. Et de bape.cõt. Donaſſ. li. s. c.35. Et in breuiculo collationum diei tertiæ. Auguſl. epiſt. 94. G&. 119.& epiſt. 52. E& lib.⁊. cõtra Iulianunm · Marcel.epiſt.2. Leo epiſſ. 153. 15. 17.98.23.53.82.91 DE CONCILIG plus inerat ſæueritatis, quàm poſteriora ſecula ferre non poſſe videbãtur:factũ eſt, vt poſte- rioribus Conciliis emendarẽtur, mitigarẽturꝗ;. Eſt canon Apoſtolicus: deponi debere pre 5 byterũ fornicãtem: quẽ in Concilio Gangrenſi, ſicut à Gratiano citatur, legimus emendatũ, pœnamq́; mitigatam: Sic in Concilio Nicæno conſtitutum fuit, vt Alexandrinus Patriarcha proximũ a Romano Pontifice locũ teneret: cui nõ ita multo poſt in Conſtatinopolitana Sy- nodo prælatus eſt Conſtantinopolitanus. Adeò verùm eſt, quod Iſidori, G regorij, Hierony- miq; productis ſententiis oſtédit Gratianus, in pleriſq; decernẽdis, cauſam, locum, tempus, perſonas conſiderari oportere: quæ quoniam perpetua non ſunt, fit vt in eiuſmodi, etiam ple nariorum conciliorum decreta nonnunquam priora poſterioribus emendentur, quæ tamen in his, quæ pertinẽt ad fidẽ, fixa& immobilia eſſe oportet, ac ſempiterno tempore duratura. Neq; verò proptereà Concilium œcumenicum non repræſentat Eccleſiamm catholicã, q uod non omnes è vulgo ad illud conuocãtur, eiq; interſunt. Nam nec fieri id vlla ratione poteſt: etſi maximsè fieri poſſer, quid tamen aliud turba, quàm turbationem eſſet allatura? Præclarè dictum eſt à Ioanne Chryſoſtomo, quòd multitudo eſt mater ſeditionis& cõtumaciæ, pau- citas veròo magiſtra diſciplinæ. Neq; ſine cauſa multitudo bellua multorum capitum à quo- dam Poëta vocatur, Patres liberorum ſuorum ſaluti& tranquillirati proſpicere tenentur: Pa trum autem locum in Eccleſia tenent Epiſcopi. Satis itaq; ſemper fuit exiſtimatum, ſi quos oportet de ſalute liberorũ eſſe ſolicitos, ad quos ea cura proprieè pertinet, hi ex vniuerſo or- be Chriſtiano ad Concilium eſſent conuocati. Cùm de ſeculi rebus agitur, cumꝗ; de his, quę ad ſecularem rempublicã pertinent, habetur conſultatio, fieri videmus, vt non omnes accer- ſantur vndique, quòd ea res magis ad excitanduin tumultũ, quam ad aliquid ex vſu reipubli cæ ſtaruendum pertineret. Sed conueniunt Senatores, Optimates, ac Primarij terræ cuiuſq;; Viri, qui poſteaquam venerunt, regnum vniuerſum aut reſpublica conueniſſe dicitur,& quæ fiunt in eiuſinodi conuentu conſtitutiones, regni cõſtirutiones vocantur. Sic Leo Magnus, canonum Nicęæ habitorum decreta, quò trecenti tantum decem& octo conuenerant Epi- ſcopi, a totius mundi Sacerdotibus dicit eſſe cõſtituta. Et alio loco canones illos Spiritu Deĩ conditos,& totius mundi reuerentia ſcribit eſſe conſecratos. Qulò magis autem intelligi queat, ita ſe rem habere, manifeſtum id è ſcripturis faciemus. Poſt deſcriptam illam magnifi- ci templi à Salomone fabricationem, dicit ſcriptura: Tum congregati ſunt omines maiores natu Iſraẽl ad Regem Salomonem in Hieruſalem, vt deferrent arcam fœderis Domini de ci nitate Dauid. Ac paulò pôſt: Conuertitꝗ; Rex faciem ſuam,& benedixit ommi Eccleſiæ. Omnis enim Eccleſia Iſtael ſtabat. Omni Eccleſiæ benedictum: omnem Eccleſiam Iſraël ſte tiſſe dicit: cum anteà maiores natu tantum Principes tribuum,& Duces familiarum comme moraſſet. Quid aliud his verbis indicans, quàm quod illi repręſentabant omnem Eccleſiam? Nam reliquus ferè cœtus omnis, à primariis pendere conſueuit, Apoſtolorum temporibus Goncilium Hieroſolymis legimus eſſe celebratũ, quod Lucas deſcribens: Conuenerunt, in- quit, Apoſtoli,& ſeniores, qui Cræcè presbyteri vocãtur, videre de verbo hoc. Conuenerũt, ait, non fœminæ, non iuuenes, non laici, ſed Apoſtoli& Presbyteri. Mox inducit Petrum lo quentem: quem rectè ſcribit Hieronymus, Principem in eo Concilio lati decreti fuiſſe. Poſt cuius orationem, tacuit, inquit, omnis multitudo:& audiebant Barnabam ac Paulum nar- rantes, quanta Deus fecit ſigna& prodigia in gentibus per eos. Et poſtquam tacuerunt re- ſpondit Iacobus,& c. Hi ſunt omnes, quos dixiſſe ſententiam ſcribit Lucas: Petrus primo lo co, tũ Bernabas, Paulus, Iacobus. Omnis, inquit, reliqua multitudo tacuit. Quod verò ſub- iungitur: Tum placuit Apoſtolis& ſenioribus, cum omni Eccleſia: nequaquam ex eo colligi rectè poteſt, præter Apoſtolos quenquam alium dixiſſe ſententiam, cum diſertè ſcripſerit Lu cas, multitudinem omnem tacuiſſe. Quoniam veròo Apoſtolorum decreto libenter pro eo vt debuit, paruit omnis multitudo, nec ab eo diſſentire ſibi quiſquam fas eſſe putauit᷑, quod fuiĩt ab Apoſtolis decretum: omnibus placuiſſe, omnes in eo ſcribitur acquieuiſſe,& omnium nomine epiſtola mittitur. Neq; verò neceſſe eſt hac de re multa verba facere. Quotquot habita ſunt deinceps Con- cilia, nõ ab aliis, quaàm Epiſcopis habita eſſe, qui libros Conciliorum legerit, cognoſcet. Itag; & Auguſtinus vocat nõ ſemel Concilia Epiſcoporũ: ante quem Papa Marcellus, Synodum Vniuerſalem, Synodum Epiſcoporum nominauit. Leo quoq; Papa frequenter in epiſtolis ſuis vocat Epiſcopale Concilium. Itidem& Flauianus in epiſtola ad Theodoſium, quæ aſt inter epiſtolas Leonis nona. Et Ruffinus nunc Epiſcopale, nunc Epiſcoporum Concilium vocat. Extat epiſtola Pulcheriæ Auguſtæ inter pręambulares epiſtolas in Synodum Chalce- donenſem, qua monet Bythiniæ Strategum, vt Clericos, Monachos, laicos, quos nulla ratio ad Concilium vocat, omnino de ciuitate, deq́; locis ipſis vbi Concilium haberetur expelle- ret. Si quis autem proptereà edictum hoc putat auctoritatem non habere, quòd à fœmina d profectum eſt, is, ſi fortè ignorat, diſcat, hanc Deo dicatam virginem, cùm ad fratrem eius Theodoſium recens ablactatum orbis terrarum imperium eſſet deuolutum,& fratris,& im perij procuratricem à Deo fuiſſe conſtitutam, cumque de ipſius ſententia Martianus fuiſſer mortuo fratre, Imperator deſignatus, imperij nihilominus conſortẽ fuiſſe, ac vnà cum illo Chalce- ugenü 11. tratb⸗ E adio! KLlec „ Nedo ge fc ſt ddo 3 dn cuamn 9. tann fr dces el 9. 04a! u aſchh 7. tlüde 1 AN eam u eiitq aben 1 copolll Wanm⸗ Mbentl u iche hacen ponm u ce d lum m erſeplo u t kaim melt.Da t ds glip à m Hicc 1 adoqle aneccis I Maleqy w Ucere,c u m Kro ar adm u odſeruar u crent lon rime 9 (Qa lle cece in mognt d encil n huüceren un ſeem nobh 3 Dit exc dor lertls co- a din eadh 1o Scum! ah önnſer u Vaprod dolh ſc e cuin 8 ſaulam d tinop an pncilo. — — entul a. 1 ſ q— uerſo e his,— 1es ac. reip x cun ur,& Magf rant biritu mints nmag 2s mal dminie Ecclet m Iſras um coq; Eccleſt 2mpor nerunt onuene Petru fuiſſe.Ü aulum cuerun us prim d vero Xeoc ciipſer er pro it quo 1 K& omfun AME 1 n E. 4 n Aenn ** w 1 —. 1☛ 1 f 6 nceps En noſcet.☚ s,Syn rin epſ um, 9 3 1Condt um. snul— curex frart= fratii a mace —.☛☚ —— OE CVMENIC O. 19 E Chalcedonenſi Concilio interfuiſſe. De qua ſcribit Sozomenus, quòd nondum quintumde- cimum ætatis annum egreſſa, ſupra ætatem ſapientisſimum ac diuinum ſpiritum accepit: eiusqʒ ſtudio& ſapientia perfectum eſſe narrat, vt ſuis temporibus hæreſes non obtinerent. Quam& Leo Pontifex ille, quem ter ſanctum& œcumenicum Patriacham, ſancta Syno- dus Chalcedonenſis appellauit, ſcriptis ad eã epiſtolis aliquot, magnis effert laudibus: QCuam regorius quoq; Nyſſenus oratione ſia celebrat, qua vitã illius deſcribit. Quin& in octa- ua Synodo cùm pro more laudare vellent Eudoxiam Auguſtam, vocauerunt eam nouã Iu- dith, nouam Helenam, nouam Pulcheriam. Adeò celebre fuit Pulcheriæ nomen etiã ſexcen- tis pôſt annis, quàm fuiſſet mortua. Sed& in actis concilij Chalcedonenſis ſemel& irerum has voces emiſſas legimus: Synodus Epiſcoporum eſt, nõ Clericorũ: ſuperfluos foras mitte: vt quod à Pulcheria præceptum, id auctoritate Synodi confirmatum eſſe videamus. Ibidem etiam ſcriptum reperimus, quòod cum ad Martinum Archimandritam directa fuiſſet chartu- la, vt ſubſcriberet, non acquieuerit, dicens: Non eſt meum ſubſcribere: Epiſcoporum tantùm eſt. Auxentius autem Abbas, cùm eſſet ad eandem Synodum inuitatus, ne venire quidem ad eam voluit, dicens: Non eſt Monachorũ docere, ſed potius doceri, hoc verò iis ſolis con- uenit qui ſunt honorati Pomtificatu. Vidit hoc Theodoſius Imperator, qui ſanctæ Synodo ſcribens Epheſinæ primæ: Illicitum eſt, inquit, eum, qui non ſit ex ordine ſanctorum Epi- ſcoporum, Eecleſiaſticis immiſceri tractatibus. Et in epiſtola ad Cyrillum quæ haberur in operum eius Tomo quarto. Nos ſanè non patiemur, inquit, vt ſimul& vrbes& Eccleſiæ turbentur, neque vt inexcuſſa nobis ſit ea doctrina, cui diiudicandæ præfici oportet eos, qui circunquaque Sacerdotio præſident,& per quos in ſententia veritatis firmiores ſumus,& poſthac erimus. Vidit& Valentinianus, qui ciim per Epiſcopum Hypatianum verbis Epi- ſcoporum per Helleſpontum& Bythiniam agentium, fuiſſet rogatus, vt ipſis ad corrigen- dum dogma conuenire permitteret, ſic eum reſpondiſſe narrat S0zomenus: Mihi qui in ſorte ſum plebis, fas non eſt talia curioſius perſcrutari: Sacerdotes, quibus iſta curæ ſunt, inter ſeipſos quocunque loco voluerint, conueniant. Ac rectè quidem Valentinianus. Nam ſicut legimus in Actis Apoſt. ſolos Epiſcopos poſuit Deus regere Eccleſiam ſuam: illis di- ctum eit: Paſcite, qui in vobis eſt, gregem. Et per Hieremiam Dominus, Dabo, inquit, pa- ſtores, qui paſcant vos ſcientia& doctrina. Et ad Timotheum ac Titum ſeribẽs Apoſtolus, quem Epiſcopũ, eundem& doctorem eſſe vult. Paſtorũ eſt, gregis curam habere paſcendo, iubendoque ducere: Quium eſt diſcendo& obtemperando ſequi. Sed neſcis, dicit quidã, ex ouibus paſtores eſſe ſolere? Scio. Verum& illud ſcio priuſquam ĩd ſint aſſequutæ, priuſquam legitimè ſint ad hoc munus vocatæ, paſtorum eis officio fun gi non licere, cum ſcriptum ſit: Nec quiſquam ſibi ſumat honors, ſed qui vocatur à Deo, tan- quam Aaron. Expectent igitur dum vocentur, dum paſtores fiant, neq; ſè prius, quàm facte fuerint, ad munus paſtorum ingerant. Quamobrem ſemper hoc à ſancta catholica Eccleſia fuit obſeruatum, vt ad iudicandum de his, quæ ad fidem catholicam, ſanamꝗ́, doctrinã per- tinerent, non admitterentur niſi catholici Epiſcopi, etiamſi ad Concilium cõmunicandum ex ordine quoq; Sacerdotum viri doctrina excellentes adhiberi conſiieuerunt. trouerfiis concedi poteſtatem oportere. Quid autem?an non rectè de iſtis dicere poſſumus, 4G O 8 gato Concilio Præſularem cathedram aſcendit,& aduerſus Ignatium Patriarcham Conſtan uæſumus, vbi legiſtis, Imperatores anteceſſores veſtros in ſynodalibus conuentibus inter- 8 D Quid Ko*o. lib. 9. cap.t. eccleſ. bift. Aione 1. Hyneou Meta= phraſtes in vita Mliu,. Ficlei tractatis eſt epiſcoporunl⸗ Epiſi.4. Soxomen. lib. s. cap.7.ecel. hiſt. ACtuum. 10. I. Petri /. Hierem. cap.a6 Timoth.3. Titum.z. Paſtorũ regere, & oui obedire. 7 Hebræ.. Imperatorum & Regum efſ- clum in concilis· Gratianus 96. diſt. vbi nam. In epifl. ad Fau- ſtum Magiftrums⸗ fides vniuerſclis Diſt18. cap. I. Gralianus. Concilia Epiſco- porum quomodo inualidæ. Concilia Na⸗ ꝛioHalia. VWickor in Vanda- Lica perſccut. Eecleſia Romana onnin eccleſiarũ capus eſt. ——jjyyEðꝙ—ęxm DE CONCILIO Quid aliud hæc verba ſibi volũt, niſi quòod quoties de Domini Sacerdotibus erat ĩudici ü, ne- mo Imperatorũ Synodo interfuerit, cui nec Valẽtinianus Auguſtus intereſle voluiſſe in ca- dem epiſtola cõmemoratur, cùm Sixto Pontifici quædã crimina fuiſſent obiecta: ſed ſurgẽs à Concilio, dedit in arbitrio Sixti Epiſcopi, vt iudicaret iudiciũ ſuũ: cum autem de fide tra- ctatũ eſt, Imperatores nonunquã interfuiſſe? Nunquid autem quoniã interfuerunt, ideò ſta tim, quod propriũ munus eſt Epiſcoporũ, ſententias dixeruntè de fidei cõtrouerſſis iudicaue runte Minimè gentiũ: Verùm ad hoc tantũ interfuerunt, vt pacem, tranquillitatem ‚& cõcor diam tuerentur, quodꝗ; de ſententia Patrũ in C oncilio ſtatutũ eſſet, id firmũ& ratum eſſe iuberent, edictisꝗq; propoſitis, inuiolatè ab omnibus obſeruari præciperent. Verum vniuerſalis eſt, inquit Nicolaus, fides, cõmunis eſt omnium, non ſolùm ad Cleri- cos, verum& ad laicos,& ad omnes omninò pertinet Chriſtianos. Quid igitur ex eo colli- gis? Pertinet ad omnes fides, ergo pertinet ad omnes iudicium de fide? Quin tu eadem ra- tione colligis, vniuerſalis eſt iuſtitia, comunis eſt omniũ: quid enim ſunt regna remota iuſti- tia, niſi mera latrocinia? pertinet ad omnes vt ius ſuũ cuiq; tribuatur, pertinet igitur ad om- nes ius dicere? neq; ſoli Reges aut Principes, aut quibus hæc ab illis eſt mandata iuriſdictio, de cauſis ciuilibus vel criminalibus iudicandi poteſtatẽ habebunt? Quid eſt hoc aliud, quàm ordiné ex rebus tollere, quàm ſurſum& deorſum omnia miſcere? quam dum à tyrannide metuis, anarchiã quandã inducere velle? Profertur& alia Cratiani ſententia. Epiſcoporum Concilia ſunt inualida ad definiendũ, atq; ita, ſi Diis placet, argumẽtatur homo Dialecticus: Nihil quod eſt inualidũ ad definiendũ, eſt Conciliũ generale: Concilia Epiſcoporũ ſunt in- ualida ad definiendum, Concilia igitur Epiſcoporũ non ſunt Concilia generalia. Quid huic homini facias tam Dialectico? qui tanquà Pſittacus verba profert nõ intellecta? Scilicet de generalibus Conciliis legirimè congregatis ibi loquitur Gratianus? Verba Gratiani ſunt: Epiſcoporũ Concilia, vt ex præmisſis apparet, ſunt inualida ad definiendum, ad conſtituen- dum, non autẽé ad corrigendum. Quod ſi præmiſſa legiſſet hic homo, nunquã ſententiæ Ora tiani contrariũ ſyllogiſmum produxiſſet. Quid enim eſt in præmisſis? Legatur tota diſtin- ctio, quæ præcesſit, nihil aliud in ea reperietur, quam quòd Marcelli, Iulij, Damaſi, Gregorij, Pelagij, Symmachi, ſententiis probatur. Concilia Epiſcoporũ quæ præſentiã Papæ non ha- bent, aut eius auctoritate cõgregata nõ ſunt, ad definiendũ& conſtituendũ aliquid, nihil ro boris habere. Saltem gloſſam legiſſet ſubrilis iſte diſputator, ſi præmiſſa legere non vacabar: de prouincialibus Conciliis loqui Gratianum didiciſſet, quod in eis nihil generaliter conſti- tui poteſt. Quamobrem non contra alios magis hec verba faciunt, quàm cõtra eos, qui Na- tionale Concilium expetunt, in quo de fidei controuerfſiis cõſtituatur aliquid. Huius gene- ris Concilia planè ſunt inualida,& conuenticula potius, conciliabulaq́;, quàm Concilia dici merentur. Siquidem fides, quam profitemur, Catholica eſt,& dicitur, nec ad vnã gentẽ ali- quã, ſed ad omnes& vniuerſos pertinet, qui Chriſtiani cenſeri volunt, in quacunq; tandem orbis parte ſint conſtituti. Quamobrem ſeorſum aliquid in gente quapiam à reliquo Chri- ſtiano populo conſtituere velle, quid fuerit aliud, quàm ab Eccleſia, fideò; catholica ſe velle ſegregare? Huc itaq; reſpexit Gratianus, cùm dixit, Epiſcoporum Concilia ad definiendum eſſe inualida, non quod non aliquid in illis definiri& cõſtitui posſit, ſed quòd iuxta morem in Eccleſia Dei, iam inde à temporibus Apoſtolorum ſemper obſeruatum, de maioribus cau ſis, fidei preſertim, ad ſedem Apoſtolicam, aut ad Concilium cœcumenicum illius auctoritate congregatum, referre ſit neceſſe. Scripſit de Vandalica perſequutione tres libros Victor, Au guſtini propemodum æquales in eorum altero, crudelem illum tyrannum Hunericum Van- dalorum Regem edixiſſe narrat catholicis, vt ad certũ diem Charthaginem venirét, de fidei ratione cum ſuis Epiſcopis conflictum inituri. Sed quid ad hæc Eugenius Epiſcopus Catho licorũ nomine? Agnoſcar, inquit, Rex, nos diſputationè legis, cum adiutorio Dei nullatenus declinare vel fugere, ſed ſine vniuerſitatis aſſenſu, nos non debere aſſerendæ fidei noſtræ cau ſas aſſumere: debere etiã tranſimarinarũ omniũ partium, qui nobis ſunt in vna religione vel cõmunione conſortes, agnoſcere, quod totius mundi cauſa agitur, non ſpecialis prouincia- rum Africanarum tantummodò. Cumꝗ́; per Obadum Prępoſitũ regni ſui dici Rex iusſiſſet. Subde mihi vniuerſum orbem terrarum, vt ſub poteſtatem meam torus mundus redigatur, & facio, ò Eugeni, quod dicis. Reſpondit Eugenius: Quod rationẽ non habet, dici non de- buit:ſic eſt hoc, quomodo ſi dicatur homini, vt per aëra feratur& volitet, quod moris non eſt humanæ naturæ. Dixi enim, ſi noſtram fidem, quæ vna& vera eſt, poteſtas regia cogno- ſcere deſiderat, mittat ad amicos ſuos, ſeribã& ego fratribus meis vt veniãt coëpiſcopi mei, qui vobis nobiſcũ cõmunem fidem noſtram valeant demonſtrare,& præcipuè Eccleſia Ro- mana, quæ caput eſt omniũ Eccleſiarum. Senſit igitur hoc ipſum Eugenius apud Victorem, quod Gratianus, in vna aliqua prouincia ſiue narione, de fide, quæ catholica eſt,& ad vniuer ſos pertinet, nihil ita cõſtitui poſſe, vt ratũ ab omnibus haberi ſit neceſſe, niſi fortè ſanctæ ſo- dis Apoſtolicæ ſubſequuta ſit approbatio. Quamobrẽ hæc Cratiani ſententia non cõtra nos facit, ſed contra eos porius, à quibus tanto ſtudio Nationale Concilium expeti videmus. Sed inueniuntur inter laicos, dicis, multi doctrinis variis perpolliti, in Theologia etiam * EXerclta- ** ſl d. 12 gde 11 rude I lllle LD- in 14 Üpen † nubs 3 üman ſ 5Ec ur Ho 1 R 2 mad 5 eEp' pobat ¹ maa ectjam n Nerol 1 muico 1 litteo u enke a em fel mamt d a obeon 5 auick Dom. a mfng ³ aert 1 pront d Aerbeg d bucuäde I iiarel 1 üekd. ¹ Kitem, 1 ſan Don 1 KLpral 1 KLwann. 1 Frcorer 1 fendri 1 felconmu 3 Kdgnu 1 um br Prnncj on ſſct d Aſente, à teniin 1 lusO it kemafu N ſorem e 88 dti& 19 n alg 1 t mari pi E dilosa 1s ksdhſe Fden ihslh ldam 18 ntay un picoc ur ſlaher tia m. Mrnn- en= ra 0d in. L Eri, LIesha- id alro I ſeynt: itel a ſti⸗ ⸗ zuit ge he- IE lici rich 2 all- rets lidei opt** tho n IllsS — 4 ca 1e OE CVMENICO. 36 exercitatiores, quam ſimt multi Epiſcoporũ. Fac ita eſſe, nunquid ideò tollemus ordinẽ ex rebus?& non illud ſtudebimus potius vt in eligendis Epiſcopis Pauli præſcriptum, Cano- numq; decreta ſeruentur? Reperiuntur etiam de populo priuati multi, quibus maior ineſt juriſprudentia, quam nõnullis ex his, qui cum poteſtate verſantur, ſiue Regibus, ſiue Princi- pibus, ſiue Iudicibus, fiue quibuſcunq; tandẽ aliis, quibus iuris dicendi poteſtas eſt permiſſa, num igitur tu, quia cautus& prudens tibi videris, ac præ cæteris Iuriſconfiltus, Regem aut Principem de ſuo ſolio deturbabis? ac tibi ipſi dicendi iuris auctoritatem à nemine cõceſſam vſurpabis? Potéſtne cogitari vel dici quicquam abſurdius,& ad ſeditionem in populo cõtra legitimam poteſtatem excitandam aptius? Habet autem, vt ne ſis neſcius, ſuos etiam Prin- cĩpes Ecclena, de quibus per Prophetã dictũ eſt: Conſtitues eos Principes ſuper omnẽ ter- ram. Hos, inquit Clemens Romanus, Principes vobis,& Reges, præeſſe putate, ac tributa, ſicut Regibus pendite, à vobis enim& ipſos& familiares ipſorũ ali oportet, quéadmodum Samuèl præcepit populo de Rege,& Moſes de Sacerdotibus in Leuitico, ſic& nos vobis de Fpiſcopis præcipimus. Nam fi ibi multitudo pro rata portione tantò Regi munera præ- ſtabat, quantò magis& nunc Epiſcopus accipere debet à nobis, quæ ſunt à Deo ſibi conſti- tuta ad ſuſtentationem ſuam,& eorum qui ſuint cum ipſo Clericorũ. Quod ſi verò aliquid etiam huic orationi addi oportet, plus hic accipiat, quàm ille quondam. Nam ille tantum ea, quæ pertinent ad miliriam adminiſtrat, belli, pacisque moderator, ad tuenda corpora. Hic verò Dei Sacerdotiũ adminiſtrat, corpus& animam liberans à periculis. Quantò igitur ani- ma à corpore præſtantior, tantò Sacerdotiũ regno ſiiblimius. Ligat enim Sacerdotium& ſoluit eos, qui vel pœna vel venia digni ſunt. Itaq; Epiſcopũ amare debetis vt patrem, time- re vt Regẽ, honorare vt Dominũ. Fructus veſtros,& opera manuũ veſtrarũ in benedictio- nem veſtrã offerentes illi primitias veſtras,& decimas veſtras, partes veſtras,& munera ve- ſtra dantes ipſi, tanquã Sacerdoti Dei, primitias frumenti, vini, olei, fructuũ,& omniũ quæ- cunq; vnus Deus ſuppeditat vobis,& erit tibi oblatio tua accepta in odorẽ ſuauitatis domi- no Deo tuo. Et benedicet dominus opera manuũ tuarũ,& multiplicabit bona terrę tuę, quã- doquidẽ benedictio ſuper caput largientis. Oportet autẽ vos noſſe, quòd quãuis liberauerit vos Dominus à ſeruitute vinculoru, quæ fuerunt inducta ſuper vos,& deduxerit vos in lo- cum refrigerij, nec amplius permiſit vos ſacrificare ratione carentia animalia pro peccatis, li- berauerit etiam vos illis expiationibus ab hircis emiſſariis, à lauacris cõtinuis,& aſperſioni- bus, non tamen ab oblationibus vos liberauit, quas debetis Sacerdotibus, neq; ab ea, quam debetis egentibus, beneficentia. Dicit enim Dominus vobis: Niſi abundauerit veſtra iuſtitia pluſquã Scribarũ& Phariſæxorũ, non intrabitis in regnum cœlorũ. Sic autem abundabit iu- ſtitia veſtra, ſi maiorem curam habueritis Sacerdotum, orphanorũ,& viduarum, ſicut ſcri- ptũ eſt: Diſperſit, dedit pauperibus, iuſtitia eius maner in ſecula. Et iterũ: Per miſericordiam & fidem purgantur peccata. Et rurſus: Anima benedicta omnis ſimplex. Sic itaq; facies tu, ſicut Dominus ordinauit,& dabis Sacerdoti ea, quæ debentur ei, primitias,& decimas, area & torcularia pro peccatis tanquam meditatori inter Deum& eos, qui purgationis indigent & venia. Te nanq; dare conuenit, illum autem diſpenſare tanquam œconomum,& admini- ſtratorem Eccleſiaſticarum rerum. Neq; verò diſcuties tuum Epiſcopum, nec obſeruabis di- ſpenſationem illius, quemadmodum in ea ſe gerat, quando, cum quibus, vbi, benè, vel malè, vel conuenienter. Habet enim, Iudicem Deum, qui in eius manus diſpenſarionem cõmiſit, & dignum eum effecit Sacerdotio tanti loci. Hactenus Clemens de principatu Sacerdo- tum, libro ſecundo Conſtitut. Apoſt. cap. 37.& 38.39. Principatus autem hic Eccleſiæ de quo tractat Clemens, tantò eſt omni regno excellen- rior, ficut à Chryſoſtomo& Cregorio Nazianzeno in oratione, quam de Hieremiæ dictis, præſente Imperatore habuit, ſcriptũ legimus, quantũ inter ſpiritum& carnem, inter cœlum & terraã, inter diuina& humana, diſcrimẽ& interuallũ eſſe poteſt. De quo ſcribit etià Am- broſius: Quod ſi Regũ fulgori ſiilimitatẽ Epiſcopalẽ cõpares,& Principũ diademati longè diadema fuerit inferius, quã ſi plũbi metallũ ad auri fulgorẽ cõpares. Chryſoſtomus quoq;: Maiorem eſſe Principatũ Sacerdotis quam Regis. Proptereà Rex caput ſubmittit manui Sa cerdotis,& vbiq; in veteri ſcriptura Sacerdotes inungebant Reges. Enarrans illum Pſalmi locum Auguſtinus, Pro patribus tuis nati ſunt tibi filij. Quid eſt, inquit, pro patribus tuis ti- bi ſunt nati filij? patres misſi ſiint Apoſtoli, pro Apoſtolis filij nati ſunt tibi, conſtituti ſunt Epiſcopi. odie enim Epiſcopi, qui ſunt per totum mundum, vnde nati ſunt? ipſa Eccleſia patres illos appellat, ipſa illos genuit,& ipſa illos conſtituit in ſedibus patrum. Non ergo te putes deſertam, quia non vides Petrum, non vides Paulum, quia non vides eos, per quos nata es:de prole tua tibi creuit paternitas: pro patribus tuis tibi ſunt nati filij, conſtitues eos Principes ſuper omnem terram. Hæc eſt Eccleſia catholica, filij eius conſtituti ſimt Princi- pes ſuper omnem terram, fllij eius conſtituti ſunt pro patribus. Agnoſcant qui præciſi ſunt, veniant ad vnitatem, adducantur ad templum Regis,&c. His igitur Principibus, non his qui ſibi docti præ cæteris videntur,& ad hoc munus vocati non ſunt, Eccleſias regendi, li- gandi, ſoluendi, deque fidei cauſis cognoſcendi poteſtas eſt conceſſa. 5 8 2 2 6 Laici docti ax ix Coxtiltis locuss babeaut. Poꝛeſias ſpirituæ lis ſeculari potes ſtate eſt ſaperior & dignior. PBſalm. 44. Epiſtopis& ʒlesz ricis fructus& primitiæ ſoluẽdæ Epiſcopi Regibus & Principibus præferendi. Cap. 39. Facerdotilus quæ dari debèt. Epiſcopus ecele- haaſticaru rerum diſpenſator ex Dei comi ſione. Chr)y ſoſt. lib.z. de Facerdo:. Et de verbis Eſa. Hom. 4. Pro pat ribus tui: nati ſunt iibi fi⸗ lii, etc. explicarur Cap. 24. Imiperatoris in octaua Synodo Conſtantinopol. verba. Epiſeoporum dignitas. Nota. Eceleſtaſtieas cau ſas laicæ poteſla: ti diſcutere& judicare nõ licet. Oevli Sccleſiæ Epiſcopi Bafi. cap. a&. Epiſt. z0. Amb. de dignita: ꝛe ſacerdo, cap.. in ſalm. 87. In ſua vocatione cuique perſe: ue randuma. Epiſcoporums doctrinæ. Tib. t. rap.». SFocra.li.i.cap. 8. Euſ.lib.3. de vita Conſtanꝛini⸗ Rornd. 12. Prokerb 26, DE CONC I1LI0 Sed libet hic Catholici cuĩuſdã Imperatoris verba adſcribere, ex octaua 5 ynodo Conſtan tinopolitana, quam in Eccleſię cathedralis Varmienſis Bibliotheca pulchris characteribus in charta pecorina ſcriptam reperimus. Is, abſoluta iam Synodo, oratione quadam ad omnes, qui tum præſentes aderant, vſus, his tandem verbis laicos alloquitur: De vobis autem laicis, ..... 8. 3.. 27 41... tam qui in dignitatibus, quàm qui abſolutè conuerſamini, quid amplius dicam non habeo, quàm quòd nullo modo vobis licet de Eccleſiaſticis caufis ſermonem mouere, neq; penitus reſiſtere integritati Eccleſiæ,& vniuerſali Synodo aduerſari. Hoc enim inueſti gare& quæ- rere, Patriarcharum, Pontificum,& Sacerdotum eſt, qui regiminis officium ſortiti ſunt, qui ſanctificandi, qui ſoluendi,& ligandi poteſtatẽ habent, qui Eccleſiaſticas ac cœleſtes adepti ſunt claues, non noſtrum qui paſci debemus, qui ſanctificari, qui ligari, Vel à li gamento ſol- ui egemus. Quanræcunque enim religionis& ſapientiæ laicus exiſtat, vel etiam ſi vniuer- ſa virtute interius polleat, donec laicus eſt, ouis vocari non deſinet. Rurſusque: Quan- tumcunque Epiſcopus ſit irreuerentia plemus,& nudus omni virtute, donec Antiſtes eſt, & veritatis verbum rectè prædicauerit,, paſtoris nominis& dignitatis damna non patie- tur. Quæ ergo ratio eſt, in ordine ouium cöſtitutis paſtores verborum ſubtilitati diſcutien- di,& ea quæ ſuper nos ſunt quærendi& ambiendi? Oportet ergo nos cum timore& fide ſyncera hos audire,& à facie eorum vereri, cum ſint miniſtri Domini omnipotentis,& hu- ius formam posſideant,& nihil amplius, quàm ea, quæ noſtri ordinis ſunt, requirere. Nunc autem vt videmus, adeò multos malitia in inſaniã accendit, vt obliuiſcentes proprij ordinis, & quod pedes ſint minimè cogitantes, legem ponere velint oculis. Oculos vocare Baſilius videtur Epiſcopos:quos Ambroſius, Bafiliũ Cæſarienſem auctorẽ ſecutus, oculorũ in Eccle- ſia fungi ſcribit officio. De quibus etiã in octauo Concilio Toletano legitur, dum ſecũdum carnĩs aſſumptę myſteriũ Eccleſis ſue fuerit dignatus caput exiſtere Chriſtus, meritò in mem bris eius intentio Epiſcoporũ officia cernitur peragere oculorum. Sic& Auguſtinus ſanctos Apoſtolos vocat oculos. Quantacunq; religione ſit& ſapiẽtia laicus, eriãſi vniuerſaà virtute polleat, fas tamẽ nõ eſſe cẽſet Bafilius illi de eccleſiaſticis cauſis ſermonẽ mouere, quod pro- priũ hoc ſit Epiſcopi munus, etiãſi multò ſit is in virtute, ſapiẽtiaꝗ; inferior: idq́; Gregorij, quẽ Theologũ Græci vocant, ſententià ſequutus, qui in oratione ſeptima, qua ſe excuſat, cur tam diu à functione abſtinuerit eccleſiaſtica, ſic populũ affatur: Vos oues, nolite paſcere pa- ſtores, neqʒ ſuper terminos eorũ eleuemini, ſatis enim vobis eſt, ſi rectè paſcimini: nolite iu- dicare Iudices, nec legem feratis legiſſatoribus. Deus enim nequaquã Deus eſt ſecitionis Ie cõfuſionis, ſed ordinis& pacis. Nemo igitur caput ſit, qui vix manus aut pes eſſe posſit, ſiue membrũ aliud corporis honorabilius. Sed vnuſquiſq; fratres in eo ordine, in quo vocatus eſt, permaneat, licet etià dignior exiſtat: in illoq magis preſentẽ amet claritatẽ, quam vt eam quã non accepit, quærat. Nemo qui ſine periculo ſubeſſe poteſt, imperare deſideret: nec ſub- iectionis lex ſoluatur, qua tam terreſtria quàm cœleſtia ſunt colligata: neq; dominationem multiplicẽ ſine dominatione faciamus. Hæc Gregorius. Quæ poſtrema verba ſic habet Græ- cè, und'e oisuε dnX TAp X Xi. Quæ ſic Latinè ſignificãtius reddere posſis. Nec committamus vt dum imperare multos volumus, anarchia quædam efficiatur. Intereà tamen illud non concedimus, inueniri multos laicos, multis etiam Epiſcopis in Theologia magis exercitatos: Neque enim ſi quis communes alicuius locos legit diligen- tius, ideò ſtarim in Theologia dici debet exercitatior, quàm Epiſcopus. Ac fieri quidem poteſt, vt reperiatur nonnunquam Epiſcopus minus in ſeripturis verſatus, quàm exigere vi- detur ea perſona, quam ſuſtinet, num idem proptereà de omnibus iudicium eſſe debet? Nulla eſt prouincia, in qua non reperire tamen aliquos liceat, minimè vilgari doctrina prę- ditos. Certè in eo Concilio, quod proximis ſuperioribus annis Tridenti fuit inchoatum, etſi cœtus ingens fuiſſe dicitur inferioris ordinis virorum, qui doctrina præſtare multùm exiſtimarentur, non alij tamen excellere magis viſi ſunt, quàm Epiſcopi, a quibus pleraque ſunt animaduerſa, quæ inferioris ordinis viri docti minimè conſideraſſent. Sed nouum non eſt, quod ab hæreticis Epiſcopi catholici prius omnia& facere& pati parati, quãm vt ſein- di Chriſti tunicam inconſutilem permitterent, ſtupidi, bardi, trunci iudicantur. Sic Arrius hæreticus, vir Dialecticarum nugarum non imperitus, in quadam epiſtola, quam hiſtorię ſuę Theodoritus inſeruit eos Epiſcopos, qui ſententiæ ſuæ ſunt aduerſati, non ineruditos mo- dò, verùm& hæreticos, hæreticus ipſe vocat. Sic de Sabino narrat Socrates, quòd is Nicænæ Synodi Patres tanquam ſimplices& idiotas perſtrinxerit, quibus tamẽ hoc elogium tribuit Euſebius, quod eorum alij celebres erant verbo ſapientiæ, alij firmitudine& tolerantia con tinentiæ, alij medio modo ornati. Semper enim quæ præclara, rara ſunt, neque fieri poteſt, vbi maior eſt aliqua congregatio, vt excellenter omnes docti ſint. Sunt alij mediocres, ſunt & infra mediocritatẽ conſtituti: qui ſicubi tumor abeſt& arrogantia, quæ ſolet eos ferè co- mitari, qui ſunt aliqua doctrinæ opinione inflati, doctiorum ſententiam non inuiti ſ equun tur. Et certè præſtat in eiuſmodi cœtu eſſe aliquem non doctisſimum, qui cùm ſe videre mi- nus intelligat, in eorum, quos plus videre perſuaſum habet ſententia lubens acquieſcit, vt fit non interalta ſapientes, verum humilibus conſentientes, quam tales multos quales deſcribit Sapiens: 81* 1 den e ſta p. ſi p a he ann k ke i 15 5 35 i, gt a wif ſt Acc n i Nei 4 um „ erd b c à bigu elale d minn u lsi d b repl n cent u Nerin b bbusin n doribu 2 reru 2 vüpne 1 Chril I Ari. ſ KConf K r. u qö u Wcu M aclore d yxchs ee u rnib 9 Mrr d(er u üsecit 1 kenica. A xalit dd Wſübſ N 1c; 3.0 m n vigi b 3t ant un umfui un Nicx. un Hüüni un ünren 18 to(o A. Fnous l erüult 2. ſemu d pdh ſohe ffr menor 1 ltäe dn ſem 2 eum te pa ²epa- uni:n Jiu- tſecdi s K ſſe pi? Afue quo ea tus quar g am lerett üb- omine nem ichat ara- re pof lec. n Epſa* legit z en- cfies mex** V eſſe d? d doct sryra- it inddm, eſtare um uibus que 2d nol oOn quän miin- I. Ja aus am hi 1ue OE CVMENICOC. 21 Sapiens: Vidiſtin' hominem, qui ſibi ſapiens eſſe videturè ſpes eſt de ſtulto, quam de eo mul tò maior: Nam qui ſunt præfracto animo, nihil vt niſi quod ipſi intelligunt, rectum eſſe pu- tent, quamuis ad rem potius quaàm ad cõponenda dogmatum in Eccleſia disſidia idonei eſſe videntur. Quam in ſententiam etiam à Ioanne Chryſoſtomo ſcriptũ legimus: Præſtat pro- h enn ba ignoratione detineri, quàm falſa opinione mancipari. Nam qui neſcir, facilè ratione duci- Tnue quum tur: qui verò ſcire credit cum neſciat, non poteſt facilè veritatem ſuſcipere, ſed maiori ſudore folαie opus eſt, vt antequam vera inculcentur, falſa ex animo eius eiiciantur. Nam& in charta vbi 1 aſtat. nihil ſcriptum eſt, facilimè ſcribitur, literis verò plena, non ſimiliter: neceſſe enim eſt priora deleri. Et terra facilius aratro proſcinditur, quæ nihil haber, quàm quæ vepribus eſt referta. Nihil igitur impedit, quominus eſſe Concilia dicantur Epiſcoporũ, etiam ſi non ita, vt de- berent, in ſacris literis omnes Epiſcopi ſint verſati, cum præſertim neque fuerit, neque futu- rum ſit Concilium vllum tam œcumenicum, vt omnes ad illud orbis Chriſtiani totius Epi- ſcopi conueniant:neque mitti fere conſueuerunt ex vnaquaque prouincia, niſi de quibus eſt opinio doctrinæ ſingularis. Verùum interfuerunt Imperatores& Reges Conciliis. Quis negat interfuiſſe? cùm eos concilir genera⸗ etiam noſtro tempore literis Pontificiis ad Concilium inuitari, nemini ſit obſcurum. Quod ibus Imperaro- verò de cauſa fidei iudicauerint, hoc eſt, quod conſtanter negamus. Euoluantur omnia Con ln E, Kese fi⸗ cilia, quæ à nato Chriſto habita ſunt ad hæc vſq; noſtra tempora, nullum reperietur, in quo 53, d ſtescen ſibi quiſquam Imperatorum de fidei cauſa iudicium arrogauerit. Longum autem eſſet enu- Iu ſententias di merare omnia, præſertim prouincialia, quæ rectè Gratianus ad definiendum& conſtituen-"""aui iudites. dum inualida eſſe docet, de quibus etiam Canonem quendam legimus octauæ Synodi ge- Aclione 10. neralis, in quo hæc verba reperiuntur. Illud autem tanquam peroſum quiddã ab auribus no ſtris repulimus, quod à quibuſdam imperitis dicitur, non poſſe Synodum abſque principali Conciltis prouins præſentia celebrari, cum nuſquam ſacri Canones conuenire ſeculares Principes in Conciliis Fai es Sedach 1 ſanxerint, ſed ſolos antiſtites. Vnde nec interfuiſſe illos Synodis, exceptis Conciliis vniuer- 2 dczlaeae ſalibus inueniemus. Neq; enim fas eſt ſeculares Principes ſpectatores fieri rerum, quæ Sa- Diſtinct. s. terdotibus Dei nonnunquam eueniunt. Contilia geume⸗ Cæterùm recẽſet idẽ Gratianus,& ante eum Iuo Carnotẽſis, octo Synodos œcumenicas: asser aie quarũ prima Necæę habita eſt anno à Chriſto nato trecẽteſimo triceſimo plus minus: in qua qui Chriſtũ creaturam eſſe aſſerebat,& eiuſdem cum patre ſubſtantiæ negabat, Arrij hæreſis ELasepa: eſt extirpata. Secunda quinquaginta ſex annis, vel ſi Georgio Cedreno credimus 6õ0. annis poſt Conſtantinopoli: in qua Macedonius eſt damnatus, qui Spiritum ſanctũ eſſe Deũ infi- ciabatur, ſimul& Apolinarius, qui Chriſtũ, ipſe demens, eſſe ſine mente blaſphemabat. Ter- tia quadraginta annis interiectis, Epheſi: in qua Neſtorius eſt anathemate redditus execra- Fereuici in coun bilis, qui propria ſtultitia ſeductus, aliũ ante ſecula Deũ verbũ, aliũ verò ex Virgine pro no- cilii geue’clihs ſtra ſalute incarnatũ nugatus eſt. Quarta poſt interuallũ annorũ triginta Chalcedone: in qua damtun, Eutyches vnà cum Dioſcoro, qui duas in vno Chriſto naturas incõmutabiliter vnitas nega uerat: vnam autẽè naturã ex duabus fuiſſe cõpoſitam prodigioſe pronunciauerat, infinitis exe crationibus eſt deuotus. Quinta centũ& duobus annis poſt, iterũ Conſtantinopoli: in qua Origenes, Euagrius, Didymus propter falſa quædam& peregrina dogmata ſunt damnati. Sed Germana quinta Synodus primũ in lucẽ prodiit anno 156 67. Nam quæ legitur in priori- bus editionibus ſecundi tomi Conciliorũ, nõ fuiſſe videtur Germana quinta Synodus œcu- menica. In hac igitur quinta Germana ſicut etiam à Gregorio ſcriptũ legimus, Epiſtola quæx Lib. Sfiſ. 24. Ibę dicitur, erroris plena reprobatur. Theodorus perſonà mediatoris Dei& hominũ in dua- bus ſubſtantiis ſeparans, ad impietatis perfidià cecidiſſe conuincitur,& ſeripta Theodoreti perq; B. Cyrilli fides reprehenditur, auſu demẽètiæ prolata refutantur. Sexta poſteaquã Len. tum vigintinouem anni interceſſerunt, tertium Conſtantinopoli: in qua Sergius, Pyrrhus Petrus, Polychronius, qui vnam tantum in Chriſto voluntatem& operationem e-leconten debant, è cœtu piorum eiecti,& anathemate ſunt percusſi. Quod idem aliquot annis ante factum fuit à Martino Papa in Concilio Lateranenſi. Septima ſexaginta Pôſt annis, ite- rum Nicææ in qua qui demoliti fuerant imagines,& eas idola vocabant, Bafilius Thedo- ſius, Siſinius,& alij nonnulli ſunt heretici pronunciati. Octaua, poſt centũ plus minus anno- rum interuallã, quartũ Conſtantinopoli in qua Photius, qui per vim de ſede ſua deturbato 7n toneihis fue⸗ Ignatio Conſtantinopolitano Patriarcha in locũ eius inuaſerat, legitimè de eo deiectus,& Aentiate tanquã nouus Dioſcorus,& qui cũ Iconomachis facere videretur, anathema pronũciatus eſt. Interfuit Nicænæ Synodo Conſtantinus Imperator, ſed quomodo interfuit? Cùm Pau- Louſfantin mu⸗ cis poſtremus omnium ingreſſus, poſita modica quadam ſede, non prius conſedit, quàm an- lenemaine nuiſſent Epiſcopi: cumꝗ́; de concordia& pace pleraque diſſeruiſſet, diligentiorẽ dogmatum 1 inquiſitionem ipſorum ſententie permiſit, ſicut in hiſtoriis ſuis Fuſebius, Socrates, Theodo Euſeb:li.z de vrs ritus, memorię prodiderũt. Itaq; trecentos decem& octo Epiſcopos in eo Concilio ſubſcri- ua onſientin pſiſſe legimus, Conſtantinũ ſubſeripſiſſe non legimus. Quin illud de eo tradit Z0zomenus, Tanehanefhehen quod cuùm ipſi fidei ſeripruram artificioſe conſtructam Arrius obtuliſſet, arbitratus fuit Impe 2oxom. ia.c.a7. rator eum contormia cum illis ſentire, de quibus in Nicęna Synodo cõuenerat: quo nomine D 3 gauiſus Cap. 24. Theodoſius. Acl concilium legatus Theodo- hii cur miſſus. Ackonr I. Fynodi Chalce⸗ dozenſi- 5. Martianzs. Cap. ze Conſtantinus⸗ In conciliis ludi- ces de ſidei cauſa non iudicant, G& cur interſins. Aione 10⸗ — ———Oʒ⁵——⸗—y— —,———y—————————]⁰—— DE CONCIL I0 gauiſus quidem eſt, verùm tantuùm ipſe ſibi non permiſit, vt eos ad com munionem recipe- ret in iudicium,& cognitionem eorum, quibus ſecundum Eccleſiæ legem de huiuſmodi cognoſcendi poteſtas erat cõcredita. Mittit igitur ad Epiſcopos Hieroſolymis tum temporis congregatos. Ex quibus verbis manifeſtè conſtat, quòd ſecundum Eccleſiæ legem de rebus fidei non licebat aliis cognoſcere: præter Epiſcopos.— Interfuit Conſtantinopolitanæ Synodo I heodoſius. Nunquid ſubſcripſitẽ Solos Epiſco⸗ pos centum quinquaginta ſubſcripfiſſe legimus. Tertiæ Synodo, quæ fuit Epheſi habita ‚du- centorum Epiſcoporum, non quidem interfuit Imperator, ſed miſit loco ſuo Candidianum. Scribit autem ipſe ad Synodum, qua cum poteſtare miſerit, his verbis: Deputatus eſt, inquit, Candidianus magnificentisſimus comes ſtrenuorum domeſticorum trãfire vſq; ad ſanctiſ⸗ ſimam Synodum veſtram,& in nullo quidem quæ faciendæ ſunt de piis dogmatibus quæ- ſtiones communicare: Illicitum nanq; eſt eum, qui non fit ex ordine ſanctisſimorum Fpiſco porum Eccleſiaſticis immiſceri tractatibus. Ac miſerat idem ad eam, quæ iterum fuit Epheſi congregata, Synodum, quæ tamen inter approbatas non numeratur, Elpidium Comitem& Eulogium Tribunum, non vt de cauſa fidei iudicarent, ſed valentes, inquit, noſtris iusſioni- bus miniſtrare de his, quæ in Epheſo à ſancta Synodo fuerint conſtituta,& nullum fieri tu- multum permittere: Sed& ſi quem videritis conturbationibus& tumultui ſtudentem ad læſionẽ ſanctæ fidei, hunc cuſtodiæ mancipare. In quam ſententiam etiam ad Proclum Aſiæ Proconſulem ſcripta eiuſdem Imperaroris extat epiſtola. Interfint Chalcedonéſi Martianus, ſed à legatis Leonis Papę petitus, vt ſui præſentiã præ- ſtaret Concilio, quòd ipſo abſente, ſe ad Conciliũ nõ occurſuros dicerent, ſicut in Breuiario ſuo teſtatur Liberatus. Quam autè ad rem interfuit? Narrat hoc ipſe dicẽs: Ad cõfirmandam fidem, non ad oſtendendam virtutẽ, vt nunc per hanc ſanctam Synodũ depoſita nebula, quę nunc in his paucis annis ex prauitate quorundam& auaritia viſa eſt exoriri, ſemper ſeruètur quæ ſtatuta ſunt. Sexcẽtos triginta Epiſcopos ſubſcripſiſſe legimus, Martianum ſubſcripſiſſe nõ legimus. In quinta, quæ eſt Conſtantinopolitana ſecunda, non interfuit quide Imperator ĩpſe: verum Theodorũ Sileuciarũ cum literis miſit ad Synodũ ſcriptis, quæ, poſteaquã lectæ fuerũt per Stephanũ Epiſcopũ Raphiæ, dixerũt Epiſcopi: Theodorus vir magnificus exeat, cùm ſatisfecit piisfimi Imperatoris iusſioni. Soli centum ſexaginraquinq; Epiſcopi& ſen- tentias dixerunt,& ſiibſcripſerunt. In hunc modum Eutichius miſericordia Dei Epiſcopus Conſtantinopoleos, decreui& ſubſcripſi. Qua forma etiam ſubſcripſerunt omnes alij, Vigi- lius Pontifex præſens tunc aderat Conſtantinopoli. Sed quanuis& à Patribus,& ab Impe- ratore fuerit inuitatus, nec ipſe tamè venit, nec miſit ſuo nomine quenquam. Nihilominus recitatæ ſunt epiſtolæ quæda Vigilij ad Ruſticũ& Sebaſtianũ,& ad Valentinianũ,& Aure- lianũ Epiſcopos, quarum auctoritatem ſe ſecutos Patres oſtenderunt in his condemnandis, quos anathema pronumciauerant, vt ne quid præter ſententiam eius feciſſe viderentur. In ſexta, quæ fuit Conſtantinopplitana tertia,& Imperator Conſtantinus interfuit,& multi cum eo viri illuſtres, qui etiam glorioſisſimi Iudices vocantur, itidem vt in Chalcedo- nenſi Synodo fuerant vocati. Sed nec Imperator, nec quiſquam eorum, qui vocantur Iudi- ces, hoc ſibi arrogauit, vt de fidei cauſa iudicaret. Sicut autem in Chalcedonenſi, ita in hac ſe- xta Synodo Conſtantinopolitana non aliam ob rem& Imperatorem& Iudices iſtos inter- fuiſſe liquet, quàm vt ordine omnia agi procurarent, ne quid per vim aut per tumultũ fie- ret, vt libera cuiq; poteſtas dicendi daretur. Si quid per vim aut tumultum factum eſſet, de eo cognoſcerent, ac de ſontibus pœnas debitas ſumerent. Atq; ad hanc, non ad aliam rem Iudices cõſtituti fuiſſe videntur, quod ex actis vtriuſq́; Synodi,& quartæ Chalcedonenſis, & ſextæ Conſtantinopolitanæ videre licet. Quid enim aliud ibi Iudices, aut etiam Impe- rator ipſe, quam legi preces, quæ acta eſſent recitari, authentica monumenta proferri, ad ob- iecta reſponderi, ſi qui cupiebant audiri, eos intromitti mandabant: vociferationes prohibe- bant, ſi qua vis illata, fi quid per tumultum factum eſſet, cognoſcebant: vbi de fide ageba- tur, Synodo iudicium permittebant. Quod vel illa verba indicant in actione prima Chal- cedonenſi, vbi Iudices& Senatus dixerunt. Dicat ſancta Synodus, ſi canonicis epiſtolis ſanctæ memoriæ Cyrilli conſonat interloquutio Euſtathij reuerendi Epiſcopi. Et in octa- ua actione iidem Iudices. Omnis iam dubitatio de Theodoreto reuerendo eſt ſoluta, quip- pPé& Neſtorium coram nobis anathematizauit,& à ſanctisſimo Leone ſuſceptus eſt,& definitonem fidei ſiiſcepit,& epiſtolæ ſanctisſimi Leonis ſubſcripfit. Deeſt igitur vt ſen- tentia à Deo amabilitate veſtra proferatur, vt Eccleſiam ſuam recipiat, ſicut& ſanctisſimus Leo iudicauit. Qua ſententia per Epiſcopos lata, dixerunt Iudices, vt ſecundum decre- tum ſancti Concilij(non ſinum, aut Imperatoris) Theodoretus Eccleſiam reciperet. Simi- liter& de Iba factum eſt,& de aliis nonnullis. Ad eundem modum in ſexta quoque Sy- nodo Imperator,& ſanctiũ Conciliũ dixiſſe legũtur. Diſcurrat Georgius codices, proueniat lectio, fiat lectio, alter liber relegatur. Itidẽè& glorioſisſimi Iudices nunc hunc, nunc illũ, in- tromitti iuſſerunt. Poſteaquam verò ventum eſt ad ſententiam cõtra Machariũ ferendam, iam nec Imperator loquitur, nec Iudices, ſed ſola ſancta Synodus, quemadmodum ex duo- decima — orm ſrl Ita5 niuid mca) tacle unt em b⸗ lo ſbi do loce atus mmil ÄSy ropla gür gn luerldle defnie ghnie qoo edu Alg m ha alunn dicnne lam iuc §inul ſilci mus in Inea 1 aſdap runt. usic fieri. 1 4 enten ☚ um 1.☛☚ Chalc e antur! ta in ha iſtosit umultü tum eſſ d aliam lcedons: eiam li ferri, ac nes proß e flde ag 8 prima. aicis ep . Etinſs ſoluta xeptus 6 gitur Vi Nanctis ndum peret · aquoqu ces,prol nunc 1 riũ ferel dum eN ˙— — E OE CVMENICO. 22 „ decima& ſedecima actione videre licet. Sed& in actione decimaoctaua, poſteaquàm ſub- ſcripſiſſent trecenti quinquaginta Epiſcopi, in ipſo fine ſubſcripſiſſe legitur Imperaror in hęc verba: Et ſubſcriptionẽè piisſimi& Chriſto dilecti Conſtãtini Imperatoris, legimus& cõſen ſimus. Ac mox: Conſtãtinus piisſimus Imperator dixit: Edicat ſanctũ& vniuerſale Conci- lium, ſi cũ conſenſu omnium Epiſcoporũ promulgata eſt definitio, quæ ad præſens celebra- ta eſt. Cumꝗ; ſanctum Conciliũ exclamaſſet: Omnes ita credimus, edictum ſcribi fecit Impe rator, vt quod fuit à Concilio definitum, id omnes firmiter obſeruarent. Ac primus fuit hic, qui ſubſcripſiſſe Concilij definirioni videtur, ſed nõ iudicans, verũ conſentiens tätum: quod factum etiam à quibuſdam in Concilio Arauſicano viris illuſtribus eadem forma legimus. Quamuis in octaua Synodo generali, cuum poſtularetur à Baſilio Imperatore, vt primus ipſe ſubſcriberet Concilij decretis, reſpõdiſſe legitur. Tranquillisſimum imperiũ noſtrum ſequu- tum præcedentes& iuſtisſimos Imperatores, Conſtantinum videlicet Magnum,& Theo- ſium ac Martianum, ac cæteros, vult ſubſcribere poſt ſubſcriptionem omnium Deo amabi- lium Epiſcoporum: ſed quoniam poſtulat præferri nos ſanctitas veſtra, ſubſcribam poſt ſub- ſcriptionem omnium ſanctisſimorum vicariorum: Edocti enim ſumus à Chriſto vero Deo noſtro, habere exaltantem humilitatem. Ex quibus verbis colligitur, ſubſcripſiſſe quidẽ Imperatores in aliis conciliis œcumenicis, verùm in his actis, quæ habemus, præterquam in ſexta& octaua Synodo nullius Imperato- ris ſubſcriptionem reperire licuit. In Chalcedonenfi verò concilio Ppiſcopi ſubſcripſerunt hac forma: Flauius epiſcopus Conſtantinopolitanus iudicans. Et alio quodã loco, definiens ſubſcripſi: Presbyteri verò ſimpliciter: Euſebius Presbyter fubſcripſi. Quæ forma etiam in quinta Synodo inter Epiſcopos& Presbyteros fuit obſeruata, vt Epiſcopi ſubſcriberent, definiui& ſubſcripſi: Presbyteri ſequendo, definita ſibſcripſi. In ſeptima Synodo, qué eſt ſecunda Nicæna, interfuerũt quidem duo Senatores, ſed initio pauca loquuti, perpetuò po- ſtea tacuerunt: Epiſcopi, qui numero fuerunt trecenti quinquaginta, decreuerunt& ſubſcri pſerunt, prætereà nemo. In octaua Synodo, quæ fuit Conſtantinopolitana quarta, interfuit quidem Baſilius Imperator& ſubſcripſit, ſed quàm ab eo fuerit alienus, vt aliquas in iudi- cando fibi partes de fidei negocio ſumeret, ex his quę ſuperiuùs ſcripta ſunt, cognoſtere licet. Primo loco ſiibſcripſerũt legati, quos Adrianus Pontifex Romanus miſerat, hac forma: Ego Donatus Dei gratia Epiſcopus ſanctæ Oſtienſis Eccleſiæ, locum obtinẽs Domini mei Adria- ni ſummi Pontificis& vniuerſalis Papæ, omnia quæ ſuperius leguntur, huic ſanctæ& vni- uerſali Synodo præſidens, atq; ad volumtatem eiuſdem eximij præſillis promulgaui,& ma- nu propria ſubſcripſi. Qua forma& collegæ eius duo vſi ſunt. Ignatius verò hac forma ſub- ſcripſit: Ignatius miſericordia Dei Epiſcopus Conſtantinopoleos nouæ Romaæ, ſanctã hanc Vniuerſalem Synodü ſuſcipiens,& omnibus, quæ ab ea iudicata& ſcripta ſunt, concordans & definiens ſubſcripſi manu propria. Quam eandem formam in ſubſcribendo ſequuti ſunt Ioſeph vices agens Patriarche Alexandrini, Thomas Antiocheni, Helias Hieroſolymitani. Poſt quos tandem ſubſcripſerunt Imperatores hac forma: Baſilius Conſtãtinus& Leo per- petui Auguſti in Chriſto Deo fideles Principes Romanorum:& magni Imperatores, ſan- ctam hanc& vniuerſalem Synodum ſuſcipientes,& omnibus, quę ab ipſa definita& ſeri- Pta ſunt, cõcordantes, ſubſcribimus manu propria. Ex eo videre licet, quod Imperatores, vel quicunq; alij non Epiſcopi, etiam in ſubſcriptionibus ſuͦis diligenter cauerunt, ne quid tan- quam iudicantes in fidei aut quacunq; tandem Eccleſiaſtica cauſa feciſſe viderentur. Simul& illud notatu dignum eſt, quod in Oecumenicis Conciliis præſidebant Romani Põtificis legati. Lxtat in bibliotheca Vaticana Vigilij libellus manuſcriptus, nec adhuc quod ſciamus in lucem editus, in quo inſertaeſt profesſio Mennæ Patriarchæ C onſtantinopolita- ni. In ea quatuor ſynodis œcumenicis enumeratis ſic loquitur Mennas. In quibus iuxta tem pora ſua prædeceſſores Sanctitatis veſtræ beatisſimi Papę ſenioris Romè ipſis ſynodis præ- ſederunt. In Chalcedonenſi quoq; ſynodo ſic legitur. Paſchaſius& Lucenſius Reuerendiſs. epiſcopi,& Bonifacius Presbyter tenentes locum ſedis Apoſtolice, quia misſi apoſtolici ſem per in ſynodis prius loqui& confirmare ſoliti ſunt, per Paſchaſium dixerunt. Et aliquanto ſuperius: Paruitatem noſtrã Pontifex huic ſancto Concilio pro ſe pręſidere pręcepit. Ideoq; neceſſarium eſt hæc, quæ in medium proferuntur per noſtram interlocutionem diſceptari. Vſq; eo autem Imperatores catholici iudicium in cauſa fidei ſibi non arrogarunt, vt ne hæretici quidem id feciſſe videantur. Hunericus Arrianus quamliber ſæuus tyrannus, non ipſe tamen iudicium de fide ſibi ſumpſit, ſed Patriarcham Cyrillum Iudicem eſſe permiſit. Theodoricus itidem Arrianus ad iudicium Eccleſiaſticum vocatus in Synodali arbitrio eſſe dixit, in tanto negocio ſequenda præſeribere, nec aliquid ad ſe præter reuerentiam de Eccle- ſiaſticis negociis pertinere. Quid autem?quod vix hæreticorum aliquem feciſſe quiſquã re- periet, id facturum quenquam putamus, qui vel micã in ſe Chriſtiani pectoris habeat, quiq́; catholicus& orthodoxus dici& eſſe velite Nihil eſt quod in priſcis illis cõmemorandis lon- giores ſimus, noſtri etiam ſeculi principes non minori præditos religione videre licuit. Anni iam triginta& amplius interceſſerunt„cùm noua quædam& peregrina dogmata D 4 ſparſit Conſtantini Im: per. ſubſcripꝛio. Baſilii Imper. mode ſtia. ACl. 1o. In Concilio qu: 4 buſdã imperatoꝛ rum ſub ſcriptio: nes reperiuntur. Conciliis Epi/jco⸗ porum& preſ⸗ byterorum ſub= ſcripiiones. In Coneiliis Prin cipum laicarum ſubſcripriones. Vigilius. In Conciliis geneꝛ ralibus Pontificis Romani legati pra ſidebant. All. 102 AcCl. 3. Hæretici princi= bes recuſarumr Iu dicium in cauſa fidei ferre. Victor. lib. 2. de perſecutione lan da. in 4. Fynoda Rom. ſub Fym: macho Papa. Cap. 24. Lutheranæ hæ: reſeos ortus. Deeretorum Ee⸗ cleſtaſticorum prin eipes exe- cutores. Ac.I, dHE CoONCILIO ſparſit in vulgus Martinus Lutherus, qui princeps fuit& auctor ſectarum, quibus miſeran- dum in modum Germaniam diſſectam eſſe videmus: Quas quæ clades, quæ ſint calamitates conſequutæ, quis eſt qui ſine lachrymis commemorare queat? Si Turcarum ipſe tyrannuis cum quamlibet numeroſo exercitu Germaniam peragraſſet, maiore illam clade vix afficere potuiſſet. Hunc itaq; Martinum Lutherum tot ſectarum totꝗq́; cladium auctorem paterne monuerat initio Leo Ponrtifex, vt errores ſuos reuocaret, atq; ad ſanam aliquando mentem rediret: Sed cum nihil paternis adhortationibus ſuis profeciſſet, de Concilio patrum ampliſ- ſimorum,& eorum qui doctrina ſacrarum literarum præſtabant, Martinum hæreticũ pro- nunciauit, ac miſſo ad vnum omnium Chriſtianisſimum Imperatorem, vered; catholicum Regem Carolum eius nominis quintum, qui feliciter adhuc imperar legato, poſtulauit ab eo tanquàm primario Eccleſiæ filio& aduocato, vt ſententiam ſedis Apoſtolicæ ſequutus, pœ- nas contra eum decerneret, quibus hæretici condemnari conſueuerunt, iuxta morem à vete- ribus Chriſtianis& orthodoxis Imperatoribus obſeruari ſolitum. Neq; enim nouum hoc eſt, quod Epiſcoporum ſententiam Imperatores& Reges exequutioni mandare conſueue- runt: Sic namꝗq; Conſtantinum, ſic Valentinianum& 1 heodoſiũ, ſic Arcadium& H onoriũ & Martianum,& alios feciſſe legimus. Et extat in Synodo quinta Conſtantinopolitana cõ- ſtitutio Iuſtiniani Imperatoris contra Anthimum, S euerum, Petrum,& Zoaram, in qua his verbis vtitur: Rem non inſolitam imperio& nos facientes ad præſentem venimus legem. Quoties enim ſacerdotum ſentètia quoſdam indignos ſacerdotio de ſacris ſedibus depoſiit, quemadmodum Neſtorium, Eutychen, Arrium, Macedonium, Eunomiũ„‚& quoſdam alios, Caroli.Imper. factum præcla- xu& laus. Carolus ʒ. Imp. fidei& religio: nis cauſam& negocium cogno- ſcere& iudicare non ad ſe ſed ad Romanum Pon- tificem& ſedem Apoſidicã per- iriere diait. Sigiſnudi primi regis Pol. pietas conſtantia. Srgiſmuudi Au- gufli reg. Pol. pieras. Mat. 20. De fdei,& reli: gionis cauſis co- guoſcere& iu⸗ qicare non ad ſe, 4 ſed ad epiſcopos pertinere dixe- rniut yeges. Baſtliſcus imp. acceptus ab Epiſcopis. Euag. li. 3. c. 4. Lib. cap. 16. in breuiar. Nicepho. li. 16. c.3. eccle. hiſt. ad iniquitatem nõ minores illis, toties imperium eiuſdem ſententie& ordinationis cum ſa- cerdotum auctoritate fuit. Horum igitur exemplum ſequutus Carolus quintus Imperator, puri Dei verbi propugnator acerrimus, non grauatim ſe facturum oſtendit, quod A prima- rio Eccleſiæ filio& aduocato factum oportebat. Quoniam verò veheméter inſtabant non- nulli, vt prius hominem ad ſe vocaret, quam ad exequutionem decreti à ſede Apoſtolica la- ti procesſiſſet: cùm illis negare non potuiſſet, ne quis factum hoe illius ſecus interpretari posſit, in edicto ſuo, quod promulgari fecit, cauſam cur eum accerſiri fecerit, his verbis adſcrĩ pſit: Non vr nos, inquit, de hoc negocio iudicaremus aut cognoſceremus, cùm id procul- dubio ad Romanum Pontificem& ſedem apoſtolicam pertineat: neq; vt res ſacroſanctæ fidei noſtræ nunc tandem poſt rot ſecula per nouas altercationes, cum magno fidelium ſcandalo& perturbatione, ac infidelium deriſione, in controuerſiam vocari pateremur: ſed vt cum vulgi& plurimorum ita petentiũ ſatisfactione, hominis animum percontantes, eum bonis monitionibus ac ſuaſionibus ad rectam ſemità, ſi fieri poſſet, reduceremus. Nunquid & hic obſcurè tulit, minimè ſuarum eſſe partiũ de fidei cauſa cognoſcere? Quod clarius etiã oſtendit poſted, cum poſtulantibus id à ſe nonnullis, non velle ſe quicquam determinare, neq; poſſe concludere de negocio religionis, reſpondit: ſed apud Pontificem Romanum pro officio ſuo diligenter ſe darurum operam de congregando Concilio generali: ſicut in Augu- ſtanæ confesſionis exordio legitur, Sed iam ad reges noſtros veniamus, qui, ex qua Carolus Imperator paternum, ex eadem clarisſima Auſtriæ familia maternum ſuum genus ducunt. Et ſanctus ille Rex Sigiſmundus, eius nominis primus, qui ante annos non ira multos in Chriſto obdormiuit, cum aliis he- roicis virtutibus multis clarus, tum in tuenda fide catholica conſtantia quadam& animi ro- bore ſingulari præditus:& qui libenter veſtigiis eius incedit ſerenistimus fllius hic eius, eiuſdem neminis ſecundus, quem vtinam paterna felicitate paternos annos aſſequurum, re- gni huius gubernacula longisſimo tempore tenentem videamus, nunquid non& ipſi non eodem animo, eadem ſententia, eademꝗ; religione fueruntè Poſtularunt ab vtroq; nonnulli (quibus rectè dici potuit, neſcitis quid petatis) vt purum Euangelium in regno ſuo prædi- cari permitterent: Reſpondit Diuus Pater: ſui non eſſe muneris de puritate verbi cogno- ſcere, ad Epiſcoporum id officium pertinere, quorum quidem hac de re iudicio ſe etiam ip- ſum libenter maieſtas eius ſubmitteret, eorumqꝗ́; iuriſdictonem ſaluam in omnibus eſſe vel- let. Reſpondit iiſdem propè verbis ſerenisſimus filius eius. Neque dubitandum eſt, quin quotquot ſunt catholici Reges& Principes, ſi quis eis iudicium de cauſis fidei delatum vel- let, idem omnes vno ſint ore reſponſuri. Quòd ſi maximè ſecus aliquis feciſſe reperiretur, nec allegandus tamen eſt error, nec defendendus,& verum eſt quod prouerbio dicitur: vna hirundo non facit Ver. Auſus eſt& re& nomine Baſiliſcus Imperatorcirculares dare literas, quibus Chalcedonè- ſe Concilium,& Leonis libellum per anathema damnaret: Quod tamen ipſiun fecit Epiſco- porum ſuorum ſententiam ſequutus, qui circularibus eiuſinodi literis etiam ſubſeripſerunt, vt magis exequutoris, quam Iudicis officio functus videri queat. Sed has tamen ipſas circu- lares literas nõ ita multò poôſt aboleri,& eis contrarias ſcribi iusſit, ſicut apud Euagriũi, Libe- ratũ, Nicephorũ ſcriptum reperimus. Auſtis fuit& Leo Imperator imagines demoliri,& ſan ctorum venerationi detrahere, ſed aduerſius eum in hæc verba ſcripſit Iloannes Damaſcenus: Non approbo Imperatorem, qui rapta& inuecta tyrannide inuadit ſacerdotij dignitatem. Non * AAA zm ſor 5¹ I 2 40 i. ,2 J 3n ſae N tut! mh 10 st Imp 1 Imi be ru adi oſto xit na.. oclie eme erbe me erelt K luc erint ollet dus n lucj eimn. t ſuc comit piſox aohib nfomm Wmh gbel ſt con dchmi Wiht tem la zepite d idopr mka Pnit Patte dlum abar. d 66, 8 t mte nd U pr licu tab S;pe AàVet um b nſuer Jonot tanac mqua! leget gepoſi am alic cum! perato Aprim— dant no ſtolica terpret rbis adl id proct croſand ⸗ fidelii 2 remur: 1 antesel* 1 3 Nunql clarius e termind manum a tin Aug— vex ead 24 giſmund um aliis K animiſ— us hic G quurum n&ipſi 81 o9; non k 3 9ſuo pr= erbi og—e ſe etias bus eſſe- 1 zum elh— gelarun erepenl. odicituſ Chulcedl ſect Ep— blerpſet— „ 64 Non Imperatos poteſtatem acceperunt ligandi atq; ſoluendi. Ac paueis interiectis:Non conſentio vt Eerſia paciſcatur ſe exequuturam imperialis edicti forinulam: imò vt mordi- cus tueatur tradisnes à patribus acceptas, ſiue ſeripto proditas, ſiue citra ſcripturà vſu Ec- deſiæ comprobats. Magis autem placidè ſimul& feſtiuè Eulogius Presbyter, quem cum Barſes Valentis Imxatoris Prefectus hortaretur, vtin doctrina fidei ſe cum Imperatore cõ iungeret. Nunquid,a vnà cum Imperio etiam ille Pontificatum eſt conſequutus? Nam& Paſtorem habemus, Sautus illius ſequimur.. Cuùm Gaianas præſere Ioanne Chryſoſtomo peteret ab Imperatore ſue quoq; partis ho- minibus, hoc eſt, Arrianivnam è ſacris domibus concedi. Reſpondit Chryſoſtomus: Non licere Imperatori aliquid adere in rebus Eccleſiaſticis ſi velit eſſe omnino pius, quemad- modum in illius vita ſcribisymeon Metaphraſtes. In eandem ſententiam quoſdam patres cõtra Leonem Iſauricum driſſe, narrat Theoſterictus vitam Nicetæ magiſtri ſui deſcribẽs, inter quos& hæc Theodort erba recitat. Ne tentes nunc 6 Imperator Eccleſiaſticum ſta- tum diſſoluere. Ait enim Apòolus, Quoſdam quidem poſuit Deus in Eccleſia ſua, primum Apoſtolos, deinde Prophetas, trtiò paſtores,& doctores, ad perfectionem ſanctorum. Non dixit Reges. Tibi quidem ò Iiverator ciuilis ſtatus& exercitus commiſſus eſt, hæc igitur cura. Eccleſiam autem paſtoribul& doctoribus, vt ait Apoſtolus derelinque. At ſi non vis hoc facere: ſi quis peruertendæ fidi noſtræ cauſa de cœlo nobis nunciauerit, ipſum non au- diemus, tantum abeſt vt te auditurſimus. Neq; disſimilia de quodam Epiſcopo Oeniandro refert Georgius Cedrenus, in ſuis Analibus. Cæterùm Lucifer& Hilarius non minore li- bertate Conſtantium adorti ſunt, qum Ioannes Damaſcenus Leonem. Libet autem abſcri- bere verba Luciferi. Cum is Deuteronmij locum illum produxiſſet. Loquere ad Sacerdo- tes& Iudices,& nunciabunt tibi Iudicam,& facies ſecundum omne præceptum quod nũ- ciauerint tibi. Homo quicũq; fecerit in iperbia, ne audiat ſacerdotem, morietur homo ille, & rollet malum de Iſraël. Quomodo, innuit, dicere poteris, iudicare te poſſe de Epiſcopis, quibus niſi obedieris iam quantum apud leum mortis pœna fueris mulctatus. Cùm hec ita ſint. Tu qui es profanus ad Dei domeſticos, quare iſtam ſumis in Dei ſacerdotẽ authoritatẽ, cùm etiam ipſos Judices Iudæos, tum quanco in loge manebant Dei, ex genere habere per- miſerit ſuo. Hortatus eſt eundem Conſtantum Oſias Epiſcopus Cordubenſis,&c. vt ne ſuos comites ad ſynodos mitteret: Quid enimr ale, inquit, à Conſtante actum eſt? Aut quis ibi Epiſcopus relegatus?aut quando iudiciis Ecleſiaſticis interfuit? aut quis ipſius palatinus vim adhibuit, vt contra aliquem ſubſcriptio fiere? Deſine quæſo,& memineris te mortalem eſſe, reſormida diem iudicij: ſerua te in illam dien purum, ne te miſceas Eccleſiaſticis, neque nobis in hoc genere pręcipe, ſed potius ea à nobis diſce. Tibi Deus imperium commiſir᷑, no- bis, que ſunt Eccleſie, concredidit. Et quemadmocum qui tuum imperium oculis malignis carpit, contradicit ordinationi diuinæ, ita& tu caue, ne quæ ſunt Eccleſiæ ad te trahens, ma- gno crimini fias obnoxius. Date, ſcriptũ eſt, quæ ſunt Oæſaris, Cæſari.& quæ ſunt Dei, Deo. Neq; igitur fas eſt nobis in terris imperiũ tenere: neq; tu thymiamatum& ſacrorum pote- ſtatem habes Imperator. Hæc illius epiſtolæ verba in ſin quadam ad ſolitariam vitam agen- tes epiſtola inſerit Athanaſius: qui nõnullis interiectis: IRud eſt, inquit, iudicium Epiſcopo- rum. Quid cum eo commune habet Imperator? Sin conuaà, iſta minus Cæſaris conflantur, quid opus eſt hominibus titulo Fpiſcopi? Quando à cõdito æuo auditum eſtèquando iudi- eium Eccleſiæ ablmperatore auctoritatem ſuam accepit? aut quando vnquam hoc pro iudi- cio agnitum eſte Plurimæ ante hac ſynodi fuerunt, multa iudicia eccleſiæ habita ſunt, ſed ne- que patres iſtiuſinodi res principi perſuadere conati ſunt: nec Princeps in rebus eccleſiaſticis curioſum ſe prebuit. Paulus Apoſtolus habebat amicos in Cęſaris familia,& per eos in literis ſalutabat Philippenſes, non tamen eos in iudicio ſocios aſſumpſit. Nunc autem nouũ quod- dam ab Arriana hæreſi ſpectaculum editur: comuenerunt in vnũ hæretici,& Imperator Con- ſtantitis, vt ille quidem ſub prætextu Epiſcoporum ſua poteſtate aduerſus eos, quos velit vtatur,& tamen in perſequutione mouenda perſequutor non appelletur: illi verò ſuccincti principis poteſtate inſidias faciunt, quibus volunt. Hactenus Athanaſius: Et interea profert quidam diſputationẽ à Vigilio cõſcriptam, inter Arrium& Athanaſium, in qua probus qui- dam Ethnicus ſicalloquitur vtrunq; Imperatoris Conſtantini autoritate commonitus. Per- cepi inter vos fᷣdei negotium ventiſari. Reſpondit Athanaſius: Et quis tam vecors audeat principalia præcepta abnuere? Sic ille fictus Athanaſius. At verus Athanaſius, cuius verba ex illius germano libro cixauimus, longè diuerſum ſenſit. Cæterùm vt ne rerum imperitis imponatur, ſciat lector, inter Arrium& Athanaſium Alexandrinum coram probo Iudi- ce nullam vnquam diſpurationem habitam fuiſſe. Fatetur hoc etiam ipſe Vigilius, qui fuit auctor huius libelli de diſputatione hac, quod eam ſub nomine Arhanaſij conſcripſerit tan- quam ſi præſentes, inquit, cum præſentibus ageret, vbi etiam cognitoris perſona videtur inducta. Si fuiſſet vnquami hęc habita diſputatio, certe Euſebius, Ruphinus, Socrates, Theo- doritus, Zozomenus, Nicæphorus,& alij Scriptores Eccleſiaſticę hiſtoriæ mentionem illius aliquam feciſſent: ficulneum vr planè ſit iſtorum in hac Arrij cum Athanaſio 1 præſidium. Epiſcopi iudice de principibns iu caufis Eccle: ſiaſt icis. Theodor. lib. 7. ta 8. Eccl. hiſt. Theod. li. 4. c. 1⸗ hiſt. eccle. Theoſt. in vita Nicetæ in 7. tam. Lippomani. Ad Conſtantit. Impe. pro ſancto Athanaſio li: bro priore. Oſsi Epiſcopꝛ adhortatio Conflantium. Imperator Com Hantius, ne fidei O religionis cats ſis ſe immiſceas hortatur. Atbanaſius —— Tib.. eontra Parwenianum Aulguſt in breni: culo collationum E aliis multis locis.Epiſt.iss. Ausuſt. Liboiz. cap.. evele. hiſt. Exiſt.1s2. Epiſic.ʒo. Epift.163. Au. Epiſi. 48. Lib.l. eap. 2. Ang. Epiff. 0. Opiatus. dE CO NCILIO præſidium. Sed in cauſa Cæciliani Carthaginen. Archiepiſcopi, Conſtantinen Imperatorem Iudicem fuiſſe certius eſt, aiunt, quam vt inficias ire quiſquã posſit. Demv loc. Nam quod hæretici Donatiſtæ cauſam hanc ad eum detulerint,& Optatus& Auguſirus reſtantur. Sed intereà ſeribit Auguſtinus, quod non eſt auſus Imperator de cauſa Epiécqpi Iudicare„qua- re diſeutiendam eam atq; finiendam Epiſcopis delegauit: Quod& facun eſt in vrbe Roma Pręſidente Melciade cum multis collegis ſuis. Et extat apud Euſebinn Imperatoris epiſto- la, quam ad Melciadem Põtificem ea de re ſcripſit. Si nullareligione'r ohibeatur] mperator, quominus de cauſis Eccleſiaſticis iudicaret, cur dicit Auguſtinus: qod non fuerit auſus id fa cere: Sciebat ille quod hoc ſui muneris non eſſet, quamobrem ad ontificem Romanum, ad cuius cognirionem propriè pertinebat cauſam remiſit. Quin adet Optatus, quod cũ ei pre- ces Donatiſtarum oblatę fuiſſent, liuore plenus reſpõderit: Petis à me miſerculo iudicium, cùm ipſe Chriſti iudicium expectem. Sed quæ poſteà conſecus ſunt videamus. Fuit Cæci- lianus innocens à Pontifice Romano pronunciatus. Donatiſt verò, libet autem Auguſtinĩ verbis vti, tantæ auctoritatis Epiſcopos non apud alios collgas, ſed apud Imperatorem auſi ſunt accuſare, quod malè iudicarint. Dedit igitur ille aliud Aelatenſe iudicium, alior um ſcili- cet Epiſcoporum, non quia iam neceſſe erat, ſed eorum peuer ſitatibus cedens,& omnimo- do cupiens tantam impudentiam cohibere. Neq; enim aſus eſt Chriſtianus Imperator ſic eorum tumultuoſas& fallaces quęrelas ſuſcipere, vt de idicio Epiſcoporum qui Romæ ſe- derẽt ipſe iudicaret, ſed alios Epiſcopos dedit. Quem eum iterum exclamaſſe ſcribit Opta- tus: OQ rabida furoris audacia. Sicut audaciam& impueęntiam Donatiſtarum grauiter Augu ſtinus reprehendit, ſic religionem hanc& modeſtiam mperatoris laudat: ac logè ordinatius eum egiſſe dicit, cum Epiſcoporum cauſam ad ſe del«am ad Epiſcopos remiſit, quandoqui- dem eam ad iudicium ſuum non pertinere ſciebat. quibus tamen cùm iterum ad Impèra- torem prouocatum fuiſſet, ſcribit Auguſtinus quot ipſorũ hanc pertinaciam admodum de- teſtatus tãdem eorũ importunitati ceſſerit, vt de ia cauſa poſt Epiſcopos iudicaret, a ſanctis Antiſtibus poſteà veniam petirurus. Habes qual Judex in Eccleſiaſtica cauſa fuerit Conſtã⸗- tinus, quàm ſit hanc Hæreticorum importunitcem deteſtatus, quàm inuitus munus hoc, quod ad ſe minimè pertinebat, ſuſceperit. Et inereà non eſt Veritus blatero quidam ineptiſ- ſimus qui fingit ipſe ſibi monſtra quæ oppugret, neſciens quid loquatur, aut de quibus afft- met, non eſt inquam veritus aſſeuerare, quòdauguſtinus Conſtantini factum hoc, non mo- do non reprehenderit, verumetiam cum lauie retulerit. Si cum laude retulerit quod ceſſerit hæreticorum peruerſitatibus, cur addidit, vmiam à Sanctis Antiſtibus petiturus. Certè quæ cum laude geruntur, eorum veniam peter neceſſe non eſt. Quamobrem peccaſſe quidem Conſtantinum innuit Auguſtinus, quòd ⅛e Epiſcopis, etiam poſt Epiſcoporum iudicium iu- dicauerit, ſed quoniam inuitus fecit, victus importunitate Donatiſtarum, quorum pertina- ciam hanc vehomenter deteſtatur, huits delicti ſui veniam non difficulter eum eſſe conſecu turum iudicauit: cùm præſertim execitoris magis quàm Iudicis officio functus videatur. Nec enim diuerſum aliquid ab eo quod per Epiſcopos decretum erat, pronunciauit, ſed idem illud prorſus: Cæcilianum innocentisſimum accuſatores eius improbisſimos eſſe. Le- gem etiam tulit, vt res conuictorum,& pertinaciter vnitati reſiſtentium fiſco vendicaren- tur. Sed quid opus eſt pluribus verbis, quod non liceat Imperatoribus de cauſis Eccleſiaſticis iudicare, planum facere enim ipſus ea de re Conſtantini ſententiam audiamus. Narrat Ruf- finus in Ecclefiaſtica ſua hiſtoria quod qui fuerunt Epiſcopi Nicææ cõgregati, libellos quoſ- dam obtulerant Conſtantino, quibus ſe inuicem accuſabant, quos ille recepit quidem à fin- gulis,& eos in ſinu ſuo continuit, nec quid in eis contineretur aperiẽs, ita fuit Epiſcopos af- fatus. Deus vos conſtituit Sacerdotes,& poteſtatem vobis dedit de nobis quoq; iudicandi, & ideò nos à vobis recte iudicamur, vos auté non poreſtis ab hominibus iudicari. Propter quod Dei ſolius expectati iudicium,& veſtra iurgia quæcunq; ſunt ad illud diuinum reſer- uentur iudiciũ:vos enim nobis à Deo eſtis dati Dij,& cõueniens non eſt vt homo Deos lu- dicet:ſſed ille ſolus de quo ſcriptũ eſt. Deus ſtetit in Synagoga Deorum, in medio autè Deos diſcernit. Quàm diuerſa fuit hæc Imperatoris pientisſimi ſententia, ab ea quam profert in- ſulſus hic battalogus. Non Imperatores ille de Epiſcopis, verum Fpiſcopos de Imperatori- bus cùm eſſet Imperator ipſe iudicate voluit, vt illorum ipſe, non autè illi ſuo iudicio ſubii- cerentur æquum eſſe cenſuit. Quid autem ſi nec illorum diuerſa fuit ſententia qui cauſam hanc Eccleſiaſticam ad Imperatorem Conſtantinum detulerant? Quid ſi iidem illi ſuũ hoc factum condemnarunt. Inſtituerat Honorius Imperator, vt collatio fieret inter Auguſtinum & Donatiſtas. Quos tum clamores Donatiſtæ non edebant? quantam ex ea re inuidiam& odium conflare Catholicis conabantur, quòd Eccleſiæ cauſam apud Imperatoremagerent? Sed quid ad hęc Auguſtinus? Quod in nobis, inquit, modo reprehendunt, dicentes: Non de- bere Chriſtianos contra inimicos Chriſti aliquid à Chriſtianis Imperatoribus poſtulare, priores idipſi fecerunt. Sic ſuum hoc factum ipſi Donatiſtæ reprehenderunt, quos Optatus etiam his verbis alloquitur. Quod de nobis dicitis, quid Chriſto cum regibus? quid Epiſco- pis cum palatiis? Si notaeſt noſſe Reges, vos tota Perfundit inuidia. Na hoc priores maiores Veſtri TImpe l ropem ü ſcri onueni eoru endlo, Ncontu llom dius ore datelch czugr Mleiuci fimilem olis ex Niortte Wafidei b luris. ngidc lat 4 E' porz de Imo anſen Uis us eum in thec 1 oli leg bere n llm e enl C s her rone rmn qu f. 8 q— RoOia pi— erat, us Id ☚ um eip— diciu— RCæe— ugu ☚ drem a ☚ rumſc— omnin deratol Rome— bit O9 uter Au ordinat andoq d Imps nodum et,à ſan rit Con aunush im ineg uibus at c,non uod ceſſ „Cexte aſſe qui udicium am pert eſſe conl e Videadt. aciauit* los eſſe. ε 5 vendica& Ecdeſial t Narrat bellos q t ⸗ uidem 9 2 piſcopé t2 qʒ iudic— ari. Pré* 3 1 n 1 7 e uinum? mo DeOo io autéſ mproſs 2 elmpens r. judicioſ a quids m illiſcj s auguſt inuidi. OE CVMENICCO. 24 4. veſtri fecerunt. An autem hæc Donatiſtarum vox eadem propè cum illa non eſt quam ex Athanafio paulò ante protulimus. Sic& ipſos hæreticos iudicaſſe videmus nefariun ſcelus deſignari ſi cauſam Eccleſiæ cognoſcat Imperator: quæ quod ad Honorium à Catholicis de- lata fuit, necesſitate factum eſt, qusę cùm ingens telum ſit, legem non habere dicitur. Magnus tum fuit furor Donatiſtarum, qui totam occupauerat Aphricam violentis aggresſionibus, la- trocinationibus, itinerum obſidionibus, rapinis, ignibus, cædibus ſicut ſcribit Auguſt. Multa vaſtantes, cuncta terrentes. Nihil ab eorum infidiis erat ſatis tutum, Auguſtino præſertim, quem ſicut memoriæ prodidit Posſidonius, velut lupum occidendum eſſe in defenſionem gregis, ſcilicet ſui, dicebant. Hec igitur necesſitas compulit Catholicos vt ab Imperatore Iu- dicem dari ſibi peterent. Et erat hoc extraordinariũ,& agebatur cauſa mixti fori, cùm in ea ciuilis quæſtio facti de Cæciliano verſaretur, deq́; ordinatore eius Felice, quam ipſi priores olim ad Conſtantinum detulerant. Deinde, qui præſidebat ei collationi, cognitio magis illi quàm iuriſdictio mandata videbatur, vt cognitoris potius quàm Iudicis perſonam ſuſtine- ret. Scripſit breuiculum collationis huius Auguſtinus, non aliud ei quam cognitoris nomen in eo tribuit. Idem facit& Posſidonius. Graues nihilominus ea de re Donatiſtæ quærimo- nias edebant. Nefarium eſſe ſcelus queritabãtur Imperatoréè de cauſis Eccleſiaſticis iudicare: adeò nec ipſis hæreticis tolerabile facinus hoc videbatur. Hæc nos hoc in loco pluribus ver- bis cõmemoranda duximus in hac nouisſima editione, quod vidimus inſulſi battalo gi cuiuſ⸗ dam librum, quem de traditionibus inſcripſit, in quo multis modis probare nititur iudicium de cauſa religionis ad Reges& Principes pertinere. Quo libro ſicur nihil infantius, ita nihil poteſt eſſe maledicenrius: Cùm enim habere ſe malam cauſam intelligat, ſic ſe tandem in ea fore ſuperiorem perſuaſum habet, ſi Græca, Latina, Germana lingua, quam plurima pro- bra, conuitia, maledicta mendaciter eiaculatus fuerit in eum, quem non nouit: ſi ſeelera- tum, impium, diabolicum vocauerit, ſi in ima tartaris detruſerit. Quaſi verò maledixiſſe viciſſe ſit. Nos verò caput hoc inſanum ad Antyciras relegabimus,& ad ſecundam Syno- dum veniemus. Poſt quem Valentinianus Imperator iunior, Iuſtinæ matris impulſu, cùm puer adhuc eſ- ſet propemodum, ſibi de fide iudicium vſurpare conatus eſt. Cæterùm his ad eum verbis Am broſiũ ſcripſiſſe legimus:Dalmatius me tribunus& notarius mandato, vt allegauit, clemen- tiæ conuenit tuæ, poſtulans vt ipſe Iudices legerem, ſicut legiſſet Auxentius, nec tamen ex- presſit eorum nomina, qui fuerant poſtulati, ſed id addidit, quòd in conſiſtorio eſſet futura contentio, arbitro pietatis iudicio tuæ, Cui rei reſpondeo, vt arbitror, competéẽter, nec quiſ- quam contumacem iudicare me debet, cùm hoc aſſerã, quod auguſtæ memoriæ pater tuus, non ſoluùm ſermone reſpondit, ſed etiam legibus ſanxit ſuis. In cauſa fidei vel eccleſiaſtici Alicuius ordinis eum iudicare debere, qui nec munere impar ſit, nec iure disſimilis(hæc eni Verba reſcripti ſunt) hoc eſt, ſacerdotes de ſacerdotibus voluit iudicare. Quinetiam ſi aliàs quoq; argueretur Epiſcopus,& morum eſſet examinanda cauſa, etiam hanc voluit ad epiſ⸗ copale iudicium pertinere. Quis igitur contumaciter reſpondit clementię tuæeille qui te pa- tri ſimilem eſſe deſiderat, an qui vult eſſe disſimilemè niſi fortè vilis quibuſdam tanti I mpe- ratoris exiſtimatur ſententia, cuius& fides, confesſionis conſtantia probata eſt,& ſapientia, melioratæ reipublicæ profectibus prædicatur. Quando audiſti clementisſime Imperaror, in cauſa fidei laicos de Epiſcopo iudicaſſe? Ita ergo quadam adulatione curabimus, vt ſacerdo- talis iuris ſimus immemores,& quod Deus donauit mihi, hoc ipſè aliis putem eſſe creden- Ae dumè Si docendus eſt Epiſcopus à laico, quid ſequitur? Laicus ergo diſputet,& Epiſcopus audiat? Epiſcopus diſcat à laico? At certè ſi vel ſcripturarum ſeriem diuinarum, vel veter- AA tempora retractemus, quis eſt, qui abnuat, in cauſa fidei, in cauſa inquam, fidei, Epiſcopos ſo lere de Imperatoribus Chriſtianis, non Imperatores de Epiſcopis iudicare? Eris Deo fauen- te etiam ſenectutis maturitate prouectior,& tunc de hoc cenſebis, qualis ille Epiſcopus ſit, qui laicis ius ſacerdotale ſiibſternit. Pater tuus, Deo fauente, vir maturioris æui dicebat, non eſt meum iudicare inter Epiſcopos, tua nunc dicit clementia, ego debeo iudicare. Neq; verò ſcripſit hæc modò, verum& dixit Ambroſius, quemadmodum ad ſororem ſcribens ipſe nar- rat: Noli te grauare, inquit, Imperator, vt putes te in ea, quæ diuina ſunt, imperiale aliquod ius habere, noli te extollere. Eſto Deo ſubditus: Scriptũ eſt: Quę Dei, Deo, quę Cæſaris, Cæ- ſari. Ad Imperatorem palatia pertinent, ad ſacerdotè Eccleſiæ. Publicorum tibi mœnium ius commiſſum eſt, non ſacrorum. Atq; hæc quidem contra Valentinianum Ambroſius. Qui cũ Aquileienſi Concilio interfuiſſet, in quo quidam Arrij ſectator Palladius, itidem vr noſtri temporis hæretici: iudicium Epiſcoporum fugiebat, ac alios quoſdam ex vtraq; parte audi- tores venire volebat. Quos quæris auditores?inquit Ambroſius: Sacerdotes de laicis iudica- re debent, non laici de ſacerdotibus. Ac paulò poôſt: Etſi in multis impieratibus deprehenſus ſit Palladius, erubiſcimus tamen, vt videatur qui ſacerdotium ſibi vendicat à laicis eſſe dam- natus, qui& in hoc ipſo damnandus eſt, quod laicorum expectat ſententiam, cùm magis de laicis ſacerdotes debeant iudicare. AudintuVaremũde quid dicat Ambroſius? In cauſa fidei negat laicos vnquã de Epiſcopo iudicaſſe: Lib. 3. con. Iet: lianum cap. i. In vita Aug⸗ Cap.5s Cap tʒ. Valentinian audacia. Epi Fs. 32. Imperator Va- lent. ſe Sccleſia: ſticis rebus im:- miſcens ab Am⸗ bro. valdè re: prebenditur. Theodoſii reſera: ptuna de iudi cio in fiĩde. Epiſcopi de Iins peratoribus& laicis in cauſa fidei iuclicant, non laici de Epi/ſcopis. 72 2 Epl. 33⸗ Mat. 22⸗ Varemandus valdè coöfusalur- ——————˖n—— Cap. 24. Epiſcopi nomine rndinus qui lai- Ꝙ 7 cis ſacerdotale ius ſubſlernit. Ambroſii Sfe g 40G. Ruff li. 2.c.1. eccle. hiſt. Au lib.5. conj. ca. 13. Baſfl. epiſt. Auguſt. de nup. & conenpiſ. Iih. 1. caνο. 35- Idem de cura pro ano' uis. cap. 17. Amb. epiſl. 24. T heo. lib. 5. ca. 18. ecele. hißt. Lib. l. Theodo. pietas c patientiæ, CE in Amb. amor. Epiſcopi pro ee ele. iuribus xeloſi referuntar. Con feſſ. Augu: Nana concedii iu: dicinm epiſcopis zn cauſa fidei. Partes no eſſe in Eccleſia. jed apud hæxreticos. Eſalm 65. Is Pal. 49. dE COCNCIILIOG 2 2„. 5 F 72 8 audicaſſe:in cauſa fidei Epiſcopos de Imperatoribus, non Imperatores de Epiſcopis iudicaræ dicit ſolere: nec eſſe dignum cenſet, Epiſcopi nomine, qui laicis ius ſacerdotale ſubſternir: Palladium autem vel hoc ipſo nomine damnandum iudicat, quòd laicorum expectat ſenten tiam, cum magis de laicis ſacerdotes debeant iudicare- Quod fi tyrannicum eſſe putas affirx- mare, ad iudicium de rebus religionis ſolos Epiſcopos in concilium admittendos, nnne d rannum apertè vocas Ambroſium, cuius hæc eſt ſententias qui mortem prius oppetere, quàm laicis ius ſacerdotale ſubſternere fuit paratus: At quem tu virum inſimulare tanti criminis audes? eũ cuius iam inde à mille ducentis annis ſemper in Eccleſia Dei ſacroſancta fuit apud omnes memoria: quem Ruffinus Eccleſiæ murum& turrim validisſimã: quem Auguſtinus ab illo baptizatus, in optimis notum eſſe ſcribit orbi terræ,& pium Dei cultorem appellat: quem epiſtola quadam Baſilius celebrat: Cui Pelagius quoq; quamuis hæreticus hoc elo- gium tribuit, quod in eius præcipuè libris Romana fides eluceat, qui ſeriptorum inter Lati- nos flos quidam ſpecioſus enituerit: cuius fidem& purisſimum in ſeripturis ſenſum, ne ini- micus quidem auſus ſit reprehendere: quem deniq; tanta fuiſſe vitæ ſanctimonia narrat Au- guſtinus, vt eum viuum adhuc etiam dæmones confiterentur atque vt ſibi parcerer, obſe- crarent. Hunc tu talem virum, cui non catholici modò, verumetiam veritatis hoſtes hæreti- ci, quin& dæmones jpſi, fidei, doctrinæ, ſanctimoniæ, tam illuſtre teſtimonium tribuerunt, vocare tyrannum,& hanc ei tam turpem notã inurere audebis? Sed non eſt tyrannus Vare- munde, qui ius ſuum tuetur: ſed Epiſcopi nomine dignus non eſt, qui laicis ius ſacerdotale ſubſternit. Quin tu potius Varemunde gladiatorio quodam animo viam ad tyrannidem af- fectare videris, qui paſtores loco ſubmoues, qui per vim Epiſcopos iure ſuo ſoliare,& in ordinem cogere, qui, quæ propria eſt eorum iuriſdictio, eam laicis mandare contendis. Fecit quidem hoc Valentinianus quondam Imperator, vt virum hunc ſanctisſimum, epiſcopale ſuum ius pro eo vt debuit viriliter tuentem, tyrannum& pluſquam tyrannum appellaret, ſed fecit puer, fecit à matre deceptus,& eum facti non ita multò poſt poœenituit: informatuſ- que fide ac inſtitutis catholici principis Theodoſij, tanto in Ambroſiũ affectu poͤſt incubuit, vt quẽ anteà perſequebatur, eum diligeret: quem antèvt aduerſarium repellebat, eum vt pa- rentem putarct. Pientisſimus autem Imperator Theodoſius, quamuis propter patratam cę- dem eccleſiæ primum ingreſſu per Ambroſium prohibitus, deinde iam recõciliatus, cancel- los egredi iuſſus eſſet, intra quos myſteria peragebantur, quod Imperatores purpura faceret, ſacerdotes non faceret, non modo tyrannidis ei probrum non obiecit, verumetiã hac ipſa de cauſa præ cæteris eum Epiſcopi nomine dignum eſſe iudicauit, neq; ſe noſſe quenquà affir- mauit, qui ſciret Epiſcopum agere, præter vnum Ambroſium. Da Chriſte tales tyrannos Ec- deſiæ tue multos, qualis vel Ambroſius hig fuit, vel ante eũ Babilas à Chryſoſtomo celebra- tus, vel poſterioribus ſeculis Thomas Cantuarienſis Archiepiſcopus in Anglia, Stanislaus Cracouienſis Epiſcopus in Polonia. Tales, quos tu tyrannos, Chriſtus autem bonos paſto- res vocat, ſi nunc haberet multos Eccleſia, qui laicis ius ſacerdotale non ſubſternerent, qui aſcenderent ex aduerſo, qui murum ſe pro domo Iſraẽl opponerent, ac ſtarent in prælio im die domini, parati ſemper animas ponere pro ouibus ſiiis, neq; tibi viam ad tyrannidem af- fectare liceret, neq; tot lupi graſſarentur in ouili Chriſti, neq; tam diu tam fœdè ſciſſam in- conſutilem Chriſti tunicam videremus. Quid autem dicis Varemunde?ſi quod tu tyrannicum eſſe vis, id iuſtum& legitimũ eſſe iudicauerint etiam hi, quorum te partis eſſe non obſcurè fers: qui confesſionis Auguſtanæ: quaàm Chriſtanæ cenſeri malunt? Tanta eſt vis veritatis, vt etiam per hoſtium veritatis iu- gula nonnunquàm erumpat. Nunquid non hæc verba ſunt veſtræ confesſionis Auguſtanæ? Secundum Euangelium, ſeu, vt loquuntur, de iure diuino, nulla iuriſdictio compertit Epiſ- copis, hoc eſt, his, quibus eſt commiſſum miniſterium verbi& ſacramentorum, niſi remitte- re peccata: item cognoſcere doctrinam,& doctrinam diſſentientem ab Euangelio reiicere, & impios, quorũ nota eſt impietas, excludere a communione Eccleſiæ. Audin'tu Varemun- de, quid illi ipſi confiteantur, quorum tu partis es? Cognoſcere doctrinam,& doctrinam ab Euangelio diſſentientem reiicere, nulla circuitione vſi, diſertis verbis iuriſdictionis Fpiſco- porum eſſe dicunt, atq; hac in parte cum catholicis conſentiunt. Cur igitur tu, quod in eadẽ illa confesſione, quam es amplexus, prohibetur, commiſces poteſtates, Eccleſiaſticam& ci- uilem? cur laicos irrumpere iubes in alienum officium? Sed in re vel meridiana luce clariore confirmanda, quam etiam ipſi concedere coguntur aduerſarij, longiores eſſe nolumus, cum præſertim inſtituti noſtri non fuerit hoc loco de iu- riſdictione Epiſcoporum diſſerere: ſed illud modò propoſitum habuimus, quæ ſit Eccleſia catholica, demonſtrare: quo nomine non pars, neq; enim ſunt partes in Eccleſia, verùm to- tum quiddam ſignificatur. Docet hoc Auguſtinus, explicans illud ex Pſalmo: Jubilate Deo omnis terra. Nemo, inquit, in parte iubilet, omnis terra iubiler, catholica iubilet. Catholica totum tenet, quicunꝗq; partem tenet, à toto præciſus eſt, vlulare vult, non iubilare. Et iterum alio loco. Non audio oſtendentes partes: Deus deorum totum mihi oſtendit, qui vocauit ter ram à Solis ortu viq́; ad occaſum, totum redemit: partes autem id eſt, calumniãtes condem- nauit. * aunos sfont, Wom oltara er enl oltai” Wvurid iriani olican. mDona cem vii rarü olb ad Hor aeam! libus Il Imn. Vtr dere n. vvolte Dorbet Sum. 5I Donari llatea nin ordo trer bi rpeum dtL cesſoonis batjtaen Joldäy te oculos im bſäla poluit turare tes, t ili. No le glori Donati kerrarun 1 ſc& lti cop cdung, d ſcllo z9 imn. gi Rteconue ferlls mütNc. ſe pehe oleer ſbüren ui incub um vtſ.— dratam— 8, can arafaca hac ipſſ a aqua en annos 2 do celel- 4 Stanid& nos pa- ⸗ nerent, K 3 n præli² i nnidem 4 eſciſig r egiimi EH Auguſd= veritari Auguſ 22 mpetit! A niſi ren 2* elio reil* uVaref octrina 8 onis EH quodiſr: ſicmſ CE CVMENICO. 2 nauit. Non ſunt ergo partes in Eccleſia, quæ totum tenet, in qua idipſum dicunt omnes, vt recte de ea Propheta ſcripſerit: Hieruſalem qus ædificatur vt ciuitas, cuius participatio in id- ipſum. Odioſum eſt partis nomen. Siquidem de parte dici volunt, ait Au guſtinus, qui in vni- tate non ſunt, de altera parte ſunt,& de ipſa parte aſcendunt, id eſt, extolluntur,& volunt tollere oules. Et alio loco: Væ illis, qui oderunt vnitatem Eccleſiæ, partes ſibi faciunt in ho- minibus. Et iterum: Omnes hæretici in paucis& in parte ſunt: Et ad Seuerinum ſcribens. Catholica Gręcè appellatur, quòd per totum orbem terrarum diffunditur, hanc ignorare nul li licet, ideò ſecundum verbum Domini noſtri Ieſu Chriſti abſcondi non poteſt. Pars autem Donati in ſolis Aphris calumniatur orbi terrarum. Et de baptiſmo contra Donatiſtas: In- duentes lupos ſios pellibus ouium, dicunt, Ecce hic eſt Chriſtus, ecce illic,& ab vniuerſitate ciuitatis ſuper montem conſtitutæ, ad particulas inſidiarum ſuarum multos ſeparant,& iu- gulatos abſumunt. Et in Ioannem ſcribens: propter illos qui ſe diuiſuri erãt,& dicturi. Eœce hic eſt Chriſtus, ecce illic. Et vellent eũ oſtendere in parte. Qui emit totum& poſſedit totũ, continuè ſecutus, adiunxit: Non tãtum noſtrorum, ſed& totius mundi. Apud eos itaq; par- tes ſunt, qui ſe præciderũt à catholica, de quibus dicit Iudas, quod ſegregauerunt ſemetipſos. Quomodo autem ſegregauerunt? Segregauerũt ſe ſuo quodã ſingulari iudicio, ſua quadam ſolitaria opinione. Nam cùm idem anteà ſenſiſſent quod nos, ac quod vniuerſa ſentit, ac ſem per ſenſit Eccleſia, ab eo poſteà receſſerunt, atque ita ſingulares quoſdam ſuos intellectus, ſolitarias ſiias opiniones ſequuti, in varias partes diſſecti ſimt. Sic à Cypriano dicitur pars Nouati:& in octaua ſynodo Oecumenica pars Photij: ab Auguſtino pars Maximiniani, pars Primiani, pars Maiorini, pars Donati ſexcentis in locis. Et ferè videre licet Auguſtinum ca- tholicam, ſiue orbem terrarum, aut totum, Donati parti opponere. Sicin Pſalmo contra par tem Donati. Ego Catholica dicor,& vos de parte Donati. Et contra Parmenianum, contra pacem vnitatis, etiam in parte Donati. Et iterum: Frumenta præter partem Donari, in toto terrarũ orbe defecerunt. Et irerum: Ab ipſa parte Donati ad vnitatem Catholicam remeare. Sic ad Honoratum ſcribens: Eccleſia catholica, inquit, eſt etiam in Aphrica, quia per omnes terras eam Deus eſſe voluit,& prædixit: pars autem veſtra, quæ Donati dicitur: non eſt in omnibus illis locis, in quibus& literæ,& ſermo,& facta apoſtolica cucurrerunt. Et ad Do- narum: Vtrum nobiſcum in Chriſti pace, in Eccleſiæ catholicæ vnitate, in fraterna charitate gaudere, an pro nefaria diſſenſione, pro Donati parte, pro ſacrilega diuiſione, importunita- tem, noſtræ circa ſe dilectionis diutius ſuſtinere. Et ad Celerem: Nullam fuiſſe iuſtã cauſam, cur ab orbe terrarum, quo Eccleſia catholica diffunditur, ſe pars Donati dirimeret. Etad Ge neroſum: di tibi angelus de cœlo diceret: Dimitte Chriſtianitatem orbis terræ,& tene par- tem Donati, cuius ordo tibi exponitur in epiſtola Epiſcopi tuæ ciuiratis, anathema eiſe debe ret: quia te à toto præcidere,& in partem contrudere conaretur,& alienare à promisſis Dei. Si enim ordo Epiſcoporum ſibi ſuccedentium conſiderandus eſt, quantò certius& verè ſa- lubriter àb ipſo Petro numeramus?cui totius Eccleſiæ figuram gerenti, Dominus ait: Super hanc petram ædificabo Eccleſiam meam,& portæ inferorum non vincent eam. Petro enim ſuccesſit Linus, Lino Clemens, Clementi Anacletus, Anacleto Euariſtus,&c. In hoc ordine ſuccesſionis nullus Donatiſta Epiſcopus inuenitur. Et alio loco. Vtrum ſicut à catholicis vi- debat, ita etiam in parte Donati electi eſſent. Et in eodem libro: Quicunque recitabantur catholici Epiſcopi ex his locis, vbi non erat pars Donati. Et in Pſalmos ſeribens: Ponite ante oculos vnitatem orbis terrarum, vnde ſe iſti diuiſerunt, ponite& partem Donati. Et in alium Pſalmum ſcribens. Tu qui dimiſiſti vnitatem omnium gentium,& in parte reman- ſiſti, polluiſti teſtamentum Chriſti. Et iterum in alium Pſalmum. Qualem veſaniam pa- tiantur hæretici, quæſo vt attendaris. Illi præciſi à compagine Eccleſiæ Chriſti,& partem tenentes, totum omittentes, nolunt communicare orbi terrarum, quo diffuſa eſt gloria Chriſti. Nos autem Catholici in omni terra ſumus, quia omni terrę communicamus, qua- cunque gloria Chriſti diffuſa eſt. Et de verbis Apoſtoli: Si tu dicis, Chriſtus eſt ſponſus partis Donati, ego tabulas lego,& inuenio eſſe Chriſtum ſponſum Eccleſiæ diffuſæ toto orbe terrarum. Et contra Creſconium. Non inuidemus in parte Donati pacem damna- torum, ſic& Chriſti pacem non reſpuant in orbem terrarum. Et de Vnitate Eccleſiæ. A Chriſti corpore, quod eſt Eccleſia, ita diſſentiunt, vt eorum communio non ſit cum to- to quacunq; diffunditur, ſed in alia parte ſeparata inueniatur. Quod genus loquendi etiam in Concilio Aphricano vſurpatum videmus: Vbicunque Catholica fuit,& pars Donati. Et iterum: Si fortè antiqui catholici ſuum Epiſcopum voluerint,& illi ſuum, qui ex Do- nati parte conuerſi ſunt. Et paulò poſt: Si fuerit Epiſcopus ad Catholicam ex Donari par- te conuerſus. Optatus grauiter inſectatur Parmenianum, quòd is dixerit duas Eccleſias, duas, inquit, Eccleſias comparare voluiſti, quaſi ſola Aphrica habeat populos Chriſtianos, in qua vitio veſtro duę videnturpartes effectæ. Et dum immemor factus es Chriſti dicentis: Vnã eſſe ſponſam ſuam. Tu in Aphrica non dixiſti duas eſſe partes, ſed duas Eccleſias. Certè yna eſt, quæ ex voce Chriſti meruit iudicari. Qui, ait, vna eſt columba mea, vna ſpõſa mea. Er paucis interiectis, vt oſtendam partem veſtramcunctis morſibus paſtam. Et irerum nan. — nullis Pſalm. 121. Augu. de verlis domini ſerm. 49. Idern tract. 12. in Ioan. In Pſal.z1. Epiſt. 170. Matth.·. Tract.i. in Epiſt. Ioau. Lib. i. cap. 4. Hæretici quomo: do ſegregant ſemerip/os. Cyp. lib. i. epiſt.3. Augu epiſt. 16 ⁊. In princ. tomi.z, lib. i. cap. 4. Lib. 2. cap. I. Lib.⁊. cap. 22. Epiſt. 168. Epiſt. 104. Epiſt. 204. In appendice epiſtolgrum. Epiſt. 8. Pſalm. 166. Pſal. 56. Epiſt. is;. In Breuiculo eol lationum primi diei · xap.8. Cap. 12. Pſalm.a. Pſalm.54. In ſalm. ſs. Fer. z1.de ver- bis Apofloli. Lib. 4. cap. s4. Cap. 4. Cap. 84. Cap. 85. Cap.· 86. Lib. 2. rontra Parmenianum. Cap. 25. Chpſ. Homil.in epiſl.· ad Gala. B. Cor. I. Ephe. 4. I. Inn. 3. Eeceleſia vng. Caut. 5. IOan. 19⸗ Pſalna. z4 Exod. 12. Apoc. iz. Ephe. 4. ynitas Eecle. Rorm. 5. Rom. 15⸗ Gen. II. A4. 4. Lib. 8. de Trinit. Beda in ſecun: dam epiſt. Ioan. Næreticoruns diſſenſtones. Georgii faxoniæ ducis dictum. Nop'e. If. Gen. Ir. In cap.⸗. Marci. —— DESCRTIPTIO nullis interiectis: Caudet totus orbis de vnitate Catholica præter partein Aphricę:& in eo- dem libro ſcribit: Cuumm veniret aliquis Donatiſta, ſolitum eſſe dicere. Quid apud vos agitur de parte meaꝰ Quaſi iam popùlum cum Deo diuideret, vt intrepidè ſiam diceret partem. Et interrogati apud Iudicem: Dixerunt ſe eſſe de parte Donati, de C hriſto tacuerunt. Sic noſtra ætate rectè dicitur pars Lutheri, pars Caluini, ſiue magiſtri illius Zuingli I, pars Balthafaris Anabaptiſtæ,& aliorum, qui cùm ſint à toto præciſi. Eccleſia& in Eccleſia eſſe deſierunt, cùm Eccleſiæ nomen, ſicut etiam à Chryſoſtomo traditum legimus, conſenſus concordiæ; nomen ſit: vt qui diſſecti ſunt in varias partes, nequaquam poſsint appellari hoc cognomi- ne. Nam niſi vna ſit, vnam fidem, vnam ſpem, vnam charitatem retinendo, E ccleſia dici& eſſe non poteſt. Sicut Chriſtus diuiſus non eſt, Ita neque corpus eius Eccleſia: vnus domi- nus, vna fides, vnum baptiſma, vnus Deus& pater omnium, vna eſt domus Dei viui, ſancta catholica Eccleſia- Tertia nota Eccleſiæ qusd ſit una. OCAPVT XXV. Tque hæc tertia eſt Eccleſiæ nota, qua dignoſci poſsit ab ĩis, qui vel præciſi ſunt ab ea: cuius generis ſunt, quibus interdictum eſt piorum cœtu, quos vocamus excom- municatos, vel qui ipſi ſe vltrò præciderunt: quales ſunt hęrerici& ſchiſmatici. Quos cùm in tot ſectas miſerè diſſectos videamus, manet nihilominus Eccleſia noſtra catholica vna, de qua ſponſus in Canticis clamat: Vna eſt columba mea, perfecta mea, vna eſt matri ſuæ. Hanc illius vnitatem ſignificauit incõſutilis illa Chriſti tunica, quam qui Chriſtum cru- cifixerunt milites, non ſcindendam, ſed iuxta id quod prædixerat Propheta, ſortem ſu- per eam mittendam eſſe cenſuerunt. Hanc ſignificauit Vna illa domus, in qua comedebatur agnus, qui figura fuit agni illius incontaminati Chriſti ab origine mũdi occiſi. Hanc expreſ- ſit Apoſtolus cùm dixit: Vnum corpus, vnus ſpiritus, ſicut vocati eſtis in vna ſpe vocationis veſtræ. Vifibilibus illa rebus, nimirum ſacramentis, fidei confeſsione, bonis operibus, publi- cis orationibus, in locum etiam ſæpè viſibilè, quæ do mus orationis dicitur, congregatur. Er proptereà vocat eam Apoſtolus vnum corpus, quod ex multis viſibilibus membris conſtet, ne quis commẽtitiam aliquã eſſe dicat, quæ ſub hominis aſpectum non cadat. Porrò, qui con gregat eam, qui vitã huic præſtat corpori, Spirituſſanctus eſt: Proptereà ſpiritum etiam vnũ appellat, quòd per eam in cordibus hominum diffuſa charitate retinetur vnitas in vinculo pacis, vt idipſum dicant, idipſum ſentiant, idem ſapiant omnes, atq; vnanimes vno ore ho- norificent Deum& patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti. Sola ergo ſancta catholica Eccleſia vnaeſt, terra eſt vnius labij, vnus in ea Chriſtus adora- tur, vna regula veritatis obſeruatur, deniq; multitudinis credentium eſt cor vnum,& anima vna. Non cõcordia& voluntate, ſed ſecundum naturã fidei, quæ vna eſt, quemadmodũ Hi- larius interpretatur. Quod etiam Beda teſtatur his verbis: Revera omnes per orbem catho- lici vnam veritatis regulam ſequuntur, non autem omnes hæretici& infideles vnanimo er- rori conſentiunt, verùm nõ minus ſemet alterutrum, quàam ipſam veritatis viam impugnãt. Videre autem licet admirabilem curam illius& ſolicitudinem in vnitate ſpiritus retinenda. Cuùm enim ex multis conſtet Eccleſiis, quæ tamen omnes vna ſunt Eccleſia, cùm per orbem vniuerſum longeè lateq́; diffuſa, linguarumꝗq́,& morum in ea ſit magna diuerſitas: eoſdem tamen ritus, eaſdem vbiq; ſeruat cæremonias, quin& lingua non niſi vna& eadem nimirũ Latina ſacrificia peragit, laudesq́; Deo decantat, ea præſertim, quæ eſt occidentis& ſepten- trionis Eccleſia, vt ſi quis etiam ab extremo orbe veniat homo Chriſtianus, eſſe ibi cor vnũ, animam vnam, ſpiritum vnum intelligat. Nunc tu mihi omnes circumſpice, qui nomen Euangelij prætendentes, vt erroris in eo ſui latebras conſtituant, ſe ab vna hac ſancta catholica Eccleſia ſegregauerunt, quot homi- nes, tot eſſe propè de dogmatibus fidei ſententias, neq; nobiſcum magis, quàm ipſos inter ſe digladiari& disſidere videbis, vt nullum adferri certius erroris eorum argumentum posſit. In vna domo duos aliquando reperire vix licet, qui ſibi inuicem ex omni parte conſentiant: quodqꝗ; maiore etiam dignum eſt admiratione, aliud eos eiiſdem de rebus hodie, cras aliud ſentire videas. Hinc illud preclarè dictum à Chriſtiano& catholico principe Georgio quõ- dam Saxoniæ Duce commemoratur: Nam ſcire ſe quidem dicebat, quid hoc anno crede- rent vicini ſui VVittembergenſes: quid verò proximè in ſequenti anno credituri eſſent, ſe neſcire, quòd ſubindè dogmata ſua variarent. Indicant hoc non modò libelli eorum, ve- rùm& ritus toties correcti& mutati. Conati ſunt illi alta ſapiendo,& humilibus nõ con- ſentiendo, turrim Babel extruere. Ecce autem, quomodo depresſit Deus eorum arrogan- tiam. Qua fuit aliquando terra vnius labij, tantam in ea nunc linguarum confuſionem fa- ctam eſſe cernimus, vt non modò mutuò ſe, verumetiam ipſi ſe non intelligant. Sic vbi fuit non ita pridem ſancta ciuitas Hieruſalem, cuius participatio in idipſum, ibi nunc facta eſt Babylon mater fornicationum,& abominationum, terra facta eſt habitatio demoniorum, & cuſtodia omnis ſpiritus immundi, De vtraque ciuitate ſic ſeribit venerabilis Beda. Benè 88. 88 —— 2 8 ⁴- 2— —— -—— ephon man 1 Itext keecor t Pntes d Kcunt a kacce cnlt Vte)n am muic (CLie 1 KuD 4 Rs di o Patr r üme au mari mn le fice u 8 T d tüch 1 Fnicu⸗ * ſctrin⸗ Imoc! i- dem)- nani= ar- img gr retit pes am 48: EAm dem 2 rü &rn- bi ruü, K C CI. E I. X1E. 26 Benè in Babylonis conſtructione linguarum vnitas per ſpiritum ſuperbiæ ſciſſa, in Hiero- ſolyma eſt per gratiam ſancti Spiritus linguarum varietas adunata:& illa confuſio, hæc vi- ſio pacis interpreratur, quia videlicet electos in pluribus linguis& genribus, vna fides ac pietas toto orbe pacificandos cõfirmat, reprobos autem plures ſectæ quàm linguæ diſſociã- do confundunt. Quis autem alius exitus eſt expectandus, niſi quem prædixit Propheta? Di- uiſum eſt, inquit, cor eorum, nunc interibunt: cum præſertim à Chriſto quoque dictum fit, quòd omne regnum in ſeipſum diuiſum deſolabitur. Bellum hæreticorum pax eſt Eccleſiæ: Fidem illi noſtram, ſicut ab Hilario ſcriptum eſt, dum ſibi aduerſantur, confirmant. Neque verò noſtro tantum hoc ęuo ſic accidiſſe putandum eſt: Iampridem hoc ita futurum Prophe ta prædixit. Et concurrere, inquit, faciam Aegyptios aduerſus Aegyptios. Scripſit etiam an- tiquisſimus Tertullianus de ſui temporis hæreticis, quod etiam a regulis ĩpſi ſuis variant in- ter ſe, dum ſuo proinde modulatur vnuſquiſq; arbitrio, quæ accepit, quemadmodum de ar- bitrio ſuo ea compoſnit ille, qui tradidit. Suo quoque de ſeculo ſcribit Hilarius: Periculo- ſum nobis admodum atque etiam miſerabile eſt, tot nunc fides exiſtere, quot voluntates:& tot nobis doctrinas eſſe, quot mores:& tot cauſas blaſphemiarũ pullulare, quot vitia ſunt, dum aut ita fides ſcribuntur, vt volumus, aut ita, vt volumus, intelliguntur. Et cùm ſecun- dùm vnum Deum& vnum Dominum,& vnum baptiſmna, etiam fides vna ſit, excedimus ab ea fide, quæ ſola eſt,& dum plures fiunt, ad id cœperunt eſſe, ne vlla fit. Gregorius quo- ue Pontifex. Habent, inquit, hoc hæretici proprium: quod in eo gradu in quo de Eccleſia exeunt, diu ſtare non poſſunt, ſed ad deteriora quotidie ruunt,& ſentiendo peiora, in mul- tis ſe partibus ſcindunt, atq; à ſemetipſis plerunq; longius confuſionis ſuæ altercatione di- uĩiduntur. Ante quem auctor operis imperfecti in Matthæum hæreticorum perfidiam aſsi- milat arenæ. Nunquam enim, inquit, ſapiunt vnum, ſed quot ſunt, tot ſententias habent. Et in confutatione Synodi, quæ falſo ſeptima dicta eſt, Epiphanius: Hunc morem habent hæ- retici, quoties vno verbo pietatem contẽpſerint,& à via veritatis aberrauerint, in multos& varios errores labi, vniformis enim res veritas, mendacium autem in varia diſtrahitur. Et Nicephorus in ſua Ecclefiaſtica hiſtoria ſic ſcribit: Sed non diu hæreticos tulit, qui ſalutis noſtræ curam gerit Deus. Nam adulterina Eccleſiæ dogmata, quæ paulatim emicuerant, bre uĩ ſunt extincta: ita ſeipſis inter ſe abolita, cum alij ſuper alios nouis rebus ſtuderent, atque inter ſe conflictarentur, non aliter quam fluctuum commotiones inſurgentes ſubinde atq; decidentes in varias multiplicesque abeunt formas,& poſtremò vt nihil eorum appareat, euaneſcunt. Contra veritatis ipſius cauſa tum incrementa ſua capiebat, magisq́; indies auge- batur, accesſionem quãdam& robur certum ex hæreticorum inſultu ſumens. Semper enim ſibi conſtabat Eccleſiæ catholicæ ſplendor& ſtatus,& grauitas eius, modeſtia, libertas, diui- nus vitæ, morumꝗᷓ; diuerſorum ordo, doctrinæque ſynceritas apud Grecos ſimul& Barba- ros mirificè relucere cernebatur. Quoties hæreſis exorta eſt in Ecdeſia, nõ ferè ſola exorta eſt. Nolo hic cõmemorare Ar- rios, Eunomios, Macedonios, Marciones, Seueros, quorũ ſectæ iam ſunt obſoletæ, quos in partes aliquot fuiſſe diuiſos Ambrofius, Epiphanius, Ruffinus, Socrates, Theodoritus, So- zomenus, Theodorus in ſua Iſagoge ad Anaſtaſium, Nicephorus, ac qui præceſsit hos om- nes Euſebius, memoris prodiderunt, ita vt cùm eorum eſſent plura nomina: vna tamen eſſet perfidia, impietate non diſſonans, communione diſcordans, non diſsimili fraude, ſed cogi- tatione diſcreta. Neque dicam de ſis, quibus æuo ſuo ante quadringentos annos idem acci- diſſe ſcribit Bernardus. Patrum aut certè auorum noſtrorum memoria ſecta quædam in Boëmia& Morauia nata eſt eorum, qui vtramque Speciem euchariſtiæ neceſſario ſumi à Chriſtianis omnibus debere contenderent. Nunquid ea ſola fuit? minimè gentium. Si- mul vt ab Eccleſię conſenſu ſemel diſceſſum eſt, ita variæ ſunt& multæ ex vna hac hæreſes propagatæ, vt, quod omnibus inconfeſſo eſt, qui per eas prouincias iter faciunt, intra vnius oppidi mœnia ſex aut ſeptem etiam ſectas reperire liceat, raraque domus eſt, in qua non aliud maritus, aliud vxor, aliud liberi, aliud credat familia. Cùm verè dictum ſit ab Euagrio, cùm de fide diſceptatur: diſsident patres à filiis, ac filij à parentibus: maritus a coniuge, ac coniux à marito. Sic fit, vbi ab vno, vbi à vero, vbi ab vnius ſanctæ catholicæ Eccleſiæ conſenſu diſceditur: Veritas enim haudquaquam eſſe multiplex poteſt: ſed vt ſpiritus di- uinus vnicus eſt, ita verum, quod illo docente cognoſcitur, non niſi vnum eſt. Atq; ea demũ vera doctrina eſt,& hoc veros doctores arguit, quemadmodum à maioribus traditum eſſe refert Athanaſius, vt eadem inter ſeſe profiteantur, neque diuerſa ſentiant, vel inter ipſos, vel à ſuis maioribus diſsidentes. Etenim qui in hunc modum affecti non ſunt, improbi po- tius quam veri doctores dicendi ſunt. Quamobrem euenit eiuſmodi, quod viatoribus vſu venire ſolet: ſi quando à recto itinere aberrarunt: Vt enim illi alias ex aliis ſemitas ingredientes vagantur& errant, nullum peritum regionum ducem ſequuti, ſic iſti Duce carentes Eccleſia, quam reliquerunt, cum de rectæ fidei, religionisq́ue curriculo deflexe- rint, alia ex aliis impietatis diuerticula ſunt ingreſsi, capitibusque diſſecti, cauda verò colligati, in ſola vnius ſanctæ catholicæ Eccleſiæ ſententia oppugnanda ſimt Soneee, L haus Oſeæx 10. Hæreticorum bellum pax eſt Eecleſiæ. Luc. I1. Lihb. 7.de tri- nitate. Eſa. 29. De præſcriptio: ne aduerſus hæreticos. Hæreticorum mos vt ab in- uicem ſemper diſcideant. In lib. ad Conſida tium Augu N. Homil. 20. Aokio. S. ſecundæ Nicæ- næ Fynodi. Veritas men=⸗ daciuna. Lib. 4 cap. 5. De fide lib.. c.4⸗ Hæreſi. 73. Lib. i. cap. 25. Li.5 · cæ. ⁊23. G 4⸗ Heæreſfs nin- quam ſola. Lib. ⁊. cap. 29. Lib. 8.(ap.1. Lib. A. cap. 7. Nice. libr. 12. cap. 29.30. 31. G 32. ecele. hiſt. Bern. ſerm. 6s. in Caut⸗ Lib. 4. cap. 1. Veritatem do- ctrinæ probat c5⸗ cordia& cõſen- ſus docentium. Lib. de decretis Nicanæ Huodi cont. Euſebium. Haæretici in qui⸗ bus conuenians. Cap. 26. Foan. 19. Vulpes hæretie. nllicant 8 In Pſal. 80. G.6. Chrſ.in Pſal 6 Niero. in 13. cap. E zechiel 3 Bern. in Cant- hHomnil. 65* C( ant. 2. Rupertus lib. 9. in Apocal. Tom. 1. l10 2. x/eſ. 59. —ᷣ—ᷣ—ᷣÿ dDES CRIPTIOG haud aliter, quàm olim Herodes& Pilatus inter ſe paulò antè disſidentes, in Domini paſ- ſione fuerunt amicitia fœ derati. Huius rei figuram fuiſſe putat Auguſtinus, quod Sampſon das colligaſſe legitur: Vulpes enim infidioſos maximè hæreticos ſi gnificant, do- loſos, fraudulentos, cauernoſis anfractibus latentes& decipientes, de quibus etiã in Canticis dicitur: Capite nobis vulpeculas exterminantes vineas. De lis intelligi vult Rupertus, quod in Apocalypſi ſcriptum eſt: Commanducauerunt linguas ſuas. Quomodo, inquit, comman- ducauerunt?nimirum contra ſemetipſos ſentiendo. Nam contra catholicam quidem Eccle- ſiam pari& quaſi concordi malignitatis ſpiritu depugnant, ſed cõtra ſemetipſos diſcorditer confligendo, hæreſes multifidas fecerunt,& ita ſuas quiſque partes defendendo, contenden- do, atque rixando, linguas ſuas commãducant. Preclarè ſcriptum eſt ab Epiphanio. Quem- vulpium caui ..; T admodum ſi quis tranfitum reperiat in ſepe circa publicam vià,& per hunc ſibi eundum eſſ putet,& relicta publica via per hũc eat, putans ſe propinquisfimum habere, vnde reflexu fa- cto rurſiis viam apprehendat. Ignoret autem quod murus confiſtit altisſimus,& lon go in- teruallo extructus. Percurrat autem& non reperiat per quam viam exitum faciat:& per vnum ſignũ ſiue miliare progreſſus, adhuc amplius viam non reperiat,& ſic ad plures ſè cõ- uertat. Quum autem ſic laboret,& facultotéẽ non habeat per quam viam ad rectum iter per- ueniat: fortasſis neq; inuenire poterit, niſi refſexerit per eà, per quam etiam ingreſſus eſt. Sic omnis hæreſis velut cõpendium quoddam inuenire putans à longa Via diſcesſit Inuentus eſt autem illi murus infractus ipſa ignorantiæ implicatio. Et non vtiq; inuenerit talis quo- modo ad veram viam perueniat, niſi reflexerit ad primariã viã, hoc eſt Regiam. Sicut etiam lex ipſa palam clamat ſancto Moſe dicente: Non declinabimus ad dextram aut ad ſiniſtrà, Coloſ.2. 2. Cor-lo. Vnitatis Eecle⸗ Hiaſtieæ cauſa. Ioan:l8. ZIodu. 21. Vnitas Eccleſiæ etiam nat urali bus rationibus oſtenditur. Vnitas retineri non poteſt niſi per vnum. Ronz. II. Exech. 34. Eaech. 37. Ioan. 10. Vnus paſtor Chriſlus. nõ declinabimus hinc autillinc, via Regia ibimus. Eſt enim via Regia ſancta Dei Eccleſia,& iter veritatis, vnaquæq; verò harum Regia relicta& ad dextram aut ad ſiniſtram inclina- tione facta vbi deinceps nimium ſe in errorem dederit, diſtrahetur,& non amplius menſu- ram habet, apud vnamquamq; ſectam erroris impudentia. Quod aliter unitas retineri non poteſt, quàm ſi unus aliquis præſit Eccleſiaæ, cui pareant omnes. C A P. KXVI Vam autem cauſam eſſe dicemus, quod cùm perpetuò ſibĩ conſtet Eccleſia, ſitq́; ad- 0◻ mirabilis quædam in ea fidei dogmatum conſenſio, qui ſemel ab ea deſciuerunt, tan- — ta eſt eorum inter ſe diſtractio,& opinionum varietas? Quam aliam? niſi quod qui permanent in Ecdleſia, fas eis non eſt, vt ambulent inflati ſenſu carnis ſiie, vt ſuos aliquos in- tellectus adferant ſingulares, quos mordicus poſtea tueantur& defendant: ſed cùm ſint vnius corporis membra, cuius caput Chriſtus eſt, neceſſe eſt, vt caput ſuum teneant, atq; in illius obſequium intellectum ſuum captiuent. Porrò qui caput eſt Eccleſiæ Chriſtus, ad patrem ſuum cœleſtem ex hoc mundo migra- turus, atq; ita facturus, vt genus humanum corporali ſua præſentia deſtitueret, cùm ſub ſuæ tempus pasſionis oraſſet patrem, vt eos, quos dederat ſibi, ſeruaret, vt eſſent vnum, ſicut ipſe cum patre vnum eſt, quò facilius vnitas hæc ſempiternis temporibus retineri poſſet, aſcenſu- rus ad patrem, vni curam Eccleſiæ ſuæ mandauit, vni Petro paſcendas oues ſuas commiſit, vnum illum principem deſignauit multis argumentis: vt ipſe quidem in cœlis auctor eſſet vnitatis perpetuæ, Petrus autem,& quiſquis ei ſuccesſiſſet, eiuſdem retinendæ dux& prin- ceps in terris haberetur. Vnitatis itaq; conſtituendæ principium Chriſtus,& retinendæ per eundem Chriſtum Pe- trus,& eius ſucceſſor ſtatuitur. Hoc vniuerſa credidit antiquitas: Hoc ſacroſanctum Nicæ- num Concilium confeſſum eſſe legimus: Hoc modo nõ ædita voce clamat ipſa natura, quòd non poteſt aliter ordo conſiſtere, non poteſt aliter vnitas in Eccleſia retineri, quàm ſi præſit vnus. Hoc in apibus, hoc in gruibus, hoc in aliis etiam pleriſq; brutis animantibus videre li- cet. Habent caput vnum, ducem vnum, quem ſequuntur: Sic in arboribus videmus multos ramuſculos ad virga, multas virgas ad ramum, multos ramos ad ſtipitem, multos ſtipites ad radicem vnam infigi, vt omnia ſocia fiant,& ſuccũ, qui eſt in radice, participent: ſicut à Pau- lo dicitur: Socius radicis& pinguedinis factus es. Quod ſi in naturis rerum, multò magis idem fieri neceſſe eſt in humana ſocietate, quæ niſi ab vno aliquo gubernetur, ſtare non po- teſt. Propterea dicit Dominus per Prophetam: Suſcitabo ſuper eos paſtorem vnum. Et rur- ſus: Paſtor erit vnus omnium eorum. Et in Euangelio: Erit vnus paſtor,& vnum oui- le. Quem vnum& ſolum bonum paſtorem libenter Chriſtum agnoſcimus, libenter eum eſſe caput& fundamentum Eccleſiæ profitemur. Quin& illud non obſcurè ferimus, nos credere, quòd ſolus ille ſufficiat ad Eccleſiam ſuam regendam, gubernandam,& in vnita- te conſeruandam. Cæteruùm ſicut ipſe eſt, qui ſacramenta perficit omnia, ipſè eſt, qui ba- ptizat, ipſe eſt, qui peccata dimittit, ipſe eſt verus ſacerdos, qui cùm ſemetipſum ſemel obtu lerit in ara crucis, ſua virtute corpus ſuum& ſanguinem ex eo, quod panis erat& vinum conficit, vt iterum offeratur nõ in mortem, ſed in mortis recordationem:&tamen quia cum ſuis fidelibus non erat in corpore permanſurus, miniſtros elegit, quibus in ſacramentis 4 admini- u ül ue fekkue n enure A Fremi u Knon. u Ausho hocnol T eteibo * unadh 5 c t Kle ſel n Keley m aelyt a dleut 1 quano e Addu Ih(hla d Kaper hnd i reilncu Hſunti M ddiuie a Haleena p te ciu un dimmi au ius ba un necen un muri 3 ad Ic zoixit Dus ve. 2n plen 0 d vt 15 larti . ktite 1⸗ dane lploer ſtolos In ſeles I Nias 4 pher er Pons 1 lrS. — 1 3 PS u. am n r nM EG— ord= end lum dex Æ ongc ☛ at.&— res itel. us et Inud talis— CUt G. d ſinl cc-e mind us mF a ſit 8. Lerun IIqud a † aliqu 1 2d cut: an, 4½ †b ldo ſ- um ſt m, ſiq t e ſet, al P a- 8 CoH 2 auct ⁸ t lux s hriſtt ge- tum rve- atul S5d amſeſtt m ros ſich Al- ECCLESIAE. 2 adminiſtrandis vteretur: Sic ipſè caput, ipſe gubernator eſt Eccleſiæ ſuæ, ipſe ordinem in ea ſimul& vnitatem conſeruat. uoniam verò præſentiam ſui corporalem& viſibilem Eccleſiæ ſubtracturus erat, vnius vti miniſterio voluit, per quem vnitas hæc retineretur. Et ſicut ſcribit Auguſtinus. In cathe- dra vnitatis doctrinã poſuit veritatis. Huic itaq; præ cæteris oues loco ſui paſcendas commi ſit, ac à ſeipſo petitum cognomen tribuit. Nam cùm petram eſſe Chriſtum dicat Apoſtolus, cum Petro in conſortium indiuiduæ vnitatis aſſumpto, nomen hoc communicare dignatus eſt: Tu es, inquit, Petrus,& ſuper hanc petram ędiſicabo Eccleſiam meam. Ab ĩpſo ſicut ſcri- bir S. Leo quaſi quodam capite dona ſua velut in corpus, in Eccleſiam diffundi voluit, vt exortem ſè myſterij intelligeret eſſe diuini qui auſus fuiſſet à Petri ſoliditate recedere. Hunc enim in conſortiũ indiuiduę vnitatis aſſumptũ, id quod ipſe erat, voluit nominari, dicendo: Tu es Petrus,& ſuper hãc,&c. Vt æterni ædificatio tẽpli, mirabili munere ęratiæ Dei in Pe- tri ſoliditate conſiſteret. Cùm autem his Chriſti verbis vno ore à ſanctis Patribus tã CGræ- cis quam Latinis Eccleſia ſuper Petrum ędificata dicitur, Tätum abeſt, vt quicquã ea re Chri- ſti gloris detractum exiſtimari posſit, magis vt etiam illuſtrata videatur. Neq; enim quiſquã eſt, qui eat inficias: quin illud vniuerſa prædicat Eccleſia, Chriſtum eſſe petram illam inuiola bilem, eſſe lapidem illum angularem, qui fecit vtraq; vnum, eſſe fundamentum, preter quod nemo poteſt aliud ponere. Sed cùm verum ſit illud, quod 4 Diuo Dionyſio ſcriptum eſt: Bo- num eſſe ſui ipſius maximè diffuſiuum&communicatiuum ‚quid magis facere potuit ad glo riam illuſtrandã, ad incredibilem ſui bonitatem toti mũdo manifeſtandam, quam ſi quod ipſi poteſtate proprium eſt, id participatione quadã eſſe ſibi cum homine commune voluiſſe di- ceretur? Nunquid non ſolus ipſe eſt lux inaccesſibilis, quæ illuminat omnem hominem ve- nientem in hunc mundum?& tamen Apoſtolis dixiſſe legitur: Vos eſtis lux mundi. Nun- quid non ipſè ſolus bonus eſtenam nemo bonus niſi Deus: Sunt& hæc tamen illius verba: Bonus homo de theſauro cordis ſui profert bona, Nunquid non ſolus ipſe peccata remitrit? nà hoc non eſt niſi Dei propriũ: eandem tamen poteſtatem ſacerdotibus quoq; concesſit, dicens: Quorum remiſeritis peccata, remittentur eis. Sed quid opus eſt hæc enumerando re- cenſere? Potéſtne quicquam eſſe glorioſius, quaàm& dici,& eſſe Dei filum? Hanc quoque gloriam adeò non inuidit mortalinũ generi ſumma illa bonitas, vt quòd ſolus ipſe natura eſt, nos quoq; per adoptionis gratiam Dei patris filios& hæredes, fratres autem ſuos& cohere- des eſſe vellet. Et nõ intelligunt ſpiritus iſti fanatici, iuſto Dei iudicio in reprobrum ſenſum dati, ſe eſſe potius, qui Chriſti gloriam obſcurent, dum de illius bonitate detrahunt, quæ illi tanta eſt, vt cum ſemetipſum tradiderit, cũ ſanguinem ſuũ pro nobis fuderit, veriſimile non ſit, eſſe quicquam, quod cõmunicare nobiſcum paratus non ſit: cum præſertim iſta cauſa fue- rit, quamobrem Dei ſlius hominis filius fieri dignatus eſt, vt hominũ ſiliis Dei filios eſſe li- ceret. AAdducens hunc Euangelij locum Baſfilius de pœnitentia: Etiamſi Petra eſt, inquir, non vt Chriſtus petra eſt, ſed vt Petrus petra. Chriſtus enim revera petra eſt immobilis& incõ- cuſſa, Petrus verò propter hanc petram. Largitur enim Deus ſuas dignitates, non euacuans ſe, ſed habens dat. Lux eſt, vos eſtis, inquit, lux mũdi: Sacerdos eſt, ſacerdotes facit. Ouis eſt, ecce, inquit, mitto vos tanquam oues in medio luporum. Petra eſt, petram facit,& quæ pro- pria ſunt illius largitur ſeruis. Hoc ſignum eſt aliquem eſſe diuitem, habere& largiri. At no- ſtri diuites quandò largiũtur, imminuũt aliquid ex iis, quæ habent, nõ enim verè ſunt diui- tes, aliena ſunt, quæ posſidemus: hic verò ſic diues, vt quantumcunq; largiatur, nihilominus æquè diues maneat, tanquam fons quidam perrennis, quantumcunq; ex eo hauſeris, fluxus non imminuitur. Cui non disſimilia ſcribit, qui libenter eum imitatur, Ambroſius. Et æqua- lis eius Paulinus. Enumeratis multis nominibus, quæ nobiſcũ Chriſtus communicauit, inter quæ recenſet etiam hoc ipſum petræ nomen, cuius gratiã diſcipulo ſuo nõ negauit. Sed quid miramur, inquit, eũ famulis ſuis indulſiſſe ſua nomina, quibus& patrem ſuum participat& regnum? Dedit enim poteſtatem excipientibus ſe filios Dei fieri,& quantum in ipſo eſt om nibus dixit hominibus, Dij eſtis& filij excelſi omnes. Et ſecutus hos Cyrillus Alexandrinus pluribus verbis docet. Quod cũ ipſe Chriſtus lux vera ſit, lucẽ vocauit Sanctos Apoſtolos. Et cũ ipſe naturà ſolus verè ſit filius, nobis in ipſum credentibus poteſtatẽ dedit patré vocan di Deũ, vtpotè qui dignitate ac iure filij locupletamur. Cum ipſe ſit vnus vniuerſorũ præce- ptor,& ſorrito habeat orbẽ terrarũ: hoc dedit ſanctis eos coronãs ſua gloria: quia ipſius coo- perarij extiterint,& ingenui,& germani populorũ moderatores, multos lucrati fuerãt. Sic etiã fundamentũ& batis inconcuſſa Chriſtus eſt, qui omnia coërcet ac cõtinet vt benè firma ſint. In ipſo enim ædificamur omnes domus ſpiritualis cõpacti per Spiritũ,& c. Nihilominus & Apoſtolos& Euãgeliſtas ſcriptura vocat fundamẽta& proxima& viciniora qui fuerunt omnes teſtes& miniſtri ſermonis facti in confirmationẽ fidei. Sicut dictũ eſt voce pſallétis. Fundaméta eius in mõtibus ſanctis. Et à Paulo ſuperedifieati ſuper fundamenta Apoſtolorũ & Prophetarũ. Sic in Apocal. Murus ciuitatis habẽs fundamẽta 12.& in ipſis duodecim no- mina duodecim Apoſtolorũ. Chriſtꝰ igitur eſt primũ& maximũ fundamentũ. Qui ſicut aper te dicitur, Sãctus Sanctorũ: ſic figurate fundamentũ fundamentorũ. Si Sacramenta cogites, E 3 Chriſtus Epiſt. 186. Vnmius paſtoris Chriſti decedem: tis vnus in terra vicarius paſtor conſtituit ur. Epiſt. ʒ.ad epiſ. Prouinciæ. Vien, Ioan. 21. 1. Cor. 10. Matth. 16. Eccleſſa ſuper Pe trum ædificaid. Ephe. a. 1. Cor. 3 De diainis nomi nibus cap 4. Chriſtus ſua na⸗ turalta bona di: Znitatescue ſuas nobis cõmunicat⸗ Iodn. 8. Matth. 6. Mat. 19. Licc.ʒy. To.in. 20. RO*. 5. Baſilius⸗ Diuitis gnum. Amob. in Luc. cap.. Et de pænitentia 1,5.1 eAp. 7. Epiſt. 4· ad Jeuerun. Toan. l. Pſalm. 8. Lib. 4. in Eſa. Orat. 2. A ) 3 ———————QOꝑOꝓ(O ᷓ-ᷓõᷓÿ——— ———— — A 1—8 2— 1 1—— 5*— 5„ 5 4* 2 4 1— 4——— ——. 2— ————õ——————————— 2——. ——————————————— 3————————xy'y——— 8 Cap. 26. TN Pal. S8. Petra ef Chri⸗ ſus,& fides de Chriſto& Pe: syus ipſe. Lihb. L. cositra Touinianum. De vnitare Eccleſiæ. Epiſt., Amdro. in epiſt. Pauli. i. ad Tinm. z. Augtiſt. eonira Parmenianum lib. 1. cap. 3. Lib. a. epiſt. 2. Hier. contra LCuciferan. Hæreſeon G ſchiſmi. ortus⸗ D. ESCRIPTILG Chriſtus eſt Sanctus ſanctorum: ſi gregem ſubditum cogites, Chriſtus eſt paſtor paſtorũ: ſi fabricam cogites, Chriſtus eſt fundamentũ fundamentorum. liſdẽ prorſus Verbis riirur Au- guſtinus, ac mox ſubdit. In ædificiis iſtis non poteſt idẽ lapis eſſe in imo Kin ſummo. 81 fue rit in imo, in ſummo non erit. Si in ſummo fuerit, in imo non erit. Anguſtias enim omnia penè corpora patiũtur, nec vbiqʒ eſſe poſſunt, nec ſemper. Diuinitas autem qux vbiq; preſto adeſt, vndiq; ad eã poteſt duci ſimilitudo,& totum poteſt eſſe in ſimilitudinibus, quia nihil eorũ eſt in proprietaribus. Nũquid Chriſtus eſt ianua, quemadmodũ ianuas videmus factas à fabro? Non vtiqʒ. Et tamen dixit, Ego ſum iamua. Aut nunquid ſic eſt paſtor quemadmo- dũ vidimus paſtores iſtos præpoſitos pecoru 2 Et tamen dixit: Ego ſum paſtor. Et vno loco ambas res dixit. In Euangelio dixit, Quia paſtorper ianuam intrat. Et ibi dixit. Ego ſum pa- ſtor bonus. Et ibi dixit: Ego ſum ianua. Paſtor intrat per ianuà. Et quis eſt paſtor qui intrar per ianuam? Ego ſum paſtor bonus. Quæ eſt ergo ianua qua intras tu paſtor bone 2 Ego ſum ianua, Quomodo ergo tu omnia 2 quomodo ergo per te omnia? verbi gratia; cũ Paulus intrat per ianuam. N onne Chriſtus intrat per ianuam? Quare? N on quia Paulus Chriſtus, ſed quia in Paulo Chriſtus,& per Chriſtum Paulus ipſe dixit. An experimentum eius quæritis qui in me loquitur Chriſtus? Cùum ſancti eius& fideles eius intrant per ianuã, nnne Chri- ſtus intrat per ianuam? Quomodo probamus? Quia ſanctos ipſos perſequebatur Saulus, nondum Paulus, quando exclamauit de cœlo: Saule Saule cur me perſequeris? Ergo funda- mentũ& lapis angularis eſt ipſe ab imo ſurgens, ſi tamen ab imo. Etenim origo fundamenti huius ſummitatem tenet. Et quemadmodum fundamentum corporeæ fabricæ in imo eſt: ſic fundamentum ſpiritualis fabricæ in ſummo eſt. Si ad terram ædificaremur, in imo nobis po- nendum erat fundamentum. Quia cœleſtis fabrica eſt, ad cœlos procesſit fundamentum no- ſtrum. Ipſe ergo angularis lapis, montesque Apoſtoli, Prophetæ magni portantes fabricam ciuitatis, faciunt vnum quoddam ædificium. Continet itaq; virtute ſua molẽè Eccleſiæ Chriſtus, ac inuiſibiliter eam gubernat: ſed quẽ- admodum in Sacramentis cũ ipſe ſolus inuiſibiliter operetur omnia, miniſterio tamé vtitur viſibiliũ ſacerdotum:ſic viſibilem in terris elegit miniſtrum, per quem Eccleſiæ molem hanæ ſuſtineret, per quẽ gregem ſuũ viſibilem inuiſibilis ipſe gubernaret. Eſt igitur fundamẽtum & petra Chriſtus, eſt igitur fundamentum& petra fides de Chriſto, quam confeſſus eſt Pe- trus: eſt idem fundamentum& petra Petrus ipſe confitens Chriſtum. Hæc adeò ſibi nõ ad- uerſantur, vt niſi credas, Eccleſiam ſuper Petrum confitentem Chriſtum ædificatam eſſe, nihil credas, nec vbi ſit Eccleſia ſcire queas. Nam ſi petram nolis niſi Chriſtum ipſum intel- ligere, quod futurũ Chriſtus predixit, dicet Lutherus. Ecce hic eſt Chriſtus: dicet Zuinglius, ſiue Caluinus, ecce hic eſt: Anabaptiſtæ contraà, apud neutrum eſſe dicent, ſed ſibi ſolis eum vendicabunt: idem Adamitæ facient, idem Iconomachi. Quid ergo aliud, quam commétitia erit Eccleſia, cuius nec fundamentum, nec ædificium agnoſci poterit? Si verò petram inter- preteris fidem, quam confeſſus eſt Petrus, idem illud eueniet. Nam& hanc iſti certatim ad ſe rapient, ſibique ſinguli certatim vſurpabunt. Quamobrem ſi talem eſſe volumus Eccleſiam, quæ videri& agnoſci posſit, neceſſe eſt, vt viſibilem eſſe petram ſtatuamus, ſuper quam illa ſit viſibilis ædificata, vt petzæ nomine, Pe- trum Petriqᷣ; ſucceſſorem conſñtentem Chriſtum intelligi velimus. Hoc eſt, quod dicit Hie- ronymus: Super Petrum fundatur Eccleſia licet idipſum in alio loco ſuper omnes Apoſtolos fiat,& cuncti claues regni cœ lorum accipiant, vtex æquo ſuper eos Eccleſiæ fortitudo ſoli- detur, tamen proptereà inter duodecim vnus eligitur, vt capite conſtituto, ſchiſmatis tolla- tur occaſio. Quod ante illum ſcriptum erat etiam à Cypriano. Hoc erant vtiq; cęteri, inquit, Apoſtoli, quod fuit Petrus, pari conſortio præditi honoris& poteſtatis, ſed exordiũ ab vni⸗- tate proficiſcitur, vt Eccleſia vna monſtretur. Sed& ante hunc Anaclertus, qui vixit Apoſto- lorum temporibus:Licet omnes, inquit, pares eſſent Apoſtoli, Petro tamen à Domino eſt cõ ceſſum,& ipũ inter ſe idipſum voluerũt: vt reliquis omnibus præeſſet Apoſtolis,& Cephas, id eſt, caput& principium teneret Apoſtolorum. Quoniam itaq; vna eſt Eccleſia, ſuper vnum, qui claues eius accepit voce Domini funda- ta eſt, per quem fit, vt Epiſcopatus etiam vnus ſit multorum Epiſcoporum concordi nume- roſitate diffuſus: ſicut ad Iubaianum,& ad Antonianum ſcribens, teſtatur Cyprianus. Am- broſius explicans illum Pauli locum: vt ſcias quemadmodum te oporteat in Dei domo con uerſari, quæ eſt Eccleſia Dei viui, columna& firmamentũ veritatis. Cum totus, inquit, mun dus Dei ſit Eccleſia, tamen domus eius dicitur, cuius hodie rector eſt Damaſus. Et eum ſecu tus Auguſtinus. Contra ſedentem, inquit, in cathedra, cui totus orbis Chriſtianus in tranſ- marinis& longè remotis terris,& in ipſis Aphricanis grauioribus,& aduerſus eiuſmodi fal lacias robuſtioribus cõmunicaret Eccleſiis, Epiſcopum alterum ordinauerunt. Hieronymus quoque ſalutem Eccleſiæ dicit à ſummi ſacerdotis dignitate pendere, cui ſi non exors quæ- dam,& ab omnibus eminens detur poteſtas, tot in Eccleſiis efficientur ſchiſmata, quot ſa- cerdotes. Neq; enim aliundè ſchiſmata& hæreſes obortæ ſunt, quam inde, quod ſacerdoti Dei nõ obtemperatur, dum Epiſcopus, qui vnus eſt,& Eccleſiæ præeſt, ſuperba quorũdam præſum- ur— S ong pt 33 na 8 f= dd= noſa ſun 40 ui 87 B u b A ntu Squ ri MNe( Ir 83 2 gofl ndat 2† moe nobi. ntun M fab R.ſeq. ame 2 olen 4 ldal 1us E. ſtbi e catal ⁸. ſum 1. Luin I, i ſol 2 en omt nea ram a r= erta ed 5 Iit ;mi- 6 nuls (=llal - = loti — lam =- ECCL ESIAE. 28 præſumptone cõtemnitur,& homo dignatione Dei honoratus, ab indignis hominibus iu- dicatur:-uemadmodum ad Florentium Pupianum,& ad Cornelium ſcribens teſtatur ſan- ctus ille martyr Cyprianus. Vnum itaq; toti pręeſſe Eccleſie vſq; eo neceſſarium eſt, vt abſa; hoc Eccleſia vna eſſe non posſit. Vnus autem hic Petri Apoſtoli ſiicceſſor ſit oportet: atque inde eſt, quòd Eccleſia noſtra, quemadmodum vna, ita etiam Apoſtolica dicitur. d„ Quarta Eccleſiæ nota, quod ſit Apoſtolica. C A P. XXVII. T hæc quarta iam eſt Eccleſiæ nota. Cum autem vocamus eam Apoſtolicam, non ex- F. cludimus Patriarchas& Prophetas. Neq; enim ab Apoſtolis, quemadmodum anteà dictum eſt, verum ab ipſo Adam, ſiue filio eius Abel exordium ſumpſit Ecclefia, quæ ædificata eſt ſuper fundamentum Apoſtolorum& Prophetarum. Nam quod Apoſtoli factum eſſe prædicauerunt, id Prophetæ futurum prædixerunt. Qua de re ſic aliquando ſcri- Pſit Origenes: Non ex aduentu Saluatoris in carne ſponſam dici, aut Eccleſiam putes, ſed ab initio humani generis,& ab ipſaconſtitutione mundi. Ac paucis interiectis: prima funda- menta cõgregationis Eccleſiæ ſtatim ab initio ſunt poſita, vnde& Apoſtolus dicit: Aedificari Eccleſiam non ſolum ſuper Apoſtolorum fundamentũ, ſed etiam Prophetarum: inter Pro- phetas autem numeratur& Adam, quia magnum myſterium prophetauit in Chriſto,& in Eccleſiam, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem ſuum. Ob hanc etiam cauſam voca- tur ab Eſaia filia Syon, quod ſicut annotauit Cyrillus, primi ex ſanguine Iſraëlis oriundi cre diderunt. Et gentium Eccleſia velut filia quædam dicta eſt eius, quæ ab initio ab illis conſti- tuta eſt. Nec disſimiliter Hieronymus hunc Eſaiæ locum interpretatur. Dicitur itaque Ec- cleſia Apoſtolica, in qua& doctrina Apoſtolorum,& legitima eſt Epiſcoporum ſuc- cesſio, à temporibus Apoſtolorum ad hæc vſque noſtra deducta. Porrò doctrina Apo- ſtolorum non ſcripto tantùm, verùm& traditione conſtat: quos, quæ ad conſtituendam Eccleſiam, quæ ad fidem, quæ ad religionem, quæ ad ritus& cæremonias pertinent, multa docuilſe dubium non eſt, quæ nuſquam ſcripta reperiuntur. Scribens ad Theſſa- lonicenſes Apoſtolus dicit, State& tenete traditiones, quas didiciſtis, ſiue per ſermonem, ſiue per epiſtolam noſtram. Quibus verbis palam indicat, præter ea, quæ ſcripſerat, ſe non minus præclara, quin& præclariora ſolo ſermone docuiſſe, cum ſermonem prius, quàm epi- ſtolam nominat. Id quod vel inde magis etiam liquet, quòd qua ratione cœnæ Dominicæ memoria celebrari debeat, verbo tradidiſſe videtur. Ita enim dicit ſcribẽs ad Corinthios: Cæ tera(nimirum de Sacramento Euchariſtiæ) cum venero, diſponam. Ex quo loco ſcribens ad Ianuarium colligit Auguſtinus, à Paulo totum illum ordinem agendi, quem vniuerſa per orbem Eccleſia tenet, inſtitutum eſſe, quod nulla morum diuerſitate varietur. Alio quoq; lo co dicit Paulus: Laudo vos fratres, quòd per omnia mei memores eſtis,& ſicut tradidi vo- bis præcepta mea, tenetis. Rurſiis Timotheo ſcribens: Quæ audiſti, inquit, à me per multos teſtes, hæc commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt& alios docere. Quibus ex ver bis illud intelligere licet, quod etiam ab Irenæo ſeriptũ eſt: de multis rebus, quæ literis man- datæ non erãt, edoctã ab Apoſtolis recentè illam Eccleſiã fuiſſe, quæ ſucceſſores Apoſtolorũ Epiſcopi fibi per manus ab illis tradita, ſuis vicisſim ipſi ſucceſſoribus, Eccleſiæꝗ́; tradiderũt. Quamobrem quiſquis Apoſtolicam Eccleſiam credere ſe profitetur, eum non modò, quæ ſcripta, verumetiam quæ viua voce tradita ſunt per Apoſtolos, tenere oportet: Queæ niſi re- cepta fuerint, de ſumma fidei noſtræ periclitabimur. Neque enim alia re magis differre viſi ſimt à Catholicis hæretici plerique, quàm quòd hi ſolas recipiebant ſcripturas, illi verò tra- ditionibus etiam eccleſiaſticis inhærendum eſſe cenſebant. Sic de Montano ſcribit Fuſebius. Quòd is inſolita non contra ſcripturas, ſed contra traditionem& conſuetudinem antiquæ ſuccesſionis, ſub ſpecie prophetiæ loqui cœperit. Sic Hilarius, ſuo quoque tempore cùm di- xiſſet quidam: Nolo verba, quæ nõ ſcripta ſunt dici. Dic, inquit, prius ſi rectè dici putas: No- lo aduerſus noua venena nouas medicamentorum comparationes, nolo aduerſus nouos ho- ſtes noua bella: nolo aduerſus nouas inſidias Concilia recẽtia. Athanaſij verba ſunt hæc cùm ex Theognoſto, Dionyſio Alexandrino,& Origene probaſſet, ſilium eiuſdem eſſe cum pa- tre eſſentiæ. Ecce, inquit, nos quidem ex patribus ad patres, per manus traditam fuiſſe hanc ſententiam demonſtrauimus. Vos autem, ò noui Iudæi& Caiphæ diſcipuli, quos tandem no minum veſtrorum poteſtis oſtendere progenitores? Ad eundem modũ Ambroſius quoq;. Sed dicis, inquit, Homouſion nominari non debere, quia in ſcripturis diuinis non conti- neatur. Quæro& ego homo, qui hoc prohibes, ſi ideò nominari non debet, quia ſcriptum non eſt, an ideò, quia ita credi non liceat. Quod ſi ita credendum eſt, cur non ita profi- tendurmn? Corde enim, inquit Apoſtolus, creditur ad iuſtitiam, ore autem fit confesſio ad ſa- lutem. Et paucis interiectis: Si enim Subſtantiæ vocabulum inde times dicere: quia ſcriptum non eſt, timere identidem debes Deum ex Deo, lumen ex lumine profiteri. Videtur autem hæc Ambroſius à Gregorio Nazianzeno mutuatus. Similiter Epiphanius cuùm quęrerét Ar- riani, quæ ſcriptura dixit de coëſſentialitate, quis ex Apoſtolis eſſentiam Dei dixit, quærit L. 4 vicisſim. Lib. 4. epift. 2. Lib. 1. epift. 90ℳ Epheſeꝛ. In Cantica C(as⸗ titori Homil. z. Eccleſiæ initiñ in Adam O& Eua. Gen. cap ⁊. In loci Eſaiæ 22. Apoſtolica Eecl. Apoſtolica do- ctrina. 2. Theſſ. 3⸗ Traditio Apoſt. I. Corinth. it. Epiſt. ii8. cap.6. Ordo circa ucha riftiam à Paulo inſtitut. 1. Corinth. 1I. 2. Timoth. 2. Lib. 3. cap. 4. Catholicori& hæreticorum diſcrimen. Lib. hiſi. c. 16. In lib. ad Con= ſtantium. Augui um. Hæretici tradi- tiombus conuiti. In li. de decretis Nicænæ Gynodi cont. Euſ. Li. de fde coyt. Arrlauos, cap. 3⸗ Iær½. 23. Cap. 27⸗ Kid. 1 de Din. . 1. cap. 3. Galas.2. Quæ ſeripta non fint credautur zamen. Aug· lib.⁊. de tri nitate cap a. Dꝛon.cap.⁊. eccl. Hiera. Orig.lip.·⸗ in epi. ad Rom. chyſ.homil.3. epiſt. ad Philip. Clem.in epiſt. ud Iacob fra: ꝛrem Oomini. Rieron. ad Pana- machii aduerſus bæreſes Ioau. Hieroſol. Je⸗m. 88. Auguſt. ſer. 1t5. et. 181. de tẽpore. Leo epi. 24 t 13. Iuſt. quæſi. i15 et RS. ad orthodox⸗ Orig. hom. 5. in Numeros. Tertul. de coroua militis. Auhan. in lib⸗de variis quæ ſt. BZaſſil·li. de ſpirita fancto cap. 9. 29. Hieron. contra Luciferanum. Auguſi. de Bapt. paruul. Ii. 2. ca. 7. Eceleſta vera Vhi ſte. Li. 4. c. 63. G 4: Pontiffcũ& Epi ſeoporu ſucteſSio. De preſcri. ad. uexſus bæretic. -——— VII SIT VERA vicisſim. Reſpõdete nobis Arrij di ſcipuli, vbi ſcripta eſth xc vox ingenitus, oſtendite locum. Neque enim lex dixit, neque Prophetæ, neque Euan gelium, neque Apoſtoli Si itaque pi dicimus, dictionem non ſcriptam, eſtq́ue recepta dum pro gloria Dei dicitur: quid nos re- prehendit etiamſi vox coẽſſentialis non eſt ſcripta? Quem ſequutus Cyrillus cùm dicerer Hermias. At nomen Homouſion vbinam ponit ſcriptura? Reſpondit: v binam oro nomi- nauit ſcriptura Deum incorporeum, infigurabilem, incircumſeriptum& inregnatũ ſiue Re- gi non ſubdirum,& nihilominus ita eſt nolentibus illis. Nihil damni verbum ſecum adfert, etiamſi non reperiatur in ſcripturis: ſiquidem verisſimum fuerit quod per ea ſignificatur. Ex his igitur Athanaſij, Fpiphanij, Hilarij, Ambroſij verbis, diſcimus quod Arriani Seleuca congregati, palam prædicabant, ſe nihil præter ſcripturas diuinas recipere. 4 1 Hinc eſt, quòd apud Theodoritum legimus, ex non ſcriptis ſermonibus, piè tamen intel lectis Arrianos eſſe danmatos. Nam cùm reiicerent illi vocẽ Homouſij, proptereà quòd nuſ- quam in ſcripturis reperiretur, Athanaſius& qui cum eo faciebant Epiſcopi catholici, teſti- monio Patrum, qui doctrinam hanc ab Apoſtolis receperant, eos refellebant. Nam Apoſto- lorum eſſe traditionem, quòd filius eiuſdem cum patre ſit ſubſtantiæ, Felix Pontifex ad Be- nignum ſcribens, teſtatur. E ſcripturis Eluidius Mariæ perpetuam virginitatem: è ſcripturis Donatiſtæ, paruulorum baptiſmum impugnabant. Sed ſicut illum Hieronymus, ita hos Au- guſtinus Eccleſiæ traditione refellit: Cuius tantam eſſe vim Paulus voluit, vt non dubitãter diceret: Eriamſi nos, aut Angelus de cœlo euangelizet vobis præterquam quod euangeliza- uimus vobis, anathema ſit: Sicut prædiximus,& nunc iterum dico. Si quis vobis euangeli- zauerit præter id, quod accepiſtis, anathema ſit. Non dixit, Si quis vos docuerit aliter, quam ſcripſit Matthæus, aut Marcus, aut Lucas, aut Ioannes, aut quam ipſi ſcripfimus, ſed præter id, quod euãgelizauimus, hoc eſt, prædicauimus vobis, præter id, quod ipſi coram docuimus, & concionando tradidimus vobis, pręter id, quod accepiſtis, hoc eſt, audiuiſtis,& coram di- diciſtis à nobis quatuor eſſe Euangelia, quæ ſcriptura nobis prodit?& tamen ſi quis ea non credat, hæreticus eſt. Credimus igitur, non quia ſcriptũ eſt, ſed quia ſicab Apoſtolis legitima Epiſcoporum& Sacerdotum ſuccesſione per manus nobis traditũ eſt. Ad eundem modum, tres perſonas Deum vnum eſſe, nulla nobis expreſſe tradit ſcriptura, atque adeò ne reperi- tur quidem perſonæ nomen in ſeripturis de Deo dictum, ſicut nec Trinitatis: nos tamen tres perſonas dicimus, non quia ſcriptura dicit, inquit Auguſtinus, ſed quia ſcriptura non cõtra- dicit,& quia fic ab Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus traditum accepimus: quorum etiam eſſe traditionem, vt paruuli baptizentur, Diony ſius& Origenes teſtantur. Sed& quòd in Miſſæ ſacrificio pro defunctis oratur, Apoſtolorum eſſe traditionem narrat Chryſoſtomus. Quod de maioribus Eccleſię cauſis ad ſedem Apoſtolicam ſit referendum, Apoſtolos inſtituiſſe ſcrĩ bit Zephermus Pontifex& Martyr: quamuis ante eum, alij quoque nonnulli Symbolum quod vorant Apoſtolicum, ab Apoſtolis confectũ eſſe narrant Clemens, Cyprianus vel po- tius Ruffinus: illius enim videtur eſſe ſymboli explicatio, que Cypriano quoque inſcribitur, Hieronymus, Ambroſius, Auguſtinus, Leo Pontifex,& alij. Neque ramen vel in actis Apo ſtolorum, vel in reliqua noui Teſtamenti ſcriptura vniuerſa, vlla fit eius rei mentio. Sed quorſum attinet ſingulas Apoſtolorum traditiones enumerare, quarum bonam par- tem inuenire licet apud Iuſtinum, Origenem, I ertullianum, Athanaſium, Baſilium, Hiero- nymum. Multa eſſe refert Auguſtinus, quæ neq; in literis Apoſtolorum, neque in Conciliis poſteriorum reperiuntur,& tamen quia per vniuerſam cuſtodiuntur Eccleſiam, non niſi ab ipſis Apoſtolis tradita& commendata creduntur. Quod ubi legitima Epiſcoporum ſuccio eſt, ibi doctrina àpoſtolorum, ibi uera⸗ eſt una, ſancta, catholica, Apoſtolica Eccleſia.* CAPVEAXXVIII. Idicimus ergo iam, ibi eſſe Apoſtolicam Eccleſiã, vbi eſt doctrina Apoſtolorũ. Porrò doctrina Apoſtolorum ibi eſt, vbi eſt legitima Epiſcoporum ſucceſsio, à temporibus Apoſtolorum ad hæc vſque noſtra: quæ ſucceſsio vbi non eſt, ibi non eſt Eccleſia Chriſti, ſed Satanæ Synagoga. Hanc Eccleſiæ notam quia non habent, non agnoſcunt hæ- retici:nam neque traditiones Apoſtolicas admittunt, cum Arrianis atque aliis hæreticis nihil præter ſcripturas recipientes: neque ferre poſſunt aures eorum, vt de legitima Epiſcoporum ſucceſsione quicquam dicatur. Nobis verò tantò maiore alacritate excipienda eſt nota hæc, quantò magis abhorrere ab illa hæreticos& ſchiſmaticos videmus, quandoquidem non fuit ferè quiſquam ſanctorũ patrum, qui non eam inter præcipuas Eccleſiæ notas numerauerit: Irenæus Apoſtolorum temporibus fuit proximus, eius hæcverba ſunt: Agnitio vera, eſt Apo ſtolorum doctrina,& antiquus Eccleſiæ ſtatus in vniuerſo mundo, ſecundum ſucceſsiones Epiſcoporum, quibus illi eam, quæ in vnoquoque loco eſt, Eccleſiam tradiderunt, quæ per- uenit vſque ad nos cuſtodita. Et alio loco iis tantum Epiſcopis obedire iubet, qui ſucceſsio- nem habent ab Apoſtolis, qui cum ſucceſsione Epiſcopatus chariſma veritaris certum acce- perunt: Reliquos verò, qui abſiſtunt, à principali ſucceſsione quocunque loco colligantur, ſuſpectos haberi vult. Neq; multoò poſterior Tertullianus, vbi de hęreticis ait: Cupio, inquit, oſtendant —— T 1 1 1 t 1 1 39 Ux(al uice— numn. üperi ſecerlt „Non! gidſha vqlich titosec mmpr me felu K atq. dingxn oloc Dlts, 3 — 3 —— —z 7⁴ 72 „ 1 — B ₰— — 3 1UAA 42—&— B. 38 3 8 1 * 44 4 — ₰ ₰ —— w 2 4— 22 — 8 4* — ECCLIL ESI A. 29 oſtendant mihi, ex qua auctoritate prodierint: dant origines Eccleſiarũ ſuarũ, euoluãt ordi- nem Epilcopori ſuorum, ita per ſucceſsiones ab initio decurrenté, vt primus Ille E Epiſcopus, aliquem ex Apoſtolis V el Apoſtolicis viris, qui tamẽ cum Apoſtolis perſeuerauerit, habuerit auctorem& anteceſſorem. Hoc enim modo Eccleſiæ Apoſtolicæ cenſus ſuos deferũt, ſicut Eccleſia Smy rneorũ Polyc arpum a Ioanne collocatum refert, ſicut Romanorũ Clementem„ à Petro ordinatum ædit, proinde vtique& cæxteræ exhibent, quos ab Apoſtolis in E. piſco- patu conſtitutos Apoſtolici ſ ſeminis traduces habeant. Confingant tale aliquid hærerici. Qui Verò fuit propemodum æqualis eius Origenes: Cùm, inquit, multi ſint, qui ſe putent ſentire, quæ Chriſti ſunt,& nonnulli eorum diuerſa à prioribus ſentiant, ſeruetur verò Eccleſiaſtica Predicatio, per ſucceſsionis ordinem ab Apoſtolis tradita,& vſq; ad preſens in Eccleſiis per- manens: U ſola credenda eſt veritas, quæ in nullo ab Eecleſ aſtica diſcordat traditione. Porro Cyprianus tantum huic notæ tribuit, vt Eccleſiam eſſe dicat, plebem Sacerdoti ſuo adunatam,& paſtori ſuo gregem adhærentem. Adducens verba illa Petri: Domine, ad quem ibimus, verba vitæ æternæ habes: Loquitur, inquit, ibi Petrus, ſuper quem ædificanda erat Eccleſia, docens, etſi cõtumax& ſuperba audire nolentiũ multitudo diſcedat, quòod Eccleſia tamen Chriſtianorum non recedit. Ad extremum ſcire debes, inquit, Epiſcopum in Eccleſia eſſe,& Eccleſiam in Epiſcopo, etſi qui cum Epiſcopo nõ ſint, in Eccleſia non eſſe,& fruſtrà ſibi blandiri eos, qui pacem cum Sacerdotibus Dei non habentes„obrepunt, cùm Eccleſia, quæ catholica vna eſt, ſciſſa non ſit, neque diuiſa, ſed ſit vtique connexa,& cohærentiũ ſibi inuicem Sacerdotum glutino copulata. Acrurſils 2 Magnum ſéribens: LCleſian inquit, vna eſt, quæ vna intus eſſe& foris nõ poteſt. Si enim apud Nouatianum eſt, apud Corneli non fuit: ſi verò apud Corneliũ fuit: qui Epiſcopo Fabiano legitima ordinatione ſucceſsit, No- uatianus in Eccleſia nõ eſt. Ibi indicauit Eccleſiã eſſe Cyprianus, vbi fuiſſet Papa Cornelius. Qui alio loco, cum Cornelio eſſe, idem eſſe ſcribit, quod cum catholica Eccleſia cõmunicare. Neq; diſsimiliter Hieronymus, qui ſcribẽs ad Damaſum: Faceſſat zinquit, inuidia Romani culminis, recedat ambitio, cum ſucceſſore piſcatoris& diſcipulo crucis loquor. Ego nullum primum niſi Chriſtum ſquens, beatitudini tuæ, id eſt, cathedræ Petri communione conſo- cior ſuper illam petram ædificatam Eccleſtam ſei: 3 Quicunque extra hanc domum agnum comederit, profanus eſt: Si quis in arca Noë non fuerit, peribit regnante diluuio. Ac paulò poſt: Non noui, in quit, Vitalem, Meletium reſpuo, ignoro Paulinum: quicunq; tecum non colligit, ſpargit: qui C hriſti non eſt ‚Antichriſti eſt. Sic ille vir ſanctisſimus iuxta ac doctisſi- mus, quicimque cum ſucceſſore piſcatoris Damaſo Papa non colligerent, Sataniſtas& An- tichr iſtos eos haberi voluit: itaque nihil habere cum illis commune volebat. Quod apertius etiam in proximè inſequenti ſcribit epiſtola: In tres, inquit, partes ſciſſa, Eccleſia, ad ſe rape- re me feſtinat: Egoi interim clamito, si quis cathedræ Petri iungitur, meus eſt. Meletius, Vi- talis, at; Paulinus tibi hærere ſe dicu nt:poſſem credere, ſi hoc vnus aſſereret: nunc aut duo mentiuntur, aut omnes. Tanta fuit Apoſtolicæ ſedis auctoritas, vt illi ſe hærere etiam hære- tici fingerent, cui qui non eſſet iunctus, eum pro ſuo non habebat Hieronymus. Qui quod eo loco ſcribit, idem etiam I heodoritus teſtatur de Paulino, deq́ue Apollinare quod aſſeue rabat vterque 3 cum Damaſo ſentire, quò facilius morbum ſuum tegere poſſet. Sic de Futichete ſcribit Leo Pontifex, ꝗuoc ſententiam ipſius per omnia ſe ſecuturum ſpopon- derit. De Anthemio verò legituri in ſententia Synodi Conſtantinopolitanæ ſecundæ, quòd is ad Palrfase has ſcripſerit, ſe per omnia ſequi Apoſtolicam ſedem. Iuſtinianus verò Impera- tor in epiſtola ad Epiphanium, quæ eſt in ſexta Synodo: Quia ſæpenumerò, inquit, hæretici in his locis extiterunt, qui iudicio illius venerandæ ſedis ſublati ſumt, licet nobis dicere ac unciare omnes cos, qui habere illam pro capite noluerint, non eſſe Dei Sacerdotes, ne- fideles ſeruos. Auguſtinus in pluribus locis notam hanc agnoſcit: qui diſertis etiam verbis extra Eccle- ſiam eſſe pronunciat, qui relicto Epiſcopo, Dei ordinatione ſuccedanea præſidente, aut fibi- meripſis, aut ſemetipſos conſtituunt Epiſcopos, Præpoſitos, Primates. Cuius hæc etiam ver ba leguntur. Multa ſunt, quæ me in Eccleſiæ gremio iuſtiſsimè tenent. Tenet conſenſio po- puloraun, at—; gentium, tenet auctoritas miraculis inchoata, ſpe nutrita, charitate aucta, ve- tuſtate firm⸗ ata, tenet 25 iꝑſa ſede Apoſtoli Petri, cui paſcendas oues ſuas Dominus poſt re- ſurrectionem ſuam commendauit, vſque ad præſentem Epiſcopatum Sacerdotũ ſiiccesſio: tenet poſtremo ipſum catholicæ nomen, quod non ſine cauſa inter tam multas hæreſes ſic iſta ſola Bccleſia obtinuit, vt cuùm omnes haretici ſe catholicos dici velint, quærenti tamen Pecatine⸗ alicui, vbi ad een tholicam conueniatur? nullus hæreticorum vel baſilicam ſuam, vel domum audeat oſten dere. Rurſus in Pſalmo contra partem Donati: Numerate, inquit, Sacerdotes 3de ab ipſa Petri E& in ordine illo Patrum quis cui ſuccesſit videte: ipſa eſt petra, quam non vincunt ſuperbæ inferorum portæ. Quod autem in eo Pſalmo ſcripſit, in epiſtola ad Generoſum ipſè fecit, ac Romanos Epiſcopos inuicem ſibi ſuccedentes enume- auit à Petro vſque ad Anaſtaſium: Quibus enumeratis, In hoc ordine, inquit, ſuccesſionis nullus Donatiſta Epiſcopus inuenitur. Et contra Fauſtum ſcribens: Vides, inquit, quid hac in re In proxmio li.r. Periarchon. Lib. 4. epift.. Ioan. 6. Lib. I. epiſt. 8. Eccleſia ibi, vhi Papa. Lib.. epiſt. z. Hierdo. in epiſt. ad Damaſum. Geneſ.x. Hæretiti etid fin: gebãt ſe c Rom. Pont. ſentire. Lib-„. cap.3. Epiſt. 14. Act. 4. Huodi;. In Eceleſia ali- quem retinent. Aug. cotra Epiſt. Manichæi. cap. a⸗ Explicationemn hulus ſententiæ Auguſlini vide folio 423. Iden in princi⸗ pio Tomi. 7 Epiſt. 16 ½. Lib. II. contra Fauſt.cap·z. ———————---ʒʒ-— Cap. 8. VBI SIT VIHRA 2. LSs Meyeticorum ſu contendunt& eſaborant, vt ne vlla ſit Eccleſia. Cum enim niſi vna ſit, vlla eſſe non poſsit, dliuni in euerten- do Papatu. Lib. i. ep:fl.z. vna autem eſſe nequeat, niſi ex vno pendeat, qui præſit omnibus, ad vnum hunc expugnan- dum ſuas omnes machinas conuertunt. Quod ideò per membra ſua facit ſatanas, ſicut à Cy- priano ſcriptum eſt, ideò præpoſitum Eccletiæ ſua infeſtatione perſequitur, vt gubernatore ſublato, atrocius atque violentius circa Eccleſiæ naufragia graſſetur. Itaque Sataniſtarum non eſt maius aliud ſtudium, quàm, vt quem Chriſti vicariũ, quem Petri ſucceſſorem eſſe vident, cuius miniſterio fieri perſpiciunt, vt in Eccleſia ſpiritus vnitas in vinculo pacis retineatur, eius auctoritati detrahãt, eum inuiſum& exoſum reddãt omni- ſ wencpüun an reticscon ih lt Cypruu A üſinos, n Rummice k Fſtere me ³ lumle A ontiexal mi cuum in re Eccleſiæ Catholicæ valeat auctoritas, quæ ab ipſis fundatisſimis ſedibus Apoſtolorum, 2 Vne Fauſlũ cah.zs. Vſque ad hodiernum diem ſuccedentiũ ſibi Epiſcoporũ ſerie,& tot populorum conſenſione 10 ren SeneRa firmatur. Et paulò pôſt: Que Apoſtolorum cõfirmata temporibus, per ſiiccesſiones Epiſco- 29 repte leato petvo porum,& propagationes Eccleſiarum tanquam in ſede quadam fublimiter cõſtituta eſt, cuĩ Aypoſl. Epiſcopo ſeruiat omnis fidelis& pius intellectus. Quod idem ab Optato quoq;, qui fuit xqualis Au- 1 Iſtarut Einne S guſtini, factum legimus. Is contra Parmenianum ſcribens, eum ſcire dicit, Petro primò ca- u ſuno d acceſßio in xera thedram Epiſcopalem eſſe collatam, in qua ſederit omnium Apoſtolorum caput Petrus, inde cenniss Sl77⸗ R nõ Cephas appellatus, in quo vno cathedræ Vnitas ab omnibus ſeruaretur, vt iam ſchiſmaticus 17. quem J Sene eſſet, qui contra ſin gularẽ cathedram alterã collocaret. Ergo cathedra Vnica, quæ eſt prima, a i uddc Epipha. 27. ſedet prior Petrus, cui ſucceſsit Linus, ac enumeratis vſque ad Syricium, qui tum in cathedra A Krrur Leręſi. ſedebat, Romanis Pontificibus: Veſtræ, inquit, cathedræ vos originem reddite, qui vobis vul bus tis lanctam Ecclefiã vendicare. Simili enumeratione ſucceſsionis Pontificũ Romanorum, 8 u& vſus eſt antiquiſsimus Epiphanius,& qui pręceſsit eũ Ireneus. Quo in loco ſimul illud aſſe- e uerat, quòd ad Romanã eccleſiã, propter potentiorẽ principalitatẽ, neceſſe eſt omnẽ cõuenire 1 p u Eccleſiã, hoc eſt, eos, qui ſunt vndiq; fideles, in qua ſemper cõſeruata eſt ea, qus eſt ab po- 1 bemc I5, S,ap.. ſtolis, traditio. Enumerarionè autẽ Irenæi trãſcripſit in Eccleſiaſticã ſuã hiſtoriam Euſebius. 1 üscul Ecele jhuſt Longũ eſſet ſingulos enumerando recenſere, qui ex hac nota ſucceſsionis Apoſtolice, Ee- 1 KXmr cleſiam agnoſcendam eſſe putauerunt. Qua in ſententia cùm fuerint antiquiſsimi, Irenæus, Ionole- ! Tertullianus, Cyprianus, Hieronymus, Auguſtinus: Optatus, nota hec Eccleſie, quam ſancti 1 kugim Patres agnoſcunt, vna omniũ clariſsima, maximeq; Eccleſiæ propria eſt habenda, quantum- Küc libet reclamãtibus hæreticis, qui eam fibi nulla ratione poſſunt arrogare. Quibus& nos cum puicler Tertulliano& Optato dicere poſſumus: Oſtendant ex qua auctorirate prodierunt: ædant ¹ Arlos. origines Eccleſſaru ſuarum, euoluant ordinem Epiſcoporũ ſuorũ: reddant originẽ cathedræ 3— Slhana ſux: confingant ſaltem aliquid de ſucceſsione legitima: ſed neq; quod confingant habent. 1* ſacsſzio Epiſco. Nam illud in cõfeſſo eſt, non modò nullam eſſe apud illos Sacerdotum& Epiſcoporũ ſuc- 1 odls porun' nulle. ceſsionem, qui ante triginta hos annos nati ſunt, verumetiam eorum Eccleſias nunc quoq; 3 habiuct æricowm Sacerdotibus& Epiſcopis legitimè ordinatis, preterquam ſi qui à catholica defecerũt, pror- u lüs nep I ee hia. ſus carere. Quamobrem apud eos templa videre licer, ſicut ſacrificio, ita& Sacerdotio deſti- m mcontra tuta, in horrea nonnulla, pleraq; in ſtabula vel in caulas conuerſa. Egregia vero Eœcleſia, in 8 oslloscu qua nullus Epiſcopus, nuſlus Sacetdos, nullum eſt ſacrificiu: in qua cuiuis de fæce vulgi pror- u tautcog ſus illotis, quod aiunt, manibus,& ad Sacramentorum,& ad verbi miniſterium, citra voca- d birkpiph d tionem vllam legitimam, accedere licet. Quare cùm ipſi in Eccleſia non ſint, illud omni ope M tione bus: Aliter enim diſpergere cum ſatana nõ poſſunt, niſi quo miniſtro Chriſtus vtitur in col- s dem leu ligendo grege ſuo, quem precioſo ſanguine ſuo redimere dignatus eſt, ab eo quam fieri poſ- 1 rnam ſit maximè voluntates hominum auerſas reddant. Quemadmodum qui vult regnum euer- A daleocn ſum, aut aliquam in eo ſeditionem concitatam, caput regni petit imprimis, illud famo ſis li- 3 antemn bellis proſcrindit,& quibuſcunque poteſt artibus in odium& contemptum omnium addu„(e cere conatur: Sic illi, dum hoc vnum ſtudent, vt Eccleſiam perturbent, vr illius vnitas. d cb ſcindant, caput Eccleſiæ ſub Chriſto capite, quibus modis poſſunt, etiam confictis cri- 4 3 nationibus oppugnant. Intelligit ſatanas, quod etiam 4 Cypriano ſcriptum eſt, concordiam dor E lareſ Lib. vepiſtt. ſimul iunctam omninò vinci non poſſe. Quamobrem ſicut lupus ouem à grege ſecerne- re, ſicut accipiter columbam ab agmile volantium ſeparare, ſic ille, cùm ſibi ſaris aduerſus mn übus omnes virium non eſſe videat, circumuenire quærit ſolitudinem ſingulorum, ac per quem 14 dapprod fieri videt, vt ſimul iungantur omnes, eum omni ratione cupit euerſium. Sed eæ ſatanæ in- 8 ſlem. ſidiæ cauendæ ſunt piis omnibus, tantoq́ue maiore ſtudio enitendum illis eſt, vt in vna, eque ſ ſancta catholica, Apoſtolica Eccleſia perſeuerent, quemq; illi præfidere ſuio loco Chriſtus 4 ſtinn Vvoluit, ei dicto ſint audientes, ad eum, ſi qua ſit de fidei dogmatibus dubitatio exorta, refe- un P poſt rant. Nam hoc ita fieri oportere, ab ipſis Apoſtolis inſtitutum eſt, neque ſecus fuit vnquam kanm in Eccleſia carholica obſeruatum. ler Taunqui Habentur libri Conciliorum, in quos non modò acta Synodorum, verumetiam epiſtolæ de ſofc multorum ſanctorum Pontificum& martyrum ſunt relatæ. Legat qui volet Anacleti, Eua- la fan e riſti, Alexandri, Zepherini, Marcellini, Cornelij, Lucij, Melchiadis, Marci, Iulij, Innocẽtij, Da 5 wula maſi, Leonis, Agathonis, Gelaſij, Hormiſde epiſtolas, non aliter ſe rem habere perſpiciet. 8, Ka Verùum& ex quaruor illis Conciliis, quæ haud aliter arq; quatuor Euangelia recipiuntur ab 18 Rona omnibus iis, qui Chriſtiani cenſeri volunt, idipſum cognoſcet. Neque diuerſum reperiet. ſa Dec . in n feuim) rut io piſc s Ae uO 42 uszjn mati 1 prin atheg odis Int: xd. e cathec nhaben oporu ſi aunc qud cerit pre dotio def HFedeſia vulgi d „Citra Vo domnid non poſ vexpugn „ficut 4( gubernat: cariũ, ql iritus vnl: eddat om vtitur ine dam fierig 44 1 A 02 egnum el Id famoſ mnium a* lius vnita mfictis cr concord ac pel q ſt, Vtm O exofta fuit vnq etiam epll b= — —² anacletiſ= Innoce9— — ECGSELESIA⸗ 30 in Eccleſiaſtica hiſtoria, vbi commemoratur Concilium quoddam Antiochiæ celebratum, auctoritaté vel hoc nomine non habuiſſe, quod ei nec Iulius interfuit maximæ Romæ Epi- ſcopus, nec in locum ſuum aliquem deſtinauit, cumm vtique regula Eccleſiaſtica iubeat, non oportere præter ſententiam Romani Pontificis Concilia celebrari. Extar inter Auguſtini epiſtolas vna Patrum Concilij Carthaginenſis: in qua petunt ab Innocentio Papa, vt Con- cilij ſui ſtatutis Apoſtolicæ ſedis adhibeatur auctoritas. Extat& alia eiuſdem argumenti, ab Auguſtino& cæteris Epiſcopis in Concilio Mileuitano congregatis ſcripta. Cui reſpondẽs Innocentius: Diligenter, inquit,& congruè Apoſtolico conſulitis honori: honori, inquam, illius, quem ſolicitudo manet omnium Eccleſiarum, ſuper anxiis rebus, quæ ſit tenenda ſen tentia, antiquæ ſcilicet regulæ formam ſequuti, quam toto ſemper ab orbe mecum nouiſtis eſſe ſeruatam. Ac paulò poſt: Scientes quòd per omnes prouincias, de Apoſtolico fonte pe- tentibus reſponſa ſemper emanant, præſertim quoties fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres& Epiſcopos noſtros non niſi ad Petrũ, id eſt, ſui nominis& honoris auctorem re- ferre debere. Quod autem à Patribus in Aphricano& Mileuitano Concilio congregatis, idem cum ab aliis quibuſdam orientalibus Epiſcopis ad Symmachum ſcribentibus, tum ab his, qui cum Athanaſio cõuenerant Alexãdriæ, factum eſſe legimus. Quin& Synodi magnæ & vniuerſalis Chalcedonenſis ad Leonem extat epiſtola, qua petunt, vt ſuis decretis eorum honoret iudicium. Extat& Ambroſij epiſtola, qua Theophilum admonet, vt de cauſa inter Euagrium& Flauianum ad Romanæ Sacerdotem Eccleſiæ referat. Sed quid catholicos commemoramusè? quorum nemo fuit vnquam, qui de fidei cauſis, ſi quid eſſet in dubium vocatum, non ad ſedem Apoſtolicam referendum eſſe putaret? Etiam hæreticos id feciſſe Eccleſiaſtica docet hiſtoria, vbi legitur Euſebius Conſtantinopolitanus Epiſcopus ad Pontificem Romanum Iulium miſiſſe, atq; ab eo petiuiſſe, vt in cauſa Athana- ſij Iudex eſſe vellet. Quod etiam fatetur Athanaſius in ſecunda ſua apologia. Quin tota illa Synodus Epiſcoporum, quæ fuit Antiochiæ cum Euſebio congregata, acta ſua eiuſdé Pon- ricis iudicio cõprobari petiuit. Hanc autem de Euſebio hiſtoriã diligenter perſcripſit Atha naſius in epiſtola quadam ad ſolitariam vitam agentes, vbi narrat, quod cùm Euſebiani Ro- mam contra Athanaſium ſcripſiſſent: Epiſcopus Romanus Synodum fieri iusſit, ac presby- teros ſuos cum literis ad Euſebianos miſit, certum diem definiens, vt aut præſentes ſe ſiſte- rent, aut cognoſcerent ſe omnibus modis ſuſpectos haberi. De Vrſacio quoque ac Valente, ſcribit Epiphanius, quòd vnà cum libellis profecti ſunt ad B. lulium Romanũ Epiſcopum, pro ratione reddenda de ſuo errore ac delicto quòd calumnias ſtruxiſſent Athanaſio: ac ſii- ſcipe, inquiunt, nos ad communionem& pœnitentiam. De Fortunato Pſeudoëpiſcopo ab hæreticis conſtituro, deque Baſilide, quod ad Petri cathedram appellauerint, memoriæ pro- didit Cyprianus. Fecit idem Petrus Habailardus Bernardi temporibus. De Pelagio ſcribit Auguſtinus, quòd is literas, quibus ſe purgaret, libellumq́; fidei ſuæ Romã ad Papam Inno- centium miſerit, narrat idem de Celeſtio, quòd is beati Pape Innocentij literis non eſt auſus obſiſtere, imò ſe omnia, quę ſedes illa damnauerat, damnaturũ eſſe promiſit. Eutichen etiam libellum Leoni miſiſſe, deque iniuſta damnatione queſtum eſſe patet ex iis, quæ ſcripſit Leo pontifex ad Theodoſium& ad Flauianum. Flauianus quoq; cur eum excommunicauerit, eidem Leoni cauſam reddit:& approbat eius hoc factum Leo. Protereus etiam Epiſcopus Alexandrinus in ſuſpicionem hæreſeos vocatus, apud eundem Leonem ſe purgat, quem po- ſtea Leo catholicum eſſe Martiano Imperatori indicat. De Pyrrho quoque narrat Zonaras, & ante eum Leo. IX. Pontifex, quod cùm ad ſedem ſuam Conſtantinopolitanam redire cu- pera, ſe deſeruiſſe Monothelitarũ hæreſim ſimulat, libellumꝗ́; de fide ſua Papæ offert, à quo apprdbatus eſt. Inde clam Rauennam digreſſus hæreſim celare non potuit. Quo comperto, Papa conuocatis ſuis Epiſcopis, eum penitus condemnat. Idem hoc factum eſt à noſtri tem poris hæreſiarcha, cuius hæc verba ſunt ad Leonem decimum: Beatisſime Papa, proſtratum me pedibus tuę beatitudinis offero, cũ omnibus, quę ſum& habeo: viuifica, occide, voca, re- uoca, approba, reproba, vt placuerit: vocem tuã, vocem Chriſti in te preſidentis& loquentis agnoſcam. Quamuis hæc illius hypocriſis non diutius, quàm illa Celeſtij durauerit. Neque verò ſine cauſa tanta fuit ſemper Romanæ Eccleſiæ auctoritas, in qua ſicut ſcribit Auguſtinus, Apoſtolicæ cathedræ ſemper viguit principatus. Nam cùm alis omnes Eccleſię, quibus Apoſtoli præfuerunt, à fide defecerint, ſola hæc ſancta& Apoſtolica, mater omnium Eccleſiarum, Chriſti Eccleſia, per omnipotentis Dei gratiam à tramite Apoſtolicæ prædica- tionis nunquã erraſſe, nec hæreticis nouitatibus deprauanda ſuccubuiſſe probatur: ſed quam ab exordio fidei Chriſtianæ normã ab ipſis Apoſtolis accepit, in ea ſemper illibata perman- ſit. Defecit Hieroſolymitana Eccleſia, cui præſedit Iacobus: defecit Achaia, vbi Andreas: defe cit Aſia, vbi Ioannes: defecit India, vbi Thomas: defecit Perſis, vbi Iudas: defecit Aethiopia, vbi Mattheus: defecit Phrygia, vbi Philippus: defecit Greęcia, vbi Paulus: Solafuit& eſt Ee- cleſia Romana, ad quam, ſicut præclarè ſcribit Cyprianus, nunquam acceſſum habere potuit perfidia. De qua Theodoritus ad Renatum Presbyterum ex collegio Cardinalium ſeribens: Tenet enim, inquit, ſancta iſta ſedes gubemacula gerendarum cuncti orbis Eccleſiarũ, cùm propter Fynodaru ſenten tia de auctoritate Rom. Ponti. SFocra lib. 2. ca. 8. Eccleſ.hiſt. Epiſt. o. Lib. de vi: ginitate. caihedra Pontifi cis Rom. in cauſis fidei& religionis con ſulunt aliæ Eceleſiæ. ACtione.3. Ambr. epiſt.78. Hæretici ad iudis cin prouocauerũt Roma. Pont. Focr. li. 2. ca. 1I. Lib. i.epiſt. 3,4. In epiſt ad ſoli- tariã vitã agẽiet⸗ Berna. epiſt. 1os. Et Goifrid. viid Bernardi ſcribẽs. Auguſt. de gratia Chriſti cõtra Pe- lag. lib. i. cap. 3. & de peccato ori ginali, lib. ꝛ. ca.. Leo epiſt.7. Epiſl. x0. Protereus ep. 68. Leo epiſt. 89. In vita Con- ſtantis nepotis Heraclii. In epi ad Mecha. Conſtan. Imper· Lutberus Leoui Papæ ſe& ſua ſubmiitit. Romanæ Ecele- ſiæ quæ à fide nunquam defe- cit brærogatiua. Augtſc. 162. Eecleſiæ preuin- ciales a fide de- fecerunt. Cypr. li 1. epiſt.z. Hiero-.lib.3. Cap. 28. Galat.t. Roꝛn. fides catho: lica& inuiolata. Idem lib.i. 60 Ruffñ. In oratione fu- nebri de obitu fratris. SFoxo. Itb.. ca. 4. Lib. 3. de Facra. kap.3⸗ E. de ſumma tri. L. eunctos po- pulor. Aclio. 2. A. 5. Ad Eccleſtam Rom.de fĩdei cau ſis ſempe? re- ferehatur. Aclione.⁊⸗ Epifl.is 0· Eceleſia Rom. nulla vnquã hæ⸗ reſi maculata. VBI SIT VERA propter alia, tum quia ſemper hæretici fœtoris expers permanſit, neq; vllus vnquã, qui con- traria ſentiret in ea ſedit: quin potius Apoſtolicam gratiam inuiolatà cuſtodiuit. Extat eiuſ- dem Epiſtola ad Leonem primum in fine voluminũ Conciliorum, quæ nuper hoc ipſo an- no ſexageſimo ſeptimo ſunt impreſſa Coloniæ, in qua poſt mulra Romanè ſedis præconia, ſcribit ſe ad Pontificem à Cyrilli ſententia appellaſſe, ac ipſius iudicio, qualecunq; tandem id fuerit, ſe ſtare velle promittit. Et ad Ruffinum Hieronymus: Scio, inquit, Komanam fidem, Apoſtolica voce laudatã, iſtiuſmmodi præſtigias nõ recipere, etiamſi Angelus aliter annunciet, quàm ſemel prædicatum eſt, Pauli auctoritate munitam non poſſe mutari. Ad Damaſum quoq; ſcribens, apud ſolos Romanos incorruptã ſeruari dicit Patrũ auctoritatem. Quodam etiam loco Romanam fidem, eandem eſſe vult fidem catholicam. Fidem ſuiam, inquit, quam vocatè edmne qua Romana pollet Eccleſia, an illam, quę in Origenis voluminibus contine- turè Si Romanam reſponderit, ergo catholici ſumus. Rurſus ad Pammachiù,& Oceanum ſcribens: Quiſquis es, inquir, aſſertor nouorum dogmatum, quæſo te, vt parcas Romanis au- ribus, parcas fidei, quæ Apoſtolico ore laudata eſt. Cur poſt quadringẽtos annos docere nos niteris, quòd antè neſciuimus? cur profers in mediũ quod Petrus& Paulus ędere noluerũt? vſq; ad hunc diem ſine iſta doctrina mundus Chriſtianus fuit. Illam ſenex tenebo fidem, in qua puer natus ſum. Ad Demetriadem quoque ſcribens hortatus, vt S. Innocentis qui Apo- ſtolicæ Cathedræ ſucceſſor eſt, fidem teneat, nec peregrinam doctrinam recipiat. Ambroſius Veròô: Percontatus eſt, inquit, ab Epiſcopo, vtrũ nam cum Epiſcopis catholicis, hoc eſt, cum Romana Eccleſia conueniret? Qui etiam alio loco ſe cupere ſcribit in omnibus Romanam Eœcleſiã ſequi. Vſq; adeò autẽ Romana fides catholica ſemper fides eſt habita, vt Gratianus Imperaror, quo imperante vixit Hieronymus, noluerit de fide diſputari: verum edictum fe- cerit, vt cuncti ſubditi eam religionem retinerẽr, quam vertex Apoſtolorũ Petrus initio tra- diſſet, ac tum Damaſus Romanus Epiſcopus cuſtodiret: Quod non moddò in Eccleſiaſtica le- gitur hiſtoria, verumetiam edictum ipſum in codicem Imperatoris Iuſtiniani ralatum eſt. In Chalcedonẽſi quoq; Concilio legimus acclamatũ: Omnes ita credimus. Papa Leo ſic credit, Cyrillus ita credit, Papa Leo ita interpretatus eſt. Et iterũ: Omnes ſic credimus, Papa Leo ſic credit. Anathema ei qui partit,& ei qui diuidit. Hæc fides Leonis Archiepiſcopi: Leo ſic cre- dit. Leo& Anatholius ſic credũt. Et iterum: Petrus per Leonè ita loquutus eſt, Apoſtoli ita docuerunt, piè& verè Leo docuit. Ac paulò pòſt: Omnes ita credimus. In quinta quoque Synodo Conſtantinopolitana, Menas Patriarcha Conſtantinopolitanus cum facta mentio- ne Agapeti Romani Pontificis, quòd Antimum condemnaſſet, pœnitentiæ nihilominus tem pore ei dato damnauit eum,& ipſe ſua ſententia,& poſteà verbis his vſus eſt: Nos enim ſi- cut ſcit veſtra charitas Apoſtolicã ſedem ſequimur,& ei obedimus,& ipſius cõmunicatores, communicatores habemus,& condemnatos ab ipſa,& nos condemnamus: ſicut Leo ita cre dimuss in ſexta quoq; Conſtantinopolitana Synodo, cùm itidem legeretur, Pontificis Aga- thonis epiſtola, que ſeripta fuerunt ab illo tanquã à Spirituſancto dictata, ac per os ſancti ac beati Principis Apoſtolorum Petri, ſtatim receperunt,& amplexi ſunt omnes, ac in propha- netico ſermone dictum fuit. Charta& atramentum videbatur,& per Agathonem Petrus lo quebatur. Et in ſeptima Synodo, quæ fuit iterum habita Nicææ, cùm lectæ fuiſſent epiſtolæ duæ Pontificis Adriani, ad Imperatorem vna, ad Patriarcham Taraſium altera, acclamauerũt Patres, Vniuerſa ſancta Synodus ſic credit,& ſic docet. Ac ſinguli poſteà ſic ſe credere, ſic ſep tire, ſic tenere, ſic docere, ſic in toto corde confiteri profeſsi ſunt. Ex his omnibus perſpicuũ cuiuis eſſe poteſt, ex eo tepore, quo Chriſtus in celũ aſcẽdit, quã- tum fuerit Apoſtolicæ, hoc eſt, Romane ſemper Eccleſiæ tributũ, ad quã de fidei cauſisgefe- rebatur, quod ibi potiſsimũ ſarcita iri damna fidei ſpes eſſet, vbi nõ poſſet fides ſentire defe- ctũ: Quam ſolius ſedis huius pręrogatiuã eſſe dicit Bernardus. Et ſunc interea, qui neſcio cu ius VVirtembergéſis, heri, quod aiũt,& nudiuſtertius natæ Eccleſig iudicio, ſeripta ſua ſubii- cere malũt, quam illius omniũ antiquiſsimæ, ſanctiſsimæq́; Eccleſiæ, cui totã doctrinã Apo- ſtoli cũ ſanguine ſuo profuderũt, cui Euangeliũ ſuũ Petrus& Paulus ſanguine quoꝗq; ſuo ſi- gnatum reliquerunt: quæ mille iam quingentis& amplius annis ita eſt catholica ſemper& Apoſtolica habita, nunquam vt vlla fuerit hæreſeos labe maculata: in qua videre etiammnum licet viros& vitæ ſanctimonia& doctrina præſtantiſsimos. Neque enim exiſtimandum eſt, ſi quando ad Petri cathedram de cauſis maioribus refertur, ſolum eſſe Paulum aut Iu- lium Pontificem, qui de illis iudicet. Habet ille lateri ſuo aſsidentes totius orbis viros do- ctiſsimos, quibus ipſe minimè doctrina ſecundus præſidet, de quorum confilio de rebus gra- uioribus pronunciat. Quamobrem ferendi non ſunt, qui Pontifici ſe dicto audientes fore profitentur, non autem Paulo aut Iulio, ſibique hoc arrogant, ſuum vt eſſe velint iudicium, quando vt Pontifex, quãdo vt Iulius decernat. Quæ ſi ſemel admiſſæ fuerint captiones, omnis erit è terris obedientia ſublata: Cur enim non eadem ratione ſibi ſumat quiſquam, vt de Regis ſententia iudicet, quod Sigiſmundum, non autem Regem pronunciaſſe dicat? Nihil captione hac pernicioſius cogitari poteſt. Quod m ſectan a keci aui d dem I etcul bale A ube taqt ſtad p idbo 1 depe In Rolt d v ke dKdeel * Rpolt u tdem 1 Nonel r ts dl ir ilme hocie de ſeloa Ae irore gen ter k Ii vopte m plam 8 le he 8s ltem! omin i ks. Nacol m p re P ſolce 1= ſuam 1 b 1g ftu 1ſt d be Ke tu en 1 ftu Nel R bapa Le tn Leo ſic Apoſtd a inta qud u icta med 7 lominus un Nos enil i*³ nunicati a It Leo it r nttificis 1 T os ſané ur ac in pro a³ hem Pen? ſent epiſ⸗ acclamal d redere,ſſ 28 aſcẽditſ in ei cauſi 2t ſentire st „qui neſ 3 quoq; 2 jcca ſem ere etiaſl Le xiſtimal te. ulum a1. rbls VITO t derebuſ er udientq: intiudiſt a, captio— ſuma Oll— kceCLESIA. 31 Quòd fides Eccleſie propterea deſerenda non ſit, quod præſident illi quandoque, qui uitæ non omninò ſunt inculpatæ. CAPVT NNIx. Aeterum verum eſſe illud comperimus, quod ab Auguſtino ſcriptum eſt, quòd cùm non habeant hæretici quod in cauſa ſuæ diuiſionis defendant, non niſi homi- num crimina colligere affectant,& ea ipſa plura falſiſsimè iactant, vt quia ipſam di- uinæ ſcripturæ veritatem, qua vbique diffuſa Chriſti Eccleſia commendatur, criminari& obſcurare non poſſunt, homines per quos prædicatur, adducant in odium, de quibus fingere quicquid in mentem venerit, poſsint. Nunquam enim id ab vllis hæreticis tam eſt impudenter factum, quam hoc infelici noſtro ſeculo fieri videmus. Cùm enim ſe malam habere cauſam intelligant, ad eas ſe artes conuertunt, quibus vti conſtieuerunt ij, qui ma- las cauſas defendendas ſuſceperunt. Cumque ſint in Rhetorum præceptis diligenter ex- ercitati, non alia in re magis laborant, quàm vt odio, inuidia,& huiuſmodi motibus animorum excitandis, hominibus imperitis errorem obiicere queant. Quamobrem Ec- cleſiæ Præſides, præcipuè verò Chriſti vicarium, Petrique ſiicceſſorem falſis etiam crimi- nationibus in odium& contemptum omnium adducere conantur. Quæ eſt autem iſta tam inſana maledicendi rabies? aut à quo alio quam à Satana auctore profecta? facilè vt ſata- niſtam agnoſcere liceat. Certè Dei præceptum eſt: Principi plebis tuæ non maledices. Dei digito ſcriptum eſt: Maledici regnum Dei non conſequentur. Atqui ex iſtorum libris ſi quis maledicta& conuitia, ſi falſas criminationes auferre velit, chartas Propemodum omnes vacuas reliquerit. Is demùm Euangelij propugnator habetur acerrimus, qui Pon- tificem Romanum& reliquos Epiſcopos omni conuitiorum genere quàm acerbiſsimè fue rit inſectatus. Et quod ſuo quoque tempore queritur eueniſſe Baſilius, vt quiſque lingua eſt ad maledicendum& blaſphemandum procaciſsima, ita præ cæteris maximè iudicatur ido- neus, qui verbi miniſterio fungatur. Ac demus hoc illis: deflexiſſe aut deflectere quandoque de recto vitæ curriculo Ponti- ficem: nunquid ideò fides in Chriſtum, quam ille docet, abiicienda eſt? Præclarè dictum eſt à Tertulliano: ex perſonis probamus fidem, an ex fide perſonas? Dummodo ille recta doceat, quemadmodum recta docere certum eſt, quid mea refert, qua ſit ille vita? Deinde verò, quis ego ſum, qui ſedentem in Petri cathedra ſeruum iudicem alienum? Domino ſuo alle ſtat aut cadit, vni illi vitæ ſuæ, commiſsiq́; Pontificatus rationem redditurus. Cum ven- tum erit ad Chriſti tribunal, ante quod omnes nos oportet manifeſtari, non quæretur à no- bis, quid Pontifex fecerit: non illius, ſed noſtræ à nobis vitæ ratio repoſcetur: referet vnuſ- quiſque propria corporis, prout ipſe geſſerit, ſiue bonum, ſiue malum: Prout ipſe(inquit) non prout Pontifex geſſerit. Quamobrem non ſibi ſumat ouis, vt à quo venit ipſa iudi- canda, paſtorem ſuum iudicet, neque qua ſit illa vita, quicquam ad ſalutem ſuam intereſſe putet. Securum te Chriſtus in hac parte fecit, dicens: Quæ dicunt facite: quæ autem faciunt, facere nolite: Dicunt enim,& non faciunt: Dicunt quæ Dei ſunt, faciunt quæ ſua ſunt: Di- cunt bona ex cathedra Moſi, faciunt mala ex peſtilentia ſua. Non eſt itaque deſerenda ſanctitas cathedræ: neque propter paſtores malos, gregis eſt vnitas diuidenda. Præclarè Auguſtinus: Si omnes per totum orbem tales eſſent, quales vaniſsimè criminaris, cathedra tibi quid fecit Eccleſiæ Romanæ, in qua Petrus ſedit?& in qua hodie Anaſtaſius ſedet? vel Eccleſiæ Hieroſolymitanæ, in qua Jacobus ſedit,& in qua hodie Ioannes ſedet, quibus nos in catholica vnitate connectimur,& à quibus vos nefa- rio furore ſeparaſtis? Quare appellas cathedram peſtilentiæ, cathedram Apoſtolicam? ſi propter homines, quos putas legem loqui& non facere, nunquid Dominus leſus Chri- ſtus propter Phariſæos, de quibus ait: Dicunt enim,& non faciunt, cathedræ, in qua ſede- bant vllam facit iniuriam? Noͤnne illam cathedram Moſi commendauir„R illos ſeruato cathedræ honore redarguit? Ait enim ſuper cathedram Moſi ſedent, quæ dicunt, facite: quæ autem faciunt, facere nolite: dicunt enim,& non faciunt. Hæc ſi cogitaretis, non pro- pter homines, quos infamaris, blaſphemaretis cathedram Apoſtolicam, cui non com- municatis. Sed quid eſt aliud quàm neſcire dicere,& tamen non poſſe niſi maledicere. Moner Iacobus, ne Chriſti fidem in acceptione perſonarum habeamus, quandoquidem per- ſonarum reſpectus, vt eſt apud Auguſtinum, erroris eſt mater, qui etiam à perfido fdem percipi poſſe docet. Per aſinam loqui Dominus dignatus eſt, qui minus loquatur per ho- minem quamuis grauibus flagitiis coopertum? Spiritus vbi vult ſpirat, etiamſi voluntati eius is, qui loquitur, non conueniat. Balaam precio conductus vt populo Dei maledice- ret, profectus fuerat, contrà tamen atꝗq; animo deſtinauerat, ſimul ac in conſpectum po- puli venit, ei benedixit. Saul Rex ad occidendum Dauidem properauerat, cuius poſtea- quam poteſtas erat facta, contra quam propoſuerat, veniens ad cuneum Prophetarum, in quo fuerar Dauid, prophetauit& ipſe coram Samueèle cum cæteris, cùm factus eſſet ſuper eum ſpiritus Domini. Quis ignorat quales fuerint Sacerdotum Principes& Scribæ tem- poribus Herodis? qui tamẽ vbi naſceretur Chuiſtus interrogati, ſemota quauis 95 ctarione, ixerunt: Epiſt. 1T Hæretici erimi- natores. Exod. 22. 1. Corinth. Ga 1 Baſil. epiſt. s2. Fides ex perſonii non probaucda. Tert. de præſcri- ptionibus aduer- ſus hæreticos. Rom. 14. 2. Corinih.. Matth. 25⸗ C6ntra literat Peiil.li. a. ca. ·t⸗ Herſonartun 7e: ſpeckus in fide periculoſus. Iacob. 2. Cont. literas Pe- tiliani li.i. cap. ⁊· Nun. 22. Per malos quo: que agit& la- quitur Deus. 2. Regum. I9. Matth. 2. .—— —— Cap. 29. VvSI SI T VERA J br G. dixerunt: In Bethleem Iudæ. Caipha quid eſſe potuit nequius? qui quum ſceleratè na- e ctus erat Pontificatum precio redemptum geſsit, etiam ſceleratius:& tamen is cum diceret, r b expedit vobis, vt vnus moriatur pro populo,& non tota gens perear, non a ſemetipſo hoe u 4 Toan. uI. dixit, quemadmodum loannes teſtatur, ſed cùm eſſet Pontifex anni illius„ prophetauit. 1* 4 . Si non deſtituebatur dono prophetiæ, quamlibet eſſet impius, qui ſedebat in Moſi cathe- rtn hl Matth 23. dra, certè multò minus eo deſtitui credendus eſt, qui ſeder in cathedra Petri, ſuper quem fen b Sehas, Chriſtus ædificauit Eccleſiam ſuam, cuius à Domino cura ſiſcipitur ſpecialis, pro cuius fi- 1nn tr de propriè ſupplicatur, tanquam aliorum ſtatus cerrior ſit futurus, ſi mens Principis victa Kl non fuerit: aduerſus quem nunquam eſſe portas inferi præualituras promiſit is, qui men- M. W tiri& fallere neſcit. N tn Romanæ cathe: Numerentur omnes Pontifices à Petro ad hunc vſque Pium quintum, nullus in iſta ca- u eKd diæ prærogatiua. thedra ſedit Arrianus, nullus Donatiſta, nullus Pelagianus, nullus Lutheranus, nullus quĩ 1 hæreſim aliquam profeſſus eſſet. Non abs re autem fuerit: quæ ſeripta ſunt in annalibus m. ober Vigili Papæ fa- de Vigilio Papa, breuibus commemorare. Cum is per ſcelus ad Pontificatum perueniſſer, 4. ienl Ct memoralile. nam Siluerium Papam, cuius erat Diaconus, inſtigante Auguſta de ſede ſua deturbandum d m 3 artque in exilium deportandum curauerat, quòd is omnia ſe prius& facere& pati para- 3 Alu * tum diceret, quàm vt, quod Auguſta tanto ſtudio poſtulabat, Anthemium, qui propter Eu- 1 m. tychetis hæreſim de ſede Conſtantinopolitana per Agapetum anteceſſorem ſuum deiectus 1 An fuerat, in ſedein illam reſtitueret: poſteaquam in locum Siluerij opera Auguſtæ ſuffe- ctus, ac Pontifex Romanus deſignatus eſt, ea lege, vt quod Siluerius conſtanter facere 1 detractabat, id ipſe facturum ſe, atrque Anthemium reſtituturum ad Eccleſiam Conſtanti- Kr nopolitanam promitteret, res eſt admiratione digna, ſtatim vt Petri cathedram aſcendit, ¹ ble idem illi quod Saul euenit: nam ſuper eum quoque factus eſt ſpiritus Domini, cumque tee hom longè alio animo ad Eccleſiæ gubernacula acceſsiſſet, admonitus ab Auguſta promiſsi, prius h extrema quæque ſe paſſurum reſpondit, quam vt hæreticum in ſedem, ex qua merito 1. ꝑlondus al uche ſtlo deturbatus fuerat, reſtitueret. Quòd ſi negaret in beati Petri ſede conſtitutum, quòd„ 8 natione Kom. Im Apocriſarius cum eſſet, impudentiſsimè promiſerat adimplere poſſe. Cumque multa pro-— Toyde eaaet. bra, multos etiam graues cruciatus, famemque diuturnam in carcere pertuliſſet, tulit ¹ lri — omnia forti animo, quòd multò ſe grauiora ſupplicia commeritum diceret, qui malis 1 berch artibus Pontificatum aſſequutus, horrendum facinus contra ſanctum Pontificem Silue-* ſer 4 rium deſignaſſer. Non fuit hic Pontifex in primo ſuo ingreſſir Caiphæ diſsimilis, effecit 1 an tamen ſedis huius priuilegium, vt à fide aberrare non potuerit, quodꝗue impiè pro- 1 ugiit miſerat, id piè poſtea negauit, ac eo, quod decebat animo Chriſtianum Pontificem, tu- Mlas lit omnia potius fortiter quamlibet acerba, quàm vt aliquid indignum Petri ſucceſſore Kaem de religione ſtatueret. 1 in mn Ex quo videre licet quantum ſit Romanæ ſedis priuilegium. Nam vt ab aliis peccatis non ſemper immunes fuerint Romani Pontifices, obtinuit tamen hoc venerabilis& effi- 1pa⸗ cax oratio Chriſti, quemadmodum ſcribit ſanctus Leo nonus, quòd hactenus fides Pe- bü tri non defecit, nec defectura creditur in throno illius in ſeculum. Quæ propriæ ſunt in- honen ferorum portæ, nunquam aduerſus hanc ſedem hæreſes vllæ præualuerunt, nec deinceps metm Pontifces Kam, etiam per Dei miſericordiam præualebunt. Quare meritò ſanctiſsimi vocantur, qui ſe- Rornm eur ſæneiiſimi. dent in illa cathedra. Quamuis enim non omnes habeant vitæ ſanctitatem, quam habere bn n contra lieas ſine innocentia nemo poteſt, eſt tamen, ſicut ab Auguſtino memoriæ proditum legimus, ſs pon Hetiliani lib... quædam vnctionis: eſt quædam ſacramenti quoque ſanctitas, qua carere nunquam poſſunt. ue Alslm 84 39. Quamobrem nihil pios mouere debet, ſi fortè ij præſunt aliquando in Eccleſia, qui non i ciimin ſunt ſine crimine. Quin& illud potius reputare ſecum debet homo Chriſtianus: quòd Imn Kurjfe Pyæſcdes Ecelee non ſine iuſto Dei iudicio dantur Eccleſiæ præſides. Nonne duo paſſeres aſſe veneunt, di- iu kadleci ſiæ non ſine vo⸗ cit Chriſtus,& neuter eorum cadit in terram ſine patris veſtri voluntate? Cuùm ille nec iee erilet tare Seii minima fieri ſine voluntate Dei dicat, exiſtimat aliquis ſumma& magna aut non ſcien- rius t Lib. repiſt.z. te, aut non permittente Deo in Eccleſia fieri?& Sacerdotes& diſpenſatores eius non de 1 aenca geire Seneſcie eius ſententia ordinari? Hoc eſt, dicit Cyprianus, fidem non habere, qua viuimus, hoc be d prrg Pei qud ſt. eſt, Deo honorem non dare, cuius nutu& arbitrio regi omnia& gubernari ſcimus& cre- i mauet dimus. Ex quibus Cypriani verbis illud diſcimus, quòd certò nobis perſiiaſum eſſe debet, ds dodlteg Dei iudicio fieri Sacerdotes, Epiſcopos,& Eccleſiæ Præſides,& eos aut ſciente, aut per- 2 lied. mittente Deo ordinari. Scit autem Deus quos probat, neſcit quos reprobar. Sic enim ait* 2. Tim. 2. Paulus de iis, qui probati ſunt: Nouit Dominus qui ſimt eius. Reprobis verò dicit ipſè 1 hurer vhe Dominus in Euangelio: Neſcio vos vnde ſitis. Sic& fatuis virginibus: Amen dico vo- 5 Prefetti mah bis, neſcio vos. Sciente ergo Deo fiunt probati Sacerdotes& Pontifices, permittente autem A d du propter popuii Deo fiunt ij, qui ſunt minus probati. Nam facit quandoque Deus hypocritam regnare 6 h i Boh propter peccata populi, vt ſit ſicut populus ita& Sacerdos: Qui ſi malus eſt, ſibi malus eſt, 8 J.da Eſa. 4. neq; tibi quicquam eius improbitas officit, ſi factis eius malis non communicas. Tibi man- 1 1 Seree aemai datum eſt, non vt in vitam illius inquiras, ſed vt, quæ dixerit, facias, cùm præſertim ex ea di- 1A 9 3 8 3. cat cathedra, cuius quemadmodũ antea dictũ eſt, cura Deo eſt ſpecialis. Explicans illa verba 12 1 1 6 ſ4 diuus t ics (O ta cal== — 1.— u is ui mg riſta llus E2 A 3 1— rdan bati— Optel ☚ n deit ſtæ 1 lter fire Tonſta aſcel. 1, cun miſsi, lua m n tum,(* multa= liſſet, n „quiſes lcem 4. ₰ ilis, 4 impiè 2 ificem. 1 ſuc- e. 12 bilis& 1. us fid Sriæ ſih= lec de s tur,(.- zuam Ie.de m les n amp g. ia, qlaah anus ld fenelu i= Dum Is rnon el⸗ eius e de juim 0c imug—e 1 eſſ—, tte,]=I oic e aalt r d pſe n d o- ente 1m ar am— lal 2 . 6 II an- im cdi- Bil— rba u ECGCLBESIA. 3³ 82 diuus Hieronymus, qui recipit Prophetam in nomine Prophietæ, mercedem Prophe- tæ accipiet: Præmiſerat, inquit, qui recipit vos, me recipit,& qui me recipit, recipit eum, qui me miſit. Ad ſuſceptionem magiſtrorum diſcipulos prouocauerar. Poterat occul- ta eſſe credentium reſponſio, ergo& Pſeudoprophetas& Iudam proditorem debemus recipere,& illis alimoniam miniſtrare? Hoc Dominus anteà procurans dicit, non perſo- nas ſuſcipiendas eſſe, ſed nomina:& mercedem non perdere ſuſcipientes, licèt indignus fuerit, qui ſuſceptus ſit. Non perſonas itaque Chriſtus, ſed nomina ſuſcipi vult, hoc eſt, non vult atrendi, qualis perſona ſit, quôve vitæ merito, cuius miniſterio Deus vtitur, ſiue in Eccleſia ſua dedeenan ſiue in doctrina propaganda, ſiue in Sacramentis adminiſtran- dis: Iudas ne ſit, an Petrus, an Paulus, attendi non vult, ſed ſolum hoc quòd ſedet in cathe- dra Petri, quòd Apoſtolus, quòd Chriſti legatus, quòd Sacerdos, quòd Epiſcopus, quòd An- gelus eſt Domini exercituum, de cuius ore legem Dei requirere iuſſus es, hoc ſolum ſpecta- ri vult. 1 Iudas eſt, quandoquidem Apoſtolus eſt,& pro Chriſto legatione fungitur, nihil te moueat, quòd fur eſt. Audi nihilominus reuerenter, audi diligenter, audi legationem eius obedienter: Quæ dixerit, facito, quæ fecerit, facere nolito. Non ad ipſum refer animũ, verum ad illum, cuius nomen gerit. Euangelium, dicit Auguſtinus, fur quoq; Iudas ſine detrimento fidelium prędicauit, ac quicunq; non recepit illum, Chriſtũ ipſuum nõ recepit, qui æquè Iudæ dixerat atq; Petro vel Ioanni: Qui vos reiicit, me reiicit. Si verò Petrus eſt, aur Ioannes, qui eadem legatione fungitur,& dictis pareto,& facta imitare. Incerta erit ſalus noſtra, ſi ex ſan ctitate pendebit docentium, aut Sacramenta miniſtrantium. Prauum eſt& inſcrutabile cor hominis, vt qui ſanctus, quive minus ſanctus ſit, non poſsit niſi ſolus ille ſcire, qui ſcrutatur corda& renes. Itaq; fit nõ raro, ſanctus vt eſſe videatur, qui non eſt: quiq́; perſequutor eſt, aut Publicanus hodie, cras fiat Apoſtolus- Quamobrem rectèà Propheta dictum eſt: Maledi ctus homo, qui confidit in homine,& ponit carnem brachium ſuum. Etiam ſi quis certo ſciar, iuſtum aliquem& innocentem eſſe, atq; omni prorſiis macula carere, tamen ſi in illius ſanctitate ſpem ſuam collocat, ſi ſalutem ab illo expectat, maledictus eſt. Nam Domini eſt ſalus,&: Vana ſalus hominis. Pridem hæretici ſunt habiti,& Auguſtini ſeculo Donariſtæ,& Bernardi æuo, qui ſe vocabant Apoſtolicos, qui vtriq; noluerunt ibi eſſe Eccleſiam Apo- ſtolicam, vbi non eſſet vita Apoſtolica,& Sacramentorum dignitatem ex miniſtrorum vir- tute metiebantur. Quamobrem procul abſit à mentibus piorum error hic, quin ij potius cum audiunt eos, qui præſident, aliquorum criminum inſimulari, ac eos infamiæ nota aſperſos per ho- 1 F 1 1 um ora traduci, meminerint ſcriptum eſſe: Qui citò credit, leuis eſt corde: ac Sem het imitentur porius laudatos Noẽ filios, qui tegere ſunt& cooperire conati, quàm impium illum Cham, cui meritò poſteà pater maledixit, qui verenda patris nudare auſus Certùum eſt, multa crimina falſa contra eos, qui ſedent in cathedra Petri, à ſataniſtis fingi:& euenire ferè ſolet iis, qui ſumma cum poteſtate verſantur, etiam ſi nulla in re ab officij ſui religione declinauerint, vt voculas tamen hominum, eorumque repre- nlonem quandoque non effugiant: vt non ſine cauſa dictum illud celebretur, Re- gium eſt malè audire, cum bene feceris. Tutius fuerit in hanc partem peccare, ſi conui- is iſtorum,& impudentibus nonnunquam calumniis non modòô fides non habeatur, verum ne aures quidem accommodentur: ſi modò peccatum dici poteſt, quod in laude porius poni debet. Ingentem gloriam ex hac ſua Chriſtiana pietate& modeſtia Chri- ſtianiſsimus Imperator Conſtantinus conſequutus eſt, cui cum eſſent oblati libelli, in qui- bus crimina quædam Sacerdotum& Epiſcoporum continebantur, non ſatis habuit, quòd eos exuri fecit, cuum ſe ab illis, non illos à ſe iudicari oportere diceret, verum& hoc in- ſuper adieciſſe legitur, ſi fortè ſuis oculis turpe facinus aliquod Epiſcopum deſignantem conſpexiſſet, obtecturus id fuerit paludamento ſuo, ne cuius oculi ea re offenderentur. Cregorius tractans illum locum ex Geneſi de Cham. Quid eſt ergo, inquit, quod filij verenda patris ſuperiecto dorſis pallio auerſi venientes operiunt, niſi quod bonis ſubditis præpoſitorum ſuorum mala diſplicent. Vt tamen hæc ab aliis occultent operi- mentum auerſi deferunt: quia indicantes factum,& venerantes magiſterium nolunt vi- dere quod tegunt. Sed hic dicet aliquis: Quid autem ſi teſtatiora ſunt non vnius alicuius, verum- eriam multorum oculis, quæ ab iis, qui præſident, nefaria patrantur: ſi non eam quam oporteret Eccleſiæ curam gerere, ac quibuſuis aliis in rebus potius, quàm in lis, quæ propriè ad ipſorum officium pertinent, mentes occupatas habere videntur? Quid aliud quam illud faciendum eſt, quod feciſſe diſcipulos legimus, cùm dormien- te Chriſto nauiculam fluctibus operire vidiſſent, excitarunt enim eum dormientem, dicentes: Domine, ſalua nos, perimus. Hoc diſcipulorum exemplum, quicunque pij ſunt, imitari debent. Vident nauiculam, in quam aſcendit Chriſtus, hoc eſt, vnam, Sanctam, Catholicam, Apoſtolicam Eccleſiam, ita procellis ac tempeſtati- bus iactari atque agitari, vt mergenda iamiam eſſe videatur: Funna& hoc intelligunt, 2 Lennn Malach. 2, Lib. z. eont. epiſt. Parmeniau. C.ll⸗ Ioan. 12. Hiere. 17. Hiere.1y. Pſalm.z. Eſalm.53. Bernar. ſer. 66. in Cant. Eccleſ.is. Geneſ.o⸗ Conſlantini M. reuerentia erga ſacerdotes. Libelli eriminoſt conira ſacerdoter ab Imp. Conſtam tino combuſii. Theodo. li. 1.c.ſt. Geneſ. 9. Iu. ꝛ4. cap. ſob li. 25. Moral. cap.2. Præſidẽtibus ma: lis quid avéẽdusn⸗ 4 ⁴ι 3 Matth ⸗ 2 ——————— QVAE SIT SANCTORVM COMMVNIO. ſſe cauſam, quod in vicariis ſuis obdormiuit Chriſtus, profundo ſomno ita ſunt conſopiti, vt quamlibet vel- lices, quamlibet inclames, non qusant expergiſci. C onfugiant ad ſummum nauclerum Chri ſtum:accedant ad ipſum nihil in fide hæſitantes: eum in vicariis ſuis dormientem excitent, ac ſupplici voce precantes, exclament: Domine, ſalua nos, perimus. Expergiſcere in ĩis, qui- bus in gubernanda Eccleſiæ tuæ naui vices tuas committere dignatus es. Excitet eos ẽ pro- fundo ſomno ſpiritus timoris tui, ac per eos iam experrectos impera ventis& mari, quò tandem aliquando ſedatis tempeſtatibus, ab omnibus exoptata tranquillitas conſequatur, vt videntes homines mirentur,& glorificent te, dicentes: Qualis eſt hic, quia etiam miniſtris eius venti& mare obediunt? G 1 4 Mali præſenti⸗ Hac eſt ratio, qua ſuccurri poſsit malis præſentibus, vt vita noſtra in melius commutata bus qua ratione ſupplices Deum vno ore cuncti precemur, ſi fortẽ per eos ſtat, qui præſunt, quo minus Eo- Harenee 34 i. cleſiæ periclitanti ſuccurratur, quandoquidem in iplius manu corda ſunt Principum, vt ipſe 2 inclinet ea ad illa concilia capienda, quibus diu deſiderata pax& tranquillitas Eccleſiæ Dei reſtitui tandem poſsit. Quam enim Sataniſtæ rationem ſequuntur, vt ſiue declament de lo- co ſuperiore, ſiue ſcribant aliquid, non alia in re plus temporis conſumant, quàm in Pontifi- cibus maledictis inceſſendis, in fama eorum multis etiam confictis criminibus lacerãda, ma- gis id adeò ad maiorem etiam excitandam tempeſtatem, quàm excitatum tranquillandã fa- cere videtur. Sed hæc tandem dicta ſufficiant, quò ad explicationem huius articuli, quo nos credere ſanctam Eccleſiam Catholicam profitemur. Quc ſit Sanctorum communio. Cap. 30⸗ tempeſtatis huius non poſtremam e qui commodis huius mundi deliniti CA P. XX NX. Iſum eſt autem operæpreciũ, aliquid etiam de Sanctorum cõmumione dicere. Sunt qui purent iis verbis Eccleſiam definiri, quòd ea ſit quaſi cõmunio quædam, hoc eſt, ſocietas Sanctorum. Quorum nos hanc ſententiam non reiicimus, modò ne ſolos Jantii olim qui. juſtos intelligi ſanctos velint. Primis illis Eccleſiæ temporibus, ſicut ſuperius etiam à nobis dictum eſt, vocabantur ſancti fideles omnes, quicunq; Chriſto nomen dediſſent,& eius FEc- cleſiæ aſſcripti eſſent, etiamſi minus ſanctè atqʒ integrè vixiſſent. Horum cõmunionem, hoc Eecleſa quid. eſt, ſocietatem quandam, Eccleſiam eſſe libenter concedimus. Eſt enim Eccleſia fideliũ con- 4 95 8 gregatio, eſt corpus vnum ex multis membris compactum, cuius caput eſt Chriſtus: ipſum 1.Conjnib.. enim Deus dedit caput ſuper omnem Eccleſiam, quæ eſt corpus ipſius. Sicut in vno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eundẽ actum habent, ita multi vnum corpus ſumus in Chriſto, ſinguli autem alter alterius membra. Qualis itaq; membrorũ inter doe⸗ ſe ſocietas eſt, vt operatio cuiuſq; membri cadat in cõmodum totius corporis, talis eſt inter dene wrehoe Eccleſiæ membra, qui ſimt fideles, bonorũ operum quædam cõmunio, non ſolum eorũ, quæ fecit Chriſtus caput huius corporis, ex quo manat in reliquum corpus omne,& in ſingula eius membra quicquid eſt boni, quicquid eſt meriti: veruùm& piorum hominũ omniiũ quĩ ſunt, quĩq́; fuerunt ab initio mundi, nobis vt eorum benefacta ſubueniant, nos iuuent, nos ædificent, vt bonorũ omniũ ſpiritualiũ, quæ fiunt,& quæ facta ſunt olim in Eccleſia, quoad illius eſſe membra non deſierimus, participes efficiamur. Hoc eſt quod à Propheta dicitur: pſalm. uiꝰ. Particeps ego ſum omnĩũ timentiũ te,& cuſtodientiũ mandata tua. Hoc eſt, quod Chriſtus nos orare docens, iubet non ſibi quemq; peculiariter petere, ſed velut vnius corporis mem- Mthr. bra, eodẽ animata ſpiritu, quod in cõmuni cunctis expediat, à cõmuni omniũ patre poſtula- Gelat. e. re, dicẽdo: Da nobis, dimitt e nobis: libera nos, ita vt alter alterius onera portemus,& ſic le- HMiere. gem Chriſti adimpleamus. Hoc eſt quod apud Hieremiam dicit quoq; Dominus: Circuite vias Hieruſalè,& aſpicite,& querite in plateis eius, an inueniatis virum qui faciat iudicium, & quærat fidem,& propitius ero ei. Propitiũ ſe fore promittit Hieruſalem dummodo vel Hom. 40⸗ vnus aliquis vir iuſtus reperiatur in ea. Qui ſcripſit opus imperfectum in Matthæum: To- tus, inquit, populus Clericorum meritis& ſanctitate ſaluatur. Hoc eſt, quod in Euangelio Matth. 10 2 3—. legimus: Qui recipit Prophetam in nomine Prophetæ, mercedem Prophetæ accipiet. Et quiĩ Geneſenk. recipit iuſtũ in nomine iuſti, mercedem iuſti accipiet. Hoc eſt, quod in Geneſi quoq; ſcribi- Janctorum me- tur: Si decem iuſti Sodomis reperti fuiſſent, quod propter eos non fuerit Deus ciuitatem Pue ucehe deleturus. Neque Verò eorum tantùm, qui nobiſcum in hac vita degunt, verum& illorum, ha, zn Mar. qui multoò felicius cum Chriſto viuunt, nobis& orationes patrocinantur,& merita ſuffra- Hom 4r. gantur. Hoc eſt, quod de tribus pueris dicit Ioannes Chryſoſtomus: Quoniam ſeipſos ad impetrandam populo veniam ſufficere non credunt, ad Patrum merita cõfugiunt, ipſi vero nihil ſe amplius profitentur adferre, quàm humiliatum ſpiritum, ac dolore contritum. Et apertius adhuc in Geneſim ſcribens: Sæpè quando non eſt inuentus iuſtus in præſenti vira propter defunctorum virtutem, viuentium Deus miſeretur,& curam habet, vnde clamat, di Fſa. y. cens: Protegam ciuitatem hanc propter me,& propter Dauid puerum meum. Quaſi dics- 4 Reg.I9. ret, licèt ipſi indigni ſint,& nullam ſalutis habeant occaſionem, verum quia ſolitus ſum mi- ſericorditer agere,& ad miſericordiam proptus ſum, propter meipſum faciam,& propter puerum 2 elſ 5 12n 2 mul a 3 ſia üg 1n mpol j2un vyoc 1enn ſeclt: 8 jam Tn hane . 100s orn dal W undu b eda a aam dd nol 9 tpetit m bon 4 lgie enceanu i n Kacmiü fta i ame⸗ 1 to me eiuſcen 1 kitaq u magi mcen⸗ u icantur, 1 Po d mimite u amillc 7 bxtec w nos W urhomi en NraDs 7 mtie welkene a Slll iwseik a dr Kia dlil ti kumek ir Kaol ſt panns u Hanctor w aaſla ur ſet. R ü Liplon . Ns pa biuſ mr itonun 8. preckn u= adtuci I ſelle c e ului üienu mt ta nn c. um, Iſe cde ei nel b. in afl⸗ Cerg a- uill— a. li, 4,es V 3 unt dam ae, odoſ los tiam un bis t,&nc⸗ nion srnoc afide ann- riſtu um vnOo* vore mul um mbr Ster talis⸗Ftet ume Eux Kür Fula nũ ol sm qui ds iu e anos cclel a Oad phet t ktur. zuod ⁷ ſtus orpo em- patr ula- mus, Sele- ninus? Tulte ciat i †Tum, zum d vel attha* To- in I=zelo ccip t qul qud e= ribi⸗ deus atem n& Jrum, mel a ffra- am T 108 ad unt, Vero ntri t 4. Ft eree vita, de— at, di 6= dice⸗ opter arum — QOVAME SIT SANCTORVM COMMVNIO. 33 puerum meum Dauid, qui ante hos annos è vita migrauit: Hic erit auctor ſalutis iis, quia ſua ſeſe perdiderunt deſidia. Vidiſti Domini miſericordiam? quomodo eos, qui virtute pol- lent, toti multitudini opponit,& rependit. Rurſus explicans Pſalmum quinquageſimum: Hic, inquit, ſanctus Dauid, nõ ſolum cùm eſſet in corpore, placuit Deo, ſed& poſt mortem ſuam viuis grande praſtitiſſe ſolarium inuenitur. Contingit nanque Ezechiæ Regi inimi- cas in temporibus Iudæorum gentes Hieroſolymam circumuallaſſe,& cùm eſſet Ezechias iuſtus vir, rogauit Deum,& proſtratus lachrymis deprecabatur vltionem de aduerſariis po- ſtulãs: Venit ad eum Eſaias Propheta,& dicit: Ne putaret ille, quia iuſtitia ſua exauditus eſt: & certè iam defecerat Dauid,& habebat multos annos requieſcens: Quid ergo dicit eis Pro- tegam hanc ciuitatem propter me,& propter Dauid ſeruum meum. Dauid mortuus eſt,& merita eius vigent. O rem admirandam, 6 ineffabilis clementia Dei: Homo mortuus viuo patrocinatur. Et rurſus alio loco: Adeò poſt illa vulnera Dauid refulſit, ſic ſe à maculis abluit, ita mundum effecit animum, vt vel mortuus precantibus ſuccurreret. Et quod de Abraham, id de Dauid quoque Deum dixiſſe ſcriptura teſtatur, imò verò multò magis de Dauid: De Abraham enim ſcriptum eſt: Recordatus ſum teſtamenti mei, quod erar ad Abraham: hic verè non dicit teſtamenti, ſed propter Dauid ſeruum meum protegam ciuitatem hanc. Repetit idem breuiter ſcribens in epiſtolam ad Philippenſes. Hieronymus quoque lo- cum hunc explicans Eſaiæ: Propter Dauid ſeruum meum: In tantum, inquit, iuſtitiam diligit Deus, vt eriam poſteros ſanctorum hominum, non ſuo merito, ſed maiorum vir- tute tueatur. Quem ſecutus Cyrillus quoq;: Propter Dauidem, inquit, quod ſanctorum virorum memoriæ hoc beneſicij dat, vt obliuiſcatur malorum, quæ poſteri ipſorum inter- dum admiſerint. Gregorius quoque Magnus: Aliorum, inquit, bono opere alij adiuuan- tur, ſicut ad peccantem Regem Salomonem à Domino dicitur: Quia non cuſtodiſti præ- cepta mea, diſrumpens ſcindam regnum tuum,& dabo illud ſeruo tuo, veruntamen in die- bus tuis, non faciam, propter Dauid patrem tuum, neque eſt quiſquam ferè ſanctorum, qui non eiuſdem ſit ſententiæ. læc itaque ſanctorum eſt intelligenda communio: quòd merita ſanctorum omnia, tam corum, qui militant adhuc nobiſcum in terris, quàm illorum, qui poſteaquam certauerunt bonum certamen,& coronam gloriæ conſequuti ſunt, iam triumphant in cœlis, nobis com municantur, nobis ſuffragantur, nos adiuuant. Hoc eſt, quod contra Fauſtũ ſcribès dicit Au- guſtinus: Populus Chriſtianus memorias martyrũ religioſa ſolẽnitate cõcelebrat,& ad exci- tandam imitationem,& vt meritis eorum conſocietur,& orationibus adiuuetur. Idem enarrans illud Exodi: Sine me,& iratus conteram eos. Hunc verborum iſtorum ſenſum eſſe vult, vt eo modo admoneremur, cum merita noſtra nos grauaſſent, ne diligamur àa Deo, relouari nos apud Deum illorum meritis poſſe, quos Deus diligit. Nam cùm ab omnipotẽte dicitur homini: Sine me,& conteram eos, quid aliud dicitur quàm contererem eos, niſi dili- gerentur abs te. Quæritur autem& Ambroſius Arrianos in tantum amentiæ prodiſſe mar- tyrum, vt negent merita, quorum opera dæmones etiam confitentur, vt ipſis etiam dæmo- nibus eſſe peiores videantur. Cæteruùm, eſt ſanctus ſanctorum Dominus noſter Ieſus Chri- ſtus, cuius ſanctitate ſanctus eſt, quicunque ſanttus eſt: cuius iuſtitia iuſtus eſt, quicunque auſtus eſt: cuius niſi crux interceſsiſſet, nulla eſſet ſanctitas, nulla eſſet iuſtitia, nulla eſſent merita cuiuſquam. Quid enim aliud eſt hominis meritum, niſi, quemadmodum ſuperius dictum eſt, miſeratio Dominieniſi mors illa crucis acerba, quam ille, miſertus generis noſtri, noſtra cauſa ſubire dignatus eſt? Hanc ſi ſuſtuleris, quid erunt aliud vniuerſę iuſtitię noſtræ, niſi pannus menſtruatæ? quæ erunt alia merita noſtra, niſi ignis gehennæ? Hic itaque ſan- ctus ſanctorum, quem dedit Deus caput ſuper omnem Eccleſiam, quæ eſt corpus ipſius, merita ſua omnia, præcipuè verò paſsionis& mortis ſuæ meritum, cum membris ſuis com- municat. Fit autem iſta communicatio per Eccleſiæ Sacramenta, quæ vocãtur ſancta, quo- rum& ipſorum eſt in Eccleſia commmunio quædam& ſocietas, quemadmodum Paulus di- cit: Vnus panis& vnum corpus multi ſumus, qui de vno pane participamus. Quam- obrem vbi iiſdem ſanctis, hoc eſt, communibus Sacramentis vtuntur omnes, per quæ Chri- ſti meritorum facti participes, vnum cum illo capite ſuo corpus efficiuntur: vbi prætereaà ſo- cietas quędam eſt& communio bonorum operum omnium, quæcunq; vel faciunt, qui ver- ſantur adhuc in hoc ſeculo, vel fecerunt, qui iam recepti ſunt in ſedes beatorum, ibi rectè ſan ctorum eſſe communionem intelligimus. Qui ſint extra Sanctorum communionem. CAPVT XXAI, Xtra communionem hanc ſanctorum ſunt infideles omnes, quos Ethnicos ſiue Pa- ganos, aut Gentiles vocamus, qui nunquã in Eccleſia, ſed foris fuerunt ſemper: Quod Paulus indicat, dicens: Quid enim mihi de iis, qui foris ſunt, iudicare? Sunt extra eam, qui prodierunt ex illa, ſed ſegregauerunt ſemetipſos, vt dicit Iudas, animales, ſpiritum non F 3 haben- Homil. 3. Hom. 27 in Mat. Jer.z. G&. 77. ad. populã Anti.& 1ib. 3. acluer. vituꝛ peratores vitæ monaſticæ, Ho⸗ mil. de virtutibuut & vitiiʒ in · 4·to. Cyrrill. lib.⸗. tom. 4: cap. 73. Gregor lib. 5. in 1. Reꝑtun ca. 4. Feſtiuitates ſan⸗ ctorum cur ins ſlitutæ. L. 2. quæſt. in Exod. cap. 142⸗ Ferv.. of. Lib. 20. cap. ꝛ. Merita ſanctori vnde ſint. Eſa. 64. Saeramenta ſancia. 1. Corinth. Io⸗ Eihnici, æretici, et ſchiſmatici eaꝛ tra Eccleſiam. 1. Corinth.z. D E Sà CRAMENTIS. cit Ioannes: Ex nobis prodierunt, ſed non ſiſſent vtique nobiſcum: qui non ſatis habẽr Cap. 31.. habentes, hæretici& ſchiſmatici: de quibus di erant ex nobis: nam ſi fuiſſent ex nobis, permantiflent vtic un aui en lin Matth. 24. ſegregaſſe ſemetipſos, verum ſeducunt præterea multos, dicentes: Ecce hice Chri ſ⸗eers illic: ecce in deſerto, ecce in penetralibus. Quos non audiri iubet Chriſtus, quos poſt vnam .. A 0 1. 4. ad Tlau2. atqʒ alteram correptionem vitare præcipit Apoſtolus, tanquam viperam& baſiliſcum: qui- ; bus etiam aue dici prohibet Ioãnes: qui tantum abeſt vt in Eccleſia cõmunicandum cum il- lis putauerit, vt ne balneum quidem ingredi voluerit, in quo Cherinthum viderat veritatis . inimicum lauantem. Sunt& Iudei, quorum patres numirum ſancti Patriarche& Prophetæ, quamuis ad Eccleſiæ noſtræ cõmunionem pertineant, quoniam tamen in quem illi ventu- rum credebant Chriſtum, eum iſti veniſſe non credunt, extra cõmunionè hanc ſunt. Omni- ionem eorũ cùm euigilare voluerint, vtitur Eccleſia. bus iis ad ſuos profectus,& ad correctionem? 1e luer ſia. Vritur enim Centilibus ad materiã operationis: Hæreticis ad probationẽè doctrinę ſiię: Schiſ⸗ marticis ad documentũ ſtabilitatis ſuę: Iudeis ad comparationem pulchritudinis ſue. Alios in⸗ ludit, alios relinquit, alios antecedit, omnibus tamen gratiæ Dei participandæ dar poteſtatẽ, ſiue illi informãdi ſint adhuc, ſiue reformãdi, ſiue recolligendi, ſiue admittendi. Sunt autem in Eccleſia carnales etiam quidam, id eſt, viuentes aut ſentientes carnaliter, quos tanquã paleas tolerat, quibus in area frumẽta tutiora ſunt, donec talibus tegminibus exuan- tur. Sed quia in hac area pro voluntate quiſque velpalea vel frumentum eſt, tamdiu ſuſti- netur peccatum aut error cuiuſlibet, donec aut accuſatorem inueniat, aut prauam opinio- nem pertinaci animoſitate defendat. Excluſi autem, aut pœnitendo redeunt, aut in nequi- tiam malè liberi defluunt, ad admonitionẽ noſtræ diligentiæ, aut ſchiſma faciunt ad exerci- tationem noſtræ patientiæ, aut hæreſim aliquam faciunt ad examen ſiue occaſionem noſtræ Aug.de vers diligentiæ. Hæc ex Auguſtino tranſcripſimus, qui pulchrè docet tamdiu peccatum aut er- relgione cap.s. rorem cuiuſlibet ſuſtineri, donec accuſatorem inueniat. Simul autem vt accuſati fuerint& conuicti, tanquam putrida membra ab Eccleſiæ corpore reſecti, pro ea poteſtate ligandi& ſoluendi quæ data eſt Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus, declarantur, vt pro Ethnicis& Pu- blicanis iuxta Chriſti præceptum habeantur, atque à commmunione fidelium reiiciantur: vn- dè etiam excommunicati dicuntur, quod neque C hriſti, neque ſanctorum cum eis vlla me- rita communicantur. Quamobrem& à Sacramentis arcentur,& eorum conſuetudine piis Extommunita Omnibus interdicitur. Quod, ſi quis rectè expendat, incomparabile damnum eſt: traduntur tionis vis. enim eiuſmodi ſatanæ, qui cum& Chriſti meritis,& Eccleſiæ ſint fuffragiis deſtituti: ple- Eretmunicaiio nam in eos accipit poteſtatem. Hoc nunc agit in Eccleſia, dicit Auguſtinus, excommuncario, in nouo teſ amen quod agebat in veteri Teſtamento interfeccio. Tunc, vt eſt apud Cyprianum, gladio occi- k6 er ete debantur, quando adhuc& circunciſio carnalis manebat: nunc autem quia circunciſio ſpiri- 1. Ioan. 2. a2v Ioan. I⸗ uitat, alios exc Excõmunicati. e nein tualis eſſe ad fideles Dei ſeruos cœpit, ſpirituali gladio ſuperbi& cõrumaces necantur, dum 1 ab Eccleſia eiiciuntur: neque enim viuere foris poſſunt, cùm domus Dei vna ſit,& nemini e e Heo Halus eſſe niſi in Eccleſia poſsit. Indiſciplinatos autem perire, dum non audiunt, nec obtem- dorum. perant conciliis ſalubribus, teſtatur ſcriptura, quæ dicit: Non diligit indiſciplinatus caſtigan- E, n,ei⸗ tem ſe, qui autem oderunt corruptionem, conſumentur turpiter. Sic ab Hieronymo quoq; e ſcriptum legimus: In veteri quidem lege quicunque ſacerdotibus non obtemperaſſet, aut Epiſi. ad felio extra caſtra poſitus lapidabatur à populo, aut gladio ceruice ſubiecta contemptum expiabat dorum, Hiero. cruore. Nunc verò inobediens ſpirituali mucrone truncatur, aut eiectus de Eccleſia rabi- do dæmonum ore diſcerpitur. Quamobrem nihil æquè formidandum eſt homini Chriſtia- no, quàm à Chriſti corpore, quæ eſt Eccleſia, ſeparari. Si quis enim ab ea ſeparatur, iam non eſt membrum Chriſti, non vegetatur Spiritu Chriſti: à communione ſanctorum, hoc eſt, à participatione ſacramentorum,& ab Eccleſiæ ſuffragiis excluditur. Et fit tanquam Ethnicus ug. tontraad& Publicanus: quod multò grauius eſſe ſcribit Auguſtinus, quàm ſi gladio feriretur, ſi flam- uerſariũ legis& ma abſumeretur, ſi feris ſubiiceretur. T7ahne. tahein. Quamuis autem hæc ſit pœnarum grauiſsima, quoniam tamen, ſicut à quodam huius ſe- n ſ. 0. Ethic. Culi ſapienti ſcriptum eſt, medicinæ quoq; pœnæ ſunt medicinæ, cauſa debet adhiberi. Neq; Excõmunicauũe proptereà nobis hocanimaduerſionis genere vtendum eſt, vt quem è cœtu piorũ eiicimus, Primũ viendi. eum perpetuò iam condemnatum, ac gehennæ ſuppliciis traditum velimus: veruùm illud magis propoſitũ eſſe nobis debet, vt qui caſtigatur ad hunc modum, is ad mentem aliquan- do ſanam redeat, atq; ab eo, quo ligatus eſt vinculo, abſolui petat. Hoc à Paulo ita faciédum I. Corinib.5. eſſe diſcamus licet: is enim ad Corinthios ſcribens, Iudicaui, inquit, tradere huiuſmodi ho- minem fſatanæ in interitũ carnis, vt ſpiritus ſaluus ſit. Non ad ſpiritus, ſed ad carnis interitũ tradidit eum ſatanæ, hoc eſt, vt libido, vt tumor, ſuperbia, contumacia,& ſi quæ ſunt alia car nis opera, ea domarentur, ac planè mortificarentur, quo domitis iis, tanto minore negocio 2. Theſſ.3. ſpiritus ſaluus fieri poſsit. Ad Theſſalonicenſes quoq; ſcribẽs: Quod ſi quis, inquit, non obe- dierit verbo noſtro, per epiſtolam hunc notate,& non cõmiſceamini cum illo, vt cõfunda- Aug in Bſa.3. tur:& nolite quaſi inimicũ exiſtimare, ſed corripite vt fratrẽ. A quo ſeparationè indixit, dile- tionem non præcidit, in hoc modo vitari eum volens, vt erubeſcat,& ad mentẽ ſanam re- deat. Quod ſi pudore correptus nõ fuerit, tum ipſe ſibi cauſa eſt mortis, non is, qui ſanatum eum — l inbe oe dem in Ne t ſeronh d sgri u witg n kertor 9t Sion FWKcon 8 Nünr DE SACRAMENTLIS. 34. 3 82 eum hocremedij genere cupiebat. Docet Auguſtinus corripiendo nihil aliudagere nos debe- are wee 8,8= re, niſi vt ab iſta pace, quæ eſt ad Deum, nõ recedatur, aut ad eum qui receſſerat, reuertatur. 5. vn= Quod autem excommunicatio mortem& quidem xternam adferat, præter multos alios, Excommunica: n. d. docet etiam is, qui pro Chriſti fide ſanguinem ſuum profudit ‚ſanctus ille Pontifex Vrba- ee enene, æter⸗ cun nus: Qui prohibens ne facultates Eccleſiæ raperentur in alios vſus conuertendæ„Vnicuique 2 i, hena n Fetita diripienti excommunieationem minatus: Hæc, inquit, fratres valdè cauenda ſimt& timen- prophanos vſus op= da, quia res Eccleſiæ non quaſi propriæ, ſed vt communes& Domino oblatæ, cum ſummo T Hrethne iven timore non in alios, quàm in præfatos vſus fideliter ſunt diſpenſandæ, ne ſacxilegij rearlum kaxusetaxr. Om incurrant, qui eas inde abſtrahũt, vbi traditæ ſunt: ne pœnnam& mortẽ Ananiæ& Saphiræ cl.;5. RG incurrant,& quod peius eſt anathema maranatha ſiant,& ſi non corpore, vt Ananias& Sa- 6.S80 3a phira mortui ceciderint, anima tamen, quæ potior eſt corpore, mortua,& à conſortio fide- N lium alienata cadat,& in profundum baratri labatur. Vnde attendendum eſt omnibus,& nicpa e fideliter cuſtodiendum,& vſurpationis illius contumelia depellenda, ne prædia vfibus ſa- mitg crorum cœle ſtium dedicata, à quibuſdam irruentibus vexentur. Quod ſi quis fecerit, poſt Aiter debitæ vltionis acrimoniam, quæ erga ſacrilegos iure promenda eſt, perpetua damneturin- — 2 famia,& carceri tradatur, aut exilio perpetuæ deportationis ſeruetur: quoniam iuxta Apo- 1. Cor. vle. ndin he ſtolum tradere oportet hominem huiuſmodi Satanæ. Heęc ſanctus ille martyr, ante mille trecentos& amplius annos. 1n pl= DE SACRAMENTIS. ti nd bn C A p XNXXII. deN b= Voniam verò ſancta Sacramenta, per que ſanctificamur,& ſanctorum communio- Sacrmenta ſa nemnq n nem, ſacramentorum participationem ſignificari diximus, horum quoque nobis ra- gna efcacia· dm al te tio venit explicanda. Sunt autem Sacramenta ſigna quedam. Porrôo ſignum, vt eſt gium quid. dltuerſ apud Auguſtinum, eſt quod pręter ſpeciem quam ingerit ſenſibus, facit aliquid aliud in co- Lib2de doct. eligan 25 gnitionem venire: Sicut veſtigio viſo, tranſiſſe animal, cuius veſtigium eſt„cogitamus:& fu- Cbriſt. cap.i nicis& mo viſo, ignem ſubeſſe cognoſcimus:& voce animantis audita, affectionem animi eiuſdem ciantut aduertimus:& tuba ſonante, milites vel progredi, vel regredi,& ſi quid aliud pugnapoſtu- eis VI e lat„oportere nouerunt. Sic circiciſio fuit ſignum, per quod veniebatur in agnitionem, eum, letudin t. qui circunciſus eſſet, eſſe Iudæum. Sic baptiſmus, Euchariſtia,& alia Hactamenta ſunt ſ igna, ſt: tradi. quæ preter ſpeciem, quam ingerunt ſenſibus, faciunt in agnitionem venire ‚qui vtuntur illis, eſtitutiſ K eos eſſe Chriſtianos. mmun 2 Sunt igitur Sacramenta ſigna quædam ſiue ſymbola, aut notæ, quibus Chriſtiani à non „ladio 2d Chriſtiants diſcernu mtur, qualia ſigna quæuis vt habeat congregatio, neceſſe eſt. Nam ſicut Lik. is. contra Inciſio.5 ab eodem Auguſtino ſeriprũ eſt, in nullum nomen aut verum, aut falſum, coagulari poſſunt rau en. cantun 12 homines, niſi ſ ſignaculorum vel ſzcramentorum viſibilium aliquo cõſortio colligentur. Ne- vun zeee, 15 ſit, Km i que vero huius tärum generis ſig ſigna ſunt ſacramenta, ſed ſunt ſigna ſacræ rei, nimirum inui- ſggna ſins. t nec oh 8 2. ſibilis gratix, quæ in vitibili elemẽto cõfertur. Neq; qualiacunq; ſigna, ſed efRcacia, vt quę& tus caſ. continèt ip ſam Sratis,&ein us cauſa ſunt, atq; id quod ſignant, efficiunt. Sunt ſigna, quibus& enymo 3z præteritorũ adnionemur„X& præſentiũ,& futurorum. Admonemur eius ‚que pręteriit, Chri- gperaſls t ſti paſsionis, ex qua virtutem habent omnia ſacramenta: admonemur preſentis gratię, quę tumeN B= nobis confertur ſacramenta Hmeribus: admonemur fi ſuturẽ gloris, cuius quaſi pignora qus- Eccleſſ- dam ſunt, què od per illa nos ad illam peruenturos certa ſpem concipimus. Exempli gratia: Rom.6. n ClLEn- Cum baptizamur, admonemur Chriſti paſsion is& mortis, que iam preteriit: conſepelim ur nini( enim cumillo per baptiſi mũ in mortem, e in morte ipfius baptiza amur, ipſam in nobis re- arur, i e Preſentantes. Admonemur prętereà gratis, quę nobis confertur in Bapriſino, nimirum pec- rum, hc 53 catorum remiſsionis, à quibus ita cor emu dunan dũ aqua corpus tangitur, quemadmodum Gam Ef Efs ſordes corporis per aquam ablui conſueuerunt. Admomerur poſtremò vite illius& glorie iretu ir æterne, ad quam nobls aditus patet per baptiſimu m, quam nos conſequuturos hoc quaſi pi- ,nl n: gnore Claro certos Chriſtus reddidit, ſi in ea puritate, quam nobis baptiſmus attulit, perman- dam 1— ſerinus Ex quo videre licet, nõ vnius rei ſignũ eſſe ſacramentum, ſicut baptiſinus paſsionis Chriſti, quæ præteriit, ſignum eſt rememoratiuum, præſentis gratie demonſtratiuũ, futuræ glorie prognoſticon. Signa autẽ hęc eiuſmodi ſunt, quę ſub ſenſum cadere, quæ videri poſ= ſint, ſub quorum tegumento diuina virtus ſecretius operatur ſalutem. Proptereà autem virtutem ſuam in viſibilibus eiuſinodi ſignis operari voluit, vt noſtræ cur in viſtbili⸗ ſe imbecillitati diuina maieſtas accommodaret. Si tu incorporeus eſſes, dicit Chryſoſtomus, us Smus Hen nuda ipſa bona incorporea tradidiſſet tibi: Quoniam verò corpori coniuncta eſt anima tua, êprrien v hat. in ſenſibilibus intelligenda tibi traduntur. Ita autem natura comparatum eſt, vt ad corum, ChnDbm. 83. quæ intelligenda ſunt agnitionem, non fers, niſi per ea, quæ ſenſu percipiuntur, perue nire*ν Vatt pae poſsimus. Quod! non ab huius mode d uli ſapiente traditum eſt. qui dixit: principium no- eheae ſt ſtræ cognitionis eſſe à ſenſiu,& nihil eſſe in intellectu, quod non prius fuerit in ſeffſu: veruùm d anind. ab illo quoq;, qui pienus cœleſti ſapientia, ſcriptum reliquit, quòd inuiſibilia Dei à creatura Rom.i. mundi, per ea quæ facta ſunt, ineldei conſpiciuntur. Quo facilius itaq; ſecretior opera- tio Dei mente comprehendi poſsit, ſiguis quibuſdam viſibilibus id demonſtrari Deus vo- F 4 luit. dtibeti 33 — —— —. —— Cap. 32⸗ acramentà cor- poribus& anis ms dcom⸗ modatæ. Ambro. lib. 2. ca.y de pænitent. Ioan.1ʒ. Aug tract.L0. in Joan. Omnis virtus aquæ in haptiſ⸗ mo eſt a verbo. Al. 19. Rom. 10. Chrꝰ ſoß. in Pſalm. 22. Facramentormn veteris& nouæ legis diſcrimen. Euſeb. in Hom. ſabbati poſt primam dom⸗ quadrage. In Oſal. 73. Infra tap.4. 35.38. G 39. Jat ramenta Va ſa gratiæ quoxrodo. Faerayients Deus non alli Zauit virtu- tem ſuam. gFantifjcationis cauſæ multæ. Iufra cap.z9. Fdcrasientortoss ſep tenarius numerus. Eſa 1i. Apoc. ʒ. Apoc 8. Apoe. z. Mat. 15. Zacha. z. DE SACRAMENTIS luit: cuius etiam ſapientiæ congruebat, vt ſicut à viſibilibus lapſus occafio ſumpta fuñt, ſi in. ciſdem viſibilibus remedium inueniret. Signa autem hæc, elementa quoq; licet appellare, ad quæ ſimul vt acceſſerit verbum, iam erunt ſacramenta. Quæ eum eſſe medicinæ quædam vi- deantur homini adhibendæ, qui ex corpore conſtat& anima. Quam etiam ob cauſam ab Ambroſio remedia peccantium vocantin, ad vtrunque eas accommodari oportuit, vt eſſet quod corpus tangeret, eſſet prætereà quod animum afficeret. Corpus tangit elementum, animam afficit verbum, quod illa cùm audit, credit, credendo verò munda fit,& ſanatur à le- pra peccatorum, ſicut dicit Chriſtus: Iam Vvos mundi eſtis propter ſermonem. Quem locum explicans Auguſtinus: Quare non ait, mundi eſtis propter baptiſmum, quo loti eſtis, ſed ait, propter ſermonem quem loquutus ſum vobis? niſi quia& in aqua verbum mundat: Detra- he verbum,& quid eſt aqua, niſi aquas Accedit verbum ad elementum,& fit facramentum, etiam ipſum viſibile verbum. Ac paulò poôſt— Vnde iſta tanta virtus aquæ, vt corpus tangat & cor abluat, niſi faciente verbo?non quia dicitur, ſed quia creditur. Hinc eſt, quod in actis Apoſtolorum legimus, Fide purificans corda. Fides autem ex auditu, auditus per verbũ Dei. Ante quem etiam Chryſoſtomus: Aqua primatum tenet in elementis, ſed cum iſtudelemen- tum acceperit Spiritumſanctum, fit ſacrame ntum,& iam non erit aqua potationis, ſed ſan- ctificationis, non erit aqua communis, ſed refectionis. Certum autem eſt, quod non prius accepit Spiritumſanctum, quam verbum acceſſerit. Eſt itaq; ſignum vel elementum in ſacra- mento inſtar materiæ: verbum vero inſtar formæ. Neque verò eiuſmodi ſigna ſunt ſacramenta nouæ legis, qualia fuerunt ſacramenta ve- teris legis: Cùm præclarè ſcriprum ſit ab Euſebio Emiſeno, non enim ſacramenta Eccleſiæ, ſicut ſacramenta ſynagoge, medicinam docent& oſtendunt, ſed ipſa potius ſunt medicina, & remiſsio peccatorum. Hoc eſt, quod ab Auguſtino quoque ſcriptum legimus, ſacramenta noui Teſtamenti dant ſalutem: ſacramenta veteris legis promiſerunt Saluatorem. IIla nihil aliud quàm ſignificabant, hæc verò quòd ſignificant,& continent in ſe,& efficiunt. Conti- nent enim in ſe gratiam,& proptereà vocantur vaſa gratiæ:& ſunt cauſa illius: non quòd im eis gratia ſubſtantialiter contineatur, vel cauſaliter efficiatur, cùm receptaculum gratiæ ſit anima, ſed quod ipſa ſignificant gratiam, quæ in ipſis inuenitur,& ſemper confertur. Deinde verò ſicut quod eſt in vaſe, nõ eſt de ipſo, nec ex ipſo, ſed ab ĩpſo hauritur: ſic graria non eſt à ſacramẽêtis, nec de ſacramentis, ſed hauritur à fonte æterno,& ab illo hauritur, ab ipſa ani- ma, de ipſis ſacramentis. Et ſicut quis recurrit ad vas, cùm requirit liquorè, ſic quærenti gra- tiæ liquorem& non habenti, recurrendum eſt ad ipſa ſacramenta, per quæ tanquam inſtru- menta quædam& vaſa, gratiam curationis à ſummo medico Chriſto haurire oportet: qui ta men haud ita gratiam ſuam ſacramentis alligaſſe credendus eſt, vt non per alias quoque vias quando vult, eam conferre queat. Quò melius autem res intelligi posſit, exemplo ſiue ſimilitudine quadam illuſtrabimus- Quis non intelligit in curatione morbi, quo corpus afficitur, ſolum eſſe Deum, qui virtute poteſtateq́; ſua pulſo morbo ſanitatem reſtituit? Sanare tamen dicitur nihilominus medici- na, quòd ſubtracta materia, quæ peccabat, ſanitatem efficit: ſanare dicitur dieta, quòd homi- nẽ in ſanitate cõſeruat: ſanare dicitur vas, in quo medicina cõtinetur, quod ex illo hauritur- poſtremò ſanare dicitur medicus, tanquam miniſter& inſtrumentum Dei. Sic in curatione morbi ſpiritualis, quæ nil aliud quam ſanctificatio: ſanctificat ſolus Deus auctoritate ſiia: ſan ctificat gratia formaliter expellendo morbum, hoc eſt, peccatum: ſanctifieat impletio man- datorum vt dieta: ſanctificant ſacramenta, tanquàùm vaſa medicinalia, in quibus confer- tur gratia: ſanctificat ſacerdos tanquam miniſter. Atque hæc quidem de vi ſacramento- rum dicta ſufficiant. De numero Sacramentoruns. CApP. XXXIII. Vod ad numerum ſacramentorum attinet, ſunt qui iam olim receptum& vetuſtate conſecratum, parum prudenter, minus ĩpſi prudentes inſtitutum fuiſſe dicunt, atque ideò ad examen eũ reuocare conantur. Quod quid aliud eſt, quàm velle populo per- ſuadere, non ſatis tuta eſſe ac firma fidei noſtræ fundamenta? Quid autem habet ea res repre- henſionis, ſi maioribus noſtris viſum fuit, ſacramenta nouæ legis eo numero complecti, quĩ ſacris literis admodum eſt familiaris? præſertim cuum non eandem neque vim neque necesſi- tatem tribuant omnibus. Quid hic vel Euangelicæ doctrinæ aduerſatur, vel eam obſcurat, ſt qui Spirituiſancto familiaris eſt numerus, eo ſacramenta comprehendi voluit Eccleſiaecùm etiam dona Spirituſſancti ſeptem recenſeantur: cum ſeptem figillis, quibus fuit veteris te- ſtamenti pagina ſignata, quæ agnus, qui habet clauem Dauid, qui aperit,& nemo claudit, reſerauit, ſeptem tubis, quibus Angeli cecinerunt, ſeptem ſtellis, quas habebat ſimilis filio hominis in dextera ſua, ſeptem panibus, quibus Dominus turbas pauit, ſeptem oculis ſuper vnum lapidem, ſeptem lucernis tabernaculi ſuper vnum candelabrum pofitis, ſeptem lo- tionibus Naaman, ea adumbrata eſſe exiſtimentur: cum ad ſeptem etiam virtutes animos hominum præparare videantur, Baptiſmus enim eſt ſacramentum fidei: confirmatio ſpei: Eucha- —ʒ:’”-··;;;;ʒ— ey 1 um 1 ceiſt Pal „ d Kclu „ amen kiuf u princ 1Ck. 44 atuu p da u fom da lgnüe u nult pica N um a drr. t kreles dr lcem. de Snosfe ae dunde, cundi un aione de kröbui d kancdo ſcog ij Næ ue iingui 9u ad gel 8 Rur im Nann gnisin n t Unana ier Flus 8 unt.(r- on qaxm m gi Ait tur. 1 e atia neſt abi all- uxrel la- uam t au- orte e ta quoc wias luſtn IEu. qu E ute inus aici- qudò Sni- Ho Intur: rinqe one ritat?:ſan nolé ecun- iibue alfer- ſachaxto- nK siftate dic*ritqus lep ber⸗ te zepré- 9m] s, dut cesſl- mſt wnat, ſ EG ucum it oris te⸗ det audit, at is fllo BA PDTISMf. 35 Euchariſtia charitatis: pœnitentia iuſtitiæ: extrema vnctio perſeuerantiæ, quę perfectio quę- zacha. dam eſt fortitudinis: ordo prudentiæ: matrimonium temperantię. Ad ſeptem etiam homi- 4.Keg.5. num genera accommodentur. Baptiſinus enim eſt intrantium in vitam: confirmatio pu- Tarnar hanaher gnantium: Euchariſtia vires reſumentium: pœnitentia de lapſu reſurgentium: extrema vn- ad ſeptem ctio ex hac vita exeuntium: ordo miniſtrantium: matrimonium nouos milites introdu- Virtutes. ..—..... 5 Luomodo accom: centium. Per baptiſimum enim ſpiritualiter renaſcimur, ac in nouam vitam ingredimur: per nodentur ad ſe⸗ confirmationem augemur in gratia,& roboramur in fide: renatiautem& corroborati, nu- prem hominum trimur diuina Euchariſtiæ alimonia: quòd ſi per peccatum in ægritudinem animæ incide-&rnera. rimus, preſtò eſt pœnitentieę remedium, quo ſpiritualiter ſanamur. Porrò extrema vnctio- ne, non ſolùm ſpiritualiter, verumeriam pro eo vt anime expedit, corporaliter ſanamur: per ordinem autem Eccleſia gubernatur,& multiplicatur ſpiritualiter: per matrimonium auge- tur corporaliter. Summaitaq; ratione factum eſt, vt ſeptenario numero ſacramenta comprehenderentur: Ad qusę ritè perficienda tria requiruntur: res, tanquàm materia: verba, tanquàm forma:& mi In ſatramentin niſtri ſacramentum conferentis perſona, cum intentione faciendi, quòd facit Eccleſia. Ho-*ε⁴2 ε⁶ιεενν Ii. rum trium ſi deſit aliquid, non perficitur ſacramentum. Tria autem ſunt ſacramenta, quæ characterem imprimunt in anima, hoc eſt, ſpirituale quoddam ſignum à ceteris diſtinctum, Jatnaneurg ha indelebile: Baptiſimus, confirmatio& ordo, proptereà iterari non poſſunt: reliqua verò qua- ꝛafterem im- tuor, quoniam characterem non imprimunt, iterantur. primentia. Character quid. DE BApPITISMO. CAPp. XXXIIII. C primum quidem locum inter ſacramenta bapeiſmus obtinet, quem fidei ſacramẽ- tum eſſe diximus, quod in eo Chriſtianam fidem profitemur: qua etiam ex cauſa fi- dei ſigillũ ac teſſera quædam Chriſtiani militis vocatur à Baſilio. Ante quem etiam Lib.-. fimili Hermas Pauli diſcipulus aquam Baptiſmi in quã deſcendunt homines morti obligati. Aſcen eu,es. dunt verò vitæ asſignati, ſigillum vocat. Et auctor operis imperfecti in Mat. baptiſmum vo- Se Sarre cat ſignaculum fidei. Tertullianus etiam appellat lauacrum obſignationem fidei. Hęc eſt ia- 2lbapt:[& Ho: mia ſacramentorum omniũ, in quorum communionem non admittũtur niſi baptizati: Hoc vieu7 cah.4. eſt noſtræ iuſtificationis exterius ac viſibile principium. Quamobrem Dionyſius quoq; vo- Lib de peni: cat illud principium ſanctiſsimorum mandatorum. Nam per baptiſmum incipimus eſſe eentia. membra Chriſti& corporis eius Eccleſię, quæ eſt congregatio fidelium:& illius virtute pri- crbe Hieren moò fides datur omnibus. Eſt in hoc ſacramento viſibile ſignum, aqua materiæ locum obti- nens: quod accedète verbo, Ego te baptizo in nomine Patris,& Pilij,& Spirituſſancti, quod verbum forma eſt huius ſacramenti, fit ſignum ſacræ rei, hoc eſt, inuiſibilis gratiæ, quæ non modo ſignificatur, verumetiam confertur multiplex per aquam baptiſini, ſicut etiam varia eſt& multiplex aquæ proprietas. Ac prima quidem gratia, quæ& confertur& ſignificatur per aquam baptiſmi eſt hæc, Baptiſmnigra- quòd qui nati eramus mundo, renaſcimur cœlo: qui nati eramus ſerui peccati, renaſcimur li- iiæ multæ. beri iuſtitiæ: qui nati eramus filij iræ, tilij diaboli, filij gehennæ, renaſcimur filij gratiæ, filij SeEene ai o. Dei, heredes regni cœlorum. Hoc eſt, quod Paulus baptiſinum vocat lauacrum regeneratio- Eppe.. nis, dicens: Non ex operibus iuſtitiæ, quæ fecimus nos, ſed ſecundum miſericordiam ſuam 1. L'er.. ſaluos nos fecit per lauacrum regenerationis& renouationis Spirituſſancti, quem effudit in da heiee nos abunde, per leſum Chriſtum Dominum noſtrum: vt iuſtificati gratia ipſius, hæredes ſi- mus ſecundũ ſpem vitæ æternæ. Quibus verbis indicat ſimul Paulus& cauſam noſtræ ſalu- tis,& rationẽ,& modum,& finem. Cauſam eſſe dicit Spiritumſanctum, cui regenerationem Salatis humæ hanc attribuit: ſic enim edoctus erat à Chriſto, qui dixit: niſi quis renatus fuerit ex aqua& uæ ratio. Spirituſancto, non introibit in regnum Dei. Quem locum explicans Cyrillus Alexandrinus„auz. Gregorij Nazianzeni& Nyſſeni& Cyrilli Hieroſolimitani ſententiã ſequutus: Cùm non chril hb. z in ſimplex, inquit, ſit homo, ſed compoſitus ex corpore ſenſibili& intellectuali anima, duplici loucap. i. quodamad generationem indiget modo, qui duplicitate ſua ad vtrumq; poſsit accõmodari. Waeſe. Spiriru enim ſancto ſpiritus hominis, aqua verò corpus ſanctificatur. Quéadmodum enim chril. cathe.3. viribus ignis intenſius aqua calefacta, non aliter quàm ignis vrit, ſic Spirituſſancti operatio- ne ad diuinam aquæ reformantur virtutem, qua baptizati corpus abſtergunt. Ambroſius. Cùm ex duabus naturis homo, id eſt, ex anima ſubſiſtat:& corpore: viſibile Amb. lib..in per viſibile, inuifibile per inuiſibile myſterium conſecratur. Aqua enim corpus abluitur, ſpi- cap. Lucæ.. ritu animæ delicta mundantur. Et alio loco. Impoſsibile, inquit, videbatur, vt peccatũ ablueret aqua, ſed quod impoſsibi- Am b. lil.: de le erat, fecit Deus posfibile eſſe, qui tantam nobis donauit gratiam. Chryſoſtomus, Quem- fenitentia. admodum aquæ natura, quæ fuit in Probatica piſcina per ſe non ſanabat, ſed duntaxat cùm Ilaiee i ab Angelo mouebatur: Ita& in nobis non ſimplex aqua operatur, ſed cum ſpiritus gratiam accipit, omnia abluit peccata. Cuius diligens ſectator Theophilactus illum Euangeliſtæ lo- cum explicans. Niſi quis renaſcatur ex aqua& ſpiritu,&c. Homo, inquit, cum ex duobus conſter, ——————ÿ—ÿ—;—ö—— Q——— Cap.3 4⸗ DN SACRAMENTO 6„ ap.. . 2.— 7*.. 2 conſtet, ex corpore& anima, habet natiuitatis quoq; duplicein modum. Aqua enĩm ſi viſi nusss ſe bilit r accipiatur ad corporis pertinet purificationẽ: Spiritus vero inuiſibiliter concurrens ad D ba bilicer accip 3 enll. 2 .. 1 modo aqua poteſt generare.-e pal inuiſibilis animæ regenerationem pertinet. Quod ſi rogas, quomo ſr 4 94 8 fufle ü Interrogabo& ego, quomodo ſemen& ipſum aquoſum exiſtens poteſt in hominem tranſ- elen ba Lean 5 Igitur kcur in corporali ſemine totum eſt gratiæ diuinæ: ita& in baptiſinate, aqua 14* katu formari. 1 1 fer ſubdita eſt,& Spiritus omnia operatur,& inuocatio per pfeces, imo Dei preſentia: Symbo-el. jeni . rectionis in aqua illa perficiuntur. Tres merſiones triduanæ ſepul- de, TiaN la enim ſepulturæ& reſurrectionis in aq uis(ilg clor Se Ban Ot fcorrlue TIe. turæ ſymbola ſunt. Deinde regreditur homo ſicut dominus fulgidior& clarior, incor ptio- mn are: 3- dumema, cini in aqua corruptionem ſubmerſit. De Sylueſtro Papa ſcribit Nice- fn nym Niceph lib.y. Tni rene dd be tenius Imperatorem Conſtantinum, ſic eum fuerit allocutus: Hæc Im-, d 9 voc Ian, DaossModl P ee inuocationem viuificæ Trinitatis concepta, ſicuti extra cor-— Sanee Petaror acjua dinina viitinePe 1hue à ſorde& inquinatione omni mũdificans, ſplen ſi de ſnn 1. rde& inqui 1— b Eiins pus hominis ite eeeieiri intra à 10 4 319 w. eibe didiorem ſolaribus radiis efficit-— 1„ u uSꝗp Qus ergo gratia eſt in aqua, non ex natura eſt aquæ, ſed ex præſentia 8 pirituſſancti: qui ta H men nõ ita caulſa eſt regenerationis& renouationis noſtræ, vt non ſimul cauſa ſit eius& pa 4 fun En nom ter& filius, cũ inſeparabilia ſint opera Trinitatis. Et ideò tres perſonas hoc loco ponit Apo- 1 uun In nomme pᷣa- 3 3.. mf eris& ile- ſtolus, in quarum vno nomine baptizat ſacerdos: Non enim dicit in nominib us, ſed in nomi 3 n anitehenen,w ne patris,& filij,& ſpirituſſancti: vt quorum vna eſt diuinitas, vna eſt aeyi⸗norneu; tri- ¹ Wm „ n n„ 2.. 4— 4 2 2 g dere 1 3 6 Sfim o nitatis, vnus eſſe Deus intelligatur: tres enim perſonæ Deus vnus zen ünen aui 5 Pe ¹ u ſpinuuſſanci di- ſonis ſua quaſi propria tribuuntur: aliter enim cauſa eſt parer, aliter fi zus, allter er ſen an- a Wau „—......4- L A 4 H 7—) cendum eſt. ctus. Pater eſt cauſa efficiens principalis, qui ſaluos nos fecit: filius mei ſiel n der angui kni .— 2—— · ₰ 1 42 nis ac mortis eius meritũ ſaluos nos fecit: per eũ ſpiritumſancti in nos effudit, miſit eum in nig Rom.g corda noſtra, clamantẽ Abba pater. Huic ergo Paulus tribuit regenerationis& renouationis 1 4 G 719 73. 4— aſcimur. Deus itaq; trinu 0 Gala. 4. beneficium, cuius cauſa eſt ſpirituſſanctus, ex quo& ex aqua renaſci mu 4 2 Inls 1 Fa & vnus ipſe eſt, qui ſaluos nos fecit: Quibus autem rationibus adductus e„Vt laluos nos Lar . n1Os 10 1 D 2dlſecunde MifericoOrclts eir Tir.3. faceret? Nonex operibus iuſtitiæ, quæ fecimus nos, dicit Paulus ‚ſed eunichän miſericordiã 1 ki Heu., ſuam ſaluos nos fecit. Sed& ad Iſraẽl dixit Moſes: Scito quòd non propter iu dire tuas Do V 4 2u minus Deus tuus dederit tibi terram hanc: Quid enim opera, quæ fidem pr miacierauredi a 5 .. 7 8 8 5 1821 5 pœnas ignis æterni merebantur? Facti eramus vt im mundi omnes 105, quaſi pannus men an m F/2 64. ſtruatæ Vniuerſæ iuſtitiæ noſtræ: vt rectè cum Propheta nobis dicere licuerit: dericedir— ſe elis in Ten.3. Domini, quia non ſumus conſumpti: quia non defecerunt miſericordiæ eius. Verum qui di- 4 bomo. Ephe.:. ues eſt in miſericordia, propter nimiam charitatem, qua dilexit nos, miſir Deus filium ſuum 1 iſen Toun.z vnigenitum, vt ſicut per Moſen exaltatus eſt in deſerto ſerpens, ſic ille exaltaretur in cruce, dümi vt omnis qui credit in ipſo, non pereat, ſed habeat vitam æternam.— 3 egxher ..— 2 1 Neq; tamen ſatis eſſe voluit credere: ſed adipiſcẽdæ ſalutis,& ad vitam æternã peruenien- an aqumb k..—.... 1 1 1. di, ac in Dei regnum introëundi nobis modum hunc præſcripſit, vt fide ſuſcepta renaſcamur a cetira ex aqua& ſpiritu. Regenerationis itaq; no ſtræ cauſam inſtrumentalem aquam eſſe baptiſ- u üsree mi voluit, quod ad illam repræſentandam nihil aptius aqua reperiri potuit, cui generandi vis † ätetn conuenire maximè videtur. Nam& ſemina ex quibus generantur omnia, non ipſa magis prug animantia quàm plantæ, humida ſunt& ad aquam pertinent. Qua üam ex cauſa non de- à wiu In baptiſmocur fuerunt Philoſophi quidam, qui rerum omnium principium aqua eſſe icerent. Quare cùm n it uhua adbibetur. 2qua baprizatur homo, non modò ſignificatur, verum etiam confertur ei regenerationis gra d arrän .1 4 21. 14, zit ſcacur fili iæ tia:vt qui natus fuerat filius iræ, ex aqua& ſpiritu renaſcacur Klüh Sratix. d as .... 0. 4 4 2. 1 5 4 T—„.. 1 Aquæ virtus Vim autem hanc regeneratiuam& purgatiuam aquistactu ux enſecnne carni i- n ADan hurdandi vnde. ſtum contuliſſe, teſtatur Auguſtinus. Ambroſius quoq; baptizatus eſt, inquit, Dominus, nõ n wurn Jug. Ser 29.. 1 is vt ablutæ per cal 1 æ peccatum nòo cogno-. 23 Trenpenr mundari volens, ſed mundare aquis 3 ablutæ ber carnem Lleniltiecne P 11 Rerif 15 45 u turitao 1 14 Lze⸗.. ali d baptizatur tus non vt ſanctiticetur 1 In cap.. Lucæ. uit baptiſmatis ius haberent. Et alio loco. Ideò baptizatun dr n 1 aut Aie⸗ Dr Ladit ern. 18. aquis, ſed vt aquas ſanctificet,& purificationem ſui purificet Uenta llla qu tangit. ON 8* 9 eccztor cratio enim Chriſti, conſecratio maior eſt elementi. Cùm enim ſaluator abluitur, iam tum in n iean 7 7 5 2 5 18 1—. noſtrum baptiſmum tota aqua mundatur,& purificatur fons, Vt ſecuturi poſtmodum po nnn pulis lauacri gratia miniſtretur. In eandem ſententiam pleraq; ſcribit in ſequenti ſermone. 34 leaf 18 1. P 1 eenſ4 e dleac Je,n.2r Et eos ſequutus Beda: Saluatoris enim baptiſmo purgata ſunt potius fiuenta, quàm vt ipſa 1 h Beda lib.i. ta. 1o. purgarent: ac nouo ſanctificationis genere Chriſtum non ram lauit Vnda, quam lota eſt: 4 do 1 in Lucam. atq 1 ex quo tempore ſe in aquam merſit, ex eo gurgitum omnium tractus, cunctorumque h2n Wol riſti 5* 47.— 5 2 3 1 8 C 1 1 77 . ihn Ten fontium venas myſterio baptlimatis cOfecrauit,x italemqᷓ; gratiam non corpus ex flumine, 86 3 en ta ſancifcat ſeèd flumen mutuatum eſt ex corpore. Et qui præceſſerunt Bedam, Maximus Taurinenſis 15* Hom.⁊'in Eriph. Epiſcopus: quod verò fluentis Iordanis baptizatur Ieſus, aqus noſtro baptiſmati conſecran- 18 darlom tur. Et paucis interiectis: Baptizatur ergo Ieſus non ſibi, ſed nobis Baptizatur, non vt pu- gr ſamer rificetur aquis, ſed vt aquas ipſe purificet: Baptizatur nouus homo, vt noui baptiſimatis con- 43 lnus dh ſtituat initium. Et iterum: Dominus noſter Ieſus Chriſtus vel tactu corporis ſui, vel tran- hag. ſitu gloriæ ſuæ omnem ad momemum creaturam ſanctificat, viuificat;& illuſtrar„Muas 3 bann Deofto bea⸗- enim conſecrat, dum baptizatur: terram ſanctificat, dum ſepelitur: Mortuos ſuſcitat, dum 6 en übon tiuudinbus. reſurgit, cęleſtia glorificat, dum aſcendit in cœlum, Chromatius in libello de octo bearitudi- 1 8 ſaud 1 2 8. UIl. 8 nibus, 1a. uu. an b . V — quidè pirituſtſ— per ſan niſit eun nouati itac, trt tſaluos niſericq; tias tuas eſlerunt pannus Hiſerico erum qu filum h ttur in ci 2u .„ 1 A i fr A.— 60 àperuen ta a renaſca I neſſe ba! 1 generani r on pſat 8 auſa nO. t. Quar 2 —4 geratiol.½ ecarnis s Domin e um nô anctific angit. 1. 3- ur,amt 1 ſtmoduſ. ⸗ enti ſecſ e quam dſa uamlrt- uncton t1⁸ gex flle, 3 Taul== lis ti con=n⸗ , noft l⸗ tiſmaf? m luiT m- uſtrat As ſuſciſ in d0 b6 15 15) BAPTISMI. 36 nibus, Chriſtus inquit Baptizari dignatus eſt, non vt peccata deponeret, qui peccatum ſolus non fecerat, ſed vt aquas baptiſmi ſanctificaret ad diluenda peccata credentium Nunquam enim aquæ baptiſmi purgare peccata potuiſſent, niſi tactu dominici corporis ſanctificatæ fuiſſent. Et paucis interiectis. Baptizauit quidem Joannes Dominum ac 8 aluatorem noſtrũ, ſed potius baptizatus ille à Chriſto eſt. Quia ille aquas ſanctificauit, hic aquis ſanctificatus eſt. Ille gratiam donauit, hic accepit, hic peccata depoſuit, ille remiſit. Quia hic homo, ille Deus, Dei enim eſt peccata remittere. Gregor. Nazianzenus in oratione quam habuit in Theophania. Videbis, inquit, Ieſum in Iordane meam expurgare purificationem, vel potius purificatione aquas ſanctificantem. Idem repetit in ea, quæ ſequitur homilia. Et eius diſcipu- lus Hieronymus, Ipſe inquit, D. N. Ieſus Chriſtus qui non tam mundatus eſt à lauacro, quam lauacro ſuo cõuerſas aquas mundauit. Et auctor operis imperfecti in Matthæũ, quod Chry- ſoſtomo tribuitur. Venit, inquit, Ieſuus ad baptiſmum, non vt ipſe remisſionem peccatorum acciperet per baptiſmum, ſed vt ſanctificatas aquas relinqueret poſtmodum baptizandis. Optatus quoq;: Caro Chriſti ipſo Iordane ſanctior inuenitur, vt magis aquam ipſam deſcen ſu ſuo mundauerit, quàm ipſa mundata ſit. Et Apponius miratur, inquit, Ioannes, cùm vidert Chriſtum propter aquarum ſanctificationem ad baptiſmum venientem. Et Bernardus, Ba- ptizatus non te in aquis, ſed aquas in te ſanctificas, yt per eas ſanctificares nos. Qua de re ſic ab Euſebio Emiſſeno ſcriptum legimus: In Iordanis alueo aquas omnibus gentibus ad ſalu- tem humani generis ſuo baptiſmnate conſecrauit, eas enim ille omnibus aquis purior, non tã ſanctificandus quàm ſanctificaturus intrauit. Quem ſecutus Leo Pontifex, ait: Terra carnis humanæ, quæ in primo fuerat præuaricatore maledicta, in ſolo beatæ virginis partu germen edidit benedictum,& à vitio ſuæ ſtirpis alienum: cuius originem ſpiritualem in regenera- tione quiſq; conſequitur,& omni homini renaſcenti aqua baptiſmatis inſtar eſt vteri Virgi- nalis, eodem Spirituſancto replente fontem, qui repleuit& virginem, vt peccatum quod ibi vacuauit ſacra cõceptio, hic myſtica tollat ablutio. Et proximè in ſequenti ſermone: Niſi ver bum Dei caro fieret,& habitaret in nobis, niſi in communionẽ creaturæ creator ipſe deſcen- deret,& vetuſtatem humanam ad nouum principiũ ſua natiuitate reuocaret, regnaret mors ab Adam vſq; in finem,& ſuper homines inſolubilis condemnatio permaneret, cum de ſola conditione naſcendi vna cunctis eſſet cauſa pereundi. Solus itaq; inter filios hominum Do- minus Ieſus innocens natus, quia ſolus ſine carnalis concupiſcentiæ pollutione ſuſceptus, fa- ctus eſt homo noſtri generis, vt nos diuinæ naturæ poſſemus eſſe cõſortes. Originem quam ſumpſit in vtero virginis, poſuit in fonte baptiſmatis: dedit aquæ, quod dedit matri: virtus enim altisſimi,& obumbrario Spirituſſancti, quæ fecit vt Maria pareret Saluatorem, eadem fecit vt regeneret vnda credentem. Inde eſt quòd matrem filiorum ſiue matrem adoptionis, Vocat aquam baptiſini Dionyſius. Hac eſt itaq; prima gratia, cuius ſignum efficax eſt, quamꝗ́; nobis re ipſa confert aqua ba ptiſmatis, regeneratio ſpiritualis, qua iuſtificati hæredes efficimur ſecũdum ſpẽ vitæ æternæ, qui finis eſt regenerationis huius, quam præcedit ablutio peccatorum, quæ& ipſa eſt inuiſi- bilis gratia, cuius viſibile ſignum,& quidem efficax, eſt baptiſmus: Proptereà vocatur à Pau lo lauacrũ, non hoc tantùm loco, quẽ nunc explicauimus, verùm etiã cum ad Epheſios ſeri- bens dicit de Eccleſia, mũdans eã lauacro aquæ in verbo vitæ. Hæc eſt aqua illa, de qua Pro- pheta prædixit, Effundam ſuper vos aquam mundam,& mundabimini ab omnibus inqui- namentis veſtris. Hic eſt ille fons, de quo narrat alius Propheta: In die illa, erit fons patens domui Dauid in ablutionem peccatoris& menſtruatæ. Huic ablutioni ſignificandæ quid eſſe potuit magis accommodum, quàm aqua, per quam ſordes corporis abluuntur. Datur itaq; baptiſmus in ablutionem, remisſionem,& indulgentiam omnium peccato- rum. Quod ita intelligi vult Auguſtinus, vt auferre credatur crimina, nõ radere. Nec vt om- nium peccatorum radices in mala carne teneantur, quaſi, raſorum in capite capillorum, vnde creſcant iterum reſecanda peccata. Cæterum quamuis, vt idem ait Auguſtinus, omnia pec- cata baptiſinus abluat,& quidem prorſus omnia, dictorum, factorum, cogitatorum, ſiue ori- ginalia, ſiue addita, ſiue quæ i Snoranter, ſiue quæ ſcienter admiſſa ſunt, non tamen auferr in- firmitatem, cui regeneratus reſiſtit, quamdiu bonum certamen certat: conſentit autem, quan do ſicut homo in aliquo delicto Præoccupatur. Deleta eſt igitur per baptiſmum iniquitas, ſed manet infirmitas. Porrò infirmitas haæc, eſt concupiſcentia carnis, quæ dimittitur qui- dem in baptiſio, veram non ita vt non ſit, ſed vt in peccatum non imputetur. Nam cum ſine aduerſario marceſcat virtus, in hoc relinquitur, vt habeat homo baptizatus materiam, Virtutem ſuam exercendi. In huius figura dictum eſt in libro Iudicum: Hæ ſunt gentes, quas Dominus dereliquit, vt erudiret in eis Iſra?lem,& poſteà diſcerent filij eorum certare cum hoſtibus,& haberent conſuetudinem præliandi. Vocatur autem hæc concupiſcentia peccatum, non vtiq; quia peccatum eſt, ſed quia pec- cato primi hominis facta eſt: ſicut ſcriptura manus cuiuſq; dicitur, quòd manus eam fecerit: ſiue etiam quòd peccandi delectatione moueatur, etſi ei vincente delectatione iuſtitiæ non conſentiatur. Quamobrem& Paulus de hoc peccato ſeribens nõ dixit, non ſit, ſed nõ regner peccarum In orat ioue in Theophauia. Hom. in. ꝛ2. Pſal. Contra Luci⸗ feranum. Hom. 4. in ca. Mat. z. Bapitizatus cur fſii Chiiſtus. Libr. 1. Appo.in comen⸗ tariis in Cautic. Bern. in ſerm. de paßione domini, qui ſermo A non: nuillis Anſelma aſcribitur. Homil. i. de Epiphanio. Sermo. 4-de d: tiuita.donaini. Gen. 3. Ioan. I. Cap. 2. Ecele. Hierarchiæ. Ablutio pee⸗ catorun. Ephe.ʒ5. Ezech.36. Zacha. 13. Bapiiſmni eſetlas Contra duas epiſt. Pelag. lib. i. ca. 1. O& li.3·c.z. 2. 171. 4. Gala. s. Baptiſmo infit mitas non tollitur. Concupiſcentia manens poſt ba: liſmi, peccatum gurat voca- zur, ſed non eſt⸗ — ÿ,, ——— Cap. 34⸗ Rem⸗ é⸗ NoM. S. Concupiſcentiæ refrigeratio⸗ dœnæ æternæ ꝛemi ſio per bapiſm. Com paratis elegaus. Kon. 5. Peænas æternas & non tempo rales morte ſua Chriſlus abolcuit⸗ Iuſlitiæ quæ vir. tutes in ſe conti- neꝛ omnes fuſio. A.z. cCæli apertio. Epbe. Fantli poſt mor⸗ tem in cæloſunt. Gratiarum quæ in laptiſmo con: feruntur, ordo E ratio. Eſa. 59° Induere nouin hominem& Chriſtum quid. Ephe.4. Rom. Iz. CGala. 30 Com paratio. ————Q˖Q˖QQ—L—P.-——— dE SACRAMENTOS Quia quamdiu corpus noſtrum mortale, hoc eſt, ne- peccatum in veſtro mortali corpore. ndiu co rtale, B ne ‚quin ſit in illo fomes concupiſcentiæ, qui mi- cesſitati mortis addictum eſt, fieri non poteſt nus quidem proprie, ſed peccatum tamen vocatur-.. Quoniam verò per baptiſmum, in quo vetus homo noſter ſimul crucifixus eſt, vt deſtrua- tur corpus peccati, virtus peccati, ſic eſt debilitata, regnuũ vt illius prorſus eſſe ſublatũ videa- tur, monet Paulus, vt omni cura prouideamus, ne quod ſemel amiſit, regnũ recuperet. Nam quò habemus concupiſcentiã, nihil ex eo nobis damnationis eſt: cæterum ſi ſeruiamus illi, ſi regnũ illius feramus, ea demum res reos nos facit æternæ damnationis, Quamobrem haud aliter ſe habet baptiſmus ad refrigerandũ æſtum concupiſcentiæ, quàm ſe habet aqua ad ca- lorem nimium temperandum: vt aptè admodum& appoſite huius quoq; rei ſacræ, hoc eſt, inuiſibilis gratiæ viſibile ſignum aqua baptiſii dicatur,& quidem ſignum efficax. à quibus abluimur per aquam baptiſmi, conſequens eſt ſimul vt Remisſis autem peccatis, à— quens eſt remittatur pœna, quæ peccatis debetur: quod& ipſum fit per aquam baptiſmi. Sicut enim elementum aquæ flammas huius ignis temporalis extinguit, ſic& illa delet incédium ignis æterni. Hoc enim perſuaſum eſſe debet omnibus in Chriſtũ credentibus, quod à Paulo ſcri- ptum eſt:In baptiſmo Chriſto nos commori, atq; haud aliter pasſionis eius& mortis parci- cipes fieri, quam ſi pasſi ipſi& mortui eſſemus. Quoniam verò pasſione ſua Chriſtus pro peccatis totius mundi ſatisfecit, poſteaquam per baptiſimum ipſius mẽbra facti ſumus, haud aliter magis etiam hac ſatisfactione Chriſti liberamur à pœnis omnibus, quæ peccatis noſtris debebantur, quam ſi ipſi pœnas eaſdem ſiſtinendo pro illis ſatisfeciſſemus. Quod tamen de ſolis æternis pœnis intelligi debet:has enim& nõ alias morte ſua Chriſtus aboleuit. Famem autem, ſitim,& alia corporis incommoda, quin& mortem ipſam, qua ſeparatur à corpore anima, minimè ſuſtuliſſe morte ſua Chriſtus credendus eſt: Nam poſt acceptum etiam ba- ptiſmum, æquè ſumus iis malis obnoxij, atque anteà fuimus. Habet hoc quoque natura aquæ, clara vt ſit& perſpicua. Qua ratione cumprimis eſt ido- nea ad ſignificandum ſplendorem iuſtitiæ, qui baptizatis infunditur: eius iuſtitiæ, quę virtu- tes in ſe continet omnes, qua renouatur homo, non vt iam idem ſit, qui prius fuit, veruni à ſordibus peccatorum ablutus, omnium virtutum ſplendore fiat illuſtris: quod quidem fit do no Spirituſſancti, quem gratiarum& virtutum omnium largitorem accipimus in baptiſ- mo, remisſionem peccatorum conſequuti. Quod illa Perri verba indicant, dicentis: Baptize- tur vnuſquiſque veſtrum in nomine Ieſu Chriſti in remisſionem peccatorum,& accipietis donum Spirituſſancti. Confertur& hæc in baptiſmo gratia, quòd qui de eo egreditur, illi janua regni cœleſtis aperitur. Applicatur enim baptizato virtus pasſionis Chriſti, per quam, quæ fuiʒ anteà clau- ſa, cunctis fidelibus ianua regni cœleſtis eſt aperta. Huic virtuti Chriſti pasſionis impiè de- trahunt, qui non dubitant affirmare, etiam poſt paſſum Chriſtum& mortuum, non perue- niſſe quenquam ſanctorum adregnum cœlorum. Quod ſi concedi debeat, nihil nobis fru- ctus attuliſſe videbitur Chriſti pasſio, ſi non meliore nunc ſumus conditione poſt profuſum illius ſanguinem, quàm fuerunt ſancti Patriarchæ& Prophetæ, qui pasſionem illius& mor tem præceſſerunt. Habemus ergo iam quam varia ſit& multiplex gratia, cuius aqua bapriſmi ſignum eſt, &quidẽ efficax:verum quo nobis hęc ordine conferantur, breuiter explicemus. Primò, quo⸗ niam iniquitates noſtræ ſunt, quæ diuidunt inter nos& Deum, quæ nos ab illo ſeparant& elongant.(Nam odio Deus habet impium& impietatem eius) reconciliari cum eo neceſſe habemus. Quod fit, quando pro foribus templi ſtantes, neq; nos illius ingreſſu dignos iudi- cantes, abrenunciamus Satanæ, operibus eius, atq; nos in Chriſtum credere, in illo fiduciam noſtram omnem collocare, illi tora mente nos adhærere velle profitemur. Qua profesſions facta, quo planum fiat omnibus reconciliatum nobis eſſe Deum, accedimus ad aquam ba- priſmi: qua cùm abluimur, indubitatum ſignum accipimus, nos cum Deo patre per mortem filij eius reconciliaros, atq; haud aliter à peccaris omnibus ablutos, quàm ab inquinamentis ablui corpus aqua conſueuit: neq; ſecuùs per baptiſmum ignis æterni pœ nas, quæ peccatis no ſtris debebantur: eſſe deletas, quàm extingui flammarum incendia, per aquam videmus, ita vt plenè iam ſimus& culpæ& pœnæ remisſionem conſequuti. Neqque verò finibus his clauditur diuina in nos miſericordia. Non ſatis habet poſt factam reconciliationem nos à peccatis mundaſſe,& ea nobis vnà cum pœnis illis debitis clementer condonaſſe, verùm omne gratiarum genus nobis infundens, quo posſimus in conſpectu il- lius grati eſſe, induit eũ, qui baptizatur, nouum honinem, qui ſecundũ Deum creatus eſt in iuſtiria& ſanctitate. Nouus hic homo Chriſtus eſt, de quo Paulus ait: induimini Dominum Ieſum Chriſtum. Hunc induimus in baptiſio, ſicut idem teſtatur, dicens: Quicunq; in Chri ſto baptizati eſtis, Chriſtum induiſtis. Quid hoceſt, Chriſtũ induiſtis? Facti eſtis hoc, quod Chriſtus eſt. Quid eſt Chriſtus? Eſt filius Dei: Quod ille naturà eſt, hoc vos per gratiam adoptionis facti eſtis filij Dei. Chriſtus eſt hæres regni cœlorum, vos quoque non veſtro, ſed illius merito facti eſtis hæredes regni cœlorum. Qui veſte aliqua induitur, protegitur & conte- u i h Inres a ſbſd 1 mpiim homr I Chjl hc 1. LCrl 1 anch 4 mpll Ni R d. iſubsa m K.Sia m rR t ſeanb in dnmnc R llsn an erbo In K brac t Santm Nerr a haraäi al ihüon im uin übl d sbenig ar dichn oe lbsant a tempo bbe zner 18 rumd 14 remia 8 quam dn imin a Quure los eec autem de ttanc 10 mnon E lserin b vicer il hriw du pera n born n bpera 1ns mel BXAPTIS M I 37 e 6 a. V& contegitur ea,& apparet ſub colore Veſtis eius, occultato colore proprio: Ad eundem mo- 1 dum, qui Chriſtum induitur, protegitur,& contegitur a Chriſto, neq; iam apparet in eo pec- d.a. catum, quod fuit antè, ſed ſola iuſtitia& innocentia Chriſti. Et ſicut lignum aecenſum in- Sa duitur ignem,& virtutis eius fit particeps, ita baptizatus in Chriſto, Chriſtum induitur,& re Mm virtutum eius fit particeps. Non amplius dicitur filius Adam, neq; teus eſt deinceps peccati m ld 5 eius, verùm dicitur filius Dei, frater Chriſti: dicitur hæres Dei, cohæres Chriſti: dicitur ſan⸗ -e E ua ctus, innocens, immaculatus, non ſuam, ſed Chriſti iuſtitiam indutus, hoc eſt, non quam à q. ſeipſo habet, quàmve ſuo merito conſequutus, ſed quam a Chriſto acceptam illius meritis „,12 eſt adeptus. Neque enim audiendi ſunt, qui nos ea iuſtitia, qua Chriſtus ipſe iuſtus eſt, iu- Iuſſitia chrin .² ſtos dici volunt: Quin illud potius modis omnibus eſt tenendum, Chriſti quidem iuſtitia Sua vn Agrgt nos iuſtos eſſe, verum non ea, qua ipſe uſtus eſt, ſed ea, quam nobis impertit, qua nos ipſe mus:un Chrißi Si n ĩuſtos facit, qua donatj ab eo renouamur ſpiritu mentis noſtræ, ac non modo reputamur, ſed 2iini⸗ fis ipſe edit Aus Verè iuſti nominamur& ſumus. Neque enim exiſtimandum eſt nihil aliud nos in baptiſino. a eſt. ba eei. quàm remisſionem peccatorum conſequi: renouamur prætereà, atque vt Paulus vocat, noua Ephe.a. non i. quædam creatura efficimur. ſ race. Neq; verò aliud eſt noua creatura, quàm fides G ha Vracs Liin as, u cũ Sii i dr⸗der Noua:wxens ſun c Spiritumſanctum, qui datur Enunibus renatis, dif bad eni in aidde noſtris, 8 ſs ini- a ha cati ma ins hæret. Quamobrem à Cy Priano& qui eum Leende t, Pealdei apriſinus non modè mors cyyr i.⸗. 84 3 de criminum, verumetiam vita vocatur virtutum, quod in eo iuftitia, quæ virtutes in ſe conti- Erißf.z. G net omnes baptizatis infunditur. Quod eleganti quodã carmine ſic expresſit Paulinus. Cul- Opiat. lib. 5. em paperit, ſed vita redit, vetus interit Adam,& nouus ęternis naſcitur imperiis. Manet quidem eane he MJ More poſt baptiſimum eadem compago corporis, quæ fuit antè, ſed ſepulta peccatorum vetuſtate 4d mS. ba. mens hominis renouatur,& ad integritatem naturæ quodammodo reditur. Itaq; non dubi- tauit Chryſoſtomus affirmare, quem abluit baptiſmus Solis radiis eum habere mentem pu- Homil 40: in 5 Rdo. riorem,& qualis erat iam olim dũ conderetur: imò hac illuſtriorem, quod per illud eriãà radi- Frim. ad Cort- I,q ttu⸗ cale peccatum euelli patet, vt tu ferrũ autümve recoquendo purũ nouumꝗ; facis: ita Spiri- fuit=ma tus ille ſanctus in baptiſmo velut in fornace recoquit mentẽ,& peccatum cõſumendo quo- Juid 2etdo libet auro purius ſplendentẽ reddit. Propterea Paulus hoc ſacramentum vocat lauacrũ rege- Ti.. nus ſe til- nerationis,& renouationis, in quo adeò mutamur ab illis qui fuimus antè, vt veteré homi- Col.. ntisi eize- nem cũ ſuis actibus expoliantes, diuinæ naturæ cõſortes efficiamur, filijqʒ Dei nominemur et ehes, „& nietis& ſimus: Si autem filij,& hæredes: hæredes quidẽ Dei, cohęredes autem Chriſti: ſi tamen cõô Luc-a4. patimur, vt& conglorificemur. Poſteaquàm enim in baptiſino Chriſtũ induimus, debemus regn eeſlis ſicut ipſe ambulauit,& nos ambulare:& cuùm illũ oportuerit pati prius,& ita intrare in glo- Ia al! lau- riam ſuam, non debemus meliore conditione eſſe velle, quam fuerit ille, qui principalis eſt ns 3 nde⸗ hæres, cuius merito factũ eſt, vt& nobis eiuſdem regni cœleſtis heredibus eſſe liceret, vt ſine 7,n6 we⸗ vllis operibus, ſine vllo labore noſtro aut moleſtia, hæreditatem hanc aſſequi nos poſſe cre- nnil1 EA fr⸗ damus. Præclarè Paulinus. Tolle crucem, ſi vis auferre coronam. Si quid autem aut facere Meria nofrra. voſt, vſum nobis, aut pati pro Chriſti nomine contigerit, nemini dubium eſſe debet, quin id nobis iam aill mor regeneratis& renouatis, jam Chriſti corpori inſitis, iam in Dei filios adoptatis, ad promeren dam hæreditatem illius æternæ gloriæ ſit vel maximè profuturum. ni ſagnek, Eſt quidem ita, quòd non ſunt condignæ pasſiones huius temporis ad futuram gloriam, om. 3. 8.P= quo ſed nihilominus, quod in præſenti momentaneum eſt& leue tribulationis noſtræ, ſupra mo 4ααιι. lolsams dum in ſublimitate æternum gloriæ pondus operatur. Tolle ſublimitatem hanc, ad quã nos geſ Deus benignitate ſua prouehere dignatus eſt, qui nos in filiorum ſuorum numerum adopta coloſſi. 55 5 uit, qui dignos nos fecit in partem ſortis ſanctorum, qui diuinæ ſuæ naturæ conſortes reddi- u d 2 ml⸗ dit: quis ambiget, quin omnes labores, omnes pasſiones& tribulationes noſtræ, quoniã ſunt nill Erram huius temporis, leues& momentaneæ, neque ad futuram gloriam, quæ ſempiterna eſt, ſint Uagt wüione condignæ? ad2 nbe Cæterùm duplici ratione meritis operum, quæ fiunt à regeneratis& renouatis, deberi coe-+ſꝛmRjο repes den leſtia præmia dicimus: primùm ex Dei promiſſo liberali, qui fallere neſcit: deinde ex ea di- rane n nqt 4 l gnitate, quam regeneratis nobis præter omne meritum noſtrum conferre dignatus eſt. Chri⸗- atio duplex. us 1 1 ſtum enim induimus in baptiſino: quod ille naturà eſt, per adoptionis gratiam filij Dei facti 3—. 5 4— 3. 3 1.. m Ls ſumus. Quare ſi Chriſtum inchimus, quæ proficiſcuntur à nobis opera tanquam Chriſti ope Operum noſtras ra placere Deo, neq; ſecùs ab illo acceptari perſuaſum habere debemus, Et ſicut Paulus di- nun dignitas. et is actam cit: Viuo autem iam non ego, viuit verò in me Chriſtus: ita& nos poſt acceptam regenera- Ghes. bit Tnentet tionis gratiam dicere poſſumus: Operor autem iam non ego, operatur verò in me Chriſtus, nc Actu i- mereor iam non ego, meretur in me Chriſtus: ſatisfacio iam non ego, ſatisfacit in me Chri- ncl* 5 eſ m ſtus. Huius enim vita viuimus, huius merito meremur. 3 mni unum Ex quo videre licet, quemadmodum Chriſti Gloriam obſcurare, crucè euacuare,& ſangui- cu’ en Chui nis eius precium imminuere conantur, qui vitæ, qua viuit Chriſtus in nobis, qui meritis ope ſti==o quo rũ, quæ operatur in nõbis, omnem dignitatem atq; omne præmium ademptũ cupiũt. Reve- 98= Jratlam ra, ſi ipſa opera ex ſe metiare, momẽtanea ſunt, leuia ſunt, nõ ſunt condigna ad futurã gloriã, 1 veſtro, quæ æterna eſt: Rectè enim illud dictum eſt, quod finiti ad infinitum nulla eſt proportio: J tegitul 6 Sed ſi. conte⸗ 4 — ————n-————]J— — Cap. 34. om, 8. Lib. 2. de corre- ptione& gratia cap.⸗· Pſalm. 37. gaptiſmni bono: rum epilogus. Rorm. 8. Colloſſ.ꝛ. . Cor.. Japien. z. Hebr.s. In procatecheſi Cateche ſeon. Bapt mi nomi: na diuerſa. De operibus f- dem præceden: gibus. /ℳl. 10. Infra cap. 73. Trast. ꝑ in Ioan.& contya duas epiſt. Pelag. lib. 3 ca. 3⸗ Lib. contra Iu: lia. cap.3. Eyiſt. 105. ad Jixtum. Rom. 6. In fſalm. 144. In Pſal. De ver: bis Apoſt. ſer. uI. In Pſalm. 191. In Pſalm. 70. c0*G. 2. In prolago Pſal. z1. Petrus Leombar. Iib. 3. ſent. diſt. 29. DE SACRAMENTO BAPTISMI. Sed ſi conſideres immenſum illud precium ſanguinis Chriſti, quo reſperſa ſunt, ex quo me- ritum habent omne, illius dignitati derogaueris, quantum operibus derogaueris. Si ſpectes etiam ea tanquàm ab Adèę filio profecta, in quo morti ſumus omnes, quamliber iuſta, quam- libet in ſpeciem ſancta videantur, haud aliter tamen apparebunt in conſpectu Dei, quam pã- nus menſtruatæ. Si verò contempleris ea tanquàm à filio Dei, tanquam ab eo profecta, quĩ Chriſtum induit, in quo Chriſtus viuit, in quo Chriſtus operatur, non iam hominis, verum Chriſti meritis detraxeris, ſi nullum eorum eſſe meritum dixeris. Hæc nos ideò fuſius aliquantò duximus explicanda, planũ vt omnibus faceremus, quan- tũ ſit diſcrimẽ inter opera regeneratorũ, qui Chriſtum induti ſunt:& eius corpori inſiti, atq; infideliũ, qui ſunt adhue filij iræ, filij diaboli. Illis Deum diligẽtibus, omnia etià peccata coo- perantur in bonum. Vſqueadeo prorſus omnia, vt etiã ſi qui eorum deuiant,& exorbitent, etiam hoc ipſuum ſciebat Auguſtinus facere Deum vt eis proficiat in bonum: quia humiliores redeunt,& doctiores. Sicut etiam à Propheta dictum eſt: Cùm ceciderit iuſtus, non collide- tur, quia Dominus ſupponit manum ſuam: his contra, etiam quæ rectè facta videbuntur, ma- gis adeò ad damnationem, quam ad gloriam æternam profecerint. Nulla enim iuſtitia extra Chriſtum, nulla ſunt extra fidem eius rectè facta: abominatio ſunt apud Deum, quæcunque fiunt ab iis, qui non credunt in eum. Quamobrem non mediocria bona ſunt, quæ nobis ba- ptiſmus affert. Per illum reconciliamur cum Deo: reconciliatis& culpa& pœna omnis pec- catis debita remittitur: poſtquam remiſſa ſunt nobis peccata, regeneramur& renouamur infuſa nobis fide ſpe,& charitate, quæ dicitur iuſtitia Chriſtiana, neq; iam deinceps filij Adæ, ſed filij Dei nominamur& ſumus: Si filij,& hæredes: heredes autẽé ſecundum ſpem vitę eter næ, quam nos aſſequuturos certò perſuaſum habemus, ſi vel baptizati ſtatim ex hac vita ex- ceſſerimus, vel poſt baptiſmũ ambulauerimus dignè Deo, Deo per omnia placentes:& abun dauerimus in omni opere bono: ſcientes quod labor noſter non eſt inanis in domino, cum bonorum laborum glorioſus ſit fructus, neq; iniuſtus eſt Deus, vt obliuiſcatur operis noſtri & dilectionis, quam oſtenderimus in nomine ipſius. Cyrillus recenſens ea bona, quæ nobis adfert baptiſmus, vocat eum captiuitatis liberatio- nem, peccatorum remisſionem, mortem peccati, animæ regenerationem, veſtimentum candi dum, ſignaculum ſanctum,& indelebile, currum ad cœlum, delicias Paradiſi, regni cœleſtis conciliationem, chariſmaque adoptionis filiorum. Arꝗ; hæc quidem de eo, cuius inuiſibilis gratie viſibile ſignum ſit baptiſmus, dicta ſufficiãt, Nunc de ſuſcipientibus baptiſmum paucis diſſeramus. Viſum eſt autem, quandoquidem offenduntur fortaſſe nonnulli verbis illis noſtris. Quid enim opera, quæ fidem præceſſerunt, niſi pœnas ignis æterni merebantur? quo ſenſu produ- cta ſunt à nobis explicare. Fortasſis enim ſic accipiuntur à nonnullis: quaſi nos omnia ope- ra, quæ facta ſunt ante fidem, quamlibet ea ſint laudabilia, peccati rationem habere docea- mus:& quidem talis peccati, quod hominè æterni ſiipplicij reum faciat. Cuùm tamen conſter, eſſe quædam opera fidem præcedentia eius generis, vt præparent ac diſponant hominem ad gratiam: qualia Cornelij fuiſſe creduntur. Quod nobis negare, cùm hæc ſcriberemus, nun- quàm in mentem venit, cùum in capite 73.& ſequenti, copioſius etiam de illis tractauerimus. Concedimus itaq; libenter, etiam ante fidem eſſe quædam opera, quæ præparant hominem & diſponunt ad gratiam: ſed ea tamen eius generis eſſe non concedimus, vt mereantur gra- tiam: multominus, vt mereãtur eam, qus& ipſa gratia eſt, vitam æternã: vt ex eo ſatis lique- re posſit, quod ante fidem, nullum eſt meritum(de merito loquimur mercedis æternæ) niſi ſupplicij. Non quòd non ſint opera quædam ante fidem, quæ ſcholaſtici vocãt ciuiliter bona, quæ nonnunquàm diſponunt ad gratiam: ſed quod infidelitatis peccatum tantum eſt, vt ſub hoc vno quaſi generali nomine, putet Auguſtinus omnia peccata contineri: vſq́; eo etiam, vt quæ bona videntur opera, ſi fiant ab infideli, peccata eſſe doceat: quod omnis infidelium vita peccatum ſit. Porrò ſtipendium peccati mors: vt non posſit non eſſe verum, quod ante fidem, nullum ſit niſi ſipplicij meritum. Et hoc eſt, quod ab Auguſtino ſcriptum legimus: Quæ ſua merita iactaturus eſſet liberatus, cui ſi digna ſuiis meritis redderentur, non eſſet niſi damnatus? Etiterum. Quid merebaris peccator? Contemptor Dei, quid merebaris? Vide ſi occurrit tibi niſi pœna, ſi occurrit tibi niſi ſupplicium. Et itèrum alio loco: Vna erat maſſa perditionis ante fidem, cui non niſi ſupplicium debebatur. Et paucis interiectis. Si Dominus retribuere vellet, nihil niſi pœnam debitam retribuiſſet. Et alio loco: Attenduntur opera tua, & inueniuntur mala. Si quod debetur iſtis operibus, Deus redderet, vtiq; damnaret. Et alio loco: Nihil præceſſerat in meritis noſtris, niſi vnde damnari deberemus. Et iterum alio loco. Si aliqua bona opera tua præceſſerunt, preciũ accepiſti, non gratis, precium autem quod no- bis debebatur, ſupplicium eſt. Itaque neq; Catonis, neq; Photionis, neq; Ariſtidis, quamli- bet ij fuerint iuſtitiæ laude celebres, eius generis opera fuerunt, vt illis ex hac vita migranti- bus aliud deberetur, quàm æternum ſupplicium. Cuùm certisſimum ſit illud axioma, quod ſi- ne fide mediatoris Chriſti, nullus mortalium vel ante legem, vel ſub lege, vel ſub tempore gratiæ, ſaluus factus ſit, aut ſaluus aliquando fieri posſit. Hæc fuit,& eſt ſententia noſtra. Liben- 7 Xo 1 mus 1 u runu ſecelſe prion 4 RKrio,9 kauct t„ lico alumal acœloni iprume antjells — Ffenlt,& verendur d ce mom sintlar * Krum au 1 Md chi w ülenn ndene edoi bn bar⸗ a Mderan polel n bapti nine cru n cur credh 3»Cord 11 eſt. ge darticu erarion cata qu ³ auibuo min, * daliu * Wanoc *(orone enl) 2 äguon Mduin aG — 5& I * ta. unt. ltiti quxc ☚. x noh. omni. tenol ir 8s T 24, mVWI Sr nac VI tes:&.l dmind er pers ci tis libe 3. entun si egni d ls icta 1, oſtris ,d ſenſuſ ue- omnl 02 ⸗ abere 2 men q' 5t, homir aud remu ar- actall 8. ant ho εam ereant a⸗ o ſati ie- etell iſi iuilits ela, um eſ üb iq; e* am, nis inf=im m, qu Sue tum l S: non= allt ebari ide nacj alla vi un ls DE SVSCIPIENTIBVS BAPTISMVM. 35 Libenter enim confitemur, quicquid eſt in nobis meriti, quod id non aliundè ſit, quàm ex Chriſti crucis,& mortis merito. Itaque ſi quis in Chriſtum pro nobis cruciſxum& mor- tuum non credit, ſi quis in illo fiduciam ſuam omnem collocatam non hak et, indubitan- ter aſſerimus, quod is æternum ſupplicium mereri poteſt, æternam gloriam mereri non po- teſt, cùm Chrifti meritum fit omne meritum noſtrum. Illius enim crucis& mortis merito, meremur quicquid meremur. Quem cùm ſemel induerimus in baptiſimo, ipſe eſt, qui vi- uit in nobis, ipſe eſt, qui operatur in nobis, ipſe eſt, qui meretur in nobis. Tolle cruͦcis& mortis eius meritum ex operibus noſtris, quid aliud erunt omnes iuſtitiæ noſtræ, niſi pan- nus menſtruatæ? Quamobrem, ſicut ante fidem nullum eſſe tale meritum perſuaſum habe- mus, cui merces æterna debeatur: ſic eorum cæcitatem ſatis mirari non poſſumus, qui rege- neratorum R& fidelium operibus, meritum omne detrahere conantur. NVidentur enim ij non intelligere, ſe non hominum, ſed Chriſti, quem induimus in baptiſino Viuentis& operantis& merentis in fidelib us, meritis detrahere,& quantum in ipſis eſt, crucem eius& mortem euacuare. De Suſcipientibus baptiſmum. C A P, XX XV. X omnibus Eccleſiæ ſacramentis nullum eſt æquè cunctis neceſſarium atque baptiſ- ☚ mus, ſine quo aut eius voto nihil eſt, quod quiſquam ſalutem ſe conſequi poſſe ſpe- ret. Clara enim ſunt& aperta Chriſti verba, dicentis: Niſi quis renatus fuerit ex aqua & Spirituſancto, non poteſt introire in regnum Dei. Cuius hæreditatem quiſquis adire cu- pit, neceſſe eſt, vt ab eo ſtatu, in quo natus eſt filius primi Adæ transferatur in ſtatum gratiæ & adoptionis filiorum Dei, per ſecũdum Adam Ieſum Chriſtum ſaluatorem noſtrum. Quæ translatio, quoniam, vt dximus, in baptiſmo fit, ad aſſequendam illam æternam gloriam ap- primè cunctis eſt neceſſaria. Quamobrem ferendus non eſt error hic noſtri ſeculi Pelagia- norũ, qui contra elarũ& apertum Dei verbũ, contra communem totius Eccleſiæ ſenſum& conſenſum aſſeuerare non dubitant, paruulos fidelium hoc ſolo, quòd filij ſunt fidelium, re- gnum cœlorum cõſequi. Contra quorum errorem ſic iam inde à multis ſeculis ab Auguſti- no ſcriptum eſt: Quiſquis dixerit, quòd in Chriſto viuificabuntur etiam paruuli, qui ſine ſa- cramenti eius participatione de vita exeunt, hic profectò& contra Apoſtolicam prædicatio- nem venit,& totam condemnat Eccleſiam: vbi proptereà cum baptizãdis paruulis feftina- tur& curritur, quia ſine dubio creditur, aliter eos in Chriſto viuificari omninò non poſſe. Verùm idem illi contra ſanctorum patrum omnium& Eccleſiæ totius receptum ſenſum, non verentur illa Chriſti verba. Niſi quis renatus fuerit ex aqua, non de aquæ elemento, ve- rùm de mortificatione accipi debere, affirmare. Huc audaciæ atq; amentiæ progresſi ſunt ho- mines inflati ſenſu carnis ſiiæ,& non tenentes caput, dum ſibi licere volunt iuxta priuatum ſpiritum ſuum ſcripturas interpretari. Sed nos repudiatis horum tam crasſis erroribus, cum Chriſto capite noſtro,& cum eius corpore Eccleſia dicamus& ſentiamus, quod niſi quis re- natus fuerit ex aqua viſibili,& ſpiritu inuiſibili, non poteſt introire in regnum Dei. Qua ta- men de re ſentiendum eſt& illud, quod ab Auguſtino ſcriptum eſt: Baptiſmi vicem, inquit, aliquando implere pasſionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum eſt: Hodie mecum eris in Paradiſo, non leue documentum beatus Cyprianus aſſumit. Quod etiam atq; etiam confiderans inuenio, non tantùm pasſionem pro nomine Chriſti, id quod ex baptiſmo dee- rat, poſſe ſiipplere, ſed etiam fidem conuerſionemq; cordis, ſi fortè ad celebrandum myſte- rium baptiſini in anguſtiis temporum ſuccurri non poteſt. Neq; enim Iatro ille pro Chriſti nomine crucifixus eſt, ſed pro meritis facinorum ſuorum: nec quia credidit paſſus eſt, ſed dũ patitur credidit: Quantum itaq; valeat etiam ſine viſibili ſacramẽto baptiſini, quod ait Apo- ſtolus: Corde creditur ad iuſtitiam, ore autem confesſio fit ad ſalutem, in illo latrone decla- ratum eſt.Sed tũc impletur inuiſibiliter, cum myſterium baptiſmi, non contemptus religio- nis, ſed articulus necesſitatis excludit. Qui etiam alio loco, uicunque, inquir, non percepto regenerationis lauacro pro Chriſti confesſione moriuntur, tantum id eis valer ad dimitten- da peccata, quantum ſi abluerentur ſacro fonte baptiſmatis. Ex quibus Auguſtini verbis triplicem eſſe baptiſmum patres noſtri collegerunt, flami- nis, fluminis,& ſanguinis: quem vltimum eminentiorem eſſe docet Origenes, eò, qui per aquam traditur. Quo baptiſmo baptizatã Emerentianãà fuiſſe ſcribit Ambroſius. Qua de re Clemens quoq; ſcribit his verbis: Qui martyriũ conſequi meruit, gaudeat in Domino, quòd tantam Coronã eſt adeptus,& per confesſionẽ diem clauſit extremũ: ac quamuis fuerit Ca- techumenus, lætus diſcedat, pasſio enim quam pro Chriſto ſuſtinet, cedert ei in veriorem ba- ptiſmum, quoniam reipſa commoritur Chriſto, alij in figura. Tertullianus, Sordes, inquit, ba ptiſmo abluũtur, maculæ verò martyrio candidãtur, de quo etià Cyprianus ſcribit quod ſit in gratia maius, in pietate ſublimius, in honore preciofius. Baptiſma, inquit, in quo angeli ba- ptizant,& in quo& Deus& Chriſtus eius exaltat, baptiſma, poſt quod nemo iã peccat, baptiſ . ma, quod fidei noſtræ incremèta cõſeruat, baptiſina, quod nos de mũdo recedẽtes Deo ſtatim G 2 copulat. Eſa. 64. Baptiſmi ns: ceſßpitas. Ioan.3. Bapti ſinus om- nibus etiain fide lium p olibus neceſſarius eſt. Epiſt. 28. Toan. 30 Lib. 4. de Pæ- piiſmo cont. Do⸗ natiſt. cap. 23⸗ Luc. 23. pr. ſerm. de cœna domini. Rom. lo. Lib. 13. de Citi⸗ tate Oei cap 7⸗ Bapti ſmus triplex. Meom 7. in lib. Iudicum Ser. 290. L1b. 5. CAl.ρ ⁷. Conſtit. Ap of. Oratione. 2. dle Thenphauta. De corona militis. Lib de exborta- nione martyrii= Cap. 35⸗ Natth. s. Nom. 24in Iod. Anal in Pſal. ug. ſerm. 3. Rom. 5. in. 4. ca. Matib. Lib. 4 ſer. ca. 10. Bap zand; poe zeſlas feminis permſſa. Affecta Deus Pen ſat. Aug. in pſal. 103 conctone I. 2. C97. 9. Am. in onat. funeb. de obitu Valeutiniani. Bern. epift. 77. Infantes ſine ba- ptiſmo morictes A cœlo arcentur. Infantiũ fideʒ, eſt eceleſiæ fides. Epiſi. 10s. Epiſt. 57. He peceatorum merttis G re: viitone lib. I. ca. 25⸗ Ephe. 2. De verbis Apo⸗- ſtol. ſerm.. 14. In lib.hom. o. homil. LEib. t. con 2. Epi ſtolas belagiana Tum Cdν. 22. Lib. de correptio: ne c gratia. cap.6. Ang lib. 6. cont. Iulianum cap. 4. Grego in Theo: phanica 2 HPa cha. gbifrs. DR SVS CIPIENTIBV S copulat.In aque baptiſmo remisſio percipitur peccatorũ, in ſanguinis corona Virtutũ. Et hos ſecutus Gregorius Nazianzenus, ait: Eſt& quartum baptiſina, Auoa per martyrium ke ſan⸗ guinem fit, quo Chriſtus ipſe baptizatus eſt, longè reliquis venerabilius: quonmiam lta bapti- zati, ſecundis ſordibus haud inquinantur. Chryſoſtomus& Bapriſina crucem,& crucem ba- priſma rectè dici ſcribit. Quintum baptiſinũ addit Am proſius in Paradili veſtibulo. Poſtea- quam enim peccator excluſus eſt, inquit, cœpit eſſe rhomphæa ignea, qua purificabantur quĩ in Paradiſum redire cupiebant. De hoc ſcriptum eſſe vult. Ipſe vos baptizabit in Spirituſan- cto,& igne, nimirum igne purgatorio. Auctor etiam operis imperfecti in Matthæum quinq; genera baptiſmatum recenſer. Ioannes verò Damaſcenus octo recenſet genera baptiſinatũ, ex quibus tamen ſolum illud recte Sacramentum dicitur, quo regeneramur ex aqua& Spi- ritu. Ac paruulos quidẽé non ſaluari perſuaſim habuerunt, niſi aut aqua, aut quod de inno- centibus illis Herodis iuſſu trucidatis factum legimus, ſanguine ſuo fuiſſent baptizati. Quæ etiam res in cauſa eſt, quod fœminis baptizandi quoq; poteſtas conceditur, ſi periculum fit, ne prius infans moriatur, quàm copia ſacerdotis haberi queat. Cæterùm ſi quis ex adulris, nec opinata morte præuentus cùm cuperet maximè, ſacerdotis tamen baptizantis poteſta- tem habere non potuit, fit illud, quod ab Auguſtino ſcriptum eſt: Coronat Deus intus vo- luntatem, cùm non inuenit facultatem: Si enim voluntas prõpta eſt, ſecundum id, quod ha- bet, accepta eſt, non ſecundùm id, quod non habet. Affectum Deus penſat, non effectum: Vo luntas pro facto reputatur, vbi factum necesſitas excludit. Quod etiam exemplo Valenti- niani comprobatur, qui quamuis ex aqua& ſpiritu renatus non eſſer, quia tamen popoſcit, eo ipſo quod popoſcit, quam deſiderauit gratiam, eum accepiſſe ſcribit Ambroſius. Fuit Ber- nardi temporibus, qui diceret abſq; actuali baptiſmo ſaluari poſſe neminem. Cuius errorem ad Hugonem ſcribens grauiter confutauit. Eſt itaq; baptiſinus omnibus ad ſalutem neceſſarius, quem niſi re paruuli receperint, ab ingreſſu regni cœlorum arcentur. In adultis tamen(modo contemptus abſit) fi baptizantis poteſtas non datur, voluntas prompta ſufficit. Indulgentius autem agitur in eo cum paruu- lis, quàm cum adultis, quod illis hoc regenerationis beneficium non ſolum non libentibus, Verumetiam reluctantibus quandoq; datur, nec fides in eis propria requiritur, ſed ſatis ad ſa- lutem eſſe fides Eccleſiæ creditur. Nam quod aſſerunt quidam, propria fide, quam ex auditu verborum formæ baptiſmatis concipiunt, iuſtificari paruulos, commentum id abſurdius eſt, quam vt refelli oporteat: quandoquidem ſenſus etiam ipſe communis ſatis refellere vide- tur: ac verisſimum illud eſſe conſtat, quod ab Auguſtino ſcriptum eſt: Eius muneris merito iuſtificari paruulos, quod eis cum profuir, neſcierunt. Vſq́; adeò autem neſcierunt, vt voci- bus etiam quibus poſſent,& moribus reluctari viſi fuerint. Quam etiam cauſan eſſe ſeribit idem quod eis non imputatur, atq; omnis hic eorum reniſus nihil penditur, donec in eis ſa- cramenta peragantur, quibus id, quod de originali damnatione tractum eſt, expiecur. In tan- um enim neſciunt quid faciunt, vt nec facere iudicentur. Quamobrem cùm fides in intellectu& voluntate ſit, paruuli autem rationis& volun- tatis arbitrio non vtantur, portentoſum quiddam eſſe videtur, fidem illis, quæ ex auditu eſt, tribuere, cum quæcunque ſiunt in paruulis, in Eccleſiæ, non in eorum propria fide fiant. Mater enim Eccleſia, cuius brachiis ad baptiſinum feruntur infantes, cor maternum, vr eſt apud Auguſtinum, eis praſtat, vt ſactis myſteriis imbuãtur: quia nondum poſſunt corde ſuo proprio credere ad iuſtitiam, nec ore proprio confiteri ad ſalutem. Sicut autem cor ad cre- dendum ita aures ad audiendum, intellectum ad capiendum, linguam accommodat ad con- fitendum. Neque verò id rationi& xquitati conſentaneum non eſt. Nam cùm aliena pręuaricatione peccatum paruuli contraxerint, vt iræ filij naſcerentur, non iniquum viſum eſt, vt aliena quoꝗ; fide inrercedente mundarentur, quo filij gratiæ regenerarẽtur. Credit in- fans in altero, dicit Auguſtinus, quia peccauitin altero. Et paucis interiectis. Credũt, inquit, & infantes, quomodo credunt?fide parentum, ſi fide parentum purgantur peccata: peccato parentum polluti ſunt, corpus morris in primis parẽtibus eos generauit peccatores, ſ piritus vitæ in poſterioribus parentibus regenerauit eos fideles. Et alio loco, paruulis ad remisfio- nem originalis peccati prodeſt eorum fides, à quibus offeruntur. Vt quaſcunq; maculas deli- ctorum per alios ex quibus nati ſunt contraxerunt: aliorum etiam interrogatione,& reſpon ſione purgentur. Et alibi. Per alios paruuli credunt, ſicut& ex aliis, quæ illis in baptiſmo re- mittuntur peccata, traxerunt. Cæterum quomodo peccatum originis alienum eſſe peccatum dicatur, docet idem Auguſtinus alibi. Peccata, inquit, iſta originalia, ideò dicuntur aliena, quod ea ſinguli de parentibus trahunt. Sed non ſine cauſa dicuntur& noſtra: quia in illo vno omnes ſicut dicit Apoſtolus peccauerunt. Et alio loco. Parentum, inquit, peccata mo- do quodam dicuntur aliena. Et rurſus modo quodam reperiuntur& noſtra. Aliena quip- pè proprietate ſunt actionis:& noſtta ſumt contagione propaginis. Itaque Gregorius Dazianzenus de peccato loquens originis. Pro mea, inquit, imbecillitate. Mea enim eſt quę fuit primi parentis infirmitas. Et eò vetuſtior Cyprianus. Quanto magis, in- quit, prohiberi non debet infans à baptiſino, qui recens natus nihil peccauit, niſi quod ſecun- i ſu h ulen Me Vlie, fite d d kbti 1 in lusp n aüls h lopr u Ppote u iſſebe w kechla d vodn u zenmal „ Ham cint Kauil d ümpo Win i Walu w lum ih s. 5 ur ciet. itte in im bbi ma n Nam r ſt. dec 36, nume ſlbi ilnil — zeret dſt II2 1F I 8 18 2 X* 10 ⁸ ML 115 2 2 5 1, 45 b ranth c eruL. l=ibo n Ais ſä- d dſa. wditu 1 eset fé a vidé- 76= erlto voci⸗ tall⸗ lun⸗ ueſt A1t. vteſt ngle ſuo d cre- con- nxaaliena a/iſum Mr rüt im 2 quit, CCato iritus 3 sſlo- „ deli⸗ Eeſpon 4 no te⸗ Jamo⸗ Ir ⸗ qulp⸗ gorll — — catumm dlliena, in illo aenli 111⸗ j quod ſecun- BAPTISAMIo 39 ſecundum Adam carnaliter natus cõtagium mortis antiquæ prima natiuitate contraxit: qui ad remiſſam peccatorum accipiendã hoc ipſe facilius accedit, quod illi remittuntur non pro- pria, ſed aliena peccata. Et adhuc vetuſtior Iuitinus paruulos dignos haberi dicit bonis, quæ baptiſmus adfert eorum fide qui illos baptiſmo offerunt. Et qui ſæculis aliquor fuit iis po- ſterior Bernardus. Saluãtur, inquit, paruuli per fidem nõ tantum ſuam, ſed alienam. Dignum eſt enim,& ad Dei ſpectat benignitatem, vt quibus fidem ætas denegat propriã, gratia pro- deſſe concedat alienam. Nec enim omnipotens iuſtitia propriam ab his putat exigendam fi- dem, quos nouit propriam nullam habere culpam. Porrò aliena opus eſt fide: cum ſine ſorde non naſcantur aliena: quatenus nec à paruulis alienum ſit, quod idem omnibus generaliter dicitur, ſide mundans corda eorum. Et alio loco. Aliena lauit aqua, quos culpa inquinauerat aliena. Nec tamen ſic alienam dixerim vt negem noſtram. Alioquin nec inquinaret. Sed alie- na eſt, quia in Adam omnes neſcientes peccauimus. Noſtra, quia etſi in alio, nos tamen pec- cauimus:& nobis iuſto Dei iudicio imputabatur licèt occulto. Et æqualis eius Petrus Clu- niacen. ait. Sacramẽto igitur circunciſionis,& aliena fide ſaluabatur Iudęus. Sacramento ba- ptiſini,& aliena fide ſaluatur per Chriſti gratiam Chriſtianus. Nec ita ſolus ſentit Auguſtinus: Nam& Ambroſius aliena confesſione credere paruulos docet. Et qui ſeculis aliquot eos præcesſit Iuſtinus Apoſtolorum temporibus propinquior, ſermonem dẽ pueris faciens, digni, inquit, habentur iis bonis, quæ baptiſimus adfert eorum fide, qui baptiſmo illos offerunt. Et qui fuit adhuc Iuſtino vetuſtior Dionyſius Areopagita, in cadem eſt ſententia. Enarrans illum locum Euangeliſtæ Beda venerabilis, vbi dixit Chri- ſtus mulieri Cananitidi: Propter hunc ſermonem vade: exiit dæmonium à filia tua. Propter humilem, inquit, matris fidelemd; ſermonem, filiam deſeruit dæmonium. Vbi datur exem- plum catechifandi& baptizandi infantes, qui videlicet per fidem& confesſionem paren- tum in baptiſmo liberantur à diabolo paruuli, qui necdum per ſe ſapere, aut aliquid agere poſſunt boni aut mali. Bernardus, Nemo mihi dicat, quod non habet fidem infans, cui mater impertit ſuam, inuoluens illi in ſacramento, quouſq; idoneus fiat proprio non tantum ſen- ſu, ſed aſſenſu, euolutam, puramꝗ́; percipere. At in adultis& propria fides requiritur,& ea pœnitentiæ pars, cuius cauſa fides eſt, quam contritionem vocamus. Nam per baptiſinum veteri viræ peccati moritur homo,& nouam vitam inchoat: Conſepulti enim ſumus Chri- ſto per baptiſmum in mortem, vt quomodo Chriſtus reſurrexit à mortuis per gloriam pa- tris, ita& nos in nouitate vitæ ambulemus. Is autem Veteri vitæ peccati mori dicitur, quem illius pœnitet, quiq́; deinceps à peccatis abſtinere deliberatum habet: neque ad nouam vitam, cuius principium eſt ipſa baptiſmi ſuſceptio, niſi per veteris vitée penitẽtiam cuiquam ingreſſus patet. Hoc eſt quod ab Auguſtino dictum eſt. Nullus voluntatis ſuæ arbiter con- ſtitutus poteſt nouam vitam inchoare, niſi eũ veteris vitæ pœniteat. Proptereà Petrum ad- monuiſſe baptizandos legimus, prius vt pœnitentiam agerent. Quod etiam ab Auguſtino in catechiſando factum eſſe diligenter videmus. Hæc autem pœnitentia quę requiritur in adulto baptizando, nihil eſt aliud quam odium& deteſtatio vitæ prioris. Neque verò ſi quis eam aut fidem, aut pœnitentiam, quam oportet, non adferat, ideò non valebit baptiſ- mus, cùm verè ſcriptũ ſit ab Auguſtino, quod non intereſt cùm de ſacramenti integritate& ſanctitate tractatur, quid credat,& quali fide imbutus ſit ille, qui accepit Sacramentum: In- tereſt quidem plurimum ad ſalutis viam, ſed ad Sacramenti quæſtionem nihil intereſt. Fie- ri enim poteſt, vt homo integrum habeat Sacramentum& peruerſam fidem, ſicut fieri po- teſt, vt integra teneat verba Symboli,& tamen non rectè credat. Et alio loco. Non ſi vnus bonus, alius malus ſit, in malo malus eſt baptiſmus,& in bono bonus, ſed in vtroq; bonus. Sicut lumẽ Solis vel etiam lucernę, nõ vtiq; deterius eſt in oculis deterioribus, quam in me- lioribus. Sed idem in vtriſq;, quamuis eos diuerſe pro illorum diuerſitate, vel lætificet, vel excruciet. Et alio loco. Quibuſdam baptiſmus eſt odor mortis in mortem, quibuſdam verò odor vitæ in vitam. Sicut enim qui manducat& bibit ſanguinem Domini indigne, iudi- cium ſibi manducat& bibit: ſic& qui accipit indignè baptitina, iudicium accipit, non ſalu- tem. Nam& Iudas proditor bonum corpus,& Simon Magus bonum baptiſina Chriſti percepit. Sed quia bono benè non vſi ſunt, mali malè vtendo deleti ſunt. Bonum eſt baptiſ- ma, bonum eſt Chriſti ſanguis& corpus, bona eſt& lex: ſed ſi quis ea legitimè vtatur. Ne- que enim& quia foris eſt, diuina non eſt, aut quia ab alienis habetur, aliena putabitur, aut quia à malis iniuſtè tractatur, à nobis iuſtè damnabitur. Atque hac quidem de ſuſcipienti- bus baptiſmi ſacramentum. De miniſtro buius Sacramenti. CApPp. XXXVI. Q Vod autem ad miniſtrum attinet, proprius eſt huius ſacramenti miniſter ſacerdos, d niſi necesſitas aliud poſtulauerit, quod tempore cuiuis baptizare licet. Hinc eſt, quod 3 de Eunucho ſcribit Hilarius, quod ſacramentum baptiſini adeò impatientis cupi- ditate deſiderij præuenerit, vt à diacono miniſterium Apoſtolici officij ſalutis ſuæ cupi- dus exigeret. Baptiſmum Apoſtolici, hoc eſt, ſacerdotalis officij miniſterium vocat. 63 Augu- Iuſtin in Reſpon. de nece quæſtonibus cap. 156. SBern. epiſt. 17. Fervr. I. Domint: cæ. i. poſt Epipb- Ll. i. Epiſt. S⸗ Anb. de vocæ tione geutium lib. z. cap.. Iuſt. reſponſioni lib. quæſt. 56. Dion). in fine ee cle. hierarchiæ. Marc. 7. Hom. 66. im Cantica. Peœnitentia is bap. adultorum neceſſaria. Rom. s. Mori peceato quid ſit. In tract. de veli⸗ tate pæniteutiæ- At. 2. In eodem quo ſuprs libro. Aug. lib. 3. e.14. de baptiſmo coni. Donatiſt. Lib. 4. e. 20. COs tra Donatiſtas. Cont. Fulgens lium cap.·s. Baptiſmi minle ſter propriè ſacerdos. In Pſalm. 6y. Quis bapiiʒet. Cap. 36. Lib. 2. ca..cont⸗ epiſt. haim. Lib.; cap. it. Conſt. Apoſi. 1. Cor. z. Loan.t. Ephe.5. In prologo li: brorinm de Spie rituſanclo. Baptixantis di Lnitas non at⸗ tendenda. In oratione in ſancli lauacrun. yn oratione de ba piiſmo Chriſti. Baptiſmi virtus nᷓ à miniſt/i vir tute, ſed à Dei omnipotentia o graua pendet. De paßicue ODomini. Tom. 5. Pom. ge in regreſſu ex id. Aug con. Creſ. 115. 3. cgp. 8. Lib. 3. eap 49.⸗ contra literas Petiliani. Idem de vnieo D E SACKAMENTOG Auguſtinus contra Parmenianum ſcribens. Et ſi laicus, inquit, aliqua pereuntis necesſitate compulſus, quod cũ ipſe acceperit, dandum eſſe addidicit, neſcio an piè quiſpià dixerit eſſe re⸗ petendũ. Nulla enim cogẽte necesſitare ſi fiat, alicui muneris v ſurpatio eſt. Si autẽ necesſitas vrgeat, aut nullum, aut veniale delictum eſt. Sed erſi nulla necesſitate Yfiperur,& à quoli- bet, cuilibet derur: quod datum fuerit, non poteſt dici non datũ, quamuis rectè dlici posſit il licitè datum. Illicitam ergo vſurpationẽ corrigit reminiſcentis,& corrigentis aflectus. Quod ſi non correxerit, manebit ad penam vſurpatoris, quod datum eſt, vel eius qui illicite accepit: non tamen pro non dato habebitur. Neq; vllo modo per deuotum militem, quod à priua- tis vſurpatum eſt, ſignum regale violabitur. Extat apud Clementem Canon Apoſtolicus in quo decernitur, neq; clericos baptizare debere, ſed ſolos Epiſcopos& Presbyteros. Neque verò ad integritatem baptiſmi quicquam refert, qua vita ſit præditus, qui baptizat: Nam ne- que qui plantat, eſt aliquid, neq; qui rigat, ſed qui incrementum dat, Deus. Hic eſt, qui ba- prizat. Huius inſtrumentum eſt ſacerdos. Cęterùm qui ſanctificat„u mundat auacro aquę in verbo vitæ(vbi miniſter videtur corporaliter operari) non niſi Chriſtus eſt. Preclara ſunt Am broſij verba: Non mundauit Petrus, non mundauit Ambrofius, non mundauit Crego- rius, noſtra enim ſeruitia, ſed tua ſunt ſacramenta. Neq; enim humani operis eſt diuina con- ferre, tuum domine munus& patris eſt, qui loquutus eſt per Prophetas, dicens: Effundam de ſpiritu meo ſuper omnem carnem. Et libro tertio de Spirituſancto Cap. 19. Homines in remisſionem peccatorum miniſterium ſuum adhibent, non ius alicuius porteſtatis exercent, neque enim in ſuo, ſed in Patris& Filij& Spirituſſancti nomine peccata dimittuntur. Iſti rogant, diuinitas donat: humanum enim obſequium, ſed munificentia ſupernæ eſt poteſta- tis. Et qui fuit æqualis Ambroſij Gregorius Nazianzenus: Ita conſidera, inquit, ſint annuli duo: aureus hic, ferreus alius, vterque eadem regia imagine ſculptus, ceræ ambo impriman- tur, quid inter ſignum hoc& illud intererit? nihil. Diſcerne materiam in cera, etiam ſi ſapiẽ- tisſimus exiſtas, dic quodnãâm ferri, quòdve ſit auri ſignaculum? Sed quo pacto vnum eſt, quia inter materiam, non characterem eſt diuerſitas: ita& tibi ſit omnis baptizator, qui ta- metſi conditione excellat, æqualis tamen baptiſmatis vis eſt, ac vnuſquiſq; tibi æqualis ſit expurgator, qui ficie eadem eſt formatus. Ante quos etiã Cyprianus. Si in Petri vel Pauli no- mine baptiſmi gratia donaretur, poſſet alius alio videri ſublimior,& ſecundum miniſtrorum merita hæc fingularis gratia æſtimari, vt melior eſſet baptiſmmus eius, qui ſanctior videretur, & indignior eſſet, qui ab eo acciperetur, quem non amplior æſtimatio cõmendaret. Hæc& in alia ſacramẽta transferretur iniuria, vt non in eis vnitas, ſed diuerſitas haberetur, ſi cenſe- rentur à melioribus fieri meliora,& minus haberent vtiliratis& ponderis, quæ fierent ab indignis. Sic Euchariſtia vna alia melior,& baptiſmus pro miniſterio vel melior, vel dere- rior crederetur. Abſit hoc à fide catholica, abſit in religione Chriſtiana tantæ corruptionis fermentum. Vna nobis fides, vnus Dominus, vnum baptiſma: quod ſi ab indigno fortè fue- rit conſecratum, nõ audet iuſtus iterare vel corrigere quod ſemel eſt factum, quia per quem- cunq; fiat, idem eſt: nec hoc priuilegium meritis eſt datum, ſed gratiæ,& propterea ſibi om- nipotentia Dei retinet hunc effectum. Quem ſecutus Ioannes Chryſoſtom. Nunquid homo eſt qui baptizat? Homo dexterã peragit, ſed Deus manum gubernat. Noli de gratia dubita- re, charisſime, quia donum Dei eſt. Attende diligenter, quæ dicuntur, ſi fortè aliqua cauſa ſa- cra explicanda eſt, cùm obtuleris preces,& ſuſceptam acceperis ſacram, non requiris, quali ca lamo ſubſcripſerit Rex, neq; in quali charra, neq; quali, quove attramẽto, ſed vnum ſolum- modo quaæris, ſi Rex ſubſcripſerit, ſic& in baptiſmo, charta conſcientia eſt, calamus lingua Sacerdotis, manus gratia eſt Spirituſſancti. Siue ergo per me, ſiue per illum qui officio fun- gitur Sacerdotis, ipſa manus ſcribit, nos miniſtri ſumus, non authores. Scripſerat Creſconius. Sicut qui plantat& rigat, non niſi colonus fidelis& diligens quæritur: Sic etiam in Sacra- mento baptiſmaris non niſi fidelis& iuſtisſimus operarius adhibetur. Cui reſpondet Augu- ſtinus. Quaſi verò quod infidelis colonus plantauerit propter eius infidelitatem non germi- net: vis ſeminis ac fœcunditas terræ, cœlique temperies, hanc efficaciam diuinitus acceperũr, vt ad propagandos fructus plantatorem vel rigatorem operarium tantummodo expectent qua mente operetur, qua laboret intentione non curent, vtrum Dominum agri fideliter di- ligat, an ſua non illius lucra conquirat. Idem alibi: Si bonus eſt miniſter, adhæret Deo,& ope ratur cum Deo: ſautem malus eſt, operatur per illum Deus viſibilem Sacramenti formam, ipſi autem donat inuiſilẽ gratiam. Diſpenſator fidelis mercedem accipiet vitam æternam. Di ſpenſator autem infdelis cum cibaria dominica diſtribuit cõſeruis, abſit vt per ſuam infide- litatem cibaria inutilia faciat. Idem cùm diceretur ibi eſſe verum baptiſina, vbi eſt vera fides: fieri poteſt, inquit, vt aliqui verum habeant baptiſinum& non habeant veram fidem, ſicut fieri poteſt, vt habeant verum Euangelium, quod non rectè intelligendo, falſi aliquid cre- baptiſmo capeu. dant de Deo. Nunquid propter ipſam fidei falſitatem etiam Euangelium, quod verum Lib. 3 de hapt. Caρν. G 10. 7 apud eos inuenitur, deteſtandum aut emendandum putabimus. Idem alio loco: Sacramen- ta ſi eadem ſunt, vbique integra ſunt, etiam ſi prauè intelliguntur& diſcordioſe tractan- tur, ſicut ſcriptura ipſius Euangelij, ſi eadem ipſà eſt, vbique integra eſt, etiam ſi in- nums- ne id on Go and d dabo 4 bſ i El d- SNol 1 quia i Hople 8 1uod M. eſcele kude m uhon d ſlsg litbap 9r Alude i zptin in arer lo ¹ ſec c A nemp cenls d Kfaal 2 Uckt ſt ſtla lng wr a pebene elen i kſtaiu 1 Por II daeo⸗ u mäno a eumite aumi ur polle. ai Nequ 32 nnem u metia k 8 10 mla y 29 loratu Uer radſd 1 ſö niſ corri 1 no fol t e- na pel s ar. terea ſ ir- unquii o gratia 1- iquac Ia⸗ quirids E.2 vnum en- alamu Esua ui off enn- at Cré Dlè. tus a Ul, odo e= ent ri fich di- et Da ope dentiſ 1m, atel us⸗Di rſuan t zide- eſt W des: nfd rxlicut ſi ali cte- u rllm -.9 nen- 2* 4— dioſ tan n 4 1 1I1- BAPTISM I. 4⁵⁴ numerabili falſarum opinionum varietate aſſeratur. Et paulò ſuperius. Eaptiſmus Chri- ſti verbis Euangelicis conſecratus,& per adulteros& in adulteris ſanctus eſt, quamuis illi ſint impudici& immundi, quia ipſa eius ſanctitas pollui non poteſt. Et in Sacramento ſuo diuina virtus aſsiſtit. Siue ad ſalutembenè vtentium, ſiue ad perniciem malè vtentium. An verò Solis vel etiam lucernæ lux cùm per cœnoſa diffunditur, nihilinde ſordium contrahit, & Baptiſmus Chriſti poteſt cuiuſquam ſceleribus inquinari? Quem locum imitatus ad Ana- ſtaſium Auguſtum ſcribens Anaſtaſius Papa. Baptiſmum, quod procul fit ab Eccleſia, fiue ab adultero, ſiue à fure fuerit datum, ad percipientem munus peruenit illibatum, quia vox illa quæ per columbam ſonuit, omnem maculam humanæ pollutionis excludit, qua declaratur, & dicitur, hic eſt qui baptizat. Nam ſi viſibilis Solis iſtius radij, cum per loca fœtidiſsima tranſeunt, nulla contactus inquinarione maculantur, multò magis illius, qui iſtum viſibilem fecit, virtus nulla miniſtri indignitate conſtringitur: Siquidem omnes qui baptizant, quem- admodum rectè dictum eſt ab Optato, operarij ſunt, non domini,& Sacramenta per ſe ſunt ſancta, non per homines, nã Deus lauat, non homo, iuxta illud, Lauabis me,& ſuper niuem dealbabor, operantibus cunctis humana ſunt opera, ſed Dei ſunt munera. gamobrem ſiue à fideli, ſiue à perfido diſpenſatore baptiſimi ſacramentum aliquis perceperit, ſpes ei omnis in Chriſto eſſe debet, cuius baptiſimum percipit, non in homine à quo percipit. Nam maledi- ctus homo, qui ſpem ſuam ponit in homine,& ponit carnem brachium ſuum. Benedictus vir qui cõfidit in Domino,& erit Dominus fiducia eius. Quid Ioâne Baptiſta fuit ſanctius? cui propter ſingularem virtutem& ſanctimoniam hoc à Chriſto tributum elogium legi- mus, quod inter natos mulierum non ſurrexit maior Ioanne Baptiſta: Quid cõtra Iuda pro- ditore ſceleratius? Et tamen poſt Ioannis baptiſmum, quod baptizauerit Paulus, ſcribitur: poſt Iudæ bapriſmum baptizalſe quenquam non comperimus. Quid ita? Quoniam ille ba- ptiſmus hominis erat Ioannis, per hominem autem gratia remiſsionis peccatorum& reno- uationis, quod Chriſti munus eſt proprium, conferri non potuit. Quo verò baptizauit Iu- das, fuit bapriſmus Chriſti, agni illius immaculati, qui tollit peccata mundi. Non Iudam Ioanni, dicit Auguſtinus, ſed baptiſmum Chriſti etiam per manus Iudæ da- tum. Baptiſmo Ioannis etiã per manus Ioannis dato recte præponimus. Preclare verò diſcri men inter Ioãnis& Chriſti baptiſmũ Tertullianus deſcribit, cuùm ait: Nihil eum cœleſte pre- ſticiſſe, ſed cœleſtibus præminiſtraſſe. Quod prædicabat, inquit, baptiſmũ pœnitentiæ in re- miſsionem peccarorum, in futuram remiſsionem enunciatũ eſt. Siquidem pœnitentia ante- cedir, remiſsio ſubſequitur,& hoc eſt viam præparare: qui autem præparat, non idem ipſe perſicit, ſed alij perficiendũ procurat. Ipſe profitetur ſua non eſſe cœleſtia, ſed Chriſti, dicen- do. Qui de terra eſt, de terra loquitur: qui de ſupernis venit, ſuper omnes eſt. Item ſola ſe pœ mutentia tingere, venturum mox qui tingeret in ſpiritu& igne. Quem ſecutus Cyprianus: Præparabat, inquit, viam Domino lauando exterius corpora, vt præcederet exterius laua- ctum ſecuturũ baptiſma, in quo conferretur animarũ ablutio& peccatorum remiſsio. Et Petrus Chryſologus: Per baptiſma Ioannis purificabatur homo ad pœnitentiam, non pro- nouebatur ad gratiam. At verò Chriſti Baptiſma, ſic regenerat, ſic immutat, ſic hominè red dit ex vetere nouum: vt præterita neſciat, non recorderur antiqua, qui de terreno cœleſtis, cœleſtia iam poſsidet& diuina.— Porrò Chriſti baptiſmum cuiuſcunque tandem miniſterio ſemel datum iterari fas non fuit, adeò vt etiam ſi ab hæretico datus eſſet, eum repeti non liceret: Quodꝗue maius eſt, etiam ſi non baptizatus baptizaſſet, modò formam debitam obſeruaſſet, valere baptiſinum, nec eum iterandum eſſe viſum eſt. Verùm illud intereà ſcire oportet, bapriſmum eſſe quidem extra Eccleſiam poſſe, prodeſſe non poſſe. Eccleſia enim Paradiſo comparata, ſicut ab Auguſtino ſcriptum eſt, indicat no- bis poſſe quidem eius baptiſinum homines etiam foris accipere, ſed ſalutem beatitudinis ex- tra eam neminem vel percipere, vel tenere. Nam& flumina de fonte Paradiſi, ſicut ſcriptura teſtatur, etiam foras largiter manauerunt: nominatim quippè cõmemorantur per quas ter- ras fluant,& quia extra Paradiſum conſtituta ſunt, omnibus notum eſt: Nec tamen in Me- ſopotamia, vel in Aegypto, quo illa fiumina peruenerunt, eſt felicitas vitæ, quæ in Paradiſo cõmemoratur:ita fit, vt cum Paradiſi aqua ſit extra P radiſum, beatitudo tamen non ſit niſi intra Paradiſum. Sic ergo baptiſmus Eccleſiæ poteſteſſe extra Eccleſiam, munus autem bea- tæ vitę nõ niſi intra Eccleſiam. Et ſicut in arca Noë, que& ipſa figura eſt Eccleſiæ, non alia, ſed eadem aqua in arca poſitos ſaluos fecit,& extra arcam poſitos interemit: ſic nõ alio, ſed eodem bapriſino& boni catholici ſalui fiunt,& mali catholici vel heretici pereunt. Commu nis itaq; nobis eſt cum hæreticis baptiſmus, ſicut& Euangelium cum illis eſt cémune, ve- rum illis extra arcam poſitis,& Euangelium,& baptiſinus in damnationem, nobis verò vtrunq; eſt in ſalutem. Quamobrem redeuntes ad Eccleſiam hæretici rebaptizãdi non ſimt, Verum poſt abiuratam hæreſim, per manuum impoſitionem ſuſcipiendi, vt quod acceperãt ad perniciem, habere iam accipiant ad ſalutem, ſicut copioſè de eo cõtra Donatiſtas ſcribens multis in locis diſſerit Auguſtinus, 4 — G 4 Quod Cap. 10. Anaſlaſius. Optat. lib.. ALkor. 9. Vide Aug. epiſe⸗ 48. de baptiſmo cotra Donaii ſuas lib. cap.o. De vnitate Fccle fiæ, ca. ig. ract.*. in Ioanuem. Tertul. oratione de baptiſ. Cbriſti. De baptiſmo C hriſti· Jerm. 137. Ton. I. Baptiaati ab hæ- reticis non rebae piizandi. Baptiſmus exira Eccleſtam nen prodeft. Lib. 4. de vnico bapti). cap.x.& de Vverbis Domi: ni ſerm. ni. Geneſ.z. Gencſ.7. Hæretici abiura- ta hæreſi in eccle⸗ ſiam recipiendi- ———————— Cap. 36. Contra Lucife: viavos. In Pſalm. 37.& 119. Jeyrn. 10. In lib. 4° hom. 7. Chryſ.hom. 10. in Matthæum. 1 Corinth. 6. Afunm. 1⸗ Noril. 13. Homil. 16. in Ioannem. Hom. iz de prin: cipio Euang elii ſecunda Marci. D E MINISTRO Quod autem diximus baptiſma Ioannis gratiam remiſsionis peccatorum non conruliſſe, vetus eſt hæc orthodoxorum ſententia: ſic enim ſcribit Hieronymus: Sicut Ioannes præ- curſor Domini, ſic& baptiſmus eius præuius Dominiei baptiſmatis fuit Ego baptizo vos in aqua, ille vos in ſpiritu baptizabit. Si autem Ioannes, vt confeſſus eſt ipſenon baptizauit in ſpiritu, conſequenter neq; peccata dimiſit, quia nulli ſine ſpiritu ſancto peccata dimittun- rur. Quamobrem& Ambroſius vocat Baptiſma Ioannis oculum ſuppliciorum: Baptiſina Chriſti, oculum gtariarum. Gregorlus vero Pontifex: Ioãnes, inquit, peccata ſoluere non va let, baptizatorũ corpora per aquam lauat: ſed tamen mentem per veniam nlon ſanat. Chry- ſoſtomus quoq; Baptiſma Ioannis, alterius, id eſt, Chriſti baptiſmmatis præparationem eſſe di cit, quod remiſsionem habuiſſe negat. Hoc enim, inquit, munus illud baptiſmatis erat, quod poſteà Chriſtus inſtituit. In hoc enim vetus homo noſter crucifixus eſt ac ſepultus,& ante crucem nuſquam prorſus remiſsio extitit peccatorum, ſiquidem vbique ipſius hoc ſanguini depuratur. Idem enim iſtud Paulus affirmas, inquit: Sed emundati eſtis, ſed ſanctificati eſtis, non per baptiſma Ioannis, ſed in nomine Domini noſtri Ieſu Chriſtri,& Spiritu Dei noſtri, Et alibi ipſe dicit:Ioannes quidẽ prædicauit baptiſinum pœnitentiæ,& non ait remiſsionis, ſed vt crederent in aduenientem poſt eum. Cùm enim nondum pro peccatis mundi hoſtia fuiſſet oblata, cum necdum Spirituſſanctus deſcendiſſet, nec peccatum eſſet ſolutum, nec in- ter Dominum atq; homines inimicitia ſublata, nec maledictio expuncta, quomodo remiſ- ſio peccatorum facta dicirurꝰ Et non multò poſt: Sancti ſpiritus gratia in Chriſti baptiſima- te eſt, Ioannis verò baptiſma hac donarione priuatur. Et alibi ſub ipfius Ioannis Baptiſte= perſona loquens. Non alia, inquit, ratione lauacrum illud eſt inſtirutum, quàm vt viam reli- quis ad Chriſti fidem præberet. Non enim vt ablutos baptiſinate mundem, neq; vt à pecca- tis liberem ad baptizandũ veni, ſed vt manifeſtetur in Iſraẽl. Et iterũ: Sicut Ioannes Baptiſta precurſor fuit Domini Saluatoris, ſic& Baptiſma Ioãnis precurſor fuit Domini Saluatoris, Homul.3. Augu · in Enchi. rid. cap.49. ſyril. li.i. ea. vlt. Vide eunderi con tra literas Peti- liani lib. 2. cd. 36. E& de baptiſmo contra Donati: ſias lib. 5. cap. 7. In kb. eonſio: nũ de neceſjarri quibi: ſdam ꝗque: ſtionib. quæſt. 37. In ſan(ia Epipha niarum lumina. Alb. de irinitate k. 3. ca. 17. in cap. Ioannis. i. I In Matth. cap.3. L5. 2. par. e.c. 6. Zachsr. 5. Illud datum eſt in pœnitentia, hoc in gratia. Nec diuerſum ab eo ſentit auctor operis imper- fecti in Matthæum. Itidem& Auguſtinus: Non renaſcebantur, inquit, qui baptiſinate Ioan- nis baptizabantur, à quo& ipſe baptizatus eſt, ſed quodam præcurſorio illius miniſterio, qui dicebat: Parate viam Domino, huic vni in quo ſolo renaſci poterant, parabantur. Huius enim baptiſinus eſt non in aqua tantùm, ſicut fuit Ioannis, verumetiam in Spiritu ſancto, vt de illo Spiritu regeneretur, quiſquis in Chriſtum credidit: de quo Chriſtus generatus, rege- neratione nõ eguit. Et Cyrillus: Ego præparando aqua inquinatos peccatis lauo, vt initium pœnitẽtiæ,& hoc pacto ab his minoribus ad ſublimiora vos præparabo. Idem ſenſit aliquot ſeculis antè Iuſtinus. Qui& iĩpſe præludium quoddam Ioannis baptiſmũ fuiſſe docet Euan- gelij gratia. Gregorius quoq; Nazianzenus: Baptizauit Ioannes, inquit, verum non iam Iu- daicè. Quia non in aqua ſolum, ſed in pœnitentiam: non tamen pœnitus ſpiritualiter, haud enim addidit, in ſpiritu baptizat Ieſus: verum in ſpiritu, hoc erat perfectio. Albinus quoque baptiſmo Ioannis homines renatos accepiſſe Spiritum ſanctum negat. Et alio loco de eo- dem loquens: Per aquam, inquit, lauat, ſed per veniam non lauat. In eadem ſententia eſt Hu go quoq; de S. Victore,& ante Hugonem Anſelmus. Baptiſmus, inquir, Ioannis non confe rebat remiſsionem peccatorum, quia nondum effuſus erat ſanguis Chriſti. Quæritur ergo, i moriebantur, an ſaluabantur baptiſmate Ioãnis lauati. Si fidem habebant, in ſinũ Abrahę de- ſcendebant, in inferno redemptionem expectantes, ſicut Abraham, Iſaac, qui non receperãt remiſsionem peccatorum, niſi ſub expectatione. Omnes enim antiqui peccatum originale, & ſua actualia retinebant, ſed quaſi dimitti ſibi dicebant, dum effuſione ſanguinis Chriſti ab eis relaxari in futuro ſe credebant. Ex quibus omnibus cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quòd qui baptiſmo Ioannis remiſsionem peccatorũ tribuunt, euacuãt crucem Chriſti, iuxta Chry- ſoſtomi ſententiã,& mortis illius beneficium extenuãt, cùm ante Chriſti crucem non fuiſſe putet ille remiſsionem peccatorũ, quæ ſanguini ipſius deputatur. Quod haud quaquã ſic eſt intelligendũ, quaſi nõ fuerint aliqui ſanctorũ Patrũ ante crucem remiſsionem peccatorũ cõſe cuti, ſed quòd nõ fuit illa plena remiſsio, que tunc eſt, quàdo cum culpa ſimul& pœnaremit titur omnis, de qua dixerũt Prophetæt Proieciſti poſt tergum tuũ omnia peccata mea. Pro- ĩiciet in profundũ maris peccata noſtra. Beati quorũ remiſſæ ſunt iniquitates,& quorũ tecta ſunt peccata. Hæc remiſsio datur in baptiſmo Chriſti. Cæterũ eſt alia remiſsio minus plena, quãdo culpa ſic remittitur, vt non ſtatini pœna quoq; omnis tollatur. De qua dixit Paulus: Propter redemptionẽ præcedentiũ delictorũ. Et iterũ: In redemptionẽ earũ præuaricarionũ, qugę erant ſub priori teſtamento. Antiquis igitur Patribus ante crucẽ& mortẽ, culpã quidem omnẽ, quin& pœnã æternã remiſſam fuiſſe dubiũ non eſt. Quandoquidẽ iuxta fidem, vt ait Apoſtolus, defuncti ſunt, teſtimonio fidei probati ſunt. In fide ſanguinis Chriſti, quem fun- dendũ eſſe pro peccatis totius mundi certò perſuaſum habebãt, ſaluati ſunt. Quòd autẽ non fuerint illis plenè remiſſa peccata, teſtatur idem Paulus, dicens Chriſtum eſſe mortuum in remiſsionem præcedentium delictorũ. Quæ ſi plenè cõdonata fuiſſent Moſi, Aaroni, Dauidi, & aliis ſanctis Patribus, qui fuerunt ſub lege naturæ,& ſub lege ſcripta, nec ianua cœleſtis illis occluſa, nec limbus procarcere deputatus fuiſſet. Nec fuiſſet neceſſe Zacharis Propher Chriſtum ſitu r la can aror olocc Wel Hrooh ord8 äoot! t O; litin mad. Sckge lexoh zeltg vendh lba orcil ſton baa riſci ne a, nesgm. ti2 pt: um. B2g rer at. Ci 1. dem= elat—z s,§ 13 cag e Uncat. 95* remil E nund 8—2 tum,— nodo. ti bag. nis B 228 NtVa n i- PVtI. nnes Iirta ni Salt. operis sr- tiſmat 98 4= us min* o, dantul I us ritu a 2.ꝓει., ½t netatui as e- uo, yt m ſenſit dot edocc= am- nnon aslu- ritualit ud binus& Szue lio locs eo- ntenti== Hu anis n= onfe uæriti==,,5 nũ àt— de Inon werat tume e dlbe, ainis i ati 45 ſe po E Juod ſti,iu Shry⸗ cem Afuiſie dqua lic eſt ricõſe oml a'lena, ulus: ta ſtiw aa fun⸗- u0=te non enaumm arqe Dauidi, ur ophent riſtum BAPTISMI. 44 Chriſtum his verbis alloqui: Tu verò in ſanguine teſtamẽti tui eduxiſti vinctos tuos de la- cu in quo non eſt aqua, plenã itaque remiſsionem illam, per quam eriã ad cœleſte regnum aditus pateret nemo fuit ante crucem conſecutus. Nondum enim fuit, vt ait Apoſtolus, pro- palata via ſanctorum. Nondum erat apertum oſtium cœlorum. Quæ fuit illa via? Chriſtus, qui dixit: Ego ſiim oſtium. Priuſquam igitur is per crucem ſuam nobis viam demonſtrarer, & oſtium regni cœleſtis ipſe primus ingreſſus, morte ſua nobis patefaceret, nemini ſic remiſ⸗ ſa peccata fuerunt, vt ei ſimul aditus ad regnum cœleſte ſtatim pateret. Hoc enim ſolius cru- cis,& mortis Chriſti beneficium eſt. De Kitibus& Cæremoniis baptiſmi. CApP. XXXVII. Dhibentur autem huic ſacramento qusdam cæremoniæ, non ille quidem adeò neceſ- A ſariæ, vt ſine illis baptiſmus perfici non poſsit, ſed quas, ramen peccet, ſi quis nulla Vr- gente neceſsitate, ſolo contemptu prętermitrat, cùm earum vſum antiquiſsimum eſſe conſtet:vt ſi quis ab ipſis Apoſtolis perlongam Epiſcoporum& Sacerdotum ſucceſsionem nobis per manus eſſe traditas affirmauerit, minimè à vero aberraſſe videatur. Meminerunt enim earum antiquiſsimi quique ſeriptores. Adhibentur autem ij ritus, maioris cuiuſdam ſolennitatis& decoris gratia, tribus potiſsi- mum ex cauſis: primò, vt tantò maiore pietate ac reuerentia ad ſacramentum hoc accedatur, néêve communis ablutio quædam eſſe putetur, ſi citra ſolennitatem vllam flat, atq; ita ſacra- mentum hoc cõtemni incipiat. Deinde, vt per benedictiones, orationes,& alia id genus, vis dæmonis arceatur, qui nihil non facit, vt impediat, quo minus fructum huius ſacramenti ba- tizandus percipiat. Poſtremo, quò per hæc exteriora, qui ſunt ex fidelibus rudiores, diligen tius inſtruantur, aut ſaltem excitentur ad hoc, vt inſtrui deſiderent, quid ſibi ritus iſti velint, atq; ita quæ gerantur in baptiſino cognoſcant: nihil enim eorum vacat myſterio ſingulari. Quamuis autem hæcpluribus perſequi non eſt præſentis inſtituti, quoniã tamen inſtigante ſatana factum videmus, vt& cæremoniæ vetuſtate conſecratæ à pleriſq; contemnantur, bre- uiter quid ſibi nonnullæ earum velint explicabimus. Principio non ſtatim baptizandus templum ingreditur: neq; enim ſe dignum iudicat, qui domum illam ingrediatur, quam decet ſanctitudo, cum non modò ſit expers omnis ſancti- tatis, verum adhuc diaboli poteſtati ſiibiectus, omni ſit ſpurcitia plenus. In hunc pro foribus templi conſtitutum inſufflat Sacerdos: neq; id ſine exemplo Chriſti, cuius perſonam gerit, cuius virtute ſacramentum id confert: qui& ipſe inſuff aſſe in diſcipulos legitur, Spirirum ſanctum eis daturus. Propterea autem exſufflantur paruuli& exorciſantur, dicit Auguſti- nus, vt pellatur ab eis diaboli poteſtas inimica, quæ decepit hominẽ, it posſideret homines. Quam alio loco priſcã eſſe traditionem ſcribit: Ac rectè: cum& Dionyſius Areopagita Pau- li diſcipulus, exufflationis& exorciſmi meminerit. Inſufflatione facta, Sacerdos exorciſat: cuius moris meminit etiam Chryſoſtomus. Eſt autem exorciſare, nihil aliud, quam per diuina verba ſpiritum immundum adiurando ex- pellere: quod Apoſtolorum quoque temporibus factitatum legimus. Qua de re ſic aliquan- do ſcripſit Optatus. Neminem fugit, quod omnis homo, qui naſcitur, quamuis de parenti- bus Chriſtianis naſcatur, ſine ſpiritu mundus eſſe non poteſt, quem neceſſe ſit ante ſalutare lauacrum ab homine excludi& ſeparari. Hoc exorciſmus operatur, per quem ſpiritus im- mundus depellitur. Dum exorciſatur baprizandus, ſignat eum Sacerdos ſigno ſanctæ crucis in fronte primũ, vbi ſedes eſt pudoris: deinde in pectore, vt intelligat diabolus, expelli ſe virrute eius, qui in cruce pependit, vnde ſiam virtutem crux contra eum accepit: neq; impedimento ſit, quo minus, qui baprizatur,& corde credat ad iuſtitiam,& ore confiteatur ad ſalutem. Quantum autem exorciſmo& catechiſmo, qui baptiſimum præcedunt, ſancti Patres tribuerint, vel ex eo Chryſoſtomi loco perſpicuum eſſe cuiuis poteſt: vbi quæ præcedunt baptiſmum, vocat arcana verba& metuenda, achorribiles canones dogmatum de cœlo tranſiniſſorum. Talia viſa ſunt priſcis temporibus viris grauisſimis: Nunc non deſunt homines impij, qui cachin- nis etiam ea proſequi non verentur. Gregorius quoq; Nazianzenus hortatur baptizãdum, vt ne ægrè ferat exorciſmi culturam longiorem, neq; ob ipſius prolixitatem defatigetur. Ea enim, inquit, ritè, quæ ad gratiam ſpectant, peragantur. Poſt exorciſmũ legũtur ſuper baptizandũ orationes, vt fiat catechumenus, hoc eſt, vt edo ceri posſit myſterium ſacrę fidei, quæ cum Dei ſolius donum ſit, ab illo petendã eam eſſe do- cemur, qui& adiuuat increduliraté noſtrã,& fidem adauget: qui niſi docuerit intus, fruſtraà vox hominis docentis foris perſtrepit. Rectè autem atq; ordine fit, quòd præcedit catechiſ- mum exorciſmus: prius enim eripi vaſa neceſſe fuit iniuſto poſſeſſori diabolo, ac ita demum in poſſesſionem victoris illius transferri, qui captiuam duxit capriuitatem. Quòd verò ſal in os infantis imponit Sacerdos, quòd aures& nares poſteâ ſputo linit: aurium linitio ſigni ficat receptionem doctrinæ fidei: narium, approbationem: ſal miſſum in os, confesſionem. Aperiuntur aures ad audienda mandata Dei: nares, ad percipiendũ odorem noti- Baptiſmo cære- mouiæ cur ad⸗ bibendæ. Baptiſmmi cære⸗ moniarun, eg: poſitio. Flatio ante fo⸗ res templi. ſalin. 2. nſuſ flatio. Ioan. 20. Aud. de Hemb. ad catechunm cuos li. 1. cap 1. Aug. de gratia 5 peccato orlginals cap 60. DHion)/ ecele. hier cap. i. Exuj fla, 6, X ciſare quid. In Homil. de Adam& End. Lib. A. coutra Parmeniautun Crucis ſignatio⸗ Hom. 40. in epi. adl Corinihios. „ In oratide in jan: Etum lauacrum. Narε. 9. Lilcæ. 174 Fſalm 6⸗· Fal co lutum. Cap. 37. Toaunis. 9. Marcz. 7. De ſaera li.j. c 1. Rua elii lectio. Suſ ptorũ offi= ciuũ, vt fide inſiru antur baptiaati. Ferm. 163, dle zempore. Eccle. Frier, ca. 2. Benediètio et ma n uum impoſitio. Abrenuuciatio. De nupt.& con⸗= cup.ii.i· cap.20. De nupt.& con: cup.lih. ꝛ. cap. 9. Hom. ꝛ1. ad po dulum Antioch. In æditicue no uiſimia Concliio: um 2mo.) li. 1. cap.ꝰ.G 10. In Amos cap. 6. Vndio pectoris &ſcapularum. Epheſ s. Tracl.33 in Ioan. Lib. 1. ep:ſ. 12. Dion. ecele. hier. cap. 7. Tertul.de baptiſ 90. I reſpouſ.te ne- ces quæſt. 7. Matth. it. Imnerſio trina quid. Damaſ lib. 4. ca⸗ lo. Epiſt. A. cap.3. Q⁴αᷣ⁵. 124. In lib. de S. ba- piiſmate. DE CAEREMONILIS . 2 ⸗*1 21 4717— dum Sacerdoti de fide interroganti. Facit autem g hæc Sa- liniuiſſe lutum ſuper oculos cæci,& iusſifſe irdi, dixiſſeq; Epheta, quod eſt adape- em linitionis minime recentem vſum notitiæ eius, labia ad reſponden G cerdos ad imitationem Chriſti, quem legimus abire vt ablueret: miſiſſe deinde digitos in auriculas ſi rire: expuentem etiã tetigiſſe linguam muti. Huius aut eſſe, vel ex Ambroſij ſcriptis videre licet.. Legitur autem dum catechiſatur baptizandus, Euangelium, admonentur poſteà ſuſce- ptores ſiue patrini, vt manus imponant capiti paruuli baptizandi, ac eius nomine profitean- tur ſymbolum& orationem Dominicam. I enentur autem ſuſceptores dare operam, vt in- ſtruantur paruuli, cum ad vſum rationis peruenerint, de iis, quæ ad fidem perrinent. Quos & Auguſtinus in ſermone quodam admonuit his Verbis: Admoneo fratres charisſimi, qui- cunq; viri, quæcunq; mulieres de ſacro fonte filios ſpiritaliter exceperunt, agno ſcant ſe pro ipſis fideiuſſores apud Deum extitiſſe,& ideò ſemper illis ſolicitudinem veræ charitatis im- pendant. Meminit ſuſceptorum Dionyſius quoque.. Quod autem benedictiones cum impoſitione manuum inter catechiſandum fiunt, cauſa hæc eſt, vt qui ſemel per exorciſmum pulſus iam eſt diabolus, ei reditus præcludatur. Introducitur poſteaà baptizãdus in Eccleſiam, ac interrogatus a Sacerdote, reſi pondet per ſuſceptores ſuos,(niſi fortè ſit adultus, tum enim ipſe loquatur neceſſe eſt) abrenunciare ſe Satanæ,& omnibus operibus eius,& omnibus pompis eius, ac Chriſto ſe coniungi velle: in cuius etiam rei ſignum, ſingulos articulos fidei, de quibus interrogatur per Sacerdotem, credere ſe reſpondet. De hac abrenunciatione ita ſcribit Auguſtinus: In veritate& non in falſitate poteſtas diabolica exorciſatur in paruulis, eique renunciant, quia per ſua non poſſunt, per corda& ora geſtantium, vt eruti à poteſtate tenebrarum, in regnum ſui Do- mini transferantur. Idem ad Valerium ſcribens, antiquisſimam Eccleſiæ traditionem eſſe di- cit, qua exorciſantur& ſufflantur paruuli. Ioannes Chryſoſtomus nihil hac voce ſcribit elle tutius: Abrenuncio tibi ſatana, ſi ipſam per opera exhibeamus. Hęc enim, inquit, vox, confœ deratio cum Domino eſt,& ſicut nos ſeruos ementes, ipſos qui venduntur prius interroga- mus, an nobis ſeruire velint, ita facit& Chriſtus, quando debet te in ſeruituté capere, prius interrogat, an velis illum crudelem tyrannũ dimittere& immitem,& à te fœdera ſuſcipit. Non enim coactum eſt ipſfius imperium. Hortatur itaque non modòo cùm in forum prodi- mus, verumetiam cùm fuerimus egresſi ianuæ veſtibulum, iis prius verbis vtamur. Abrenun cio tibi ſatana,& coniungor tibi Chriſte: nec vnquam abſqꝗ; hac voce exeamus. Hæe ſit no- bis baculus, hæc armatura, hæc turris inexpugnabilis. De hac abrenunciarione, ſic ab Hiero- nymo quoq; ſcriptum legimus, in myſteriis primum renunciamus ei, qui in occidente eſt, nobisq́;, morirur cum peccatis,& ſic verſi ad orientem pactum inimus cum Sole luſtitiæ,& ei ſeruitores nos eſſe promittimus. In Concilio Pariſienſi pluribus verbis docetur quid ſit abrenunciare dabolo, operibus eius& pompis eius: ſimul eriam, quod ſummopere omnes fideles mem iniſſe oporteat pacti quod in baptiſmate cum Deo fecerunt. Poſteaquàm abrenunciauerunt diabolo,& Chriſto nomen dederunt, vngit eos Sacerdos oleo, more athlerarum, qui ſtadiũ iam ingreſſuri ſunt, vt futuri iam Chriſti athletæ deſignen tur, quibus colluctario futura eſt, non aduerſus carnem& ſanguinem, ſed aduerſus Principes & Poteſtates, aduerſus mundi rectores tenebrarum harum, cõtra ſpiritualia nequitiæ in cœ- leſtibus. Qua de re ita ſcribit Auguſtinus: Chriſti nomẽ à Chriſmate dictũ eſt: Chriſma au- tem Cræcè, Latinè vnctio nominatur. Ideò autem nos vnxit, quia luctatores contra diabo- lum fecit. Sed& ante eum Cyprianus: Vngi quoq; neceſſe eſt eum, qui ſit baprizatus, vt ac- cepto Chriſmate& vnctione, eſſe vnctus Dei,& habere in ſe gratiam Chriſti posſit. Quin & vetuſtisſimi Dionyſius& Tertullianus vnctionis meminerunt. Iuſtinus quoq; martyr: Vnguento porrò inungimur eius memoriã recolentes, qui vnguenti perfuſionem ſepulturæ caufa ſieri voluit,& figura quidem in hac vita, veritate autem in futura, vt participes fiamus, & eorum qus perpeſſus eſt Chriſtus,& eorum gloriæ. Vngirur autem& in pectore, vt intre- pidus diabolo reſiſtat charitate erga Deum inſſammatus, cui nihil eſt difficile,& inter ſca- pulas, vt ad ſuaue iugum Domini ferendum tantò fiat robuſtior. Vnctione facta baptizatur, ac ter immergitur: quæ trina immerſio, vt eſt apud Damaſce- num, tres dominicæ dies ſepulturę repræſentat, vel etiã trinitatem perſonarũ. Ante Damaſce num autem idem à Leone quoq; Pontifice annotatũ eſt. Sepulturã, inquit, triduanã imita- tur trina demerſio:& ab aquis eleuatio, reſurgẽtis ad inſtar eſt de ſepulchro. Et ante vtrunq; Athanaſius quod infantẽ in aquã ter immergimus, mortem& triduanã Chriſti refurrectio- nem ſignificat. Et Gregorius Niſſenus: In terra quidem non ſepelimur, ſed ad terræ cogna- tum elementũ aquam venientes, in illa ſicut Seruator in terra, nos abſcondimus. Idq́; cùm ter ſimul facimus, triduò peractam nobis reſurrectionis gratiam effingimus. Neque veroò id ita fieri neceſſe eſt, vt non vna immerſione baptiſmus abſolui posſit, qua & vnum eſſe Deum, qui trinus eſt in perſonis,& ſemel tantum mortuum, nec deinceps am- plius moriturum ſignificetur. Quod etiam in Concilio quodam Toletano in deteſlatio- nem erroris cuiuſdam ita conſtitutum eſſe legimus, vt vna tantum fieret immerſio. Quin&e ipſa U Nl 4 u In. pli⸗ cur Nem u elt mn temü un racto bosdh w. ſsin. ülnir Atun u Kedm 1 rlun de aanccr kemoce ir bng m nem,8 te bosin dn Fjenedl zpril do nou pot ann biture lun Spra BAPTISMI. 24 48 A4⸗. · 2 2 8 0„ ae ipſa immerſio pretermitti recte poteſt, ac vel ſola aſperſio, vel perfuſio, qua multi nunc vtun in haqaiſuo es- pe V tur, ſufficit, quemadmodum Cyprianus etiam teſtis eſt. Porrò aquam qua baptizabatur, con Phe hehin a um ſecrari prius conſueuiſſe tradit Baſilius ad Amphilochium ſcribens,& Ambroſius de Sacra- couſecr atar- Lib. 4. epiſt. 7. mentis. Et Cyprianus ad Ianuarium ſcribens. 3..... An bro. li. z. ca.. Baptizatum puerum ſignat cruce, cum Chriſmate in vertice capitis Sacerdos ſuper cere- Ch,iſwatis an brum, vt hoc ſigno illum admoneat, quandoquidem vetus homo crucifixus in illo eſt, atque linitio. 2 grin. cum Chriſto conſurrexit, vt in nouitate vitæ ambulet, qus ſurſum ſunt quærat, vbi Chriſtus Ten 15„ s eſt in gloria Dei ſedens, quæ ſurſum ſunt ſapiat, non quæ ſuper terram quandoquidem eX hus cand da. ui terreno cœleſtis, ex Adæ filio, Dei filius factus eſt, vt iam non ad aliam illi magis, quam ad Ambo. ib de ii ro cœleſtem hæreditatem aſpirare fas iittu. Pemuaßese m) min. P oſtea dat illi veſtem candidam, vt ſit iudicium, quemadmodũ ſcribit Ambroſius, quod Focxa. ¹i 7.cap.7. exuerit inuolucrum peccatorũ,& induerit innocentiæ caſta velamina. Meminit etiam So- P'om/ eccleſ. anſ crates poſt Dionyſiũ in eccleſiaſtica hiſtoria candidaæ veſtis huius, quæ dabatur baptizatis. afh 1 Quin& adhuc durat nomen dominicæ in albis. Nam in primitiua eccleſia fuit mos, vt non Dominica in al= m baptizarentur niſt in vigilia Paſche,& Pentecoſtes: Qui itaque baptizabantur in vigilia Pa- 7 8 68 ſchæ, incedebant veſte candida inducti per octo dies, ac vocabantur albati, atq; octauo de- Eccke tiſ.b.. cl mum die veſtem albam deponebant: vnde tractum nomen dominicx in albis. cogratio ſpiri Dren Quod autem Suſceptores, quos Patrinos vocant, adhibentur in baptiſmo, qui quaſi ſpon- naſse 3 nan ſores paruulorũ voluntatis eſſe videntur, atq; inſtruere baptizatos de lis, quæ ad fidẽ perti- 5 3 nent, obſtricti ſunt: eſt& hoc ſicut Dionyfius teſtatur, Apoſtolicè traditionis. Contrahi au- 2 non tem cognationẽ ex baptiſmo, recens nõ eſt. Antiquisſimus Origenes huius cognationis me- Do⸗ minit, explicans illum Pauli locũ: Lucius& Iaſon,& Soſipater, cognari mei: Hanc, inquit, e d. cognationem vel conſanguinitatem, arbitror eſſe ex baptiſmo contractam. tell Darur extremò baptizato cereus ardens, vt meminerit, quandoquidé ſponſauit eum ſibi In haptiſino ce it onfa Chriſtus in fide, cum venerit ſponſus ad nuptias, quo ſe præparet ad occurrendũ ei cum lam weeee 1us 2oga- pade non extincta, ſicut faruæ illæ virgines, ſed ardente, hoc eſt, cum fide, non illa mortua Waun — 1 5 2„„ Malth. 25 pruus ſed quæ igne charitatis accenſa, ocioſa eſſe non poteſt.. Aait. Hic perſpicere licet, quàm nihil non ſacrum, nihilnon veneratione dignum ſit in his cere- rodl- moniis, in quibus recondita ſunt myſteria multa homini Chriſtiano cognitu cumprimis ne- mut s enun ceſſaria, quę vt ſcrutetur diligentius, per exteriora hæc excitari videtur. Non ſunt itaq; te- In tribus primis us.1 no⸗ merè prætermittendæ, quas Ipſis etiã Apoſtolorũ temporibus obſeruatas, ac deinceps longo haue e,ſic c jero⸗ ſeculorũ tractu nunquã intermiſſas, ad hæc vſq́; noſtra tempora ex vetuſtisſimis quibuſque Sni ie ocd e et, ſcriptoribus abundè liquere poteſt. Inter quos Cyrillus Hieroſolymitanus diligẽter caremo- Lib.: cap. m dole IM i, K& nias omnes in baptiſmno ſolitas obſeruari, perſequitur. Præ ceteris verò Clemès Petri ſucceſ- ciſfitus. ipoſtol. locet) id ſit ſor, baptiſmi rationẽ explicãs, his verbis vtitur: Datur, inqun, baptiſmus in mortẽ Ieſu, aqua Rapiſies ek es. moß ²a mhes pro ſepultura: ſignatio, pro cruce:vnguentũ eſt cõfirmatio profesſionis. Mentio fit Patris, Keriwers d vt cauſæ,& mittètis Spirituſſancti, vti teſtis: Demerſio ſignificat, quod cõmorimur, emerſio ir ordo. iteq E Serdos quod reſurgimus. Et alio loco: Baptizare debes in nomine Patris, qui miſit, Chriſti, qui ve- Eunu, ang thlet Signen nit, Paracleti, qui teſtimoniũ dedit: Vnges autẽ prius oleo ſancto, deinde baptizabis aqua, 2if auh. erſd ecips poſtremo cõſignabis vnguento, vt vnctio ſit participatio Sanctiſpiritus, aqua ſit Symbolum incc. mortis, vnguentũ ſigillum pactionum. Si deſit oleum, vel vnguentũ, ſufficit aqua,& ad vn- 4. C= maa- ctionem,& ad ſigillum,& ad promisſionem morientis, vel porius cõmorientis. Er aliquot C4p 41.42.43 5c- Sliabb⸗ capitibus interiectis, de abrenunciatione, de myſtici olei,& myſticæ aquæ,& vnguenti my- Sent 4 apti e Itac⸗ ſtici benedictione, pluribus verbis tractat. Verùm nos reliqua perſequamur. t 1 Quin De Sacramento Conjirmationis. nh ee rdere. epata res Julturr Aptiſmus intrantium eſt, vt diximus: confirmatio verò pugnantiũ. In Baptiſino Chri⸗ rid 2 amus, ſto nomen damus,& eius milites efficimur, atq; ad ineundum prælium cum aduerſa- ectd. inrre— riis poteſtatibus præparamur, coronam accepturi; ſi victores euaſerimus: Neq; enim, Timorh. 1 5 drKa coronabitur quiſquam, niſi qui legitimè certauerit. Eſt quidem ita, quod ſi qui baptizatur, 1 lle, ſE. paruulus præſertim, ex hac vita ſtatim vt baptiſmum accepit, migrauerit, citra vllam dubi- — adce⸗ tationem, non ſuis, verum Chriſti, quem induit, cuius corpori inſitus eſt, meritis, coronam Confirmationis apiſ gloriæ conſequitur. Sed cui iam vſum rationis adepto, poſt acceptum baptiſmum vitã Deus cawνιιιue⸗ j.Ar m in hoc ſeculo propagare dignatur, non eſt quòd exiſtimet is, nihil aliud ſibi reſtare poſt ba- 5 trid— unr⸗ tiſmũ, quàm vt der ocioſus:Imò perſuaſum ſibi hoc habere debet, ſe ad graue certamen Epheſs. Et Fe vocari. Quod nifi certauerit bonum hoc certamen, curſumq́; conſummauerit, nihil eſt ꝗuòd Tmadh. iſti 6 ſe iuſtitiæ coronam, quæ non eſt repoſita niſi legitimè certantibus, aſſequi poſſe ſperet. Neq; Nondum lopti⸗ 4d t=coga⸗ enim perinde oppugnat homines ante baptiſmũ Satanas; atq; pôſt: Nam qui non ſunt ba- eua pro fii mu g cum prizati, eos pro ſuis habet,& omnem in eos tanquã ſibi ſubiectos, poteſtatem exercet: Qui Hinen hubet g. aul verò caſtra ſua deſeruerunt, atque ad Chriſti vexillum confugerunt, eos è poteſtate ſua ere- Mau.s.. dolu=iit, 9 4 ptos dolet, at omni inſidiarum genere pertrahere rurſus in eam, in qua fuerunt ante capriui- Lucæ. il. c duneps 93 tatem conatur. Ipſe etiam Chriſtus documento nobis eſſe poteſt, quem non prius aggreſſus ⁵—s dit el han eſt tentare Satanas, quàm fuiſſet à Ioanne baptizatus. Sear net in 9 Quam- ipla Cap. 35. Tob cap. 4Ar. Confirmationis antiquitas. Epiſt. 3. Okſgnatis. Lib. 9 cap. 43. Materia. EÆornd. Confimnatio ſe cramentum eſt. Lib. z. contra lite⸗ ras Petil.ca. 104. Cap. J. de iis qul initiantur my⸗ ſterits. Ackor. 5. In confirmiatioꝝe cofertur ſpiritus ſanclus vires contra diaboli poteſtates ſap⸗ peditatus. Alor. 19. Cyprianus de hœæreiicis. Fabianus in epi. Joaunis. 13. Chriſmatis anti: quitas& con ſecratio. Optat. li.z. ca. 4. Sccle. hierarch. Epil. 88. Chriſmatis nateria. Pſalm. 44. Bal ſamum euy miſceatur oleo. 2. Corinth. z. Aug. epiſt. 1o8. 1 DE SACRAMENTO Quamobrem cùm in baptiſino non ad fidem ocioſam, ſed ad pugnam periculoſam voca- ti ſimus, ad quam rectè gerendam vires noſtræ ſufficere nequaquam poſſunt, dare nobis re- medium dignatus eſt Chriſtus in Sacramento confirmationis, in quo confertur nobis is, cu- ius ope adiuti, facilè poſſumus& carnem& mundum,& eum cui ſemel in baptiſmo renun ciauimus, diabolum ſuperare. Is eſt Spirituſſanctus, qui adiuuat infirmitatem noſtram: qui niſi pręſtò nobis adeſſet, turpiter nos ex acie fugere, atq; hoſtibus noſtris terga dare oporte- ret, quorũ maior eſt vis, quam vt ſolis humanis viribus ei reſiſtere queamus. Quamobrẽè ſi- cut in baptiſmo Spiritumſanctum accepimus in remisſionem peccatorum, ita in confirma- tione datur nobis idem Spirituſſanctus in robur contra hoſtes noſtros, quo adiuti atque animati facilius impetum eorum propulſare queamus.. Sacramenti huius meminit Petri ſucceſſor Clemens, ac abſq́; eo negat aliquem perfectum Chriſtianum eſſe, aut ſedem habere inter perfectos poſſe, ſi non necesſitate, ſed incuria aut voluntate remanſerit.(His enim ille verbis vtitur.) Ac mox ſubdit: Quod à Petro, inquit, accepimus, ac cæteri ſancti Apoſtoli præcipiente Domino docuerunt. Sententiæ Clementis Cornelius quoq; ſubſcribere videtur Pontifex& Martyr, ad Fabium ſcribens, cùm de No- uato, qui iam baptizatus fuerat, dicit: Nec reliqua conſequutus eſt poſt morbum, quæ iuxta Eccleſiæ canonem conſequi debebat, obſignationem videlicet ab Epiſcopo collaram. Cum autem illa potitus non ſit, quomodo Spiritum ſanctum eſt cõſequutus. Quæ epiſtolxæ illius Verba in libris Eccleſiaſticæ hiſtoriæ Euſebij legere licet. Materia huius ſacramenti eſt Chriſma ex oleo oliuarum& balſamo cõfectum. Forma eſt hæc, quòd præmiſſo nomine eius, qui confirmatur, dicit Epiſcopus: Signo te ſigno crucis,& confirmo te Chriſmate ſalutis, in nomine patris,& filij,& ſpirituſſancti, vt replearis eodem Spirituſancto,& habeas vitam æternam. 8 imul vt ad ſignum& elementum viſibile vnctio- nis, quæ fit in fronte Chriſmate, verbum acceſſerit, fit ſacramentum, hoc eſt, ſacræ rei, nimi- rum inuiſibilis gratiæ, qua confertur Spiritus ſanctus, ſignum viſibile. Simul enim vr prola- tis verbis vnctus fuerit confirmãdus, eueſtigio datur ei Spirituſſanctus, qui tueatur eum ad- uerſus inſidias diaboli, qui vires& robur ſuppeditet ad omnes aduerſarias poteſtates debel- landas. Cuùm itaq; tam ſacræ rei ſignũ ſit confirmatio,& quidem efficax, nihil eſt quòd quiſ- quam dubitare queat, ei ſacramenti nomen tribuere, cùm ab ipſis Apoſtolorum temporibus ad hæc vſq; noſtra fuerit inter ſacramenta numerata. Certè Auguſtinus vocat ſacramentum Chriſmatis: quod quidem, inquit, in genere ſignaculorum ſacroſanctũ eſt, ſicut ipſe baptiſ- mus. Non minus id quàm ipſum baptiſmum ſacroſanctũ eſſe vult. Numerat etiam Ambro- ſius contra Marcionem intra ſacramenta, ſpirituale ſignaculum appellans. Quòd autem in hoc ſacramento Spirituſſanctus conferatur, aperta ſunt ſeripturæ teſtimo- nia. Legimus in actis de Petro& Ioanne, quòd imponebant manus ſuper illos, qui Dei ver bum in Samaria receperant,& erant baptizati in nomine Domini Ieſu,& accipiebant Spi- ritum ſanctum. Ac rurſus alio loco de Paulo: Quo facto impoſuit illis manus. Hoc ex actis priore loco producto Cyprianus. Quod, inquit, nunc quoq; apud nos geritur, vt qui in Ece- cleſia baptizantur, per Præpoſitos Eccleſiæ offerantur,& per noſtram orationem, ac manus impoſitionem Spiritum ſanctum conſequantur,& ſignaculo Dominico conſumentur. Neq; verò quia Chriſmatis mentio non fit, ideò putandum eſt eius vſum non fuiſſe tem- poribus Apoſtolorum. Extat inter alia in libro Conciliorum epiſtola ſancti Fabiani Ponti- ficis& martyris, qui fuit à Petro decimus octauus, quam ſcripſit ad Epiſcopos orientales, in qua diſertis verbis teſtatur, quòd poſtquam cœnauit Dominus cum diſcipulis ſuis,& lauit eorum pedes, Chriſma conficere docuit, Sicut, inquit, à ſanctis Apoſtolis præceſſores noſtri acceperunt, nobisq́; reliquerunt. Et ſubdit: Ipſa enim lotio pedum, noſtrum ſignificat ba- ptiſmmuum, quando ſancti Chriſmatis vnctione perficitur atq; cõfirmatur. Hæc ille ante mille trecentos annos. Et eius æqualis Cyprjanus librum etiam edidit de Chriſmate. Quod etian in ampulla ſeculo ſuo conſecrari ſolitum fuiſſe meminit Optatus. Sed& vtroq; vetuſtior Dionyſius Areopagita copioſe de eo multa ſcripſit, ſanctiq́; Doctores paſsim in multis locis meminerunt. Ante mille centum annos in Carthaginenſi tertio& quarto,& Toletano pri- mo conciliis, poſteà verò in Anthiſiodorenſi& Bracarenſi fuit conſtitutum, vt ne quiſquam alius præter Epiſcopum Chriſma conſecrare auderer. Quod etiam à Leone Pontifice cau- tum eſt, dum ad Germaniæ& Callie ſcribit Epiſcopos. Eſt autem materia Chriſmatis cum- primis idonea ad exprimendam ſignificationem eius rei, quæ non modò ſignificatur, veruùm etiam confertur in hoc ſacramento. Datur enim in hoc ſacramento plenitudo Sanctiſpiritus ad robur ſpirituale, quod perfectæ iam ætati conuenit, ad quam cùm peruenit homo, incipit actiones ſuas ad alios quoq; communicare, cùm anteà ſibi ſoli viueret. Cratia itaq; Sancti ſpiritus deſignatur oleo. Vnde& Chriſtus dicitur vnctus eſſe oleo lætitiæ, propter plenitu- dinem Sancti ſpiritus, quam habuit. Admiſcetur autem balſamum, propter fragrantiam odo ris, quæ redundat ad alios. Hoc eſt quod dicit Apoſtolus: Chriſti bonus odor ſumus. Quam- obrem non quia non eſt expreſſe quicquam in Kripturis de eo traditum, idcirco vſum eius fuiſſe negandum eſt. Recte enim ab Auguſtino ſcriptumeſt: Non omnia, quæ facta ſunt ab Agpoſto- er II Jlle, u 5 0 don hoc . Fgm 2 acer mirt oſc aros chet n. Nu- prunt, Iikera eo. guem stracl g ſtirutu Mnusc etta ſeex t. ged uoc ol hmags dola Nle Vciplt. Aacram leledack olblsh nconune u gcbi temone llb d Iasdlt guls, ac dhuin dilamn dmihl ,don to a dlle cunque ttentibu uda ei. erar ae cuſtos iultae lfero cet tum Dla. rric Ula gt fpugnä ſcnt le herxiop ieuteac pülraine Onem( ſacte mi. lenim Scla. ueatui. ad. oteſta abej. leſt q* aui- umt eatbu at ſaci. tum ſicut iſ! pii. tetianl„Edto⸗ iptur 22mo. los, G iyer accipis 4Spi- us. H* acti tur, vt? aukc- onem Danus nſum ν. nnonſ E uitem- IFabi Es onti- 508 0f E esin ulis ſi kuit ræceſſ ²'oſti um ſig Kritba- xc ile amils ate. oitiam vtroq viſtior m inſ* u locis XTqSsopn⸗ 8 Tuam Chriſ= cum mifice Verum 084 biimm it ho inciplt ia 2s Hanett ropt enltu ragt m odo ſu= Auam⸗ Lcirc—melus lun unt ah CONFIRMATIONIS. 43 Apoſtolis, etiã ſcripta inueniuntur, veruntamen facta eſſe ex cæteris documentis probantur. Fit autem vnctio in fronte Chriſmate ſigno crucis, quod niſi adhibeatur, ſiue frontibus cre- dentium, ſiue ipſi aqus quaregenerantur, ſiue oleo, quo Chriſmate vnguntur, nihil eorũ ritè perficitur, dicit Auguſtinus: Fit itaq; ideò in fronte ranquã in ſede pudoris, ne Chriſti oppro- brio Chriſtianus erubeſcat: quin illud potius præ ſe ferat: de illo glorietur, in illo fidat: ex illo animum ſumat virilirer contra hoſtes pugnandi. Inſtirutum autem eſt hoc Sacramentũ à Chriſto, non exhibendo, ſed promittendo: Pro- miſit enim ille, cum dixit: Ego mittam promiſſum patris in vos. Item: Paracletus autem Spi rituſſanctus, quem mittet pater in nomine meo, ille vos docebit omnia: Non ille per ſe, ſed per Apoſtolorũ ora ſacramentũ hoc patefacere nobis voluit, neq; id ſine cauſa. Nam cùm ſa cramentũ hoc cõtineat in ſe plenitudinẽ Sanctiſpiritus, quæ confertur omnibus, qui Chriſ⸗ mate cõſignantur, quamdiu Chriſtus in hoc ſeculo verſabatur, hæc plenitudo Sanctiſpiritus dari non debuit. Sic enim ille dixerat: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: ſi autem abiero, mittam eum ad vos. Quamobrem antequam in cœlum Chriſtus aſcendiſſet, dari ple nitudo ſanctiſpiritus non debuit: quod eriam ille locus indicat: Nondum erat Spirituſſan- ctus datus, quia Ieſus nondum erat glorificatus. Neq; Verò proptereà minoris auctoritatis eſſe debet hoc ſacramentũ, quod à Chriſto promiſſum tantùm, ab Apoſtolis verò eſt exhi- bitum. Nam non minus ratum eſt, dicit Cyprianus, quod dictante Spirituſancto Apoſtoli tradiderunt, quàm quòd ipſe Chriſtus tradidit,& in ſui commemorationem fieri præcepit. Miniſter autem huius ſacramenti, quod vocat ſacramẽtum manuũ impoſitionis Euſebius Pontifex, non eſt niſi Epiſcopus, quòd præter Apoſtolos nemo ſacramentum hoc contuliſſe legitur: quemadmodũ etiam ab Vrbano, Damaſo, Innocentio,& Leone ſanctisſimis Pon- titicibus traditum eſt. Conſtitutum autem id eſſe ſcribit Hieronymus, ad honorem potius ſacerdotij, quàm ad legis neceſsitatem. Quin& in Aurelianenſi& Meldenſi Conciliis idem eſt conſtitutum. Notandum ſcribit venerabilis Beda, quòd Philippus qui Samariæ Euange lizabat, vnus de ſeptuaginta fuerit. Si enim Apoſtolus eſſet, ipſe vtique manum imponere potuiſſet, vt acciperent Spiritum ſanctum, hoc enim ſolis Pontificibus debetur. Nam Preſ- byteris, ſiue extra Epiſcopum, ſiue præſente Epiſcopo baptizent, Chriſmate baptizatos vn- gere licet. Sed quod ab Epiſcopo fuerit conſecratum, non tamen frontem ex eodem oleo ſi- gnare, quod ſolis debetur Epiſcopis, cuùm tradunt Spiritum paracletum baptizatis. Quò magis autem vis huius ſacramenti cognoſci poſsit, viſum eſt adſcribere quædam ex epiſtola Melchiadis Papæ, quam ille ante mille ducentos annos ad Epiſcopos Hiſpa- niæ conſcripſit. De iis verò, inquit, ſuper quibus rogitaſtis vos informari, id eſt, vtrum ma- ius eſſet ſacramentum manus impoſitio Epiſcoporum, aut baptiſmus, ſcitote vtrunque ma gnum eſſe Sacramẽtum: Et ſicut vnum à maioribus fit, id eſt, à ſummis Pontificibus, quod à minoribus perfici non poteſt, ita& maiori veneratione venerandum& tenendum eſt. Sed ita coniuncta ſunt hæc duo Sacramenta, vt ab inuicem, niſi morte præueniente, nul- latenus poſsint ſegregari,& vnum ſine altero ritè perfici non poteſt. Nam vnum præue- niente morte ſaluare ſine alrero poteſt, aliud autem non poteſt. Vnde ſcriptum eſt: In die- bus illis, dicit Dominus, Effundam de ſpiritu meo ſuper omnem carnem. Aduertamus ſummas diuitias bonitatis Dei, quod in confirmandis Neophytis manus impoſitio tribuit ſingulis, hoc tunc Spirituſſancti deſcenſio in credentium populos donauit vniuerſis. Sed quia diximus, quòd manus impoſitio& confirmatio ad baptiſini perfectionem pertineant, & qui iam regeneratus in Chriſto eſt, confirmare aliquid poſsit, forte cogitat ſibi aliquis: Quid mihi prodeſt poſt myſterium baptiſmatis, myſterium confirmationis? Aut quantum video, non totum de fonte ſuſcepimus, ſi poſt fontem adiectione noui generis indigemus. Non ita, dilectiſsimi. Attendat charitas veſtra. Sicut exigit militaris ordo, vt cùm Imperator quemcunque in militum receperit numerum, non ſolùm ſignet receptum, ſed etiam armis competentibus inſtruat pugnaturum: ita in baptizato benedictio illa munitio eſt. Dediſti militem, da ei adiumentum militiæ. Nunquid prodeſt, ſi quiſquã parentum magnam pupil- lo conferat facultatem, niſi prouidere ſtudeat& tutorem? Itaque paracletus regeneratis in Chriſto, cuſtos& conſolator,& tutor eſt. Ideò dicit ſermo diuinus: Niſi Dominus cuùſto- dierit ciuitaté, fruſtrà vigilat, qni cuſtodit eam. Ergo Spirituſſanctus qui ſuper aquas baptiſ- mi ſalutifero deſcendit illapſu in fonte plenitudinè tribuit ad innocentiam: in cõfirmatione augmentum præſtat ad gratiam. Et quia, in hoc mundo tota ætate victuris, inter viſibiles ho ſtes& pericula gradiendum eſt, in baptiſmo regeneramur ad vitam, poſt baptiſmũ confir- mamur ad pugnã: in baptiſino abluimur, poſt baptiſmum roboramur. Ac ſi continuò tranfi- turis ſufficiant regenerationis beneficia, victuris tamen neceſſaria ſimt confirmationis auxi⸗ lia. Regneratio per ſe ſaluat, mox in pace beati ſeculi recipiendos: confirmatio autem ar- mat& inſtruit, ad agones mundi huius& prælia, reſeruandos. Qui autem poſt baptiſinum, cum acquiſita innocentia, immaculatus peruenit ad mortem, confirmatur morte, quia non poteſt peccare poſt mortem. Hic fi fortè illud etiam requirere velimus, poſt pasſionem& reſurrectionem Chriſti, quid Apoſtolis profuerit aduentus Spiritus ſancti, ipſe Dominus eis Chriſmate eur fronte vnganiur hideles. Tract. 118. in Ioai· Ang. in Pſal.30. concione 2. Conſirmalio à quo inſlituta. Luc. 24. Ioan. 14. Ioan. Ie. Ioan.y. In ſerm. de ablat. ped. Confirmare eſt ſolius Epiſcopi. Euſeb. epiſt.88. Epiſl. 4. Epiſt. ſ. ca. 2. Leo epiſt. 88. Con. Luciferiau. In act. po. ca.x. Conffrmationis Varii fructus E& effecta. Toël. 2. pſalm. uus. ce 66 66 (E Cap. 39⸗ Ioan⸗ls. Sſalm.z1. 1. Corinth. 2. Cyrillat. 1 Euchariſliæ eſfecla. Euchariſlia cibus eſt. Pſal. 10s. Matres ne nutri: eibus proles nu- ꝛriendas dent ad. wonentur. In Euchariſtia quale corpus Chriſti. Rom. s. 1043.20. Faeramentum quid. DE SACRAMENTO eis euidenter exponit: Quæ dico(inquit) vobis, non poteſtis ea portare modò. Cùm autem venerit ille Spiritus veritatis, ipſe docebit vos omnem veritatem. Vides, quia cum Spiritus ſanctus infunditur, cor fidele ad prudentiam& conſtantiã dilatatur. Itaq; ante deſcenſio- nem Spirituſſancti, vſq; ad negationem Apoſtoli deterrentur: poſt viſitationẽ vero eius, vſq; ad martyrium contemptu ſalutis armãtur. Secundum hoc per Chriſtum redimimur, per ſpi- ritum verò ſanctum dono ſapientiæ ſpiritualis illuminamur, ædificamur, erudimur, inſtrui- mur, conſummamur, vt illam Sanctiſpiritus vocem audire posſimus: Intellectum tibi dabo, & inſtruã te in via hac, qua gradieris. De Spirituſancto accipimus, vt ſpirituales efficiamur, quia animalis homo non percipit ea quæ ſunt ſpiritus Dei. De Spirituſancto accipimus, vt ſapiamus inter bonum, malumò; diſcernere, iuſta diligere, iniuſta reſpuere, Vt malitiæ ac ſu⸗ perbiæ repugnemus, vt luxuriæ ac diuerſis illecebris& fœdis, indignisq; cupiditatibus reſi- ſtamus. De Spirituſancto accipimus vitæ amorem,& gloriæ ardorem, vt ſuccenſi diuinitus erigere à terrenis mentem ad ſuperna& diuina valeamus. Hæc ideõ viſum eſt ex epiſtola ſancti Pontificis adſcribere, vt& dignitas& effectus huius ſacraméti iuxta eam doctrinam, quæ fuit ante tot ſecula, cognoſci poſſet. Cæterum non eſſe disſimulandũ putauimus, quòd vidimus homilias quaſdam Euſebij Emiſſeni editas Lutetiæ ante Annos 1561. in quarũ vna, quæ eſt in die Pentecoſtes, omnia hæc, quæ Melchiadi Pontifici tribuuntur, ad verbum de- ſcripta ſunt, ab eo loco incipiendo. In diebus illis,&c. Porrò quæ ad Chriſiatis rationem pertinent, accuratius ea perſequitur in tertia ſua my- ſtagogica Catecheſi Cyrillus. Quo etiam in loco non dubitauit iis verbis vti. Sꝓε½&&yros Tüg kuανεας, dus ra 71D EMAIp T8 ayis u⁵εαν od Er. dε τ à1,g, AMG. coασα Mαeνmιε,dur 2 G10p TS Aiop oun r, JXSp, OSd G p 2101 TI,XO p AsT' cSg, Md XSi X0ο,ʃꝙĩπνκνι‿⁴μάηꝙτνοε vis ⁴νεκραοα‿νε aur Heërurog 2' T1XOp JtvöMsvo. Quemadmodum panis Euchariſtię poſt Sanctiſpiritus inuocationem, non amplius eſt panis cõmunis, ſed eſt corpus Chriſti: fic& ſanctum hoc vnguentum non amplius eſt vnguẽtum nudum, neque(ſi quis ĩta appellare malit) commune, poſtquam iam conſecratum eſt: ſed eſt Chariſina, quod Chriſti& Spirituſſancti, id eſt, diuinitatis eius præſentiam efficit. Perſequiĩ tur autem idem Cyrillus diligenter omnes ritus& cæremonias quibus vtimur in baptiſino, & hac,& duabus præcedentibus catecheſibus. De Sacramento Euchariſtice. CAP. XXYIIX. 9 Er baptiſinum exuto veteri homine, nouam quandam viam ingredimur,& Chriſti militiæ adſcribimur. Quò fortius autem ac virilius hoſtium impetũ propulſare quea- mus, in ſacramento confirmationis chriſmate vngimur: in quo nobis datur Spiritus ſanctus, qui& fiduciam ad pugnandum,& robur præſtet ad hoſtes ſuperandos. Cæterùm cui non modò viuendum, verumetiam pugnandum eſt, is alimonia ſi deſtituatur, neque vi- uere diu, neque vires ad reſiſtendum habere poteſt. Quare cum& vita, quam ingresſi ſumus baptizati,& pugna, quam gerimus chriſmatis vnctione cõfirmati, vtraq; ſit ſpiritualis: pater ille miſericordiarũ,& Deus totius cõſolationis, vt ne vires noſtræ deficerent, de ſpirituali no bis alimonia prouidendum eſſe putauit. Qua in re fingularem ſuam erga nos charitatem, ma ioremq́;, quàm vt vlla vis orarionis eam ſatis explicare queat, nobis declarauit. Neque enim vulgari aliquo& vſitato cibi genere, ſed ſui ſanctisſimi corporis, ſui precioſisſimi ſanguinis alimento nos reficiendos eſſe putauit: quod Angeli videntes tremunt, nec abſq; pauore pro- pter fulgorem, qui inde reſilit, aſpicere poſſunt, eo vt aleremur nos dignos iudicauit: quò ſic in vnam cumillo maſſam reduceremur: vnũ Chriſti corpus omnes, vna Chriſti caro effecti. Quis loquetur potentias Domini? auditas faciet omnes laudes eius? Quis paſtor vnquam ſuis membris oues ſuas nutriuit? Quàm multas matres videmus, quæ nõ ſuis vberibus, quos pepererunt infantes lactauerunt, ſed eos nutricibus alendos dederunt? At non ita Dominus noſter Ieſus Chriſtus. Nulla dilectio, non dicam verbis explicari, ſed neque cogitatione concipi tanta poteſt, quæ ſit cum hac illius dilectione conferenda. Proprio ille corpore ſuo, proprio ſanguine ſuo nos alere, ſibiq; coniungere& conglutinare dignatus eſt. Illud ipſium corpus, quod pro nobis in cruce pependit, illum ipſum ſanguinem, qui fuſus eſt in remisſio- nem peccatorum noſtrorũ, nobis in cibum& potum dedit. Ipſum quidem, ſed non eo ipſo modo, quo fuit in cruce. Nam neq; ſub illa ſpecie viſibili, qua pependit in cruce: ſed ipſum quidem inuiſibile ſub viſibilibus panis& vini ſpeciebus: neque quale fuit tum, quum eſſet cruci affixum, corruptioni& morti obnoxium, ſed prorſus incorruptibile iam& immor- tale. Chriſtus enim reſurgens à mortuis, iam non moritur, mors illi amplius non domina- bitur. Illud corpus nobis manducandum dedit, quod per clauſum Virginis vterum tranſiuit, quod clauſo tumulo reſurrexit, quod per claufas ianuas in eum locũ, vbi erant Apoſtoli, in- reſſum eſt: corpus ſpirituale, corpus incorruptibile, corpus glorificatum. Aliud eſt igitur in hoc ſacramento quod oculis cernitur, aliud quod ſola fide comprehen- ditur. Et proptereà vocatur ſacramentũ: ſacræ rei ſignum,& quidem efficax. Sacra res, cuius eſt ſignum hoc ſacramentum, eſt viuum& verũ corpus: eſt viuus& verus ſanguis Domini noſtrĩ u u üinlo faul d ¹ m rr el n pum. a a 9 N Aal Kcrra. undc u Kicau ctu mn Nerin M„Sicut w wincl u ee aem an. Utotem u Alsar 1 rt ſe d Anonſc i Uhonten im io cl m. be m eecqhen i Kikum. m Arepi in Algua m kamc b. blüraa 1e. ferume Di lam dr tolten 1. ixit( b det ile (de extrat baun 1ocu kKaad Ala) e fiſ. dor ar kräe 1 dle usni hari 1 5 aum l lom ne. Ale F — uinitus * ſedel V erſcql tiſn, 5Chrit Aa:quex. t pitiru 3* terun aweri = ſumu 1s:parer em m t. 1i ze enim fit iguini an tepro⸗ qud ſ effecti. dal Anquam s, quos nit Aminus catione 7 2 ec re ſuo, (tlipſum nisſio⸗ ed eo Ypſo ee liplum Im eſſet nmor- mina- nſiuit, mcoli, in- rehen- — JS clil )ominl N noſti iualino EVCG HARISTIAE. 44. noſtri Ieſu Chriſti: quod ita per ſpecies iſtas viſibiles panis& vini ſignificatur, vt fimul ſub illis re ipſa, quamuis inuiſibiliter contineatur. Eſt præterea ſignum inuiſibilis gratie, quę con fertur dignè accedentibus ſub iſtis panis& vini viſibilibus ſpeciebus: qua de re poſteà diſſe remus. Nam illud admonendum prius duximus, eſſe quoddãà diſcrimen inter hoc ſacramen- tum,& alia, quæ& ipſa materiam habent ſenſibilem. Nam Euchariſtia continet in fe rem ſacram abſolutè, nimirum Chriſtum ipſum, quo nihil magis eſt ſacroſanctum: aqua verò baptiſmi continet rem ſacram, quatenus ad alium illa refertur,& alij communicatur: con- tinet enim virtutem ad abluendum, ad ſanctificandum, ad iuſtificandum. Eadem eſt& Chriſmatis,& fimilium ratio. Quamobrẽ ſacramentum Euchariſtiæ perficitur in ipſa mate- rix conſecratione, alia verò non perficiuntur niſi in applicatione materiæ ad hominem ſan- ctificandum. Exempli gratia: Si benedicatur aqua baptiſini, manet nihilominus aqua: Neque enim fit vlla ipſius tranſmutatio: neque ſacramentum dicitur, niſi cùm homo ab- luitur. At in hog ſacramento ſimul vt ad elementum panis& vini, verbum acceſſerit, fit ſa- cramentum: fit, vt Chryſoſtomus dicit& Theodoritus, tranſmutatio: vel vt Theophyla- ctus tranſelementatio, vel vt in magno illo Concilio Lateranenſi, in quo& Conſtantino- politanus& Hieroſolymitanus Patriarchæ præſentes adfuerunt, definitum eſt, fit tranſſub- ſtantiario panis& vini in corpus& ſanguinem Domini noſtri Ieſu Chriſti. Aliquot etiam ante ſeculis ſcripfit his verbis venerabilis ille Beda: Panis fit per tranſmutationem corpus Chriſti. Tranſit enim ſubſtantia panis in corpus Chriſti, non forma. Quamobrem audiendi non funt, qui negant eſſe Chriſti corpus, niſi cùm ſumitur. Fuit hic error etiã Cyrilli temporibus(cuius etia Thomas meminit) qui ſeribens ad Calofirium Epiſcopum Arſinoitem, his verbis vtitur. Libet enim ea Græca adſcribere: Xuο⁴ις ετι Ʒ1⁸ E1Aoμωꝓρ εααηπριηρ σφά⁴ ½ ι‿⁴μυςιμν euoicp, 81&o2εεενυνοm⁊ꝛĩε‧˙A1 Lv ris ie 8765ℳp „εεεα—M⁴eοοντιασαι, Talrc NE-oVTSG 50& oISrA XiS6, 2uA E 1N AuS C. As- T6 AAOHG8T1, à 8 7 2uAXO y c S.Ai 1) 8SOC0169, X6i Tlss 8S 1p I Xuρꝙες 1. Audio, in- quit, quod dicant, myſticam benedictionem ſi ex ea remanſerint in ſequentè diem reliquię, ad ſanctificationem inutilem eſſe: Sed inſaniunt hæc dicentes. Non enim alius eſt Chriſtus, neque ſanctum eius corpus immutabitur, ſed benedictionis virtus& viuifica gratia perpe- tuò manet in illa. Hæc ille ante mille ducentos annos. Benedictionem autem vocat Eucha- riſtiam. Sicut& Chryſoſtomus explicans illum locum: Calix benedictionis. Cùm benedi- ctionem, inquit, dico, Euchariſtiam dico,& dicendo Euchariſtiam, omnem benignitatis Deiĩ theſaurum aperio,& magna illa munera commemoro. Quæ autem per Deum immortalem hæc eſt audacia atq; amentia, Chriſti præſentiam in ſa cramento temporibus& momentis circumſcribere velle? deniq; tanquam finium regun- dorum ſis arbiter conſtitutus, inter ſacramentum& non ſacramentũ fines& terminos di- ſtinguere? Verbi gratia: Si ſumpſerit cõmunicaturus, ſit ita demùm ſacramentum: ne ſit au- tem, ſi non ſumpſerit. Quid ſieo animo cõmunicaturus accedat, vt ſtatim ſumat: quoniam verò non temere dictum eſt illud, Multa cadunt inter calicem, ſupremaq; labra, ſubitò ac re- pentino caſu aliquo ne ſumat impediatur, aut animi paſſus deliquium, aut comitiali morbo correptus, aut quicquid tandem eiuſimodi euenerit, quod impedimento fit, quò minus ſu- mere queat, quid dicent iſti finium regundorum arbitri à Satana conſtituri? Continuòne Chriſtum à Sacramento diſcedere, an expectare pauliſper dum ad ſe redeat cõmunicaturus, dum reſpiret, dum vires colligat ad ſumendum? Quòd ſi pro ſua benignitate Chriſtus expe- ctet aliquantiſper, ſcilicet iſti præſcribent moræ terminum 2 vt vnam horam, mediam, aut quartam cõmunicaturum impeditum expectet, duàsne expectet. Quis eſt qui ſtatuere poſ- ſit, abſurdane magis an impia fint hæc Sataniſtarum commenta, quæ non modò cum verbo Dei, verumetiam cum ipſo communi ſenſu pugnare videntur? Ecquam ſcripturam proferunt iſti, qui ſcripturas erroribus ſuis libẽter obtendunt, ex qua posſint oſtendere, non eſſe ſub ſpeciebus iſtis corpus Chriſti, niſi cùm ſumitur ſacramen- tum. Dixit Chriſtus, Hoc eſt corpus meum. Nunquid addidit quando ſumitur? quod certe addidiſſet ille, qui tantoperè fuit ſalutis noſtræ ſitiens, nec nos reos idololatriæ fieri paſſiis eſſet, ſi extra ſumptionem Chriſtum in hoc ſacramento adoraremus. Indicare videtur Gre- gorius quoque Niſſenus, Baſilij Magni frater, errorem hunc ſuo tempore fuiſſe, cùm dicit: 5 d́νοꝙꝓ⁵‿a Gs C1G p 5 C80X0Og,-yεει 2ε⁴ισαμέ νσν SO LVTeO, 9 SA HGαν α 1ο⁷ 41 T α ³εσ⁹⁸νς τ0-, 57d. 20Zi 7.96G r6 αμαα.ασνι ας̈ νι μι τασmτ/οιοναμαε εε αμυννο setrα demτιιντ ꝓπνάηννετεετειο S1 μαι H⁴μοο. Panis, vt inquit Apoſtolus, ſanctifcatur per ver bü Dei& orationem, nõ per manducationẽé eo progreſſus, vt corpus fiat verbi, ſed ſtatim in corpus per verbum tranſmutatus: quemadmodum dictum eſt à verbo, quòd hoc eſt corpus meum. Poſſet his rectè dici, quòd illi populo dictũ eſt quondã ab Elia: Vſquequo claudicatis in duas partesè ſi Dominus eſt Deus, ſequimini eum: ſi autẽ Baal, ſequimini illum. Si Chri- ſtum Deum agnoſcitis, ſequimini illum: credite illi dicenti: Hoc eſt corpus meum: non ſo- lum cum ſumitur, ſed ſtatim etiã vt verbo Dei conſecratur: cuius verbi Dei, non ſumptionis mex aut alterius virtute, quod erat ante conſecrationè panis, fit corpus Chriſti. Neque enim 2 man- N Inter Enchariſlià et alia ſacramen⸗ ta diſcrimen. Tranſſut ſtan- kiat:0. Tranſelemẽtatio. Chryſvein AM*ſd. In owo o Dialoga. ITheoph. in cap. 14. Marc. In libri Boëtii de Trinitate. In Euchariſtia Chriſtä non eſſe ſt I V/M, tans d ſcwmitur, eyror eſt qui refellitur. Thomas parte.3. quæſt. 76. Cap. 37 fermonis aaechetici. 3·Regꝛi. 18. ———— ————᷑———————CQCQO;O—ę——— 2 3 ¹ † Cap. 39. Geneſ.z. In hæreticis dia- boli aſtutia ad Euchariſliæ ſa⸗ cramentum abo: lendams Panis& vinum in Euehariſtia in Chriſti corpus ve rũ& ſanguinẽ᷑. Aug. in Pſal. z0. I. Regunl. 21⸗ 4 Pſal. 13. G 32. De Euehariſtia diſputatio fu⸗ gienda. . 1. Corinth. 1. Fides probatur in Suchariſtia. Geneſ.z. DE SACRAMENTO riſti, panis X'Vini ſubſtantiam conuertirin ſubſtantiam cor- autem non creditis Chriſto dicenti, Hoc eſt corpus meum, tis? cur non aperte confitemini vos Baal ſequi& illius eſt corpus meum: non eſt verũ quod dixit Chriſtus: 1 3 ſt corpus, ſed eſt figura corporis Chriſti. Si ſic de- agnoſceret angelos fatanæ? quis non quo ſum- manducatio mea, ſed ſermo Ch poris& ſanguinis Chriſti.Sin quod revera facitis, cur id obſcure fer Prophetis credere, qui dicunt:hoc non non eſt corpus, ſed ſignificat corpus: non e tecta perſona rem ageretis, quis non ſtatim 8 191n Bar(zrec aliil mo poſſet ſtudio ab illis ſibi caueret? Sed verũ eſt quod dicit ſeriptura: Lrat ſerpés callidior cunctis animãtibus: Nulla eſt aſtutia, quæ cum illius aſtutia pPoſsit cõparari. Intelligit ille, qui non aliundè conſtat niſi ex dolo& fallaciis, ſi ſe ſubitò talem exhiberet qualis revera eſt, ni- hil ſe profecturum. Nam ſi ſtatim prorumperet per membra ſua,& diceret: Non eſt corpus Chriſti, ſicut ipſè dixit, ſed ſignificat modo corpus: eſt ſigura Corponis quis eſſer, qui quos tam impiam vocem proferre audiuiſſet, eos ferendos, ac non auferendos potius, atque extre mis ſuppliciis afficiendos cenſeret? Quamobrem pedetentim callidiſsima beſtia in mentes hominum illabendum, ac per gradus quoſdã ad extremam hanc impietatem eos adducẽdos eſſe putauit. Principio verbi Dei ſpeciem prætexens(neque enim ad homines decipiendos alia magis apta& expedita via eſt) de ſpeciebus huius ſacramẽti diſceptationem induxit, vt ſic, cuius rei ſymbolum eſt hoc ſacramentum, charitatem ex animis hominum tollerer, vna- nimitatemq; ſcinderet. Deinde corpus exangue dari nobis ad manducandum, neque verum ſanguinem, ſed cruorem dari bibendum perſuadere conatus eſt, affirmando quòd ſub ſpecie panis corpus tantum ſine ſanguine, ſub ſpecie vini ſanguis tantùm iit ſine corpore. Hac 12 le arte cum effeciſſet, minus vt iam reuerenter ad hoc facramentũ homines accederẽt, quod fruſtra ab eo vita expectetur, in quo vita nõ eſt, progreſſus eſt vlterius: Neq; tamẽ ſtatim ne⸗ gauit eſſe corpus Chriſti, ſed panem in ſacramẽto ſimul eſſe cum corpore Chriſti docuit, iam pridem ſopitam Ioan. V icleffi,& Ioannis Huſsi hæreſim renouans: ciun tamè Chriſtus non dixerit, hic panis eſt corpus meum, ſed, hoc eſt corpus meum. Explicans Auguſtinus illam inſcriptionem Pſalmi: Pſalmus Dauid, cum mutaret vultum coram Abimelec,& dimiſit eum,& abiit: ac locum illum ex libris Regum, ſecũdum editio- nem ſeptuaginta, pertractans, Ferebatur in manibus ſuis: Hoc verò fratres, inquit, quomo- do poſsit fieri in homine, quis intelligat? quis enim portatur in manibus ſuis? Manibus alio- rum portari poteſt homo, ſuis manibus nemo portatur. uomodo intelligatur in ipſo Da- uid ſecundum literam non inuenimus, in Chriſto autẽ inuenimus. Ferebatur enim Chriſtus in manibus ſuis, quando cõmendans ipſum corpus ſuum ait: Hoc eſt corpus meum, Ferebat enim illud corpus in manibus ſuis. Seipſum itaq; ferebat Chriſtus in manibus ſuis, quando dixit, Hoc eſt corpus meum, non panem cum corpore, quod nunc per membra ſila falſo do- cet Satanas: Qui poſteaquam id perſuaſit hominibus, manere panem cum Chriſti corpore, neq; parum venerationis huic venerabili ſacramento falſa hac doctrina ſua detraxit, ſerpit beſtia longius. Neq; tamen adhuc audet profiteri quod ſentit, verùm concedit eſſe ibi cor- pus Chriſti, ſed non alio tamen tempore, quàm quo ſumitur:qui verò extra ſumptionẽ ado- rauerit, eum idololatriæ reum pronunciat. Hoc pofito& cõceſſo, tollit ſacerdotiũ, tollit ſa- crificiũ, omnem Chriſti beneficiorũ memoriã prorſus obliterare conatur, atq; omni ratione diligenter cauet, ne qua in Eccleſia Dei ſummi illius& immenſi beneficij, quo ſemetipſum Chriſtus dedit redemptionè pro nobis, fiat repræſentatio. His ex animi ſui ſentẽtia cõfectis, tum demũ eò peruenit, quò tendebat initio, vt dicat impius, dicat inſipiens in corde ſuo, non eſt Deus. Non eſt Deus in hoc ſacramẽto, nõ eſt in eo corpus Chriſti, merus eſt panis pifto- rius, cui diuinos honores tribuere, eſt idololatrã eſſe. Hoc ſi callida& truculèta illa beſtia ſta- tim initio per mẽbra ſua dixiſſet, nullo negocio ſemota quauis cunctatione fuiſſet obſtructũ os loquentiũ iniqua, neq; facile quenquã in naſſam ſuã pertraxiſſet, vt tam impiè voci auſcul taret, eiq; fidem haberet. Verùm, vt dictum eſt, paulatim irrependum in animos hominum, atq; iis gradibus, qui iam enumerati ſunt, incedendum eſſe putauit, quod ſciret extremè im- piam doctrinam non ita ſubitò Chriſtiano homini perſuaderi poſſe. Quamobrem quicunq; catholicam& orthodoxam fidem amplectitur, diligenter ſibi ca- ueat ab his ſerpentis inſidiis, qui nunquam calcaneo noſtro inſidiari ceſſat. Cauendi autem hæc eſt ratio, ſi omnẽ diſputationè fugerit de hoc ſacramẽto, in quo ſtultã Deus fecit ſapien tiam huius mundi. Nuſquã enim Dei maior eſt tentatio, quam in hoc ſacramẽto, in quo ten- tat nos Deus, vtrũ credarnus illi. Noluit Adam credere Deo, dicenti: In quacunq; die come- deritis ex hoc ligno, morte moriemini: credidit ſerpenti decipienti, cuùm diceret: Aperientur oculi veſtri,& eritis ſicut Dij. Credidit quod non videbat: nam in illo fructu ligni virtutem tantæ rei effectiuam, quam ſerpens promiſit, oculis non cernebat. Credidit ſerpenti diabolo, non credidit creatori ſiio Deo, quo illius peccato facti ſumus omnes rei mortis æternæ. Sa- crilegiũ illud per iſtud euchariſtiæ ſacramentũ emẽdari Deus voluit, vt ſine vlla dubitatione crederemus filio, dicẽti: Accipite& comedite, hoc eſt corpus meum: non autem crederemus ſerpenti decipienti, hoc non eſt corpus Chriſti, ſed figura eius. Sicut cibum à Deo vetitum Adam guſtando è vita beata excidit, ſic nos, quem Chriſtus pręcepit cibum manducantes,& verbo 5 loc e ve CI, mt Iim Sa. Ja L m tt 3 ha P duad Kncu li an F —e perr de ahos ue fe, A nu. 1 elbse ee de Inu vnis 2. Chr Uan im bym dndh 2=n erum 64 ſpece o acll 66 quod MeAmu⸗⸗ tiit an C dis non tz an ultum u a. dito. un gſo Da. Fhrilts 1e eereb 8* ijuando aalo do- lf Eorpore et*E, ſeni li Abi co- m mnéadd. - t Sollitr (*. ratione eeripiim 1t F ofectb, -E= uo,Don 1 s pilo⸗ erſtiaſa⸗ 12*2 oſtructi 82 cj auſcl Ae3 ninum, 1ame im- V 3 di autem dit ſaplen quo tel- —. lie come⸗ erientut e virtutem 1 b diabolo, næ. 52- abitatione bltatl ederemls —, vetitum cmtes& g! 10Io- EEallo. 9 FEVC HARISTIAE. 45 ——— — verbo eius credentes, ad vitam per illum amiſſam redire oportet. Quamobrem non quærat homo Chriſtianus cum Capharnaitis ·Quomodo hic poteſt aobis carnem ſuam dare ad manducandum, ſed captiuet intellectum ſuum in obſequium Chriſti. Dicat quicquid velit: omnis homo mendax, nos credamus ei, qui ſolus eſt Verax, Deo. Ipſe dixit& facta ſunt. Ipſe dixit, Hoc eſt corpus meum: ipſe dixit, Panis quem ego dabo, caro mea eſt pro mundi vita. Credamus veritati de veritate ſul corporis nos admo- nenti, nec deinceps quæramus, quomodo. Non eſt imposſibile apud Deum omne verbum. Eriamſi Angelus de cœlo nobis aliud annunciaret, quàm quod C hriſtum Dei filium dicen- tem audimus, anathema ſit, non ei credamus. Non poteſt mentiri veritas. Verbum Do- mini manet in æternum. Senſus noſtri falli poſſunt: Chriſtus, qui eſt veritas, neque falli po- teſt, neque fallere. Viderat Petrus Chriſtum in monte transfiguratum, audiuerat vocem de cœlo allatam: Hic eſt filius meus dilectus, in quo mihi benè placui, ipſum audite:& ta- men habemus, inquit, firmiorem propheticum ſermonem. Certius illi viſum eſt& fir- mius, quod a Propheta ſcriptum legerat, quam vox de cœlo allata, quam auribus audierat. Si propheticus ſermo tam illi certus viſus eſt, quantò nobis certior videri debet Chriſti ſer- mo, qui Prophetas inſpirauit? Qua de re ſic aliquando ſetipfit Ambroſius: Sermo Chriſti conficit hoc ſacramentum. Quis ſermo Chriſti? Nemps is, quo facta ſunt omnia. Iusſit Dominus,& factum eſt cœlum. Iusſit Dominus,& facta eſt terra. Iusſit Dominus,& facta ſunt maria. Iusſir Dominus,& omnis creatura generata eſt. Vides ergo quàm ope- ratorius ſit ſermo Chriſti. Si ergo tanta vis eſt in ſermone Domini Ieſu, vt inciperent eſſe, quæ non erant: quantò magis operatorius eſt, vt ſint quæ erant,& in aliud commutentur 2 Cœlum non erat, mare non erat, terra non erat. Sed audi dicentem: Ipſe dixit,& facta ſunt: ipſe mandauit,& creata ſumt. Ergo tibi vt reſpondeam„non erat corpus Chriſti ante con- ſecrationem, ſed poſt conſecrationem dico tibi, quòd iam corpus eſt Chriſti. Ipſe dixit,& factum eſt: ipſe mandauit,& creatum eſt. Et alio loco: Fortè dicas: Aliud video, quomodo tu mihi aſſeris, quòd Chriſti corpus accipiam? Et hoc nobis adhuc ſupereſt, vt probemus. Quantis igitur vtimur exemplis, vt probemus non hoc eſſe quod natura formauit, ſed quod benedictio conſecrauit, maioremq́; vim eſſe benedictionis, quàm naturæ, quia benedictio- ne criam natura ipſa mutatur. Virgam tenebat Moſes, proiecit eam,& facta eſt ſerpens. Rurſus apprehendit caudam ſerpentis,& in virgæ naturam reuertitur. Vides igitur prophe- tica gratia bis mutatam eſſe naturam,& ſerpentis& virgæ? Acpoſt multa alia exempla eius generis ex veteri Teſtamento producta, ſubiungit. Quòd ſi tantùm valuit humana bene- dictio, vt naturam conuerteret: quid dicimus de ipſa conſecratione diuina, vbi verba ipſa Domini Saluatoris operanturè? Nam ſacramentum iſtud quod accipis, Chriſti ſermone con- ficitur. Quod ſi tantum valuit ſermo Eliæ, vt ignem de cœlo deponeret: non valebit Chri- ſti ſermo, vt ſpecies mutet elementorum? De totius mundi oper bus legiſti: Quia ipſe di- xit,& facta ſunt: ipſe mandauit,& creata ſunt. Sermo ergo Chriſti, qui potuit ex nihilo facere, quod non erat, non poteſt ea, quæ ſunt, in id mutare, quod nõ erant? Non enim mi- nus eſt nouas rebus dare, quàm mutare naturas. Sed quid argumentis vtimur? Suis vtamur exemplis, incarnationisque exemplo aſtruamus myſterij veritatem. Nunquid naturæ vſus præcesſit, cum Ieſus Dominus ex Maria naſceretur? Si ordinem quærimus, viro mixta fœ- mina generare conſijeuit. Liquet igitur, quòd præter naturæ ordinem virgo generauit,& hoc, quod conficimus corpus, ex Virgine eſt. Quid hic quæris naturæ ordinem in Chriſti corpore, cùm præter naturam ſit ipſe Dominus Ieſus partus ex Virgine. Fuſebius quoque Emiſſenus, inquit: Sicut quicunque ad fidem veniens ante verba baptiſmi adhuc in vinculo eſt veteris debiri, his verò commemoratis, mox exuitut omni fæce peccati: ita quando be- nedicendæ verbis cœleſtis creature ſacris altaribus imponuntur, antequam inuocatione ſum- mi numinis conſecrentur, ſubſtantia illic eſt vini: poſt verba autem Chriſti corpus,& ſan- guis eſt Chriſti. Quid mirum autem eſt, ſi ea, quæ verbo creare potuit, posſit creata con- uertere? imò iam minoris videtur efſe miraculi, ſi id, quod ex nihilo agnoſcitur condidiſ- ſe, iam conditum in melius valeat commutare. Require quid ei posſit eſſe difficile, cui facile fuit vifibilia& inuiſibia voluntatis imperio ſuſcitare: cui facilè fuit hominem de limi ma- teria figuratum, imaginem etiam ſuæ diuinitatis induere: cui promptum eſt eum rurſum re- uocare de inferis, reſtituere de perditione, reparare de puluere, de terra in cœlum leuare, de homine Angelũ facere: corpus humanũ conforme corpori claritatis ſuæ reddere,& figmen- tum ſuum in regni ſui conſortio ſublimare, vt qui corpus noſtræ fragilitatis aſſumpſerat, nos in corpus ſuæ immortalitatis aſſumat. Ad quam glorioſam reſurrectionem piis vos operibus præparare dignetur, qui regnat in ſecula ſeculorum, Amen. Hæc Euſebius Emiſſenus Ho- mil. quinta de Paſchate. Neque disſimilia his apud Ioannem Damaſcenum in quarto li- bro de fide orthodoxa reperire licet. Cyrillus quoq;, Hieroſolymitanus Gręcus(cuius catecheſes communicauerat nobiſcum, Romæ cùm eſſemus, Guilhelmus Scirletus Protonotarius Apoſtolicus, vir pius& doctus, neque mediocri trium linguarum peritia praditus, quam etiam ob cauſam dignus eſt à Pio H 3 quarto Corpus& ſan⸗ Luinem 2 riſti verè eſſe in Euchariſtia. Idoan. 6. Pſalm. iiz. Rom. z. Pſalm. 148. Ioan. s. Lurcæ. I. Galat. 1. Eſaiæ 40. Matth. s. 2. Petri.t. Lib. a. de ſacra- menio cap. 4. Fermo Chriſii operatoritos eſt. Pſalm,. 148. De iis qui ini⸗ tiantur myſte- r115(dp. 9. Benedictionis mator Vis quam uatur. Exod 4. 4 Regum. 1 Panis& vini in con ecratione in cortus veru Chri ſi& ſanpuinesi 3 1 wr es Teatig trãſul ſlätiatio⸗ 7 Cap. 14. Cyrillus Hieroſo hmilanus. Cap. 39⸗ cyrilli ieroſ. ca techeſi⸗ quaria· 1. Corinth. it. Matth. ꝛ6. Ioan. 2. D E SACRAMENTOG quarto Pontifice iudicatus qui in ſacrum Cardinalium collegium proximè ſuperiore am no referretur) in quarta ſua catecheſi, quam de hoc lacramento conter 4 pſit, iis 3 hie v tirur: Ka α³τν‿¶2dλε‿αʒν Qi△μu adᷣαανν IKv Kabẽ Suncpäp Iagochosſia dus z⸗ fih ns e Auεννισφmσναεον Ka †⁵ εαοε vrsg, G⁴υασόαà N 2 Cedrso, 7⁸ SuS N Pva k. Al 7u*8 ahe 26 zczen 8 9 Ti wn Ji à αeπ⁴α ⁴ οτιν ο nu10 hA⁴ PNO XS!So„AA&Gp dOp,OXXS gds,EAAds Nl Ed cons 71s 8au‿ς αμαάαν⁴ιν,Aé Nop, A⁵e r,ꝓãεε τε τ 640 23 26 6 Geuo, 1971 1uu 1o norigip 2Xaε5ica, Eie ASeT8,isTS, ET8 A0u 681 T0 crLc. AuT b1n noberane ez K97 3 3 9de ai, 18 S8, rSr6 Aou To qoε⁴ας, 116 ONunoe 3auꝓ Hdp Ae*nop; h a9rd Teo 166 teas e vou,(ꝗ&τετ, ̃ d0u 6 r5 4rAar ris 2uſoidas rore,Ae Nop An 8 eit aiu Jo5 rcuer ccs, 7o: T0 219 57uop A Ta e HAu2 p, 1AOp d1⁴⁵υσν Koud Iis Daα‿ελανs, buK G, iSa8 22 prhau us⸗ To‿ε eis IAα³—‿ εν½ Ta³α‿⁶ρ Teαακασαι A16, aurlu ab/cdis He a Dader⸗ Aoe 1 P H Toꝛs ijore r& wuꝓέεννασ, νποέ ueop 2 d aere T SK De. ,Sa uW T8 keso, Lne⸗ gοοι dνοιονονηννασεντυ οσσ εαόαρ Ausoco Niexs,&as Guxa r Aeh citaucrr 3ieniAGap⸗ Agd XHuisod, ruπαρρᷣ d rob C*dοταν*e r cuiα, d 3b Tünc 51uou id Sea-0¹ To dM⁴⁵. iy JE Aeαmησσ*εέꝓ—αμασ ο&εμααόσσ X18,C uNOAo 1OK0 duT Ce 6 XStSoci,o: viudu⸗ Sa 8 G.μαάάασο τ ET8 A1M 0s, 1 u Tar3ucdeeNYvo uo Na oro,3 rb And⸗ 5iop lr„og, Deics otvcvo quσει Nvoaut da, nors Snse⸗ 10ts 10u3 er1045 J1“Yℳ0Os kAe-Jep 2av Aμn Ooνεũ Aοu Tννι σασςασ—, σ‿ νμτε ε T Aααεμυεαάε Lcbih 2 8ντ 1 Lneho: dt gnsOd⸗ Heg εAτμις νν⁵νκεννα οꝙ aæòᷣd,evres R NAOp E 16 5 i-c, 10 JoreS,eT 2ni Taß⸗ Koco yiap àuroug νοτενε mιστα.σσρν ν πσmαασν⁴σ α, 3 †01 900 80, 5 Nu. n.αές vres ic Sinne, réAO 21ASc1p. 2 r KA d.⁴αρ⁵κe, d, o bv10s.1 TO norięp cεr5icurLxp goA⁴α&ε⁴εοντα.e 5&SrOS ꝓ†1 KANO, ,e I5 XGTo T Ju 25 641o⸗ A⁴ τ½ se⸗ NX.r Odu d hNoT TS STc SOe T Olre. GSa* 19,. † XStS, 1 8 10, N X10 18 C01 TSr 8 7O,2.E, XNA is16 G H61οτ. A n6 Tii JeG aoiunc 15 7(a⁴νν a krο Tüs risscos nAu50co AveOids, 6⁴ει—σο 1,) dHανeτ˙οs XSiSod nar He1, à Dra vgris o, Aaid lus O μιmιiAcp NToi Aα⁴αρ νέαενντμιοςϊρmGμν rycεαꝙ, L vu icg Tp 02AHrrop AS, öd's A Ne, roop 151. 7„ο rüs cé Hνειασ,Tᷣνν˙εαν ⁶ν Mμαeοι †το⁷ ½1 roiAαςσαꝓ, in- uuevlu us⸗ Aαeσιακαιει ε dυσαςοQοννν πεν πnνo iu dG⁴, AA ATArS qàp οννεραιαένασ ερροντεα oia A⁴eαςννσνοιννρςGμεν τρ έemάεασανανσαρνςεαεενεοννοGα Leeν,i Adas 2510p A⁴s Tonεανν, 1 ο gn⸗ A ενλν εdmτεp, 3 5 JEds p Aroidaσεν e evvTe,r 700, 5 rod txvriop avTαέ αμ L ros AaiAοσνμμ⁶όη εναμιτ υς BLXιν,μmoQϋNõ- 10 αουναιςχ̈ρꝙνμιμνν ⁵αάόιοναν‿ ντι Tè KOtrcovia Je0ν. aAirrduuxν p A61 A8, in ate KS 81 uerons ⁴ι τν σφσισσισπ⁴ α u*Xe 788 Jr*S,/vc v NO 816 TU⁷ λοσάόάσπQ dy1dαμααστ eod. r6 xoruep c8 usbionou us doe* vτεop. ds Evradd OT1O Ae Ydds vop, 6 AMSaSp 1700s usTd XEiHa, EuX Si,,n2, 0 76 ϑι 181 TO Gi⁴α rõ dnes TON,Sp KXGO,Aνοp,218 dꝓεᷣανꝓι ν&μαασςν εενε, TS GONS Gp T⸗ Tlo&avi6, uανιο TU Xdi 1p rS XANGdS3, AEvA. Se⁵ο E; uoco rOp S5o Sou rén ueuHτναιꝓ ενο αανέ, C&is 10 ενρ₰ο O,A1νμκρεά/eρροσ¶ oTrΤ⁊nε* ꝗ) nis T5 0 Tou rög veOp,Stv S LAA1Op DS5 Mλμdp ou Xe0, d5e Jop STO A O RtvIT Xvior XSOAα.—ιανασντεοsς εοσ ιπμιέά εεααι εuda 9103 Taπτποιπ Qwců"’ Rogs⸗ vog ra αάαιαματαο⁷ μυ⁴υσ⁴νμιυοο τ πνεκιαάανιιηαα‿αμ ναέ Xκ οι νμ̈αeάeενοεν Tid τπαωνιππνσ u dys 709 8 ρ ANOb ori&s Tsν ⁴νααανυαάσιαόνννννμεανεαα‿ ss,dd r0 uT. ϑαm Aειμμα Rva JXο& ε½AOI. Tv AE œ‿‿ Ʒ(‿½ᷣ Aαιςοο àεQααιφν ασσν X uu r K⸗ Oi&e, 2uεε Gε αμέτεοꝑ-, EX Tr 0cns gisdut As. Todro KA⁴⁵⁵έο 1) 7150⸗ qpoęe ie, s 5 Tœοινι,ροε ςέντ°,2 N d0s ip& T sTo,«& ααα εοιεο. H 5 Cl⸗ v6 bos 5490s, 2u 5p68 Se 81 MRC6 Sro HoleTa, 50d dd XH*5o, C6T1 sSi To⁴τν Aus N* AAe †2έ αυν ‿oᷣαιςαν ερμντν ⁵ευν. 7 ενοατι νπeνοσmQο I 1ico S51S TlD Kaοα σςσ uεειυαιαα ⁴ανς εxν O eAA1O0, 4) NO Td JuXS Tou 16‿⅜, 5 N v01 T0 ꝗ* AuXXOA A⁵ενμμ☛‿‿οετα σοααοάσνρέ σμνε⁵α A1 5uO 100 d'O ꝓ,N XO1Sd Iu8 T dd⸗ Oie p,S ꝗcερ᷑νι ⁸ετσονε vce Tp 51G6v‿ν. AM HN. Quiæ nos ita in Latinam linguam con- uertimus. Vel ipſa beati Pauli doctrina abundè ſufficere videtur, vt certam vobis de diuinis myſteriis fidem faciat, quibus digni redditi, concorpores, ĩta vt dicam,& conſanguinei Chri- ſti facti eſtis. Ipſe enim nuper cſamauit, quòd in nocte, qua tradebatur Dominus noſter Ie- ſus Chriſtus, accipiens panem,& gratias agens fregit,& dedit diſcipulis ſuis, dicens: Accipite & manducate, hoc eſt corpus meum. Et accipiens calicem,& gratias agens, dixit: Accipite& bibite, hic eſt ſanguis meus. Cum igitur ipſe de pane pronũciauerit ac dixerit, hoc eſt corpus meum, quis audebit deinceps ambigere? Et cum idem ipſe tam aſſeueranter dixerit, hic eſt ſanguis meus, quis vnquam dubitauerit, vt dicat non eſſe eius ſanguinem? Aquam olim in vinum conuertit in Cana Galilææ, quod cùum quandam habeat cum ſanguine propinquira- tem, facilè in illum tranſinutatur. Et eum parum dignum exiſtimabimus cui credamus, quod vinum in ſanguinem tranſinutet? Ad eas nuptias, quibus corpora copulantur vo- catus, præter opinionem omnium hoc fecit miraculum; Et non multò magis ſic eum cor- pus& ſanguinem ſuum fruenda nobis donaſſe, perſuaſum firmiter habebimus, vt ea cũ om- ni certitudine tãquam corpus ipſius& ſanguinẽ ſumamus? Nam in ſpecie panis dat nobis corpus, an a 1 Jn Vn ctt Ip- 191 t um di 1 1 1 7 t ü 11 1 1' 1 h. on. 1 5 Ien ni dg pil eru beſg en, Ko ilma an! ſop eren mm rr numn, tDa drr Nuna- nCr mach roo Acan Lill Irice nlear meſt anti⸗ &4 & vqui uſti EVCHARISTIAE, 44 2 V corpus,& in ſpecie vini dat nobis ſanguinẽ: vt cùm ſumpſeris, guſtes corpus 8 hdeimenn carpaus c'mhs ͤ Chriſti, factus eiuſdẽ corporis& ſanguinis particeps. Sic enim efficimur Chriſtophori, o0c herdſad uie 1* eſt, Chriſtum in corporibus noſtris ferentes, cum corpus eius& ſanguinem in membra no- hi dern fub ſe⸗ ſtra recipimus: ſic ſecundum diuum Petrum diuinæ naturæ conſortes reddimur. Olim cum cee vini unlis da: A Iudæis Chriſtus diſſerens: Niſi manducaueritis, inquit, carnem meam,& biberitis meum ſan ri, 942 exponit. 9 guinem, non habebitis vitam in vobis. Cùm autem illi, quæ dicta fuerant, non ſpiritualiter 4, 8 K accepiſſent, offenſi abierunt retrò: putabant enim quòd eos ad manducandas carnes, horta- Ezod.:3. 1 4 retur. Erant& in veteri teſtamento panes propoſitionis, verùm illi cum fuerint Veteris te- 9 ſtamenti, finem iam acceperunt. In nouo verò teſtamento, panis eſt cœleſtis& calix ſaluta- e ris, quæ& animam& corpus ſanctificant: Quemadmodum panis corpori congruit, ſic ſer- 4n mo hic animæ competit. Quamobrem, non ſic hæc attendas velim, tanquam ſint nudus 8 e ſimplex panis, nudum& ſimplex vinum: corpus enim ſunt& ſanguis Chriſti. Nam eriam 1 Dad s ſenſus illud tibi renunciat, fides tamen te confirmet. Ne iudices rem ex guſtu: ſed te citra vI c. S lam dubitationẽ fides certum reddat, quod ſis dignus factus, qui corporis& ſanguinis Chri 61 ſti particeps fieres. Cuius rei quæ ſit vis, explicat tibi Dauid, dicens: Paraſti in conſpectu meo Pſabn.z. 14& menſam, aduerſus eos, qui tribulãt me. Hoc eſt autem quod dicere vult: Ante aduentũ tuum wiſ menſam dæmones hominibus parauerant plenam doloris, pollutam,& refertam omni po- 333 tentia diabolica: ſed poſteaquàm tu adueniſti, õ Domine, paraſti in conſpectu meo menſam. 1157 48 Quando dicit homo, paraſti in conſpectu meo menſam, quig aüin leniiſcar edenhn myſti- àu¹c a cam illam menſam, quam nobis Deus præparauit ex aduerſo? hoc eſt, 8 haad ſit zaheiſs N& oppoſita dæmonibus. Et rectè id quidem: illa enim omaraſenem abebat cum ennde .3 82.. nibus, hæc verò communionem habet cum Deorſnwidei ti in oleo addeuun. ißi co guauit caput tuum in fronte per ſignaculum quod habes Dei in 3 3 e iare VaS 8 = ctificatum Deo. Et calix tuus inebrians quàm Dieelarueite Lies ic Laitann noraradno No See. ag cùm accepiſſet Ieſus in manus ſuas,& gratias ei er, Aieir ice angui meus, qu dchhal 6E tis effundetur in remiſsionem peccatorũ. Proptereà Salomon quoq; cum gratiam hanc in . 8 Eccleſiaſte ſignificare vellet: Vade, inquit, comede in læritia panem tuum ſpiritualem„Veni ad ſalutarem,& quæ te beatum reddere poſsit vocationem,& bibe vinum tuum ſpiritua- d ß le, vinum& oleum ſuper caput tuum effundãtur:(Vides quemadmodum aliudat ad myſti- bIſ⸗ cum Chriſma)& omni tempore veſtimenta tua ſint candida, quia Deo placent opera tua. an 1 3 a Poſteaquam ſemel exuiſti vetera veſtimenta,& induiſti alba ſpiritualia, ſemper te candidis eno veſtitũ eſſe oportet. Non hoc dicimus, vt quoquo modo veſtimentis albis induare ſemper, ndaſ s ſed quæ verè nitida ſunt& alba, ea te induere oportet: vt cum beato Eſaia dicere queas: Ex- 1uou 3 ultet anima mea in Domino. Hæc cùm didiceris,& cùm certo perſuaſum tibi fuerit, quod Ca S qui videtur panis, nõ panis eſt, quamuis talis guſtui videatur, ſed corpus Chriſti:& quod Vi- dX us detur vinum, non vinum eſt, quamuis ita guſtus cenſeat, ſed ſanguis Chriſti. Et quoniam de erog sr9 hoc dixit Dauid pſallens: Et panis cor hominis confirmat, vt exhilaret faciem in oleo, con- Pſalm. lz⸗ 20 4 e. firma cor tuum, cùm illum ſumpſeris tanquam ſpiritualem cibum,& exhilara animæ tuæ fa 1ur 0 ciem. Vtinam autem hac facie reuelata, cum pura conſcientia videre tibi contingat ipſius glo 57 8SG⸗ riam, in Chriſto Ieſu Domino noſtro, cui gloria in ſecula ſeculorum, Amen. Tayrd p Animaduerte Lector diligenter, quòd non dicit in pane, vel ſub pane, vel cum pane, ſed 2Go2 n z rüπᷣꝙ, hoc eſt, in ſpecie vel ſub ſpecie panis, dat nobis corpus. Non dicit in vino, vel ſub vi⸗ 12 no, vel cum vino, ſed ꝶ ruúr, hoc eſtzin ſpecie vel ſub ſpecie vini, dat nobis inulnenhee 39 1e f rum& illud accuratius expende quod dicit. Qui videtur panis, non Püh eſt, quamuis talis „ c guſtui videatur, ſed corpus Chriſti. Er quod videtur vinum, non vinume duamuis ita gu- zu ſtus cenſeat, ſed ſanguis Chriſti. Quaſi diceret: Eſt quidem ibi ſpecies panis& vini, ſed res 4 u ipſa non eſt. Manente enim ſpecie, res ipſa, hoc eſt panis, in ſubſtantiam corporis,& vinum 6 in ſubſtantiam Chriſti ſanguinis transformatur vel tranſelementatur. arſ n Sed& Auguſtinus in ſermone quodam. Hoc accipietis, inquit, in pane, quod pependit adhienes ra in cruce:& hoc accipietis in calice, quod effuſum eſt de Chriſti latere. Erit enim illi mors& Necr untos. neu n- non vita, qui mendacem putauerit vitam. Neque multò ſecùs Ioannes Chryſoſtomus, qui Ham de Fueha- 8 Sins fuit Auguſtini æqualis. Num vides, inquit, panem? Num vinum? Num ſicut reliqui cibi in riſt. in Enceniis. gii 2s 34 ſeceſſum vadunt? Abſit. Ne ſic cogites. Quemadmodum enim, ſi cera igni adhibita illi 6s Arle⸗ aſsimilatur, nihil ſubſtantiæ remanet, nihil ſuperfluit: ſic& hic puta myſteria conſumi cor- enſ a iplle poris ſubſtantia. Atque Ioannes Damaſcenus cùm pleraque ſcripſiſſet in eandem ſenten- il. 4.cap. 4 ed tiam, ſicut ex Ambroſio citauimus, ſubiungit poſtea: Non eſt figura, panis& vinum, cor- 55 poris& ſanguinis Chriſti: abſit enim hoc: ſed eſt ipſum corpus Domini deificatum: ipſo b cl Domino dicente: HOC EST MEVRN(non figura corporis) ſed corpus:& non figu⸗ Lo 9,18. imih ra ſanguinis, ſed ſanguis. Et ante hoc ipfis ludæis: Quoniam niſi manducaueritis carnem Joan.s. ro 1ulfa- filij hominis,& biberitis eius ſanguinem, non habebitis vitam æternam. Caro mea verè eſt 1=nd, cibus,& ſanguis meus verè eſt potus. Et rurſus: Qui manducat me, viuet. Ac Pamaſce- Rah Bla. irVo- no poſterior Theophylactus: Attende, inquit, quòd panis, qui à nobis in myſteriis mãduca- Aracor- tur, nõ eſt tantùm figuratio quædam carnis Donuni, ſed ipſa caro Domini. Non enim dixit, 1 om. H 4. panis 11 nobis rpl ——— . 4 Cap. 39⸗ In tap. 6. Ioau. Euſeb. Hom. in domimica pal- mMarurta. Kipertus. Apos.· vlt Ohieslis⸗ Ioan. 15. Folutio. I. Toan. 4⸗ In UCanche Miſæ. Corpus Chriſti in Euchariſt. quamodo ſit tribus m oclis In ea eſſe doceiur. Enchayiſt. non- nunquam fgura, ſigutun, ſimulitu- do,& exemplar czctur ex: plicatur. KRorm. 6. Colloſ.r. Hebr.*, Dͤ E SACRAMEN TG panis quem ego dabo, figura eſt carnis: ſed caro mea eſt. Transform atur enim arcanis verbis panis ille per myſticam benedictionem,& accesſionem Sanctiſpirict s, in carnem Do⸗ nini- Qui verò multò fuit vetuſtior Euſebius Emiſſenus verba cons domini expon ens. Expor dit, inquit, Dominus in hoc loco quod ſignificaret cum alibi diceret: Niſi manducauerieis carnẽ filij hominis,& biberitis eius ſanguinem, no habebitis vitam in vobis. Ecce ſacerdos in eter- num ſecundum ordinem Melchifedech. Panem& vinum virtuto ineffabili in ſui corporis & ſanguinis ſubſtantiam conuertit. Sicut enim Dominus& Viuebat& loquebatur,& ta- men à diſcipulis ſuis comedebatur& bibebatur, ita modo int ger& incorruptus mauet,& à fidelibus fuis in panis& vini Sacramento quoticiie bibitur& manducatur. Niſt enim pa- nis& vinum in eius carnem& ſanguinem verterentur, nunquàm ipſe corporaliter mandu- caretur& biberetur. Mutantur enim iſta in illis, comeduntur& bibuntur illa in iſtis: quod iomnia poteſt& omnia nouit. Dixit enim tunc per ſe, dicit quialiter fiat ipſẽ ſolus nouit, qui 1141 aum Per 1e3C1, & modo per ſuos miniſtros. Hoc eſt corpus meum. Et tata eſt eius verbi virtus& efficacia, vt ſtatim fiar quod dicitur. Et hoc aliquot ſeculis poſterior vir doctisſimus Rupertus abbas Tuitienſis, qui vixit ante annos quadringentos. Nonne hic idem Euãgeliſta Ioanes dicit in Apocalypſi 81 quis appo- ſuerit ad hæc, apponat ſuper illum Deus plagas ſcriptas in libro iſto. Et ſi quis diminuerit de verbis Prophetiæ libri huius, auferat Deus partem eius de libro vitæ. Nunquid verò minus timenda eſt hic illa maledictio, vt non detrahamus vel apponamus quicquam verbis dicen- tis, hoc eſt corpus meum, quod pro vobis tradetur? Hic elt ſanguis meus? Cum enim illo di- cente, hoc eſt corpus meum, nos ſubauditionem appoſuerimus, dicentes figuratiuum, vel per ſinilitudinem dictum, cùm, inquam, illo dicente, hoc eſt corpus, nos dixerimus, hoc ſignifi- cat corpus, nonne multum eſt, quod apponimus, vel parua demutatione detrahimus,& ſen- ſum generamus, quem tantus auctor Deus& homonunquanm eſt loquutus, nec aſcendit vnquam in cor eius Nempè cum obiicit quis, ſuisq; ſcriptitat in ſchedulis, quòd itidem di- xerit eadem veritas: Ego ſum vitis, tam audacter quàm imperitè in argumentum mendo- ſum illud attrahit: cùm ſtatim ſubſequentia verba dicentis, ſicut palmes non poteſt fructum ferre à ſemetipſo, niſi manſerit in vite, ſic nec vos, niſi in me manſeritis, maniteſtè per ſimili- tudinem dictum compellant intelligi, preſertim cùm non ſignanter dixerit, ego ſunm hec vi- tis, ſicut ſignanter dixit, hoc eſt corpus meum, hic eſt ſanguis meus, appoſita protinus de- ſcriptione veræ proprietatis de corpore mquiens, quod pro Vobis tradetur, de ſanguine au- tem, qui pro multis effundetur. Igitur ne veniant ſuper nos plagæ nouisſimæ, neque appo- nimus, neque diminuimus quicquam diuinæ defnitioni vel deſcriptioni, quam incarnatum verbum ore proprio deprompſit. Imò quia perfecta charitas foras mittit timorem, non tam plagarum timore, quàm veritatis amore confitemur, quod panis iſte corporeus poſtquàm fi- gnauerit eum pater,& vinũ hoc expreſſum acinis præſentibus, mox vt eodem ſigno ſigna- tum eſt per manus Eccleſiæ dicentis, vt nobis corpus& ſanguis fiat dilectisſimi nlij tui Do- mini noſtri Ieſu Chriſti: vſq; in mei memoriam facietis, corpus& ſanguis eius, qui huius tra ditionis auctor eſt,& hoc ſacrificium ipſe Chriſtus eſt: cuius pasſionis, vt ſacrificium fieret x Deo patre in veritate ſignatum eſt. Docet idem, tres modos eſſe eſſentiæ, quibus Chriſti cor- pus eſt in Euchariſtia, quarto autem differre. Eſt enim nomine, re, atq; effectu. Eſt nomine, quia ſummus cœ lorum Ponrtifex, qui cum ſit ipſa veritas, nomina non vana rebus impone- re ſolet, adeò fortiter hoc nomen impresſit, vt non ſolum diceret, hoc vocetur corpus meum, hic vocetur ſanguis meus, ſed hoc eſt, inquit, corpus meum: hic eſt ſanguis meus. Eſt etiam re, quia nimirum ſanctum ſanctorum eſt, quia verè in illa ſpecie, qua traditus& làceatus eſt, ipſe ſanctus ſanctorũ eſt. Eſt nihilominus effectu, quia quam verè in illa ſpecie, qua pependit in cruce, remisſionẽ peccatorum operatus eſt omnibus, qui illam expectabãt ab origine mun di cum fide, ſine legalibus fidei ſacramen tis à iuſto Abel vſq; ad latronem, quẽè in cruce con- ſitentem ſuſcepit, tam vereè in iiſdem ſpeciebus panis& vini eandem remisſionem operatur omnibus, qui ſunt ingresſi, vel ingrediũtur ad eam fidem, poſtquam illa ſpecies hinc trãſiuit, & in cœlum ſeſe recepit. Quartò idem ſpecie differt, quod& plurimum prodeſt: non modò ne color& ſapor humani ſanguinis horrorem ſumẽtibus illum faciat, ſed vt competenti an- tidoto nimia parentum noſtrorum curetur credulitas. Crediderunt enim deceprori diabolo in eo, quod non videbant, videlicet quod illi ſgno conſequendæ diuinitatis effectiua virtus ineſſet,& comedentes mortui ſunt. Credamus econtrà fideli ſaluatori Deo, in eo quod non videmus, ſcilicet panem& vinum in veram corporis& ſanguinis tranfiuiſſe ſubſtantiam: vt comedentes atque bibentes viuamus in æternum. Ac reperiuntur quidem veteres, figuram, ſ gnum, ſimilitudinem, exemplar, ſacramentum hoc appellaſſe:verum non ita, vt ideò veritatem in eo corporis& ſanguinis Chriſti negarét. Nam& paulus quod Chriſtus à morte ad vitam reſurrexit, noſtri à morte peccati, ad vitam ratiæ reſuſcitationis ſimilitudinem eſſe vult. Nunquid ideò veram fuiſſe mortem, verã Chri ſti reſurrectionem negauit? Dicit idem Paulus de Chriſto, quod ſit in ſimilitudinem hominã factus, num ideò non eum verum hominem eſſe dicimus? Vocat idem Chriſtum imaginem mnuiſi- „ A ſedc d. dens. lb ſ n ſceal u lbro Hni b tumc l oc d io no a llgir 8. ChrI 7 onie dr mtim 3 ont) * my a men n Alxrm ir Kxdd Kecedh i mit im iketto u lauch an“ ei fer ur ſtism Upi odel lcam In ſtn Au. iter m Kion 61 tl . e en Ha n puſt 2n falt nec a cn. oditid. tum M r. teſt s s geper r. dſum. protit 2 ſangd s. pnequs g- mincal S1 rem, I t an poſtq TI- ſond wmre I1 IISlI 1 O fr EVCHARISTIAE. 47 inuiſibilem Dei,& figuram ſubſtantiæ patris, erit autem quiſquam tam excors, vt proptereà Chriſtum Deum inuiſibilem,& eiuſdẽé eſſe cum patre ſubſtantiæ negare audeat? Itaq; nihil impedit, quò minus idem myſterium& ſit veritas,& figura dicatur. Quemadmodum pluri- bus id verbis Rabanus in ſuo libro, quem de ſacramento Euchariſtiæ inſcripſit, oſtendere co natur. Proferunt Auguſtini verba Petrus Lombardus,& frater eius Gratianus,& Algerus: corpus Chriſti& veritas figura eſt: Veritas, dum corpus Chriſti& ſanguis virtute ſpiritus in verbo ipſius, ex panis viniq; ſubſtantia efficitur. Figura Verò, quod exterius ſentitur. Ex quibus Auguſtini verbis apertè videre licet id, quod ipſi quoq; ſenſus nobis renunciãt, aliud eſſe quod videtur, aliud quod intelligitur. Neq; enim que videntur ſpecies panis& vi- ni, ſunt ipſum Chriſti corpus: quod ſub illis realiter continetur, ſed rectè dici poſſunt figuræ quædam, ſiue exemplaria Chriſti corporis. Repræſentant enim nobis illud Chrilti corpus exangue, quod in cruce pro nobis pependit: ſimul& ſanguinẽ, qui fuſus eſt ibidem in remiſ- ſionem peccatorum noſtrorum, quòèd exangue corpus,& cruor ab illo ſeparatus, nequaquã ſub iſtis ſpeciebus continetur, ſed eſt ibi verus& integer Chriſtus, cum carne, ſanguine, ani- ma,& diuinitate ſua, qualis à Thoma poſt reſurrectionẽ Viſus fuit& palpatus. Repræſentãt prætereà iſtæ ſpecies myſticum Chriſti corpus, quæ eſt colligatio Chriſtianorum ad inui- cem, velut membrorum ſub vno capite. Vocauit etiam Damaſcenus hæc myſteria exempla- ria futurorum, verùm quo ſenſiu ipſè interpretatur, dicens: Non quòd non verè exiſtant cor- pus& ſanguis Chriſti, ſed quòod nunc quidem per ipſa participes reddimur Chriſti diuini- tatis, tũc autem videbimus eum ſicuti eſt, facie ad faciem. Hoc& Cyprianus indicat, dicens: Panem angelorum ſub ſacramento manducamus in terris, eundem ſine ſacramento manife- ſtius edemus in cœlis, non miniſterio corporali, ſæpè repetitis actionibus ad eundem reuer- tentes, ſed conſummato ſacerdotio noſtro, erit& permanebit perpetua& ſtabilis, implens & reficiens nos ſufficientia, qua proferet ſe palam, abſq; vllis integumentis, omnibus con- ſpicabilis, ſummi præſentia ſacerdotis. Itaque ante quadringentos etiam annos illa fuerunt Auguſtini verba catholicis obiecta, quæ ex libro ſententiarum Proſperi cirant iidem illi, quorum fupra meminimus. Sicut ergo cœleſtis panis, qui verè Chriſti caro eſt, ſuo modo vocatur corpus Chriſti, cùm revera ſit ſa- cramentum corporis Chriſti, illius videlicet, quod viſibile, palpabile, mortale in cruce pofi- tum eſt, vocaturq́; ipſa carnis immolatio, quæ Sacerdotis manibus fit, Chriſti pasſio, mors, crucifixio, non in rei veritate, ſed ſignificante myſterio: Sic ſacramentum fidei, quo baptiſ- ma intelligitur, fides eſt. Vnde idem beatus Auguſtinus ad Bonifacium: Nönne ſemel immo latus eſt Chriſtus in ſeipſo,& tamen in ſacramento, non ſoluùm per omnes Paſchę ſolennita- tes, ſed omni etiam die pro populo immolatur, nec vtiq; mentitur, qui interro gatus, eum re- ſponderit immolari. Si enim Sacramenta quandã ſimilitudinem earum rerũ, quarum ſacra- menta ſunt, non haberent, omninò ſacramenta non eſſent. Ex hac autem ſimilitudine, plera- que etiam ipſarum rerum nomina accipiunt. Sicut enim ſecundum quendam modum ſacra- mentum corporis Chriſti, corpus Chriſti eſt, ſacramentum ſanguinis Chriſti, ſanguis Chriſti eſt, ita ſacramentum fidei, fides eſt. Quod ibi dicit Auguſtinus, ſecundum quendam modum, non excludit præſentiam realem corporis Chriſti, ſed ſingulari modo quodam ibi veritatem adeſſe declarat. Quem alio quodam loco explicat, id eſt, non vt videatur, quia non hoc cor- pus, inquit, quod videtis comeſturi eſtis, ſed ſpirituali modo, non ſenſibus expoſito, nec illo manifeſto modo, quomodo in celo contemplabimur. Sed audiamus, quid iis olim reſponderit Algerus. Notandũ, inquit, eſt, immolationẽ, quã non rei veritate dixit fieri, ſola ſimilitudine ſacramenti verã immolationem Chriſti repræ- ſentantis mortẽ, pasſionẽ, crucifixionẽ ipſo myſterio ſignificãte debere intelligi: ſicq́; baptiſ- ma quod eſt ſacramentum fidei, non in rei veritate, ſed ſola ſimilitudine fidẽ dici. Quod ve- rò verã carnem Chriſti ſuo modo corpus Chriſti dixit vocari, cùm re vera ſui ipſius ſacra- mentũ ſit, non ita intelligendũ, quaſi nõ verè dicatur corpus Chriſti, ſed ſuo modo, id eſt, ſibi ſingulariter proprio: quia cũ omne corpus ſit viſibile atq; palpabile, ſolũ corpus Chriſti poſt reſurrectionem mutata natura non ſubftantia, non eſt corporale, ſed ſpiritale, inuiſibile, vt dictũ eſt ſuperius. Quòd verò dixit ad Bonifaciũ, ſicut ſacramentum corporis Chriſti ſecun- dum quendã modum corpus Chriſti eſt, ita ſacramentum fidei fides eſt, intelligendũ eſt de forma panis& vini, quæ non versè, ſed figuratè& nuncupatiuè dicitur corpus Chriſti. Quia igitur Auguſtinus ad comprobandum, quod ſacramentum fidei, fides diceretur, duas ſimili- tudines dedit, vna actualis ſacraméti, immolationis ſcilicet imaginariæ: altera Verò realis, for mæ ſcilicet panis& vini, vt ficut immolatio imaginaria figuratè vocatur mors, crucifixio Chriſti,& ficut forma panis& vini figuratè vocatur corpus Chriſti, fic ſacramentum fidei, ſcilicet baptiſina figuratè vocatur fides: Notandum, quòd in altera harum fimilitudinum, cœleſtem panem, qui verè Chriſti caro eſt, non communi, ſed ſuo& quaſi proprio modo corpus Chriſti vocari dixit: Quia ſcilicet corpus illud non corporale ſed ſpiritale& diui- num præ omnibus corporibus fingulariter vidit: In altera autem ſacramentũ corporis Chri- ſti, id eſt, formam panis, abſolutè ſecundum quendam modum corpus Chriſti dixit, quia commu- 6 45. 12. . In Euchariſtia 1 ſpecies quid re: Præſentent⸗ Lib. 4. cap. 14. In ſermo. de cœna domini. Aug ad Poni: faciui. Jacramentum corporis Chriſti Corpus Chri⸗ ſii eſt. Fidei ſacramen: tum fides eſt. Agerus Lib.z. de ſacrament. Euchariſt. ca. 1g⸗ — —— 2— ———᷑—ÿ—B—ꝭ—ꝭ—᷑—BQñQñQ—ꝭ—ʒñ—ꝭ—ꝑ———— —— Suimundus con⸗ tra Berendas riam 110.2. „ E/4. 54. ACkor. 15. 3. Pes. z. De Faeramen. corporis Chꝛiſti cap. 18. Cap. 19. de ſacram en. Bertramus⸗ DE SACRAMENTO ur, illud dici corpus Chriſti notauit. Quod iſibilis corporis Chrilti dixir, intelligibiliter ſenſualiter accipiendum eſt. Quomodo trei vifibilis eſſe communi figura non exiſtentium, quod dicunt autem inuiſibile corpus Chriſti ſacramentum v tantùm per exteriorem aliquam actionem,& non r acc enim more cæterorum ſacramentorum viſibilium, id quod videri non potel poterit ſignum, niſi exterioris alicuius actionis circa ſe imaginem habuerit? Flæc Algerus. Guimundus verò eadem Auguſtini verba adferens, Hoc, inquir, libera facultate intellige- dictum eſſe de manna, vel de pane, vel vino Melchiſedech, vel de aliquo vete- a corporis& ſanguinis Chriſti fuerũt. Poſſunt enim quo- dammodo per figuram corporis& ſanguinis Chriſti appellari, ficut petra vocatur Chriſtus. Er ideò non ſatis attendit homo quid apponat. Nam fſi ex abundantia de ſacramentis quoq; altaris noſtri id velimus accipere, fidelis& facilis intelligentia patet. Cùm enim ſacramenta noſtra fint ſubſtantiuè corpus illud quod eſt filij Dei proprium, ſunt quodammodo per figu- ram ipſum corpus Chriſti, cuius ſacramenta ſunt, id eſt, Eccleſia. Quod in expofitione ſuper Ioannem confrmat Auguſtinus his verbis: Hunc itaq; cibum& potum ſocietatem vult in- telligi corporis& membrorum ſuorum, quod eſt Eccleſia. Huius rei ſacramentum, id eſt, vnitatis corporis& ſanguinis Chiiſti alicubi quotidie, alicubi certis interuallis dierum in dominica menſa præparatur,& de dominica menſa ſumitur. Idem in quodam ſermone de ſa cramentis. Quia paſſus eſt, inquit, pro nobis, commendauit nobis in iſto ſacramento ſangui- nem ſuum& corpus, quod etiam fecit& nos ipſos: nam& nos ipſius corpus facti ſumus per miſericordiam ipſius,& quod accepimus nos ſumus. Ecce quomodo cibum& potum alra- ris, dixit eſſe quodammodo ſocietatem corporis, quod eſt Eccleſia: Non quod ipſe cibus& potus ſit ipſa ſocietas, ſed ipſius ſocietatis ſacramentum: Et hoc quod accepimus dixit quo- dammodo eſſe nos, quia noſtri ſacramentum. Ita ergo corpus Chriſti proprium eſt quo- dammodo per figuram illud corpus Chriſti, cuius eſt ſacramentum, quod eſt Eccleſſa: Nec mirum, cùm ipſe Dominus per Prophetam dicit: Indumento iuſtitiæ circundedit me, quaſi ſponſum decoratum corona,& quaſi ſponſam ornatam monilihus ſuis. Se dicit ſponſum, quia ipſe ſponſus eſt, ſe dicit ſponſam, quia ipſe eſt quodammodo illud corpus ſuum, quod eſt Eccleſia, cuius ipſe eſt ſacramentum. Hanc intelligentiam nobis aptisſimè ſimilirudo ſe- uuta commendat. Sicut enim dicimus proprium corpus Domini, alterius ſui corporis, quod eſt Eccleſia, ſacramentum: ſic baptiſmum vifibilem, viſibilis alterius inuifibilis, ſcilicet baptiſmi cognoſcimus ſacramentum. Eſt namq; baptiſmus exterior, aqua vifibilis carnem abluens: eſt baptiſinus interior, fides inuiſibilis animam ſimili modo purificans, teſte bea- to Apoſtolo, qui ait: Eide mundans corda eorum. Et iterum: Sic& nos ſaluos facit ba- ptiſma, non carnis depoſitio ſordium, ſed conſcientiæ bonæ interrogatio in Deum. Proin- de ſatls conuenienti& ſana fide intelligere poſſumus dixiſſe Auguſtinum, ſicut ſacramen- tum corporis Chriſti, id eſt, ſicut illud proprium filij Dei corpus, quod eſt ſacramentum cor- poris Chriſti, quæ eſt Eccleſia, ſecundum quendam moduni corpus Chriſti eſt, illud ſcilicet cuius eſt ſacramentum, id eſt Eccleſia: ipſa enim ſponſus: ipſe ſecundum quendam modum & ſponſa: ita ſacramentum fidei, id eſt, exterior baptiſinus pro eo quod fidei ſignum eſt, ſe- cundum quendam modum fides eſt. Ex his patrum ſententiis cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quæ fuerit E ccleſiæ catholicæ per vniuerſum orbem diffuſæx iam inde ab Apoſtolorum temporibus ad hæc vſq; noſtra tempo- ra conſtans fides de veritate corporis& ſanguinis Chriſti: Itaq; totis mille& amplius annis inconcuſſa ſtetiſſe videtur Eccleſiæ fides de præſentia Chriſti corporis& Sanguinis in vene- rabili Euchariſtiæ Sacramento. Quod etiam confeſſus eſt ipſe Ioannes Vicleff quemadmo- dum à Thoma Valdenſi citatur. Anſelmus quoq; teſtatur his verbis. Inter omnes inquiens hæreſium diuerſitates, quæ ſingulæ ſuo tempore impugnauerunt petram ſuper Petrum ædi- ficatam,& quæ in ſoliditate ſua permanente petra colliſe in illa, vt lutea vaſa, ſunt confracte: huius quæſtionis nec mentio facta eſt, niſi in Neſtoriana hæreſi ſola. In qua aſſertores eius, in perſona Chriſti diuina ab humanis penitus ſeparantes. Mariam Theotocon, id eſt, Dei ge- nitricem penitus negantes, ſed ſolius hominis matrem eſſe affirmantes. Cuùm requireretur: Corpus quod de menſa Domini ſumimus, cuius eſſe profiterenturẽhæretica prauitate vel te- meritate ad ſuum errorem detorquebant verba Domini, dicentis: Niſi manducaueritis car- nem fllij hominis. Et ex his verbis aſtruere conabantur, quod ibi ſumimus carnem eſſe tan- tum filij hominis, ne ſi illud corpus Domini eſſe conſiterentur, contra ſe loquerentur, con- ſentientes in Chriſto Deo& homine eſſe vnitatem perſonæ. Hæc Anſelmus. Cæterùm ante ſeptingentos plus minus annos dubitari nonnihil ea de re cœptum eſt. Quam etiam ob cau- ſam à Carolo Caluo Rege iuſſus presbyter quidam Bertramus librum ſcripſit, in quo quale corpus in Euchariſtia contineretur, explicare conatus eſt, atq; ita perplexè materiã hanc tra- ctauit, vt quid ſenſerit intelligi vix queat: ac magis in eorum ſententiam propendere, ſit vi- ſus, quipræſentiam Chriſti corporis in hoc Sacramento negant. Nil tamen is egit ea de re pertinaciter. Quin ſuam inſcitiam propemodum confeſſus libellum ſuum his verbis claufit: ſi hæc minus placuerint, id noſtræ deputetur inſipientiæ, quæ quod optauit, minus efficaciter Valuit re poſſumus rum ſacrificiorum, quæ ſacrament — —Q—QQ—— du kgu me no ver* In Pr 1m bma 1 ſib Gofpo kd beral In. ba r leful un, m X ſa.Nol m. 8. D m greod Uh do tan A in.& erltate 3. marte * i hhcl I Kfllc I. ſcbraic W mat. u an ſol nr erumce ir erdih ue embon n optiem 4 ſetbis te Feunde e eotuag 9 us caul In uerlo Llt. Ne 0o. Ulhelmu „ ſbi ſide t cloreſe le lelos Ch m Wm Sici ur merrote 1 pugnan 1h Apetd benl i Ehuisa de chariſia lwr lgerelc t Aeran, Ibe Tells fc dm mec lte dit her tibe iwila! mena 8 Derßo er üigu. V me ſoper 8 Aul. tin. 6 r wvideh V rum i mnnecdeſ M rſangu. 2l muspet 8 Smlkz. dd dbusg I ii qxo- b a ſtqa. * la: Nee 5 FE ne, qual =onlun, u Sn, cut elsrtudoſ. us omots ulſ Ks ſcllie viL camem ca aſte ber⸗ a 2 factba. DCm Prom- fi Scramen. ra s umco-- elt ad ſclee ela modum r anelhk⸗ ſin am olice per 1 Ex atempe· » Ge Kiusanni Ap in Fene⸗ 2) el T macmo- 01 ⁸☛☛☚ inqulenl rum adr aonfracte 8 Js eius, n I. Dei ge⸗ lreretut. u ate elto — eritis Cal⸗ 2 40 ——P —— —— ——— elle tn⸗ ItUr, COll- erum anle .— b cal⸗ maamo 42 uale M us quo du = hanctüa- 415= — —.,, —— 7. Hnaniit bis claull ι1 efficacltet valuit FE VCHARISTIAE. 45 valuit explicare. Pertinacior autem pauldò fuit in ea ſententia Ioannes Scotus Monachus Be- nedictinus æqualis Bertrami. Cuius librum ea de re ſcriptum nobis videre non contigit. Verùm adeò non fuit hæc illius opinio recepta, vt cum eam in auditorio publicè defendere conaretur, graphiis diſcipulorum prius excscatus, deinde confixus, iuſtam impiæ ſue doctri- næ mercedem acceperit. Quoniam autem vixit eodem illo ſeculo Paſchaſius, librum& ipſe ſcripſit de corpore& ſanguine Domini in Sacramento Euchariſtiæ, quo quæ minus Catho- licè dicta fuerant à Bertramo& Scoto confutauit. Ex huius autem Seoti libris hæreſim ſuam haufiſſe Beréẽgarium narrat Landtfrancus, pri- mus vt ille fuiſſe videatur, qui manifeſtè Chriſto aduerſari non dubitaret dicẽti: Hoc eſt cor⸗ pus meum, ac figuram, ſignificationemꝗ; corporis eſſe affirmaret. Quam etiam ob cauſam à Leone Nono Pontifice Romæ Concilio congregato, communione ſanctæ Eccleſiæ fuit priuatus. Quoniam autem id abſente Berengario factum erat,& adfuturus propediem ſpe- rabatur eodem anno, Vercellenſe Concilium fuit indictum. Ad quod ipſe quidem non ve- nit, duo tamen Clerici, qui ſe legatos eius dixêre, præſtò fuerunt. Qui cum defendere Beren- garium,& eius errorem tueri vellent, primo ſtarim congreſſu victi ſimt. Itaq; poſt exactam de veritate Chriſti corporis& ſanguinis in Euchariſtia diſquiſitionem. Berengarius perpe- tuo anathemate, niſi reſipiſceret, ab eodem Põrifice damnatus eſt. Mortuo vero Leone, cum nondum prorſus malum eſſet ſopitum, V ictor ſecundus Papa Concilium Turonis con gre- gauit, in quo tum preſidebat illius nomine Hildebrandus, qui poſtea Papa factus, Grogorius ſeptimus fuit appellatus. Coram hoc Berengarius panem& vinum in Sacrificio Domini non vmbraticè, ſed verè Chriſti carnem& ſanguinem fieri, dato propria manu Sacramento confirmauit. Sed accidit illi, quod eſt in prouerbio: Canis ad ſuum vomitum reuerſus eſt:& ſus lota in volutabro cœni. Quapropter mortuo Victore, Nicolaus ſecundus Romæ Conci- lium iterum celebrauit, vbi rationibus apertisſimis conuictus Berengarius, coram Pontifice & vniuerſa ſynodo centum tredecim Epiſcoporum errorem ſuum anathematizauit,& con- fesſionem bonam(libet enim Guimundi verbis vti) quam Turonis fecerat, præbito identi- dem propriæ manus Sacramento, librisq; ſitis in medio Concilio Vulcano traditis, renoua- uit illis verbis, quæ in decretorum& ſententiarum libris videre licet. Mortuo verò Nicolao, tertiò in eundem errorem recidit. Quamobrem denuò Romam accerſitus eſt, anno mil- leſimo ſeptuageſimonono, menſe Februar. Pontificatus Gregorij ſeptimi anno ſexto, vbi cùm ipſius cauſa toto biduo diligenter examinata fuiſſet, errorem ſuum tertio die confeſſus, coram vniuerſo Concilio, tertiò palinodiam cecinit,& abiurata hæreſi, veniam nihilominus impetrauit. Nec ex eo tẽpore fuiſſe relapſus legitur. Quin illud potius de eo ſcribit æqualis eius Guilhelmus Bibliothecarius Malmesberienſis, quod cùum in Epiphaniarum die mortem inſtare ſibi videret, producto genutu, recordatus quot miſeros quondam adoleſcens, primo erroris calore, ſecta infecerit. Hodie, inquit, in die apparitionis ſuæ apparebit mihi Dominus meus Ieſus Chriſtus: propter pœnitentiam, vt ſpero, ad gloriam: vel propter alios, vti timeo, ad pœnam. Sic ille non mediocrem dolorem oſtendit, quòd multos mortalium in hunc tam impium errorem adduxiſſet. Oppugnauerunt autẽ Berengariũ ſtrenuè, Landtfrancus& Anſelmus Cantuarienſis: Gui- mũdus Auerſanus: Fulbertus Carnotẽſis: Hugo Lingoniéſis: Adelmanus Brixiéſis, Epiſcopi. Hildebertus Archiepiſcopus Turonenſis,& Algerus monachus Cluniacenſis. Primus igitur hæreſis huius auctor Berengarius fuiſſe videtur, cũ ante illũ nemo tam apertè dogma eccleſię de Euchariſtia oppugnauerit, quem tamen illius ex animo pœnituiſſe, nõ obſcuris coniectu- ris colligere licet. Itaq; cùm, ipſo palinodiam canente, fuiſſet extincta, nondum anni centum interceſſerant, cùm per Petrum a Brugis fuit renouata. De quo ſcribit Petrus Cluniacenſis, quòd Zelus fidelium apud ſanctum Aegidiũ, flammas dominicæ crucis ab eo ſuccenſas eum concremando vltus eſt: atq; ita impius ille de igne ad ignem: de tranſeunte ad æternum tran ſitum fecit, hærede nequitiæ ſuæ relicto quodam Henrico. Vtriuſq; autem impia dogmata non disſimilia his, quæ nunc ſparguntur, grauiter admodum, idem Petrus Cluniacenſis in cadem illa Epiſtola cõfutat. Et ab hoc Petro à Brugis atq; Henrico videntur originem tra- xiſſe Valdenſes, quos etiam Pauperes de Lugduno fiue Picardos vocaât, cum ſub illud ipſum tẽpus hæc ſecta exorta fuiſſe credatur. Vixit autem ſub idẽ tempus Petrus Abelhardus quo- que: Cui& ipſi Bernardus impingit, quod de Sacramento altaris parũ rectè ſenſerit. Extant apud Otthonem Frigenſem Epiſtolæ quædã Innocentij duæ, quibus hæreſim eius damnat. Idem à Lucio quoq; ſecundo factum ſcribit Plato. Verùm& hic ſuos errores omnes recan- tauit, ac pœnitẽtiam acturus, vltrò ſibi Cluniacum elegit, vbi reliquũ vite ſuæ téẽpus degeret, ac ſeculi curis omnibus relictis, Deo ſoli contẽplando vacaret, aſſentiente cõiuge ſua, quæ& ipſa monaſteriũ virginũ ingreſſa, facta fuit Abbatiſſa. Ad quam extat Epiſtola Petri Clunia- cenſis, qua miris laudibus Petri huius Abelhardi ſanctimoniam extollit. Sub idem tempus fuiſſe nonnulli volunt Almericum quoq;, qui docuerit non aliter eſſe Chriſti corpus in Euchariſtia, quàm in alio quopiam pane, ſed inter errores eius ab Innocen- tio tertio in Concilio Lateranenſi damnatos hic non reperitur. G0 10 LIoan Scolu. Paſehaſius de Fudhariſtia ſeriptt. Berengarii hæ reſis vnde. De Con/ diſt.ꝛ. ca. ergo. Berengarius erro rem reuocauit, S abiurauit& Chriſti carnem verè& ſangui⸗ nem, in ſacrificio domini fferi ſa- cramento con: firmauit. Berengarius ter- tio hæreſin re: uocauitt. Berengarius de ſua, multori que ſedustione dole: bat moriturus cont. Berẽgarium ſeriptorem. Guilhel. lib. 3. ca 58. et. ⸗0. de ge⸗ flis Anglorum. Petrus à Brugis. Epiſt. 1. Henricus. X Valdenſes ſeu Picardi. In vita Bernardi lib. 3 cap· 5. L ib. i. cap. a. Frederici. Lib.. Epiſt. 20. Epipha. aff.s. Niece tas Lib.]. de rebus geſtis Alciu Angli. Corpus Chriſii totum quom 0do fimul mulii ſu⸗ mat, declaratur. D E SACRAMENTOG 5 2 1.— 2. 2, Quod autem in Oriente quoque ſecta Sacramentariorum aliquando floruerit, non ita facilè reperiri poſſe putamus. Quamuis in ſecunda Nicęna Sinodo cuiuſdam erroris circa 14- cramentum E uchariſtiæ Iconomachos arguere videtur Epiphanius. Ducentis plus minus poſt Berengarium annis, hiſtorià quandam ſcripſit Nicœtas, in qua narrat, quod cum dogma de diuinis myſteriis vulgatum fuiſſet, in contrarias factiones Chri ſtianos diuiſerit. Palam igitur, mnquit, in foro& in triuiis, ab vnoquoque res veneratione& ſilentio dignè, in contemptum adducebantur. Nam poſt Georgium NXiphilinum, qui ſeptem annis Eccjeſiam gubernauit, Ioannes Camaterus Patriarchalem ſedem ſuſcepit, quem cum oportuiſſet, quod Xiphilini tempore dogma pullulare cœperat, radicirus extirpare,& ſubii- cere quidem anathemati, qui fuit auctor illius pſeudomonachum Siciditam tanquam hæ- reſiacham,& noua introducentem dogmata,& aliis ipfius exemplo filentium imponere, vt myſterium rurſiis eſſet myſterium: nihil tale fecit. Verùm diſſerendi quadam arte,& demonſtrationibus vſus eſt, quibus adduci poſſent ad conſentiendum contradicentes: in his, quæ humani ingenij captum excederent, nec vllius artificij indigerent: quin& cate- cheticas quaſdam orationes compoſuit, quibus ieiuniorum dies inſtare nunciaret, vt ad ſpi- rituale certamen ſeſe inſtruerent: ac ex parte dogmatis huius meminit, vnde ortum ha- buerit,& quxæ ſibi de illo viderentur. Quæ verò dicerent qui contra ſentiunt, ſilentio præ- teriit: puto proptered, quod eſſet refutationem veritus. Cumque in dogma. tractandum incubuiſſet: ea obiiciebat tanquam A contraria ſentientibus dicta, quæ neque norant, neque cogitarant vnquam. Nam cum in quæſtionem vocaretur, vtrum quod percipitur à nobis, ſanctum Chriſti corpus incorruptibile ſit, quale fuit poſt pasſionem& reſurrectionem, an corruptibile: quale fuit ante pasſionem. Orthodoxi quidem dicebant incorruptibile, cum diuinorum myſteriorum perceptio, confesſio quædam ſit& recordatio, quemadmodum pro nobis mortuus ſit& reſurrexerit Dominus, ſicut magnus ille Cyrillus in Theologia tra⸗ dit:& quod ſi quis particulam acceperit, totum eum Chriſtum acceperit, quem Thomas palpauit:& quod manducat eum qualis fuit poſt reſurrectionem: vt Ioannes Chryſoſto- mus affirmat iis verbis: O rem admirandam, qui ſedet ad dexteram Patris, in manibus no- ſtrüm peccatorum inuenitur. Et iterum: Floruit in lege, adoleuit in Prophetis, maru- ruit in cruce, manducatur poſt reſurrectionem. Et paulò pôſt: Nihil aliud id eſt quod per- cipitur, quàm illud corpus, quod morte ſuperata, vitæ noſtræ fuit exordium. Vt enim modicum fermentum, ſicut ait Apoſtolus, totam maſſam ſibi reddit ſimilem, ſic immor- tale factum Dei corpus, cùm in corpore noſtro fuerit, torum id in ſe commutat& tranſ- fert. Illa quoque producta fuerunt Eccleſiæ luminaris Eutichij: Totum igitur ſacroſan- ctum Chrilti corpus& ſanguinem accipit homo, etiamſi particulam aliquam acceperit. Di- ſtribuitur enim indiuiſibiliter inter omnes propter immixtionem. Quemadmodum ſigil- lum vnum, omnes imagines ſuas& formas omni materiæ, cui imprimitur, impartit,& ni- hilominus manet vnum poſt factam communicationem: non imminutum nec mutatum, propter ea, in quibus expreſſum eſt, etiam ſi numero plura ſint. Itidem, quemadmodum vna vox ab vno aliquo prolata,& in aëre diffuſa,& in eo qui protulit eam tora manet, òð per aërem diffuſa tota ad aures omnium perfertur, nemine auditorum plus aut minus per- cipiente: verùm tota eſt indiuiſibilis& integra apud omnes, quamuis ij, qui audiunt decem millium numerum ſuperent: cùm tamen& ipſa ſit corpus. Nihil enim aliud eſt vox, quam ickus aër. Nullus itaque dubitet, poſt myſticum ſacrificium& ſanctam reſurrectionem, incorruptibile& immortale ſanctum& viuificum corpus& ſanguinem Domini, quod exemplaribus per Sacerdotes imprimitur, non minus, quàm prædicta exempla, ſuas vires integras conſeruare,& totum in totis inueniri. Ponit poſteà Nicœtas diuerſam hereticorum opinionem, quam adſcribere longum eſſet. Meminit etiam huius diſputationis Fuſtachius, vitam Eutichij Conſtantinopolitani Patriarchæ deſcribens, quæ eſt in. 7. tomo Lippomani. Ex quo colligere licet, quod etiam illo tempore fuerit de hoc ſacramento non leuis di- ſceptatio. Quæ tamen citò fuit ſopita. Nondum autem interceſſerunt anni ducenti, cùm ſi- cut Berengarius in Gallia, ſic extitit in Anglia Ioannes Vicleff, qui cùm de venerabili Eucha riſtiæ Sacramento non diuerſum à Berengario ſentiret, quoniam tamen, quàm fuiſſet error illius omnibus deteſtabilis non ignorabat, minimeè fuit auſus id præ ſe ferre, ſed ſicut narrat de eo Thomas Valdenſis, qui pluribus voluminibus impios eius errores cõfutauit, ſe nobiſ- cum eſſe fimulabat, cum non eſſet: volens videri Catholicus,& æmulus ſcripturarũ in vultu, plenus Berengarius in fructu, damnat eum, inquit, in verbis, honorat& ſalutat in ſentétiis. Præter hos vix fuit alius quiſquam, qui palàm hoc tam impium dogma pertinaciter tueri conaretur. Oriens præſertim, intactus ab hac peſte fuiſſe videtur: cùm præter Neſtorium, de quo ſuprà meminimus ex Anſelmo, nemo ſecùs de Sacramento hoc ſenſiſſe credatur. Por- ro Berengarij ſeculo Calliam ſolam& eam non totam, lues hæc fuit peruagata, nuſquã ex- tra fines Calliæ progreſſa. Similiter& Vicleffi doctrina, trecentis plus minus annis poôſt, non ferè ſpargebatur, niſi in certis quibuſdam Angliæ locis. Cæterùm hoc infelici uo noſtro, poſteaquam non infeliciter audacia ſua Luthero cesſi, dm ers r dlerun enn acent um confin m mx Rxrol t üma in drerr⸗ ur Mtorſe er Kerar Ker ine wom Wr inſar H veſt din m Wc hriſt n: mpſ M 4„ficll a Utem 17 no 1en Flin aiei pre dum -al ue dur— dis, tiot, an ptib. um madlum heo A tua nem Amas 8 C ſto⸗- mafr arno- hetih: atu- eſt q Sper- um.] nim n, r anor- nec Atum) uem m ddum —et.& tota= net, d aut 1* 2s per- audi a siecem deſt= quam reſurt= Onem Do 12, quol mpla 5 VIfe am H=* Corum onis achüu no LI manl. ton uis d „ 41 gduch cum 8 16 veneſ=-i Euchh u= et errot ſe It nara , 44. 1.„ Sd==n noblr pti 1 vulto utat mentetlb erti wer tuel . rN rium,d ſect. Por⸗ ſqud er- gat la 4 5 oſt, nol 1 a0: V ſ 1 ceg V EVCHARISTIAE. 45 . & eius verbum apud multos, tanquam Dei verbum adorari cœpit. Andrèas Carolſtadius, qui Lutheri fidus Achates initio fuerat, ſuum& ipſe nomen ad poſteros illuſtre trãſmittere cupiens, Berengarij veterem hæreſim renouauit, ac primus ætate noſtra ſectæ Sacramentarie fuit auctor. Cuius ingenium non disſimile Berengarij fuiſſe narratur. Nam ſicut Berengarius fuiſſe ſcribitur ſtupidus& arrogans, ac leuisſimis moribus præditus, non aliter a Melanchto- ne depingitur Carolſtadius. Sic enim de eo loquitur, vbi agit de cauſa Sacramentaria. Carol- ſtadius primus excitauir hunc tumultum, homo ferus, ſine ingenio, ſine doctrina, ſine ſenſu communi, quem nullum vnquam humanitatis officium aut intelligere, aut facere animaduer timus, tantum abeſt, vt in eo manifeſtatio aliqua Spirituſſancti animaduerſa ſit. Addit autem & hoc alio quodam loco. Quod ficut Lutherus Papæ, ſic ille vicisſim odio Lutheri non ali- qua pietatis opinione, controuerſiam hanc de cœna Domini mouerit. Ab his itaque Ducibus Sacramétariorum heæreſis eſt profecta, Berengario& Carolſtadio, qui ſtupidisſimi fuiſſe fe- runtur. Carolſtadium porro, quandoquidem impunè quiduis audendi cuiq; licentia fuit per- miſſa, ſequuti ſunt Zuinglius, Oecolampadius, Caluinus, per quos tam longe, tamque latè hæreſis hæc ſpurcisſima propagata nunceſt, vt Lutherana iam extincta propemodum eſſe videatur. Qua de re gloriantur etiam Sacramentarij, quorum vnus libellum edidit, cuius hæc eſt inſcriptio. Victoria veritatis& ruina Papatus Saxonici. Conſtat autem, etiam ipſi Luthero, ſectam hanc tantæ ſemper abominationi fuiſſe, nihil vt ſit viſus magis execrari. Ita⸗ que propagatores illius vocat Sathane miniſtros, mendaces, imò mendacium ipſum. Et mo- net omnes, vt haudaliter fibi caueant à Zuinglio, quam à Satanæ veneno. Scribit& hoe in quodam libro ſuo nunquam ſe legiſſe rurpiorem hæreſim, quæ ſtatim initio tot inter ſe ca- pita, tot ſectas habuerit, etiamſi in principali cauſa, vtpotè in perſequendo Chriſtum vnani- mes exiſtant. Huius igitur exemplo, qui ſunt hodie veri Lutherani, ſectam hanc ſic execran- tur, vt aqua& igni illis interdicant, nec in ſuis terris Zuingliano, aut Caluiniano cuiquam receprum impunè dari permittant. Quis autem vnquam futurum initio putaſſer, qua ſecta non Catholicis magis, quam ipſis etiam hæreticis tam eſt deteſtabilis, eam intra paucos an- nos tam longè tamꝗque latè propagatam iri? ſed verum eſt, quod ſcribit ille, quamuis ethni- culs E*Oεᷣ τ◻6 106:rog, VAScrs al. Licere ſibi voluit Lutherus, in pluribus Eccleſia- ſticæ doctrinæ capitibus, Eccleſix iudicio, ſuum iudicium anteponere, veteres ritus& cære- monias abolere, nouos inſtituere, ſacramentorum numerum imminuere, Sacerdotium& ſa crificium abrogare, atq; ita Deum in ordinem quodammodo cogere, cui ſoli propriè debita eruirus eſt ſacrificium. Plus aliquid permitti ſibi voluerunt Zuinglius& Caluinus,& quæ duo Lutherus reliqua fecerat Sacramenta, reiecerunt. Quin& Chriſtum ipſum ex Eucha- riſtia ſuſtulerunt, neq; mendacij veritatem arguere veriti funt, de veritate, deq́; præſentia ſui corporis dicentem. Hoc eſt corpus meum. Quo magis autem blaſphemam hanc ſuam opi- nionem confirmare queant, negant Chriſtum in natiuitate ſua tranſiuiſſe per clauſium virgi- nis vterum, negant, cum à mortuisreſurgeret, clauſo monumento exiuiſſe, negant à reſurre- ctione per oſtia clauſa ad diſcipulos intraſſe. Quorſum autem rem ad extremum euaſuram putamus? Quod ſi non eſt verum, quod ip- ſa dixit veritas, accepto pane& vino, Hoc eſt corpus meum, hic eſt ſanguis meus, iuxta re- ceptum tor ſeculis in Eccleſia ſenſum, quid impediet, quò minus eadem hac ratione verum eſſe negetur, iuxta ſenſum eiuſdem Eccleſiæ tot ſeculis approbatum, quod veritatis dixit di- cipulus, Verbum caro factum eſt? Si nihil, niſi quod rationi conſentaneum eſt, credere nos oporter, certe non minus abhorret à ratione, neq; minus cum ea pugnat, eum, qui natura Deus eſt, carnem noſtram indutum, tot& tantis calamitatibus ſubiectum, tot probris affe- ctum, tot ſuppliciis excruciatum, mortem ad extremum,& quidem non magis acerbam, quam ignominioſam crucis mortem oppetiuiſſe, quàm quod idem Deus, panem in corpus, & vinũ in ſanguinem ſuũ conuerterit. An autem deſunt hoc infœlici noſtro ſeculo, qui ſicut illud, Hoc eſt corpus meum, ſic& hoc negare non dubitent, Verbum caro factum eſt? Et fer- tur quidam, cùm opinionem ſuã confirmare conaretur, nõ eſſe præſens in Euchariſtiæ ſacra- aento Chriſti corpus: hanc rationem produxiſſe, quod nullam de virgine carnem Chriſtus Vnquã ſumpſerit, ſed haudaliter, atq; Sol pertranſit per aquam, nec humoris ex ea quicquam contrahit, ſic illum per vterum virginis tranſiuiſſe. Quis autem pius non obturauerit aures ſuas ad has tantas blaſphemias? Quis cum illo ſancto viro non exclamauerit, bone Deus, in quæ tempora me ſeruaſti? Sed quod ſuo tempo re dixit Baſilius, reſolutam eſſe quamuis blaſphiemam linguã, id hac ætate noſtra, non minus verè dici poteſt. Nulla eſt enim tanta blaſphemia, quam vel eorum linguæ proferre non au- deant, qui dum Eccleſiæ iudicio ſuum iudicium anteponunt, contra ſenſum& conſenſium illius venire nihil dubitant: vel eorum aures ferre non posfint, qui magiſtros hos ſequuti, ſemel ab Eccleſia Dei volunrarij ſe præciderunt. Huc demum redacta res eſt, poſteaquam ſibi quiſque licere voluit, quamlibet occulta fidei myſteria pertractare, ac ore in cœlum poſito, ſecreta cœleſtia ſic rimari, nihil vt ſuo non tribuat, nihil Eccleſiæ iudicio non dero- get. Non poteſt hac vna re quicquam eſſe pernicioſius. Si quidem homini Chriſtiano 1 1 creden- 8* Andr. Carolſta- dius faeramenta: nam hæreſim renouauit. In epiſt. ad Frede ri cum Vicontum. Faeramentariai hæreſin Lutho- rus& Luthera- ni abom: nauturs in epiſtolaad Albertun Mar- chionem in Pruſ⸗ ſia Ducem. In confeſ.de ciena domini- Contra Zuin- gliũ,& Caluin. G alios nouos Vielefhſias. Arift. lib. 2. Phy: ſicorum. Facramẽtdriæ ha reſis propagatio, G blaſphemia. „ Nolc. ) Vox eſt Pohcar= pi quemadm odi citat Eu ſelius lib.ʒ⸗.cap.⁊ o. Eccle hiſt. Baſilius. Epiſt. o· 4 — Alat.z. Eſa. 7. Eccle.z. De Gmbolo. Hom l. Opera diuina cre denda: ſed non Cap. 40. credendum eſt. Non diſputandum, non diſcutiendum, non qu ex fide viuit, dicit ſcriptura, non ex argumentis, adhibendo, iit, vt ad fidei præmia perueniamus, de autem omiſſa in ratione comprehendẽdis iis num ſuperant, fruſtrà laboramus. Hoc eſt ris,& fortiora te ne ſcrutatus fueris:ſed qu ribus operibus eius ne fueris curioſus. Non eſt eni dita, videre oculis tuis. Scrutator maieſt ſebio Emiſſeno. Non cogites, nec intra te Diuina opera non diſcutienda ſu rum nouitas. Sed ſufficiat tibi omnipot tiæ conditoris. Non cauſeris, ſi non ſubiaceat 6 PE MATERIA SACRAMENTI xrendum, quomodo. Iuſtus aut rationibus. Cæœleſtibus myſteriis fidem ſicur ſcriptum eſt: Credite& initelligetis. Fi- ‚quæ ſenſum omnem& intellectum huma- ‚quod Sapiẽs nos admonet: Altiora te ne quaſiue- x tibi præcepit Deus, ea cogita ſemper,& in plu- m tibi neceſſarium ea, quæ ſunt abſcon- atis opprimetur à gloria. Præclarè dictum eſt ab Eu- dicas: quomodo, aut quo ordine hoc fieri potuit? nt, ſed credenda. Non te confundat, nec trepidum faciat re- ens auctoritas: Sed ſit pro luce rationis magnipoten- ſenſui tuo ordinationum cœleſtium magnitu- do: excedit diuini opificij dignitas, humanæ mentis anguſtias. Quid ſibi ſpeciale, quid pro- uaret incomprehenſibilis illa maieſtas, ſi ſemper comprehendere posſit ſapientia lcirudines cœ leſtium ſecretorum? Quiſquis ergo ille es, qui obſcurorum profun ſed curioſitate rimaris, hoc potius infinua cordi tuo, vt diuinas diſpenſationes, antò difficilius inueſtigare videris, tanto reuerentius admireris. Quid haberent ſuperna ſi noſtræ familiariter ſcientiæ ſubiacerent: Et ideò quantò minus capis operis in- enſatoris mirare conſilium. Et iterum: Ne dicas, illud posſibile eſt, illud fieri non poteſt, quia qui te magna credere iusſit, omnipotens eſt. Diuinis rebus ad- miratio adhibendaeſt, non credulitas abneganda. In omnipotentem te credere cõfirmas, ſed ſi de factis eius dubitas, imbecillitatem omnipotentis accuſas. Haæc de veritate corporis& ſanguinis C hriſti ih ſacramento Euchariſtiæ dicta ſufficiant. Mæretici ſcriptu: ram& verbum dlei prætexũt ſuuis dogmatibus. Ioan. 1o. 2. Cor. 11. Seripturæ non in 1—.. legendo, ſed in in 0 ₰ relligendo ſunt. De Materia buius Sacramenti. CAPVT XL. Ateria huius Sacramenti panis eſt,& vinum aqua mixtum: Neque enim aliter illud conficere licet, cuùm ita ſit inſtitutum à Chriſto, cuius inſtitutionem ab homine vio- lari fas non eſt. Quam eriam ira firmiter obſeruauit ſemper,& obſeruat etiamnum Eccleſia Dei, nunquam vt ab ea ſibi diſcedendum eſſe putauerit. Quamobrem neclicuit per 11. 3 c licebit cuiquam aliter aut conſecrare, aut poſt conſecrationem offerre, aut oblarione facta ſumere: nihil vt ſit, quod arguere quiſquãà Eccleſiam inſtitutionis Chri- Verùm hic videre licet miram ſerpentis calliditatem: qui cùm intelligat inuictam eſſe rem concordiam ſimul iunctam, omnia facit vt illam rumpat, vt vnitatem ſcindat, vt coniunctos diuidat ac ſeparet, quod non aliter ſuis inſidiis eos oportunos fore perſpicit. Nam caſtrorum hanc aciem ordinatam perrumpere nulla ratione poteſt: ſed qui deſeruerint ordines, in his debellandis nihil eſt ei negocij. Huc ergo vt adducat homines, quo ſegregent ſemetipſos, nihil curæ, diligentiæ, ac laboris prætermittit. Quamobrem non ſtatim orditur ab eo, quod ſolùm habet maximè propoſitum, vt Chriſtum tollat ex Euchariftiæ ſacramento, vt corpo- ris eius& ſanguinis veritatem negare doceat, neque enim non intelligit verſipellis iſta be- ſtia, quod hac ratione facilè deterreret omnes. Quamobrem captat initio beneuolentiam, cùm fit in artis Rethoricæ præceptis diligenter exercitatus: fingit ſe Chriſti cauſam agere, illius iniuriam dolere: queritur huc audaciæ progreſſos homines, vt illius inſtitutioni dero- gare, vt contra illam plebi calicem adimere veriti non ſint: Eſſe diſerta Chriſti verba, Bibite ex hoc omnes: contra hæc ventum eſſe, cum populo calix eſt ſubtractus. Non eſſe ferendam tyrannidem hanc Ponrtificum, qui tantùm ſibi licere volunt, vt Chriſti etiam inſtitutionem violent. Vides lupum, à quo vt caueremus monuit Chriſtus, veſtimentis ouium indu- tum? vides Satanam in angelum lucis transfiguratum 2 Dolet ſcilicet iniuriam Chriſti, quĩ ſtugium ſuum omne in hac vna re conſumit, vt Chriſtum tollat non ex hoc modò ſacra- mento, verùm ex omni etiam hominum memoria. Quid nos ad hæc? Vellera, quibus obuoluit ſe lupus, hoc eſt, elege Dei prolatam ſententiam, libenter amplectimur: grata nobis eſt lanarum hæc mollities, verum intereà cauendum nobis eſt ab aculeis dentium lupi ferocis. Diximus hac de re non pauca, cum de Eccleſia ſermo nobis eſſet. Quoniam verò temporum horum peruerſitas hoc imprimis poſtulare videtur, inculcandum eſt etiam diligentius. diſcuiienda. prium reſer hominum, a da, non fide, om. proxime llall ſequeuti. pretioſum, tellectum, tantò magis diſp Euch. materia. N 1 eam aliquando, nec ¹¹*d. ſti violatæ iurè posſit. Fatanæ frandes in decipiendis fidelibus. Cant. s. Mat. 26. Hæreiici lupi dæmoniaci- 3. Cor. Il. 1—„. ·.. 3. ⸗.. 9 Libet autem hic adſcribere grauisſimi, doctisſimiq; viri, cui perpetuum fuit cum hæreti- cis certamen, ſententiã. Memento, inquit, neminem næreticorum eſſe, qui ſe nunc nõ ſecun- dùm ſcripturas prædicare ea, quæ blaſphemat, mentiatur. Hinc enim Marcion, verbum Dei jr neſeit⸗ cùm legit, neſcit: hinc Photinus hominem Ieſum Chriſtum cùm loquitur, ignorat: hinc& 1...„.— gabellius, dum: Quòd ego& pater vnum ſumus, non intelligit, ſine Deo patre,& fine Deo plio eſt: hinc& Montanus per inſanas fœminas ſuas Paracletum alium defendit: hinc 1 & Manichæus& Marcion legem odit, quia litera occidit,& mundi princeps diabolus eſt. Omnes ſcripturas ſine ſenſu loquuntur,& fidẽ ſine fide prètendunt. Scripturs enim non in le gendo dn 4 pes 9 19 ch ſT alol. in d Ia 2¹ Jiun autn uaud on felos ſn Sd nl bei en 43 19 M m u Binde * apr. ecan. d. Ia t ihnn u Fferhu u Ver ne puln 8 xd9 m elcip tr oeſen a tumpt d kr& r fente b h Npriſ t Aluter mn mper! la preft ln Smodi ſt. agui in aüülts n dtuma der Wvobn d ern& t deempo A Sdomia an Beltſda m oneh m. Girur. ſte viaaſcp er Ferr uur mrſedli- Im roſum ndt quiope lm dnele Utume dadm t hoſtian mum dells, 105, 5. um O uit an d 1 dem ge te ſn genn de 8en d — S — —»* —— nitu. Ipro. t enta rofun n pem Drbsin. 1 sldli usal. I ias ſet — ‿ deriant. rillul Uee vi. Ar emnun 1,uitper 3t yffere u a Chr- d us ſſe ren vt Sunctos al a rorum 01 c K, in lü nlr Stiplos u e Jd, qpoc 11 Cofpo⸗ ſi! liſtabe- el 2 KeDtian, 5 agete, it Ei dero- 11 ĩ 5. Bibite e rendan nit tionem am indu- 1m 1 Iſti, qul e go ſacta- ls quidus ee ar: Drala = zentlum ſe duonlam daumtt etiam Jrhereti 1— 5 ſecllt- 1 ufm Del k hinc& — iine —„& mn = us eſt. n non I 1 1do legel jt: hinc KVCHARISTIAE. 50 egendo ſunt, ſed in intelligendo: non in præuaricatione ſunt, ſed in charitate. Ex his Hilarij verbis illud diſcimus, vt non ſtatim quicquid verbum eſſe Dei prætenditur, id verbum eſſe Dei credamus. Non enim quodſſcriptum in libris Canonicis reperitur, ſed quod ſanè in illis intellectum eſt, hoc verbum Dei cenſendum eſt. Diximus de Arrio, quòd ſcripturam protu- lit, Pater maior eſt me; Sed quo ſenſi ille protulit, non erat verbum Dei. Neque verò ſolus id Arrius. Omnes propemodum haretici ſcripturarum teſtimoniis ad errores ſuos confir- Hilarius in li. ad Conſtantium. Ioan. 14. mandos vfi ſunt. Nulla enim eſt ad fallendum via facilior quàm ſi vbi nefarij erroris ſubin- ducitur fraudulentia, ibi diuinorum verborum prætendatur auctoritas. Quomodo ſolent f2 2uſth,Emif qui mortiferos herbarum temperant ſuccos, incondito, aut in aliquo mellito poculo, ne- 5 3ee n ſcientibus propinare, quod guſtus mentita ſuauitate componunt virus amaritudinis, obſcui- iautur phar: rant fraude dulcedinis. Prouocat prius odor poculi, ſed præfocat infuſus ſapor in venis: mel"macopelis eſt quod aſcendit in labia, fel eſt, quod deſcendit in viſcera: Sic iſti ſub ſpecioſo ſcripturæ& Euangelij titulo, ſuuum legentibus virus,& fel propinant. Mel eſt, quod aſcendit in labia, ſcriptum& Euangelij nomen: Fel& virus piſtilens eſt, quod in viſcera deſcendit, ſcripturæ prauus intellectus.. Scripturam proferebat Nouatus. Imposſibile eſt eos, qui ſemel ſunt illuminati, guſtaue- runt etiam donum cœleſte,& participes facti ſunt Spirituſſancti,& prolapſi ſunnt, rurſus re- nouari ad pœnitentiam: Si hoc ſenſiu protuliſſet, negari vt diceret per hæc verba ſecundum baptiſmum, quod, ſicut ab Ambroſio,& Auguſtino animaduerſum eſt, ipſum etiam renoua- 2. hl 2. ge tionis verbum ſatis indicat, quæ in baptiſmi, non in pœnitentiæ Sacramento confertur. Dei peæniten, cap.z. verbum erat, neq; fas eſſer cuiquã homini Chriſtiano contradicere. Quoniã verò non ſecun- ahn in epiſt. 4 1— 8.... 4 ad Kom dum baptiſmnum per hęc verba, ſed lapſis negari pœnitentiam intelligi voluit, tuum hoc ver- 4 bum erat 6 Satana per Nouatum loquentis, non erat Dei verbum. Nunquàm enim, quod dictante ſcripſit hæc Apoſtolus, Spirituſſanctus, qui ſumma bonitas eſt, qui ſpem in nobis erigit, hoc ſenſu verba hæc accipi voluit, vt omnem veniæ ſpem præcideret, ſi poſt baptiſmũ in peccatum prolapſi eſſemus. Profertur& nunc ſcriptura. Qui crediderit,& baptizatus fuerit, ſaluus erit. Euntes docete Marc. vlt- omnes gentes, baptizantes eos,&c. Si hoc ſenſu profertur, vt quicunq; rationis compos eſt, Mat. vls. cùm ad baptiſinum acceſſerit, fidem adferat, ſine qua imposſibile eſt placere Deo, quam niſi attulerit, ſalutem conſequuturus non ſit, Dei verbum eſt omni veneratione amplectendum: Sin autem per hæc verba paruulos à baptiſmii Sacramento velis excluſos, quod ij fidem non Baptiemus pam habent, quæ eſt ex auditu, tuum eſt hoc verbum Satana, qui ſaluti mortaliũ inuides,& qui- uulorum. bus potes modis etiam impedire conaris, non eſt verbũ Dei. Nam qui vult omnes homines 1.T1m. z. ſaluos fieri, qui guſtauit mortem pro omnibus, qui ſanguinem ſuum æquè pro paruulis fudit Heb.⸗4.,. atq; pro adultis, nunquàm eos excluſos a regno ſuo voluit, ad quod extra baptiſmũ aut ba- Pe egie. ... 5.. 4 3. tex ſeriptura. ptiſmi votum aditus mortalium patet nulli: cum præſertim etiam in terris verſatus, teſtatam vnaraſue, omnibus voluntatem ea de re ſuam fecerit, dicens: Sinite paruulos venire ad me. Et niſi con Hebr. c. Hebr. i- Mat. 18. uerſi fueritis,& efficiamini ſicut paruuli, non intrabitis in regnum cœlorum. Quamuis illi Ide bic clem. ſuam fidem propriã ad baptiſmum non afferant, ſufficere tamen illis voluit benignus& mi- Sanfee ſericors Dominus Eccleſiæ fidem, in qua, cùm baptizantun(quoniam fidei ſacramentunm ba- Apoſtolis. ptiſmmus eſt) habitum in eo fidei cõſequuntur,& iã deinceps fideles vocantur& ſimt: vt ſi eo ipſo momento, quo baptizati ſunt, deceſſerint, in fide& confesſione Chriſti nominis deceſ- ſiſſe credãtur. Nam etſi propter defectum rationis actu fidem adhuc exercere non poſſunt, ſi tamen vita ſuppeditauerit, cum ad vſum rationis peruenerint, exercebunt. Profertur ab aliis quoq; ſcriptura. Non in manu facta ſancta Ieſus introluit exemplaria verorum: ſed in ipſum cœlum, vt appareat nunc vultui Dei pro nobis. Neque vt ſæpè offe- rat ſemetipſum, quemadmodũ Pontifex intrat in ſancta per fingulos annos, in ſanguinealie- no(alioqui oportebat eum frequenter pati ab origine mundi.) Nunc autem ſemel in con- ſummatione ſeculorũ ad deſtitutionem peccati per hoſtiam ſuam apparuit. Et quemadmo- 1 dum ſtatutum eſt hominibus ſemel mori, poſt hoc autem iudicium: ſic& Chriſtus ſemel oblatus eſt ad multorum exhaurienda peccata. Et iterum: Hic autem vnam pro peccatis offerens hoſtiam, in ſempiternum ſedet in dextera Dei: de cætero expectans, donec ponan- tur inimici eius ſcabellum pedum eius. Vna enim oblatione conſummauit in ſempiternum Sacrificium miſt ſanctificatos. Si quæ ſcripta ſunt ab Apoſtolo ſic accipiantur, vt viſibiliter& ſenſibiliter ſouchi⸗ Den ſemel tantum Chriſti corpus in ara crucis oblatum fuiſſe dicatur, eo genere oblationis .„.—.. 2 quo inſpectante populo vniuerſo mortem pro nobis oppetere dignatus eſt, quodꝗue de- inceps eiuſdem generis alia oblatio non ſit expectanda(nam neque neceſlaria eſt, cùm ad redimendum genus humanum vniuerſum, ad abluendos omnes à peccatis, ad ſancti fican- dos, ad iuſtificandos omnes, vna illa hoſtia abundè ſuffecerit) Dei verbum eſt: Certum enim eſt& indubitatum, quòd Chriſtus reſurgens a mortuis, iam non moritur, mors illi vl[e 1„ lbris car trà nõ dominabitur. Quod enim mortuus eſt peccato, mortuus eſt ſemel. Sed ſi ita hæc ver- minum,& in ba interpreteris, vt incruentum illud ſacrificiũ(ſic enim non à Gregorio modò Nazianzeno, iore ac poſle⸗ „ 8..—... riore contra lu⸗ verum& patribus in ſacroſancto Concilio Epheſino congregatis appellari legimus) in quo ſianum Oyauione- EHebr. s. Hebr. Ie. Rom. 6. 1 2 memoria DE MATERIA SACRAMENTI memoria fit& repręſentatio ſacrificij pro nobis in cruce peracti per Pontificem noſtrũ Do- minum leſum Chriſtũ, vt illud in Eccleſia deinceps amplius non eſſe celebrãdum exiſtimes: tuũ hoc eſt verbum, o Satana, qui per impium Caluinũ,& eiuſdem fariné nõ paucos alios id populo perſuadere conaris: nõ eſt Dei verbum. Nunquam enim Spirituſſanctus, quo ſugge- rente Paulus hæc ſcripſit, ſic ea verba intelligi voluit. Cuius rei, ne cæteros commemorem, Nom 17. vel ſolus Ioãnes Chryſoſtomus, Pauli germanus interpres, locuples teſtis eſſe poteſt: qui ſcri Jacrifcim Chri bens in illud caput ad Hebræos: Quid ergo nos, inquit? Noönne per ſingulos dies offerimus? 2 an nhe Offerimus quidem, ſed ad recordationenn facientes mortis eius: Et vna hæc eſt hoſtia, non oſfertur. multæ. Quomodo vna eſt,& non multæ? Quia ſemel oblata eſt, oblata eſt in ſancta ſancto- rum: hoc autẽ ſacrificium, exemplar eſt illius: idipſum ſemper offerimus. Nec nunc quidem alium agnum, craſtina alium, ſed ſemper eundem ipſum. Proindè vnum eſt hoc ſacrificium, hac ratione. Alioquin quoniam in multis locis offertur, multi Chriſti ſunt? Nequaquam: ſed vnus vbique Chriſtus,& hic plenus exiſtens,& illic plenus, vnum corpus. Sicut enim qui vbique offertur, vnum corpus eſt,& non multa corpora: ita etiam& vnũ ſacrificium. Pon- tifex autem noſter ille eſt, qui hoſtiam mundantem nos obtulit: ipſam offerimus& nunc, Lut. 22. quæ tunc oblata quidem conſumi non poteſt. Hoc autem quod facimus, in cõmemorario- vcoriub.n., nem quidem fit eius quod factum eſt. Hoc enim facite, inquit, in meam cõmemorationem. Non aliud ſacrificium, ſicut Pontifex, ſed id ipſum ſemper facimus: magis autem recorda- tionem ſacrificij operamur. Quid dici potuit clarius ad quotidiani ſacrificij noſtri rationem explicandam?& ad Pau- faerißcdi cbeiſu li vel Spirituſſancti porius per Paulum loquentis ſententiam explanandamè Primum diſcri- in cruce oblaiaz men oſtendit inter ſacrificium quod offertur à nobis in altari quotidie,& quod in cruce ſe- Aiiſſe ſcrifcio mel eſt oblatum à Chriſto, nunquam ad eundem modum amplius offerendum: quod illud dheriasn in mortem oblatum ſit, hoc fiat in mortis recordationem. Deindè eandem hanc& illam ho- ſtiam eſſe demonſtrat: idem enim verum& viuum corpus immolatur in altari, quod ſemel in ara crucis fuit immolatum, quamuis immolationis eadem ratio non eſt. Proptereà ſacri- ficium hoc vocat exemplar illius, quod in cruce peractũ eſt. Ibi enim verè oblatus, verè paſ- ſus, verè mortuus eſt Chriſtus: hic eorum, quæ ibi acta ſunt, fit repræſentatio. Docet ad ex- tremum, quicquid eius facit Eccleſia, eam ex Chriſti præcepto facere, qui, quod ipſe corpus ſuum in mortem ſemel obtulit, à nobis in ſuæ mortis recordationem iugiter offerri iuſſerit. Veruùm hac de re paulò poſt pluribus diſſeremus, nam nunc ideò tantùm iſta commemorare viſum eſt, planũ vt omnibus faceremus, non eſſe ſtatim tanquam Dei verbum accipiendum, quicquid è ſcripturis in prauum aliquem ſenſum detortis, profertur. Scriptura fuit ea quoque, quam contra Chriſtum ipſum tentans eum Satanas adduxit: Pſal.„o.&-.—..... 3 Thanes Angelis ſuis mandauit de te, vt cuſtodiant te in omnibus viis tuis. In manibus portabunt te, 2. Corinth u. ne fortè offendas ad lapidem pedem tuum. Sed quo ipſè ſenſu produxit, non Dei, ſed ipſius Jatanas per ſbeu fuit Satanæ verbum, qui ſi ſe tràs figurat in Angelum lucis, non eſt magnum, ſi miniſtri eius doapoſtolos olim—.. ſ— Teeenan 2e transfigurentur velut miniſtri iuſtitiæ: Non elt magnum ſi fuerunt ſemper,& ſimt etiam ducebat. nunc Pſeudoapoſtoli& operarij ſubdoli, transfigurates ſe in Apoſtolos Chriſti. Etiam ante Ss 24.,27. natum Chriſtum non niſi ſub verbi Dei prætextu Satanas per Pſeudoprophetas populum .29.——.. r.. 1 4 ſeducebat. Quoties enim id apud Prophetas legimus de illis dictum: quòd currebant, cum eos non miſiſſet Dominus: quòd ſubindè vociferabantur, Verbum Domini, os Domini lo- quutum eſt: Hæc dicit Dominus: cùm tamen hæc Dominus loquutus non eſſet, quæ ipſi di- Galat.1. cerent. Iam qui Calatis aliud annunciabant, quàm quod à Paulo acceperant, ſub Euangelij titulo doctrinam ſuam populo venditabant. Sic enim ad eos Paulus loquitur: Miror quòd ſic tam citò transferimini ab eo, qui vos vocauit in gratiam Chriſti, in aliud Euangelium: quod non eſt aliud, niſi ſunt aliqui, qui vos conturbant,& volunt conuertere Euangelium Chriſti. Quem locum enarrãàs Ioannes Chryſoſtomus: Huiuſmodi, inquit, diaboli fraus eſt, haud quaquam nudos proponere laqueos, quibus venetur homines. Erenim ſi dixiſſent: Deſciſcite à Chriſto Galatæ, vitaſſent eos velut impoſtores& corruptores: Nunc verò, ſi- nentes eos in fide manere,& interim fraudi prætexentes Euangelij nomen impunè, ſum- maq; audacia perfodiebant domum, videlicet iis, quæ dixi, obtentis velamentis, per hæc no- mina cælantibus parietum perfoſſores. Quoniam igitur illi ſuam impoſturam appellabant Euangelium, ipſe etiam aduerſus nomen repugnat,& c. Quidè an tibi non videtur his ver- bis eos graphicè depingere, qui Euangelium, qui Dei verbum noſtro ſeculo ſic ſibi ſolis ar- rogauerunt, vt eius poſſesſione Chriſtianos omnes excluderent? adeò, vt niſi Lutheri quis .Corna n. amplectatur impoſturam(hane enim bona pars eorum, qui diſceſſerunt ab Eccleſia, vocat Laicis ſub vnane Euãgelium) Chriftianum cenſeri nolint, quamlibet is Chriſti ſe doctrinam& eius Apoſto- an ſub viraque Iorum ſequi profiteatur,& præ ſe ferat. Quibus nos rectè cum Paulo dicere poſſumus: An a Th nauen, vobis Dei verbum procesſit, aut in vos ſolos peruenit? Bilitc ex het om Sed expendamus nunc& hanc ſcripturam, cuius gratia iam alias aliquot excuſsimus. Tee i Scriptum eſſe aiunt, Bibite ex hoc omnes. Quibus autem verbis rectius iſtis reſpondebimus, quàm quibus non disſimili Arria- norum hel I ſ9 9 Delb 2 le pabel p 1u0S i le enl fct 1u 4 I ſel⸗ ſu it,l 1 „M 1 A b2 v 1 4 Un- 7 Uc i ck ſu 1 Gn 1 54 1o. t 1 3 0 ul 7 a 8 IT A h Te Nur 12i ⸗0 „ Kud un du Lbl. do, larcj mt tane x d Mnus, r,- Tinrer Stom Kalo öDic Nep tK alig turos! MHore mdele. Ifuer diult Scxre Ulael noder delcri qudcb atec Hüta enole dridig nini gurah t. Cua ii tr kccelt mmoc balib ui no. fub 3 n Dan tomu iſa V img a, non V Banctdo. wicen * fccium, am:lel üm ci —u bon⸗ = nunc, mnn aiſci. Aruceſ. 1od illus — am ho. qi zemora 4t dendum, dduxir 81re buntte, Ii zed ipuu ſie riſtrieiu 1 nt etinm ſtEEiamanc a opulum dant, cum 2 Aminibo. unngel IAr ror qudd da ageliom. r mpelium a a frauseh it äxiſer. a verd ſ⸗ Ine, ſum- 2 r hæc ho- 1 pellabant r lis ſer- mi ſolis ꝗ- heri quis Iſa, Vocd- 8 s Apoſto⸗ 9 juus: Ana ☛ ſsimus. ili Arris- norum IZIVCHARISTILAF. 51 norum inſaniæ reſpondit olim Ambroſius. Scriptum eſt, inquiunt, Nemo bonus niſi vnus Deus. Scriptum eſt, agno ſco, ſed litera errorem nõ haber, vtinam Arriana interpretatio non haberet. Apices in crimine ſunrt, ſenſus in crimine. Dictum Domini Saluatoris agnoſco, ſed conſideremus quando dicat, cui dicat, qua circunſpectione dicat. Hunc ſi ſenſum eſſe vis, vt quibus hoc dictum eſt, non licere putes Sacerdotibus aut con ficere aut offerre, aut oblatione facta Chriſti corpus& ſanguinem ſumere, niſi ſub vtraque ſpecie, Dei verbũ eſt: quod obuiis, quod aiunt, vlnis reuerenter amplectimur. Sic enim Chri- ſtus inſtituit, ſic vna, ſancta, catholica, Apoſtolica ſemper obſeruauit Eccleſia, neq; faciet vn- quam, vt iſtud Chriſti mutet inſtitutũ. Sin autem illud ex his verbis colligere conaris, quod eis tanquam Chriſti præcepto cuncti cõpellantur ad vtriuſq; ſpeciei communionem, quod aliter ſaluo eſſe nemini liceat, tuum eſt hoc verbum, ò Satana, qui per hanc viam& opinio- num,& animorum in Eœccleſia Dei diſsidium excitare conaris: non eſt verbum Dei. Legan- tur, quæ præcedunt verba: totus ille Iocus accuratius expéẽdarur, cuiuis erit perſpicuum, cum in domo, vt Paſcha eum diſcipulis ſuis Chriſtus mãducauit, quàm fuiſſe, Mariæ domum, quæ fuit Marci mater, ſcribit Alexander monachus in laudatione, quam edidit in Apoſtolum Bar nabam, vt habetur in ſeprimo tomo vitarum Lipomani: alij quoq; nonnulli fuerint, nemi- nem tamen in illa cœna præſentem adfuiſſe præter duodecim Apoſtolos. Quod etiam à Sy- meone Metaphraſte memoriæ traditum accepimus, qui ſcribit, quod cùm traderet myſteria Dominus, diſcipulos quidem vnaà habuit accumbentes, matrem autem iuſsit curam gerere mulierum, quæ miniſtrabant. In oratione de vita& dormitione ſanctiſsimæ Deiparæ, quæ habetur inter tomos vitarum, quas in vnum sollegit Aloyſius Lypomanus Epiſcopus Ve- ronenfis, tomo. 6. Clarius autem id à Clemente demonſtratur libro vlrimo Conſtit. Apoſto- licarũ,& à Iuſtino in Apologetico. Itaq; ſolis Apoſtolis accumbentibus hæc verba dicta eſſe videntur. Dicit Matthæus: Veſpere autem facto, diſcumbebat cum duodecim diſcipulis. Dicit Marcus: Veſpere autem facto, venit cum duodecim. Dicit Lucas: Et cùm facta eſſet hora, diſcubuit:& duodecim Apoſtoli cum eo. Putâsne temerè factũ eſſe, quòd numerus iſte duo- decim ita diligenter ab omnibus Euangeliſtis expreſſus eſt? Præuidebant illi Spirituſancto pleni, futuros nouiſsimis temporibus, qui ex verbis ipſorum, tanquam à Chriſto preęceptum eſſe defenderent, quod ab ipſo præceptum eſt nunquam: atq; ideò in exprimendo numero tam cauti fuerunt& diligentes, ad ſolos vt duodecim Apoſtolos, quos etiam tum Sacer- dotes inſtituit Chriſtus, verba hæc pertinere demonſtrarẽt: vt illi neceſſariò ſumerent ſacris operantes: cæteri verò, quin& illi ipſi extra ſacrificium, Euchariſtiam ſub vtraque ſpecie ſu- mendi, nulla eſſent neceſsirate adſtricti. Quamobrem nihil adferunt iſti ad inſtitutum ſuum probandum, ex eo loco, vbi cœam Domini deſcribitur. Nam quod præceperar Chriſtus, id ab Apoſtolis factum eſt, atteſtante Marco, quòd biberunt ex eo ommnes,& fit etià nunc ab iis, qui ſacris operantur. Intellexerunt hoc, qui ante centum annos vetuſtum Eccleſiæ morem, quo ſub altera tantùm ſpecie cõmu- nicatur, mutantes priuata ſiia auctoritate ſibi calicem vſurparãt, ex his verbis: Bibite ex hoc omnes, errorem ſuum confirmari non poſſe: quamobrem ad adſtruendum illum, verba po- tius Chriſti, quæ ſunt apud loannem, producenda putauerunt: Niſi manducaueritis carnem filij hominis,& biberitis ſanguinem eius, non habebitis vitam in vobis: Quæ tamen veiba, qui triginta his annis prodierunt, de ſpirituali, non de ſacramentali manducatione intelligi volunt: Quæ etiam ſi de ſacramentali manducatione accipiantur(ſicut accipi rectè poſſunt de vtraq;) tamen in toto illo capite, neq; calicis, neq; vini ſit vlla mentio, magis vt ad rece- ptum Eccleſiæ morem, quam ad iſtorum errorem probandum, facere videantur. Quamob- rem non modò præceptum vbi dati iuſſerit, ſed nec exemplum vbi dederit ſub Vtraq; ſpecie Chriſtus aliis, quam Apoſtolis quiſquam in ſcripturis reperiet, cùm oſtendi contrà poſsit à nobis, qui non erant ex Apoſtolorum numero, duobus illis in Emaus euntibus, hoc ſacra- mentum ſub altera tantum ſpecie datum eſſe. Nam quem illis fregerat panem Chriſtus, non ſimplicem panem, ſed ſacramentum fuiſſe corporis& ſauguinis Chriſti teſtantur vno ore Chryſoſtomus, Auguſtinus, Beda, Theophilactus. Quin& Hieroſolymis vnius tantum ſpe⸗ ciei communionem in vſu fuiſſe, ex his, quæ de fractione panis in actis Apoſtolorũ ſeripſit Lucas, diſcimus. Totum præterea Ioannis caput ſextum, ſicut paulò antè commemora- uimus, nullam neque calicis, neque vini facit mentionem, nec obſcurè indicat, ſufficere ſo- lam ſpeciem panis, cùm dicit: Qui manducat hunc panem, viuet in æternum. Quod ſi ſpectes figuras, quibus hoc Sacramentum in lege fuit præſignatum, agnum illum Paſcha- lem,& manna quod de cœlo Iudæis fuit ſuppeditatum, figuram illius geſsiſſe reperies: De iis comedebant omnes, de liquore verbum nullum. Quin illud in Leuitico porius legi- tur, quæ libamina iuxta ritum illius temporis oblata, conſiſtebant in liquidis, in vſum Sa- cerdotum omninò ceſsiſſe, neque ſibi portionem eorum aliquam offerentes laicos vſurpaſ- ſe: vt hæc quoque figura ad eum, quem retinet Eccleſia catholica, morem confirmandum pertinere videatur. Ad quem abrogandum non modo nihil profertur è ſcripturis, verum etiam ex iis ſanè intellectis cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, vtranque ſpeciem ab iis tantuùm, 13 qui De ſicee lib. z c.t. In ſeriptura ex⸗ ponenda cenſide= rãdaæ eircã ſlantiæ Cæna Domini in domo Mariæ m tris NMarci, ſolis Apoſtolis præ: ſeniibuz. Cap. vlt. Matth. 26. Marc. 14. Lulc. 22. In cena Apoſlo⸗ los Facerdotes inſtituit. Ioan 6. . 2 Comnaun ſab vna ſpecie. Lut. 24 Chn ſ.hom. j. in Matthæum. Aug lib. 3. de con ſenſu Euangeli⸗ ſiar um cap. 25. Et de tem pore ſerm. 14 0. Beda in Luc li. 6. Theop hi. in Luc. Adtor. 2. Exod. 12. Exod.:6. Leuit. 46. G Ie. Communid ſub vtraque ſpecie lai cis neque præ: cepta neque ne⸗ ceſſaria⸗ SACRAMENTI Cap. 40- DE MATERIA qui ſacris operantur, Quid ergo quiritaris, O Satana, præceptui Ateram extra ſacrificium ab omnibus rectè ſumi. Chriſti violari, quod hac quidom de re nullum eſſe conſtat? Quid ſi ille ipſe, quo tu quaſi flabello quodam Vſus es ad iſtos in Eccleſia Dei yentos& tempeſtates excitandas, cuius opera tam multos à Chriſto,& à corpore eius Ec- cleſia ſegregaſti, teſtimoniũ contra te feret, nihil eſſe de vtraq; ſpecie ſumẽda à Chriſto præ- Cash. ad Eotmos ceptum? Lege quæ ſcripſerit ad Boëmos nondum in reprobũ ſenſum datus: hæc illius Ver- ba reperies. Quoniam pulchrũ quidem eſſet vtraq; ſpecie Euchariſtiæ vti,& Chriſtus hac in re nihil tanquam neceſſarium præcepit, præſtaret pacem& vnitatem, quam vbiq; Chriſtus præcepit, ſectari, quam de ſpeciebus ſacramenti contendere. Lege quæ ſcripſit idem in Eu- chariſtiæ declaratione. Non dixi, inquit, neq; conſului, neque eſt intentio mea, vt vnus, aut aliquot Epiſcopi propria auctoritate alicui incipiant vtramꝗ; ſpeciem porrigere, niſi ita con ſtitueretur& mandaretur in Concilio generali. Sic ille non prorſus adhuc odio erga catholi cam Eccleſiam excæcatus. Sed& poſtquam argumenta illi per te Satana ſuppeditata ſunt, quibus ſacroſanctum Miſſæ ſacrificium euertere, atq; ita redemptionis noſtræ per Chriſtum i cruce factæ memoriam omnem abolere penitus conaretur, ſcripſit his verbis in libro, quĩ de formula Miſſæ inſcribitur: Si quo caſu Conciliũ ſtatueret, minimè omnium nos vellemus vtraq; potiri:imò tum primùm in deſpectum Concilij vellemus aut Vna, autt neutra,& ne- quaquãà vtraq; potiri,& planè eos anathema habere, quicunq; auctoritate talis Coneilij po- tirentur vtraque. Hæc iuratus ille tuus, œſtro tuo percitus: in cuius ſcriptis, vt facileẽ menda- cem agnoſcere liceat, vix vlla pagina reperitur, in qua ſecum ipſe non pugnet. commnnicandi Cum itaq; ſcripturæ, pro recepto magis Eccleſiæ more, quàm contra illum facere videan- Pei Beca tur, cauſæ niliil eſt, quamobrem tanta contentione calix nunc exigatur. Sed fuit, aiunt, eius Infantib us data—.——.. 4 4 olm Euchuriſtia. Vſus in primitiua Eccleſia. Fuit, ſed non in vniuerſa. Dedit vtranq; ſpeciem Corinthiis Pau- Dion. Eeclecter. lus: dedit alteram tanrũ Hieroſolymitanis Iacobus. Qua de re nullum extabar Chriſti præ- 8 9n 3. de ceptum, abundabat vnuſquiſq; in ſenſu ſuo. Etiam infantulis mox vt lauacro regeneratio- tradt.. ,1.... Lhis nis ſanctificati funt, Euchariſtia dabatur in Eccleſia primitiua, ſicut ex Dionyſio Areopagita, Aug. epiſt. 1o⁷. Cypriano, Auguſtino, Innocentio,& Sozimo Pontificibus abundè liquet. Neqʒ; id ſine ob- 2ier enarvets tẽtu verbi Dei fiebat. Nam ſiue illud proferas: Bibite ex hoc omnes, ſi ad alios eriã, quam ad nb.. cap.:o. quos dictũ eſt Apoſtolos, referendũ exiſtimas: ſiue illud, niſi manducaueritis carnẽè filij ho- Et conira luia. minis,& biberitis ſanguinẽ eius, non habebitis vitã in vobis: vtrunq; æquè ad paruulos atꝗ; ſ theh ad adultos pertinere videtur. Nam qui dicit omnes, neminẽè excludit: excluſi ſuint nihilomi- mipognoſticwn, nus infantes ab vtriuſq; ſpecie, vel potius ab ipſius corporis& ſanguinis Chriſti ſacramen- Lur.5 tali participatione, neq; tamen quiſquam eſt ex nouatoribus iſtis, qui proptereà cœlum ter- Innoc.epi.ꝛ6.. 4 ræ miſcendum putet. Quid autem cauſeæ eſt, quamobrem, qua auctoritate fecit Eccleſia, vt ab omni ſacramen- tali Chriſti corporis manducatione paruulos excluderet, eadem auctorirate non liceat illi iuſtis& grauibus ex cauſis, non ab ipſius Chriſti corporis& ſanguinis, ſed à ſpeciei tantum alterius vſu, eos, qui ſacris non operantur, arcere, cum ſub vna æquè ſit integer Chriſtus, at- ue ſub vtraque? neque ſit in ſpecie ſalus, ſed in eo, qui ſub ſpecie continetur, Domino no- Actor. 4. ſtro Ieſu Chriſto, extra cuius nomen aliud non eſt, in quo nos fieri ſaluos oporteat, neque vel de altera, vel de vtraque ſpecie extra ſacrificium ſumenda, Chriſti præceptum extet vl- lum, verùm Eeccleſiæ poteſtas conceſſa ſit, quòd ratio temporis poſtularet, ea de re ſtatuen- „. Quanquam& eius rei licet exempla proferre, vbi cum ratio poſtulabat, non modò ven- mutata.. 3. 4 4 3. Gen.7. tum eſt ſine peccato contra Dei præceptum, verumetiam illud ipſum ſine expreſſo Dei man⸗ Seee dato eſt abrogatum, Circunciſio& Sabbatum, quin à Deo præcepta ſint, inficias ire po- 0/ο.1. teſt nemo:& tamen etiam ſub lege& circunciſio in deſerto,& ſabbati ſanctificatio bello ingruente ſine peccato fuit à Machabæis intermiſſa: Quin etiam vtrunq; poſteaquam Chri- ſtus morte ſua, quod illa figurabant, impleuerat, ab Eccleſiæ conſuetudine remotum& prorſus fuit abrogatum. Non quòd vtrunque obſeruare malum eſſet, ſed quòd ſolicita de ſalute noſtra mater Eccleſia, nihil nobis cum Iudæis eſſe commune voluit. Sed ad noſtra Matih. vle Sacramenta veniamus. Nnne Chriſtus formam baptizandi præſcripſit? In nomine Pa- tris,& Filij,& Spiritus ſancti. Formam tamen hanc Apoſtolos non obſeruaſſe legimus, quos in ſolius Ieſu nomine baptizaſſe ſcribit Lucas, neque tamen vociferabatur quiſpiam Actor.a. Chriſti inſtitutionem violari, contraque præceptum eius veniri. Quod aperrius certè eſt de hoc Sacramento quam de Euchariſtia ſub vtraque ſumenda ſpecie. Poſtulabat hoc illo- chriſti nomen. rum temporum ratio; vt Ieſu nomen& eius virtus quam maxime inculcaretur fidelium mentibus: tum& illud intelligebatur, quòd ſolius huius nominis appellatio, totius eſſet Baſil.ad Amphi deitatis confesſio, ſicut à Baſilio ſcriptum,& ab Ambroſio legimus repetitum. Quare non lochium cap.. hoc ipſum cogitatur in alterius ſpeciei ademptione? quandoquidem vnius ſumptio, totius 8 eſt Chriſti communicatio. Factum eſt tamen poſtea, vt quam Chriſtus præſcripfit formam, Jer anch enens ad eam Eccleſiam redeundum eſſe putaret. Deinde verò, Nnne pręceptũ à Chriſto videtur, prius vt doceantur, qui baptizandi ſunt? Euntes, inquit, docete omnes gentes, baptizantes 1. Macha b. 3. cos. Et alio loco: Qui crediderit,& baptizatus fuerit, ſaluus erit. Velle videtur, vt fides, que ex- auditu dictü lcenti ungel hiicks! Lardle propt erſit rdura cetern nis col es cum oadme ls:acce Itclca asce Pinno rautem pud ofüile, reprebe Itt ſe e perh Trticllar efueri orroſu 1 cxpit Fpud npora ium. naric d nplus on bie n Kal ſum no fälpr — enü p nuper rennne ſariah iyſuad teann mouu aifi—1 rgac ij ditat. rC 3r mnlid) u 08 Ne 45 utra, Cond; cile n u. cere V el. it aig; uinthi. Chri r e⸗ regel=. Arec c,; id 1=- eriä,qt Sal carmme t io- parul 22— unt ni Iu- iſti ſa aun- ea cœſ f nr- nni ſan 2nn- non Ie ili pecieſ w um er Clr Sa- „Don s no- porté! le otum W- 1de rän en- onm en- reſſoſ== ddl, inficht po⸗ ctifc d'ello teaq e kri- rel n& suod i Etade Sed oltra Inn Sge Pa- ruaſſ= müb, batu bim verti rte 3 ulab 21 cilb⸗ rretl lelnum — s ellet jo, ras el un te noll 1 r cotils rig rmam, ur etu⸗ es, izantes IJcuser auditu EVCGHARISTIAE. 52 auditu eſt, Daptiſmũ præcedat. His ſcripturæ locis vrgent maximè Anabaptiſtæ, clamant& ipſi, violari pręceptum Chriſti baptizandis paruulis, qui doceri non poſſunt: Et tamen ab iis, qui malunt Euangelici quam Chriſtiani vocari, quòd cuiuſuis potius, quam Chriſti Euange lium ample ctuntur, illi ipſi Anabaptiſtæ pro hæreticis habentur. Neque videtur eis(& qui- dem rectè, nam hac in parte cum Eccleſia ſentiunt) quicquã fieri contra Chriſti præceptum baptizãdis paruulis, cum ad ſolos adultos hęc verba pertineant. Iam verò quid eſt baptizare? Nonne imnergere,& in aquam deprimere? Quem immergẽdi ritum religioſè tenuit,& ad poſteros etiam tranſmiſit Eccleſia primitiua, neq; tamen continuauit poſteritas. Quanta au- tem religione mos hic in Eccleſia primitiua fuerit obſeruatus, velex eo colligi poteſt, quòd cùm Clinici, hoc eſt, in lecto propter ægritudinem decumbẽtes, aſpergi ſiue perfundi cœpiſ- ſent, dubitarũ eſt de perfuſione illa, quæ nunc etiam in vſu eſt, vtrum pro baptizatis haben- di eſſent, qui perfuſi tantum ſiue aſperſi fuiſſent. Quam dubitationem diſcutiens Cyprianus nihil referre ſcripſit, perfunderenturne, an mergerentur: quòd in Sacramentis ſalutaribus ne⸗ cesſitate cogente,& Deo ſuam indulgentiam largiente, totum credentibus conferũt diuina compendia. Non purauit ille diuinam benignitatem externis rebus alligatam eſſe, ſed fide potius excipi cœleſtem munificentiam. Ecce in vno baptiſmi ſacramento quàm multa mu- rata ſunt, non dicam contra præceptum Chriſti, ſed quod negari certè non poteſt, contra; ſcri pturæ verba: nullos tamen ea res in Eccleſia Dei motus peperit, neque eſt aliquis, qui tria verba cum quioquam hoc nomine commutanda eſſe putet. 43 Quæ, malium, eſt hæc amentia? quod de ſpeciebus, ex quibus non eſt ſalus, taiita eſt alter- catio, cum tannen neque recens, neque perpetuum ſit hoc Eccleſiæ de Vtraque ſpecie ſumen- da interdictũ! Non deſunt etiam ex eorum numero qui ſegregauerunt ſemetipſos, qui ante mille& centii annos in Epheſino Concilio, quod eſt vnũ ex quatuor illis, quæ tanquã qua- tuor Euangelia à Chriſtianis omnibus recipiuntur, fuiſſe ſcribũt decretũ, vt ſub ſpecie panis tantũ à laicis Euchariſtia ſumeretur. Inde traxiſſe putatur à nonnullis nomé, laica cõmunio, cuius in Sarclicenſis,& in Agatenſis Concilij decretis fit mentio. Decretũ autem illud fuiſſe creditur propter abolendã hæreſim Neſtorij, qui ſub ſpecie panis carnem ſine ſanguine, hoc eſt cadauer: ſub ſpecie vini ſanguinem abſq; carne, hoc eſt cruorem, contineri blaſphemabat. Hic error durat etiam nũc, Scimus enim vtriuſq; ſpeciei vſium permiſſum fuiſſe alicubi qui- buſdam, cætera catholicis, hac verò ſola in re ab Eccleſia ſegregatis, modò confiterentur, ſub ſpecie panis corpus& ſanguinem, ſub ſpecie vini ſanguinem& corpus contineri. Quorum Sacerdotes cùm deliberandi ſpacium fibi dari petiuiſſent, poſtridie in templis populũ è ſupe- riore loco admonuerunt: dixiſſe Chriſtum, accepto pane, hoc eſt corpus meum nõ addidiſſe & ſanguis: accepto verò calice, hic eſt ſanguis meus, non addidiſſe& corpus: hominem ve- rò velle, vt dicatur, hoc eſt corpus& ſanguis: hic eſt ſanguis& corpus. Quæſiuerũs deinde, vtri magis credendum ſit, Chriſto ne Deo, Deiq; filio, an homini? magnosq́; motus excita- runt, atq; irritos Pontificis conatus, in reducendis illis ad vnitatem Eecleſiæ fecerunt. Non Videtur autem hic error eſſe disſimilis errori Lucianiſtarum, ſimul& Apollinariſtarum, ſicut legitur apud Auguſtinum. Qui cùm legerent, verbum caro factum eſt, negabant animam in Chriſto fuiſſe, quòd nudè ſcriptum eſſet, verbum caro, non autem, caro& anima factum eſt. Quos reprehendens Epiphanius: Ecce, inquit, dicit ſcriptura, Formauit Deus hominem:& non dixit, fecit ipſi epar, aut pulmionem, aut cor, aut venas, aut neruos, aut alia quæ ſunt in corpore. Per hoc intelligimus, vnum quid eſſe ex toto fabrefactũ hominem ipſum, eò quòd non particulatim compoſitionem totius animalis ſcriptura explicat. Quæ fuerit igitur cauſa ſecundum quoſdam interdicendi ſpeciei alterius vſum, iam dixi- mus. Porro ſublata cauſa, non multò poſt ceſſauit hoc interdictum,& Vtraq; ſpecies vſurpa- ri rurſus cœpit. Qua tamen in re non idem apud omnes mos obſeruabatur, quòd apud alios vtriuſq;, apud alios alterius tantùm ſpeciei fuit vſus, donec ad Gregorij tertij Pontificis Ro- mani tempora ventum eſt: Quo ad Eccleſiæ gubernacula ſedente, Germania Chriſti recepit Euangelium: ac ducentis pôſt annis Polonia,& ſiiccedente tempore nonnullæ Septentrio- nales aliæ nationes, apud quas vini vſus prorſus fuit incognitus. Nam& in Germania non multò amplius quàm trecenti anni interceſſerunt, cum excoli vineæ cœptæ ſunt, quæ tamen & ipſa non vbique vini ferax eſt. Apud nos verò nunc quidem frequentior, parentum verò noſtrorum& auorum memoria, rarus& perexiguus vini fuit vſus, ac minor etiã, quo tem- pore primum noſtris maioribus Euangelij lumen affulſit. Hoc itaque Gregorio tertio Eccle ſiæ vniuerſali præſidente ante octingentos plus minus annos tacito quodam populorũ om- nium conſenſiu vtriuſque ſpeciei communio videtur abrogata. Nam qui vino abundabanrt, cùm alios nuper ad Chriſti fidem conuerſos propter vini penuriam vtraque ſpecie vti non poſſe viderent, ne quid ea res pareret offendiculi, quòd non vnus& idem apud omnes ritus obſeruaretur in hoc præſertim Sacramento, quod propriè ſymbolum eſt vnitatis, ab vtriuſ- que ſpeciei vſu abſtinendum ſibi eſſe putauerunt, altera tantum contenti. Ciſelbertus vixiſſe creditur ante annos plus minus 600. Docuit is tranſire ſubſtantiã panis in ſubſtantiam cor- poris& ſanguinis Chriſti,& ſufficere vnam tantum ſpeciem exhiberi multitudini. 1 4 Ae Baptiaxdre quid ſit. Aſperſio Clin⸗ corum efficax. Lib. 4. epiſt.. Vrbanus Regiut in prioribus locis communilbus. Communio laica ſub panis ſpecie tantũ in Epheſi⸗ no cõcil. decreta. Aug: de anima & eius orig.·li.i. caß. 18. Epiph. in An⸗ corat· Spetiei alterius vſus quando inoleuerit. Germania fdem temipore Grego⸗ rii recepit. Deinde. 20 0. au: nis poſt, Polonis. In libro alter: cationum. Cap. 40- cꝰcilio Conſi. qui Epiſcopi Poloni inienſuerunt. Seſione. Communio ſab pauis ſpecie ex Concil· probata. Communionem ſub altera ſpecie — en, n ſ, conſuetudinẽ ſa- crilegam eſſe aſſe rentes pertindei- ter tanquam hæ: retici arcendi Seſione. 13. et.ʒ0 Matih. 28. Ferm 4. in Lu⸗- drageſ. Lib. i. epiſt. z. PE MATERIA SACRAMENTI Ac durauit hæc ſub vna tantùm ſpecie communicandi conſuetudo ſine cuiuſquam inter- pellatione vſq; ad tempora Concilij Conſtantienſis, quod fuit habitum ants nes centum triginta ſex: in quo etiam præſentes adfuerunt ex prouincla noſtra, Ndcoalis-Me liepiſco- pus G ꝛeſnenſis, Andreas Poſnaniéſis,& Nicolaus Plocenſis Epiſcopus, qui fuit Iudex com miſſarius ad audiendas omnes cauſas nomine nationis Germanic cõſtitutus: ex terris Pruſ⸗ ſiæ, Ioannes Varmienſis, Procurator Pomeſanienſis, Culmenſis,& Sambienfis Epiſcoporũ. Ibi primùm exorti ſunt qui dicerent, populum ſub vtraque ſpecie, etiam ſumpto prandio, vel cœna, ſuſcipere Euchariſtiam debere. Qua de re, cum eſſet ad Patres Conclij relatum, qui ex toto orbe conuenerant viri ſacrarum literarum peritiſsimi, poſt maturam delibera- tionem habitam decretum eſt, quod con ſuetudo ab Eccleſia& ſanctis Patribus rationabi- liter introducta communicandi populum ſib vna ſpecie tantum,& diutisſimè obſeruata, habenda eſt pro lege, quam non licet reprobare, nec ſine Eccleſix auctoritate pro libito mu- tare: quodqꝗ́; dicere quod hanc conſuietudinem obſeruare ſit ſacrilegum aut illicitum, cenſe- ri gebeat erroneum,& pertinaciter aſſerentes oppoſitum, tanquam hæretici ſint arcendi. Decem& ſeptem annis poſt habitum eſt aliud Concilium Baſileæ, cui& ipfi Andreas Poſ- nanienſis Epiſcopus, tunc à ſacro Concilio nationis GCermanicę Preſidés deſignatus,& Fran ciſcus Epiſcopus Varmienſis interfuerunt. In quo cùm itidem de vtraque ſpecie diſceptare- tur, decretum eſt& declaratum, quòd fideles laici communicantes& non conficientes, non aſtringantur ex præcepto Domini ad ſuſcipiendam Euchariſtiam ſub vtraq; ſpecis: ſed Ee- cleſia, quæ regitur ſpiritu veritatis,& cum qua Chriſtus eſt vſque ad conſummationem ſè- culi, ordinare haber, quomodo ipſis non conficientibus miniſtretur: prout pro reuerentia ipfius ſacramenti& ſalute fidelium viderit expedire. Siue autem ſub vna ſpecie, ſiue ſub du- plici quis communicet(ſecundum ordinationem ſeu obſeruantiam Ecclefiæ) proficit dignè communicantibus ad ſalutem. Nec vllatenus ambigendum eſt, quòd non ſub ſpecie panis caro tantùm, nec ſub ſpecie vini ſanguis tantũ, ſed ſub qualibet ſpecie eſt integrè totus Chri ſtus. Laudabilis quoq; conſuetudo, communicandi laicum populum ſub vna ſpecie ab Ec- cleſia& ſanctis Patribus rationabiliter introducta,& hactenus diutisſimè obſeruata,& à Doctoribus diuinæ legis, ſacrarum ſcripturarum ac canonuum multam peritiam habentibus, iam à longæuo tempore cõmendata, pro lege habenda eſt, nec alicui licitum eſt eam repro- bare, aut ſine auctoritate Eccleſiæ ipſam immutare. Ecce duorum Conciliorum decreta, qui- bus vſus hic Eccleſiæ ſub vna ſpecie cõmunicandi cõfirmatus eſt:in quibus præſentes etiam adfuerũt ex hac prouincia noſtra Epiſcopi, à Rege misſi, qui regni totius nomine ad ea, quæ ſunt in illis conſtituta, ſuum aſſenſum præbuerunt. ingamus autem controuerſum adhuc eſſe, num adſtringamur ex præcepto Domini ad Euchariſtiam ſub vtraq; ſpecie ſuſcipiendam. Iibi ſic, mihi ſecùis videbitur: quis erit conten tionis huius noſtrę finis? Iudex vt ſit aliquis oportet. Poſtulari nunc a multis audimus Con cilium, atq; id liberum: Quæ potuerunt autem eſſe Concilia magis libera, quam hec duo fus runt in Germania congregata, in quibus ipſos etiam Pontifices loco ſuo motos legimus? Ve admiranda ſit eorum vel inſcitia, vel impudens comminiſcendi quiduis audacia, qui Pontificia tyrannide calicem ademptum populo vociferantur, cum non modò nullum oſten dere queant Pontificis alicuius de eo abrogando decretum, verum contrarium à nobis do- ceri posſit. Nam poſt Epheſinum Concilium, cùm interdicti cauſa ceſſaſſe videretur, ad in- termiſſum ſub vtraque ſpecie communicandi morem à Leone Pontifice populus inuitatus fuiſſe videtur. Sed iſti verum an falſium dicant, nihil ſua referre putant, dum Pontifices qui- buſcunque confictis criminationibus exoſos populo reddant. Intelligit enim Satanas, quod à Cypriano ſcriptum anteà commemorauimus, gubernatore ſiiblaro facilius circa Eccleſiæ naufragia ſe graſlari poſſe. Quamobrem hoc laborat per membra ſua, vt illius auctoritatem eleuet, vt ab illius obedientia homines abſtrahat. Quanquam à Philippo qui chronici cuiuſ- dam ſupplementi fuit auctor, memoriæ proditum legimus à Gelaſio ſanctionem eſſe latam, qua cautum eſt vt Sacerdotes, nec Euchariſtiam ſub vnatantùm conſecrarent, nec ſub vtra- que populo diſtribuerent. Cæterum quæ tyrannis eſt tueri Concilij decreta, neque permittere quæ ſunt Eccleſiæ totius auctoritate conſtituta, vt abſque eiuſdem auctoritate abrogentur? Si quæ per Princi- pem in comitiis de cunctorum regni ordinum aſſenſu conſtituta ſunt, contra eorum aliquid Princeps ipſe venerit, quàm durum id multis videtur? Si verò contraria conſtitutione ali- qua, quod in maioribus regni comitiis ſumma voluntate omnium ſancitum eſt, id extra co- mitia ſolus ipſe, paucis in Concilium adhibitis, antiquare conaretur, qui non ederentur cla- mores? qui motus non excitarentur? Et quod Principi licere nolunt, id licebit monacho apoſtatæ, vt excæcatus erga monachã libidine, ac proptereà ſurſum ac deorſum miſcere vo- lens omnia, tyrannidem hanc ſibi vſurpet, vt que non de vnius alicuius regni, aut prouincię, ſed de totius orbis Chriſtiani, de tot regnorum prouinciarum, populorum, nationum aſſen- ſu, doctiſsimis, grauiſsimis, ſanctiſsimis viris in Concilium adhibitis, in generali Conci- lio,& eo quidem duplici conſtituta ſunt, ea priuata ſua auctoritate, quid dicam auctoritate, quam 0 dttco 8 Kolo e älſcar nt Küchi an Rxfü ſar ſah Im la nde a ui- eſen ² lam ine 4. que oODENi ad is et? en audi s Con m hé E dd fls s leſs 18 is au 4, cui nul⸗ a0ſten maſ! Sdo- leret— din- Suluſt atatls bont* qul- Sat E quod cin Er deſir au reatem hrq cuiul- Lem ⁵ latan, dn vua⸗ 27 cleli⸗ ur= Srincl⸗ co eliquih Mſtie= ne al- t,= ta co- ed lI ch⸗ b— nacho m ere Vo- u= uinclo ti allen⸗ = Conci- n oritate, n— V quam BVCHARTSTTAE. 73 quam nullam habet, quin potius affectata tyrannide quadam abrogare coneturè Si quæ pau lô grauior eſt cauſa, dicitur hic eſſe comitialis articulus: neq; Principi fas eſſe putatur, extra comitia quicquã de ea decernere: Et de Euchariſtia ſtatuere articulus eſt monachalis, vt ipſe cum ſua Nonna decernat, num Conſtantienſis& Baſfiliéſis Concilij decreta rectè ſe habeãt, nécne? Quæ eſt, ſi non hæc eſt extrema dementia, tantaà aut monacho apoſtata, aut Khetor- culo alicui tyrannidẽ permittere, vt is mihi de Conciliorũ decretis, deve ſanctorũ Patrũ ſcri- ptis ferat ſententiãvt hoc rectũ, illud minus rectum: hoc amplectendũ, illud reiiciendũ eſſe pronuncietè Certeè ſi quis hoc de regni comitiorũ ſtatutis facere tentaret, aut pro inſano ha- beretur, aut ſibi debitas pœnas nõ effugeret. Quid aurẽ cauſe eſt, cur ſanctior eſſe debeat co- mitiorũ, quàm Conciliorũ auctoritas? Cur non liceat in illa, quod licere volunt in hac? Di⸗ cat quiſpiam, I. egem in comitiis non rectè latam eſſe, ac ſuum iudiciũ omnium eorum, qui legem hanc ſciuerunt in comitiis, iudicio anteponendum(neque enim deerunt illi rationes, modõ nõ prorſus ingenio ſit deſtitutus, quibus eam infirmare conetur) fortasſis etiam con- tra vitam& mores eorum, qui legem ſanxerunt, declamabit: verè, an falſo, non multum ſua intereſſe exiſtimans.(Neq; enim fuit maior vnquam non modo dicendi, verumetiam men- riendi quiduis impunitas& licentia, quàm ſub iſto Euangelio) atq; ita ſeditionem concitet, num ferendus videbitur? Scilicet, quod contra terræ alicuius comitia factum fuerit, nemo tolerandum putabit:quod verò contra totius orbis comitia factum erit, id ferri poterit? Me- ritò commendatur ab Euſebio& à Theodoreto præclara Platonis illa ſententia. Vobis qui- dem, inquit, ſi rectè conſtitutæ ſunt leges, vna certèe lex erit Præclarisſima, quę iubeat, ne quis iuuenum quærere audeat, rectene an contrà, ſe leges habeant: ſed vno omnium ore, vnaque voce, rectè tanquam à Diis poſitas concedi præcipiat: nec vllo modo aliter pati quicquam à zuuenibus cogitari. Senem autem, ſi quid excogitarit, Principibus& æqualibus, nemine iu- uenum audiente, referre. Ne quærere quidem vir ille ſapientisſimus adoleſcẽtibus permittit, num Laconũ, aut Cretenſiũ lex rectè ſe, an contra habeat. Seni verò non plus cõcedit, quàm vt Principibus referat: quò ſi iuſtas& graues aliquas cauſas attulerit per quos cõdita lex eſt, per eos aut declaretur, aut mutetur, aut prorſus abrogetur. Vult autem id à ſene fieri, nemine iuuenum audiente, quòd hæc ætas affectionibus magis, quàm rationis magiſterio gubernari cõſueuerit. Quam etiam ob cauſam Ariſtoteles, humanæ quoq; Philoſophiæ minus eos ido- neos auditores eſſe cenſet. Notum eſt illud quoq; ex Neuij ludo: Percunctantibus enim, ce- do, qui veſtram rempublicam tantam amiſiſtis tam citò? reſpondetur. Proueniebant orato- res noui, ſtulti, adoleſcentuli. Temeritas videlicet eſt florentis xtatis, prudentia ſenectutis. Nunc non alij de Conciliorũ decretis iudicant audaciusne dicã an impudétius, quàm orato- res noui, ſtulti, adoleſcentuli: qui ſimul vt audacius locos communes perlegerint, ſtatim ſe Theologos profitentur: ac eiuſmodi Theologos, vt non illud modo, Super ſenes intellexi: Verum& id quod proximè præcedit, ſuper omnes docentes me intellexi, ſibi arrogare au- deant. Adeò verum eſt quod prouerbio dicitur: Inſcitia confidentia, eruditio cunctationem parit. Dicit ſcriptura: Interroga patrem tuum,& annunciabit tibi, maiores tuos,& dicent ti- bi. Et alio loco de Chriſti pręcurſore, Helia Propheta: Conuertet cor patrum ad filios. Nunc à filiis diſcunt parentes malè credere, aut nihil credere, illos interrogant, ab illis docentur,& per Antichriſti præcurſorem corda filiorum in patres, non patrum in filios conuertuntur: vt non hoc fllij, quod patres quondam eorum, ſed hoc credant ſuperſtites patres, quod ab im- peritis ſæpè adoleſcentulis filiis ſuis docentur. Quid eſſe poteſt magis abſurdum ac præpo- ſterum? Laconum aut Cretenſium leges haberi Plato vult tanquam à Deo ſancitas, vt neq; mutire quiſquam contra eas audeat:& quę citra omnem dubitationem à Spirituſancto latæ ſunt, qui Conciliis præſidet, afflaruq́; ſuo fouet ac vegetat Eccleſiam, nec eam in errorem vl- lum labi permittit, non modò quærere de iis, verumetiam eas cõuellere& labefactare velle, rerum imperito adoleſcenti licebite Arqui in temporalibus etiam legibus, dicit Auguſtinus, quanquam de iis homines iudicant cùm eas inſtituunt, tamen cum fuerint inſtitutæ& con- firmatæ, non licebit Iudici de ipſis iudicare, ſed ſecundũ ipſas. Quantò magis obſeruandum eſt in legibus diuinis, hoc eſt, auctore Spirituſancto latis, cuius generis ſunt, quæ feruntur in generali Concilio legitimè congregato, vt ne cuiquam de illis Iudiciũ permittatur. Præ- clare lulianus ab Imperatore Leone de Calcedonenii Concilio ſententiam rogatus, vbi in- quit, tantorum erat congregata multitudo Pontificum& ſanctorum præſentia Euange- liorũ& frequens ſimul oratio: illic creaturæ totius opificem inuiſibili virtute credimus fuiſ- ſe præſentem. Atque hæc quidem de vtraque ſpecie. Hortamur autem, oramus,& per viſcera miſericordiæ Dei obſecramus fideles omnes in prouincia noſtra conſtitutos, quandoquidem in hoc ſacramento varia eſt& multiplex Sa- tanæ tentatio, fortiter vt illi reſiſtant. Neque enim aliud ille agit, quàm vt hac de ſpeciebus altercatione à Chriſto& ab eius corpore Eccleſia ſegreget homines, quod ſegregatis facilè ſe cætera, quæ velit omnia perſtadere poſſe credit. Decet autem fideles omnes expendere, quod ſicut in hoc Sacramento verũ eſt& viuum Chriſti corpus, ſic qui volunt illud ſumere ad vitam æternam,& non ad mortem æternam, eos& ipſos oportet eſſe Chriſti corpus. Conſfi- Non iudicandumn de decretis maio⸗ rum priuatis ho⸗ minibus, ſed obe- diendum. Iuuenes de legib. non iudicent. Plato lib. i de leꝑibus. Eu ſeb. lib. 12. de præparatiõe Euà gelica cap.1. Li. 1. Græcarum aſſectionum. Lib. i. Ethicora. Rempub adole: ſcentium teme: ritas perdit. Pſalm. ui. Deut. 25* Luäcæ. I. Aug. dee vera reli gione cap. 31. De legibus lam conſtitutis nõ eſt iudlicandum. Eſt inter circulas res epiſiolas in.2. Tomo, Cciliori nouiſsimè ædito- rũ poſt Calcedo- nen. Concilium. Concordia in hoc ſacramẽto potiſsi mum ſeruanda. 4 —ÿ— ——— Cap. 40. Mortis Chriſti cauſa. 1. Corinth.1I. Ican. ll. Euchariſtiæ ſa⸗ crarnrenii hri: ſtus cur in pauis e vini ſpecie inſtituerit. 1. COristh. Ie. t. Corintb. ri. DE MATERIA SACRAMENTI Conſiderent quid ſit quod agatur in hoc ſacramento. Quid enim aliud, niſi quod dicit Pau- lus, mors Domini annunciatur? Quare autem mortuns eſt? Vt filios Iſraẽl qui erant diſperfi, congregaret in vnum. Ipſe mortuus eſt ideò, vt congregaret, tu proptetes ſub vtraque ſpe- cie ſumendum aſſeris, vt ſegreges, vt diuidas, vt diſpergas, quod ille precioſo ſanguine ſuo collegit? Quid eſt, ſi hoc non eſt Antichriſtum eſſe? Quid hic eſt niſi ſacramentum pie- tatis, niſi ſignum vnitatis, niſi vinculum charitatis? Qua tu fronte audes illud facere cauſam disſidij, materiam diuiſionis, fomitem odij 7 Saltem ſigna ipſa attende, neque aliud eſſe ve- lis, quàm quòd per illa notatur. Neque emim ſipe cauſa Chriſtus in ſpecie panis hoc ſacra- mentum eſſe voluit. Vnus enim panis,& vnum corpus multi ſumus, qui de vno pane par- ticipamus. Nos ergo deſignauit in hoc ſacramẽto Dominus, nos ad ſe pertinere voluit, my- ſterium pacis& vnitatis in hac menſa conſecrauit. Qui accipit myſterium Vnitatis,& non tenet vinculum pacis, non pro ſe myſterium, ſed contra ſe teſtimoniũ accipit: indignè enim ſumit, ac reus erit corporis,& ſanguinis Domini: occiſor Chriſti reputabitur nec minus peccabit, quam ſi Chriſtum ipſum cruciſixiſſet, ſi ſanguinem eius fudiſſet. Ex multis gra- nis vnus efficitur panis:& nos ex multis membris efficimur vnum corpus: corpus autem Chriſti. Hoc ergo corpus ſi lanias, ſi diuidis, quid aliud, quàm denuoò flagellas, denuò cru- cifigis, denuò Chriſtum interficis? Qua crudelitate quæ poteſt maior excogitari? Quam- obrem iterum atque iterum obteſtamur per eum ipſum, cuius viuum corpus in hoc Sacra- mento continetur, vt ab hac tanta crudelitate ſibi temperent, quin potius, quod mortis Chriſti beneficio facti ſumus omnes, id eſſe& permanere velint. Fecit ille nos corpus ſuum, tradito pro nobis in mortem corpore ſuo, ſimus& permaneamus huius,& quidem vnius corporis membra. De ſpeciebus non gontendendum. Aorwn 4. Veritas nimii al. tercando uniit zutur. Matth. 16. Epilogas. 2* FPrimus autem vnius corporis membra ſub Chriſto capite, ſi nos ab Eccleſiaſtici ædificij compage auelli non permiſerimus: ſi id ipſum omnes dixerimus: ſi non fuerint in nobis ſchiſinata: ſi in eadem fidei regula permanſerimus: ſi cum aliis de rebus ad fidem pertinentibus, tum de hoc venerabili ſacramento vnanimes idem omnes ſenſerimus. Quamobrem non contendamus de ſpeciebus, in quibus nihil eſt, quod aliquid fiduciæ quiſ- quam collocet, in illo ſolo ſpes nobis eſt omnis defigenda, qui ſub ſpeciebus iſtis viſibi- libus inuiſibilis ipſe latet, vereque continetur. Neque enim quod videmus, ſalutem no- bis adfert, ſed quem oculis carnis huius cernere non poſſumus, quem ſola fide compre- hendere licet, Dominus noſter Ieſus Chriſtus, qui ſub his, quæ videntur, ſpeciebus inui- ſibilis ipſe& immortalis verè continetur, ipſè eſt& non alius, in cuius nomine nos om- nes fieri ſaluos oportet. Qui cum æque ſit integer ſub vna‚ atque ſub vtraque ſpecie, quor- ſum attinet de ſpeciebus diſceptare, ex quibus non eſt ſalus? Etiam atque etiam nobiſcum. Expendamus quod à Chryſoſtomo ſcriptũ eſt: Quamdiu, inquit, lapides benè cõpacti ſunt, nihilq; vacuum inter ſe habèt, firmi& infracti perſtant. Si verò vel foramen acus duntaxat, quod vtrinq; penetret, aut ſeiſſuram, quæ capilli locum teneat fieri contigerit, omnia diſſol- uuntur, ac pereũt. Ita& Diabolus, donec compacti quidem ac benè compoſiti fuerimus, ni- hil ſuorum omnino poterit inferre. Quamprimùm verò vel modicum nos relaxare poterit, non aliter quaàm quaſi quidam torrens toto impetu infunditur. Nam vbiq; illi ſolis duntaxat initiis opus eſt,& hoc laborioſum eſt. Si verò nactus fuerit initium nocendi, omnia ſibiipſi ſubindè ſuopte ingenio veſtigat,& amplificat- Præclarè Chryſoſtomus: Vbiq; ſolis tantùm initiis opus ait eſſe Diabolo, nec aliud illi magis eſſe laborioſum, quàm initium. Quod ſimul vt nactus eſt, jam omnia ſuopte ingenio veſtigat& amplificat. An autẽ hoc ita iam eueniſ- ſe non videmus? Quamdiu erunt compacti Eccleſię lapides, nec vllum vel acus foramen, vel ſciſſura quæ capilli locum haberet fieri permiſſa eſt, firmi& infracti perſiſtebamus, nec vllas vires diabolus contra nos habere potuit. Simul vt autem initium ſeparationis& diuiſionis in vſu ſpecierum ſacramenti Ruchariſtiæ factum eſt, quorſum impietatis res progreſſa non eſt? Qui de vtraq; ſpecie primùm contendere cœperunt, an ij Chriſtum ex vtraq; paulò poôſt non amiſerunt? Neque enim credit iam bonapars eorum quicquam in hoc ſacramento, niſi merum panem,& merũ eſſe vinum Quæ quam ſit horrenda blaſphemia, quis non intelligit homo Chriſtianus? Verum eſt quòd dixit quidam, quãuis Ethnicus: Nimiũ altercando ve- ritas amittitur. Amiſerüt illi veritaté, amiſerunt Chriſtũ de hoc ſacramẽto, dum altercationi ſtudentes magis quàm dilectioni mutuæ, non credunt veritati, de veritate ſui corporis di- ſertè dicenti, Hoc eſt corpus meum. Huc perduxit miſeros priuatus ſpiritus, cui plus fiden- dum eſſe putauerunt, quàm ei, qui publicè promiſſus& miſſus eſt Eccleſiæ vniuerſæ. Poſue- runt in cœlum os ſuum,& lingua eorum tranſiuit in terra. Num autem his finibus eorum impietas eſt circunſcripta? An& Sacerdotium& ſacrificiurn non abrogarunt? an& Sacra- menta ſimul omnia non abſtulerunt? an ipſis etiam ſcripturis auctoritatem omnem nõ de- traxerunt? An eo demùm audaciæ atque amentiæ progreſsi non ſunt, vt& adorãdam Tri- nitatem blaſphemarent,& Chriſtum Deum, Deique filium eſſe negarent? Nec id obſcurè faciunt: Quin gloriantur etiam,& pre ſe ferunt Lutherum tectum Papatus tantum diruiſſe, Zuinglium parietes,& vicmiora fundamento membra diſieciſſe dicunt. Se verò pro ſuo in- uicto robore, ſingularique animi magnitudine ad ipſiun fundamentum, quod intactum illi relique- e, ſ Gzb rimd hn is deir ad Sſenlr is. dfidu diſ us iſtit wi. „ſalut o. fide qae- pecicch: aii. nine h an- ſpeq 2. am no im. 2cöpa Eem cus dj mnra, omn E2. i fuer e rni- laxaré a»t, ſolis àt omn kripü n. ta ialſ ²ll- 1s fol Er,, jel unuS Sefllas n& t Bomi Prof enon acſrpöſ acran E,nll snof ligt mn n de⸗ nITI- EVCHARISTIAE. 34 reliquerant ſubruendum aggreſſos eſſe. Fundamen tũ autem Papatus, hoc eſt, Eccleſiæ Dei, vocant ſummum ſalutis noſtræ dogma, quo Deum trinum in perſonis& vnum in eſſentia, colendum& adorandum eſſe profitemur. Quàm verè dictum eſt à Chryſoſtomo, quòd ini- tiis tancùm opus eſt diabolo. Poſteaquam hoc fecit initium ſchiſmatis in vſu ſpecierum ſa- cramenti Fuchariſtix. Quo tandem impietatis ad extremum non prorupit? uamobrem cùm nullum Chriſti inſtitutum, nullum præceptũ videamus de calice cui- quam extra Miſſę ſacrificium dando, cum Chriſtum etiam ipſum& Apoſtolos abſque calice ſub ſpecie panis tantum Euchariſtiam dediſſe legamus: cum certo nobis perſiiaſum ſit, ni- hilo plus ſub vtraque, quam ſub vna ſpecie contineri, ſub qua xæquè vt ſub vtraque integer Chriſtus accipitur, ac eadem gratia confertur: Cum& illud apertè videamus, quòd in hac altercatione de vtraq; ſpecie nihil aliud quærit diabolus, quam vt foramen duntaxat in Ec- cleſiæ tecto faciat: vt eo facto haud aliter, quàm torrens aliquis toto impetu in eam infun- dere ſe posſit. Non altercemur cum inimicis crucis Chriſti: qui quæ pacificauit ille per ſan- guinem crucis, quæ per mortem ſuam congregauit, ea ſpargere conantur: non contendamus de ſpeciebus, ne quod illis accidit,& ipſi Chriſtum amittamus, ac ad eum ſimiliter, vt ab illis fit, blaſphemandum inducamur: verùm ad quod peruenimus, iuxta Pauli confilium, in eo permanentes, idem ſapiamus omnes. Ita futurum eſt, vt ipſi facti corpus Chriſti myſticum, ꝛon ad mortem æternam corpus Chriſti verum ſumamus, ſed ad vitam æternam. Verum ad reliqua pergamus. Quod hoc dacramentum rectè dicatur ſacrificium. CAP. XLI. Nter omnia Sacramenta nullum eſt hoc vno Euchariſtiæ Sacramẽto excellentius: quam etiam ob cauſam à Dionyſio,& eum ſecuto Bernardo, ſacramentũ ſacramentorũ,& ho- ſtia vocatur hoſtiarum. Nam cuùm tria ſint, quibus ritè Deus colitur, fides, ſpes,& chari- tas, baptiſmus fidei: ab eo enim fideles appellamur: confirmatio ſpei, per illud enim erigi- tur ſpes noſtra, tutore nobis dato Spirituſancto: Euchariſtia verò charitatis eſt Sacramen- tum: quòd in eo recolimus, quanta fuerit charitas Dei& Domini noſtri Ieſu Chriſti erga nos, qui dilectam animam ſuam dedit in manus inimicorum ſuorum, ac ſemeripſum tradi- dit oblationẽ& hoſtiam Deo patri pro nobis, vt ſanguine ſuo nos emundaret ab operibus mortuis, ac vicisſim charitate erga tam pium& beneficum Seruarorem noſtrũ accendimur, omnia& facere,& pati parati, dum gratos nos& memores tantij beneficij præſtare posſi- mus. Quare quantò eſt excellentior charitas, quàm ſit fides& ſpes, tantò præſtat hoc Sacra- mentum aliis omnibus, quòd non modò ſignificat& confert gratiam ſicut alia ſacramenta, ſed eum ipſum, qui fons eſt& largitor omnis gratiæ verè in ſe cõtinet Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum. Intelligit hoc Satanas, quod nullius ſacramẽti dignitas maior eſt vel vtilitas, proinde nuſ- quam etiam grauius quam in hoc ſacramẽto fideles tentat, quod aut ſublatum ex omni ho- minum memoria, aut certè debito honore ſpoliatum, ac prorſius cõtemptum eſſe cupit. Qua tamen in re, vt paulò antè diximus, nihil agit feſtinanter, ſed illud molitur ante omnia, vt à Chriſto,& ab eius corpore Eccleſia ſegreget homines, quò ſegregatos facilius, eò quò cogi- tat, perducat. Itaque primum iniicit altercationem de ſpeciebus, vt perſuadeat hominibus, non hoc amplectendum eſſe, quod viſum eſt Eccleſiæ vniuerſæ, neq; illius, ſed priuato ſen- ſu ſcripturas interpretari oportere: Quod poſteaquàm obtinuit, iam reliqua minore nego- cio perſuadet. Nihil autem æquè conatibus eius obſtat, atq; iugis recordatio ſacrificij illius, quo ſemetipſum patri ſuo cœleſti Chriſtus in ara crucis hoſtiam obtulit pro peccatis noſtris: videt illius virtuti ſe reſiſtere nequaquam poſſe: quamobrem illud oppugnat maximè: Neq; tamen apertè, verum aſturè prorſus& callidè. Prædicationem illius permittit, à repræſenta- tione tamẽ abſtineri prorſus vult, quod ea ſublata, fore intelligit, vt prædicario quoq; ſucce- dente tempore langueſcat. Quamobrem hic neruos ſuos omnes exerit: neq; ſatis habet om- nia dixiſſe, quibus perſuadeat nõ eſſe à Chriſto aut ſacerdotium, aut ſacrificium vllum inſti- tutum, verùm affingit Eccleſiæ multa, quaſi ea ſentiat& doceat de hoc tremendo ſacrificio, quæ ne cogitare quidem illi in mentem venit vnquam. Quare quæ ſit Eccleſiæ hac de re ſententia,& quam multa, quàm falſo illi per membra ſua Satanas impingat, de eo nonnihil diſſerendum eſſe putauimus. Illud itaq; ſcire imprimis oportet, quod cùm diuerſæ ſint res, quarum per hoc ſacramen- tum admonemur, diuerſæ ſunt etiam illius appellationes. Nam quorum admonemur partim preterita ſunt, partim præſentia, partim futura. Admonemur pręteritæ Chriſti paſsionis, quæ fuit longè gratiſsimum Deo ſacrificium, quo nos ille Deo patri ſuo reconciliauit, pro pec- catis noſtris morte ſua ſatisfecit, ac non modò remiſsionem peccatorum noſtrorum nobis meruit, verumetiam dignos nos fecit in partem ſortis ſanctorum, dignos fecit, qui in filios eius& hæredes adoptaremur. Atque hac ratione vocatur hoc ſacramentum ſacrificium. Sic enim à Cypriano dictum eſt: Paſsio Chriſti, eſt ſacrificium quod offerimus. Vocatur etiam Euchariſtia, hoc eſt gratiarũ actio, quod in hoc ſacrificio grara quadam recordatione proſè- quimur, Coloſ.x. Philip.x Euchariſtiæ excellentia. Eccleſ. Hier. libr. 3. Hier. 12. Hebr. s. In Euchariſlia abolenda Hatha⸗ næ conatus. Euchariſt. appel- lationes de qui: bus nos admouèt. Coloſ.1. Cacrificium quid operetur. Lib. 2· epiſt. 3. Euchariſtia quid. Cap. 41. pDE SACRAMENTO. quimur, cùm alia omnia, tum præſertim immenſum illud redemptionis noſtræ beneficium, gy)naxi ſeacom Admonemur præſentis vnitatis, quam hoc ſacramentuũ efficit, atq; ita Vocatur Synaxis Cræ- unio. r illud, ſicut à Damaſceno traditum eſt, Chriſto communica- munio. cè, Latinè communio, quodpe 3 11. 1.3. a.r3. mus, carnis eius& diuinitatis participes efficimur, ac ſicut cum illo, ita ipſi etiam inter nos vnum reddimur, vt fimus omnes vnum corpus ſub vno capite Chriſto, iuxta illud quod Paulo dictum eſt: Vnum corpus, vnus panis multi ſumus, qui de vno pane participamus. Ad⸗ monemur poſtremò eius quòd futurum eſt. quod ſicut in hoc ſacramento Chriſto coniun- Siscenn gimur& eo fruimur, nõ in ſua, ſed in panis& vini ſpecie, ita poſteaquam qui non habemus keſete, hic manentem ciuitatem, verum aduenę ſumus& peregrini, ex huius vitę diuerſorio in cœ- I. Corintbaj. leſtem illam p 1. Corinth. 1o0⸗ atriam, ad quam anhelamus, peruenerimus, non iam amplius per ſpeculum& d faciẽ videbimus eum ſicuti eſt, atq; illius aſpectu ſatiabimur, iuxta Parm ie in ænigmate, ſed facie ad fac. zari ainden, illud quod ſeiptum eſt: Satiabor iim apparuerir gloria tua. Hactatione vocatur viaricum, en, uòôd viam nobis præbet e perueniendi, quandoq uidem in ſe verè cõtinet eum, qui via no- Toan.10. 1 eſt, Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum. Qui etiam eſt oſtium illud, per quod ſolum, & non per aliud, ad cœleſtem illam gloriam ingreſſus nobis patet. Vt autem intelligi posſit, qua ratione ſacrificium vocetur, paucis non capitis noſtri fom- nia, neq; cordis noſtri viſiones, verum quæ doctiſsimis, grauiſsimisq́ue viris iam inde à tot Tib.10 de ciuit. ſeculis ea de re viſa ſunt, enarrabimus. Inter quos cùm Principem locum teneat Auguſti- Deneanr., nus, is Vbi ſacrificium definit, in hæc verba ſcribit: Sacrificium viſibile, inuiſibilis ſacrificij veroehreh en Sacramentum, id eſt, ſacrum ſignum eſt. Quoniam verò erant ipſius quoq; ſeculo, qui nul- lum externum& viſibile ſacrificium eſſe oportere in Eccleſia Dei dicerent, contra hos quo- que his verbis loquitur. Qui verò putant hæc viſibilia ſacrificia Diis aliis congruere, illi verò tanquam inuiſibili inuiſibilia,& maiori maiora, melioriq́; meliora qualia ſunt puræ mentis & bonæ voluntatis officia: profectò neſciunt hæc ita eſſe ſigna illorum, ſicut verba ſonantia voeis offciã eſt ſigna ſunt rerum. Quocircà ſicut orantes at ꝗ; laudantes, ad eum dirigimus ſignificantes vo-⸗ 77 e um ces cui res ipſas in corde, quas ſignificamus, offerimus: ita ſacrificantes noy alteri viſibile ſa- Tap.z0. 3 crificium offerendũ eſſe nouerimus, quàm illi cuius in cordibus noſtris inuiſibile ſacrificium nos ipſi eſſe debemus. Ac paulò pôſt, de noſtro ſacrificio mentionem faciens. Verus, inquit, ille mediator(in quantum formam ſerui accipiens, mediator effectus eſt Dei& hominum homo Chriſtus Ieſus) cum in forma Dei ſacrificiũ cum patre ſimat, cum quo& vnus Deus eſt, tamen in forma ſerui ſacrificium maluit eſſe, quàm ſumere: per hoc& Sacerdos eſt, ipſè offerens, ipſe& oblatio: cuius rei ſacramentũ eſſe voluit quotidianum Eccleſiæ ſacrificium: cum ipſius corporis ipſe ſit caput,& ipſius capitis ipſa ſit corpus, tam ipſa per ipſum, quàm gaerift altaris ipſe per ipſam ſuetus offerri. Huius veri ſacrificij multiplicia, variaque ſigna erant ſacrificia vur iaſgna erãt. priſca ſanctorum, cùm hoc vnum per multa figuraretur, tanquam multis verbis res vna di- ceretur, vt ſine faſtidio multum commendaretur. Huic ſummo, veroq; ſacrificio, cuncta ſa- criſicia falſa ceſſerunt. Px his Auguſtini verbis docemur, quale ſit hoc Eccleſiæ ſacrißcium, de quo nunc diſſeri- mus: Eſt enim ſacramentum, hoc eſt, lacrum ſignum, illius nunc quidem nobis inuiſibilis ſa- crĩficij, quo Chriſtus in cruce ſemetipſiim viſibiliter obtulit hoſtiam Deo in odorem ſuaui- contra rauftum tatis. Hoc eſt quod apertius alio loco ſcribit idem Auguſtinus. Hebræi, inquit, in victimis lib. ꝛ0. eag 88. pecorum, quas offerebant Deo, multis& variis modis, ſicut re tanta dignum erat, prophe- tiam celebrabant futuræ victime, quã Chriſtus obtulit: vnde iam Chriſtiani peracti eiuſdem Ce ſacrificij memoriam celebrant, facroſancta oblatione& participatione corporis& ſanguinis Jaryjhera Iuleo⸗ Chriſti. Ac apertius etiam paulò poſt diſcrimen oſtendit inter ſacrificia ludæorum,& quod nn à Chriſlie in cruce Chriſtus obtulit,& quod ex illius inſtitutione nunc offertur in Eccleſia. Loquens werze fſeſe ae enim de eo: Huius, inquit, ſacrificij caro& ſanguis ante aduentum Chriſti per victimas ſi- Heruu. militudinum promittebatur, in pasſione Chriſti per ipſam veritatẽ reddebatur, poſt aſcen- ſum Chriſti per ſacramẽtum memoriæ celebratur. Quod ergo per ſiguras fuit ſignificatum, & promiſſum& naturæ& legis tempore, hoc in cruce redditum in altari nunc repræſenta- tur,& oculis noſtris ſubiicitur, vt iugis tanti beneficij iit memoria. Sacrificia priſcorum, figura tantuùm fuerunt,& adumbratio quædam: in cruce Verè fuit in mortem oblata pro nobis victima noſtra, Dominus noſter Ieſus Chriſtus: qui poſteaquam in cœlum aſcendit, nihil nunc aliud fit in Eccleſia, quàm illius oblarionis, quæ in cruce facta eſt, memoria quæ- dam& repræſentatio. Hinc intelligimus quale ſit ſacrificium hoc, de quo nunc agimus. Eſt enim ſacrũ ſignum, quo admonemur illius ſacrificij, quod non videmus, quod in cruce pro nobis peractum eſt. Laenißciam Niſ Docemur prætereà ex his, quæ ex Auguſtino adduximus, quod ita demum ſacriſicium hoc veieeene o viſibile rectè Deo offertur, cum illius in cordibus noſtris inuiſibile ſacrificium ipſi facti fue- Heriur. rimus. Quade re, qui fuit quadringentis plus minus annis Auguſtino poſterior, Amalarius Amalaria. Treuerenſis Archiepiſcopus, his verbis admonet: Illud intendendum elt, inquit, in omnibus officiis immolationis, tali nomine cenſendum eſſe viſibile altare, quale eſt cor offerentium. Quare falſum eſt, quod fingunt inimici crucis Chriſti, docere Eccleſiam, quod cæremonia Miſſæ Facrificii raio. p 1 mall d Rl- à x- n ielp dh etuo m 2 plem 9 ce qul t anpto Aocql myſch n pet agn 1 num. e emd8 dt o mund eccic pre A m käaddh We muthi un mperbe in ücae w jmemor u meicbi- n Perentun et ſlld 8 fuliſan do E ncuu ) aterum utt anduca mn Kine) 1e Quode en ldicit n Kileg 1 1 fo offe Vuos, e anſt; * imäld 86 poe 1 ſargai 0 ma 1 1¹ lsn tn kconl 8* dorun eic 88= mul intee d 9 A A 0 0 hab 4 drio il deculu imur, △ t Viatl a SduiIIs auodſo noſtr am inde 2 deat Aul bilis a cllo, qu Er atra hos E tuere ill dpuren gerbaſol ². mnificant geri Vilih t ⸗ dile ſacsi ai Nerus,i 1e. i& hof u ⁵ & vnu 2 terdos eſ. fir ſacrit 4 ripſum, 52 erant ſa i ti bis res& ficio, cun s. 1o nunc a⸗ s inuiſſ 4 1⸗ odorem. uit, in iks n erat, j x ν peracti zam ris& ſd Lngl orum, 8 leſia. I l bed E rl- tur, pO ⁸el- it ſigni Ss, unc rep Eta- ſicia pieim rtem ꝗms plo œlum Scit ux- merm— EVCHARISTIAE. 55 Miſſæ ex opere operato ſine fide nos Deo reconciliat. Quin quod à Bucero ſeriptũ fnit ali- quãdo priuſquam ſegregaſſet ſemetipſum, id docuit, docet,& docebit ſemper Eccleſia, quòd Miſſa ex opere operato, id eſt, ex eo quod inſtitutũ Domini eſt, id quod geritur, non ex ope⸗ re operantis, hoc eſt, ex merito miniſtri prodeſt: ſed his, qui in illa cõmunicant per fidem& charitatem. Hoc eſt, quòd ex Auguſtino adduximus: Sacramentũ in cruce peracti ſacrificij, eſſe quotidianum ſacrificium Eccleſiæ, cum ipſius corporis ipſe ſit caput Chriſtus,& ipſius capitis ipſa ſit corpus, tam ipſa per ipſum, quàm ipſe per ipſam conſuetus offerri. Quo in lo- co non obſcureè illud indicat,& Eccleſiam per Chriſtum,& Chriſtum offerri per Eceleſiam: quæ niſi capiti ſuo Chriſto fide ſit& charitate cõnexa, ex ea oblatione, cuius repræſentatio ſit in altari, fructus percipi poteſt nullus. Hoc eſt etiam, quod à Bonauentura traditum legi- mus: quod virtus ſacrificij dicitur ipſa fides, quæ faciebat ſacrificium valere: vel dicitur inter- na mentis cõtritio, quæ faciebat externum ſacrificium virtuoſum. Hoc& S. Thomas apertè declarat, cum dicit: Sicut pasſio Chriſti prodeſt quidem omnibus, quãtum ad ſufficientiam, & ad remisſionem culpæ,& ad adoptionem gratiæ& gloriæ, ſed effectum non habet, niſi in illis qui pasſioni coniunguntur per fidem& charitatem: ita& hoc ſacrificium quod eſt me- moriale Dominicæ pasſionis, non habet effectum, niſi in illis quæ coniunguntur huic ſacra- mento per fidem& charitatem. Vnde& Auguſtinus dicit ad Renatum: Quis offerat corpus Chriſti, niſi pro his qui ſunt membra Chriſti? Sacrificium itaq; noſtrum non eſt aliud, quàm illud, de quo dicit Paulus: Paſcha noſtrum immolatus eſt Chriſtus. Nam quod Paſchæ nomine non ſolùm illa diei ſolennitas, verum & agnus ille ſignificatus fuerit, qui tum iuxta ritum legis immolabatur,& immolatus man- ducabatur, indicare videtur ille Marci locus: Vbi vis eamus& paremus, vt mãduces Paſcha? Er alius apud Lucam, Venit dies azimorum, in quo neceſſe erat occidi Paſcha. Paſcha itaq; noſtrũ eſt ipſemet Dei filius: Hic eſt ille agnus, de quo dixerat Hieremias: Ego quaſi agnus manſuetus, qui portatur ad victimam: de quo prædixerat Eſaias: Sicut ouis ad occiſionem ducetur,& ficut agnus coram tondente ſe, obmureſcet,& non aperiet os ſuum: His eſt ille agnus, quem venientẽ ad ſe quaſi digito Ioannes Baptiſta demonſtrabat, dicens: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Hic eſt ille agnus immaculatus, cuius precioſo ſanguine nos redemptos eſſe ſcribit Petrus: quem in Apocalypſi ab origine mundi occiſum eſſe legi- mus. Quotquot enim ab origine mundi ſalutem conſequuti ſunt, quotquor deinceps etiam ad finem vſq; ſeculi ſalutem conſequentur, non per alium conſequuti ſunt& conſequentur, quàm per agnũ hunc pro nobis immolatum, qui peccata noſtra ipſe pertulit in corpore ſuo ſuper lignum, Agnus innocens pro nocentibns, iuſtus pro iniuſtis fudit ſanguinem ſuum, crudelemq́;& ignominioſam crucis mortem obiuit, atq; iſto corporis& ſanguinis ſui ſa- crificio mundum Deo reconciliauit. Hoc eſt illud ſacrificium, illud, inquam, vnicum& ſin- gulare ſacrificium, quod adumbrabant, cuius figuram gerebant varia illa Patrũ ſacrificia, quę & naturæ,& legis tempore fuerüt, incipiendo ab Abel iuſto, deinde per Noẽ, Melchiſedech, Abrahã, ad ſacrificia legalia Aaron& filiorum eius tranſeundo: quibus non aliud actum eſt, quàm vt fixũ hoc in hominũ memoria permaneret, quòd à mundi exordio nulli ſalusaliter, quam per huius hoſtiæ, quam illa ſacrificia figurabant fiduciam, contigerit. Sicut autem illa ſacrificia Deus Patribus tradiderat, vt per ea magni huius, quod futurum expectabant, ſacri- ficij memoriã in animis ſuis renouarent, fidem confirmarent,& credendo atq; orando fru- ctum eius in ſe transferrẽt, ac per eorum oblationem Dei beneficia grata recordatione pro- ſequerentur:ſic Eccleſiæ ſuæ Chriſtus mundam& ſalutarem ſui corporis& ſanguinis obla- tionẽ ſub ſpeciebus panis& vini commẽdauit, qua corporis eius in cruce pro nobis appenſi & effuſi ſanguinis memoria in animis noſtris ſubinde renouaremus,& fructu millius obla- tionis in cruce factæ perciperemus, eam nobis applicantes, Cæterùm quod obiicitur ab inimicis crucis Chriſti, nuſquam præcepiſſe Chriſtũ offerri, ſed manducari tantùm carnem,& bibi ſanguinẽ ſuum iuſsiſſe, ac idololatriam eſſe extra ver- bum& ſine verbo cultus inſtituere. Si verùm eſt quod ab illis dicitur, ergo idololatra fuit Abel. Quod enim præceptum habuit de ſuis primogenitis& eorum adipibus offerendis?& tamen dicit ſcriptura, Quòd reſpexit Deus ad Abel& ad munera eius. Idololatra fuit Noẽ- Nam& ille quod præceptum, aut quod habuit Dei verbum de altari ædificãdo,& holocau- ſtis in eo offerendis? Idololatra fuit Abraham: idololatra fuit Iob: idololatræ fuerunt& alij nõnulli, quos obtuliſſe Deo ſacrificia, atque ea illi grata& accepta fuiſſe legimus. Quod di- cere quam ſit abſurdum, quis non intelligart? Quàm faſum autem eſt, idololatriam& impium atque ingratum Deo cultum eſſe, qui ſine certo& expreſſo Dei mandato ſit inſtitutus, tam falſum eſt, eum culrũ, quem vocamus Miſſæ ſacrificium, ſine verbo Dei& citra mandatũ eius inſtitutum eſſe: Clarum enim eſt& apettum Dei verbum, Hoc facite in meam commemorationem: quo non illud modo pręci- pit Deus, vt diſtribuatur ſacramentum corporis& ſanguinis eius, verumetiam vt benedica- tur ſiue conſecretur, ac deinde immoletur, immolatum verò manducetur. Habet autem hoc Hebræorum idioma, vt facere pro offerre dicat: ſicut etiam à Marone legimus vſiupatum: K Sic Opus operans& operatũ quid. Niſſa quomods prodeſl. In. 4 lib. ſentent. diſt. 1. 1. Corinth. 5. Paſchæ nomint quid intelliget⸗ dum. Marci 14. Lucæ 22. Hier. 15. Eſai.⸗z. Ioan.il⸗ I. Petri 24 Apoc. 13⸗ 1. Petri L⸗ 1. Petri 3⸗ Jaerifcid eur da⸗ ta patribur. 3 Oblatio easporis E& ſanguinis da- mini cur nolis relicta. Obie iones ha⸗ reticorsor. cultus Dei fine verho Dei. Ceneſ. 4. Geneſ.a. Geneſ.ie. Iob 1. Satrificium Chri ſtianun eſſe ex verbo Dei. Lucæ 22. 1. Corinth. It. Facere pro offerre. In Bucol. Ecl*. 1⁸ —— —jyÿ —————— Cap. 41. Exod. 20. Leuit. 23. Nun: 6. Judic. 6. 3. Regteni 8. zech.45. G 43. Lucæ z. Leuit. 9. Eier. lib. 1. contra Pelagianum. Noe facite. chriſuum ſcerifi⸗ taſſe in vltima cœna. Hebr. 7. Ppſalm. 10s. Geneſ. 4⸗ Vide Thoma in 3. partem qucæſt. aa. ad ſextum. Royr. 10. Chriſtus in eruce finev’ in:poſuit ſac/ iftciis Aaro niiicis. Lib. a. aduer ſus Marcionem. Natth 26. Malth 5. EXOd. 1a. Agnus pa ſchalis fieura priſli imm olutus. ExCOd. 14. Exod. 12. Oblatjo corporis & ſanguinis Chriſti ſub panis E& vini ¶peciehus iu Miſa quid. D E SACRAMEN TSO Sic facere agnos anniculos in Exodo: facere hircũ pro peccato in Leuitico: facere turtures in Numeris: facere hœdũ in lib. Iudicũ: facere holocauſtũ in lib. Regũ facere ſeptẽ ariete& ſe⸗ ptẽ vitulos in Ezechiéle legimus. Quod vſq; eo no eunt miclas illi ipſi, Aali 3 ſacrĩfi- ciũ eſſe negãt, vt cum aliter elabi ſe non poſſe videãt, hoc genere cauilli vtätur. Eſſe quidem apud Hebræos idem facere quod offerre: ſed cum additamento, ſicut dictum eſt, facere ho- locauſtum, facere hircum, facere hœdum. Quaſi verò non legatur apud Lucam: vt facerent pro eo iuxta legis præſcriptum, ſine additamento. Etex Leuitico citat Hieronymus iuxta interpretationè ſeptuaginta. Accede ad altare,& fac pro peccato tuo: ac paulò pôft: Deſcen- ditque, cùm fecit pro peccato. Quæ poſteà idem vertit ex Hebræo: Aetccho aa altare& im- mola pro peccato tuo. Et rurſus: Completis hoſtiis pro peccato deſcendit. Vnde perſpicuum cuiuis eſſe poreſt, quod facere etiam abſque additamento nihil aliud ſit, quàm immolare& hoſtias offerre. Sed demus hoc illis, quod non aliter apud Hebræos facere ſignificet offerre, quàm cum additamento. Quid hoc ad eam rem facit, de qua nunc eſt ſermo? Nunquid hic Addicamentum non eſt cùum dicitur? Hoc facite. Præmiſerat: Hoc eſt corpus meum, quod pro vobis datur, ſubiunxit eueſtigio: Hoc facite, corpus meum offerte: Qua de re ergo qui- ritaris? cum additamentum videas. Porro nenuni dubium eſt, fuiſſe Chriſtum ſacerdotem ſecundum ordinem Melchiſedech, uod& Paulus teſtatur,& ante illum Propheta dicens, Iu es Sacerdos in æternum ſecun- dum ordinem Melchiſedech. Vbi autẽ hoc ſacerdotio functus ſit, in Euangelio nuſquam re- perimus, præterquam in nouisſima illa cœna. Nam quale fuit ſacerdotium, quale ſacrificium Melchiſedeche Scribitur in Geneſi: quod panem& vinum obtulerit. Erat enim Sacerdos Dei altisſimi. Nnne Melchiſedech Chriſtum ſacerdotem adumbrabat? qui& ipſe ſub ſpe- ciebus panis& vini corpus& ſanguinem ſuum obtulit: in qua oblatione ſe ſacerdotem eſſe ſecundum ordinem Melchiſedech declarauit. Nan in ea oblatione, quæ facta eſt in ara cru- cis, magis expreſſa fuiſſe videtur figura ſacerdotij ſecundum ordinem Aaron, quàm ſecun- dum ordinem Melchiſedech. Ibi enim cruentam victimam obtulit,& ſemetipſum verè morti tradidit: Tales autem victimas offerebant Sacerdotes ſecundum ordinem Aaron. At in nouiſsima cœna eandem illam hoſtiam corporis ſui& ſanguinis obtulit, ſed ſub iis, quæ Melchiſedech obtulerat antea, panis& vini ſpeciebus. Nihil aliud Melchiſedech, quàm panẽ ipſum& vinum: at Chriſtus corpus& ſanguinem ſuum ſub panis& vini ſpeciebus obtulit. Et ſicut in ara crucis, qui finis legis eſt Chriſtus, ſacrificiis, que ſacerdotes Aaronite offerebãt, finẽ impoſuit, ita in nouisſima cœna nouũ ſacerdotiũ, nouũ ſacrificiũ inſtituit ſecundũ ordi- nem Melchiſedech. Conſtat etiam, quòd in illa cœna Paſcha cum ſuis diſcipulis mãducabat: Paſcha autem non veruecinum, ſed multò præſtantisſimum. Quemadmodũ etiam Tertul- lianus teſtatur, dicens: Profeſſus, inquit, Chriſtus ſe concupiſcentia concupiſſe edere Paſcha vt ſuum, indignũ enim vt quid alienũ concupiſceret Deus: Acceptũ panem& diſtriburũ di- ſcipulis, corpus ſuũ illum fecit. Si autẽ(quod in cõfeſſo eſt) Paſcha cum ſuis diſcipulis cele- brabat, proculdubiò, qui non venerat ſoluere legẽ, ſed implere, iuxta ritũ legis celebrabat, iu- xta quem immolabatur prius agnus, deinde comedebatur. Quare vt figuræ veritas reſpon- deret, neceſſe fuit, vt quod Paſcha cum diſcipulis ſuis mãducaret Chriſtus, prius offerret cor- pus ſuum& ſanguinem Deo patri, poſteà verò manducandũ traderet. Nam& illud certum eſt& indubitatũ, quòd agnus ille paſchalis in veteri lege, figura fuit agni incõraminati Do- mini noſtri Ieſu Chriſti: qui ſemetipſum in ara crucis oblaturus erat hoſtiã Deo patri: Atquĩ ea fᷣgura non omni ex parte reſpõdet rei geſtæ in ara crucis, ſed magis ei quę geſta eſt in cœ- na. Nam agnum ab Hebreis immolatum legimus in recordationem eius beneficij, quo libe- ratus erat populus Iſtaèl de ſeruitute Pharaonis,& eductus de Aegypto: At immolatio agni immaculari, qua ſemetipſum obtulit hoſtiam pro nobis in ara crucis, non fuit facta in recor- dationem alicuius beneficij, ſed fuit ipſum beneficium: fuit ipſa liberatio à peccatis: fuit ipſa redemptio de durisſimo iugo diabolicæ captiuitaris. Quamobrem necceſſe fuit, vt per illam immolationem agni paſchalis, alia quædam præter illam in cruce peractam immolatio ſigni- ficaretur, quæ per Chriſtum in nouiſsima cœna facta eſt: quam etiam à ſacerdotibus fieri de- inceps in ſuam commemorationem, in pasſionis& mortis recordationem inſtituit. Præce- pit Deus, cùm eſſent agnum illum immolaturi Iudæi, filios vt ſuos docerent, quid ſibi vellet hæc immolatio. Cum dixerinrt, inquit, vobis filij veſtri, quæ eſt iſta religio? Dicetis eis: Vi- ctima tranſitus Domini eſt, quãdo tranſiuit ſuper domos filiorum Iſtaẽl in Aegypto, percu- tiens Aegyptios,& domos noſtras liberans. Huius beneficij ſui perpetuam memorià in im- molatione illa celebrari Deus voluit. Non disſimile quiddã fit in hoc altaris ſacrificio. Nam & hic ſi interrogentur filij Iſraẽl(non ſecundum carnem, ſed ſecũdum promisſionem) quæ- nam eſt iſta religio? quid ſibi vult quòd ſacroſanctum corpus& ſanguis Chriſti ſub panis & vini ſpeciebus offertur in Miſſa? Rectè reſpondere poſſunt, Grata quædam fit cõmemo- ratio immenſi illius beneficij, quo Dei filius homo factus, corpus ſuũ ex Virgine aſſumptum pro nobis in mortem tradidir, ſanguinem ſuum in cruce fudit, vr mũdum vniuerſum à pec- cato,& ab æterna damnatione liberaret. Hic h Wp 1 W k fer kto Ih Nel M umi- 8 ten n rce t upwo an d ülute 1 Ial ela ſeui Aa ulm A ancl 1 ſi 8 Kay Ka he Kiptum d upn 1 e))t ir ‚cur u zacbe a bem An cribl u nobl un mau . otio ein(ecen irr Us m in Nun ee ſoraxl en pren 2* 9 düd e prlu 7 5 gapo d d 1 Wwg n. huo 2 ſ de d EVCHAERISTI AE. 56 arid Kſe. Hic videre licet agni immolationem magis repræſentare eam, què fit in altari, quamm quæ l Ar rif. facta eſt in cruce. Nam ſicut in Paſchate Iudæorum, ita& hicpræteritæ redemptionis fit re- Pü dem cordatio, in cruce autem ipſa præſens fuit redemptio. Quiod etiam Chryſoſtomus indicat, omil 83-is 2e= ho. enarräs illa verba: Hoc facite in meã cõmemorationem. Vides, inquit, quomodo ab Iudaicis Mauiè. W=Srem abducit& auocat moribus? Nam ſicut illud in rememorationẽ miraculorũ, quæ in Aegyptò myt Auxta Patres veſtri viderunt, faciebatis, ſic& hoc in meã facite cõmemorationem. Quamobrem dol Eten. cùm& mandatũ Chriſti habeamus, dicẽtis: Hoc facite in meam cõmemorationem,& con- Lcæ:². altz im. ſtet Chriſtum Sacerdotè fuiſſe ſecundum ordinẽ Melchiſedech, neq; reperiatur in ſcripturis, I. Corint. it. lepe uum vbi ſit functus hoc Sacerdotio, præterquã in cœna: illud præterea manifeſtũ ſit, quod in illa in re& cœna Paſcha cum diſcipulis mãducauerit, quod offerri priuſquã mãducari iuxta ritũ ludæo- nifd erre rũ cõſueuerat, quis eſt qui dicere iam audeat, ſine Dei verbo cultũ hune inſtitutũ eſſe? quem Nu Mahie non his modò ſcripturæ teſtimoniis, verumetiâ Prophetarum oraculis aſtrui legimus. Apud, s me ucd Malachiam Prophetã ad ſacerdotes ludæorum loquitur Domimis Non eſt mihi voluntas Taarardihs de rs 22 qui. in vobis,& munus non ſuſcipiam de manu veſtra: Ab ortuenim Solis Vſq; ad occaſum, ma- Sernie gnum eſt nomen meum in Gentibus.& in omni loco ſacrificatur& offertur nomini méo Mel gs dech oblatio munda. Quibus in Verbis tria nobis cõfideranda Veniunt. Primùm, quòd abolitum etern— cun Deus voluerir verus illud ſacerdorium, quod erat ſecundum ordinẽ Aaron, quo ſolus vteba- rur populus Iſraẽl. Deinde, quod illi ſuccedere voluerit nouum& æternum ſacerdorium ſe- cundum ordiné Melchiſedech, non ex vna Aaron familia, ſed ex omnibus Gentibus eligen- dum. Tertiò, quòd oblatio per ſacerdotes nouos offerẽda, futura erat munda,& queę in om- ni orbis totius loco offerretur. Si quis Prophetæ locum hunc ad eam, quæ in cruce facta eſt, hlatio munda oblationem referre velit, conſtat, nec inter Gentes, nec in omni orbis loco, ſed in vna Iudæa in omni loco- aaeſt Chriſtum in mortem ſemetipſum obtuliſſe: vt hic ſenſus ei Prophetæ loco quadrare nõ poſ- dael 1a cW ſit. Si autem de contriti& humiliati cordis ſacrificio, deq́; puræ mentis& bonæ voluntatis 0n, dö ecun. officiis intelligendum exiſtimet, quæ in omni orbis loco offerri Deo dubium non eſt:ne id ſemer vVerd quidem procedet.Erſi enim dubium non eſt, huius generis ſacrificia Deo accepta eſſe, quis Prouerb 20. iten mn. A: tamen erit, qui gloriari posſit ſe mundum cor habere, atque illius oblationem mundam eſſe? ſedtt 5, qux. cum omnes iuſtitias noſtras eſſe dixerit alius Propheta, velut pannum menſtruatæ, nulla vt lioonrumre. lunle ſas cium tenin ⸗Terdos iKig ſpe⸗ ſaces neſe Eſaiæ. 6 z. dech, n pan alia abſolutè munda oblatio recte intelligi posſit præter illam quæ ſemel in cruce oblata eſt, Da pecieh ⸗ Sbtulit cuius in Eccleſia iugis fit commemoratio. Deinde cordis contriti ſacrificium non magis hu- ronitſt grebär ius Eccleſiæ, quæ ſequuta eſt Chriſti pasſionem& mortem, quam illius quæ præcesſit, pro- uit ſec i ordi. prium eſſe videtur, vt æquè in lege atq; nunc offerri potuerit. Quinetiam non ad ſacerdotes pulis Accabar nagis eiuſmodi oblatio pertinet, quàm ad alios cuiuſcunq; tandem ordinis fideles. Iam& Sacrißcium isge dũ eti ertal. iugs ſacrificium illud, quod nouisſimis temporibus per Antichriſtũ ſublatum iri Daniél præ- eſt vihe. 8 piſſeoe Paſch dixit, quid aliud intelligi rectè poteſt, quam iſtud Chriſti corporis& ſanguinis ſub ſpecie-*ues. & di-utũ di- bus panis& vini ſacrificium? quod vſq; ad conſummationè ſeculi durarurũ eſſe, dubitãdum is diſſæxis cele- non eſt, quantumlibet nunc eriam illud per ſuos præcurſores oppugnare coiatur Antichri- gis ceſr rbar jo⸗ ſtus. Sed& fimila, quæ pro mundatis à lepra ſolebat offerri ex more quemadmodũ à Iuſti- Leuit.-a. x velie veſpor no ſeriptum legimus, figurate ſignificabat panem Euchariſtis, quem in memoriam paſsionis Penieen rusſ retcor ſiix purgantis ab omni peccato animas hominum, leſus Chriſtus Dominus noſter tradidit m colloquio n&l e cerun poſteris, vt interim gratias agamus Deo cum pro mumdo propter hominem creato, tum cæ- 7ee,,ine c ncöta ati Do. teris, quæ hoccontinentur, wum pro redemptione, qua liberati ſumus à peccatis, Principa- Ibont ludiæd. Deq iAtali tibus ac Poteſtatibus in vniuerſum debellatis iuxta diuinum confiium. 95 gge tince. Habemus itaque iam ita clara& aperta ſcripturæ teſtimonia, de quotidiano hoc Chriſti corporis& ſanguinis ſub panis& vini ſpeciebus Eccleſiæ ſacrificio, nihil vt magis perſpicuę dici, ſcribive potuerit. Facit nihilominus omnia Satanas, vt clarum etiam ſeripturarũ intel- lectum obſcuret, ac precium redemptionis noſtræ ex omni hominum memoria deleat. Ac primùm quidem, quod ad Melchiſedech attinet, aiunt miniſtri Satanæ, Apoſtolorum, vbi de Sacrifeium, Mel. Sacerdotio illius tractat, ſingula accuratè ac propemodum ſcrupuloſe excutere: nomen ho-„ſedech. minis, ſedem regni, perpetuitatem vitæ, ius decimarum, benedictionem perſequi, in quibus eenelte lo lie at imt ntio agi fuit i;=n recor. peco fuit p efuit— der illm im Mio ſgn. omnibus minus momenti ſit, quam in oblatione panis& vini, de qua tamen verbũ mullum erdo fferick fecerit. Nunquid exiſtimãdum ſit obliuione lapſum eſſe Dei ſpiritum, vt dum rebus minu- inſſ=. Pfxce- tis immoratur, quod erat præcipuum,& ad cauſam maximè valebat, id omiſerit? Quam in- nt, bi ſele eptum autem hoc eſt argumentandi genus, non ſcripſit Paulus, ergo non eſt? Non ſeripfit 51D== s eis:i in tota illa epiſtola eſſe Chriſtum conceptum de Spirituſancto, eſſe natum ex Maria virgi- NAeᷣ2o, petcl ne, nunquid ideò negabimus ita eſſe? Non eſt obliuione lapfus Dei ſpiritus, Satana, quin 1mé* ria in im- eo potius vſus eſt confilio, quo Chriſtus olim, cùm diceret: Adhuc multa habeo vobis dice- 10an.1s. 5ad Rio. Nam re, ſed non poteſtis ea portare modò. Clarè hoc ipſa Pauli verba indicant, ſtatim enim vt fe- Heby.. mis em) qur⸗ cit Melchiſedech menrionem: De quo nobis, inquit, grandis ſermo,& in interpretabilis ad ChE ſub pan dicendum, quoniam imbecilles facti eſtis ad audiendum. Illorum itaque imbecillitas in cau- Ja'omemo⸗ ſa fuit, quod lacte adhuc opus habebant, nec ſolido cibo vti poterant, quod non omnia, ea rg ſumptom præſertim, quæ captũ illorũ excedebant, de Melchiſedech Apoſtolus fuit perſe uutus. Quod Ann ntt z am abes etiã teſtatur his verbis Hieronymus: Super quo multus nobis ſermo eſt,& in interpretabilis: ⁊.νπ3. K 2 Non ——— Cap. 41⸗ Sacerdotia prio- ris& poſterioris populi inter ſe comparaniur. De Theologia leb. 1. 66 Matih.. Deus in aperien do ſe hominibus, oportunitatẽ ſpe: ctaſſe videiur. Li.. Theologiæ. Eſałm. ns. Afor. 1). Auclit ori ratio habenda. Lib. 6. in Lucam. Iibr. de ſpiritu ſancto cap. 27. M) flerꝛa In filen tio tradita ob: ſcure. De ſpirituſan. cap. 27. Homil. 24. in Maith. Fſal. 10s. pE SACRAMENFO Non quia Apoſtolus nõ potuerit id interpretari, ſed quia illius temporis nõ ſueri r Hebræis enim, id eſt, ludaæis perſuadebat, non iam ſidelidus, quibi s pastim prode er lacramentũ. ve- rumetiam, ſi vas electionis ſtupet ad myſteriu,& de quo diſputat ineſablle contetur, quan- to magis nos vermiculi& culices, ſolam debemus ſcientià iuſeir xcoflteri,& amplislimam domũ paruo quaſi foramine oſtendere: vt dicamus duo ſacerdotia inter ſe ab Apoſtolo com⸗ parari, prioris populi,& poſterioris,& hoc agi tota diſputatione, vt ante Leui& Aaron ſa- cerdos fuerit Melchiſedech ex gentibus, cuius tantum prædicat meritum, vt futuris ſacerdo- tibus Iudæorum in lumbis benediceret Abraham, totumd; quod ſequitur in laudes Melchi- ſedech ad Chriſti typum referri, cuius profectus Fccleſiæ ſacramenta ſunt. Extat oratio Gregorij Nazianzent digna quæ teratur manibus ommiu, in qua præclarè de eo diſſerit, quod no omnia, nec omnibus, nec ab omnibus, nec omni loco& tempore di- ci oporteat. Tum enim vnaquæq; res bona dicitur, ſi benè fiat. Neq; tam eſt zeetumn aliquid, quod ſi deſit prudentia, non æquè pernicioſum euadat, atq; ſapientet adminiſtratũ futurum fuerat ſalutare, Docere nos hoc vel Chriſti poreſt exemplũ: qui de ſua morte, qua vna re ni- hil eſſe potuit humano generi vniuerſo ſalubrius, verba facturus, eam cum diſcipulis tantum ſeorſum cõmunicandam eſſe putauit, quod vulgo myſteriũ hoc rectè committi non posſit. Permultum in eo poſitũ eſt, quàm opportuno loco& tempore fiat aliquid, cùm etià Deum ipſum, ſi quis conſideret diligentius, opportunitatem quandoq; ſpectalle videamus, præſer- tim dum ſe mortalibus aperire, dum luce ſiiæ veritatis mentes eorum illuſtrare conatur. Nonne vetus Teſtamentum patrem apertè prædicauit, de filio verè loquutum eſt obſcuris? At noua lex Deum filium palam eſt profeſſa: ſancti verò Spiritus diuinitaté non ita latè pa- tentibus argumentis explicauit: quæ poſteà tamen intellecta& ipſa eſt. Neq; verè non ma- xima ratione id ita factum eſt: ficut à Gregorio quoque Nazianzeno legimus annotatum. Nam nondum patris diuinitate confeſſa, manifeſtè filium Deũ prędicare: ac rurſus nondum Deo filio declarato, Spirituiſancto diuinitatem apertè tribuere, quid futurũ erat aliud, quàm infantibus lacte alendis ſolidum cibũ mãducandum dare? Fecit itaq; Paulus, quod Prophe- ta faciendum admonet, diſpoſuit ſermones ſuos in iudicio, vt ea tantum proferret, quæ pro- futura putaret, cętera quamuis cognitu dignisſima atq; adeò neceſſaria, in tempus aliud ma- gis opportunum reſeruaret. Quod idem feciſſe legitur, cum ſermonẽ apud Athenienſes ha- buiſſet. Neq; enim ſtatim à primo deſtruendas putauit cæremonias idolorum: Statim nanq; ſermonẽ eius aures gentiliũ reſpuiſſet: verum ab vno Deo operatore mundi incipit, dicens: Deus qui fecit mundum,& cuncta quæ ſunt in eo. Negare non potuerant vnũ operatorem eſſe mundi, vnum Deum, vnum omniũ creatorem. Adiunxit eô quòd cœli& terræ Domi- nus in manufactis nõ dignetur habitare. Deinde quod intra auri, argentiq́; caſſam materiam nequaquãà veriſimile ſit artificio hominis vim diuinitatis includi: erroris remediũ docens eſſe ſtudium pœnitendi. Func venit ad Chriſtum, nec tamen Deum maluit quàm hominẽ nun- cupare, dicẽs: In viro quo definierit omnibus fidem, ſuſcitans eum ab interis. Qui enim tra- ctat, inquit Ambroſius, debet audietium conſiderare perſonas, ne prius irrideatur quam au- diatur. Quando enim Atheniéſes crederent, quia verbum caro factum eſt,& de ſpiritu Vir- go concepit, qui irridebant, quia reſurrectionem audierant mortuorum? Tamen& Diony- ſius Areopagites credidit,& alij crediderunt in virum, vt in Deum crederent. Quid intereſt, quo quiſque credat ordine? Non in principiis perfecta quæruntur, ſed de principiis ad ea quæ perfecta ſunt, peruenitur. Neque verò Paulus modo, verum& alij Apoſtoli, ficut à Baſilio ſcriptum legimus, my- ſteriorum reuerentiam& auctoritatem ſilentio conſeruandam eſſe putauerunt, ne ſi vulgò eſſent omnibus cognita, in cõtemptum venirent. Inde etiam vocata ſunt myſteria, quod ea occulta eſſe, neq; in vulgus prodi oporteret. Quæ etiam cauſa fuit, quod literis non manda- bantur, ſed per manus tantùm tradebantur: Sicut de hoc ipſo ſacrificio loquẽs, dicit Baſilius. Inuocationis, inquit, verba, dum Euchariſtiæ panis oſtenditur,& poculum benedictionis, quis ſanctorum ſcripto nobis reliquit? Quamobrem& apud Chryſoſtomum ita ſcriptum legimus: Myſteria ideò clauſis ianuis celebramus,& eos qui nõdum initiati ſunt adeſſe pro- hibemus: Non quia infirmitatem myſteriorum aliquam deprehendimus, ſed quia ad parti- cipationem eorum illi adhue quos arcemus infirmi ſunt. Quin eriam illum locum explicãs, Tu es Sacerdos in æternum, Auguſtinus: Vident Iudæi periiſſe iam ſacerdorium ſecundum ordinem Aaron,& non agnoſcunt ſacerdotium ſecundum ordinem Melchiſedech. Tu es ſacerdos in eternum ſecundum ordinem Melchiſedech. Fidelis loquor, ſiqui non intelligunt cathecumeni, auferant pigritiam, feſtinent ad notitiam. Non ergo opus eſt myſteria prome- re: ſcripruræ vobis intiment, quid eſt ſacrificium ſecundum ordinem Melchiſedech. Si An- guſtinus non putauit omnibus prodenda myſteria, quo tempore terrarum orbis magna ex parte Chriſtum agnoſcebat, quantò minus id factum oportuit àa Paulo, cùm ad eos, qui re- cens ad fidem Chriſti conuerſi fuerant, neque tanta myſteria capere adhuc poterant, ſcribe- ret. Non rectè itaque colligitur, non meminit ſacrificij panis& vini Paulus, malè igitur ad Chriſti ſacriſicium refertur. Quod do om, 1 hwül n iim a aarin A maq 1 jpului d annfteul 1 mptani n exxbalt ih ünnete- 1 peritay 1 uarid lerebar batöſ A amo ſen 1 Atord A Jà rcuce ih nndine,A a Btaultal bi mocondl düxichor fi ccoöpotue t klrarg n Kerenäügr Krim o H Pitl uu aric- Ma ban i ccendume d Kconc ili or W Theoc ue ncücrdi un loui telta in N rxebu e ngere. as clrecdic recondil un em decit er Adebgi IKper- nim nor — cribun In ſlopulch — In Hmonci 2 fnalä⸗ u pvno 189 dud eu 24* ſpara E⁵ fu guac —& ptauot 1 Hebr⸗ 7 edreis nnn.e 1 ud,quan. 1 Slüslunam 0 — 10 Com⸗ Aronſa. —(Acerdo. s Meli. AræCa. npored. n aliui i kanunn namn. iss rnn 1 n posl, ia Dem „ B 8, preſt. t onatu. 4 obſcuii talen. J. nonm 1 otatum I noncan 42 iud,qun 1 Propb. 0l n quæpn. 1 aliudmr 1 ienſes. ug E= tim uan dh s dit die tEEderxaorn ü ar rr Doni. SGe=s marein m t mlocemsel aat E Aninénu. ris Tenimm tiche quama- ,8* pintuſt⸗ Ta ².=& Diom en T dintenh dä a cipibada tut ⸗ limos,mſ. eer aa ne lvüpf tm a, quoda 11— on mand- u be it Bafiin lun 5 dictlonb om Ga(cripum utiſ an delſe pi 8,ſte ia ad zunr men explco 1dd*ν ſecundom 4 1l65 elch= ch. EVCHARISTIAE. 77 Quod verò dicunt ſcripturam dicere, quod protulerit Melchiſedech, non autem obtule- rit. Siue dicas protuliſſe, ſiue obtuliſſe, quod poſterius magis fuir in vſit ſanctis Patribus, ni- hil intereft. Nec enim contraria ſunt inter ſe proferre& offerre. Quin offerre nemo poteſt, niſi prius proferat quod offerat. Sed non ad offerendũ, ais, protulit, verum ad edendũ& bi- bendũ.At ſicut in ſcriptura nõ reperitur quod protulerit ad offerendũ: ſic nec hoc quod pro- tulerit ad manducandũ& bibendũ. Itaque ſi nihil dicendum eſt, quod in ſcripturis expreſſe non habetur, quid reſtat aliud quàm vt dicamus quod protulerit ad inſpiciẽdumè vt videret Abraham panis& vini copiam,& admiraretur, neq; tamen de iis quicquam guſtaret. Quod quàm ſit abſurdũ, quis nõ videt? At Ioſephus nõ obtuliſſe Deo ſcribit, ſed iis qui cum Abra- ham fuerunt in cibũ& potum panem& vinũ ſuppeditaſſe. Poſterius quidè hoc ſcribit Io- ſephus, prius ante illud nequaquã: Quin contrariũ ex illius verbis docebimus. Quemadmo- dum nõ pugnãt inter ſe proferre& offerre, ita nõ pugnãt inter ſe proferre ad mãducandum, & proferre ad offerendũ. Quin grauis auctor Gregorius Niſſenus nõ dubitauit dicere, quod nemo comedit, niſi quod prius immolatum ſit. Quæ verba Theophylactus quoq; repetit in Matthæũ ſcribès,& iam docuimus quod agnus Paſchalis, qui fuit huius noſtri ſacrificij figu- ra prius immolabatur, deinde manducabatur. Sed excuriamus verba Ioſephi quemadmodũ habẽtur in Græco textu. Suppeditauit, inquit, Melchiſedech exercitui Abrahã xenia,& ma- gnam copiâ cõmeatus prebuit. Et inſtituto ſacro cõuiuio, ipſum Abrahaà in hoc laudauit,& Deũ qui inimicos eius ſubiecit, benedicere aggreſſus eſt. Non qualecunq;, ſed ſacrũ conui- uium inſtituiſſe dicit, quod epulũ Latinè, Oræ cè dicitur&uοxi. Quãuis auté quoduis epulũ etiã prophanũ hoc nomine posſit appellari: tamẽ in vtraq; lingua, tam Gręca quam Latina, nõ ferè tribuitur nomẽ hoc niſi publico, ſolemniq́; cõuiuio, quod vel in dedicatione templi, vel in funere magni alicuius viri, vel in honorè Dei propter partã victoriam inſtitutũ ſit. Et qui pręerãt apud Ethnicos huic epulo ſacerdotes, Latinè vocabatur epulones, qui ſolemnem ritũ in ſacrificio peragebãt. Precedebat itaq; ſacrificiũ, ſequebatur epulũ, ſiue ſacrũ conuiuiũ, prius offerebatur, poſtea comedebatur. Ad eundẽ modũ& Melchiſedech, quandoquidẽ erat Sacerdos altisſimi, ſicut ſcriptura dicit, prius offerebat Deo, poſteà dabat epulũ his qui cum Abrahamo venerãt. Quod clarius etiã oſtendit Philo, qui fuit æqualis Ioſephi, cum tractans eandẽ hiſtoriã, ita loquitur: Couſpicatus, inquit, magnus ille Pontifex Dei Max. redeuntem Abrahã, reducétemq; ſuos omnes ad vnum incolumes& victores attonitus tanti facinoris magnitudine,& id quod verũ erat, cogitãs præſentẽé eis opem diuinã adfuiſſe, manus ad cœlũ tendens fauſta illi precatus eſt,& epulũ victoriale ſacrificauit, ſociosq́; certaminis eius ſplen- didisſimo conuiuio excepit: quod Ioſephus νένπανα, hoc Philo dixit, a επαπυνα⁵ε ενασι, hoc eſt epulũ victoriale ſacrificauit. Prius itaq; ſacrificauit epulũ, deinde ſocios certaminis refecit. Qui vero potuerũt melius explicare Moſis verborũ ſententiã, quàm ij duo, qui fuerũt eiuſ- dem Hebræx gentis viri doctisſimi, diſertisſimiq́;, qui nõ tantũ ad manducandũ, verùm& ad offerendũ protuliſſe Melchiſedech panem& vinũ diſertis verbis oſtendunt. Quamobrem cõmentum hoc nõ ſuccedit: Quemadmodũ nec illud, quod adferũt ex epiſtola ad Hebræos- Neq; vt ſæpè offerat ſemetipſium. Alioqui oportebar eum frequèter pati: Semel oblatus eſt ad exhauriẽda multorum peccata: Vna oblatione cõſummauit in æternũ ſanctificatos. Nam quod à Paulo dictũ eſt, libenter accipimus: Quod verò per hæc verba Satanas intelligi vult, reiiciendum eſſe putamus. Quotquot enim ſanctificati& iuſtificati ſunt aut erüt, per vnam oblationè illã in ara crucis facta, ſanctificatos nõ obſcurè ferimus. Explicans epiſtolã ad He- bréos Theodoritus, qugrit: 8i& ſacerdotiũ, quod eſt ex lege finẽ accepit,& ſacerdos qui eſt ſecundũ ordinẽ Melchiſedech obtulit ſacrificiũ,& effecit, vt alia ſacrificia nõ eſſent neceſſaria: cur noui teſtamenti ſacerdotes myſticã lyturgiã ſeu ſacrificiũ peragunt? Sed clarũ eſt illis quĩ ſunt in rebus diuinis eruditi, nos nõ aliud ſacrificiũ offerre, ſe illius vnius& ſalutaris memo⸗ riã peragere. Hocenim nobis præcepit ipſe Dominus: Hoc facite in meã cõmemorationem. Præclarè dictum eſt à Bernardo: Chriſtus pro ſalute mundi ſemel factus eſt hoſtia ſaluta- ris rei reconeiliatio generalis, omnibus ſacramẽtis, tam præcedentibus, quàm ſubſequètibus virtutem dedit& efficatiam, vt tanta& tali hoſt ia ſanctificarentur omnes liberandi per il- lam, vnde legitur. Quia Agnus occiſus eſt ab initio ſeculi, iis videlicet, qui fuerunt ab ini- tio, ita vt per hoc, quod dicitur, ab initio, determinet, non tempus occiſionis, ſed ſalutis. Prius enim mors eius profuit, quàm fuit. In quam ſententiam a Leone quoque Pontifice quædam ſcribuntur. Prius promisſio, ac deinde exhibirio. Ab initio ergo ſeculi occiſus eſt. Cum quo pulchrè cõſentit æqualis eius Hugo de S. Victore. Scias, inquit, quocunq; tẽpore ab initio mundi vſq; ad finem nullũ fuiſſe virum bonũ niſi iuſtificatũ per gratiam. Gratiam autem nunquà adipiſci potuiſſe niſi per Chriſtum, ita vt homines ſiue precedentes, ſiue ſub- ſequentes vno fanctificationis remedio ſaluatos agnoſcas. Aſpice ergo caſtra Regis noſtri& — 7. exercitus eius infulgentes armis ſpiritualibus, quanta precedentiũ ſubſequentiũq́; multitu- Contra ſaeriflei obiectionum ſolusicnes. Hebr. s. Hebr. 10. In cap.⁊. Serm. 2. de cænæ Domjini. Oblatio Chriſti virtutem& ef- ficatiam oranibus ſaeramẽtis dedit. Parte. 8. cap. 2⸗ Cbriſtus ab initis . 4.— 11..Ir. per Neculi oceiſus. dine ſtipatus incedat. Ex his, cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, ab initio mũd ifuiſſe genus Chri⸗ faauii oceh ſtianorũ, quod pluribus verbis docet Auguſtinus, qui priores omnes Patriarchas& Prophe tas quotquot fidẽ habuerũt vnius Dei, Chriſtianos dici vult. Ab initio enim, inquit, Saluator K 3 promiſ- In lib. quæſi. ve⸗ teris& noui tos ſamenti cap.3. Cap. 41- Li. 3. c. 4· con. 24 · epiſtolas Pelagia. Eu ſeb.li.i. Ecele. Hiſtoriæ cap.i. Faerificãa vetera ob promiſsi ſa: crifĩcii in eruce offerendi relatio: nem exercebãtur ita ſacrificiũ no: uum ad memoriã ꝛllius in cruce id oblati ſaerificii quotidie Deo pa: tri offertar. Veritate& luce preſente ceſßit quidem vmbra, tamen veritatis ſeu tanti exhibiti benefieii memo⸗ ria ob id intermit zi uon debuit. Sacrificiã quoti- dianũ eſt veri ſa⸗ crificii imago& verũ ſacrificiuimn au quo verù cor⸗ pus& ſanguis Chriſti oßfertur & fumitur. Lib. 4. Mſterio: rum Euangelicæ legi⸗. Lib.. par.. cap. 5. 7. Theo.in cap. lo. ad Hebræos. Chryſo. hom. 17. ad Hebræos. D E SACRAMENTO promiſſus eſt. Quod ſupraſcripto Apocalypſis loco probat Itaque ſemper Chriſtiani reipſa fuerunt, etiamſi nondũ nomine primi illi, ſicut alio 10co dicit idem Auguſtinus,& ante eum Euſebius. Nec vllus vnquã iuſtificatus aut ſanctificatus eſt, niſi per vnam illam oblationé, in ara crucis, vel præuiſam, vel exhibitã. Sed nec deinceps quenquà iuſtificatũ& ſanctificatum iri, niſi per vnã illam oblationè, iam exhibitã. Cæteriim ſicut oblatione illa præuiſa, non fua- rè ſublata, quæ pro peccatis offerebantur, vel ante legem vel ſub lege ſacrificia, quin ea Deo grata porius accidere, quatenus ad præuiſum illud in ara crucis, quod præfigurabant, Chriſti ſacrificiũ referebantur, ſic per eandem oblationè exhibitã, non tollitur quotidianũ hoc quod Eccleſiafrequentat ſacrificiũ, ſead eſt Deo tanto magis aceeptu, quãtò crebrius& religioſius, per id oblationis in cruce facta memorla repræſentatur. Cùm ergo dicit Apoſtolus: Semel oblatus eſt, ad exhaurienda multorum peccata, Vna oblatione cõſummauit in æternum ſan- ctificatos. Hoc dicere videtur, quòd nulla fuit, nec eſt, nec erit vnquam oblatio, qua ſint ex- hauſta peccata, vel exhauriantur, qua fuerunt homines ſanctificati, vel ſanctificarétur, præter vnam illam in ara crucis factam. Quæ tam accepta Deo fuit, vt propria ſua virtute, ac merito ſanctificet, quotquot Deo patri reconciliantur,& reconciliando ſanctificantur Quotquot autem alia ſacrificia pro peccatis offerebantur, exhauriendi peccata,& ſanctificandi vim, ab hoc vno mutuabãtur, huius vnius virtute, ac merito ſanctificabãtur, quatenus ad hoc vnum referebantur. Huic igitur vnico ſacrificio veterũ omnia ſacrificia cesſiſſe, quæ typũ huius im- molationis geſſerunt,& vmbram eius fuiſſe ab Eccleſia docti confitemur. Siquidẽ oblatione, hoc eſt, morte ſua, Chriſtus illud ipſum perfecit,& cõſummauit, quod hoſtiæ, victimæ, ſacrificia veterũ promittebant. Promittebant autem fore, vt aliquando Dei filius in aſſumpta carne morte ſua,& profuſo precioſo ſanguine ſuo genus humanum redi- meret. Quod illa vna oblatione perfectum eſt, cuius oblationis futuræ fide, Deo reconciliati ſunt,& ſanctificati, quotquot reconciliati ſunt& iuſtificati. Nec alia fuit vnquã, nec eſt, nec erit reconciliandi ratio. Quamobrem adueniente veritate ceſſerunt figuræ, adueniente luce, cesſit vmbra, nec deinceps adumbratũ illud amplius oportuit, quod iam exhibitũ eſt,& om- nibus reuelatũ. Sed non proptereà tanti beneficij iam nobis reipſa præſtiti memoria debuit intermitti. Hoc verò cum illa pugnaret Euangelij voce: Hoc facite ad meam cõmemoratio- nem, oblationis illius in cruce factæ memoriã, hoc quotidiano ſacrificio perpetuò Deus in Eccleſia ſua celebrari voluit, nec vnquã ante conſummationẽ ſeculi intermitti, vt iugiter co- leretur per myſteriũ, quod ſemel offerebatur in pretium,& illaperennis victima, viueret in memoria,& præſens eſſet ſemper in gratia. Et ſicut priorũ temporũ oblationes, ad exhiben- dum olim Chriſti ſacrificiũ in cruce, ſic nouæ legis hoc ſacrificiũ ad exhibitũ iam refertur. In carnalibus illis victimis figuratio fuit carnis Chriſti, quam pro peccatis noſtris, ipſe ſine pec- cato fuerat oblaturus,& ſanguinis, quem erat effuſurus in remiſsionem peccatorum. In hoc ſacrificio præſens adeſt caro Chriſti, quam pro nobis obrulit,& ſanguis quẽ pro nobis effu- dit. In ſacrificiis illis, quid nobis donandũ eſſet, figuratè ſignificabatur: in hoc, quid iam do- natum ſit euidenter oſtenditur. In illis prænunciabatur Dei filius, pro impiis occidendus, in hoc autẽ occiſus annunciatur. Et ſicut illa non proptereà non fuerũt vera ſacrificia, quia ſigna fuerunt veri ſacrificij, quod erat in cruce peragendũ, ſic& hoc non proptereà, non eſt verum ſacrificium, quia ſignũ eſt eiuſdẽ veri ſacrificij, quo ſemetipſum in ara crucis pro nobis Chri- ſtus obtulit. Niſi quis fortè ſic inſaniat vt magis ad rationem ſacrificij pertinere putet, quod rem faciendà ſignificet, quàm, quod rem iam factã cõmemoret. Certe ſicut cœna noſtra non eſſet cõmemoratio cœnæ dominicxæ, imagoq́; illius& exemplar, niſi verè mãducaremus, ita nec Euchariſtia noſtra, verũ exemplar,& imago foret ſacrificij, quod in cruce Chriſtus obtu- lir, niſi verè ſacrificaremus. Cuius autẽ rei apud S. Patres mentionẽ fieri legimus crebriorem quàm huius, quæ fit à ſacerdotibus Chriſti corporis& ſanguinis oblationis. Quod ſi Chriſti ſanguis offertur in hoc myſterio, quis iam negare poterit, quin id verè ſit ſacrificiũ, etiamſſ nihilominus exemplar ſit illius hoſtiæ cruentæ, cum in pretiũ redemptionis noſtræ profuſiis Chriſti ſanguis in ara crucis offerebatur. Quapropter meritò quoſdã ridet Innocẽtius Pon- tifex, qui crederent in Euchariſtiæ ſacramèto, non eſſe Chriſti corporis,& ſanguinis verita- tem, ex eo, quòd non rarò myſteriũ, imaginẽ,& exemplũ id vocari legimus. Quorũ errorem refellens. Si quia figura, inquit, eſt ſacramentũ altaris, veritas eſſe negatur, ergo nec mors, nec reſurrectio Chriſti veritas eſt, ſi quidẽ eas imaginè,& ſimilitudinẽ eſſe tradit Apoſtolus, quin & Petrus, exemplũ in ſua pasſione Chriſtum nobis reliquiſſe ſcribit. Qua de re etiã pluribus verbis ante eum tractauit Hugo de S. Victore. Nihil igitur impedit, quominus in externo ſacrificio forma ſit, ſpecies imago,& exemplar ſacrificij crucis, in corpore verò& ſanguine quæ ſunt res intus incluſæ veritas exiſtat eiuſdẽ ſacrificij. Sed quoniam in cruce palaàm,& ſine myſterio fuit hoſtia cruenta, in altari verò occultè,& myſticè abſcondita, ne nos eo- dem, quo Chriſtus modo ſacrificare putaremur, cum ſuo Theophilacto, rectè Chryſoſto- mus admonuit. Nos non immolare Chriſtum, ſicut ſeipſe in cruce immolauit, ſed illius in cruce facti ſacrificij recordationem facere. Quæ tamen recordatio, ſiue commemoratio, non eſt ocioſa, nec vmbratilis, verum efficit, quod ſignificat. Nam& ſi Chriſtum denuò non occi- h axi Im emc In cla 1dh mme In emqh 1 polu Itn lonen h eico ju iam fi L let bare, donoh 8 andco cpin h kucäa m u Nſcecar i kcian m qpter u Flol Wor lum 6 d cfti- 1 reipe eceu nan catum an fun. 1a Deo rChrigi Ac cuod ioſiun — Semel I mſn. 1zintex. z— pratet = meriw — otquot d a Vim b 1 cvm MI aius im. — Ier it, quod Jan ndo Di u nm näi. e Aonclliai I sceſt er l rnte luce 61, K Kon- 1 Kia debut Ommnornatio. Ir Deusin 1 a giterc. tl= 1yiueretn e=exhiben. 1* Afertur.lu — ü fine per a nx n. In o. 1 Dobis elh⸗ Tdiam do⸗ S= endus i 1 quiaſign S d eſt vetun obis Chr- n utet clol 2 1oſtra hol 1. Jaremusit iſtus obw I gcrebriota r dſi Chni cii, eim rTr profi cétills Por inis ver rüerrn ec mory — vſtolusgon . tiä plurb alam ;, ne nodes — Chyſole d ſec ilusn noratio,nu denuo 7 ocel EVCHARISTIAl. 18 occidimus, qui reſurgens ex mortuis iam non moritur, mortem tamen illius haudaliter, quaàm ſi nunc eam oppetiiſſet, applicamus, nec ſola fide, nec ſolis verbis, verum& Symbolis id facimus. Quæ non minorem habent vim, quàm ipſę res haberent, ſi, cum earum comme- moratio fit, verè patrarentur. In cruento ſacrificio crucis, mors quoq; cruenta fuit, in hoc incruento mors etiã eſt myſtica& incruenta, hoc eſt, effectus mortis, haud aliter, quàm ſi præſens nunc adeſſet. Sic enim in hoc myſterio Chriſti mors,& eius fructus nunc applica- tur, ac ſi nunc ille moreretur: Verisſimum enim eſt quod Abbas Rupertus vir cumprimis do- ctus aliquando dixit. Quam verè Chriſtus in illa ſpecie qua pendit in Cruce remisſionem peccatorum operatus eſt omnibus, qui illum expectabãt ab origine mundi cum fide, ſiue le- galibus fidei Sacramentis, à iuſto Abel vſq; ad latronem, quem in Cruce conſitentem ſuſce- pit: Iam verè in iſtis ſpeciebus panis& vini eandem remisſionem operatur omnibus qui ſunt ingresſi, vel ingrediuntur ad eam fidem, poſteaquaàm illa nimirum humana ſpecies hinc tranfiuit,& in cœlum ſeſe recepit. Ex quo facilè perſpicere quiuis poteſt, quicquid fuit propi- tiationis, vel in veteris legis ſacrificiis, quæ ſigna fuerunt futuræ, vel in hoc noſtro quod præteritæ mortis Chriſti ſignum eſt, id omne tribui ei, quæ facta eſt in cruce oblationi, quæ licèt ſemel peracta, ſemper tamen viget, adeoꝗ; perpetuaeſt, quo ad efficaciam. Atque illius virtute, quod nũquam excidit æternum Chriſti ſacerdotium, quò miniſtros etiam ſuos fun- gi voluit fulcitor. Cyrillus Hieroſolymitanus, de Miſſa verba faciẽs, vocat illam. T ip rueuαα⁵ O-ANp bucεσe[ι TH rai Aαανκνο Aτεαμαφeꝝ‚hoc eſt ſpirituale ſacrificium& incruentum cultum. Chriſti verò corpus, quod præſens adeſt in altari, vocat ibidem, r i Suos ap Aασι, hoc eſt hoſtiam propitiationis. Non obſcurè indicans quicquid eſt propitiationis, non tam actioni ſacerdotis, quàm illi hoſtiæ deberi, quæ pro nobis obſata eſt in ara crucis, propter quam vo- catur Miſſa, propitiatorium ſacrificium, quandoquidem præſens adeſt in altari corpus illius & ſanguis, qui factus eſt propitiatio pro peccatis noſtris, Domini noſtri Ieſu Chriſti. In cu- ĩus præſentia, ſicut verè dictum eſt à Cypriano, non ſuperuacuæ mendicant lachrymæ ve- niam, nec vnquam patitur contriti cordis holocauſtum repulſam. Ante quem etiam Orige- nes ſacrificia veteris legis extenuat. Si referantur, inquit, hæc ad myſterij magnitudinem, in- uenies commemorationem iſtam habere ingétis repropitiationis effectum. Sed ſi redeas ad illum panem qui de cœlo deſcendit,& dat huic mundo vitam, illum panem propoſitionis quem propoſuit Deus propitiationem per fidem in ſanguine eius:& ſi reſpicias ad illam cõ- memorationem de qua dicit Dominus. Hoc facite in meam commemorationem, inuenies quod iſta eſt commemoratio ſola quæ propitium faciat hominibus Deum. 8i ergo intentus Eccleſiaſtica myſteria recorderis in his quę lex ſcribit futurę veritatis, inuenies imaginẽè præ- formatam. Quam etiam ob cauſam Germanus Patriarcha Conſtantinopolitanus, 801510 p, hoc eſt altare, vocat Aα‿νιοꝙ id eſt propitiarium, propter præſentiam illius in ipſo, qui eſt propitiatio noſtra. Nec Alexander modò, verum& Julius Pontifex, omnia crimina, cata deleri dicunt hoc Sacrificio: per quod etiam Cyprianus, Athanaſius,& Dama omnes expiari ſordes affirmant. Nec dubitauit Auguſtinus dicere de ſacrificiis altaris, quod pro defunctorum animabus offeruntur, quod pro valde bonis gratiarum actiones ſunt, pro valdè malis propitiationes ſunt. Euſebius vocat redemptionis oblationem. Chryſoſtomus, & eum ſecutus Theophilactus, remisſionem ei peccatorum tribuere videntur, vr non teme- re ſacrificium hoc, non Euchariſticum tantum, verum& propitiatorium eſſe dictum intelli- gas, propter eam, quæ pręſens adeſt in altari propitiationem noſtram. Quamobrem cũ Ioan- ne Chryſoſtomo vnam hanc eſſe dicimus hoſtiam cum illa, quæ in cruce peracta eſt: vnum ſacrificium& non aliud, niſi quod offerendi modus non eſſ idẽ. Ibi facta eſt oblatio in mor- tem, hic fit in mortis recordationem, illa fuit immolatio ſanguinea, hæc verò eſt incruenta: Sic enim appellatur non modò à Gregorio Naziãzeno, Cyrillo, Euſebio, Athanafio, verum- eriam à patribus in ſacroſancto Concilio Epheſino, congregatis, tum ab Iſchirione Diacono in Chalcedonenſi Concilio. Et Epiphanio in ſecũda Nicæna Synodo. Cuius verba ſunt hęc. Nemo enim vnquam ſanctorum Apoſtolorum, qui tubæ ſunt Spirituſſancti, aut glorioſo- rum Patrum noſtrorum, incruentum noſtrum ſacrificium in memoriam pasſionis Chriſti Domini Dei noſtri,& totius ſuæ diſpenſationis factum imaginem corporis illius dixerit. Quo loco pluribus verbis Epiphanius Iconomachos inſectarur, qui negabant veritaté Chri- ſti corporis in Euchariſtia, ſed imaginem tantum& figuram vocabant, quos poſteaquã con- uincit multis locis ex ſcriptura prolatis, tandem his verbis vtitur. Legas quouſque voles, nunquam inuenies, neq; Dominum, neq; Apoſtolos, neq; Patres, incruentum illud ſacrifi- cium, quod à Sacerdote offertur imaginem dixiſſe, verum ipſum corpus& ipſum ſanguinẽ. Attamen ante ſanctificationis conſecrationem, quibuſdam Patribus piè ſanè viſum eſt kuri⸗ ruop hoc eſt, exemplar ſimilis formæ nominare, quorum de numero Euſtathius, conſtans is propugnator orthodoxæ fidei& Arrianicæ inſaniæ expugnator clarus, item Baſilius eiuſ- dem ſuperſtirionis auerruncator, quorum verbis recitatis, ante ſanctificationẽ, inquit,&τεεντι xœ Vocauerunt, poſt conſecrationem autem corpus& ſanguinem Domini. Athanaſij verba citantur hæc à Ioanne Damaſceno ex quodam ſermone de iis qui obdormiuerunt: Si quis, K 4. inquit, & pec- ſcenus, In ſaerifcio eruẽ to mors eruenta, in ſacrificio in cruento mors in: cruenta& myſiica. In cap.6. Ioan. Catecheſi nrys ſt a80.5* Serm. de cæna domini. Hom. B. in LCe⸗ uiti.· cap. z2. Dam.lib.q. par. 14. Homil*. de baſchate. Facrificio miſſa omnium pecca⸗ torum remiſßsio: nem tribuunt doètores. Hoſtia eadem diuerſio modo cblata. Hom-) in epiſt. ad Hebræos. Hoſtia incruẽia · Greg. Naʒian. Cyrillus interpre tatione Auathe: matiſmi vndeci⸗ mi. Et alibi cont⸗ Neſtoriã ſcril es. Ru ſeh. lib. io.c. a Eccleſi.& in vi: 1ã Conſiant.li.4· in lib. car.& orat. cont. Facrificium in- cruẽtum quod à ſacerdote offer: tur nuſquam imago dicitur- 1 Cap. 4¹. Cle. lib. 2. cap. 29. Lib.. cap. 23. Lib. 3.· cap.. Timotheut vbi ſeribit de Meæuæ miraculis. Lib. Tom. 1. cap. 2·. ama ſe. in ora: nione quam in: ſcripſit: Ouod qui nuda in fide migrarunt, eos liturgiæ viuoru beneſcia iuuent. De ſacrificio al⸗ taris cap. 9. Oreg.li. 4. dia- Log. cap 58. Hormil.. Cap.0. Oblationis quo tidianæ cau- ſe* res. 1 2 Toan. Cochleus. 4 cauſas aſiignat. DE SACRAMEN TOG diem obierit, licèt in aëre deponatur inhumatus, ne omiſeris oleum,& ceram inuoca- to Chriſto Deo ad ſepulchrum accendere, accepta enim Deo ſunt, plur 1mam q; ſecũ referunt retriburionem. Oleũ enim& cera holocauſtũ eſt: incruentæ autem hoſtiæ oblatio, propitia- tio eſt. Sed& ante hos omnes Clemens Petri ſuccefſor ita loquitur de ſacerdotibus asliſten- tibus ad alrare Dei,-½οσαvvrεs duτ op rae AoT1MG., 1 n1Asd Lvher C1 108 T8 i J ̃ Rpa 12εες oc eſt, offerentes ei rationales& incruentas hoſtias per leſum magnum Ponri ſicem. Et alio loco: Pro ſacrificio cruento No*ναιννe E Ruεαν p, C Tl A⁵v le, hoc eſt ra- tionale& incruentum ac myſticum ſacrificium inſtituit, quod in mortem Domini ber ſym- bola corporis& ſanguinis ſui celebratur. Et iterum. Offerentem tibi K⁰ Jagcep. I 5ud⁵⁴ιέόαιν½ Suolap, hoc eſt puram& incruentam hoſtiam, quam per Chriſtum inſtituiſti my erium no- ui teſtamenti. Cruentum igitur ſacrificium ſemel eſt oblatum in cruce, ſed ineruentum of- fertur quotidie. Sic Timotheus etia Alexandrinus de Conſtantino Imperatore ſcribit, quòd juſſerit mundum& incruentum Chriſto Deo noſtro quotidie offerri ſacrificium. Et eius ſucceſſor Cyrillus, explicans illum Eſaiæ locum. Bibent vinum, per vinum inquit, myſticam benedictionem,& incruentæ hoſtiæ modum ſignificat, quam in ſacris Eccleſiis cõſueuimus adminiſtrare. Euſtachius quoq; de Eutychio ſcribit. Quòd ſacrificium ſine ſanguine,& ſine diuiſione diuiſum ſemper faciebat. Itidem de quatuor Patriarchis Conſtantinopoli cõgre- gatis. In magnam inquiens Eccleſiam ingresſi ſunt,& diuinum incruentumꝗue ſacrificium obrulerunt: ſemel& ſolum Chriſtum Dominum, Paſtorumq́; Principem imitati, qui vnica oblatione ſanctiticauit vniuerſos, ſemel paſſus in fine ſeculorum. Sic ab Auguſtino dictum eſt: Sæpè ita loquimur, vt paſcha propinquante dicamus, eraſtinum vel perendinam eſſe Domini pasſionem, cum ille ante tam mulros annos paſſus eſt, nec omninò niſi ſemel illa pasſio facta fit. Nempè ipſo die dominico dicimus: Hodie Dominus reſurrexit: cùm, ex quo reſurrexit, tot anni tranſierint. Cur nemo tam ineptus eſt, vt nos ita loquentes ar- guat eſſe mentitosè niſi quia iſtos dies ſecundum illorum, quibus hæc geſta ſunt, ſimilitudinẽ nuncupamus, vt dicatur ipſe dies, qui non eſt ipſe, ſed reuolutione temporis ſimilis eius:& dicatur illo die fieri propter ſacramenti celebrationem, quod non illo die, ſed iam olim fa- ctum eſt. Nonne ſemel immolatus eſt Chriſtus in ſeipſo?& tamen in ſacramento non ſo- lum per omnes paſchæ ſolennitates, ſed omni die populis immolatur. Nec vtiq; menti- tur, qui interrogatu, iponderit eum immolari. Paſcaſius, inquit: Iteratur autem hæc obla- tio in conſpectu patris, intercesſione pro peccatis noſtris filij eius, ſummi ac veri Pontifi- cis, quotidie: licèr Chriſtus ſemel paſſus in carne, per vnam eandemque mortis pasſionem ſemel ſaluauerit mundum, ex qua morte idem reſurgens ad vitam, iam non moritur, mors illi Vltrà non dominabitur. Quia profectò ſapientia Dei patris pro multis cauſis ne- ceſſarium hoc prouidit. Gregorius: Debemus quoridiana Deo lachrymarum ſacrificia, quotidianas carnis eius& ſanguinis hoſtias immolare. Hæc namque ſingulariter victima ab æterno interitu animam ſaluat, quæ illam nobis mortem vnigeniti per myſterium repa- rat, qui licèt reſurgens àa mortuis, iam non moritur,& mors ei vltra non dominabitur: tamẽ in ſeipſo immortaliter atque incorruptibiliter viuẽs, pro nobis iterum in hoc myſterio ſacrę oblationis immolatur. Eius quippè ibi corpus ſumitur: eius caro in populi ſalutem patitur, eius ſanguis non iam in manus infidelium, ſed in ora fidelium fundirur. Hinc ergo penſe- mus, quale ſit pro nobis hoc ſacrificium, quod pro abſolutione noſtra pasſionem vnigeniti filij ſemper imitatur. Quis enim fidelium habere dubium posſit in ipſa immolationis hora ad ſacerdotis vocem cœlos aperiri in illo Ieſu Chriſti myſterio angelorum choros adeſſe ſummis ima ſociari, terrena cœleſtibus iungi: vnum quoque ex viſibilibus atque inuiſibili- bus fieri?& alio loco. Singulariter namque adabſolutionem noſtram oblata cum lachrymis & benignitate mentis ſacri altaris hoſtia ſuffragatur, quia is, qui in ſe reſurgens à mor- tuis iam non moritur, adhuc per hanc in ſuo myſterio pro nobis iterum patitur. Nam quo- ties ei hoſtiam ſuæ pasſionis offerimus, toties nobis ad abſolutionem noſtram pasſionem illius reperamus. Adferuntur etiam cauſæ à ſolitario quodã in eo libro, quem inſcripſit gemmam animæ- Cùm Chriſtus ſemel, inquit, ſua morte credentes redemerit, hoc tamen ſacramentum quo- tidie ob tres cauſas Eccleſia neceſſario repetit. Vna eſt cauſa, vt in vinea laborantes quotidie eo reficiantur. Alia, vt hi, qui numero fidelium quotidie aſſociantur per illud Chriſto incor- porentur. Tertia vt memoria pasſionis Chriſti quotidie mentibus fidelium ad imitatio- nem inculcetur. Eſt& alius liber venerandæ vetuſtatis, quem& ipſum ſicut priorem hune in lucem produxit vir benè meritus de Eccleſia Dei Iloannes Cochleus, qui inſcribitur Ex- poſitio Miſſæ, in quo propoſita quæſtione cur quotidie iteratur iſta oblatio, cũ Chriſtus ſal- uauit mundũ per vnã pasſionem ſuam,& mors illi vltra non dominetur. Reſpõderur, quod pro multis cauſis. Prima quia peccamus quotidie. Secunda eò quòd corpus Chriſti pœni- tentibus poſt peccata offerri iubeatur, vt ſalutem per corpus Chriſti inueniant, atque exeant poſt pœnitentiam. Tertia, vt magnum beneficium pasſionis Domini obliuioni non trada- tur. Quarta, vt ſimulet in Eccleſia diem iudicij, in quoiuſti ab iniuſtis ſeparabuntur. Scripſit inquit, gcipä— uun Ts 12 aP 9) acl 60 inc 7 wo den Ki u kibit wi 1, Acd R. npet a fiia t abrr. 1 rrn n mmoler G p. mos De u wolhon oferim t unemſi ne rult. R. ſterum u elere Afcgisc a poblaie I excumb 4 aph. terun u prionem Frodblü z. d. Kans ne tesoqulec Rlan o 1 ercen, u riwemon 1e Sfppübs in Fonsa in raaCh d korumak u itre nobi m dim der un lcrifchun un ad Corin e recöclla ung hoſtran I Chriſtus 1 Vneete tn oblaruse re mredem 2 cem mor 6s Kobtinen 1el ſc necel E fanus. fon tg dr duden * Cuodn EA = undant 2n Vi EVCHARISTILAE. 59 Scripſit ante annos quingentos verſus quoſdam de concordia veteris& noui ſacriſicij Cę- nomanenſis Epiſcopus Hildelbertus: inter alios etiam leguntur hi verſus. Mortuus ille ſemel, licèt, ultrò non moriatur: Idem quotidie ſinc uulnere ſacrificatur: Nam quia peccantes medicina ſemper egemus, Hanc pro peccatis medicinam ſemper babtmus. 3 Oe e g., In eandem ſentẽtiam ſcripſit propemodum æqualis Paſcaſij, vel qui paulò eum præcesſit Ra-„euii hſarr 4 banus, quique ſubſequutus eſt poſteà Algerus. lb.i cap. is. Ex eo facilè colligimus, quale ſit hoc facrificium, de quo tractamus. Eſt enim idem cum eo, quod in cruce peractum eſt, niſi quod non eodem modo fit: In cruce cruento modo obla- tus eſt dominus noſter Ieſus Chriſtus, in altari incruẽto. Ibi paſsibilis& mortalis, hic impaſ- ſibilis& im mortalis:ibi viſiilis, hic inuiſibilis: ibi in humana ſpecie, hic ſub ſpeciebus panis &vini: ibi oblatus, credentibus omnibus remisſionem peccatorũ,& plenam redemptionem obtinuit, hic non vt peccatorum remiſsionem,& animarum ſalutem iamprimũ ex eo quod per ſacerdotem fit, promeriamur, ſed vt pridem promeritam, per Chriſtum in cruce penden- tem, per hoc ſacrificium, quod pasſionem& mortem eius repræſentat, ac memoriam eius no bis refricat, fide& deuotione nobis applicemus. Quamobrem externo hoc, quod in Eccleſia celebratur ſacrificio, non modò non obſcuratur illud, quod in cruce peractum eſt, verumetiã illuſtratur magis. Neq; enim alio confugimus, quàm ad vnicũ illud, quò defunctus eſt Pon- ſtine mim tifex noſter Chriſtus in cruce, quò corpus ſuum tradidit in mortem, per quam nos, qui inimi Rom. 5. end muſſ ci eramus, Deo patri ſuo reconciliauit: quò ſanguinem ſuum fudit in remisſionem peccato- Mau.ſs. niſi Mrill rum noſtrorum. Itaq; D. Thomas locum illum Pauli explicans. Vmbram habens lex,&c. fexitſ e3 ex Non offerimus, inquit, aliam hoſtiam, quàm illam quam Chriſtus obtulit pro nobis, ſeilicet, locqu ⸗ ar. ſanguinem ſuum. Vnde non eſt alia obiatio, ſed eſt commemoratio illius hoſtiæ quã Chri- t, ſim ine ſtus obtulit. Hoc facite in meam commemorationem. mili i& Hic iterum obganniunt iſti: Si credis te reconciliatũ, peccataò́; tibi per ſacrificium in cruce gemel reconcilis: diam T 8. peractũ eſſe remiſſa, quid ergo denuò te reconcilari, peccataq́; tibi remitti poſtulas, ac Deum iia—pna ha- nenti r. iratum fingis, quem credere potius oportuit filij morte placatum? An illa tibi parum ſufficiẽs 4 e ate TEcon. cvti t Ani- videtur oblatio: aut de promisſis Chriſti dubitas? Minime veròo dubitamus: quin illud potius iRad atem 3 Sbe libenter cum Paulo confitemur, quod omnis homo mendax, Deus autem verax, atq; adeò Ho.). G Pſal.us Cvel a eri veritas ipſa. Neq; poteſt quicquam eſſe certius, quam quod ab illo dictum aut promiſſum nisg en elt. Cæterum qui dixit, hoc eſt corpus meum, quod pro vobis tradetur, nimirum in non 2 gun, redemptionem veſtram: idem dixit, Si vis ad vitam ingredi, ſerua mandata. Quoniam VerO Mat. ¹s. ultis Bw⸗ conſcij nobis ſumus nos ea ſæpè tranſi greſſ Os eſſe, à facie peccatorum noſtrorum non eſt no- 5 Saes munn Sis bis pax,& à facie iræ eius ſpiritum timoris concipimus,& cum Propheta à iudiciis eius ti= Sſaimauig. hrid a im mentes; qui reddit vncuiq; iuxta opera ſua, etiam de verbo ocioſo rationem exacturus, illi ſabmus. ſe eder reconeiliari poſtulamus per leſum Chriſtum, quem poſuit propitiatorem pro peccatis no- dn. nnal t Sans ſtris per fidem, in ſanguine eius. Quamobrem profuſi ſanguinis illius& corporis pro nobis f traditi memoriam ſubinde renouamus, ac quam ille obtulit in cruce hoſtiam, eam patri ſiſti- cmyſ aan mus, ſupplices orantes, vt illius contemplatione nobis placatus& propitius eſſe, ſuæq, pro- Aluté iuh misfionis, ac fructus illius quem illa mundo attulit vniuerſo, nos participes eſſe velit. Scilicet inc e onke ignorabat Chriſtus remisſionem omnium totius mundi peccatorum ſacrificium illud crucis oneſſ t vzenl allaturum?& tamen, etiam poſt obtentam illam ſuæ mortis beneficio, cunctos orare docuit, nolaſ er ben Dimitte nobis debita noſtra. Quod quorſum attinebat petere ſecũdum iſtos, quandoquidẽ n che deſe ſemel iam per ſacrificium crucis remisſio nobis eſt obtenta? Deinde verò, ignorabat Paulus xqu raibi- per ſacrificium illud in ara crucis oblatum, eſſe mundum Deo reconciliatum?& tamen cla- acunl as tmmls mat ad Corinthios: Obſecramus pro Chriſto, reconciliamini Deo. An ille parum illi in eruce. cor.5. eſurg=mor factæ recõciliationi fidebatè imò verò fidebat plurimum: ſicut& nos omnem ſpem& fdu- atur.] u* quo- ciam noſtram non alia in re, quàm in vnica illa ob atione collocamus, per quam Deo mun- tram Sonem dum Chriſtus reconciliauit. Cæterium intelligebat ille ſpiritu Dei plenus, adferri aliquid à no bis oportere, quo fructũ illius conſequi poſſemus. Quamobrem non ſunt audiendi, qui di- emd ur fimme- cunt: oblatus eſt ſemel Chriſtus ad exhaurienda peccata noſtra,& fuit illa oblatio ſufficiens Tan aquo- prerium redemprionis noſtræ, non eſt igitur vlla in Eccleſia deinceps oblatio facienda. Nam oran otidie ad eundem modum argumentari licebit: Orauit pro nobis Chriſtus,& fuit eius oratio ſuffi- Hcbs- G Ci Pincot⸗ ciens ad obtinenda ommia ad ſalutem nobis neceſſaria, nam exauditus eſt pro ſua reuerétia, um urao⸗ nihil itaq; neceſſe eſt nos orare: tulit crucem Chriſtus pro nobis, nihil opus eſt vt nos cru- urgn hune cem feramus: Quæ quaàm ſit abſurda collectio, quis non intelligit? iinl T iur Ex 1 eruùm vt planum fiat omnibus, quid illi ſemel in cruce peracto, quid huic quotidiano ſa- gacrißci vtrinſ j tusſl. crĩſicio tribuat Eccleſia, paucis de eo diſſeremus. Sic enim rem accipi volumus. In Chriſti lJa- ue eſſeetus. 01 ee quod tere, quod in cruce pro nobis apertum eſt, fontem eſſe aquæ vitalis ſalientis in vitam æter- ipemi nam. Ex hoc fonte quiſquis haurit, quiſquis aqua illius abluitur, ab omnibus iniquitatibus Ioan-4. 3. exealt ſuis mundatur: Per hunc enim fontem abluti, per hunc ſanctificati, per hunc redempti, per an)— tradr hunc vitam æternam ſumus conſequuti. Cæterum qui vult hoc fonte irrigari,& quæ ſalus 1 nur. eX 0 Jaerificil Chriſti Fufficientia exem ———————:——— ———— ——— ℳ . 2. —ÿ—-———⸗—x—x—xꝛxꝛꝛꝛxꝛꝛ::n— — — DdE SACRAM E N T O ex eo permanat ad omnes, eius particeps fieri, ad eum accedat neceſſe eſt. Pater hic quidem fons omnibus,& eſt ita copioſus, vt ad abluendas ſordes omnium, ad ſalutem ommbus con⸗ ferendam abundè ſufßciat. Sed niſi accedas ad illum, niſi haurias ex illo, nihil! eſt, quod alicuĩ vſui fore ribi ſperes. Quam multi ſunt Turcæ, quàm multi hereric& in fideles, quàm mulei mali Chriſtiani, quos neq; abluit fons iſte, neq; lalutẽ illis adfert. Atqui apertus eſt omnibus: Guſtauit enim Chriſtus mortem pro omnibus: dedit redemptionem ſemetipſum pro omni- bus: factus eſt ſaluator omnium, factus eſt propitiario pro peccatis noſtris, nõ pro noſtris aul- tem tantùm, ſed etiam pro totius mundi: Interea tamen pereunt multi, non ſolum infideles, verumetiam mali fideles, qus confitentur quidem ſe noſſe Deum, ſed factis abnegant. Vidẽr menſamn apparatam: vident delicatisſimis epulis inſtructam: vident fontem aquæ ſalientis in vitam eternam, fame nihilominuis& ſiti moriuntur. Quam eius rei cauſam eſſe dicemus: quã aliam? Niſi quòd non attingunt id, quod vident, non eo fruuntur. Quamobrem cofitemur, & quidem libenter cum Eccleſia Dei, cõfitemur, quòd ſolus Chriſtus per illud in ara crucis oblatum ſacrificium Deo patri ſuo cumulatè ſatisfecit: peccatorum noſtrorum remisſionem, cum Deo patre reconciliationem, filiorum eius adoprionem, regni cœleſtis hæreditatem no- bis ſufficienter promeruit. Addimus& hoc, quòd ad hæc omma denuò promerenda, nullis ſacramentis, nullis ſacrificiis, nullis operibus noſtris opus nobis eſt: quod hæc omnia, tradens ſemetipſum pro nobis hoſtiam& oblationẽ Deo in odorem ſuauitatis, abundè nobis Chri- ſtus promeruit. Hæc eſt clara& aperta confesſio noſtra. Dicet hic aliquis è ſatanæ miniſtris, Ergo tu ſententiam noſtram confirmas: neq; vlla eſt eius pro quo tantopere pugnas ſacrificij vtilitas. Abſit à nobis vt impiam ſatanæ& miniſtro- rum eius ſententiam confirmemus: verùm hoc dicimus, non in hoc, aut ſacramentis, aut hoc tremendo ſacrificio nos vti, quod noui aliquid nos denuò promereri per hunc vſum perſua- ſum habeamus: verùm vt quodpridem promeruit Chriſtus in ara crucis, id in nos trãsferre, & eius fructũ nobis applicare posſimus. Hanc ad rem opus eſt nobis operibus, opus eft no- bis ſacramentis, opus eſt nobis quotidiano ſacrificio, quod in Eccleſia celebratur. Quò magis autem intelligi posſit, quod dicimus, exemplo id illuſtrabimus. Eſt fons in medio ciuitatis collocatus, omnibus expoſitus, à quo nemo arcetur, quin eo liberè vti poſ- ſit:tam eſt autem copioſus& redundans, vt ad ſordes omnium abluendas, ad ſitim omnium ſedandam, ad reliquas necesſitates omnes omnium explendas, abundè ſufficiat. Num ideò tu ſitim tuam expleuiſti, aut ſordes abluiſti, quòd hic fons eſt in medio omnibus expoſitus tam copioſus? Cerrè niſi ad eum acceſſeris, niſi ex eo hauſeris, neque ſordes ablueris, neq; ſitim ſedaueris, neq; vllum ex eo fruetum perceperis, quamlibet ſit copioſus& redũdans. Proin- de qui vult ex eo fonte fructum capere, non ſpectat illum ocioſus, ac illius tantùm copiam & abundantiam admiratur: verum illud agit, vt quod videt omnibus communicatum, eius ad ſe quoq; partem aliquam deriuet: fiſtulas admouet, ſiue tubos aut canales, per quos com- munem aquam in ſuum quoq; priuarum& proprium vſum transferat. Non disſimilis eſt ra tio fontis huius vitæ perennis, qui in latere Chriſti in cruce pendentis apertus eſt. Eſt fons perennis, fons copioſus& redundans, qui ad abluenda totius mundi peccata, ad ſalutem omnibus morralibus conferendam prorſus ſufficit. Sed ſi vis vſum aliquem huius fontis ha bere, ſi vis fructum ex eo conſequi, neceſſe eſt, vt ad Chriſti latus in cruce pendentis fiſtulam applices,& per eam, qui ſolus peccata noſtra abluit, ſalutemꝗ́; nobis confert, Chriſti ſangui- nem ad te deriues atq; artrahas: vt per eum ablutus& ſanctificatus, æternam beatitudinem adipiſci queas: non ipſius fiſtulæ ſiue canalis, verum Chriſti ſanguinis te per canalem irri- gantis, virture. Hinc videre licet, quod omnia quæcunq; ad ſalutem noſtram pertinent, non niſi illi ſoli ſa crificio in cruce peracto, non niſi fonti, qui apertus eſt in Chriſti latere, tribuũtur: verùm fru ctum ex illo fonte capere nõ poſſumus, niſi qui fuſus eſt ex Chriſti latere, ſacroſanctus Chri- ſti ſanguis, eum per inſtrumenta,& quaſi canales quoſdam ad nos deriuemus. Eiuſmodi ca- nalis eſt baptiſinus: eiuſmodi canalis eſt quotidianum hoc ſacrificiũ, quam vocamus Miſſam, per quam illius in cruce peracti ſacrificij,& fuſi pro nobis precioſi ſanguinis, fructum in nos transferimus, nobis applicamus& appropriamus. Falſo itaq; nobis impingunt ſatanæ mi- niſtri, quod per quotidianum hoc ſacrificium, illud in cruce peractum obſcuretur, cùm illu- ſtretur magis. An non abſurdè facere cenſeretur, ſi quis baprizare ſe volentem inſimularet, quod is per baptiſmum obſcurare velit redemprionis beneficium in cruce nobis obtentæ?& redemptionem ſuam in aqua bapriſmi collocare potius, quàm in Chriſti ſanguine quo ſolo redempti ſumus?cùm baptiſino nihil aliud agatur, quàm vt redemptionis in cruce nobis ob- tentæ particeps fieri, qui baptizatur,& eius fructum in ſe transferre queat. Atqui non mi- nus abſurdeè faciunt, qui nobis obiiciũt, quod per quotidianum iſtud ſacrificnum, illud quod in ara crucis peractum eſt, obſcuremus& eius dignitati ac merito detrahamus: cũ nihil aliud agatur, nihil aliud quæratur à nobis in hoc quotidiano ſacrificio, quàm vt quòd Chriſtus no bis promeruit vnica illa oblatione in cruce facta, id in nos transferre,& eo ad ſalutem no- ſtram vti queamus. Cæterum 6 5 A 6 ſro . t coſtnn n8 1 Jbeli hen errall Mer m laco wrleg (mortl Tacorui 1b.H um Ec bis mag os altar Recitat rumdl ba Cer ecioſum 1. Nosa dz ofte toferm ücliter Antumi h. vrapus ris gocſ 1&eol periusd wndamd i e.E. ts gFal h bihu dos fecil vod nor 5 Fpic unt ſec ls yetbe 1 bracepe kiſtolz 3 4po 1 I In petel puüner Essgnn = idus: mwmyi⸗ dis aul- deles, Widét f Itis in ascua emur, — crucis en mno- 2 . 1 1 nullis Nradens Chri- V 1 ella et a aiſtro- et=ut hoc b mn derſua. 3 rukeree, 5,† delt no⸗ un 18 fonsin lſ nrti pol. ſir umnium t.ſr ideò tu e witustan 8 C ſtim lüd chu proin- 3— copiam nue am) eils o Sds com. derilisetn 18= A.ſt fols 3—(alutem Hmn fontisk 1 es fiſtulem * „ I Je eitudinem peſe Ulem jnr- w iliſcns uut r rerumüi cr= Stus Cli- us= ſmodic Or—us Mifm, um I T 5 atanx ſil . caͤmill- te ſimulae, qe= btented e puoſt 32 nobis od⸗ ui noh fi- .— iludcn nihnal uÆ hriſtus!o 9EÆllutem w- V Cærarl- EVCHARISTIAER. 60 Cæterùm ne quis exiſtimet nos cordis noſtri viſiones loqui, quæ fuerit conſtans& perpe- tua Eccleſiæ ſententia, de hoc ſacrificio paucis adſcribendum eſſe putauimus. Nam ſicut hu⸗ manæ, ſic diuinæ quoq; legis melior interpres eſſe non poteſt, quàm ſit diuturna ipſa con- ſuetudo. Quod autem hæc verba Chriſti. Hoc facite,& c. eo ſenſu quem nunc Eccleſia retinet accepta ſemper fuerint, vel ipſa praxis illius inuicare ſatis videtur. Totis mille quingentis an- nis, quoridianum hoc& iuge ſacrificium nunquam in ea celebratum non fait: necper tot ſæcula quiſquã repertus eſt, aut ex priſcis, aut ex recentioribus Theologis, quos quidẽ Ca- tholicos eſſe conſtaret, qui contrarium his verbis ſenſum affingere auderet. Habemus Miſſæ canonem, quem Romana recitat Eccleſia. Simul vt ſub Chriſti perſona dixit Sacerdos. Hoc quotic ſcun; feceritis, in mei memoriam facietis. ſtatim ſubiungit, in ſua& cuius miniſter eſt, Ee- cleſiæ perſona. Vnde& memores Domine nos ſerui tui eiuſdem Chriſti filij tui tam beatæ pasſionis,&c. offerimus,&c. De Chriſto quoq; loquens Ambroſius in ſua Miſſa. Qui formã inquit, Sacrificij falutis perennis inſtitués, hoſtiam ſe prius obtulit,& primus docuit offerri. Et in libro de Sacramentis. Quantum fit Sacramentum cognoſce, Quotit ſcunq; boc feceritis, toties commemorationem mei facictis, donec iterum adueniam. Ergo memores glorioſisſimæ eius pasſionis& ab inferis reſurrectionis,& in cœlum aſcenſionis, offerimus tibi hanc immacu- latam hoſtiam, rationabilè hoſtiam, incruentã hoſtiã, hunc panem ſanctũ& calicẽ vitæ æter- næ. Et petimus& precamur, vt hanc oblationem ſuſcipias, ſicut fuſcipere dignatus es mune ra pueri tui iuſti Abel,& Sacrificium Patriarchæ noſtri Abrahæ,& quod tibi obtulit ſum- mus Sacerdos Melchiſedech. Ne verò quis puter ſolius Eccleſiæ Latinæ ſenſum hunc fuiſſe. D. etiam Iacobum, quem Hebræum fuiſſe conſtat, recitatis his verbis. Noc facite,& c. fubiun- xiſſe mox legimus: Memores igitur& nos peccatores pasſioniũ eius viuificarum, cruces ſalu- taris,& mortis, offerimus tibi Domine hoc ſacrificium verendum,& incruentnm,&c. Sed neq; Cræcorum diuerſa fuit ſententia. Miſſam Iacobi breuiorem reddidit Bafilius, Is reci- tatis verbis. Hoc facite, Oc. ſubiungit è veſtigio. Memorantes igitur& nos ſalutarium eius pasſionum,&c. Tua ex tuis tibi offerimus. Ac aliquantò ſuperius: Tu Domine oſtendiſti, in- quit, nobis magnum ſalutis myſteriũ, tu idoneos nos feciſti fieri miniſtros Sancti altaris tui- Miniſtros alraris dicit, non verbi tanrum. Liturgiã Baſilij breuiorèé reddidit Ioannes Chryſo ſtomus: Recitatis verbis cœne, ſubiungit, mox Memores igitur ſalutaris huius mãdati,& om nium eorum quæ pro nobis facta ſunt, crucis, ſepulchri,& c. Tua ex tuis tibi offerentes,&c. Qux verba Germanus Patriarcha Conſtantinopolitanus explicans. Dominus, inquit noſter Ieſus, precioſum ſuum corpus& ſanguinem nobis dedit, inquiens. Hoc facite in mci conmemo- rationem. Nos autem memores eius mandari,&vττιπα hoc eſt: configuralia(ſic enim vertit interpres) offerimus, tua ex tuis,&c. Ac paulò ſuperius idem Chryſoſtomus. Fac nos di- gnos vt offeramus tibi facrificia immaculata pro populo tuo,& idoneos nos redde, quos in hoc minitterio tuo poſuiſti. Et paucis interiectis, Summus Pontifex noſter, Sacrifi- ciorum ritum inſtituiſti, ac ſolennis huius& immaculati ſacrificij celebrationem nobis mandaſti.— Extat apud Clementem quoq; Lyturgia, qui fuit Pauli diſcipulus, vbi ſimiliter his verbis recitatis: Soc facite,. Memores, inquit, igitur pasſionis eius& mortis,&c. Offerimus tibi Regi& Deo ſecundum ipfius ordinationem panem hunc,& calicem hunc,&c. Et aliquan- rò ſuperius, vbi tractat de ordinatione Epiſcoporum: Placeat, inquit, tibi laudabiliter offeren do mundam& incruentam hoſtiam, quam per Chriſtum inſtituiſti, myſterium noui teſta- menti,&c. Extat Aerhiopum quoq; Miſſa. Poſteaquàm in ea dixit Sacerdos. Quotiens hoc feceritis, Eæc. ſubiungit: Nunc autem recordamur mortis tuæ, atq; reſurrectionis tuæ, offeri- musq; tibi hunc panem,& hunc calicem, tibiq; gratias agimus, quod per hoc Sacrificium di- gnos nos feciſti, ſtandi in conſpectu tuo,& ſacerdotale coram te officium exercẽdi. Sic vide- mus quòd non ſoluùm apud Latinos, quin& apud Hebræos(fuit enim Iacobus Hieroſoly- mitanus Epiſcopus)& opud Græcos,& apud ipſos extremos Aethiopes nunquàm hæc ver- ba fuerunt ſecus intellecta. Sed iam patrum quoq; ſententias videamus. Ac primũ quidem quod his verbis, hoc facite in meam commemorarionem, Chriſtus hoc in eccleſia fieri ſacri- ficium præceperit, teſtatur idem Ioannes Chryſoſtomus, ex cuius Lyturgia quædam recita- uimus, epiſtolam ad Hebræos enarrãs, quemadmodum anteà commemorauimus. Quii etiã illa verba Apoſtoli explicans. Calix cui benedicimus, nõnne communicatio ſanguinis Chri- ſti eſt? In veteri quidem teſtamento, inquit, cùm imperfectiores eſſent, quem idolis offere- bant ſanguinem, eum ipſè accipere voluit, vt ab idolis eos auerterer, quod etiam inenarrabi- lis amoris ſignum erat: hic autem multò admirabilius& magnificentius ſacrificium præpa- rauit, cum ſacrificium ipſum commutaret,& pro brutorum cæde ſeipſum offerendum præ- ciperet. Ac vetuſtior etiam illo Cyprianus. Si Ieſus Chriſtus, inquit, Dominus& Deus no- ſter ipſè eſt ſummus ſacerdos Dei patris,& ſacrificium Deo patri ipſe primùum obtulit,& hoc fieri in ſui commemorationem præcepit, vtiq; ille ſacerdos vice Chriſti verè fungitur, qui id quod Chriſtus fecit, imitatur. Et ſacrificium Verum& plenum tunc offert in Eccleſia Deo patri, ſi ſic incipiat offerre, ſecundum quod ipſum Chriſtum videat obtuliſſe. Ac vtroque ve- tuſtior Facriß ciuas Miſa. Lib. 9. cap. 17. Conſtitu. Apo⸗ ſtolicarum. lbidem.cap.z. Chr) ſoſt. honꝛ. i⸗ Hom.⁊ in epiſt. ad Ephe. Op. lib. 2. epi. 3. Cap. 41. Irenæ. lib. 4. eap.12. G3 4⸗ in fins. In Epiſt. ad Bur- degalen. cap·z · Euſe blih.i. de⸗ monſtra. euanges licæ cap. 10. Amb. in orat. præparat oria ad Miſſam. Gaudentius ſermo. a. Dion). de Ecclaſtasſt. Hier. cap. Sarie. 3. Cxna vltima Apoſlolos ad ſas terdotalem fun: ctionem Chriſlus promouit. Clemens lib.. Conſt. Apoſto. cap. vltimo. Ia Apolcgia ſecuuda. Leo ſermo 7. de paſs. Jerm. a. de cœ: ea Domini. Lucæ. 12. Pſalm. 144. Greg. Niſſe.de J. feſto PBaſchæ. Orau. prima. D E SACRAMEN TO tuſtior Irenæus. Suis, inquit, diſcipulis dans conſilium, primitias Deo offerre ex ſuĩs ereatu- ris, non quaſi indigenti, ſed vt ipſi nec infructuoſi, nec ingrati ſint, eum qui ex creatura panis eſt, accepit,& gratias egit dicens, Hoc eſt meũ corpus:& calicem ſimiliter, qui eſt ex ea crea- tura, quæ eſt ſecundum nos, ſuum ſanguinem confeſſus eſt,& noui Teſtamenti nouam do- cuit oblationem, quam Eceleſia ab Apoſtolis accipienss, in vniuerſo mundo offert Deo, ei quĩ alimenta nobis præſtat primitias ſuorum munerum m nouo Teſtamento: de quo in duo- decim Prophetis Malachias ſic præſignificauit: Non eſt mihi voluntas in vobis, dicit Do- minus omnipotens,& ſacrificium non accipiam de manibus veſtris: Qoniam ab ortu Solis vſque ad occaſum nomen meum glorificatur inter Gentes,& in omni loco incenſum offertur nomini meo,& ſacrificium purum: quoniam magnum eſt nomen meum in gen- tibus, dicit Dominus omnipotens: Manifeſtisſimè ſignificans per hæe, quoniam prior qui- dem populus ceſſauit offerre Deo: omni autem loeo ſacrificium offertur ei,& hoc purum. Et qui fuit Irenæo vetuſtior Marrialis, vnus ex ſeptuaginta diſcipulis Domini: Quod, inquit, Chriſti corpus Iudæi per inuidiam in ara crucis immolauerunt, putantes ſe nomen eius abo- lere, nos cauſa ſalutis noſtræ in ara ſanctificata proponimus, ſcientes hoc ſolo remedio no- bis vitam præſtandam,& mortem effugandam. Hoc enim ipſe Dominus noſter iusſit eos agere, in ſui commemorationem. Euſebius quoq;: Poſt omnia quaſi mitabilem quandã vi- ctimam ſacrificiumꝗ́, eximium patri ſuo operatus, pro noſtra omnium ſalute obtulit, eiuſq́; rei memoriam vt nos ipſi Deo pro ſacrificio offerremus, inſtituit, Itidem& Ambroſius Deũ alloquens. Accedo, inquit, ad altare tuum, vt offeram tibi ſacrificium, quod tu inſtituiſti& offerri præcepiſti in commemorationem tui pro ſalute noſtra. Et æqualis eius Gaudentius. Et ideò diſcipulis fidelibus mandat, quos primos Eccleſiæ ſuæ conſtituit ſacerdotes, vt in- deſinenter iſta vitæ æternæ myſteria exercerent, quæ neceſſe eſt à cunctis ſacerdotibus, per ſingulas rotius orbis Eccleſias celebrari, vſque quo Chriſtus iterum de cœlis adueniat, quo & ipſi ſacerdotes,& omnes pariter fidelium populi exemplar pasſionis Chriſti ante oculos habentes, quotidie& gerentes in manibus, ore etiam ſumentes, ac pectore redemptionis noſtræ, incredibilem memoriam teneamus,& contra venena diaboli dulcem medicinã ſem- piterni tutaminis conſequamur. Et qui fuit proximus Apoſtolorum temporibus Dionyſius Areopagita, de Euchariſtia verba faciens: Hoc, inquit, facimus(vt eloquia aiunt)in eius recor dationem. Ac paucis interiectis. Quod hoſtiam ſalutarem, quæ ſupra ipſum eſt, litat, excuſat ſe decenter, ad ipſum exclamans, Tu dixiſti: Hoc facite in meam commemorationem. Et in alio loco capite, vbi de ſacerdotibus tractat. Ipſe, inquit, noſter primus& auguſtisſimus Pon tifex, diſcipulos ad ſacerdotalem functionem promouens, quamuis eſſet tanquam Deus, my- ſteriorum Princeps, ad patrem tamen ſanctisſimum diuinumꝗ; ſpiritum, huiuſmodi con- ſummarionis officium refert, diſcipulos vt legimus admonens, ne ab Hieruſalem diſcederẽt, ſed expectarent promisſionem patris. Quibus verbis docet, in nouisſima coœna, promouiſſe quidem Chriſtum Apoſtolos ad ſacerdotalem functionem, quam ⁊ειοασιν vocat, Cæterum reνενꝙπε quod vertit interpres conſummationis officium, clarius autem explicabitur, ſi quis exercitium dicat ſacerdotalis functionis, id in illud vſque tempus reiecit, dum accipe- rent promiſſum Spiritum ſanctum. Nec prius eos hoc munere ſacerdotali functos fuiſſe te- ſtis eſt Clemens, qui pulchrè cum Dionyſio conſentiens, his verbis vtitur. Primus igitur na- tura Pontifex& vnigenitus Chriſtus, qui non ſibiipſi honorem arripuit, ſed conſtitu- tus fuit à patre, qui propter nos eem& ſpirituale ſacrificium offerens Deo& pa- tri ſuo ante pasſionem nobis ſolis præcepit hoc facere, quanquam præſentes eſſent nobiſ- cum alij, qui in ipſum crediderunt, Sed non omnino omnis, qui credit continuò ſacerdos eſt,& pontificium conſequitur honorem, poſt autem aſſumptionem ipſius nos oblato ſe- cundum eius ordinationem ſacrificio puro& incruento, conſtituimus Epiſcopos, Presbyte- ros& Diaconos numero ſeptem, è quorum numero erat Stephanus, luſtinus quoque: Apoſtoli enim in Commentariis ſuis, quæ Euangelia dicuntur, ita ſibi Ieſiun præcepiſſe tradiderunt, cum accepto pane cùm gratias egiſſet, dixiſſe: Hoc facite in mei memoriam, hoc eſt corpus meum, dixiſſe etiam accepto poculo cùm gratias egiſſet, hic eſt ſanguis meus, ſibique ſolis dediſſe. His autem omnibus poſterior Leo: leſus, inquit, diſcum- bentibus ſecum diſcipulis ad edendam myſticam cœnam corporis& fanguinis ſiii ordinans ſacramentum, docebat qualis hoſtia deberet offerri Deo. Bernardus ſacerdotes alloquens: Audite modò& obſtupeſcentes admiramini: Nulli angelorum, nullis ſpiritibus ſupernis, ſed hominibus: nec ramen omnibus, ſed ordini veſtro tantum, mandatam eſſe tanti ſa- cramenti celebrarionem in altari, quod Chriſtus fecit manibus ſuis in cœna paſchali. Ex- poſitis igitur forma& efficacia ſacramenti, reſtat dicendum: quibus in verbis mandauerit Chriſtus illud celebrandum: Hoc facite, ait, in meam commemorationem. O verbani- mis affectuoſa, ò verba pungitiua& penetratiua vſque ad animam. Hoc facite, inquit, in meam commemorationem. Propheta etiam dixit: Memoriam abundantiæ ſuauitatis tuæ eructabunt. O ſummè pia& verè ſuauis memoria, annunciare mortẽ Domini, donec veniat. Cregorius verò Niſſenus docet, quod in illa cæna nouisſima ſe obtulerit his verbis. Qui pro domi- N 9 bn t enr, h krü N M r Wen dpni W Rlar Ane Went Ih Kard I musc lis ferata 6 um. I mc Ig blch Vh n Ke. Uer boric I i. Ica an ke 4 o um m l. Me Ve aen cemme lrn u Iuc wi ium ſa e mrich m Keriße dein Bertur W chiſec 12⁰ multa, 1s. NAriti um per loh in xter 1 dujorc⸗ G 4 1 gr A brol ci inti a&. Cau Mis, dote Wn- dotit eet duen c ti ant Dos redes e dli nedic In. dusD fius )in act dlital a eaſdr tions rin tisſtt 2 on am D* ai niuſm i Pu- lem dl b Sest, ma ph rilt dcat, r im expli anſ t, dul g he- nctoh te⸗ imusſ i m- ſed e il- ens I e pa- es eſſ ² bi- ntind& 1udos nos of⸗ opos 21 Rte⸗ ſtinu S le. elam 2 apllle geic r ium, kic WPll d am- nis i ihans lotes T uens: iitibl Nn erahbs = ntil pal— Ex bis ue laulelt .(— baui⸗ KRVCHARISTIAE, 64 dominica poteſtate& auctoritate adminiſtrat omnia, non expectat vel ex proditione neceſ- ſiratem, vel Iudæos graſſantes, vel iniquum Pilati iudicium, vt illorum ſcelus ac malitia prin cipium& cauſa communis hominum ſalutis eſſet. Verum præoccupat Oeconomia quadam violentum impetum,& iuxta quendam ineffabilem ſacrifici modum,& qui ab hominibus cerni nequit, ſeipſum offert oblationem& hoſtiam pro nobis, idem ſimul& ſacerdos& agnus Dei, qui tollit peccatum mundi. Quando autem id fecit? Quando tale ſuum eorpus eflecit, vt manducari, talem ſanguinem, vt potari poſſet à ſuis familiaribus. Qui igitur dedit diſcipulis ſuis corpus ſuum ad manducandum, manifeſtè demonſtrat, iam perfectam& ab- ſolutam eſſe factam agni immolationem. Neque enim fuiſſet corpus victimæ, vt manducari poſſet idoneum, quamdiu animatum eſſet. Itaque quando præbuit diſcipulis mandu- candum corpus& ſanguinem ab bibendum, iam latenter propoteſtate myſterium hocad- miniſtrantis, ineffabiliter& inuiſibiliter corpus immolatum erat,& anima ibi erat, vbi eam poteſtas adminiſtrantis collocauerat, permixta ſibi diuina virtute locum illum in corde ter- ræ peragrans. Quamobrem, ex quo tempore oblatum eſt Deo ſacrificium à magno Ponti- ſice, qui ſuum agnum pro communi peccato ineffabiliter& inuiſibilirer obtulit, ſi quis ex eo tempore tempus immolarionis in corde terræ numerauerit à veritate non aberrauerit. Hanc Gregorij Niſſeni ſententiam ſequutus quoꝗq; videtur, qui fuit propemodum æqua- lis eius, Iſichius Gregorij Nazianzeni diſcipulus. Eius enim hæc ſunt verba: Propter quod non ſolùm dicebat: poteſtatem habeo ponendi animam meam,& poteſtatem habeo iterum ſumẽdi eam, ſed& præueniens, ſemetipſum in cœna Apoſtolorum immolauit, quod ſciunt qui myſteriũ percipiunt virtutem. Hunc Sacerdotẽ Ixx. non ſolùm vnctum ſiue linitũ, ſed& conſummatũ manibus appellauerunt. Conſumatus eſt in manibus prius in myſtica cœna, ac- cipiens panem& frangens, deinde per crucem, quando ligno affixus eſt. Tunc ſacerdotij ſu- ſcipiens dignitatem vel potius cum ſemper habuerit, tunc opere explens etiã hoc, quod pro nobis erat ſacrificiũ, conſumauit. Ex quo Cregorij Niſſeni loco verba quædam in ſuos Mat- tha i commentarios Theophylactus quoq; tranſtulit. Indicat autem ex his vterq; Chriſtum in cœna ſacerdotio ſscundum ordinem Melchiſedech tunctum fuiſſe? Teſtatur autem& hoc Fieronymus, dicens: Poſtquèm typicum paſcha fuerat impletum,& agni carnes cũ Apoſto- lis comederat, aſumit panem, qui confortat cor hominis,& ad verum Paſchæ tfanſgreditur Sacramentum: vt quomodo in præfiguratione eius Melchiſedech ſummi Dei ſacerdos, pa- nem& vinum offerẽès fecerat, ipſe quoq; veritarem ſui corporis& ſanguinis repræſentaret. Et in Epiſtola quadam Paulæ& Euſtochij nomine ſcripſit ad Marcellam. Melchiſedech, in- quit, in typo Chriſti panem& vinum obtulit,& myſterium Chriſttanum in ſaluatoris ſan- guine& corpore dedicauit. Et in quæſtionibus Hebraicis. Quod autem ait tu es Sacerdos in æternum,& c. Myſterium noſtrum verbo ordinis fignificatur, nequaquam per Aaron irra- tionabilibus victimis immolandis. Sed oblato pane& vino, id eſt, corpore& ſanguine Domini. Teſtatur Ambroſius, vbi docet anteriora eſſe myſteria Chriſtianorum, quàm Iudaxorum,& diuiniora Sacramenta. Ibi, inquit, ſacramentorum horum figura præcesſit, quando Abraham victor venit, occurrit illi Melchiſedech ſacerdos,& obtulir illi panem& vinum. Ipſe ergo auctor ſacramentorum. Quis eſt Melchiſedech? Rex iuſtitiæ, rex pa- cis. Quis ergo Rex iuſtitiæ, niſi iuſtitia Dei, qui eſt Dei pax, Dei ſapientia, qui potuit dice- re: Pacem meam do vobis. Teſtatur& Eucherius, dicens: Chriſtus non ex tribu Leui, ſed ex tribu Juda ortus eſt, ex qua tribu nihil de ſacerdotali præcepro aecepit, vtique propter myſterium ſacramenti, quod Chriſtianis celebrare præceptum eſt, vt non ſecundum Aaron pecudum victimas, ſed oblationem panis& vini, id eſt, corporis& ſanguinis eius, ſacramen tum in ſacrificium offeramus, ibi primum quippè apparuit ſacrificium, quod nunc à Chri- ſtinnis offertur Deo toto orbe terrarum. Teſtatur Auguſtinus, cùum ait: Tuncbenedictus eſt à Melchiſedech, qui erat ſacerdos Dei excelſi, de quo in epiſtola, quæ inſcribitur ad He- bræos, multa& magna conſcripta ſunt. Ibi quippè primum apparuit ſacrificium, quod nunc à Chriſtianis offertur Deo toto orbe terrarum: impleturque illud, quod longè poſt hoc factum per Prophetam dicitur ad Chriſtum, qui fuerat venturus in carnem: Iues ſacerdos in æternum, ſecundùm ordinem Melchiſedech: non ſcilicet ſecundum ordinem Aaron, qui ordofuerat auferendus, illuceſcentibus rebus, quæ illis vmbris prænotabantur. Complura ſunt autem Auguſtini loca, in quibus figuram fuiſſe docet Melchiſedech ſacri- ficium eius, quod nunc offertur in Eccleſia. Verùum adducere ſingula longum foret, neque neceſſarium. Et his omnibus vetuſtior Euſebius: Et ſane oraculi exitus admirabilis, ei qui contempletur, quemadmodum Saluator noſter Ieſus, qui eſt Chriſtus Dei, ipſius Melchiſe- dech ritu ea, quæ ad ſacerdotium in hominibus gerendum ſpectant, per ſuos miniſtros per- ficiat. Nam quemadmodum ille, qui ſacerdos gentium erat, nuſquàm videtur ſacrificiis corporalibus functus, ſed vino ſolo& pane, dum ipſi Abraham benedicit: ita ſanè pri- mus ipſe Saluator ac Dominus noſter, deinde qui ab ipſo profecti ſunt ſacerdotes in omni- bus Gentibus, ſpirituale ſecundùm Eccleſiaſticas ſanctiones ſacerdotij munus obeuntes, vi- no ac pane& corporis illius,& ſalutaris ſanguinis myſteria taprelentaneeds ſanè wyecdin 1elclu- In Mat. cap. vh. Hier.in cap. 27. Maush. Amb. II. 4. cd.. de Sacramentis- Et de his qui iuxi tiatur cap. V. Euchlib.. in Gene/ſim. Aug lit. is. de ciuitate Oe* cap. 24. Augu lib. de ciuitate Dei, cap.i⸗.& 20. Epi. ↄ5· in Pſal. 33· G 109. Pſal⸗ Euſeb fib. g. de: monſtra. Enau⸗ cap.3. DE SACRAMENTO Melchiſedech tanto antè ſpiritu diuino cognouerat;& rerum futurarum imaginibus vſus fuerat, ficut etiam Moſi ſcriptura teſtificatur, vbi ait. Et Melchiſedech Kex Salem protulit panem& vinum: Erat autem ſacerdos Dei alrisſimi. Vide aefld, lhee octa- ꝑpiph li.4.o uo, capite ſecundo. Epiphanius: Viſum eſt vt in veteri lacerdorio ſacer otalis dignitas tra hære. ne conſtituatur, verùm ad id, quod ante Leui,& ante Aaron fuit ſecundum ordinem Hare.s. Melchiſedech ſacerdotium transferatur: quod ſanè nunc in Eccleſia Viget à Chriſto& hucuſque: Ioannes quoque Chryſoſtomus Melchiſedech typum gesſiſle ſcribit noſtri a- dena ſadcn. cerdotij. Ioannes Damaſcenus: Pane& vino ſuſcepit Melchifedech Abraham ex cæde Damaſolib⸗. alienigenarum reuertentem, qui erat ſacerdos Dei altisſimi: illa menſa hanc myſticam cap. 4 14. præfigurauit menſam: Sacerdos ille, Chriſti Vveri ſacerdotis figuram præ ſe ferebat& ima- Beda ir ſal.3. Linem. Et xæqualis eius Beda, Chriſtus legalia Sacrificia. ſecundùm ordinem Karon in- ſtituta, conuertit in ſacriſicia panis& vini, ſecundùm ordinem Melchiſedech. Neq; di- Alin in quaſt. uerſa leguntur apud eius diſcipulum Albinum. Tu es, inquit, ſacerdos in æternum ſecun- Chy) ſo. oratio. a. in Geneſ. duùm ordinem Melchiſedech. Clemens quoque Alexandrinus Melchiſedech, inquit, ſacer- De. dos Dei altisſimi vinum& panem ſanctificatum dedit in typum Euchariſtiæ. Arnobius Drmohirin ante mille trecentos annos, explicans illum locum: Tu es ſacerdos in æternum, ita de Chri- ERſalm. ſto loquitur. Hic qui per myſterium panis ac vini ſacerdos factus eſt in æternum ſecundum ordinem Melchiſedech, qui panem& vinum ſolus obtulit in ſacerdoribus, dum Abraham vi⸗ Cp ſem de cttor reuertetur de prælio. Qui verò præcesſit hos omnes Cyprianus: Cùm docuiſſet Mel- æns domini. chiſedech typum Chriſti portare, prolatis illis verbis. Tu es Sacerdos ſecundùm ordiné Mel- chiſedech. Qui ordo, inquit, vriq; hic eſt de ſacrificio veniens,& inde diſcedens. Quod Mel- chiſedech Sacerdos Dei ſummi fuir, quòd panem& vinum obtulit, quòd Abraham benedi- xit. Nam quis magis Sacerdos Dei ſummi, quàm Dominus noſter leſus Chriſtus, qui ſacri- ficium Deo Patri obtulit,& obtulit hoc idem, quod Melchiſedech obrtulerat, id eſt, panem& Lika. Epiſto Vinum, ſuum ſcilicet corpus& ſanguinem? Et paucis interiectis. Vt in Cenefi per Melchiſe- larum. dech Sacerdotem benedictio circa Abraham poſſet ritè celebrari, præcedit antè imago Sacri- ſicij, in pane ſcilicet& vino, conſtituta: quam rem perficiens,& adimplens Dominus, panem & calicem mixtum vino obtulit,& qui eſt plenitudo veriratem præfiguratæ imaginis adim- leuit. Et alio loco. Significata, inquit, olim à tempore Melchiſedech prodeunt ſacramenta, & flliis Abrahæ facientibus opera eius, ſummus ſacerdos panem profert& vinum. Hoc eſt, Raperi-ib.s. inquit, corpus meum. Ex recentioribus Rupertus: At vero Chriſtus Rex Salem, id eſt, pacis, de trini:cp.2. Rex inquam, idemque Pontifex magnus, illorum talium hominum diebus natus, ſacer- dotio ſuo functus eſt ſecundum ordinem Melchiſedech: protulit enim panem& vinum . dicens, hoc eſt corpus meum, hic eſt ſanguis meus:& ſic obtulit ſemetipſum pro fideli Abra- ee, ſerecß ham verum ſacrificium. Euſebius Emiſſenus inquit, Melchiſedech fuit Sacerdos Dei ſummi FaeNas dum à præputio, id eſt, à gentili circumciſio futura benedicitur, Eccleſiæ gloria praædicatur,& Synagogr infideli plebis ex gentibus acquiſita præponitur. Hic ergo Melchiſedech, cuius ge nealogia vel origo notitiam illius temporis latuit, oblatione panis& vini hoc Chritfti ſacrifi- cium præſignauit. De quo Propheta prænunciat. Tues ſacerdos in æternum ſecundum or- dinem Meſchiſedech. Hæc ille Homil.. de Paſchate. Ac ne Iudæorum quoque teſtimonia deeſſe putentur. Ante quingentos quinquaginta an- Rab. Samnel. nos ſcripſit Rabbi Samuél ad Iſaac in hæc verba: Secundum quod Dauid dicit de eo(Chri- ſtum intelligit) ipſe eſt iile, cuius ſacerdotium in æternum erit ſecundùm ordinem Melchiſe- dech, qui fuit Rex& ſacerdos Dei altisſimi ante Aaron. Et attende Domine mi, quanta ſit differentia inter ſacerdotium Aaron,& Domini iuſti illius. Dixit Dominus Domino meo, tu es ſacerdos in æternum. Sacrificium Aaron fuerunt carnes:& ſacrificium iſtius iuſti Do- mini, fuit panis& vinum, quod eſt ſecundum ordinem Melchiſedech. In quibus verbis Deus per Prophetam manifeſtè oſtendit, quod ſacrificium finiretur, quando inciperet iſtud ſacrificium in æternum:& ordinatio ſacrificandi ſecundum ordinem Aaron ex toto ceſſaret, quando inciperer ſacrificium in pane& vino æternaliter duraturum. Atque huius quidem Rabi Samueélis librum in Antonini reperimus hiſtoria. Cæterùm prodiére nuper cum- primis eruditæ notationes, in hiſtoriam Sulpitij Seueri, Petri Galeſini: qui locum de Mel- chiſedech explicans, producit etiam alios Hebræorum Rabinos, nimirum, Nadarzan, Pniam & Onchelũ, qui Ianathan, Chaldæum auctorẽ ſecuti, verba Geneſeos de Melchiſedech obla tione volunt intelligi de ſacrificio panis& vini, quod Mesſias erat inſtituturus: quod aliquã- pepurcale. 0 aAlle plurium etià Hebręorum teſtimoniis, itigem probauit Petrus Calatinus, quin& ſub⸗ J.10,c.4.5 Gs. ſtantiã panis, in ſubſtantiam Chriſti corporis: ſubſtantiã vini, fimiliter in ſubſtantiã Chriſti ſanguinis mutari, claris eorundẽè teſtimoniis docet. An autẽ& nobis exclamare cũ Propheta Mierem.5. nõ licebit? Stupor& mirabilia, quod qui ſimt hoſtes Euangelij Iudèei, vi veritatis coacti, ne- Weakechn gare non audent, hoc eos, qui volunt Euangelicorũ nomine cenſeri, tam impudẽter negare? de, an, as Malachiæ quoq; locum, quem adduximus de hoc ſacrificio interpretatur: præter antiquiſ- uerj legis æ ſimum Irenæum, Auguſtinus his verbis. Hæc quippè Eccleſia eſt Iſraẽl ſecundùm ſpiritum, à tcatee quo diſtinguitur ille Iſrael ſecundum carnem, qui ſeruichat in vmbris ſacrificiorum, quibus iigul- chi G di. ß 1 hoc M. 5 6 3 d; 8 Dn orch It. Tauu Kru 1 77 1 gnurl t um ſa J„Acpꝛ taudi I res. au poral ms aluaton zot vpir 101 Kcon Ao⸗ ane pamhu Ace of: N. ſilh Genibue Im nowim lih eter dm done,d 1 Heng 5 ugarhn u malena 1 mirmd Te l, acberſa 44¹ alio Cocu I umerh be üm in im dixit la 92 delansc Iſn nh ſedi drn genus in g: occaſuu Uſte toccupa NOrrh h ſ 2 e 11 „ ſuapt Sr f, i bem 3 46.. 3 8 olſerm 4 Looddus 6s Rop 12 cam llo 1 ſdo 9 n. 18 Wem 1 EKVCHARISTIAE. 6² a. 62 ün ſignificabatur ſin gulare ſacrificium„quod nunc offe ert Iſtasl ſecundùm ſpiritum, cui dictum Wahnchie lun wocta. atque prædictum eſt: Audi populus meus,& loquartibi, Iſtaẽl& teſtificabor tibi:& ca tera, ereyneina 1 nits quæ iam ſupraà commemoraui. De huius enim domo non accipit Vitulos, neque de gregibus 1 ſ. Sünem eius hircos. Iſte immolat Deo ſacrificium laudis non ſecundum ordinem Aaron, ſed ſecun⸗ No X dùum ordinem Melchiſedech. De eo enim dictum eſt I urauit Dominus,& non pᷣœnitebit eA bric. eum, tu es ſacerdos in æternum ſecũdum ordinem Melchi ſedech. Nouerunt, qui legunt, quid cxie protulerit Melchiſedech, quando benedixit Abraham,& ſi iam ſimt participes eius, vident ta d liicam le ſacrificium nunc offerri Deo toto orbe terrarum. Dei autem iuratio, incredulorum eſt in⸗ 2ee, Deie ina. crepatio,& quod Deum non pœnitebit, ſignificatio eſt, quia hoc ſacerdotium non mutabit. eanen 182 Waoni Mutauit quippè ſacerdotium ſecundùm ordinem Aaron: Vnde alius Propheta dicit ad eum, -, d. qui carnaliter eſt Iſraẽl: Non eſt mihi voluntas in vobis, dicit Dominus omnipotens& ho- an(ecnn. ſtiam non accipiam de manibus veſtris. Ecce quod eſt ſecundum ordinẽ Aaron. Cur autem i. ſacer. hoc accipiat, addit& dicit: quia ab ortu Solis ad occaſum glorificatum eſt nomen meum in a mwbiu Gentibus,& in omni loco offertur incenſum nomini meo,& hoſtia pura. Ecce quod eſt ſe- „Cw. cundum ordinem Melchiſedech. Vide eundem aduerſus ludæos cap. 9. Fuſebius. Hæc om⸗ eee 1 1*e nahm nia quæ ab initio diuinitus prædicta ſunt in præſenti tempore per Fuangelicam Saluatoris“ na amſſ noſtri doctrinã, ab omnibus gentibus celebrätur, Prophetice de teſtimonium afferente Ve- Euaug ca. io. dqt etMa. ritare, per quam vocem Deus Moſaicis reiectis eriitindeos futurum erat, noſtrum ipſo- n el. rum inſtitutum nunciat dicés: Quomiamn ah ortu Lolis Vſqq; a occaſiun nomen meĩũ glorifi⸗ 8.2 ld k. catũ eſt in gentibus,& in omni loed ofentar nden um nown edede hotiin mtmda. Facri⸗ 1 exei. ficamus igitur Deo altisſimo ſacrificiũ audis: ſacrificamus Deo plenũ, 8 odorem aſſerens,& ſacroſanctum ſacrificium: ſacrificamus nouo more ſecundum nouum 1 eſtamentum, hoſtiã üä ſai mundam. Ac paulò poſt: Sacrificamus& incendimus alias quidem memoriam magni illius f bem& ſacrificij, ſecundũ ea, quæ ab ipſo tradita ſunt myſteria celebrantes,& gratias Deo pro ſalute 5 e noſtra agentes. Quemadmodum Melchiſedech, qui ſacerdos gentium erat nuſquã videtur ſa Faevifciis corpo: le Sacri off&, panem Im t gsadim. m.nunenr, n. clocet, ed Der ſe 2e lbpach stits, lcr. anl E n. vinum pf E Ali äber rd iſumui ia E catur iſe S cuilsg d& Fti lacctt. — — ¹ cdum d-. 1 ag gintaur lc o(Ch lil e a Mecchie⸗ er quanrat wduno mec) a iultiDo ſf Ias us ket 19 a'eret iud 320 ceſſar ass quite per cumn 1 1, m de Mer- Jean, Prim edech ohi wod aliqus uin& ib tia Chrli = Prophen —, coactine. 1 Ae b05 a, G 1 2 iigul- crificijs corporalibus functus, ſed vino ſolo& pane, dum ipſi Abraham benedicit: ita ſanè pti mus ipſe Saluator ac Dominus noſter, deinde qui ab ipſo profecti ſunt Sacerdotes in omni- bus gentibus ſpirituale ſecundùm Eccleſiaſticas ſanctiones Sacerdotij munus obeuntes, vi- no ac pane& corporis illius& ſalutaris ſanguinis myſteria repræſentant. Ioannes quoque Chryſoſtomus hunc ipſum Malachiæ locum adferens: Vides quàm lu- culenter, quamq́ue dilucidè myſticam interpretatus eſt menſam, quæ eſt incruenta hoſtia. Acpaulo pôſt: Vides quod vbique conceſſum eſt angelicum illud ſacrificium inclareſcere: Vides nullis finibus circumſcriptum, neque altare, neque canticum: in omni loco thyn ja- ma offertur nomini meo. Eſt igitur hoſtia pura prima quidem myſtica menſa, cœleſte ſummeq; venerandum ſacrificium. Copioſius etiam ac magis diſertè in ſecunda contra lu- dæos oratione, cùm eundem Prophetæ locum adduxiſſet. Quando, inquit, hac euenerunt Iudæe? Quando in ommi loco incenſum oblatum eſt Deo? Quando ſacrificium purum? Non posſis aliud tempus proferre, quàm hoc, poſteaquàm Chriſtus aduenit. Quod niſi de hoc tempore prædixit, niſi de noſtro ſacrificio vaticinatus eſt ‚ſed de Iudaico: etiam legi repugnat Prophetia. Nam cùm Moſes vetert vllo alio in loco ſacrißcium fieri, præ- terquam quem elegit Dominus Deus, quumque ille in vnum locum ſacrificia illac ſerit: nimirum Propheta dicens, quòd in omni loco incenſum adolendumm ſit ac ſacrificium purum, aduerſarur ac repugnat Moſi. Verùm nulla eſt inter eos Ille de alio loquutus eſt ſacrificio,& hic de alio pôſt vaticinatus eſt. Vnde hoc declara- tur? Tum ex his quæ dicta ſunt, tum ex aliis plurimis ſignis. Ac primum ex ipſo loco. Non enim in vna ciuitate, quemadmodum ſub Iudæis, ſed ab ortu Solis Vſque ad occa- ſum prædixit hanc culturam eſſe celebrandam. Prætered ex ſacrificij modo, ſquidem puram illam appellans, declarauit de qua loqueretur. Deniq; à perſonis offerentium. Non enim di- xit, in Iſraẽl, ſed in genribus. Ac ne purares: quòd in vna duabuſye aut tribus ciuitatibus hoc culturæ genus inſtaurandum eſſet, non ſimpliciter dixit in omni loco: ſed ab ortu Solis Vſque ad occaſum: demonſtrans, quòd quantum Sol terræ aſpicit, tantundem Euange- lium eſſet occupaturum. Purum autem dicit ſacrificium, quaſi prius illud fuiſſet impurum, non quidem ſuapte narura, ſed iuxta voluntatem offerentium. Et ideo dixit: Incenſum abominario eſt mihi: Quanquàm& alioqui ſi quis ipſum hoc ſacrificium conferat cum il- lo, ingens diſcrimen inueniet, vt iuxta comparationis rationem ſolum hoc purum dici me- rearur. Quodque de lege& gratia dixit Paulus, ne glorificatum quidem fuit, quod erat glorißcatum, propter eminentem gloriam. Idem& hic iure dixerimus„ Videlicet quòd hoc ſacrificium cum illo collarumæſolum dici debeat purum. Non enim per fumum ac nidorem, non per ſanguinem ac redemptionis precia, ſed per ſpiritus gratiam offertur. Ioannes quo- que Damaſcenus, hæc eſt, inquit pura, ſcilicet hoſtia,& incruenta, quã ab ortu vſq; ad occa- ſum, ipu oſferri, donunus per Prophetã loquitur: Corpus videlicet& ſanguis Chriſti in ſtabi limentũ videlicet anime& corporis. Haymo quoq; ſcribès in Malachiã: Manifeſtisſima, inquit eſt Prophetia, nec eget profundiori expoſitione. Loquitur autem ad ſacerdotes propriè, qui 1. 2 illicitas onclu- ra u5 NMeℳ Iuſe: dech nen fuit vſus, ſed pane E vino. chryſoſt in Eſaim 2s. pugna, neque diſſenſio. * Cap. 41⸗ Iis Malach- In eolloquio quod habuit cum Iriphone Iudæ. R. Iase. Hippolitus de Antich)iſto. Nom. 49, in 24.·cap. Mas. Saerifrii Wiſſæ in Nicaio G Epheſino Cou⸗ ciltis quomodo fiai mentio. Augu fI. lib.10. de ciut ate Dei, cap.. Fulg. lib. z. Idacius. DE SACRAMENTO llicitas victimas offerebant, atq; ideò volũtas Dei, quem exacerbabant, non erat in eis, ſimul etiam docet carnalibus illorum victimis, Spirituales victimas ſucceſſuras, nec in vna tantum prouincia ludæorum: Sed in omni loco offerri Deo mũdam oblationem, hoc eſt, ſacrificium quod nunc frequentat Eccleſia. Et eum ſecutus Remigius Antiſiod. Epiſcopus ante. 700. prope annos locum hunc expli- cans: Mundam oblationem eſſe dixit ſacrificium, quod nunc frequentat Eccleſia. Rupertus ſimiliter eum locum enarrans. Et offerent, inquit, nomini meo oblationem mundam, obla- tionem panis& vini, ſacramentum corporis& ſanguinis redemptoris ſuĩ. Hæc oblatio ſic eſt munda, vt exteriùs nullum habeat cruoris horrorem,& interius ſiue inuiſibiliter mũdet cruentam omnis peccati pollutionem. Itaq; in gentibus talem oblationem offerentibus ma- gnum eſt nomen meum,&c. Et qui præcesſit hos omnes longẽ Vetuſtisſimus luſtinus Phi- loſophus& martyr, de ſacrificio quod offertur in omni loco à nobis gentibus interpretatur Euchariſtiæ, tum pane, tum poculo, quo nos darificare nomen Dei, quod à Iudæis propha- natur, docet. Rabbi Samuẽl ad Iſaac ſcribens capite vigeſimo: Timeo Domine mi, quod Deus elongauit nos à ſe,& ſacrificium noſtrum: ſed& acceptauit ſacrificium gentium, ſicut ipſe dicit per os Malachiæ Prophetæ: Non eſt mihi voluntas in vobis dicit Deus, neque re- cipiam ſacrificium veſtrum, quoniam ab ortu Solis vſque ad occaſum eius, magnum eſt nomen meum in gentibus, quæ offerunt nomini meo ſacrificium mundum. Ergo apud Deum ſacrificium gentium eſt mundius, quàm ſacrificium noſtrum. Et inſuper quia Deus priuauit nos omni ſacrificio,& mũdo ſacrificio, vt alios doceret Chriſtianos, vt ipſi vitarent nos, vt non contaminarentur, ſicut nos virauimus gentes omni tempore, quo ſacrificium no ſtrum fuit mundum apud Deum& acceptum. Quod verò produximus ex Daniéle de iugi ſacriſcio, vetuſtisſimus auctor Hippolytus de Miſſa, quam Orci Liturgiam vocant, rectè intelligi poſſe docet, cuùm de conſummatione mundi deq; Antichriſto ſcribẽs his verbis vti- rur: Lugebunt Eccleſiæ luctum magnum: quia nec oblatio, nec ſuffitus fiat, nec cultus Deo gratus. Sed Eccleſiarũ ædes ſacræ tugurij inſtar erunt, precioſuḿ; corpus& ſanguis Chri- ſli non extabit in diebus illis, lirurgia extinguetur, pſalmorum decantatio ceſſabit: Et paucis interiectis: Venite Pontifices, qui purè mihi ſacrificium die nocteq; obtuliſtis, ac precioſum corpus& ſanguinem meum immolaſtis quotidie. Et beatus Effrem totidem ferè verbis vt Hyppolitus, in eo ſermone quem de Antichriſto habuit: Lugebunt, inquit, P ccleſie Dei vni- uerſæ, luctu ineffabili, quia non offertur oblatio diuina,& ſanctificatio. Et qui ſequurus eſt eum Chryſoſtomus, aut quicunq; fuit auctor operis imperfecti. In dimidio hebdomadis, hoc eſt tribus annis,& ſex menſibus, hoc ſacrificium Chriſtianum tollendũ eſt ab Antichri- ſto, confugientibus Chriſtianis ante eum per loca deſerta, non erit qui aut in Eccleſiam in- tret, aut oblationem offerat Deo. Sed quid opus eſt omnium ea de re ſententias adferrecùm veterum ſcriptorum plenæ ſint omnes paginæ. In ſacroſancto Nicvno Concilio ſimul& in Epheſino, quæ nõ minoris au- ctoritatis habita ſumt, quàm ipſa Euangelia, fieri ſacrificij huius mentionem legimus. In illo enim hæc verba reperiuntur: Peruenit ad ſanctum Concilium, quod in locis quibuſdam& ciuitaribus Presbyteris ſacramenta diaconi porrigant. Hoc neq; regula, neq; conſuetudo tra didit, vt ij, qui offerendi ſacrificij non habent poteſtatem, his qui offerũt, corpus Chriſti por- rigant. Ex Epheſino verò ſcribunt ad Neſtorium patres Concilij, annunciantes ei: Sicut ſe- cundũ carnem mortem vnigeniti filij Dei, id eſt, Ieſu Chriſti,& reſurrectionẽ eius,& in cœ- los aſcenſionẽ pariter confitentes, incruentam celebramus in Eccleſſis ſacrificij ſeruitutẽ:ſie etiam ad myſticas benedictiones accedimus& ſanctificamur, participes ſancti corporis& precioſi ſanguinis Chriſti, omnium noſtrum redemptoris, effecti. Fuerunt Auguſtini temporibus, qui non putarent viſibilia Deo ſacrificia offerenda. Centũ annis poſt fuerunt hæretici, qui ſacrificium hoc corporis& ſanguinis Chriſti, quod in Ec- cleſia celebratur, ſoli patri immolandum exiſtimarent. Quorum ſententiam ad Monimũ ſcri bens grauiter Fulgentius confutauit. Et qui viderur eum præcesſiſſe Idacius Clarus aduer- ſus Varimadũ Arrianum ſcribẽs: vbi docet, quod ſicut patri, ita etià filio non ſolum Chriſtia- nis temporibus, verumetiam à priſci tẽporis ſacerdotibus multis variisq́; modis ſacrificium fuerit oblatum. Prolatisq; ex Daniẽle, ex Pſalmis,& Euangelio Matthæi teſtimoniis, tan- dẽ ita concludit. Sacrificium itaq; quod 4 Chriſtianis ſacris altaribus admouetur, non ſolum Deo patri, ſed etiam filio cõmuni deuotione offertur, quoniam nec patri ſine filio poteſt of- ferri, nec filio ſine patre ſanciri. Omnia autem, quæ ſcribit in eo loco Idacius, reperiuntur iiſ- dem verbis in Epiſtola Marcellini Pontificis ad Salomonem, quæ habetur in primo Con- ciliorum tomo. Sed Auguſtinus docet Filio vnà cũ Patre& Spirituſancto ſacrificium panis & vini, in ſancta Eccleſia Catholica per vniuerſum orbẽ terrarum offerri. Auguſt. de fide ad Petrum diaconum, Cap. 9.& libro 10. de Ciuitate Dei Cap. 20. Ante quadringentos verò annos, fuerũt, quemadmodũ antea meminimus, Hériciani& Pe⸗ trobruſiani, qui& veritatẽ corporis& ſanguinis Chriſti in Euchariſtia negarent,& Miſſam nihil elſe, nes celebrari debere contenderent. Co ntra quos, quæ ſeripta ſunt à Petro Abbate 5 Clunia- D Klieacc meamc A Sreusno u. Audiſt auciunt. maudite: n errellia 2 uüpitaxe kalldſem I Llüer d üreperet i knöelet M dwodso ar ſeämeünno „oh Achgerurp e Kantcn ſodbsfünten in rerkeecon 1 Mgeuregs i kaicedaN ine itainſobe dan meus ſete ie zNagub n D nominen 1 lupglan d aci quia 0 vquodpr 2r Wuodliet ei licuot in un Kurin ſan 2n lushisſe * ſaritur cu e fius mun r btlüs ari üperdu . nn dlhim 18 waunag 2* teenm 6 5E lauch — m ntum — Wcium expli. Derdug [2 obl. Io ſe [=nüde ns Ia. I28 phi. I etaru —¹ ropa. 2„qpuol An, licu u uen. r r umel . x) apud 88 Deu tr itarenn (a umw da==de 1 1V—, rech hi Dis wn. net=us Dao a s Ch. ah e= rpaudh 8,4 E Jcioſum mlSSerbüſ ccl*= yeivnl ui a utuset 0ebmadh eſt ntich n— lam i ort genx nôm morhsa- ſeg B. ln l d45 a ſdam Atudon pu riſtiyne ot 1 diaut ſL Kin d fic Juitutéi an vrporöd V off Aa. Ceni Ki od in 3 13pnimüln 99 dusadr ſ Chrilt Do= acrifdm 1 H potek- iunturlt imo Cor- um palb c ſdded 11 4= 1 8 EVCHARISTIAE. 63 Cluniacenſi, viro& eruditione,& vitæ ſanctimonia præſtanti, quoniã digna ſunt, quæ legã- tur ab omnibus, viſum eſt paulò altius repetita inſerere. Loquens enim de ſacrificio in cruce peracto: Hoc eſt, inquit, noſtrum ſacrificiũ, hoclegis Euangelicæ, hoc noui Teſtamenti, hoe noui populi holocauſtum, quod tunc ſemel in cruce à Dei& hominis filio Deo oblatũ eſt, & quod ſemper in altari ab ipſius populo offerendũ, ab eodem præceprum& inſtitutum eſt. Non enim aliud tunc oblatum, aliud nũc offertur: Sed quod(vt dictum eſt) ſemel Chriſtus obtulit, hoc ſemper Eccleſiæ ſuæ offerendum reliquit. Et quia iam expeditior via ſe præbuit, per quam liberior ſermo ad oſtendendũ& confutandum ſtultisſimum erroré decurrar: au- dite, non me, fed dominũ: non Chrianum, ſed Chriſtum: non hominòẽ tantùm, ſed Deũ, au- dite eum, quem qui non audierit, exterminabitur de populo ſio. Dic Domine Ieſu Deus no- ſter, Saluator noſter, ſacerdos noſter, hoſtia noſtra, dic: reſponde aduerſariis Teſtamenti tui, qui volunt reſcindere, quod ſtatuiſti: eradicare, quod plantaſti: deſtruere quod conſtituiſti, Dic: forſan acquieſcent tibi, qui Eccleſiæ tuæ reſiſtunt, verebũtur facien tuã, qui tuis irreue- renter obuiant mandatis,& ſi oues tuæ ſunt, vocem tuã audient. Ignoſce& mihi præſum- ptuoſe interroganti, ſed tamen pro eccleſia tua, columba tua, ſponſa tua, quam iſti violare co nantur zelanti. Plane iſti redemptorem te negant, qui pretium redemptionis humanæ, quod nobis& pro nobis dediſti(corpus dico tuum) redemptis auferre contẽdunt. Volunt rurſum vincire à te olim ſolutum nodũ captiuitatis, dum largitorẽ reſpuunt libertatis. Dic ergo do- mine, teſtator noui& æterni Teſtamenti, vtrum Teſtamentum hoc vnius diei, ſicut iſti di- cunt, eſſe volueris, an potius æternũ eſſe decreueris. Audiant iſti, non me, ſed te, vt conuertan tur non ad me, ſed ad te. Quid ergo?In cœna vltima, quam cum diſcipulis tuis vetus Paſcha nouo commutans celebraſti, accepiſti panem, gratias egiſti, fregiſti, dediſti diſcipulis tuis. Sed quid dixiſti? Accipite, hoc eſt corpus meum, quod pro vobis tradetur. Et quid addidiſti? Hoc facite in meam commemorationem. Similiter& calicem poſtquàm cœnaſti, dicens: Hic eſt ſanguis meus noui Teſtamenti, qui pro vobis,& pro multis effundetur in remisſionem pec- catorum. Audiſtis? Nolite fieri ſimulachra, quæ oculos habent,& non vident, aures habent, & non audiunt. Auditis hæc non à quolibet doctore, ſed ab illo, de quo pater clamans præci- pit: ipſum audite: Auditis eundem datem corpus. Sed quod corpus? Sunt enim corpora cœle- ſtia& terreſtria,& quicquid viſui, auditui, olfactui, guſtui, tactui hic ſubiacer, corpus eſt. Vn- de ne quis putaret animalis cuiuslibet, aut hominis cuiuslibet hoc eſſe corpus, ad excluden- dũ omne aliud ſenſibile vel inſenſibile corpus, poſtquã dixit, accipite, hoc eſt corpus, adiun- xit, meum. Suũ ergo, nõ alterius corpus diſcipulis dedit. Rurſum, ne fortè alicui cogitatio occulta ſubreperet. Potuiſſe creare in manibus corpus, quod ſuũ quidem eſſet, ſed tamè quod ipſe erat nõ eſſet, addidit, quod pro vobis tradetur: Ac ſi diceret. Nolite dubitare, nolite hoc vel illud vobis fingere, nolite aliud& aliud cogitare: quia hoc eſt corpus, non alterũ, non al- terius, ſed meũ, non permutatum vel nouiter creatum, ſed quod pro vobis tradetur, pro vo- bis crucifigetur, pro vobis morietur. Sic& de calice: Hic eſt, ait, ſanguis, nõ bouis aut arietis, non agni, aut cuiuslibet hominis, ſed meus: non alius, vel noua creatione productus, ſed quĩ pro vobis fundetur, flagellis prouocatus, clauis extortus, lancea excuſſus. Quid ad demõſtran dam veritaté corporis& ſanguinis domini dici potuit clarius, lucidius, manifeſtius? Nonne & longè ante pasſionẽ cõmendans magnificum& ſalutare ſacramentũ diſcipulis& Judæis, ſæpè dicebat: Niſi manducaueritis carnè filij hominis,& biberitis eius ſanguinẽ, non habebi- tis vitã in vobis? Et: Panis quem ego dabo, caro mea eſt? Et: Caro mea vereè eſt cibus,& ſan- guis meus verè eſt potus. Hoc quare? Vt dum nomine corporis circa diuerſa corpora cogi- tando vagaris, audito carnis nomine, ab innumera corporũ multiplicitate reuoceris: Rurſùm audito nomine filij hominis, nõ alterius alicuius carnem exiſtimes, niſi illius, qui cũ eſſet Dei filius, ſingulari gratia, ſolitaria operatione factus eſt hominis filius. Vnde quia tenacisſimè recolendũ, quia vnicè cõplectendum eſt tantũ tantæ miſericordiæ opus, tacito ſæpè nomine filij Dei, quod pro ſe eſt, nomẽè filij hominis frequentat, quod pro nobis eſt. Idcircò vocat car nẽ, ne quodlibet corpus putetur: idcircò filij hominis, ne alterius quã ſua exiſtimetur. Ac pa- ginis aliquot interiectis, quibus tranſubſtantiationem probat, quòod panis in carnem, vinum cõmutetur in ſanguinem, poſtquàm de iugi quoq; ſacrificio multa præclara dixerat, de itera- tione illius his verbis vtitur. Iam illud quod non modo ab incredulis opponitur, ſed à fide- libus quæritur, cur hoc ſacrificium toties iteratur, cũ Chriſtus ſemel in cruce oblatus ad tol- lenda totius mundi peccata ſufficiat? maximè cùm non hic aliud,& ibi aliud, ſed hic& ibi idem prorſus ſacrificium, hoc eſt, idem Chriſtus offeratur, videndum eſt: Si enim illud in cru ce ſufficit, ſuperfluum hoc in altari videtur. Sed non eſt ſuperfluum: quia certa de cauſa à Dei filio, qui eſt iuxta Apoſtolum Dei ſapientia, factum& traditum eſt: quæ fapientia quia ſum- me rationabilis, imò totius rationis fons& perfectio eſt, nihil agere, nihil iubere irrationa- biliter potuit. Vnde cùm hoc dixit, cùm hoc ſacramentum ſuis tradidit, non abſq; certa ra- tione, vt certum eſt, fecit, quæ ſola omnibus ratio ſatisfacit, quicunque Chriſtum huius ſa- cramenti auctorem Deum& Dei eſſe ſapientiam credunt. Placuit tamen largitori tanti mu- neris cauſam reddere tantæ largitionis, quam cauſam dando ipſum ſacramentum aperuit. — L 3 Nam Petrus Abbas cluniacenſ. Epiſt. 1. Deut. 19. Contra ſaeramen tarios admonitio grauißima. Can. 10. Matth. 20. Luc. a2. Hoc eſt corpus meum bena explicatur. Pſalm. xrʒ. Matih.1y. Corpus ſuum non alcerius diſcipulis ſuis Chriſtus dedis. Ican.*. Saerifeiã corpo- ris& ſanguinis Chriſli quare to⸗ ties iteratur. I. Corinih.i. — Q—— —— — Cap. 4* Miſſæ ſacrifcio memaria Chriſti beneficiorum in nobis excitatur. Foratius in ar- zc poësica. Faerifcti veteris Cx noui igna diſferuns. Chriftus auomo do ꝛn altari dica- zur imm olari. I. Corintb. in. Monem domi- ni, ε Cids Litis quid. Ioan. l. Mortis domini nobis dat. DE SACKRAMEN TOG Nam poſtquàm dixit: Hoc facite, ſtatim addidit, in meam Comenenn Orationen Iixc eſt ergo cauſa ſacramenti commemoratio Chriſti. Nouerat Saluator quid fecerat„ quid facturus erat propter hominem: nouerat ſingulare opus quod gellerat induendo hominem nouerat ſtupendũ quod geſturus erat moriendo propter hominem. Sciebat ſe hoc opere ſaluaturum hominem, ſed abſq; huius operis dilectione nullum ſaluari poſſe hominem. Sciebat quia hu- manitatis& mortis ſuæ opus, ſicut ſuper omnia opera ſua ſummè celebratum, fic morrali- bus pro quibus fiebat, ſummè erat commendandum. Commendandi erat, vtpotè cuius caro pro illis torquebatur, cuius anima pro iſtis triſtabatur, cuius nouisſimè mors illorum vitæ miniſtrabatur. Hoc certè ſolenniter commendandum erat, vt C hriſtus diligeretur, di ectus haberetur, habitus nunquam perderetur. Sed hæc eius dilectio ab hominibus ſeruari nõ po- terat, memoria pereunte, nec fugax memoria diu retineri valebat, niſi ſigno congruo appa- rẽte. Ne igitur à corde fugeret, quod maximè cordi ineſſe oportebat, ſi gno rei cõgruente, ve- luti fune inſolubili, colligata eſt cordi memoria, qua fortiter vinciente, ſemper redemptus re- demptionis pretium cogitare, indeq; redemptori agens gratias, fide, quæ per dilectionẽ ope- ratur, nequaquam ſe ingratum tantæ gratiæ demonſtraret. Er poſſet quidem mentibus hu- manis huius rei vtcunq; abſq; ſigno viſibili ineſſe memoria, ſicut multarum rerum tam di- uinarum quàm humanarum recordatio, fama, lectione, doctrina in eis aut gignitur, aut con- ſeruatur: ſed quia iuxta quendam: segnias irritant animos demiſſa per aurem, Quam quæ ſunt oculus ſubieeta fidelibus:- Et res tanta erat, vt& ad eam cogitandam, amandam, amplectandam, non ſegniter, ſed inſi- gniter humani animi mouẽdi eſſent, dignum& iuſtum fuit, vt humanitatis& mortis Chri- ſti memoria non tantùm auditu per aures, ſed etiam viſu per oculos iuuaretur. Ea de cauſa ſignum hoc à Chriſto propofitum eſt, quod ita ſignum eſt, vt ſit tamen idem quod ſignat. Hoc autem contra veteris ſacrificij multiplicitatem, quæ in nullo erat idem quod ſignabat, præter hoc, quod, hoc illud ſacrificiũ erat,& iſtud ſacrificium eſt:& illud Deo offerebatur, & iſtud eide Deo offertur: Signabat verò(addo illud)hoc noſtrum noſtri temporis ſacrifi- cium, ſed non erat hoc, quod iſtud: quia illud vmbra, hoc corpus: illud figura, hoc veritas: il- lud de cadaueribus& cruore animalium, hoc de corpore& ſanguine filij Dei. Idcircò non erar idem quod ſignabat: ſed iſtud noſtri ſacrificij ſignum non aliud, ſed ipſum eſt quod ſi- gnat. Ita vero eſt ei eidem quod ſignat, vt quantum ad corpus, id eſt, ad veritatemn carnis& ſanguinis Chriſti pertinet, ſit idem quod ſignat. Neq; enim ibi Chriſtus, vt olim dolorem & mortem patitur, cùm tamen immolari dicatur. Dicitur autẽ immolari, cùm licet inuiola- biliter in altari frangitur, diuiditur, comeditur: cum iis,& quibuſdam aliis ſignis, in quan- tum fieri poteſt, mors Domini maximè repræſentatur. Vnde, ſicut dixi, quantum ad verita- tem corporis& ſanguinis Chriſti pertinet, eſt idem quod ſignat, quàm tamen maximè ſi- gnat, max imè autem dixi, quia hoc apertisſimè Apoſtolus dicit in verſu, quem ſupra comme moraui: Quotieſcunq;, ait, manducabitis panem hunc,& calicẽ bibetis, mortem Domini an- nunciabitis. Quare hoc? Quare nõ ſimiliter 6 Apoſtole Dei, dixiſti, incarnationem Domini, nariuitatem Domini, circũciſionem Domini, baptiſmum Domin:, vel quod magis videretur reſurrectionem Domini, aſcenſionem Domini? Quare dixiſti mortẽ Domini, quare illa, quæ glorioſa vidẽtur, dimiſiſti,& quod erat ignominioſius, elegiſti? Vt, inquit, oſtenderè, in mor- te domini ſingulariter conſtare ſalutẽ mundi: vt oſtenderè iſtud opus eius preępõderare om- nibus operibus eius: vt oſtenderem tormento illo requiem, ignominia illa gloriam, morte illa mortuis redditam vitam. Ita planè& iuxta Apoſtolum, quando manducatur panis Do- mini, hoc eſt, corpus Domini: quando bibitur calix Domini, id eſt, ſanguis Domini, annun- ciatur, hoc eſt, repræſentatur mors Domini, quam paſſus eſt in cruce, non alia, ſed eadem quę eſt præſens, caro Domini: qua fuſus eſt, non alius, ſed idem qui ſumitur ſanguis Domini. Quod cùm fit, ad hoc vtique fit, vt mens longè vehementius excitara corporis domini ſuſce ptione, quaàm posſit excitari verbi domini admonitione in amorem eius, quem non tantum audit, ſed etiam videt& ſuſcipit, inardeſcat:& videns verbum carnem factum vt habitarer in nobis, habitãs etiam corporaliter,& in ſe obliuiſci iam nullatenus poſſet, quem fide cre- dit, amore amplectitur, manu contrectat, ore ſuſcipit: quem quondam pro ſe mortuum ipſæ ſiiſceptione recolens,& morte ille vitam ſibi paratam agnoſcẽs à mortis operibus abſtineat, & ſic eidem Chriſto Domino ſuo immortaliter iam viuenti in ſempiternum conuiuat. Hoc qnotidiuna com. igitur Eccleſiæ ſacramentum, quoniam ſic asſidua ſui repræſentatione memoriam innouat, memoratio quid fidem auget, ſpem roborat, charitatem confirmat, non ſuperfluum, ſed valdè neceſſarium eſt. Ea propter vt dictum eſt, Dominus hoc in ſui cõmemorationem fieri iusſit, ea de cauſa mor- tem Domini iſto ſacramento denunciari Apoſtolus docuit: vt Chriſti& mortis eius memo- ria auelli de cordibus humanis nulla mundi inquietudine, nulla temporum prolixitate va- leret. Quæ memoria amorem excitans, de animi recesſibus mala omnia effugaret, virtu- tibus vniuerſa repleret, ſicque quotidie per hoc ſacramentum innouans redemptionẽ, quo- tidianam pœnitentibus peccatorum gigneret remisſionem. Soluit quidem,& plenè rollit peccata ercog 1 Lrici n meüs⸗ anten e Aacraner u müluſ um g dr keitam! Nockack e umim 1 agehjl i podere⸗ 1 flerint dferaxo m. Ütarsil h mundun er kerio Clo- ur meS,V h. ocdmam u axaat u cobiaſſh de dinscone ir plnoud De Oluniccel den orbe Cini de to in ie paleſti Ä tielin( er auüoſt ar elqueri ie iter enl Ue Mänobis 1e duscom 1e Acdocler de mexili 4† karjſ ſe e s pful EVCHARISTIAE. 64. peccata mundi agnus Dei in cruce immolatus, nec tamen idcircò, vt dixi, ſuperfluus eſt in altari oblatus. Et vt, in teipſo, à teipſo, hoc diſcas, aduerte quicunꝗq; hæc legis, teq́; ipſum in- terroga, quando magis mouearis(ſi tamen quod profiteris firmiter credis) vtrum quando dicitur: Chriſtus olim inter homines apparuit: aut quando dicitur: Chriſtus nunc inter ho- mines conuerſaturè quando dicitur Olim in cruce pependit: an quando dicitur: nunc in al- tari offertur? Vtrum, inquam, te magis moueat,& ad admirandum,& amandum accendat, eius prædicata abſentia, an demonſtrata præſentia? Sed ſcio, quia non diffiteris, quod verum eſt, magis humana corda moueri præſentibus, quàm abſentibus rebus, mouetur igitur magis ad præſentem quàm ad abſentem: mouetur magis ad viſum, quàm auditum Chriſtum: mo- uerur ad admirandum: mouetur ad amandum, quo amore amanti generatur remisſio pecca- eA. 0 torum. Cui quantus erga Chriſtũ amor eſt, tanta eſt& indulgẽtia, ipſo Domino atteſtante, 67 re qui de peccatrice Maria ſic ait: Dimiſſa ſunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum. Et αeν. ed 2 ge. cum rurſus ſcriptum ſit: Charitas operit multitudinem peccatorũ. Quantam multirudinem 1. Fec. 4. nen chn. peccatorum operit charitas in Chriſtum, ſi tantùm operit charitas in proximum? Non eſt rul 2e di. ergo, vt dictum eſt, ſuperfluum CHRIST Icorporis& ſanguinis ſacramentum, quo viua 8 * na cior memoria excitatur, quo feruentior dilectio prouocatur, quo plenior peccatorum remiſ- e-heſ eriei 3 ſio comparatur. Non eſt ſuperfluum: quia non tantùm per id, quòd Deus eſt, ſed etiam per Sheche. V id, quòd homo eſt, nobiſcum eſt vſq; ad conſummationem ſeculi. Non eſt ſuperfluum, quia 3 8.. 1 qui per corpus ſuum redemit nos, per idem corpus ſiuum reficit nos, vt redempti per corpus iie S. sſerrefhen corpore eius, nutriamur& paſcamur humanitate eius, donec ſatiemur deitate ul gloria eius. Hactenus Petrus Cluniacenſis. 5 nrdhet zeeele Poehit aabi Pit, magis Feipio. magis etiam diſertè, vel ad rationem j explicandam, vel ad immenſum illud redemptionis noſtræ be- ou lnr. neficium illuſtrandum, vel ad mentes hominũ amore tam benefici redemptoris inflamman- luod ba, das, quàm quòd ab hoc venerabili patre ſpiritu Dei pleno dictum eſt? Ex cuius nos libello 0 l 2 anu proptereà tam multa deſcribenda, atq; huic loco inſerenda curauimus, vt que fuerit Eccleſiæ npo aif. fides de hoc ſacramento ante quadringentos annos, planum omnibus fieret: ſimul intelligi hoc: sil poſſer, quàm impudens cõmentum ſit eorum, qui quadringentis his& amplius annis extin- . ri ron ctam Euãgelij lucẽ in Eccleſia Dei, Chriſtiq́; beneticia onmia obſcurata eſſe, literarũ monu- mel Endt- mentis prodere veriti non ſunt. Cum ſi vnquã anteaà, illo tempore vel maximè clara, aperta tatel Siis teſtataq; fuerint omnibus: Quemadmodũ ex eorum ſcriptis videre licet, qui vixerũt illo ſe. rolit E orem culo, quod ferax doctisſimorum hominum fuiſſe conſtat. Nam intra centum annorum ſpa- mlig i uok- cium tulit ætas illa viros inſignes, Anſelmũ& Landtfrancum Canthuarienſes Archiepiſco- De ſacrifcio ſignſe E un- pos, Guimundum Epiſcopum Auerſanum, Algerum Presbyterum& Petrum Abbatem in Wlh haunum tum k verte⸗ monaſterio Cluniacenſi, Bernardum Claræuallenſem, Hugonem de Sancto Victore, Ri- conſenſus. nen nel. chardum de S. Victore, Petrum Lombardum, fratrem eius Gratianum,& alios nonnullos nſii s wmne non doctrina magis, quàm vitę ſanctitate claros& illuſtres. Atqui horum omnium,& cum m I: wnin- ea, quæ præcesſit, quæ fuit ab ipſis Apoſtolis,& eorum ſucceſſoribus,& cum ea, quæ ſequuta one! müli eſt Eccleſia, vſq; ad hæc noſtra tempora, cum de rebus aliis omnibus, tum de iugi hoc ſacrifi- na. creiu cio mirus concentus,& incredibilis quædam eſt conſenſio. Nam quod Arnobio, Cypriano, l e3 aau Auguſtino, Fulgentio in Aphrica, idem viſum fuit Irenæxo, Remigio, Antiſiodorenſi,& Pe- end S m. tro Cluniacenti in Gallia: idem patribus in ſacroſanctis Nicæno,& Epheſino Conciliis, ex So eeen toto orbe Chriſtiano cõgregatis, idem Ambroſio in Italia, Chryſoſtomo in Thracia, Theo- di9 amur phylacto in Meœſia, Hieronymo& Ioanni Damaſceno in Syria, Cyrillo in Aegypto, Euſe- catd eusbo⸗ bio in Palæſtina, Landrfranco in Anglia, Epiphanio in Cypro, Amalario, Rabano& Ruper-⸗ on Sennur to 1 uitiẽſi in Germania, Adalberto Gneſnenſi Archiepiſcopo,& Staniſlao Cracouienſi Epi- 0 emh ſcopo, qui noſtræ gentis Apoſtoli fuerunt in Polonia, qui Euangeliũ ſanguine ſuo ſignatum — enit nobis reliquerũt. Quod ergo iſti omnes,& qui eos vſq; ad hæc noſtra tempora ſequuti ſunt gu ſic Inanimiter ſenſerunt, prædicauerunt, literis etiam conſignauerunt, atq; ad nos tranſiniſerũt, ns 83 num vicisſim à nobis ad poſteros noſtros tranſmittendum: iſti, inquam, omnes, in tam diuerſſs regionibus commorati, tanto& locorum& ſeculorum interuallo diſiuncti, quòd nos tanto conſenſu docuerunt, non hominum hanc magis quàm Dei per os Eccleſiæ ſuæ loquentis, Aädde 9 doctrinam exiſtimare debemus. Quo minus ferendus eſt inflatus ille ſenſu carnis ſuæ qui 2un um i nihil morari ſe ſcribit, quid tanto conſenſu loquantur vetuſti ſcriptores. Silicet tu ille es in- rit= Oſtinen circunciſus Philiſteus, qui exprobrare audes aciei Dei viuentis? qui Eccleſiam vniuerſam vr auat.fic quæ columna& firmamentum veritatis, erroris arguere: qui grauisſimum etiam idololatrig innouu, crimen illi impingere non vereris? Sed qua alia ratione agnoſci poſſet illius miniſter, qui di- Eſciærs Mrumeh xit: In cœlum conſcendam, ſuper aſtra Dei exaltabo ſolium meum, aſcendam ſuper altitudi- 1 uſa mob nem nubium,& ero ſimilis altisſimo: Qui poſtea ad infernum detractus eſt in profundum Ii S memo- Laci. Niſi quòd impius hic non vult eſſe ſimilis altisſimo, ſed vult eſſe ſupra altisſimum. Altiſ⸗ itate va ſimus enim promiſit ſe miſſurum Spiritum ſuum, qui doceret Eccleſiã ſuam,& cum ea ma- neret in æternum:& iſte neſcio quis Sataniſta audet altisſimum arguere mendacij, cùm tot z ſeculis Eccleſiam Spiritu Dei deſtitutam, ac in idololatria verſatam eſſe impudenter aſſerit. — ene to L 4 Percurre Cap. 4l. D E SACRAMENTS s Vniuerſam: Italiam, Hiſpaniam, GCalliam, Germanĩam, Po- Inſulas in mari Oceano, Angliam, Scoriam, Hiberniam, Sue- edirerranei maris, Siciliam, Cretam, Cyprũ, Rhodum, Sardiniam, Corſicam: Adde Græcos, Ruthenos, Moſchos, tametſi iam ſchiſmaticos adde quotquor in 5 yria& Armenia Chriſti nomen profitentur: adde poſtremò numeroſisſimos Indiæ populos, toto propemodũ orbe a nobis diſiunctos in omnibus his regnis& prouin- ciis(præterquam ſi qui alicubi ſe viginti aut triginta his annis a Chriſto& ab eius corpore ſegregauerunt) iuge hoc ſacrificium corporis& ſanguinis Chriſti,& nunc Sacerdotes cele- brare,& ex quo tempore omnes iſti populi Chriſtum cognouerunt, nunquam celebrare in- termiſiſſe reperies: Quoda Chriſto, vt diximus, inſtitutum, ab eius Apoſtolis per longam ſuccesſionem Sacerdotum& Epiſcoporum per manus traditum,& obſeruatum in Eccleſia Vnius hominis fuit ad hæc vſque tempora,& non prius intermittetur, quam finis mundi aduenerit. Et huic fauatici fenſum totius orbis Chriſtiani conſenſui vnius alicuius hominis fanatici, nihil ſibi non arrogantis, Fann Shee omnia ſanctis Patribus detrahentis, omnem omnium Conciliorum auctoritatem eleuantis, ſui anteponendẽ ſenſum anteponemus? O Chriſte, qui es via noſtra, veritas noſtra, vita noſtra, prius fortunas non eſe, noſtras omnes, prius vitam hanc noſtrã mortalem, prius omnia, quę ſunt in hoc ſeculo mor- talibus charisſima, nobis eripe, quàm in hanc nos mẽtem impelli patiaris. Nullum eſt diſcri- men tantum, quod non alacriter ſubire: nulla tanta difficultas, quam inconſtanter perferre: nullum tantum certamẽ, cui non intrepidè nos prius offerre ſumus,& eſſe parati debemus, etiam ſi eundem illum guſtare nos calicem oporteat, quem tu pro nobis amarisſimũ bibere dignatus es, te vires ſuppeditante non modò non fugiendũ nobis, verumetiam expetendum Ia Miſſe fe ſe eſſe putamus, priuſquam id faciamus, quod nos impij iſti facere iubent, vt te Redemptorem he efme**negemus, vt redemptionis noſtræ pretium ſacroſaneti corporis& ſanguinis tui iuge ſacrifi- cium per Satanam& miniſtros eius auferri nobis patiamur. Verùm, quod ſepè monuimus, nihil eſt hoc virulento ſerpente callidius. Nam verbo qui- dem ille redemptionis noſtræ pretium auferre ſe negat, quin illud potius prædicari velle ſi- mulat, cum tamen re ipſa nihil agat aliud, neq; alia in re curas ſuas& cogitationes conſumat omnes, quàm vt omnem tanti beneſicij memoriam ſempiterna quadam obliuione prorſus obruat. Contendere quidem primùm illud modò videtur, vt ne ſit externum vllum ſacrifi- Facrif̃cium iuge Percurre Eccleſiam totius orbi per Sene e loniam, H ungariam, Boëmia, bartei celebræri. jam, Noruegiam, deinde quæ ſunt M Nebr.. cium. Scriptum eſt enim: Vna oblatione conſummauit in æternum ſanctificatos. Verum po- ſteaquam hoc obtinuerit, ſerpet eueſtigiò longius, ſimul& prædicationẽ externam abolen- Hebr. 8. dam eſſe docebit. Scriptum eſt enim in eadem epiſtola,& ex Propheta citatum: Non doce- Tehe,9. bit vnuſquiſq; proximum ſuum,& vnuſquiſq; fratrem ſuum, dicęns: Cognoſce Dominum, quoniã omnes ſcient me, à miffore vſa; ad maiorem. Sed fanatici tibi videntur, qui per hunc ſcripturæ locum externum verbi miniſterium abolere conantur? Arqui eadem hoc auctori- tate, qua tu, faciunt,& æquè tu fanaticus videri debes, qui per ea, quæ& in hoc,& in proxi- meè inſequenti capite ſcripta ſunt,& ſacerdotium,& ſacrificium externum abrogare niteris: vnde occaſionem iſti ſumpſerunt, idem de externa, quam vos in Eccleſia ſolam eſſe vultis, prædicatione ſentiédi. Qui magis autem vobis veſtro, quàm illis, quos meritò fanaticos vo- catis, ſuo iudicio ſcripturas interpretari licebit? Eſtis autem vtriq; fanatici, qui vos à Chri- ſto,& ab eius corpore Eccleſia ſegregaſtis, atque ideò tanta errorum caligine oppresf eſtis. Verum eſt enim, quòd vt diceres, dum fanaticos iſtos inſectaris, ipſa abs te inuito veritas exæ mmelligentie ſe: torſit, ſanæ intelligentiæ lucem Eccleſiæ promitti. Ac recte admones, peculiariter id notan- wuumu dum eſſe. Non eſt enim extra illam ſanæ intelligentiæ ſcripturarũ lux, cui promiſſus& miſ- ſus eſt Spirituſſanctus, à qua, cum vltrò ipſe te præcideris, mirandum non eſt, ſi ſanæ intelli- gentiæ lux à te recesſit. Scit Satanas, quemadmodum ab Auguſtino quoque ſcriptum legi- mus, externum ſacrificium Deo deberi, atque hoc vno ſigno diuinam ſeruitutem ab huma- Lib.1.eontra ad. nis obſequiis diſcerni. Nam obſequia cxtera, quæ diuinitati debentur, auſi ſunt ſibi etiam ſu⸗ Eane n d perbiæ faſtu homines arrogare. Rarisſimi autem commemorantur, qui ſibi, vt ſacrificaretur & de ciui. Dei cum regia poteſtate poſſent, auſi fuerint imperare: Quicunque tamen auſi ſunt, per hoc ſe 1b. 16.c ³. Deos haberi voluerũt. Quamobrem vt ne quod eſſet diſcrimen inter diuinam maieſtatem, & inter mundi Principes, vt nullus peculiaris illi cultus tribueretur, hoc ſummo ſtudio con- tendit& elaborat, vt externum tollat ſacrificium, quo nulla vnquam ætas ab orbe condito caruit, etiamſi nunc apud plures, nunc apud pauciores vſus eius fuerit: quò ſic tandem dicat impius, dicat inſipiẽs in corde ſuo, non eſt Deus. Hic eſt ſcopus, ad quem tendit Satanas, cu- jus ſi nouam hanc doctrinam de externo ſacrificio abrogando(quod pro ſua miſericordia procul Deus auertere dignabitur) mundus exaudiat, faciet, quod nunquam fecerat,& more captiuati illius populi ſedebit abſq; lege, abſq, Rege, abſq́; Sacerdotio, abſq́; Ephot& Tera- phin: cumq́; Deo ſacrificare ceſſauerit,& ipſe Dei eſſe ceſſabit. Erit his temporibus gratiæ, uod nunquam fuit nec tempore iræ, vt Chriſtianis Deo ſacrificare ceſſantibus, cultus qui Trage⸗ in mundo fuerat, omninò de mũdo pereat:& qui Deum ritu ſuo colens, Deo ſubdi- tus eſſe probatur, cultum eius abiiciens abſq; aliquo Deo prorſus eſſe videatur. Cum itaque detectæ iam ſint Satanæ fraudes, cum quorſum tendat ſerpens hie aſtutus, pPpPlanum Oſeæ 3. 4* acian e Küilau i ſſetu n VVeroc crenil Nb mus gl- koqu iebno m Küilut a Mbanr ggehec rillud jn auilc Iu dIncx- ci Wlffler te Lümpli In aciſon no arü (d huncc 0 onocdo ih. aülnyli Ie üuteſt mn purm m dilare u Aldamil tſenlbscin d⸗ vt. d urn Wtürn 1 dico'qu n proferm Vum aa der atremſe e füigaiſ u vin ma I ſtiltate un tur vin d lientes, unr buqui de cieretz I(ſer fus ui dr fim dur I ulbs. 3 heßer 3 bei n2 hdh un ſnaig Ne d 1 ſenten ℳ . m Po. 1e.Aüt. 1oäm 2 30 d alimoh — rouin. — ordore escele. 1Trarein. — dlongm ur Eecſeln e Ee Et hu- 6 oganth P n euanii p on un 10 llo mor. ul an ſtciſ. 1a erfem d EE edema utf Aü biben 2n tenaun 2JEEgpronn 1 de ſaci Adogi ea ivelel. tiq ⸗ onſuma bl: ieruii 2m Am ſactt cat. etimpy ItC ²l.l:aboler atu ion doc. dot. omünm, ndg a per un det A: auctor hC in ptcüt ab te ntens (9 levuh rit zaticosi ,= 0s(F. in* resſelb in ⸗ veritoti Uli rid no. pr i dm⸗ eſſ Ine intel qu Dptumle it*lab hooh- ſd= Soietian b cian iſit per doe in nieſtarm un aaſtudio or rbe condlo 8 Satanasl ſe niſericol n— at,& fn — 0t& len J1 s rt — Ibus g 1 n ,cultosc 6 ☛ Deo üie — hunmn E VCHARISTIA. 65 planum& manifeſtum factum ſit(neque enim aliud illi propoſitum eſt externo ſacrificio abolendo, quam vt redemptorem, vt redemptionis noſtræ pretiũ auferat: deniq; vt nos ſine Deo eſſe faciat) viriliter illius conatibus reſiſtamus, ac quantò magis ille cultum hunc Deo debitum,& ab ipſo Deo inſtitutum oppugnare fuerit adortus, tantò nos cum maiore pie- tate frequentemus, tantò crebrius iuge ſacrificium hoc, per quod reconciliationem in cruce factam,& peccatorum noſtrorum remisſionem ibidem nobis obtentã, in nos transferre co- namur, in Eccleſia celebremus. Neq; moueat quenquam, quòd non ea lingua peragatur, quæ ab omnibus intelligi posſit. Iam enim antea ſatis docuiſſe videmur, non in eo quantum in- telligamus, ſed in eo quàm piè Deum colamuus, ſalutem noſtram pofitam eſſe. An exiſtiman- dum eſt, intellexiſſe pueros Hebræorum, quid agerent, cum in templo clamarent: Oſanna filio Dauide Atqui adeò non fuit hæc eorum quamlibet imperirorũ pietas ingrata CHRI- TO, adeo non aſpernatus eſt non intelligentium laudem, vt cum Principes Sacerdotum& Scribæ indignati dixiſſent, Audis quid iſti dicunt? non obſcurè tulerit, ſe laude eorum de- lectari, ac iam pridem à Propheta fuiſſe prædictũ admonuerit: Ex ore infantiũ& lactenrium 6 perfeciſti laudẽ. Qui vel ſolus ſcripturæ locus docere nos poteſt, non quæ ab eorũ ſupercilio proficiſcitur, qui ſibi nihil non arrogant, ſed infantiũ& lactentium laudem gratam eſſe Deo. Iam verò quotuſquiſq; fuit in populo Iſraẽl, qui quid ſibi vellent ritus, cæremoniæ, ſacri- ficia veteris legis, perſpectum haberet? Certè præter Sacerdotes, Scribas,& Phariſæos, vix milleſimus quiſq;;, quid ea ſibi vellent, aſſequebatur, Vt non temere dictũ fuerit à Phariſæis: Turba hæc, quæ non nouit legem, maledicti ſunt. Et tamen ex hac turba, quæ legem igno- rare viſa eſt, non ex ſapientibus ſecundũ carnem, elegit Chriſtus: per quos Fuangelij ſui lu- ce mundũ illuſtraret: cum intereà qui de verbo Dei, de ſeripturarum, de legis peritia tanto- perè gloriabantur,& ſibi ſolis earum intelligentiam arrogabant, ſibi cum ſua arrogantia re- licti, tilij gehennæ facti ſint. Non ſciſcitabantur curioſe qui fuerant è turba, quid in ſacrificiis ĩſtis fieret: illud ſcire contenti erant, venturum aliquando mediatorem, per quem ſalutem ipſis conſequi liceret: illum expectabant, illum coli,& adumbrari ſacrificiis iſtis perſuaſum habebant. In cæteris omnibus, maiorum ſuorum, hoc eſt eorum, ex quorum ore legem re- quirere iusſi fuerant, fidem ſequebantur, in qua nõ pauciores proculdubiò ex imperita mul- titudine& ſimplici plebecula, quàm ex illis, qui diuinæ legis præ cæteris eſſe periti videban- tur, ſalui facti ſunt. Non alia ratio exiſtimanda eſt eorum, qui Chriſtum ſequuti ſunt. Etiam ſi non omnia vulgus intelligat, quæ geruntur in hoc altaris ſacrificio, ſaltem nouerit Ieſum Chriſtũ,& hunc crueifixũ, arq; iſſud facrificiũ quo ſemetipſum in cruce Chriſtus obtulit ho ſtiam Deo in odorem ſuauitatis, in altari repræſentari intelligat, tam facilè, ac facilius etiam in hac ſua ſimplici fide ſaluari poterit, quàm qui anxiè diſputant, vtrum ea juſtitia, qua Chri- ſtus ipſe iuſtus eſt, an ea, quam nobiſcum communicat,& ſuo modo noſtram facit ‚nobis eam imputans, an(quæ eſt Eccleſiæ ſana doctrina) ea quæ Chriſti merito nobis communi- cata nobis inhæret, iuſti efficiamur. Cum locum illum produxiſſet Origenes ex Paulo, in quo ſpiritum in nobis ita orare do- cet, vt ſenſu ſine fructu: paſcuntur& reficiuntur ex auditu animæ ſanctæ, velut ex diuin In ſacrifelo abs lendo Sa: hanæ fiudii& ſcopus Sacra an perages da ſint lingua cu: juſque vernacula. Matth. zt. Cantare vel le⸗ gere diuinã ſeri: pturam non intel leckam, Deo etid acceptam: eſſe oſtenditur. hſalm.. Ioan. d. Fidem maiorum uorum ſequatur valgus, legis& myſieriori ſecres ta nõ ſcrutetur· Malach. 3. Homil. 10⸗ s ſine fructu ſit: Intellige, inquit, ex hoc, quia fit aliquãdo noſter quidem ſenſus in Ioſue. Spiritus autemn, id eſt, virtutes illæ, quæ animæ noſtræ in adiutorium d atæ ſunt, is& rationabilibus cibis. Quid dico? quia diuinæ virtutes paſcantur& epulentur in nobis? Si nos verba diuinæ ſcri- pturæ proferamus ex ore, ipſe Dominus noſter Ieſus Chriſtus ſi nos i non ſolum paſci& refici dignatur in nobis, verumeriam ſi has e ratas, patrem ſecum dignatur adducere. Ac paucis interiectis, eti ſidias effugari ſermonibus eiuſmodi docet, haud aliter atque p portatur in manibus. Si legis, inquit, ſcripturam quam non int uſcipe vtilitatem, quòod ſoſo auditu velut incantatione quadam noxia inſidiantur, virtus depellitur. nueniat his vacantes, pulas apud nos viderit appa⸗ iam malignarũ virtutum in- recacionibus ſopitus ſerpens elligis, interim hancprimam rũ virtutum, quæ tibi Et iterum poſt pauca: Hæc idcircò diximus, ne faſtidium capia- mus audientes ſcripruras, etiam ſi non intelligimus: ſed fiat nobis ſecundun fidem noſtram credentibus, quia omnis ſcriptura diuinitus inſpirata vtilis eſt, etiam ſi non ſentiamus vtili- tatem, credere tamen debemus, quia vtilis eſt. Solent Medici vel potum(verbi gratia) ad diſcutiendum caliginem viſus do ſentimus profuit oculis. Hoc ergo modo credendum eſt etiam de ſcriptura ſancta, animæ prodeſt, etiam ſi ſe prebere interdũ cibum aliquem nec tamen in edendo fiue potan- ‚quia vtile eſt& prodeſt oculis, ſed cum trãſierit viſum cibi illius aut potus vir- tus, paulatim purgat aſpectum,& tum demum ſentire incipimus, quia cibus ille aut potus mus,& bonæ virtutes reficiuntur,& malæ torpeſcunt& effugantur. Quamobrem rectè quia vtilis eſt,& nſus noſter ad præſens intelligentiam non capit: quoniam vt dixi- populum inſtitutum fuiſſe videmus à maioribus noſtris, cuùm Eucha- riſtiam Sacerdos eleuat, quod eſt ſacrificij ſignum(nam& in lege quæcunq tur, eleuari conſueuiſſe docemur ex Leuirico) vt in genua procidentes, Chri riſtia præſentem adorent: ſimul in memoriam redeant illius ſacrificij, quo ille in crucè ſubla- tus, ſe pro nobis hoſtiam obtulit Deo. Recogitent etiam ſecum „quam acerbos crucia us, Leui. 23. quam Buchariſt. Eleuas ue ſacrificaban- tio quare fi,& ſtum in Fucha- quid inter eleuas dum meditari deb eat. Cap. 41= Rebr. 4. Pſalm. 36. Pſalm. 44⸗ E ſai.33. „ DE SACRAMENTO quàm ignominioſam mortem ſuſtinuit, quodq́; his illius aneiefdis ſuppliciis non niſti peccata noſtra cauſam dederunt. Quare iuſtum de commisſis illis dolorem concipiant; atq́ue modis omnibus ea ſibi odio eſſe, ſeq; vel maximè ea deteſtari declarét,& pectorum tonſio- nibus,& quibuſcunq; rebus aliis externis. Quonià verò tam precioſa morte ſua pro pecca- tis noſtris omnibus Chriſtus planè ſatisfecit, nulla vt eſſe posſint flagitia tanta, quæ per il- lam abolita non ſint, concepta inde fiducia, adeant ad throniũ gratir Dei,& cùm noſtra me- rita non habeamus, quæ alligare posſimus, allegent Chriſti merita, hoc ipſum corpus, quod pro nobis in cruce pependit, hunc ipſum ſanguinem, qui fuſus eſt in remisſionè peccatorum noſtrorum, Deo patri ſiſtentes: ac ſupplices lum precẽtur, qui protector noſter eſt, vt auer- tat faciem ſuam à peccatis ipſorum,& reſpiciat in faciem Chriſti ilij ſui vnigeniti: qui cum eſſet ſpecioſus forma prẽ filiis hominũ, factus eſt noſtra cauſa deſpectus,& nouisſimus viro⸗ rum, vir dolorum,& ſciens infirmitatem,& quaſi abſconditus vultus eius& deſpectus: Ipſe languores noſtros tulit,& ipſe dolores noſtros portauit: ipſe vulneratus eſt propter iniqui- tates noſtras, attritus eſt propter ſcelera noſtra: ipſe oblarus eſt, quia ipſe voluit,& non ape- ruit os ſuum: Sicut ouis ad occiſionem ductus eſt,& quaſi agnus coram tondente ſe, obmu- tuit. In huius itaq; faciẽ reſpiciat, huius merito peccata remittat: atq; concedat, vt quem fru- ctum crucis illud ſacrificiũ quod in altari repreſentatur, toti mũdo attulit, eum in ſe trãsferre queant. Sic à maioribus noltris vulgus fuit inſtitutum. Quòd ſi nihil prætereà de hoc ſacrifi- cio intelligeret, vel hoc ſolum intellexiſſe ſatis illi foret ad ſalutem. Quoniam tamen id horum temporum ratio poſtulat, dabitur à nobis opera, vt è ſupe- riore loco doceatur populus de omnibus his, quæ ad Miſſæ ſacrificiir pertinere videbuntur. De quo conſcripti ſunt ſermones aliquot viri cum primis docti& pij, vereq́; catholici Mi- Wichatlit Epiſes chaèlis Epiſcopi Mersburgenſis, quos interim omnibus commendatos eſſe, atque manibus pi Me: sbeνſts de miſſa jer- moues Faera in occiden: tali eccleſ. per aguniur ſola lin gua Lattna. Poloni fludioſi Laiinc linguæ. Rom. 15. Actorum. 4. Linguæ vernaen⸗ Iæ vſus in tẽpłis cariſtimus. 3, Regum. II. Wiſſdne, an cons cio præſtet. Rom 2. Lucæ u· omnium teri cuperemus, quòd pro eo, vt hæc tempora poſtulabant, nemo diligentius eſt omnia, quæ ad hoc argumenti genus pertinent, perſequutus. Neque tamen exiſtimer aliquis temerè ac ſine cauſa factum eſſe, quòd vna& ſola Lati- na lingua in occidẽtali Eccleſia ſacra peragũtur, in qua ſicut vna eſt fides, ita viſum eſt æquũ, vt vnaeſſet quaſi catholica lingua communis omnium gentium& nationum, qua res diui- na fieret, per quam vnitas etiam fidei retineretur. Non eſt in orbe Chriſtiano gens vlla, in qua non multos reperire liceat, ex iis præſertim, qui ſunt liberalius educati: qui linguam La- tinam ſi minus exactè, vtcunq; tamen calliant. Ac ſi qua gens alia, noſtra præcipuè permul- tos habet eius linguæ non omninò rudes: cùum etiam colonos& agricolas reperire liceat in Eccleſia laudes Deo decantantes, ac verba Latina vtcunq; ſonantes, ead; preſertim, que can- tantur in Miſſæ ſacrificio intelligentes. Quàm pulchrũ autem& decorũ eſt, cum peregrinus Venerit aliquis, ſi ea lingua ſacra peragi audiat, cuius& ipſè rudis non ſitè cuùm ea quaſi pro- pria ſit gentis Chriſtianæ: ſi vnanimes, vno ore, vna etiam lingua glorificantes omnes Deum & patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti, ſi eoſdem ritus, eaſdem cæremonias obſeruantes vi- deat: vt vel ea res documento eſſe queat, totius quæ eſt in orbe Chriſtiano nuiltitudinis cre- dentium eſſe cor vnum,& animam vnam: Cùm longè diuerſum cernere liceat apud eos, quĩ ab Eccleſia diſceſſerunt, apud quos ſicut fides inſtabilis eſt, neq; vna, ſic ritus quoque& cx- remoniæ, quæ cum doctrina ſimul quotannis variantur. Nec; tamen ſuis locis& tempori- bus etiã in templis vernacula lingua cantari prohibuit Eccleſia. Iam anteà cõmemorauimus, quemadmodum etiam vulgaribus cãtilenis quàm maximè voluerit inculcata nobis Chriſti beneficia ſitiens noſtrę ſalutis mater Eccleſia: quod in feſtis Chriſti natalitiis, feſtis etiam Pa⸗ ſchæ,& Pentecoſtes dudum recepto more fieri videmus, vt hac quaſi nouitate mentes ho- minum magis etiam excitentur ad ſpiritualem lætitiam,& cuius beneficij fit in Eccleſia com memoratio, eius memoria tenacius eorum animis infigatur. Cęterùm illud ferendũ non eſt, priuatus vt aliquis, cui nulla mandata eſt auctoritas, quin decet eum potius, ei qui poteſta- tem hanc à Deo conceſſam habet in omnibus dicto eſſe audiétem, is hoc ſibi ſumat, aliquid vt in Eccleſia ſuo iudicio mutare, aut ritus nouos, nouas etiam cantilenas inducere licere ſibi puter, cum ne ipſis quidè Epiſcopis eius rei plena poteſtas conceſſa ſit. Vel Oæs Regis exem- plum deterrere prophanos debet, ne, quid eiuſmodi ſibi arrogẽt. Longum autem foret om- nia perſequi, quæ ad Miſſæ ſacrificium explicandum pertinere videntur, neq; eſt hoc praſen- tis inſtituti. Quamobrem hic finem faciemus. Quoniam verò quærunt hoc tempore multi, num Dei verbum è ſuperiore Ioco prædican- tem, an ſacris operantem ſacerdotem audire pręſtet: vicisſim ab illis rectè quæri poteſt. Scire ne præſtet, an facere voluntatem Domini? Non auditores, dicit Paulus, fed factores legis iu- ſtificabuntur. Seruus qui cognouit voluntatẽ Domini ſui, dicit Chriſtus,& non fecit ſecun- dum voluntatè eius, vapulabit plagis multis, qui autem non cognouit,& fecit digna plagis, vapulabit paucis. Porro cum ſacerdotem audis è ſuperiore loco ſcripturas enarrantem, fit ve intelligas, quæ ſit voluntas Domini, vt autè facias, id ab eo præſtari non poteſt, qui prædicat: ſed neq; tu quicquã potes viribus tuis ſolis: opus eſt eius auxilio, à quo tanquã à fonte quo- dam perenni manat, quicquid eſt rerum bonarum, Nam neque qui plantat, eſt aliquid, nequs dah wod m 0 ſit rnn e m cin du a d19 ſelal 6 dom u celle 1 mplo Klica 9 vLpe- o Heke e fMcerep Kcim, p pusadi RKscoc 5 taaue ih Kaqumntu W Wlillus ln fuctum h lem a in oalrue Ei arpi us lque in merent, I dcuüt dr boſcedt (or domipo De vmodec cm nea feri. hh AFllocee uw omcheea te Ktaicc hr destoh ue meccli ſer kermonic Sr Rrfelerd de men uce ann inſteſca Ian e meten big Seamu Äſe A mult e naicent 40le diet ſol nng lonisg 1 — niſ = que a llo. dera, upe⸗- ere vig enur. q; catſ. Mi. atqut nuibus 0dilig as eſt mna& Aati- viſum irqui mm, que dii. ano gs alaa, i qui liſ asnlLa ræcipi tmul. repet= zeatin teſertl. Gal t, cum t exxinus cum es Eri pro- tes on= Deum s obſén atesi. mullci* lis cte⸗ ceat a?:os Hü us qu Ker locisſ“ mpot- cõmel e e uimc Cata l=Chril isfey iam b uitaté ⁴tes h fit in ſia con d fere Anon t us, ei pouel (biſt aliqun indus= icere t — reædiicu- N—— Ux teſt. dcl Kn cit ſecu⸗ 9 „ exell 04 isenen 2* X EVCHARISTM AE. 66 neque qui rigat: ſed qui incrementũ dat Deus: hoc eſt quòd ille dixit Sapiens: Vt ſciui, quo- i. corauub.). niam aliter non poſſem eſſe cõtinens, niſi Deus der,& hoc ipſum erat ſumma ſapientia, ſcire Sapien 8.. cuius eſſet hocdonum, adij Dominum& deprecatus ſum illum. Huius exemplum diuinitus„ν& 7 inſpirata ſequi nos docuit Eccleſia, ſimul vt cognouiſſemus è fuperiore loco voluntatem een in,en. Domini, ſtatim vt adiremus ad Dominum, ac deprecaremur illum, quo tempore illius in 83 cruce factæ oblationis fit repræſentatio, vt eam explendi facultatem nobis concederet: cùm Ia re.euſaf Auguſtino dicẽtes, Da quod iubes,& iube quod vis: Da, non noſtro merito, ſed eius qui eor- 2aae 4 pus ſuũ pro nobis tradere, qui ſanguinẽ ſuum pro nobis fundere dignatus eſt, cuius rei nunc repreſentatio ſit in altari: Huius meritis cõcede nobis, vt iuxta voluntatem tuam, quam è ſa- cerdote verbum tuum annunciante cognouimus, vitam noſtram inſtituere,& quem fru- ctum acerba mors tua toti mundo attulit, eius participes eſſe queamus. Sic olim factiratum eſt in Eccleſia Dei, non vthoc infelici ſeculo noſtro: quo ſimul vt audita eſt concio, ſtatim proruunt omnes è templo, quaſi vel ſufficiat noſſe voluntatem Dei, neque facere ſit neceſſe, vel ſi neceſſe ſit facere, quaſi ipſe ex ſe ſatis virium habeat homo ad faciendum, nec opem di- uinam implorare oporteat. Libet hic adſcribere verba, quæ fecit ad populum hac de re Ioãnes Chryſoſtomus. Ingen- De inceapreben tem, ait,& penè inauditam hanc populi multitudinem, quæ modoò affluxir, tantaq́; cum at- B5 he ee tentione ſermonè audit meũ, ſepenumerò tempore illo perhorrendo requiſiui,& tamẽ nun- Hovuul.z. 1 quam videre potui, atq; ita me vehemens cepit ſuſpiriũ, quòod cum ego diſputo veſter con- ſeruus, ſtudium adhibetis& ingenium, conrenditis animum, alter alterũ impellit& iactat, vt ipſe propius adſit, frequentes ad ſnem vſq; dicendi patientisſimè perſeueratis. Cùm autem ipſe Chriſtus communis Magiſter& Dominus, ſemet in ſacris myſteriis oſtenſurus eſt va- cua deſertaque Eccleſia redditur. Proh fidem hominum Chriſtianorũ, quo pacto iſthæc ve- niam coſequanturè Facit profecto veſtra iſta ſiue deſidia, ſiue negligentia, vt laudem ſtudij auſcultandi illius omnem amittatis. Quis enim non tam vos, quàm me damnet ac repro- bet, cum fructum omnem audièti delapſum cernat& vanidum? Nam ſi cum diligentia his quæ docuiſſem attenderetis, facto palàm ſtudium faceretis veſtrum non verbis tenus, corde habere monſftraretis. Sed quod ſtatim cum audiſtis, diſceditis,& fugam, quaſi vos hoſtis in- ſectaretur, arripitis, coniectari omninò licet, nihil vos recepiſſe& recondidiſſe animo vtili- tatis. Nam ſi quæ propoſita ſunt, recondita in animis veſtris ſeruarentur, prorſus vos illa in templo tenerent,& ad rem horribilem maiore cum deuotione hortarentur& mouerent. Nunc verò quaſi fidicinam audiretis aliquam, ſic omni vtilitate vacui, ſimnul ac factus finis dicendi eſt, diſceditis. Sed, ô frigidam excuſandi rarionem, quam à compluribus reddi audio: Orare vel domi poſſumus, dicũt, ſed homiliã, doctrinamq; audire non niſi in Eocloſia poſſu- mus. Te homo decipis,& magno in errore verſaris. Nam ſi& domi quoꝗq, dacur orandi fa- In Eecleſia effe cultas, tamen fieri non poteſt, vt domi tam benè ores, quam in bᷣ ccleſia, vbi tot Patres, vbi Taee quã clamor felici ſocietate excitus, ad Deum immortalem refertur, non pariter exoras cùm ſolus 3 Dominum obſecras, atq; tuis cum fratribus. Eſt enim in hoc plus aliquid, videlicet conoor- dia, conſpiratio, copula amoris& charitatis, ſacerdorum clamores: præſunt enim ob eam rem ſacerdotes, vt populi orationes, quæ infirmiores per ſe ſunt, validiores illas complexæ ſimul in cœlum euehãtur. Adde quòd nihil fructus capi ex homilia poteſt, niſi oratio adiungatur. Porrô ſermoni oratio debet anteire. Sic Apoſtoli dicunt: Nos in oratione& ſermonis do- Ackor. 1 Ge.2 ctrina perſeuerabimus. Sic Paulus facit, cum in exordiis ſuarum epiſtolarum orat, vt perinde quaſi Iumen lucernæ, lux ipſa orationis regat ſermonem ac dirigat. Profectò ſi orare cum di- ligentia inſueſcas, nihil eſt, quêd doctrinam tui conſerui deſideres, cùm ipſe Deus ſine vllo interprete métem tuam abundsè luce afficiat. Quòd ſi omnis oratio tantam vim habeat, lon⸗ gè magis eam, quæ ore multorum proueniat valere conſentaneum eſt. Plus enim neruorum in ea eſt,& multò audiẽétia maior, quam in domeſtica illa& priuara. Vnde id conſtat? Pau- 1. corrntb.p. lum ipſium dicentem audi: Qui ex tantis periculis eripuit nos,& eruir, etiam ſperamus quòd adhuc eripiet, vobis quoque in oratione pro nobis ſubuenientibus, vt dono in vos collato, à multis perſonis gratiæ agantur pro nobis. Sic etiam Petrus carcerem euaſit. Oratio enim kor. 1s. pro eo ab Eccleſia ſedulo agebatur ad Deum. Quòd ſi Petro oratio Eccleſiæ profuit,& co- lumnam illam ac ſtabilimen noſtræ religionis carcere liberauit, cur eius vim tu contemnis& negligis? Qua te posſis purgare ratione? Deum quoq; dicentẽ audi, quàm populo cum be- neuolentia inuocante placetur,& parcat. Quippè qui ſe excuſans apud Ionam Prophetam, fruticis argumẽto cucurbitæ, verba ad hunc modum faciat: Tu doles ſuper cucurbita, in qua non laboraſti, neq; feciſti vt creſceret. Ego non parcam Niniuæ ciuitati meæ magnæ, in qua In Yiniue pluſ habitant plures quam centum viginti millia hominum? Non ſine re amplum populi nume-*εα Fifah, eapes rũ proponit, ſed vt intelligas plurimũ eamn pollere orationẽ, qus cum cõſenſu agitur,& iugi 1, nee, cõcordia plurium hominum. Quod exemplo quoq; rei humanæ liber explanare. Nam ante Orauo multor hos annos capti nonnulli ſunt tyrannidem appetentes: cuius rei vos etiam meminiſſe arbi- ereanese tror. Fuit inter ęos quidam, dignitate ac principatu præditus, qui cum damnatus capite ad ſaarjlima. ſupplicium duceretur, populus motus miſericordia, vniuerſus Pretorem adüt,& deprecandi com- Adhortatio Chiy ſoſtoms elegans. Ionæ vlt. ————— D E 8A CRAMEN TG e venia nulla dignus, liberaretur ab ira Impera- toris. Quod ſi cum iram terreni Imperatoris velitis extinguere, vniuerſi cumliberis& vxo- ribus feſtinatis, cur quoties ad cœleſtem illum Imperatorem placandum, reddendumq; pro- pitium ire pergitis, vt eius iræ eximatis non vnum, vt tunc, nec duos, aut tres, aut eentu, ſed omnes orbis terrarum peccatores, omnes dæmone agitatos a flagello liberetis diaboli, foris ſedetis, non vniuerſi concurritis,& Eccleſiã penetratis, vt Deus Vsſisährednidns atq; exoſcu- latus concordiam,& illis pœnnam dimittat,& vobis peccataa ſoluatꝭ Si in negociis neceſſa⸗ riis non omni leone vehementius difruptis omnibus vinculis curriculo is,& te confers ad ſupplicationem cõmunem, quam ſpem habere posſis ſalutis, ni ita facias? Tempore illo, mĩ frater charisſime, non ſolum homines clamorem illum horribilem reddunt, ſed etiam Ange⸗ li Domino genu flectunt,& Archangeli rogant. Habent ſibi tempus ad id idoneum, habent acram illam oblationem in fauore. Itaq; vt homines ramos olearum gerentes mouere Re- Seehero ges conſueuerunt, eod́; arboris genere miſèricordiam cõmemorant& humanitatem: ſic An- 72 d. geli tunc pro ramis oleaginis, corpus Domini ipſum protendentes, rogant pro genere huma- no. Quaſi dicant: Pro his, Domine, rogamus, quos tu aded dilexiſti, vt pro eori ſalute mor- tem obires, animã in cruce efflares: pro his ſupplicamus, pro quibus ipſe tuũ largitus es ſan- guinẽ: pro his oramus, pro quibus hoc corpus immolaſti. Agitatos quoqʒ ob eam rem Dia- conus tempore illo adducir,& iubet caput inclinare. Cum eos vna cum fratribus orare non Iiceat, adducit eos, vt miſeratus,& quia tam acerbè vexantur,& quia vocè reddere nequeũt, NMom.*2. tua facultate ad corum vtaris defenſionem& auxilium. Qux verba reperiuntur etiam ex Cbn. i0me.. magna parte apud eundem, in Homeliis ad populum Anthiochenum. Et alio loco: Hæc ego ſer:de Euchar. dixerim ad eos, inquit, qui ſanctorum cõmunionem& congregationem relinquunt,& ſub horam terribilis myſticæ menſæ in vaniloquentiæ cõuenticulis occupati ſunt. Quid facis ho- zbilone; mo? Non promiſſiſti ſacerdoti qui dixit: Surſum mentem& corda. Et dixiſti, Habemus ad Dan Padhe, Dominũ? Non reuereris& erubeſcis? Et illa ipſa hora mendax inueneris, papè, menſa my- reprebendauur. ſteriis inſtructa eſt,& agnus Dei pro te immolatur: Sacerdos pro te angitur: ſanguis ſpiri- tualis ex ſacra menſa refluit: Seraphin adſtant ſex alis faciem tegẽtia: omnes incorpores vir- tutes pro te cum ſacerdote intercedũt: ignis ſpiritualis de cœlo deſcendit: ſanguis in cratere in tuam purificationẽ ex immaculato latere hauſtus eſt:& non erubeſcisè nõ reuereris? non cõfunderis? neq; Deum tibi propitiũ facis? non cõſcientia tua te iudicat, d homo? Centum ſexaginta horas habẽte hebdomada, vnã& ſolã horã fibiipſi ſegregauit Deus,& hãc in ope- ra ſecularia,& in ridicula,& in cõuenticula inſumis: cum qua poſteà fiducia ad myſteria acce⸗ des? 6 quàm polluta cõſcientia. Et paulò poſt. Quocirca, fratres, oro vos& obſecro, ne ab- ſimus ab Eccleſiis, neq; in aliis colloquiis occupati ſimus. Stemus tremẽtes& timidi, demiſ- nie beueciclio: ſis oculis,renata autem anima, gementes ſine voce, iubilates corde. Itidem& Cæſarius: Ro- Sen hanfeauim go vos fratres Charisſimi,& paterna pietate cõmoneo, vt quotiẽs aut in die Dominico, aut d tem plo. Aiis maioribus feſtiuitatibus Miſſæ fiunt, nullus de Ecclefia diſcedat, donec diuina myſteria Homil.. cõpleantur. Et quamuis multi ſunt, de quorũ fide& deuotione gaudeamus, ſunt tamen plu- res, minus de ſalute animæ ſuæ cogitantes, qui lectis diuinis lectionibus, ſtatim de Eccleſia foris exeunt, cum tamen etiam dum ipſæ lectiones leguntur, aliqui ex illis ita otioſis& ſecu- laribus fabulis occupentur, vt eas nec ipſi audiant, nec alios audire permittant.) ſti tales, mi- nus à nobis culparentur, ſi ad Eccleſiam non venirent. Quia ibi probantur amplius Domi- num ladere, vbi peccatorũ potuerunt indulgentiã promereri. Vnde rogo vos fratres, vt hu- militatis noſtræ ſuggeſtionem, non ſolum patienter, ſed etiam libenter accipiaris. Si enim di- ligenter attenditis, cognoſcetis quia non tunc fiunt Miſſæ, quãdo diuinæ lectiones in Eccle- ſia recitantur: ſed quando munera offeruntur,& corpus vel ſanguis Domini conſecratur. Nam lectiones ſiue Propheticas, ſiue Apoſtolicas, ſiue Euãgelicas, etiam in domibus veſtris, aut ipſi legere, aut alios legẽtes audire poteſtis. Conſecrationem verò corporis& ſanguinis Aguoncco Chriſti non alibi niſi in domo Dei audire vel videre poteritis. Ideò qui vult Miſſas ad inte- 2uaudiridebea ꝑgrum cum lucro animæ ſuæ celebrare vſquequò oratio Dominica dicatur,& benedictio po- fruciuoſe. pulo detur, humiliato corpore, compunctod; corde debet ſe in Eccleſia cõtinere. Cùm enim maxima pars populi, imò quod peius eſt, penè omnes, recitatis lectionibus exeunt de Eccle- ſia. Cui dicturus eſt Sacerdos: Surſum corda? Nunquid reſpondere pofſunt, quãdo deorſum in plateis& corpore ſimul& corde diſcedunt? Vel qualiter cum tremore ſimul& gaudio clamabunt, Sanctus, Sanctus, Sanctus, Benedictus qui venit in nomine Dominiaut quàdo oratio Dominica dicetur, quis eſt qui humiliter& veraciter clamer: Dimitte nobis debita noſtra, ſicut& nos dimittimus debitoribus noſtris? Cum enim etiam illi, qui ſe in Eccleſia cõtinent, ſi non dimiſerint debita debitoribus, ad iudicium magis, quàm ad remediun ora- tionem Dominicã proferunt ex ore, quam implere non probantur in opere,& ſine cauſa di- cunt, Libera nos à malo, quando ipſi non deſinunt reddere malum pro malo. Si ergo etiam illi periclitantur, qui intus ſunt, ſi implere noluerint, quod promittũt, quid de fè cogitant illi, quos aut inſatiabilis cupiditas, aut amor ſeculi iſtius, ita detinet implicatos, vt eos vnius ho- ræ momento, ſtare in Eccleſia non permittanti Quibus non ſufficit, quòd per totam hebdo- madam Cap.4¹⸗ communi opera efficere potuit, vt reus ill Aiſſa celebranda — ix Eccleſia& nõ omun u, rec ano „ pb h. ferh gll meD 8 ebdin u lüduüna n Kesqu 3 henusdl I ſcelteru in bos fe8i kgubus. - npetmit d heant tels 1. Uinfelle I nagsili m rendete m Scogtare 3 nte non paio cm pk Volpxilse A allagudn 1 wAnderen me teraali hr sauttenen ſüe beynonilke 3 autem qui ir aräiaclot A ontennere 9 tohibitin be muscee d enigmaod Bn tegnat in at emill K&. u Saudirent, 1 ad Ppicc 4 doſtfuitne N uhkores, l taciendi I d ¹. pen. VXO. Aaa ro. 1=ta,(a V 6=, fors V 81 xcſeu. 80 18 neceſt 4 fen al eN lo,n ed— 1 Apg lo0 ae had 3 tes ere N.. aut= ſic 4. 08 5 hum. Lori te ma. ula ber. ode m di. atih arena ri equi riun atiamtn lo an aceg elin at,&K nt. QEn ſacsh riti Nemuu »Paf E enda m. tur; r uis hit cs II ore n ſan an crann nõDerem bhd** Centu deus, cin aad netian X ☛ Aro,ned s& Adi den n KX uius-e die ewinicoya nec Cr aa myla us,ſſ amen 5 „ ſtat aie kaie sita= els&ſen ital italesg tur* ius Don- 0v Atresyth cipi Si enint led a&⁸ in di omi uſecum in Cabuset orp X ſangui vul* ſas au 1, 8* weditun cõt=Cumna us nt de l unt do denne ors s& bu DGi ieAuf G ᷣη EVvCHARISTIAE. 6, 4 madam aut pro necesſitate, aut fortè(quod verius eſt) pro cupiditate iugiter occupantur: adhuc inſuper poſt vnius aut duarum horarum ſparium, quo vidẽtur magis corpore quàm corde ad Eccleſiam cõuenire, mittentes dorſa ſacrificiis, vel ſacerdotibus Dei, ad amplexan- dam voluntatem ſeculi huius ſine mora aliqua reuertuntur, non agnoſcentes quid expetant, quid relinquant, ſequuntur tenebras,& deſerunt lucem: amplectuntur vmbram,& deſpiciũt veritatem: dimittunt dulcedinem Chriſti,& requirunt amaritudinem mundi: diligentes va- nitatem,& quærentes mendacium: Verè ignorat, quantum boni in celebrãdis misſis agitur, qui de Eccleſia feſtinus egredirur: Cùm tamen iſtos tales, ſi aut Rex, aut aliqua potens per- ſona vocaſſet ad prandium, velim ſcire ſi præſumerent diſcedere, niſi prius totum prandium complereturè Etiamſi perſona non teneret, gula tenerentur. Quare de cõuiuio hominis niſi prius expeditum fuerit, non diſcedimus? Niſi quia& ventrem fortè plus quàm expedit im- plere volumus,& hominem lædere formidamus. Quare de ſpirituali& diuino conuiuio ci- tò diſcedimus? Timeo dicere, ne fortè aliqui iraſcantur, ſed tamen tam propter meũ, quàm propter veſtrum periculũ, dicturus ſum. Hoc ideò facimus, quia nec de cibo anime curamus, nec Dominum timemus, nec hominem reueremur. Et quia Deo propitio, non ſunt toti in hac parre culpabiles, ſed multi inueniuntur, qui vſq; quo benedictio ſuper populũ detur, de Eccleſia non diſcedunt,& humiliter orare non ſolum pro ſèe, ſed& pro aliis non deſiſtunt. Illis quibus tãtam cõpunctionem Deus dedit, vt in Eccleſia perſeuerèt, retribuet mercedem: eos verò, qui negligentes ſunt, iuſto iudicio damnabit. Pt ideò, fratres, monete eos, qui nec orationem Dominicã dicere, nec benedictionẽ accipere volunt,& non deſinite caſtigare, di- cẽtes eis,& infinitisſimè cõminantes, quia nihil eis prodeſt quod lectiones diuinas audiũt, ſi antequã diuina myſteria cõpleantur, abſcedũt. Illis tamẽ qui in publicis necesſitatibus occu- pãtur,& eis qui aliqua infirmitate prohibẽte expectare nõ poſſunt, imputare nõpoſſumus, nec debemus. Ipſi tamen videant in conſcientia ſua, vtrum eos necesſitas retrahat, an volun tas. Vnde iterum atq; iterũ rogo, pariter& conteſtor, vt omni die Dominica,& præcipuè in maioribus feſtiuitatibus, donec myſteria diuina côpleantur, nullus ab Eccleſia abſcedat, niſi fortè(de quibus ſupra diximus) quos aut grauis infirmitas, aut publica necesſitas, ſtare diu- tius non permittit. Verè dico fratres, ſatis durum& propeè nimis impium eſt, vt Chriſtiani non habeant reuerentiam diei Dominico, quam Iudæi obſeruare vidétur in Sabbato. Cùm enim ipſi infelices ita Sabbatum obſeruent, vt in eo mihil terreni operis exercere præſumãt, quantò magis illi, qui non argento, neq; auro, ſed pretioſo ſanguine Chriſti redempti ſunt, debent attendere pretium ſuum,& reſurrectionis die orationi vacare,& de ſalute anime ſue attentius cogitare? Ad extremum, ſi toto die Dominico lectioni inſiſtere,& Deo ſupplicare negligentes, non leuiter in Deum peccamus, quantum mali eſt, ſi vel vnius vel duarum ho- rarum ſpatio, cuùm diuina myſteria celebrantur in Eccleſia, ſtãdi patientiam non habeamus? Sed quod peius eſt, ita nos amor ſeculi huius inebriat, vt nos vmbra volaticę falſitatis, ad va⸗ na& falſa gaudia, quæ veros dolores pariunt, hoc eſt, voluptas mundi atq; cupiditas iugiter trahat. Vnde iterum atq; iterum rogo, vt nullus ex vobis de Eccleſia diſcedat, niſi cum diui- na myſteria ad integrũ fuerint celebrara. Et ita vos in Eccleſia cõtinere, vt nullus ex vobis, otioſis aut terrenis ſe fabulis ſtudeat occupare. Ego quod& mihi expedit dicere,& vobis audire, humiliter admoneo, pariter& cõteſtor. Qui contemnit Præconem, ſentiet Iudicem. Ille autem qui me libenter audierit,& quod ſupplicaui implere cõtenderit, credo in Dei mi- ſericordia, quod illi& in hoc ſeculo,& in futuro repenſabuntur præmia glorioſa. Ille verò qui contenmere voluerit, non ſè poterit ante tribunal Chriſti excuſare, dicendo, ſe nec à ma⸗ lis prohibitũ, nec ad ea, quæ ſunt ſancta,& Deo placita, admonitione asſidua vocatum. Sed credimus, de Dei miſericordia, quòd non de contemptu incurſuri æſtus iudicium, fed magis pro benigna obedientia, peruenietis ad regnum, Præſtet qui cum Patre& Spirituſancto vi- uit& regnat in ſecula ſeculorum, Amen. Ante mille& centũ annos in Agatenſi Concilio fuit ſancitum, vt Miſſas die Dominico ſe- culares audirent,& ante benedictionẽé ſacerdotis egredi populus ne preęſumeret: Quod ſi fe- ciſſent, ab Epiſcopo publicè cõfunderétur. Quod ipſum etiã in Aurelianenſi Concilio tertio paulò poôſt fuit repetitum. Ac fuerunt illo tempore& auditores& factores legis plurimi: nunc auditores multos, factores raros admodum videre licet, quod ad eum non confugitur, qui ſolus faciendi, quod audimus, vires ſuppeditat. Veruùm de his ſatis- De effcctu Sacramenti Euchariſtiæ. CA p. XEII. Vm eſi ligni vetiti parens noſter prolapſus eſſet in mortem, quam vnà cum peccato propagauit ad vniuerſum genus humanum, ſeipſum Chriſtus in nouisſima cœna cibum fidelibus inſtituit, per quem in vitam reſurgere,& illam amiſſam recuperare liceret, vt quemadmodum per vetitum cibum lethaliter ſumus ſauciati, ita per hunc nobis præceptum ſanaremur:& vnde vulnus eſt ortum, inde medicina prodiret: vnde ſubrepſit mors, inde vita veniret. De illius cibi guſtu dicitur: Quacunq; die comederitis, morte morie- mini: Contrà verò de hoc: Si quis comederit ex hoc pane, viuet in æternũ. Hoc ergo einne M nobls Coneil. Agath. Canon. 47. Concil. Aurelian Canon. 28. Geneſ.ʒ. Ioad. 9⸗ 8 1 — —— — Viia duplex per nobis præſt 47„—. 5— Euchariſtiam. nobis re ipſa confertur Euch⸗ rcorinch. ¹. mur manducantes corpus& ſanguinem Domini, corruptibile hoc induerit incorruptionem,& mort ta gratiæ dicit Chriſtus: Qui manducat me, viuet propter me meam carnem,& bibit meum ſanguinem, h vis, vt ſi quis eum dignè manducauerit, non turali quadam& ea arctisſima Chriſto copuletur ice verbi propria facta eſt, carnis,& pretiofi ſanguinis Chriſti. Euchariſliæ ſa: gramẽii efficatia · ſtus in nobis ſit,& nos in C Mila⸗ Sri ſtram ad vitam, incorruptionem, zytuttale. Oril.ii. 10.in Cyrillo ante mille ducentos annos traditum legimus. Driorer b ſt Chriſtus, qui præſens adeſt in hoc Sacramento, ſub alia quidem forma, ſed Ioan. cap. 33. vita noſtra e SACRAMENTI. abet vitam æternam. Tan ſpirituali modò coniunctione, verumetiam na- tur, particeps effectus verè viuificatricis, quæ Quæ ſumpta faciunt, vt& Chri- hriſto, non animum tantùm reformante, ſed carnem etiam no- & immortalitatem præparante: ſicut& ab Hilario,& à Hæc ergo prior eſt vita, quam quĩ at hoc ſacramentum, vt viuamus. Vita porrò duplex eſt. Eſt enĩm vita gratiæ, quę riſtiã ſumentibus: eſt vita gloriæ, quam ſpe quidem conſequi- reipſa vero non prius adipiſcemur, quam ale hoc induerit immortalitatem. De vi- BDe vita gloriæ: Qui manducat ta eſt igitur huius aibĩ i. Pecri 2. in propria tamen ſubſtantia, nobis confert, cum corpus illius& ſanguinem dignè ſumpſe- rimus, vt iam viuamus propter Chriſtum, hoc eſt, vt mortui peccatis, viuamus deinceps iu- ſtitiæ, quæ Chriſtus eſt: vt cum Paulo dicere posſit vnuſquiſq; noſtrum, Mihi quidem viue- re Chriſtus eſt, mori autem lucrum. Viuo autem iam non ego, viuit v erò in me Chriſtus. Philibpen.i..—. 3.119. ,. Hanc vitam poſteaquam conſequuti fuerimus per Dei gratiam(illius enim donum eſt) fierĩ non poteſt, quin qui viuit in nobis Chriſtus, cuius ſpiritu agimur, poſteaquà bonum certa- 2. Timoib... men in hoc ſeculo certauerimus, curſum conſummauerimus, fidem ſeruauerimus, concedat nobis coronæ loco vitam gloriæ, vt quæ ipſi tanquam ei, qui naturã eſt filius Dei, regni cœ- leſtis hæreditas debetur, eam nos ex huius vitæ diuerſorio migrantes, per adoptionis gra- tiam conſequamur. Atq; hic primus eſt effectus huius Sacramenti. Quoniam verò cùm illud ſumimus, Chriſti pasſionis& mortis recordari iusſi ſumus, fit vt remiſio pecea-· quem illa toti mundo fructũ attulit, eius per ſumptionem Euchariſtiæ participes efficiamur. torum. Fuſus enim eſt de Chriſti latere in cruce pendentis ſanguis i emisſionem peccatorum no- ſtrorum. Hanc nobis confert iſtud Sacramentum. Quamobrem enarrans illum locum loan⸗ chnſhom. 24. nes Chryſoſtomus, Et cõtinuò exiuit ſanguis& aqua. Sciunt, inquit, hoc initiati, per aquam 1Das. 3. enim regenerati, ſanguine& carne nutriti:h inc myſteria ortum habuerũt, vt quoties ad ad- mirandum calicem accedis, tanquam ab ipſo latere hauriens accedas. Neque tamen, quod de remisſione peccatorum diximus, id ita accipi velimus quaſi eundem effectum Euchariſtiæ, Euchariſtiam di gune ſumenti, ve- quem baptiſmi& pœnitentiæ ſacramento, tribuamus. Remittuntur quidem in eo peccata, ſed venialia tantùm. Cùm enim in hoc Sacramento inſignis illa Chriſti charitas ante oculos nialis peccata:e: noſtros ſubiiciatur, qua adductus ſemetipſum redemptionè dedit pro nobis, fit vt vicisſim „heteeis erga illum charitate inflammemur, quæ operit multitudinem peccatorum. Charitas autem I. Petri †. cum peccato mortali confiſtere non poteſt. Quamobrem prius id expiatum oportet per pœ- nitentiæ Sacramẽtum, quàm ad menſam henc terribilem accedatur: ad quam ſi quis venerit criminis alicuius capitalis reus, non vitam, ſed mortem habebit æternam: reus erit, vt dicit Coriutb.. Apoſtolus, corporis& ſanguinis Domini. Quare monet ille, vt probet ſeipſium homo,& ſic de pane illo edat,& de calice bibat. Qui enim mandat& bibit indigne, iudicium ſibi man- Sacramentum et ducat& bibit, non diiudicans corpus Domini. Ex his Pauli verbis non obſcurè colligi poteſt, quod non omnes, qui Sacramentum acci- ſacramenti res quid. In altereatione Piunt, rem accipiunt Sacramenti, poſterius enim hoc non accipiunt niſi pij: cùm illud prius Hucᷣ ec⸗ commune ſit piis cum impiis. Sacramentum cleſlæ cap.I. In cap. i. primæ tem vocat Giſelbertus, exterius elementum, rem verò Sacramèti interiorem gratiam, quæ viſibiliter percipitur& inuiſibiliter operatur. ad Corinth. Ert eum ſecutus Petrus Lombardus, prolatis Auguſtini verbis: Bonus accipit Sacramentum Aug trat.z.,& rem Sacramenti: malus verò Sacramentum& non rem. Sacramenti appellari dicit cor- in Toannem. JAJug. ſerm.ide pus Domini. Bonus ergo accipit Sacramentum, id eſt, carnem Chriſti propriã,& ſanguinem 8 tempore.& rem, id eſt, vnitatem Eccleſiæ: non enim efficitur membrum corporis Chriſti, quam Au- Cænã domini Pe ꝛrus& Iudas guſtinus vocat rem ſiue virtutem ſacramenti non conſequitur effectum ſiue fructum Sacra- daminoacce. menti, quamuis verũ& proprium Chriſti corpus manducet. Quod ab indignis quog; man- perunt. ducari, docemur his Pauli verbis,& ſic habet Eccleſiæ traditio. Itaq; verè dixit ille: Sumunt Chryſ. Hom. 29. in Matth. De peccatorũme: Paris ſumptionis, quam ſit diſpar exitus. Ipſuumm quidem Sacran boni, ſumunt mali, ſorte tamen inæquali, vitæ vel interitus. Mors eſt malis, vita bonis, vide ntum nihil eſt aliud, quàam ritis&:eviiſio: Vita, quam etiam ob cauſam à Punicis Euchariſtiam vitam appellari ſolere ſcribit Auguſti- ne lib. 1. eap. 24. Et in homil. 29. nus. Sed præclarè dictũ eſt ab eodem. Muter vitam, ſi quis vult accipere vitam. Nam ſi non quod nemo ledi- mutet vitã, ad iudiciũ accipiet vitam,& magis ex ipſa corrumpitur, quàm ſanatur, magis oc- iur, niſi à ſeiſo. ciditur, quàm viuificatur. Conſtat in nouisſima cœna, Chriſtum diſcubuiſſe cum duodecim, Leo ſerym.3. de paſione Domi⸗ inter quos& Iudas fuit ille proditor, qui factus eſt& ipſe particeps corporis& ſanguinis ni. ⁷. Domini, ſicut apertè docent Chryſoſtomus, Auguſtinus, Theodoritus, Leo Pontifex, Beda, Ei ca qvæ prexi& alij nõnulli. Sed quoniã non mutauit vitam, ad iudiciũ accepit vitam& magis occiſus eſt ni ſequitur in di ctã Apoſt. abore ex illa, quàm viuificatus. Sicut Iudas, inquit Auguſtinus, cui buccellà tradidit Domimus, non tet hæreſes eſe. malum accipiendo, ſed malè accipiendo, locum in ſe diabolo præbuit. Sic indignè quiſque ſumens ſü aucle 1 dasm w d. T 1 Wle ac t iike m nne d bühitgel a Socſem wopalec aenclunn, u Fhadhe 1 cnibds i. Kbledun u mconpec i Wgru ber Fieraac b paucbmt 2 rui ſirtu em cen 1 lcuanco n grtie hii 1 NMNi. d d Rxendt ie em pecen in terKdeg m. K periter u Gderagem I bS& wen 1 Ftenm 1 dur my ten ue fe.Itqumn ime dſerimuhe ne uini ſumu ue Ur. Vnde I e vüſbil 8 lis quoc d guinis( 8 fectub, m Kipüc H. vembro 4 he partic on tihſclt 1* Hpus& * multsg E ſlenüc 2 nodum n den 1 aa 4 Iate c ſemn 7a ul li* mii unn rriſtus dg: Nell ſe ua Iumceng. elln= oncein use egricr rad Dnisgn. iug Sr usft icig? ſcianu, npest rum wo. lum mmlom nitu 8e Tadum VtG8wes adal eta quodi tun—Pkarilta emſt peccn arid= ee ocal bis,= vichiln . C Gas alten noſretperye am Ds venet :re ttdc pſul Amo Kl 1dic e alibi mr- cra== um ar 1:4 llud pro eril*e mentum, ſbj operam, pit wamentul pp= dickr ri=angplen Dht Squamäi- u AllII Hacle- . mc“ a- igt 100;¹ ,ſe Donib V 2S liuc qpim mmghäsoc —7 U. 2— uodeci gull ſanglll jſfex, Bedi l adt 27. occilusc — 1 ninus,n nè quilqle ſumesi E VCHARISTIAE. 6⁸ ſumens Dominicum Sacramẽtum, non efficit, vt quia ille malus eſt, malum ſit, aut quia non ad ſalutem accepit, nihil acceperit: corpus enim Domini,& ſanguis Domini nihilominus ſunt etiam illis, de quibus dicebat Apoſtolus: Qui manducat indigne,& c. Et alio loco: De ipſo pane,& de ipſa dominica manu& Iudas partem& Petrus accepit,& tamen quæ ſo- cietas, quæ conſonantia, quæ pars Petro cum Iuda? Et iterum alio loco: Ex vna re ſancta, Iudas ſibi ſimebat iudicium, Petrus ſalutem. Et aliquantò antè& Cyprianus Chriſtum al- loquens ad menſæ tuæ participationem, inquit, Iudas eſt admiſſus. Quem ſecutus Anſelmus in libro, quem inſcripſit de corpore& ſanguine Domini. Sicut Sol vno radij ſui calore, hinc cerã ſoluit, inde lutũ ſtringit,& non diuerſus in ſe, diuerſa operatur in rebus, vtens earũ ma teriis, ſicut eas inuenit: ſic Chriſti gratia, quantũ in ipſa eſt, vno modo ſe in omnes effundit, ſed diuerſos inueniés animos, diuerſè in eis operatur: hunc in amorẽè ſui miſericorditer emol liens, illu iuſte non miſerẽdo indurans. Nam cui vult, miſeretur,& quem vult, indurat. Talis fuit Iudas in cõuiuio Saluaroris, cui fuit venenũ buccella dominica, quam de manu eius ſu- ſceperit. Quam cuùm ſuſcepit, inimicus in eum intrauit. Non quia malũ, ſed quia bonũ ma- lus malè accepit. De vno enim pane,& Iudas accepit& Petrus: ſed tamẽ quæ pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Iudas ad mortem. Que poſtrema verba mutuatus eſt Anſelmus ab Auguſtino, cuius diligès admodũ ſectator fuiſſe videtur. Et qui fuit propemo- dum Anſelmi æqualis Bernardus, adducéẽs illa Chriſti verba: Qui manducat meam carnem, & bibit meum ſanguinem, in me manert,& ego in eo. De bonis, inquit,& dignè ſumenti- bus hoc ſentiendum eſt, non de flagitioſis& pesſimis. Sanè in menſa vna in cœna Domini, de vno pane cõſecrato, Petrus& Iudas accepit, bonus in vitam, pesſimus in pœnam. Bonus in beneficium, pesſimus in teſtimonium. Bonus in ſalutem, pesſimus in mortem. Quod to- tum vſq; adhuc in Eccleſia complerur in ſacramento altaris: bonis quidem in bonũ ſuumen- tibus, canibus verò,& immundis, non ſic. Canes ſunt qui irreuerenter accedunt,& ideò iu- dicati abſcedunt. Qui enim ſecundum carnem viuunt,& poſt carnalia euagantur, catena vi- tiorum compediti, cum Iuda proditore venenum accipiũt, ſpiritualis ſuſpendij laqueum in- currunt, grauisſimè damnandi: tum pro multiplici reatu, tum pro Sacramenti contemptu, quod revera accipiunt, ſed eſſentia, non ſalubri efficacia. Et paucis interiectis. Tria in Sacramento altaris attendere debes, ſpeciem panis, verita- tem caruis, virtutem gratiæ ſpiritualis. Vſque ad ſpeciem panis, ſenſus pertingit exterior, ad veritatem carnis fides interior, ad virtutèẽ gratiæ ſpiritualis, charitas ſuperior. S peciem panis, rodit aliquando ſorex paruisſimus, veritatem carnis, Chriſtianus etiam recipit pesſimus, vir- rutem gratiæ ſpiritualis, non niſi prædeſtinatus accipit. Quod itaq; videmus, ſpecies eſt pa- nis& vini. Quod autem ſub ſpecie illa credimus, verũ corpus eſt,& verus Chriſti ſanguis, quod pependit in cruce,& qui fluxit de latere. Comeſtio itaque Sacramentalis, quantum ad viſibilem ſpeciem,& quantum ad corporis Chriſti veritatem, conuenit bonis& malis com- muniter. Sed eſt alia comeſtio, ſicut iam diximus, bonorum ſolummodo, quam per Dei gra⸗ tiam,& per fidem ex dilectione operantem, vitæ meritum efficit,& affectus mentiũ in cor- dibus percipientium vel miniſtrantium intercedente ſpirituali& ſubtiliori quadam vnione capitis& membrorũ. Vnde eſt illud: Vt nobis fiat corpus& ſanguis filij tui. obis, inquit 4 2 fiat. Fit enim proculdubiò corpus Domini in menſa altaris ſemper, cum ſolemne illud cele- brarur myſterium, ritu debito: Sed non ſemper eis fit per quos fit. Vnde illud item in Ca- none. Vt quorquot ex hac altaris participatione ſacroſanctum filij tui corpus& ſanguinem ſumpſerimus, omni benedictione cœleſti& gratia repleamur. Non enim omnes qui corpus Domini ſumunt, ex participatione altaris ſpiritualiter illa benedictione cœleſti& gratia re- plentur. Vnde eſtillud: Vt quod temporaliter gerimus, æternis gaudiis conſequamur. Item: Vt quæ viſibilibus my ſteriis ſumendo percepimus, inuifibili conſequamur effectu. Ex his quoq; Bernardi verbis perſpicuum fit, quod multi ſumunt ſacramentum corporis & ſanguinis Chriſti: rem verò Sacramenti ſiue fructus eius& effectus non ita multi. Inter quos effectus, eſt& hic non poſtremus, quòd ſumentes verum& viuum Chriſti corpus, ef- ficimur& ipſi corpus Chriſti myſticũ, de quo dicit Paulus: Vos eſtis corpus Chriſti,& mem bra de membro. Ac ſignificantius alio loco: Vnus panis& vnum corpus multi ſumus, qui de vno pane participamus. Huius rei quædam indicia ſunt ſpecies illæ, ſiib quibus latet hoc ſa- cramentũ, ſicut& ab Auguſtino,& ante eum à Cypriano ſcriptũ legimus. Nam Dominus noſter corpus& ſanguinè ſuũ in iis rebus cõmendauit, quæ ad vnũ aliquid rediguntur. Nam panis ex multis granis in vnum conſtat,& vinũ ex multis racemis in vnũ confluit, vt vel ex hoc, quid ſignificet hoc Sacramentũ, admoneri posſimus. Significat enim, quod& nos ad eundem modum cùm ſimus multi, vnum tamen corpus ſumus in Chriſto, ſinguli autem al⸗ ter alterius membra. Similiter Euſebius Emiſſenus Homil.. de Paſchate. Etiam in hoc ĩpſo, inquit, quod numeroſis tritici granis confici nouimus, vnitatem conſtat asſignari po- pulorum. Sicut enim frumentum, quod ſolita purgantis ſolicitudine præparatum in candi- dam ſpeciem molarum labore perficitur, ac per aquam& ignem in vnius panis ſubſtantiam congregatur: ſic variæ gentes, diuerſæq́ue nationes in vnam fidem conuenientes vnum 4 ſe M 2 Chri- Au. epi.16².& ſequẽti in pſ.io. Aug.in tract. 26. in Ioan. Serm. de ablutione pedũ. Et Serm. il. de verbis Domini. Aug. de bapt. cõt. Dona. li, 5. cap. g. Contra Fulgent. cap. 6. de adulte⸗ rinis coniugiis lib. i. cap. a6. Contra Donatiſl. poſt. colat. cap. d. An ſel. cap. o.de Facramento corr poris Chriſti. Bern in 2. ſer. de cœna Domini Ioan.s. Panis ſpeciem?a dimus, ſed nou chriſti carnem. Chriſto capiti membra euchark ſtiæ ſunaptione yniuntur- Corpus Chriſti efficimur. 1. Corinth. ir. 1. Corinih. ie. uꝑ. Trac. s. in Ioan. Op. li.i. epiſt.. Rom. 12. Panis m) ſlici in⸗ terpretauio h 3 —— — —— ———⸗—x—————— Cap. 42⸗ Ioaunis 17. E pbeſ. 1. Ad Chriſti eora pus pertinent etiam defuncti. Joannuis 1i. Aug. Hom. 17. de verbis Apoſt Janckorum in: tocatio. Tract. 94. in Joan. Vide eundem de ſancla virgini: tatè cap. 45. Ioan. 15. Lib. ꝛ0. cap. 21. DE EFTEECTV 6 A CRAME N TI t:& Chriſtianus populus quafi tritici innumerabilia grana, a ſacrile- brante diſcernitur:& in vnũ quaſi infidelium lolio per- trãſeunte colligirur:& duorũ teſtamentorũ inſtructione, velur frumentũ gemino molarum opere curatum, niteſcit:& in illam primæ originis dignitatẽ natiuo candore mutatur: ac per aquam baptiſmi, vel per ignem Spirituſſancti, æterni illius panis corpus efficitur. Sicut ergo ſeparari grana ab illius cõfecti panis adunatione non poſſunt,& ſicut aqua ad propriã redire ſubſtantiam vino mixta iam non poteſt: ſic& fideles quiq;, atq; ſapientes, qui redemptos ſe Chriſti ſanguine& pasſione cognoſcunt, ita debẽt quaſi inſeparabilia membra capiti ſuo fi- dei conſeruatione,& ardentisſima religione ſociari: Vt ab eo non voluntate, non necesſitate ſeiungi, non vlla terrenæ ſpei ambitione, non deniq; ipſa posſint morte auelli. Nee dubitet quiſquaà, primarias creaturas nutu potẽtiæ, præſentia maieſtatis, in dominici corporis tranſi⸗ re poſſe naturã, cùm ipſum hominem videat, mtificio cœleſtis miſericordiæ Chriſti corpus effectum. Ex quibus verbis colligitur, quod ſacramenti hoc non ſignificat magis, quàm effi- cit hanc vnitatéẽ. Neq; verò ſignificat magis, quam efficit hoc ipſum. Hæc eſt enim huius ſa- cramenti virtus& efficatia, ſi dignè ſumptũ a nobis fuerit, vt vnum cum capite noſtro Chri⸗ ſto, vnũ etiam ipſi inter nos efficiamur. Quod enim ex hoc mũdo migraturus patrem ſuum cœleſtem precatus eſt Chriſtus, vt quos dederat ſibi, eos ſeruaret, vt omnes vnum eſſent, ſi- cut pater in ipſo,& ipſe in patre, vt& ipſi in vtroq; vnum eſſent, hoc perficitur in hoc ſacra- mento. Vnum enim efficimur cum Deo patre, cui voluntate adhæremus: vnũ cum Chriſto, cui tanquam vnius corporis membra capiti connectimur. Ipſum enim dedit Deus caput ſu- per omnem Eccleſiam, quæ eſt corpus ipſius. Vnum etiam ipſi inter nos, cùm ſimus membra multa, quæ corpus vnum efficiunt, cuius caput eſt Chriſtus. Ad hoc auté Chriſti corpus non ij modè pertinent, qui ſunt in hac vita ſuperſtites, verum & pij omnes, qui cœleſtibus iam gaudiis perfruuntur,& ij ſimul, qui felicitatem quidẽ ean- dem expectant, ſed quoniam purgationis indigent, abditis adhuc receptaculis cõrinentur, ex quibus niſi purgatis illis egredi, regnid; cœleſtis, quo nihil coinquinatũ introibit, potiri non licet. Quæ cauſa eſt, quòd cum treniendum illud corporis& ſanguinis Chriſti ſacrificiũ per- agitur, quò facilius obtineri posſit, quod illius immolationis merito, quæ in cruce facta eſt, concedi nobis petimus, corpus hoc vniuerſum ſimul quaſi cõgregatur. Adeſt enim in eo ca- pur huius corporis Chriſtus, vnũ cum illo manens, cui offertur, vnũ ipſe faciens eos, pro qui- bus offertur, vnus ipſe, qui offert& quod offertur: ipſe& Sacerdos& ſacrificiũ, cuius pasſio & mors in altari repræſentatur, quam ille proptereà dignatus eſt oppetere, vt filios Dei, qui erant diſperſi, congregaret in vnum. Eſt itaq; inter alios fructus, quos nobis attulit Chriſti Chriſti corpus efficiun gis nationibus fide purgante atq; cri Mortuorũmemo mors, etià hic, quòd per illam congregamur in v nũ. Quamobrem congregantur in hoc ſa- ria in jacriftio. crificio, non modò qui corporibus præſentes adſunt,& hac vita mortali fruuntur, veruùm& ij, qui iam in cœlis cum Chriſto triumphant,& qui purgatione adhuc opus habent, ſuperſti- tum precibus adiuuantur, quò celerius ad illorum ſocietatem peruenire posſint. Terribilis eſt hæc quati caſtrorum acies ordinata Satanæ. Videt enim præſentem in altari Chriſtũ cum omnibus corporis ſui membris, cuius ipſe caput eſt: Quare cum aperto Marte nihil ſibi profici poſſe intelligat, quibuſcunque poteſt artibus& infidiis, vt ſolui posſit hæc acies cõtendit& elaborat. Ac primùm quidè capur ipſum petit: quod quãuis adeſſe in altari non ignoret, aliud tamen perſuadere mem bris ſuis conatur, vt aut eſſe omnino neget, aut non alio tempore, quàm quò manducatur, eſſe concedat: oblationis etiã nomè ipſum ferre non poteſt. Deinde verè nec membris parcit, quæ& ipſa grauiter oppugnat. Diximus hoc anteà quoq;, quod nihil obſtat æquè conatibus eius, atq; vnitas. Quare ſicut Chriſtus omnia fecit, ac mortẽ etiam acerbãà& ignominioſam oppetii, vt cõgregaret diſperſos: ſic iſte cõtrà nihil non facit, vt congregatos diſpergat. VYult ab iſto corpore, quod in terris adhuc militat, diuiſos& ſegregatos eos, qui cum& ipſi membra ſint eiuſdẽ corporis, deuictis hoſtibus no- ſtris ſempiternis, carne, mundo,& diabolo, iam cum Chriſto triumphant in cœlis. Vult& eorũ memoriam prorſus abolitam, qui quãuis in fide& confesſione Chriſti nominis obdor- miuerint, non ita tamen in hoc ſeculo vixerunt, vt ſtatim ex eo migrantes, ad ſedes beato- um recipi mererentur. Atqui non heri, quod aiunt,& nudiuſtertius, ſed iam inde ab ipſis Apoſtolorum temporibus, vt& ſanctorum Martyrum,& aliorum in Chriſto defunctorum in ſacrificio Miſſæ fieret memoria, per manus nobis traditũ accepimus. Meminit huius con- ſuetudinis Auguſtinus his verbis: Habet Eccleſiaſtica diſciplina, quod fideles nouerunt, cùm Martyres eo loco recitantur ad altare Dei, vt non pro ipſis oretur, pro cæteris autem cõme- moratis defunctis oretur, Iniuria eſt enim pro. Martyre orare, cuius nos debemus orationi- bus cõmendari. Et rurſus alio loco: Ideo quippè ad ipſam menſam non ſic eos cõmemora- mus, quemadmodum alios, qui in pace requieſcunt, vt etiam pro eis oremus: ſed magis vt ipſi orent pro nobis, vt eorum veſtigiis adhæreamus, quia impleuerunt ipſi charitatem, qua Dominus dixit non poſſe eſſe maiorem. Et clarius etiam contra Fauſtum ſcribens: Populus, inquit, Chriſtianus memorias Martyrũ religioſa ſolennitate concelebrat,& ad excitandam imitationè,& vt meritis eorum conſocietur, atq; orationibus adiuuetur: ita tamen vt nulli Mar- 71 kuti 11 rnim ant ¹ u. Fpbor tbu Iocui z cump el vauſ ſin abucc ab xefiu nar ſolteu a lone ne huükum tu Ücabo Da uplaca ſu kacer hn Kmeme n lie cac ut vodahe ir Acemnie 1 w. vim 4 aryy m Atenbs un W lom me virrit r es Oeco h amgh tr Hqpvito an I trem de bendan ui aprod 4 iplss r nltan ol Kegijp di Kaus kMe 2 ſlarie i mcnic 8 loann ſt lump EF ituge 1 ſadd 1an Kücei heg cuhe a1c ſTia⸗ acite — lo per. b 0 arun tracga cuter 0 iärn = ptosſ ti ſuo l. 1 estan 1— dudin (*ris ran b liceme uameff. St huiusf i ae tro Chn uem tuw W leſſenn dl as locſacn al= Chrit tIn caputſt. nirn menb ugf Jes xetin at uideeg. lis zentura Toſr hotu na iſ icür in 2s: factaeh eſt xnin eoc le* e S pro g id uius pal „VEEps Dein bir alit Chri C in hocl ul a, verun S zt ſupent †ℳ— a aminan -u erto Ma vt iposſtn zu eſſeinan SEN hegeli ne zipſum e na imus ut iſtus omn el= lc iſtei IIEe huc miln n loſtibuon I1 Is. Vun Sünis o aſedes ban d inde P l efunconl it huiuschk H uerun de utem us orana⸗ cömem 1= ſed mahe ritatel, ins:Pohu b excitanoi t pül men t — Mih. EVCHARISTIA. 69 Martyrũ, ſed ipſi Deo Martyrum, quamuis in memorias Martyrũ conſtituamus altaria. Quis enim antiſtitum in locis ſanctorũ corporum asſiſtens altari, aliquando dixit: Offerimus tibi Petre, aut Paule, aut Cypriane Sed quod offertur, offertur Deo, qui Martyres coronauit apud memorias eorum, quos coronauit: vt ex ipſorum locorũ admonitione maior affectus exurgat ad acuendam charitatẽ,& in illos quos imitari poſſumus,& in illum quo adiuuãte poſſumus. Colimus ergo Martyres eo cultu dilectionis& ſocieratis, quo in hac vita colũtur ſancti Dei homines, quorũ cor ad talem pro Euangelica veritate pasſionem paratũ eſſe ſen- timus. Sed illos tantò deuotius, quanto ſecurius poſt incerta omnia ſuperata: quantò etiam nidentiore laude prædicamus, iam in vita feliciore victores, quàm in iſta adhuc vſq; pugnan- tes. At illo cultu, qui Græcè latria dicitur, Latinè vno verbo dici non poteſt, cùm ſit quædam diuinitati propriè debita ſeruitus, nec columus, nec colendũ docemus, niſi vnũ Deum. Cùum autem ad hunc cultũ pertineat oblatio ſacrificij, vnde idololatria dicitur eorũ qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus; aut offerendũ præcipimus, vel cuiquam Martyri, vel cuiquam ſanctæ animæ, vel cuiquam Angelo. Neꝗ; disſimilia ſcribit in libris de ciuitate Dei. Atq; his verbis abundè declarat, quod ſit diſcrimẽ inter cultũ, qui ſanctis tribui- tur,& eum qui Deo ſoli debetur. Illos enim vt pro nobis intercedant orare poſſumus& de- bemus, ſacrificium autem præterquã ſoli Deo offerre fas non eſt. Quod proptereà tantopere cupit abrogatũ Satanas, vt ne ſit aliquod diſcrimen inter Deũ& homines, quo ſine Deo nos eſſe faciat. Neq; vero ſolus Auguſtinus, verum& ante eum Cyprianus commemorationis huius ſanctorũ, quæ fit ad altare per Sacerdotem, mentionem facit, vt longè veruſtisſimum morem hunc fuiſſe facile cuiuis cõiicere liceat. Quemadmodũ& illum quo cæterorũ quoq;, qui in Chriſto defuncti ſunt, fit memoria, de quo& ipſe his verbis meminit Auguſtinus: Ne⸗ que enim piorum animæ mortuorum ſeparantur ab Eccleſſa, quæ etiam nunc eſt regnum Chriſti: alioqui nec ad altare Dei fieret eorum memoria in cõmunione corporis Chriſti. Et alio loco, cùm protuliſſet illud ex Machabæorum libris, de oblato pro morruis ſacrificio: Sed etſi, inquit, nuſquam in ſcripturis vereribus omninò legeretur, non parua eſt vniuerſæ Eccle- ſiæ, quæ in hac conſuetudine claret auctoritas, vbi in precibus ſacerdotis, quæ Domino Deo ad eius altare funduntur, locum ſuum habet etiam cõmendatio mortuorum. Chryſoſtomus Verò Apoſtolicum hoc eſſe inſtitutũ aſſerit, dicens: Non fruſtra ab Apoſtolis ſancitum eſt, vt in xelebratione venerandorũ myſteriorum memoria fiat eorum, qui hinc diſceſſerunt. Noue- runt illis multum hinc emolumenti fieri, multum vtilitatis. Stante ſiquidem vniuerſo popu- lo, manus in cœlos extendente, cœtu item ſacerdotali, verendoꝗ́; poſito ſacrificio, quomodo Deum non placaremus pro iſtis orantes? Verùm iſtud quidẽ de illis dicimus, qui in fide ab- ſceſſerunt. Eadẽ repetit in Homil. ad populum Antiochenũ ſcriptis. Sed& ante illum idem proditũ eſt memoriæ per Dionyſium Areopagitam, qui& ipſe cõmemorationem defuncto- rum in Miſſæ facrificio, Apoſtolicam vult eſſe traditionem. Quod vel inde certius co gnoſci poteſt, quod à Petri quoq; fucceſſore Clemente ſeriptum legimus in hæc verba: Conuenite, inquit, in cœmiteria, ſacros libros in his legentes& pſallentes pro his qui dormierũt, Marty- ribus atq; animabus ſanctis, qui à ſeculo fuerũt, proq́; fratribus noſtris, qui in Domino obie- runt,& antytipon regalis corporis Chriſti, acceprabileḿ, Euchariſtiam offerte in Eccleſſis & œmiteriis veſtris, atq; in exitu mortuorum pſallentes eos deducite ſi fideles fuerint in Domino. Ioannes verò Damaſcenus vtroq; poſterior, librum etiam ſcripſit de iis, qui in fde hinc migrarũt, quòd ſacris operationibus& viuorum orationibus multum iuuentur, quem Ioannes Oecolampadius cum adhuc eſſet catholicus, in Latinam linguam tranſtulit. In eo, illud ipſum quod Chryſoſtomus, atteſtatur his verbis: Diui aurem Apoſtoli diſcipuli Sal- uatoris, qui totum mundi circulum viuum cepère prædicando verbum, quod ſuis oculis vi- detant, in tremendis, vitalibusque Sacramentis memoriam eorum, qui fideliter obdormie- runt, habendam edixerunt. Idem ante Ioannem Damaſcenum teſtatur Iſidorus, dicens: Sa- crificium pro defunctorum requie offerri, quia per totum hoc orbem cuſtoditur, credimus quod ab ipſis Apoſtolis traditum ſit. Extat Miſſa D. Iacobi cum præfatione Procli Archiepi⸗ ſcopi Conſtantinopolitani, qua teſtatur eam ipſius eſſe. Quod idipſum Patres etiam 227,in Trullo Regij Palatij Conſtantinopoli ſub Imperatore Iuſtiniano cõgregati, teſtantur, tum & Nicolaus Metonẽéſis Epiſcopus,& Beſſario Cardinalis. Extat& ethiopũ Miſla. In vtraq; fit& S. Mariæ virginis,& aliorũ multorũ ſanctorum cõmemoratio. In poſteriore verò for- mulam hanc videre licet Latinis inuſitatam. Per Stephanũ protomartyrem, Zachariam Sa- cerdotem, Ioannem Baptiſtã,& per omnes ſanctos Martyres,& c. Item per preces& inter- cesſionẽ quam pro nobis facit Domina noſtra ſancta& immaculata Virgo Maria,& per pre- ces maiorũ Angelorũ,&c. Fit etiam dormientiũ& quieſcentium in fide Chriſti memoria. Extat Miſſa Baſilij, extat& Chryſoſtomi, extat vtriuſque in libro ſacerdotali Oræco expli- catio. Similiter in vtraque ſanctisſimæ& intemeratæ, ſuper omnes benedictæ dominatricis noſtræ Dei genetricis& ſemper virginis Mariæ, ſancti Ioannis præcurſoris& Baptiſtæ, ſan- cti etiam, cuius dies celebratur,& omnium ſanctorum ſimul& dormientium in ſpe reſur- rectionis vitæ æternæ, fir memoria. Legimus autem& Liturgiam quandam D.Clementis, M 3 in qua Latria vno Vese b0 proprie reddi non poteſt. Oeo ſoli& non ijpſts fanctis ſacri⸗ ficium& alta: ria fiunt. Lib 8. cap. 27&e lib. ꝛ2. cap.1o. G f10 71. de verbis Apo. trati. 84 in Ioan. Cultus duplex, alter Depalser verò creaiuiæ. (yp li. 3. epi. o. es lib 4epiſt.. Au. lib. 20 de cĩ⸗ ultate Dei-cap. 90 In lib. de cura pro mortuis ge⸗ ren cap. 5. 1. Machab. 12. chpſcin epiſt. ad Philippẽ hom.z. Defunctori me⸗- moria& ſepul- tura in Cœmeles riis cum canta. Hom 69. O in I. ad Cor. cap. 13. Hom 41. in epiſt. ad Heb- Hom. 32. In Ml. Apoſt. Hom. 2t. In Mat 32.0.1. Eccl. Vier. cap. 7. Lib s. cap. 0- conſtat. Ipeſt Iſidoor. lib. de offĩciis cap ·18. Lil. 9. ea. 18. Com ſtitusionunn. Cap. 43⸗ Pro defuntorũ — vag animalbus Miſæ celel'rantur. Pro mariyribus E aliis ſanclis quomodo cele- bretur- Tib. 4. epiſt. 5. I1b. 5. epiſt. 12. Caieeheſi vlt. m) fiagogica. pro animalus in peccatis hinc diſce F dentibus cur celcbretur- Epiphan. Næreſ. 71. Cap. 33.4 4. 47. E& ſequẽiil us. 1. Carinth. it. Euchariſliã ſum: pꝛurus quomodo ſe probet. Jra;. ꝛ0. in Ioan. Epift. itg. cap.ʒ I. Corintp. s. dD E SACRAMENTO in qua itidem precationes fiunt,& pro viuis,& pro mortuis. Vtitur autem his verbis: Offe rimus tibi pro omnibus, qui à ſeculo placuerũt tibi, ſanctis Patriarchis, Prophetis, iuſtis, Apo ſtolis, Martyribus,&c. Et paulò poôſt pro Regibus,& his, qui in ſublimitate ſunt conſtituti, oremus vt in pace per ipſos viuamus, vt quietam& tranquillam vitam agentes, verſemur in omni pierate& ſanctitate. Sanctorum Martyrum memoriam colamus, vt, qui participes fiamus certaminũ, quæ ipſi pertulerunt, digni efficiamur. Pro his qui in fide quieuerunt ore- mus. Quod verò dicit Clemens: Offerimus pro ſanctis Patriarchis,&c. non fic accipiendum eſt, quaſi precibus& oblationibus noſtris ipſi indigeant, ſed magis offerimus in gratiarum actionem. Certum eſt, quod ſancti Martyres ſimul vt occiſi fuerint pro nomine Chriſti, cœ- leſte regnum ſine vlla cunctatione retinent: quemadmodum iis ipſis verbis ſcribit etiam Cy prianus: Et tamen idem de Martyribus loquens: Sacrificia, inquit, pro eis ſemper offerimus. Quod non ita accipiendum eſt, quaſi ipſi indigeant, ſed magis, vt gratias agamus Deo de vi- ctoria illorũ,& vt ipſi intercedant pro nobis. Quodetiã indicat Cyrillus Hieroſolymitanus cùm ita loquitur. Hoc ſacrificium tibi offerimus, vt memores ſimus etiã eorũ qui obdormie- runt, primum Patriarcharũ, Prophetarũ, Apoſtolorum, Martyrü, vt Deus orarionibus& in- tercesſionibus eorũ, ſuſcipiat noſtrã deprecationem. Deinde etiam pro defunctis ſanctis Pa- tribus,& Epiſcopis, deniq; pro omnibus, qui nos præceſſerunt, magnã vtiliratem credentes acceſſurã eorũ animabus, pro quibus offertur deprecatio, preſente ſancto& tremendo ſacri- ficio. Et volo vobis id exemplo demonſtrare. Scio enim multos hoc dicere, quid inde capit emolumenti anima, ſi poſtquam in peccatis migrauerit ex hoc ſeculo, in precibus quæ fun- duntur ad altare, earum fiat memoria. Agè igitur, ſi Rex quiſpiam, eos, à quibus offenſus eſt mittat in exilium, deinde qui ſunt illi necesſitudine coniuncti, corona contexta pro his, qui ſunt ea pœna mulctati, eam ipſi offerant, an illis non remittat aliquid de pœna cõſtituta? ad eundem modũ& nos pro his, qui obdormierunt, Deo preces offerentes, etiamſi peccatores ſint, non coronã conteximus, ſed Chriſtum immolatũ pro noſtris peccatis offerimus, depre- cantes pro ipſis,& pro nobis benignũ Dominũ. His verbis Cyrillus, quorum poſtremã par- tem à Dionyſio Areopagita mutuatus videtur, non obſcurè ſignificat, in memoriam marty- rum offerri ſacrificia: nõ quod nos oremus pro ipſis, ſed vt ipſorũ potius precibus& meritis iuuemur. Ad eundẽ modũ& Epiphanius quoq; docet, quod in ſacris myſteriis,& pro pec- catoribus memoriã facimus, vt miſericordià conſequãtur. Et pro iuſtis Patribus,& Patriar- chis, Prophetis, Apoſtolis, Euangeliſtis, Martyribus,&c. Cur autem ea fiat rationẽ reddit Ni⸗ colaus Cabaſilas in eo libro, quem de diuino altaris ſacrificio inſcripſit: Vbi ſemel& illud oſtendit, plus ad fanctificationem prodeſſe ſacrificium hoc animabus, quæ ſunt ſolutæ cor- poribus, quàm iis, quæ viuunt in corporibus: quòd expurgantur,& peccatorum remisſio- nem accipiunt per orationes Sacerdotis& donorum intercesſionem, nihil minus quàm eo- rum, qui viuunt. In eo autem ſunt meliore conditione, quòôd non peccant amplius, nec noua veteribus crimina adiiciunt, ſicut faciunt vt plurimum viuentium animæ. Hactenus de Sa- cramenti huius effectu. Quemadmodum affectos ad boc sacramentum accedere oporteat. CA P. xXxLIII. Valiter autem affectum eſſe oporteat, qui dignè man ducare corpus,& bibere vult 8. Chriſti ſanguinem, indicat Paulus cùm dicit: Probet autem ſeipſum homo,& ſic de pane illo edat,& de calice bibat. Qui enim manducat& bibit indignè, iudicium ſibĩ manducat& bibit. Quòd ſi in veteri lege, vbi figura tantùm fuit, non permittebatur acce- dere ad altare, qui maculam haberet, quantò minus illud licere debet in hoc Sacramento, in quo verum corpus,& verus eſt Chriſti ſanguis? Quamobrem ſuam quiſque conſaientiam diligenter examinet, priuſquam ad hanc menſam accedat, ne quod bonum eſt malè malus accipiat. Hoc eſt quod fideles admonet Auguſtinus: Videte, inquit, fratres, panem cœleſtem ſpiritualiter manducare, innocentiam ad altare apportate, peccata etſi ſunt quotidiana, vel non ſint mortifera. Antequam ad altare accedatis attendite quod dicitis: Dimitte nobis de- bita noſtra, ſicut& nos dimittimus debitoribus noſtris. Si dimittis, dimittetur tibi, ſecurus accede, panis eſt, nõ venenum: ſed vide ſi dimittis: Nam ſi non dimittis, mentiris,& ei men- tiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes: Deum fallere non potes. Nouit ille quid agas, intus te videt, intus te examinat, intus inſpicit, intus iudicat, intus aut damnat, aut coronat. Pt alio loco, indignè dicit eum accipere, ſi eo tempore accipiat, quo debet agere pœniten- tiam. In ſumma, quiſquis ad ſalutem vult accipere corpus& ſanguinem Chriſti, hoc inpri- mis eum contendere& elaborare oportet, vt ſit membrum Chriſti, hoc eſt, vt per fidem& charitatem Chriſto adhæreat. Neſcitis, dicit Paulus, quoniam corpora veſtra membra ſumt Chriſti? Tollens ergo membra Chriſti, faciam membra meretricis? Abſit. An neſcitis, quo-⸗ niam qui adhæret meretrici, vnum corpus efficitur. Erunt enim(inquit) duo in carne vna. Qui aurem adhæret Domino, vnus ſpiritus eſt. Ex hoc Pauli loco diſeimus, eius quemꝗ́;, membrũ eſſe, cui adhæret. Qui adhæret Chriſto, membrum eſt Chriſti: qui adhæret meretrici, membrum eſt meretricis; qui adhæret Satanæ, mem- p don 10 un lu ae dt acl. 2n Vnh Iih iflu cn oridj mu a eud drc dh eſbi ge i deni- Li ution m rſeco iln mrn V bſun ſebrar deru ion tog tper p aacnn ſor Aokrc -a mſlar Iw ändun m aman Ii wühnr (m. petun Ii lüsch Inn fuodi In, duamg IA dnyeſc Äie otio un eltben R gnael 1s bon 15 nqui 1 iteg den llten b ſcqu n Ca ¹ ſentiu eleu ſerrr „u Aüa 1 na 4 begn dor — Voca „du e enn 5= fun. libiſt anlsc tekde hisqü ena 1 Autala tiam Te caton offe A depr. ump 1 ma br. eme= marf. recih ⸗ mern ſteriſSpro e. tribi„Paxriu ratig ⸗ Sdai N Vbiſr elKilut . ſun IK utecc. atol ax emiislo Imife= uame. amg er nec hou Ha= eleh. 1. pus, bexe Im*„ſce gns as iciumſi ermmarur acs noc e. emennh ſqu; ſcientir um Fule mib 5,9= crlee nt qediamaſſ 5— noböäl⸗ tte== bi, ſeu nen& ciſter 0ul quidinh mn— it coroll⸗ et* pcœeyie 3 z hocln, el Der farm eſUre embrall eſcitis G d carne 1 et Chhr 1 Mret de P OE NITENTIAE. 70 membrum eſt Satanæ. Quamobrem niſi quis hoc egerit, vt ſit membrum Chriſti, nihil eſt quod communicet corpori& ſanguini Chriſti. Quæ enim participatio iuſtitiæ cum iniqui- ratetaut quæ ſocietas luci ad tenebras? quæ autem conuentio Chriſti ad Belial? Non eſt au- tem Chriſti membrum, qui plus diligit creaturam,& ei magis adhæret, quam creatori redem⸗ prorique ſuo Chriſto. Non eſt membrum Chriſti, qui fratrem ad Chriſti corpus pertinen- tem odio habet. Non eſt membrum Chriſti, qui ſegregat ſemetipſum à corpore Chriſti. De- nique quicunque criminis alicuius capitalis reus eſt, non eſt membrum Chriſti. Quamobrem ſi quis eius rei ſibi conſcius eſt, non prius ad ſumendum viuum& verum Chriſti corpus ac- cedat, quaàm corporis eius myſtici membrum factus fuerit, atque vnde auulſis eſt peccatis ſuis, Chriſti corpori ſe rurſus inſeri curauerit. Quod ita demum futurum eſt, ſi& cum Deo, & cum proximo, qui eiuſdem corporis membrum eſt, reconciliari ſtuduerit,& offenſam ipſe remittens,& remitti ſibi vicisſim poſtulans. Nam cùm omni immunqditia arque omni cri- mine vacare oporteat ad menſam hanc acceſſurum, nihil tamen æquè illi aduerſatur, atque diuiſio, atque voluntatis alienatio, atque ira, odium, æmulatio. Rectè enim vocatur hoc ab Auguſtino ſacramentum pietatis, ſignum vnitatis, vinculum charitatis. Rectè idem admo- net, quòd qui accipit myſterium vnitatis,& non ſeruat vinculum pacis, non myſterium ac- cipit pro ſe, ſed teſtimonium contra ſe. Annunciatur in hoc ſacramento Chriſti mors, dicit Paulus. Porroô Chriſtus mortuus eſt, vt morte ſua nos Deo patri ſuo cœleſti reconciliaret, vt reconciliatos vnum cum illo, vnum ſecum, vnum noſipſos inter nos faceret. Quiſquis igitur hanc vnitatem rumpit,& vel à Chriſto ſe lethaliter peccando ſeparauit, vel ab eius corpore, quxæ eſt Eccleſia, ſuo plus quam illius iudicio tribuendo, ſegregauit, vel à quocunq; eiuſdem corporis membro per odium& maleuolentiam ſe diuiſit, quid aliud quàm rurſus crucifigit ſibimetipſi filium Dei,& oſtẽtui habet?dum eadem illa deſignat, propter quæ Chriſtus cru- cifigi& mori dignatus eſt: quem peccata noſtra de cœlo derraxerunt, ac tam acerbis illius eruciatibus cauſam dederunt. Atque ita fit, vt non ad vitam, ſed ad mortẽ ſumat vitam. Reus enim efficitur corporis& ſanguinis Domini. Quapropter quiſquis vel Deum, vel proximũ ſe offendiſſe ſibi conſcius eſt, non priùs ad hanc menſam accedat, quam reconciliatus fuerit: ne illud ei eueniat, quod à Propheta dictum eſt: Fiat menſa eorum coram ipſis in laqueum, & in retributionem,& in ſcandalum. Qua de cauſa monet Athanaſius, vt omnes qui pacem amant, inter ſe concilientur, ac deinde vbi conciliati fuerint, Synaxis celebretur. Narrat idem fuiſſe morem tunc obſeruatum, vt in orationibus peruigilarent& in vigiliis pernoctarent Synaxim celebraturi. Et quam Latini confesſionem, Oręci vocant 6O⁴μοληόνσιρ‚eam præce- dere communionem debere docuit ante 1200. Annos Patianus. Quoniam verò recõciliatio eiuſmodi, fit per pœnitentiæ ſacramentum, de eo nobis dicendum deinceps reſtat. De Sacramento Pœnitentiæ. CAP. XLIIII. Er lauacrum regenerationis nouam quandam vitam ingredimur. Nam in eo vetus ho- mo noſter crucifigitur, neq; viuit iam in nobis, niſi is qui propter nos& propter no- ſtram ſalutem homo fieri dignatus eſt, Deus& Dominus noſter Ieſus Chriſtus, quem Baptizati induimus. Ingredimur aurem in hanc vitam, non vt ocio vacemus& deliciis, ſed Vt contra mundum, carnem,& diabolum in acie ſemper ſtemus. Ad quos hoſtes noſtros ſu- perandos, datur nobis in ſacramento confirmarionis adiutor ſanctus ſpiritus, cuius virtute fa cilius impetum eorum propulſare posſimus. Datur etiam ad ſuſtẽtandos nos in Euchariſtia, non quiuis cibus, ſed pretioſi corporis& ſanguinis Domini noſtri Ieſu Chriſti. Fit nihilo- minus, quod in præliis vſu venire ſolet, vt ſæpè grauiter ab hoſtibus noſtris ſauciati corrua- mus,& quam per lauacrum regenerationis adepti vitam fueramus, eam morte commute- mus. Sed ne ſic quidem oblitus eſt miſericordię ſuæ pater ille miſericordiarum,& Deus to- tius conſolationis. Ipſe enim eſt, qui alleuat omnes qui corruunt,& erigit omnes eliſos: Cu- ius tanta eſt benignitas& clementia, omnem vt humanam affectionem longo interuallo ſu- peret. Magna eſt matris erga puerum ſuum infantem benignitas, ſed hanc ſuperat patris no- ſtri cœleſtis bonitas. Quod hæcipſius per Prophetam loquentis verba teſtantur: Nunquid obliuiſci, inquit, poterit mulier infantem ſuum, vt non reminiſcatur filij vteri ſui? etſſ illa oblita fuerir, ego tamen, inquit, non obliuiſcar tui. Non vult ille benignus& miſericors, pa- tiens& multæ miſericordiæ,& præſtabilis ſuper malitia, quenquam de venia lapſum deſpe- rare, ſed huic quoq; rei medium inſtituit, pœnitenriæ ſacramentum, per quod lapſo reſurge- re liceret. Quamobrem ſicut baptiſmus intrantium, confirmatio pugnantium, Puchariſtia vires reſumentium: ſic hoc reſurgentium ſacramentum eſſe dicitur, cuius virtute fit, vt cùm corruerimus, eleuemur, vt ſi in iſta colluctatione, quæ nobis eſt aduerſus principatus& po- teſtates tenebrarum harum, nos proſterni contigerit, non proptereâ ſtatim animum abiice- re, verum ad hoc pœnitentiæ remedium confugere nos oporteat, per quod erigi proſtrati, ac vires ad pugnandum recuperare posſimus: Vt rectè dictum ſit à Philone, Pœnitentiam ſecun do poſt integritatem gradu conſiſtere, ſicut poſt ſanitatem corporis, reualeſcẽtiam. Nam qui non venit vocare iuſtos, ſed peccatores ad pœnitentiam, non vult mortem impij, ſed magis M 4 vt con- 2. CCTr. 6. HNo. 6. in Ioan. I. Coræelt. E uchariſtiam qui indinè acci= piunt infirmi fiũt & dormtunt multi. Hebr. s. I. Cor. lI. pſalm. 68. Athana. in epiſt. ad Antiochenos. In Apologia ad Conſtantiu,& in ea quæ ſequiiur de fuga ſua. In Paræneſi ad pænitentiam. Ephe. s. 2. Cor. I. ſalm. 144⸗ Eſa. z8. 10 l. 2. Facramentoruns in ordine vires. Ephe. 6. Philo. lib. de Ahbrabama. Matth. 2. —— Cap. 45. DESA CRAMENTO POE NITENTIAE. le gꝛecheig. vt conuertatur,& viuat. Sic enim per Prophetã loquitur: Nunquid voluntatis mer eſſ mors honinte . impij,& non vt conuertatur A Viis ſuis,& viuat? Ac paulo poſt: Conuertimini,& agite pœni⸗- cereDl / drentiam ab omnibus iniquitatibus veſtris,& non erit vobis in ruinam inhitas Proiicite à plcele — vobis omnes præuaricationes veſtras, in quibus præuaricati eſtis, facite v obis cor nouum e robel ſpiritũ nouum. Et quare moriemini domus Iſrasl? quia nolo mortem morientis dicit Domi⸗ umeE nus Deus, reuertimini& viuite. Adeò ipſe nos inuitat pius& miſericors pater, vt reuertamur ene13 potius& viuamus, quã vt in peccata prolapſi, de illius benignitate deſperemus. Pronior eſt non 1 ad miſerendum, quàm nos ad miſericordiam ab eo petendam. Iucundius enim dat Deus, ait 1723 in o'atione i Cregorius Nazianzenus, quaàm alij acceprant: vt rectè dictum eſt ab auelede, cam Deum CeelE if ſanii lauacum. alloquitur, ex naturali bonitate tua in infinitum pronior es ad exaudien um quantum in te drDs d In ll.de menſu. eſt, quàm nos auidi ad rogandum. Simul vt dereliquerit impius viam ſuam, ac vir iniquus eaſ E wn. cogitationes ſuas, ac ad Dominũ conuerſi us fuerit, obuiis, quod aiunt, manibus eum ad ſe re- 9 d uertentem excipit. Eſtq́; magis gaudium in cœlo ſuper vno peccatore pœnitentiam agente, ed n quàm ſuper nonaginta nouem iuſtis. n C De materia ꝶ& forma hulus Sacramentꝭ. d pr CAP. XIL. V. Mer pemien. à Chii- Eque verò dubitandum eſt, quin hoc ipſum Pœnitentiæ ſacramentum ab ipſo Chri A el ſwo inſtiiuta. ſto fuerit inſtitutum: cuius hæc clarisſima verba ſunt ad Petrum: Dabo tibi claues 1 enu regni cœlorum,& quodcunque ligaueris ſuper terram, erit ligatum in cœlis: Tum Wa Matih. 1s.& ad reliquos Apoſtolos: Amen dico vobis, quæcunque alligaueritis ſuper terram, erunt li- 1 Hn 4alib. 8. gata& in cœlo,& quxcunque ſolueritis ſuper terram, erunt ſoluta& in cœlo. Ac poſt reſur u ob ſoan. 10. rectionem ad eoſdem: Accipite Spiritumſanctum, quorum remiſeritis peccata, remittuntur 3 kone leis,& quorum retinueritis, retenta ſunt. Quibus verbis& materiam& formã huius ſacra- 4 dere Peniieuæ ma- Inenti ſatis expreſsiſſe videtur. Eſt autem duplex materia, propinqua& remota. Sicut ſtatug wer vyis duplexr. propinqua materia eſt metallum, remota verò aqua: ſic& in hoc ſacramẽèto, remota materia 1 3* ſunt peccata, non quatenus amplectenda, ſed quatenus deteſtanda, ac qua longisſimè pro- 75 1a pulſanda ſint, quorum fit à Chriſto mentio. Vt enim ignis materiam ligna eſſe dicimus 1 dols quæ vi ignis conſumuntur, ita peccata quæ pœnitentia delentur, rectè huius Sacramenti u Ker materia Vocantur. Proxima autem materia, ſunt actus ipſius pœnitentis. Cùm enim aliquis n 1 a ĩuſto dolore concepto de peccatis admisſis firmo etiam propoſito non modò cauendi dein- un nch ceps, verumetiam ſatisfaciendi pro illis, ea ſacerdoti cõfeſſus fuerit, hæc ipſa cõfesſio ad hunc 4 ep modum facta, ſignum eſt viſibile ſacræ rei, hoc eſt, inuiſibilis gratiæ, qua tic confeſſo peccata 8 un 0 remittũtur:& quidẽ efficax ſignum. Nam ſimul vt ad confesſionẽ huiuſinodi verbũ acceſſe- 4 nant rit à ſacerdote prolatum, ego te abſoluo, ſtatim peccata omnia cõtrito& cõfeſſo remittũrur. an Pænitentiæ& Eſt autem in huius& aliorum ſacramentorum materia, nonnullum diſcrimen. Nam in 8 m a aliori ſacramen- aliis ſubſtantiæ quædam exteriores materiæ locum obtinent, ſicut in baptiſmo aqua, in con- on uen Aheſe firmatione chriſina, in Euchariſtia panis& vinum, in extrema vnctione,& in ordine, vn- 1 D guentum olei: in hoc ipſa hominis actio mareriæ loco eſt, quodqꝗ́ue fieri videmus in meci- Flnes cinis, quibus corpus curatur, idem etiam vſu venit in ſacramentis, quæ medicinæ quæ- 8 lre dam ſunt animarum. Sicut enim quædam ſunt medicinæ, quæ in ſola illius, qui curatur paſ- Fnge ſione conſiſtunt, cuius generis eſt ſectio vulneris: quædam verò in actione, cuiuſmodi eſt a kerh Satramẽta quin: exercitatio corporis: Sic in ſacramentis cernere licet alia, quæ conſiſtunt in eius pasſione, quiĩ I ſen Tehehe chen, ſanctificatur,& non actione niſi per accidens, vt illa quinque, quorum anteà meminimus: 1 n da conſiſtuut. alia verò in actu eius qui ſanctificatur, cuiuſmodi ſunt hoc pœnitentiæ, matrimoniiq́ue ſa-. vN cramentum. Quamobrem actus iſti, materiæ locum obtinent, qui ſunt tres, contritio, con- ae erpe fesſio, ſatisfactio: formæ autem abſolutio. Neque verò proptereaà reiici cebet ea forma du N pai abſolutionis, qua vtitur Eccleſia, quòd ea à Chriſto inſtituta aut præcepta eſſe non legi- tge auot Lennene a, tur: Nam eadem ratione baptiſmi quoque formam reiiciendam eſſe dixerimus. Neque enim 16 ere! Jachhſeaten alia auctoritate dicit ſacerdos: Ego te abſoluo, quam qua dicit: Ego te baptizo. Sicut ba- V caru ꝛie forma. ptizandi formam ex Chriſti verbis mutuatur, Funtes docete omnes gentes, baptizantes 1n. ned Mat vlt. eos,& c. ſic& abſoluendi formam ex eiuſdem Chriſti verbis mutuatur, dicentis ad Petrum: Jor meſlt Mauih is. Quodcunq; ſolueris ſuper terram, erit ſolutum& in cœlis. Et ad Apoſtolos omnes: Quorum mer pelt Ioansro. remiſeritis peccata. 1 de etus O'c8 1,e ca... Caterum in pœnitente veraciter tria conſiderari ſcribit oportere Gregorius: conuerſio- V da e in primum Reg. 3 1 LrIa 1 P 8 6 V I knctu Penitentiæ nem mentis, confesſionem oris,& vindictam peccati: quæ vulgo vocant contritionem, con- V Ine func tres partes. fesſionem,& ſatisfactionem. De ſingulis ordine diſſeremus: ac primum de contritione, ſius V ut püro conuerſione mentis. b a hie⸗ DE CONTRITIONE. 2 ſaud CAP. XxIVI. 6 6 cortriiio quid Ontritionem rectè dixerimus iuſtum eſſe dolorem de peceatis conceptum, cum eo- d 8 Aep e ſher rũ deteſtatione. Dolere autem de peccatis nemo poteſt, niſi prius ab illis ceſſauerit. N rm Proptereà monet ſcriptura: Peccaſti, quieſce. Et in alia ſcriptura prius illud legitur⸗ 5 1 b Derelin- b V d an erunl. *oſtri 1 itruntu mn ke ius ſacr. 19 rnt ſa amenh lo eSinene gt* e dicima dh acranen uae m alxu 0aa ndi den- cin o adhur — lo pecan d 2⁴ acceſe fe mitrütu ri==. Namim mssminca ſawüne, ir id x&s in mer- 2 Scinequ⸗ Aratur a- v wuſmodi ei slioneidu t emininu 2 vnüiquel- es aatritio enr iS eafom t= non li⸗ geque ein 8 dicutbe 4 aptiemn 4 aad bein (*.25: Lor Se converlo 1=onemehr — itione, ll — am, cum 4 s ceſſabern, jtul⸗ lud legi — 9 Dexelu DE CONTRITIONE. 71 Derelinquat impius vias,& vir iniquus cogitationes ſuas: Poſtea adiicitur& reuertatur ad Dominum. Atq; apud eundem Prophetam: Quieſcite agere peruerſe: deinde: Diſcite benefa- Cere. Paulus etiam cum eſſet hortarus Romanos vt induerent arma lucis, priuùs admonuit, vt abiicerent opera tenebrarum. Et Epheſios prius deponere iusſit ſecundùum priſtinam conuer ſationem veterem hominem: deinde dixit. Renouamini ſpiritu mentis veſtræ,& induite no uum hominem. Qui reconciliari vult amico, quibus eum ante hac iniuriis afficiebat, ab eis deinceps iam abſtinet, quò facilius redire posſit in gratiam. Quæ autem eſt alia pœnitentiæ ratio, quam vt reconciliemur Deo, remisſione peccatorum noſtrorum impetrata? Ceſſemus itaq; à peccatis neceſſe eſt, in quibus quàm diu perſtat aliquis, dolere de illis, eaq; ex animo deteſtari non poteſt. Primum itaque ceſſandum eſt à peccatis: quod tamen ſolum non ſuffi- cit. Doleamus inſuper oportet, quòd ea patrauerimus aliquando: ac ſicut ea placuerunt an- tea, ſic deinceps deteſtemur& odio habeamus. Eſt quiden ita, quod optima pœnitentia eſt, noua vita: verum& illud verum eſt, quod ab Auguſtino dictum exiſtimatur. Neminem nouam vitam inchoare, quem veteris non pœ- nituerit. Qui namq; fieri poteſt, vt proponat deinceps aliquis, nihil ſe niſi benefacere velle, cui, quæ præterierunt malefacta, non diſplicuerint? Quam Latini pœnitentiam, eam Græci vocant Metanœam, qus Latinè dici poteſt mentis mutatio, ſiue reſipiſcentia: ipſo eriam Ter- tulliano teſte, qui ſcribit in Græco ſono pœnitentiæ nomen non ex delicti confesſione, ſed ex animi demutatione cõpoſitum eſſe. Quæ autem eſſe poteſt animi demurario, vbi quæ prius placuerunt, ea deinceps non diſplicent? Quomodo mutalſe priorem affectionem animi dici poterit, cui placet aliena rapuiſſe, verum in poſterum nihil eiuſinodi patrare deliberarum ha- bet? Quamobrem velcommunis ipſe ſenſus indicat, ad nouam vitam inchoandam, opus eſ- ſe dereſtatione vitæ prioris& diſplicentia. Etiam homini ſi quis reconciliari vult, oſtendit ſibi diſplicere, quòd eum aliquando offenderit. Quòd ſi delectari ſe offenſionibus iſtis indi- cauerit, atq; eo nomine ſibi placuerit, rantum abeſt, vt in gratiam redeundi poteſtas illi fiat, maiorem etiam vt iram ſibi cumulet. Si ad hunc modum agi par eſt cum homine, æquè vt nos mortali, quo ore ad Deum accedemus? qua fronte ei reconciliari poſtulabimus, nullum de eo quod oſtenderimus, quodque iuſtam illius contra nos iram prouocauerimus, dolorem præ nobis ferentes? Quamuis autem ineptum ſit ad hunc modum colligere: Non eſt ſcriptum, ergo appro- bandum non eſt: tamen& res& nomen ipſum contritionis è ſcripturis oſtẽdi poreſt. Nam quod vnus ex Prophetis auerſionis ab impietate meminit, quid aliud ſignificare vult hoc nomine, quàm odium eorum& diſplicentiam, quæ prius placuerunt? Nam quem odimus, ab eo libenter nos auertimus. Iam verò ille locus: Poſtquàm conuertiſti me, egi penitentiã, & poſtquam oſtendiſti mihi, percusſi cor meum: confuſus ſum,& erubui, quoniam ſuſtinui opprobrium adoleſcentiæ meæ, nnne apertè vim contritionis demonſtratein quo conteri- tur& percutitur cor, fitq; vt confundamur& erubeſcamus de his, quę patrata ſunt per nos, De hoc genere confuſionis dicit Auguſtinus: Eſt quædam confuſio temporalis, vtilis pertur- batio ammi reſpicientis peccata ſua, reſpectione perhorrentis, horrore erubeſcentis, erubeſ- centia corrigentis. Vnde dicit Apoſtolus. Quam enim gloriam habuiſtis tunc in iis, in qui- bus nunc erubeſcitis? Ergo erubeſcere eos dicit iam fideles, non de præſentibus donis, ſed de præteritis peccatis. Hanc confuſionem non formidet Chriſtianus, imò ſi hanc non habuerir, xternam habebit. Quam in ſententiam ſcribit etiam auctor operis imperfecti in Matthæũ, his verbis: Nunquid neſcimus, quia cõfesſio peccatorum habet pudorem?& quia hoc ipſum erubeſcere pœna eſt grauis? Sed ideò magis iubet nos Deus confiteri peccata noſtra, vt vere- undiam pariamur pro pœna. Nam& hoc ipſurm pars eſt iudicij. Et Cæſarius: Erubeſcimus modoò paruo tempore pœnitentiam agere,& non timemus ſine vllo termino æterna ſuppli- cia ſuſtinere! O infelix homo, de ipſo vulnere non erubeſcis,& de ligaturis vulneris eru- beſcis? Peccatum enim vulnus eſt, pœmtentia ligatura vulneris eſt. Tu qui pœnitentiam nõ vis agere, ſine dubio disſimulas medicamenta tuis vulneribus adhibere,& nõ agnoſcis, quia plus factum eſt,& maiorem horrorem vulnus generat deopertum, quàm ſi eſſet medica- mentis appoſitis inuolutum. Neque minus clarus& manifeſtus eſt ille Iocus, quo Dominus non contentus dixiſſe: Conuertimini ad me in toro corde veſtro: addit inſuper, in ieiunio, in fletu, in planctu,& ſcindite corda veſtra,& non veſtimenta veſtra. Quando flere, quando plangere, quando ſcindere cor iubet, quid aliud quàm contritionem præcipit, ſine qua in to- 10 corde noſtro conuerti ad Deum non poſſe videmur? Sed non hoc modo quod ſignifica- tur eo nomine, verum ipſum etiã contritionis nomen in ſeripturis reperire licet. Quod aper tè illa verba indicant: Sacrificium Deo ſpiritus contribulatus, cor contritum& humiliatum Deus non deſpicies. Et illa alterius Prophetæ: Ad quem reſpiciamn, niſi ad pauperculum& cõ tritum ſpiritu,& trementem ſermones meos? Et apud eundem alio loco: Euangelizare pau- peribus miſit me, ſanare contritos corde. Ex quo vel ſolo diſcere poſſumus, qui ſanari vult per pœnitentiam, eum contrito corde eſſe oportere. Sanctorum verò doctorum vix quiſquam eſt, qui ad contritionem Sonpnctieneiecjſe 801GIS F ſa.;g. Eſa.1. Rom. 13. Ephe.4. Aug.lib. de vtili⸗ tate pænitentid- cap.i. Torttuil. li. 2. cons. Marcionem. Contritio in ſeripturis oſtenditur. Exech. i8. e 32 Hier. 31. Aug. Concione Iain Pſalmaz o. Ron. 6. Homil.z. Homil. s. Toel. 2. 5. pſalm.·o. Eſai.. 2 —— — f 1 4 1 1 ¹ — 5 ———. * 24 7 5 3 3 ——·er— „—— . — — Cap. 46. C)p. ſermo. de lapſis. Tertullia in li. de pæœnitentia. Pænitentiæ conditiones. Ephrem in pri⸗ mitiua cecleſia auetoritas. Hier. de viris illuſt. Confeſſarii eſt ad con punttio nem mentem excitare. Ephrem de pæ: nitentia, cap. 1. De extremo iu: dicio, cap 5. Compunctionis effecla. 3. Regur 1. Lucæ. 7. Homil. 25. Naajan. in ſer. de Janct. luminibus: Epipha. lib.⸗. Homil. 9. de pænitentia. Gre. in hom. ad eos, qui durius alios iudicant. Pæniteniiæ téẽpus defnire nõ homu nis eſſe videtur. Leo epiſt. 30. ad Theod. Eaech. 18. Eſa. 43. Pſalm. l29. Cœleſt. ad Epiſcop. Gall epi. 2. ca. ⁊. Lucæ. 23. Ang. ſerm. 6s. de tempore. Penitentis affe: Tus, potius quam lõgum tẽpus con: fiderat Deus. Chryſ. homil. a7. in cap. Gen.g. PHFf CoONTRITIONE. cordis non inuitet. Inter Auguſtini opuſcula, etiam vnum illi inſcriptum videre licet, de con tritione cordis. Certè Cyprianus grauiter eos obiurgat, qui pœnitentiæ partem hanc ſublatã voluerunt: Agite, inquit, pœnitentiam plenam doloris, ac lamentantis animi probate moæſti- tiam. Neq; vos quorundam moueat aut error improuidus, aut ſtupor vanus, qui cum teneã- tur in tam grandi crimine, percusſi ſunt animi cæcitate, vt neq; intelligant delicta, neq; plan⸗ gant. Ac aliquantò pôſt: Qui pœnitentiam criminis tollunt, ſarisfactioni viam præcluduũt: ita fit, vt dum temeritate quorundam promittitur ſalus falſa, vel creditur, ſpes veræ ſalutis adi- matur. Sed& vetuſtior Cypriano Tertullianus ſcripſit librum de pœnitentia: in quo inter cætera de exomologeſi in hunc modum loquitur: Exomologeſis proſternendi& humilifi- candi hominis diſciplina eſt, conuerſationem iniungens miſericordiæ ilicem: de ipſo quoque habitu atque victu mandat: Sacco& cinere incubare, corpus ſordibus obſcurare, animum meroribus deiicere, illa quæ peccauit triſti tractatione mutare. Ceterum paſtum& potum pura noſſe, non ventris ſcilicet, ſed animæ cauſa. Plerunque verò ieiuniis preces, alere inge- miſcere, lachrymari,& mugire dies noctesq́; ad Dominum Deum tuũ, presbyteris aduolui, & aris Dei adgeniculari. Scripſit Ambroſius quoq; de pęnitentia libros duos. Et inter Augu- ſtini libros recenſentur vnus de vtilitate pœnitentiæ, alius de medicina pœnitentiæ. Chryſo- ſtomi verò complures de ea ſunt Homiliæ: de compunctione verò cordis libri duo: ac toti- dem etiam eadem de re libri beati patris Ephrem: quem ad tantam veniſſe claritudinem ſcri- bit Hieronymus, vt poſt lectionem ſcripturarum, publicè in quibuſdam Eccleſſis eius ſcri- pta recitarentur: qui de pœnitentia quoꝗ; libros duos,& ſermonem vnum conſcripſit: neq; alia in re magis occupatur, quàm in mentibus hominum ad compunctionem excitandis. Cuius etiam hæc verba ſunt: Proiice abs te onera peccatorum, offer munera obſecrationum, ſuppone lachrymas in putredine vulnerum. Intantum enim cœleſtis medicus bonus eſt, vt lachrymis& gemitibus donet vulneribus ſanitatem. Accede peccator,& prociden: huic be- nignisſimo medico offer lachrymas, quæ ad huiuſmodi medicamentũ proficiunt, Sic enim vult cœleſtis medicus ſanare vnumquenq;, medicamentum diligens lachrymarum. Nihil eſt enim, quod non cedat& ſanetur medicamento pœnitentiæ. Hoc enim medicamentum non vſquequaq; detinet ægrotum, ſed ſtatim ſanat. Expectat ergo medicus videre lachrymas tuas: accede, noli timere. Oſtende ei vulnus,& offer medicamentum lachrymarum& fletum. Ecce enim apertum eſt oſtium pœnitẽtiæ. Feſtina peccator, priuſquam claudatur. Et alio loco: Beatus homo qui habet compunctionem iugiter ſecundum Deum, Compunctio fratres ſanitas animæ eſt, illuminatio mentis eſt: compunctio fratres remisſionem delictorũ nobis conquirit: cõpuctio fratres, Ieſum vnigenitum facit in nobis habitare, cùm eũ deſide- ramus& quærimus. Volo vobis fratres enarrare potentiam lachrymarum: Anna per lachry- mas à Deo damuẽlem Propheram accepit, ad ſublimitatem& gloriationem anime ſuæ. Mu- lieris etiã peccatricis debita in domo Simonis àChriſto domino dimiſſa ſunt, que lachrymis pedes eius rigabar,& crine tergebat. Grandis virtus eſt lachrymarum, multumque præ- ualent lachrymæ, quæ ſecundum Deum ſunt. Fiduciam Domini ſemper-acquirunt la- chrymæ, ſordidas cogitationes expellunt, nec proximare eas permittunt animæ compun- ctionè cordis habenti. In quã ſententiam pleraq; ſcribuntur etiã à Macario. Gregorius quo- que Nazianzenus vocat pœnitentiam baptiſmũ lachrymarum. Sic Abdias quoq; de quodã: Vberrimis, inquit, lachrymarum ſuarum fontibus itrerum baptizatur. Chryſoſtomus quoq; lachrymas vocat ſecundum Baptiſma. Sic& Gregorius Niſſenus: Lachrymarum, inquit, effuſio, baptiſmi vim habet: gemitusq́; reducit gratiam, quæ pauliſper exceſſerat. Iſidorus la- chryma, inquit, pœnitentiam apud Deum pro baptiſmate reputantur. Quamobrem& è ſcripturis,& ex conſenſu doctorum omnium Eccleſiæ, pars hæc pœni- tentiæ probari poteſt. Quãtum autem temporis ad eam requiratur, non videtur hominis eſſe definire. Præclarè enim ſcripſit Leo Pontifex, quòd miſericordiæ Dei nec menſuras poſſu mus ponere, nec tempora definire, apud quem nullas patitur venire moras conuerſio, dicente ſpiritu Dei per Prophetam: Cùm conuerſus ingemueris, tunc ſaluus eris. Et alibi: Dic tu ini- quitates tuas, vt iuſtificeris. Et iterum: Quia apud Dominũ miſericordia eſt,& copioſa apud eum redemptio. Sed& ante eũ Cœleſtinus Papa: Salutem, inquit, homini adimit, quiſquis mortis tempore pœnitentiam denegauerit,& deſperat de clementia Dei, qui eũ ad ſubue- niendum morienti fufficere, vel in momento poſſe non credit. Perdidiſſet latro in cruce prę- mium ad Chriſti dexteram pendens, ſi illum vnius horæ pœnitentia non iuuiſſet. Cuùm eſſet in pœna, promittit:& per vnius fermonis promisſionem, habitaculum Paradiſi promeruit. Vera ergo ad Deum conuerſio in vltimis poſitorum, mente potius eſt eſtimanda, quàm tem pore: Propheta hoc taliter aſſerente: Cùm conuerſus ingemueris, tunc ſaluus eris. Et xqualis eius Auguſtinus: Pœnitentia quamuis ſit exigui temporis, ſi intima cordis amaritudine agi- tur, non deſpicitur apud Iudicem iuſtum Deum, qui cordis ſecreta conſiderat. Non enim longitudinem temporis tantùm requirit Deus, quantum affectum ſynceritatis pœnitentis pẽſat. Et qui præcesſit hos Ioannes Chryſoſtomus, cũ eſſet hortatus populũ, vt ablueret pec cata, tum maxime, cum adhuc relicta eſſet quadrageſimé pars, ſubdit: Hoc autẽ dixi, nõ quòd ſolum rum onti- Dce lo. tem wam ando nühe derln aum) lauten ma dush lol ru dichg enree ſuiſeg K ls k facile ſ. lneri bem Pnng rec cle edsſci. con— i:nan m e m ndh. obl—onun, Culs Seſtit ocid Auiche. ciuh ic enim narl. rüihile dicat nam non vids Ee i)ra lach arum lam Satur.h im,( wuncio ſion—r:lictori e, cih celich Anf e kchr- mnanſ* riæ.M⸗ nt, Schrm mul ma ue pie per e not ani*ompul- .Ct Jus qpoo quq quoci yſo F Sds Clog rym mqu ſler P dorul- r,g 1excper. deti Iminiseit ecn Draras poll cont eo, Gien tt al*'ic tuh- t,9 loſanul 1a6, quldqlü = ad ſibur 41= latt Acruce oi uu== Cum ele ara= romeru ma huam ren t rquui dine anr 5 86 21 a dine „ Non el yœniitendh c lueret hes „. uc 1,n0 Ae er— ſolun DE CONFEEISSIONEF. 52 ſolum tanto tempore opus habet peccatorum correctio, ſed quia Dominum habemus miſę- ricordem& benignum,& non indigent magno tempore, tantùm magno feruore& ſobrie-⸗ tate ad ipſum accedamus, reiectis ſecularibus curis omnibus,& ſupernæ gratiæ innitamur. Nam& Niniuitæ tanta peccatorũ multitudine aggrauati, quia magnam& veram pœniten- tiam egerunt, non indigebant ampliori quàm trium dierum tẽpore ad prouocandam Dei bo nitatem,& irritandam, quæ aduerſus ſe lata erat, ſententiam. Et quid dico Niniuitas? Latro in cruce neq; vno die opus habebat: Et quid dico die vno?neq; breui hora. Tanta eſt erga nos Dei miſericordia. Nam vbi viderit voluntatis noſtræ firmũ propoſitum,& feruenti nos deſiderio ad ſe accedere, non retardat, neq; differt, ſed accelerat, ſuamꝗ́; ſolitam liberalitatem exhibens, dicit: Adhuc loquente te, dicam, Ecce adſum. Ac qui fuit omnibus his vetuſtior Cyprianus: Sed& in eodem articulo tẽporis cùm iam anima feſtinet ad exitum,& egrediẽs ad labia expirantis emerſerit, pœnitentiam clemenrtisſimi Dei benignitas non aſpernatur, nec ſerũ eſt quod verum, nec irremisſibile, quod voluntarium,& quæcunq; necesſitas cogat ad pœnitudinem, nec quantitas criminis, nec breuitas temporis, nec horæ extremitas, nec vi- tæ enormitas, ſi vera contritio, ſi pura fuerit voluptatũ mutatio, excludit à venia, ſed in am- plitudine ſinus ſui, mater charitas prodigos ſuſcipit reuertentes,& velit nolit Nouatus hæ- reticus, omni tempore Dei gratia recipit pœnitentes. Ac latronis nientionem faciens: Latro- cinium, inquit, damnationem meruerat& ſupplicium, ſed cor contritum pœnam mutauit in martyrium,& ſanguinem in baptiſin am. In momento impietas religionem, crudelitas induit pietatem,& ſtatim conſummatus ciuis ſanctorum& domeſticus Dei permiſſus eſt in re- gnum. Quos omnes ſecutus Iſidorus. In actione, inquit, pœnitentis, non tam conſideranda eſt menſura temporis, quam doloris, ſi quis circa finem ſuum per pœnitentiam deſinat eſſe malus, non ideò debet deſperare, quod in termino eſt vltimæ vitæ: quoniam Deus non re- ſpicit quales anteà fuimus, ſed quales circa finem vitę exiſtamus. Ex fine enim ſuo vnum- quemque aut iuſtificat aut condemnat. Sicut ſcriptum eſt: Ipſe iudicat extrema terræ. Et ali- bi: Vniuerſorum finem ipſe conſiderat. De Confeſione,& quæ illi reſpondet, Abſolutione. CAp. XL VII. Aeterùm in pœnitentia hominis Chriſtiani poſt lapſum, non ſolùm à peccatis ceſſa- tio continetur,& eorum deteſtatio, aut cor contritum& humiliatum, verumetiam eorundem ſacramentalis confesſio, ſaltem in voto, ſuo tempore facienda:& ſacerdo- talis, abſolutio. Nam cùm ſacramentum hoc medicina ſit à ſummo medico Chriſto inſtitu- ta, qui ſanitatem quidem ipſe confert, ſed in ea conferenda ſacerdotis vtitur miniſterio admodum etiam Origenes admonet, oportet nos morbum noſtrum corã eo„ qu Deus in curando eo vtitur, non celare ‚quẽ- o miniſtro Fortasſis enim, inquit, ſicut ij qui habent intus inclu- ſam eſcam indigeſtam, aut humores, vel phlegmata, ſtomacho grauiter& moleſtè imminen- tia, ſivomuerint, releuantur: ita etiam ij, qui peccauerunt, ſiquidem occultant& retinent in- tra ſe peccatum, intrinſecus vrgentur,& propemodum ſuffocantur à phlegmate vel humore peccati.Si autem ipſe ſui accuſator fiat, dum accuſat ſemetipſum& confitetur, ſimul euomir & delictum, atque omnem morbi digerit cauſam. Ac ne quis hoc de ea accuſatione confesſioneq́; dictum interpretetur, quæ coram Deo fi, ſubdit mox, tantummodo circumſpice diligentius, cui debeas confiteri peccatũ tuum. Proba prius medicũ, cui debeas cauſam languoris exponere: qui ſciat infirmari cum infirmante, fle- re cum flente: qui& condolendi& compatiendi nouerit diſciplinã, vt itademum, ſi quid ille dixerit, qui ſe prius& eruditum medicum oſtenderit,& miſericordem, ſi quid conſilij dede- rit, facias& ſequaris. Si intellexerit& prouiderit talem eſſ uentu totius Eccleſiæ exponi debeat& curari, ex quo fortasſis& cæteri ædificari potuerũt, & tu ipſe facilè ſanari, multa hoc deliberatione„& ſatis perito medici illius conſilio procu- randum eſt. Et alio loco: Si reuelauerimus peccata, non ſolum Deo, ſed& his qui poſſunt mederi vulneribus noſtris, atque peccatis, delebuntur peccata noſtra ab eo, qui ait: Ecce de- lebo vt nubem iniquitates tuas,& ſicut caliginem peccata tua. Quem ſequutus Pacianus: Rogo vos, inquit, fratres, per illum Dominum, quem occulta non fallunt, deſinite vulne- ratam tegere conſcientiam. Prudentes ægri medicos non verentur, ne in occul corporum partibus, etiam ſecaturos, etiam peruſturos. Meminimus quoſdam, remota etiam& verecundia membrorum, non erubeſcentes ‚ in ferro& cauterio,& grauisſima illa pulueris mordacitate, duraſſe: Er quantum eſt illud, quod homines præſtirerunt? Pec- cator timebit? peccator erubeſcet perpetuam viram præſenti pudore mercari?& ofſerenti manus Domino vulnera maleè tecta ſubducet? Et habet aliquid quod in illo erubeſcat, qui Dominum læſit. An ſic illi melius eſt perire, ne tu pudore timidus, ſine pudore moriaris, non faciens pudori locũ, plus de detrimento eius acquiras, cui pro te melius eſt perire? Quod ſi fratrum oculos erubeſcitis, conſortes caſuum veſtrorũ timere nolite. Auctor operis imper- fecti in Matthæum, Confesſio peccatorum eſt teſtimonium conſcientiæ timentis Deũ. Qui enim timet iudicium Dei, peccata ſua non erubeſcir confiteri: qui autem erubeſcit, nõ timet. Perfectus le languorem tuum, qui in con- tis quidem Ionæ cap.3. Op.· ſermo. de cana domini. Pœænitentes gra- tia Dei omni t8⸗ pore recipit. lſid de pænitem tibus capit.is. I. Regun, 2, 1⁰(.48. Confeſßio. Homil. 2. in Pſalm. 37. Confeſßio eui ſa⸗ cerdoti facienda. Homi. 1ꝰ in Cuc. In paraneſi ad pœænienliam. Lib. 2. de Pæni: kt nl. Caρ. 8. Coufcſiο ecca: torun. et teſti: monium con- ſcientiæ Deum timeniis. Iu cap. Mat. 3⸗ H om. cap.3. — — Cap. 47· NHom. z0. QLæſt. 44. In Pſalnr. 37. Lib. de pœniten tia Cap. ð⸗ Hier on. in Eccle. lo⸗ Aug. ſermo. 8. de tempore. Baſil in regula Monach. cap. 98. Lib. 40. 5on. 40 Et in quæſt. com pendioſis. 288. quæſt. confe ſſarius peritus quæ: rendus. Nom. 15. Cap.al⸗ Matib.3. ACk. 19. Teriul. de tri- ninate. Confe ſio inſti tuta a Chriſto. Matub. is. Matth. 18. Ioan. 20. Prouer.I3. Ab ſolutio igno⸗ rori peccat orum. Pſal. i8. Pſalm.eodem. ————————— D E CONFEESSIOGN E. perfectus enim timor ſoluit omnem pudorem. IIlic enim turpitudo confeſsionis aſpicitur. vbi futuri iudicij pœna non creditur. Nunquid neſcimus, quòd confeſsio peccatorum habet pudorem,& quia hoc ipſum erubeſcere pęna eſt grauis? Sed ideo magis nos iubet Deus con- fiteri peccata noſtra: vt verecundiam patiamur pro pœna. Nam& hoc ipſum pars eſt iudicij: é miſericordia Dei, quem toties ad iracundiam excitauimus, ſinfficit ei ſolus pudor pro pena. Chryſoſtomus Genefim explicans: Confesſio, inquit peccatorum, ablutio eſt delictorum. Vnde cum Lamech ille ſuis mulieribus cædes à ſe commiſſas detegere,& confiteri non re- fugit, quali erimus venia digni, ſi ei qui omnia noſtra nouit delicta confiteri nolumus pecca- ta. Eundem de Lamech homicidio locum tractans I heodoritus. Pœna tamen, inquit, euaſit propter confesſionem,& contra ſe ferens ſententiam euitauit ſententiam diuinam. Sic& Ambroſius: Plurimum reo ſuffragatur verecunda confesſio:& pœnam, quam euitare defenſione non poſſumus, pudore ſubleuamus. Et alio loco: Oſtende medico vulnus tuum, vt ſanari posſis:& ſi non monſtraueris: nouit. Sed à te expetit audire vocem tuam. Neque disſimilia ſunt, quæ ſcribit Hieronymus‚illud enarrans ex Ecclefiaſte: Si mo⸗ morderit ſerpens in ſilentio, non eſt amplius habenti linguam. Si quem, inquit, ſerpens Diabolus occultè momorderit,& nullo conſcio eum peccati veneno infecerit, ſi tacuerit, qui percuſſus eſt,& non egerit pœnitentiam, nec vulnus ſuum fratri& magiſtro Voluerit confi- teri, magiſter, qui linguam habet ad curandum, facilè ei prodeſſe non poterit. Si enim erube- ſcat ægrotus vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina, non curat. Et xæqualis eius Au guſtinus: Quomodo poteſt medicus vulnus ſanare, quod ægrotus oſtendere erubeſcit? Deus confesſionem noſtram deſiderat, vt iuſtam habeat cognoſcendi cauſam. Gregorius quoque Pontifex: Quid eſt ergo peccatorum confesſio, niſi quædam vulnerum ruptio 2 Quia pec- cati virus ſalubriter aperitur in confesſione, quod peſtiferè latebat in mente. Ante quem etiam Baſilius: Confesſio, inquit, peccatorum hane habet rationem quam habet vulnus aliquod corporis vel pasſio, quæ medico demonſtranda eſt. Si ergo non omnibus„ qui vitia vel vulnera corporis ſui reuelat, nec quibuſſibet, ſed iis tantummodo, qui ſummæ petitiæ teſtimonium habent,& curæ ac medelæ diſciplinam, ita confesſio peccatorum fie- ri debet apud eos tantummodò, qui curare hæc præualent,& emendare ſecundum quod ſcrĩ ptum eſt: Vos qui fortiores eſtis, infirmitatem infirmorum portate, hoc eſt auferte Kex- portate per curationem. Et in eodem libro aliquanto antè. Neceſſarium, inquit, videtur lis, quibus diſpenſatio myſteriorum Dei commiſſa eſt confitenda eſſe peccata. Sic enim& ij, qui antiquitus pœnitebant, inueniuntur apud ſanctos, confesſi eſſe peccata ſua. Scriptum eſt in Euangelio: Quia Ioanni Baptiſtæ confitebantur populi peccata ſua:& in Actis Apoſtolo- rum Apoſtolis ij, qui baptizabantur. Ex quibus verbis colligere licet, quanta ſit confesſionis antiquitas, quam à Domino inſti⸗ tutam eſſe ſeribit Tertullianus, ac Eccleſiæ conſenſus obtinet. Videtur autem illis verbis in- ſtituta, quibus Petro cæterisque Apoſtolis ligandi ſoluendiq́;, remittendi, retinendiq́ue pec- cata, poteſtas à Chriſto conceſſa eſt. Qua vti quemadmodum potuerint Apoſtoli, vel etiam nunc posſint eorum ſucceſſores, intelligi non poteſt, niſi prius cognouerint, cuius generis ea peccata ſint,& quæ medicina ſit illis adhibenda. Rectè dicitur à Sapiente: Qui iudicat quod nouit, iuſtitiæ iudex eſt. Verum eſt& illud, quod ex Hieronymo proximè citauimus, quod ignorat medicina, non curat. Cuùm itaque ſacerdos,& iudex vice Chriſti ſit,& medicus ab ipſo conſtitutus, quomodo aut iudicabit de incognitis, aut morbum, quem cuiuſmodi ſit ignorat, curabit? Deinde verò non ſola remittendi, verumetiam retinendi, neque ſola ſol⸗ uendi, verumetiam ligandi poteſtas illi data eſt. Quid autem retinere, quid remittere, quid ligare, quid ſoluere debeat, quis ſcire poterit, ſi non fuerit illi vulnus indicatum, ſi pecca- tum non fuerit manifeſtatum? Ac fatendum quidem eſt, quod ab ignotis etiam nonnun- quam ſacerdos abſoluit, ſed non ab his tamen, quæ ſciens aliquis proferre nolit, verum ab iis, quæ vel peccata eſſe neſcit, vel eorum reminiſci nõ poteſt. Verum eſt enim quod ait Pro- pheta: Delicta quis intelligit? Neq; rarò fit, vt etiam grauia peccata per ignorantiam com- mittantur. Quin& illud ab eodem Propheta non ſine cauſa dictum eſt: Ab occultis meis munda me. Quamobrem ad ea manifeſtanda, quæ vel eſſe peccata neſcimus, vel memoria non tenemus, nemo fuit vnquam obligatus. Non eſt iraque dubitandum, quin ſicut abſolutio à Deo eſt inſtituta, ita& confosſio, quæ fit per peccatorum enumerationem Dei miniſtro ſacerdoti facta. Quæ duo ita ſibi mutuo reſpondent, vt vbi non eſt confesſio, ibi nulla eſſe posſit abſolutio. Sed ſi quis alium ſcriptu- rarum locũ à nobis exegerit, vbi Chriſtus confesſionem preceperit, præterea, quæ per nos adducta ſunt, ad Petrum& ad reliquos Apoſtolos dicta, ab eo vicisſim exigere licebit, vt& ipſè locum oſtendat, vbi primùm Eccleſia confesſionem præceperit. Quod cùm graue mul- tis onus videatur, certè nemine præcipiente ſuſceptum à fidelibus vltrò fuiſſe, veriſimile non eſt. Quin& illud difficile eſt creditu, hominis alicuius auctoritate ad hanc rẽ tam grauem fi- deles, adigi potuiſſe. Atqui oſtendi non poteſt, quòd ea fuerit ab Eecleſia inſtituta, cum ab ipſis Apoſtolorum tẽporibus ad hæc vſq; noſtra in vſu ſemper fuerit. Ex quo colligere licet, 6 quòd 1 r rrch 47 1 nulgake 2 SoXDI erlch me nglls oten rln üll- älhe Kore ees Keorü uh beſt anp lia dudh eed mne ſmm zeim amte un Rdia Im wemd ch dh WNe feltes 1ne Pre auo it Den dagn erra, Ehr um dn 5 ec ») Kriſto ten mmco dm luee ät ian n Uüse üg Dqus ne mul 5 frin e lluls e 4 klater 1 adco n d.Sid n enlhe. txou in i eeru e 7Den regof e Iuoqh ur Dun nté. ☚ quem uam h ryulna m om is, Ju odo 1 umnr 0pecç, Sumft. cundd ziodſcj eſt alt=&ex. n, ind a vident ata. em Kij Aſua. Errtume n 3— cfole nIDrro inl tem i erbäöir retin— ue pe⸗ poſt— eleiin n, cuſ==:nerbe LL ecat quo de cit aus,qul Ifit, edics uem un ſmodii di, Nx+† fokl uid Stere,o gicat K peca ris Cſ nonnli re 3— verum nim daitbh jgnot iam col- 24 ultis N imuelmemoc ddraue, iiimilen DE CONPPESSIONE. quòd viua voce proculdubiò fuerit à Chriſto tradita, cuius multèò maxima dictorum& fa- ctorum pars mandata ſcripturis nõ eſt. Clemens Petri ſucceſſor hanc Petri doctrinam fuiſſe refert, quam illum à magiſtro ſuo Chriſto accepiſſe dubiũ non eſt, vt ſi fortè alicuius cor vel liuor, vel infidelitas, vel aliquod malum latenter irrepſerit, non erubeſcat, qui animæ ſuę cu- ram gerit, confiteri hæcei, qui præeſt, vt ab ipſo per verbum Dei,& conſiliũ ſalubre curetur. Quo facilius autem perſpici posſit, eum de occultis peccatis loqui, ſubiũgit hæc verba. Abii- cie da prorſus è corde eſt omnis intrinſecus latens amaritudo peccati, ſi qua fortè ex deſide- riis iniquis, velut ex cibis noxiis, congregata eſt. b Iam illis verbis: Confitemini alterutrum peccata veſtra: non tam inſtitutam à Iacobo& praceptam ſacramentalé confesſionem, quàm eam, què pridẽ inſtituta eſſet& præcepta, pro- mulgatam, rectè viri quidam pij& docti exiſtimauerunt. Neq; mouere quenquam debet Vox hæc alterutrũ, vt putet eam ad ſacramentalè confesſionem, quæ ſacerdoti fit, referri non poſſe. Vir fuit excellens& doctrina& vitæ ſanctimonia Hugo de ſancto Victore, Bernar- di æqualis: is cùm adduxiſſet hunc Iacobi locũ: Quid eſt, inquit, alrerutrũ? Ac mox reſpõdet: non ſolùm homo Deo, ſed inter vos alter alteri, homines hominibus, oues paſtoribus, ſubie- cti prælatis, ij qui peccata habẽt, iis qui peccata dimittere poteſtatẽ habent. Et certè cõmunis hoc loquendi mos obtinet, vt dicatur aliquãdo ab Epiſcopo, ſiue eius Vicario: Confiteare cui vis. Quæ tamen verba non ita accipiuntur, quaſi nõ ſacerdotibus etiam confitendi poteſtas permiſſa ſit: verùm illud cõcedi verbis iis videtur, vt non proprio ſacerdoti, cui iure tenetur, verũ cuicunq; velit alij, modò ſacerdoti confiteri posſit. Conſtat hoc, Iacobum nõ prius hæc verba protulitle, Confiteamini alterutrum, quàm presbyterorum feciſſer menrionem, vt ex vi cuiuſdã conſequenriæ de illis dicta videantur. Inter opuſcula quæ adſcribuntur Auguſti- no, extant etiam duo de viſitatione infirmorum: In eorũ altero ſcribit his verbis: Sunt qui- dam, qui ſufficere ſibi ad ſalutem autumant, ſi ſoli Deo, cui nihil oceultum eſt, quem nullius latet conſcientia, ſua confiteantur crimina. Nolunt enim aut erubeſcunt ſiue dedignantur oſtendere ſe ſacerdotibus, quos tamen inter lepram,& lepram diſcernere per legiſſarorẽ con ſtituit dominus. Sed nolo, vt ipſa decipiaris opinione, quatenus confundaris confiteri coram Domini vicario, tabeſcens præ rubore, vel ceruicoſus præ indignatione. Nam ipſius humili- ter ſubeundum eſt iudicium, quem Dominus ſibi nõ dedignatur vicarium. Ergo ad te venire roges ſacerdotem,& fac ipſum conſcientiarum tuarum penitus participem. Nolo ſeducat te ſomniantiũ illa ſuperſtitio, quæ in viſitando confirmat, quia ſaluat, ſacerdote inconſulto, ad Deũ peccatorum confesſio. Nos autem non denegamus, quin ſit ad Deũ frequenter con- ferenda peccatorũ confesſio. Beatus enim qui tenebit& allidet paruulos ſuos ad petrã, petra auté Chriſtus eſt: Sed teſtamur,& teſtatur illud ſana doctrina: Ne tibi applaudentiũ faueas auribus, quoniam prius eges ſacerdotis, qui mediator ſit ad Deum tuũ, ſalubri iudicio. Alio- qui& ſub lege& ſub gratia, Ite,& oſtendite vos ſacerdoribus, reſponſum Domini quo- modo conſummaretur? Confitemini alterutrum peccata veſtra, quomodo compleretur? Er- go cicatricum tuarum arbiter, Dei vice presbyter adhibeatur,& reuela ei vias tuas,& ipſe tibi exhibebit antidotum reconciliationis. Beda quoq; diligens Auguſtini ſectator, verba hęc Iacobi itidem de ſacramentali confesſione interpretatur, quam eſſe neceſſariã cùum alio quo- dam in loco, tum in libro quinquaginta homiliarum, teſtatur Auguſtinus, dicens: Qui poſt vxores veſtras vos illicito concubtu maculaſtis, ſi præter vxores veſtras cum aliqua concu- buiſtis, agite pœaitentiam, qualis agitur in Eccleſia. Nemo ſibi dicat, occultè ago, apud Deũ ago, nouit Deus, qui mihi ignoſcit, quia in corde ago: Ergo ſine cauſa dictum eſt: Quæ ſol- ueris in terra, ſoluta erat in cœloergo ſine cauſa ſunt claues datæ Eccleſiæ Dei? Fruſtramus Euangelium Dei, fruſtramus verba Chriſti, promittimus vobis quod ille negat, nénne vos decipimus. Sed hæc de necesſitate, vtilitateq́; confesſionis, aut re, aut ſaltem voto, deq́ue eo quod a Chriſto ſit inſtituta, dicta ſufficiant. Cæterum confesſioni reſpondet abſolutio. Ac illa quidem præcepta eſt omnibus, ſiue ij& clero ſint, ſiue è populo. Qmnes enim peccauerunt,& egent gloria Dei. Ius autem ligandi& ſoluendi, ſicut ab Ambroſio quoq; ſcriptũ legimus, permiſſum eſt ſolis ſacerdotibus. Quam- obrem craſſus eſt error eorum, qui dicunt non magis abſoluere ſacerdotem, aut epiſcopum, aut Papam, quàm vel mulierem, vel puerum(addere debebãt pſfitacum quoq;, nà& is æquè vt puer, aut mulier doceri poteſt vt dicat, ego te abſoluo) At non ita Ioannes Chryſoſtomus, vir non doctrina magis, quàm vitæ ſanctitate conſpicuus, qui vel hoc nomine ſacerdotij di- gnitatem cuiuis alteri anteferendam eſſe cenſet, quod terreſtres dignirates habent quidem Vinculi poteſtatem, ſed in corpora tantùm: At ſacerdotũ vinculum ipſam etiam animam at- tingit, atque ad cœlos vſque peruadit, vſque adeò, vt quæcunque infernè ſacerdotes confe- cerint, illa eadem Deus ſupernè rata habeat, ac ſeruorum ſententiam Dominus confirmet. Quam poteſtatem non modò nullis regibus& principibus, verùm ne ipſis quidẽ angelis, aut archangelis datã eſſe dicit: Et alio loco. A terra, inquit, iudicãdi principalẽ auctoritatè ſumit clũ. Nam iudex ſedet in terra, Dominus ſequitur ſeruũ,& quicquid hic in inferioribus iudi carit, hoc ille in ſuperius cõprobat. Itaq; medius ſtat ſacerdos inter Deũ& naturã humanã. N De qua claꝛens epift.: Tacob. y. Lorus de confeſf. explicatur. Rugo lib. 2. de ſacramentis, Par. 14cap. i. Augufi. cap. 4. Deutero. 17. Pſalm. ijs. 1. Coriuth. 18⸗ Lucæ 1). Iacob z. Beda in Ia- cobum. Aug · hom. 48. Marc. 19. Maith. 26. Ab ſolutio pet- catorum ſelius ſacerdotis& non laici eſt. Kom. z. Ambro. lib. i. de pænit. cap. ꝛ. Chpſ.lil. z. de ſacerdotio. Jacerdotalis di⸗ gnitas, quæ æni⸗ md etiam attin: grtt, ſecularibus d gnitatibus præfertur. Canone 1e.in Matth. De verbis Eſciæ Audi Domiuas —— 8 1 t 1 I I 3 1 f 1' ¹ 1 1 1 1 * 1 I f f ———— ———————— —— —J——————— Cap. 47. D E SATISFACTIONE. alloquens ita dicit: O in nuncupatione noui nominis felix Eccleſię fundamentum, dignaq́; ædificatione illius petra, quæ infernas leges& tarrari portas, & omnia mortis clauſtra diſſolueret: ô beatus cæli ianitor, cuius arbitrio daues xterni aditus traduntur, cuius terreſtre iudicium preiudicata auctoritas fit in cœlo, Vt quæ in terris, aut lis gata ſint, aut ſoluta, ſtatuti eiuſdem conditionem obrineant& in cœlo. Abſolutionis Ex quibus verbis illud ſimul diſcere poſſumus, quse ſit abſolutionis vis, neque enim hoc eſt V ziei abſoluere, quod nonnulli ſomniant, abſolutum oſtendere, ſed quod dixit Chriſtus peccata remitrere ſimul etiam à pœnis, quæ illis debentur ſoluere. Quod prius in terris, quam in Op lib:repiſz. cœlis fieri etiam Cyprianus indicat, dicens: Cùm permiſerit ipſe, qui legem dedit, vt ligata zrmnunbinen a eſſent, ſolui autem poſſent illic, quæ hic prius in Eccleſia fol- Bernar, erm.. in terris etiam in cœlis ligat in die betri uerentur. Quos ſequutus Bernardus, de Petro ſcribens, ait, quòd claues regni cœlorum tam & Pauli. ſingulariter accepit, vt præcedat ſententia Petri, ſententiam cœli. Ac ipſe quidem hoc au- toritate ſua Deus efficit, ſed in ea tamen re miniſterio ſacerdotis vtitur. Itaque quicquid eius ſacerdos facit, non ſua propria, ſed à Deo ſibi cõceſſa poteſtate facit. Hunc errorem no- taſſe videtur Ioannes Chryſoſtomus, his verbis: Corporis lepram purgare, ſeu verius di- De qua Hilarius quoq; Petrum han cam non purgare quidem, ſed purgatos probare, Iudæorum ſacerdotibus ſolis licebat: Neq; neſcis quanta cum ambitione, quanto cum ſtudio, ac concertatione ſacerdotalis dignitas id temporis acquirebatur. At vero noſtris ſacerdotibus non e Hori lepram, verum animæ ſordes, non dico purgatas probare, ſed purgare prorſus conceſſum eſt. Et in Leuiticum ſœri- L4æſe. j. bens Theodoritus. Quemadmodum Sacerdos lepra diſcernit, ita peccatorum animæ lu- dicem ipſum eſſe oportet. Abſolerennn Ante quadringentos plus minus annos fuerunt, qui abſoluere interpretarentur, abſolu- Shaſernas tos oſtendere. Sed eos viri pij& docti, Hugo,& Richardus de ſancto Victore grauiter ad- be lib.3.de modum reprehendunt. Ille quidem his verbis: Non dicit quodcunq; ſolueris, hoc eſt, vt fatramentis illi aiunt, ſolutum oſtenderis, fuit ſolutum, ſed erit ſolutum: quia ſententiam Petri non prę- pari ⅜ν. cedit, ſed ſubſequitur ſententia cœli. c interiectis nonnullis, de eo quod commune fuerit Toan 20. hoc omnibus Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus, quoniam omnibus ipſis dictum eſt: Acci- Richard ca.:. de pite Spiritumſanctum, quorum remiſeritis,«c. continenter ſubdit: Vbi dixit: Si oſtende- e hanwaeu ritis, fuit: Nuſquam dixit hoc: ſed dixit: Si feceritis, erit. Richardus autẽ etiam acrius: Extat, inquit, quorundam de poteſtate ligandi atque ſoluendi ſententia, vt ridenda videatur po- tius, quàm refellenda. Putant enim& prædicant, ſacerdotes non habere poteſtatem ſoluen- di& ligandi, ſed oſtendendi homines eſſe ſolutos ſiue ligaros. Sed nunquid Dominus dicit: Quodcunque ligatum oſtenderis, erit ligatum,& quodcunque ſolutum oſtenderis, erit ſo- lutum? Non oſtendendi aliquem ligatum aut ſolutum, ſed ipſa ligandi ſoluendiq́; poteſtas ſacerdotibus à Chriſto data eſt, quæ clauium nomine appellatur. Scimus autem, quòd cla- Ctucsre⸗ uis inſtrumentum eſt, quo oſtium aperitur& claudirur. Regni autem cœlorum oſtium per gncel. peccatum clauditur,& quo ad maculam,& quo ad pœnæ reatum. Clauium itaque nomine Senne poteſtas ſignifcatur, qua obſtaculum eiuſmodi remouetur. FIæc poteſtas eſt in ſumma tri- peccatum. nitate per auctoritatem, vt rectè penes illam dicatur eſſe clauis auctoritatis: in Chriſto ho- mine fuit hæc poteſtas ad remouendum prędictum obſtaculum per meritum pasſionis, quæ etiam dicitur ianuam aperire,& ideò dicitur à quibuſdam habere claues excellentiæ: Quo- niam verò ex latere Chriſti dormientis in cruce ſacramenta fluxerunt, quibus Eccleſia fa- bricata eſt, ideò in ſacramentis Eccleſiæ manet efficacia pasſionis: propterea miniſtris etiam Eccleſiæ, qui ſunt diſpenſatores ſacramentorum aliqua poteſtas ad prædictum obſtaculum remouendum eſt collata, non propria, ſed diuina virtute,& merito pasſionis Chriſti, clauis Eccleſie& hæc poteſtas metaphoricè dauis Eccleſiæ dicitur, quæ eſt clauis miniſterij. Clauis aucto- iriplex. ritatis eſt penes Deum trinum& vnum: clauis excellentiæ penes Chriſtum hominem, cu- ius pasſionis merito, quæ clauſa fuerat anteà, nobis ianua regni cœleſtis eſt aperta. Clauis miniſterij eſt penes ſacerdotes, qui poteſtate vtuntur ligandi& ſoluendi ſibi à Chriſto con- ceſſa. Sed hac de re ſatis. De Satisfactione. CAp. XIL. VIII. Fere in M Ae Ertia pœnitentiæ pars eſt ea, quam Tertullianus confesſione diſponi ſcribit, Satiſ- pœnitentia. factio, quam ſi quis malit ſequelam appellare, nulla eſt litigandi cauſa. Nam quæ prę- Fhes ane cedebat olim abſolurionem, nunc ſequi plerunq; conſueuit. Fit autem ſatisfactio per equc a dicttur....„...... 1—..·— 1 Srlsfatkon jeiunia, eleemoſy nas, orationes,& alia pia ſpiritualis vitæ exercitia. Quod etiâ indicat Chry⸗ opera G ef- ſoſtomus, cum ait: Si oraueris& ieiunaueris,& eleemoſynã iuſtè feceris, compleſti pretium *...*.—.* ·. 5..2 4 P 2 Heia v„ redemiſti peccata tua, remiſſa ſunt crimina, reparata eſt vita tua: Auguſtinus quoq; pro quo- hr)ſoſt. Tom.5z. 1.......... F..42. nande he tidianis, inquit, peccatis ſacrificia eleemoſynarum, ieiuniorum,& orationum, quiſq; pro ſuis nitentia. viribus offerre non ceſſet. Fit autem hæc ſatisfactio non pro pœna æterna, quæ vel ſacra- Seüno⸗enes mento, vel ſacramenti voto vnà cum culpa remittitur, verùm pro pœnatemporali, quæ vt ſa VIIm......—.1 1...— cræ literæ docent, non tota ſemper(vt in baptiſmo fit) dimittiturillis, quę gratiæ Dei, quã ac- ceperunt, ingrati, Spirirumſanctum contriſtauerunt,& templum Dei violare nõ ſunt veriti- Diximus Lgem. b urt n Donon! ſcib n 2 liton cesl- irt 2 ub ag p ws emit 3 5.) jln Sdol ag wce cln te. gm aoc Nin uen im püemn Imn mmde N ctigi M mua . dma ae Aitore aub Tenc lune i, fin eme itar,, Che fechn 1 s kä knn. Ine entit nbe imm ung tado. 1 on Kin⸗ lic Kihor de rerd Nor 7 ae I rnen Aum da == hocan 5 uicu m rem an. d, Aeriusa ls=at: Na 6ra, gnita „ſann aum LR um ſc orn nimalu taro, ablon uiter a lue 0C e m lam non 5 1c0 a nne fuei did u mrelt:Aco dix oſtend lam Tus:En end Seaturp- otel ann ſoluer id Iua nus dic dſtel⸗ als, erit due ² 3; potei sad a quodc lorſe pttiumy — —½ 2 um Ke noni seſe aummal is: hriſtoh tun* afionib= excq, tix qui nadcclelu rea iſſttiseu Itl bſtacl- pas lis Chi erij. auls ac- um minem, eſt„Ata⸗ C o kriſtoa 01 EA ibit, uſsm que ite tisfacti J dicat( 0= ſti preu⸗ ls q; proc un= ifG; Pru velb con 2 DE SATISFACTIONL. 74 Diximus initio cùm de ſacramentis agere cœpiſſemus, quod baptiſinus fidei, eonfirm atio ſpei Euchariſtia charitatis eſt ſacramentum, pœnitentia vero refertur ad iuſtiriam, maximè in ea parte quę dicitur, ſatisfactio, quę videtur iniuriæ illate qua dam eſſe recompẽſatio. Iam enim baptizatis non perinde facilis, neque tam liberalis& gratuita via patet ad miſericor- dià diuinam, quàm fuit ipſis baptiſmus, quem qui ſuſcipiunt, nulla requiritur ab eis ſatisfa- ctio. Sic enim ſcriptum eſt ab Am broſio: Gratia Dei in baptiſinate non quætrit gemitum, aur planctum, aut opus aliquod, niſi ſolam ex corde profesſionem, verùm quia grauiter deli- querant non recipiendo promiſſum Dei:& quia, quæ grauiter peccantur, non niii fletu & gemitu ad veniam pertingunt, ne ideò, illos non poſſe iam accipere miſericordiam pu- tarent, quia dolere illos non videbant. Oſtendit hoc inter primordia fidei non requiri: Donum enim Dei gratis donar peccata in baptiſmmo. In quam ſententiam etiam pleraque ſcribuntur à Gregorio Nazianzeno. Et ante eum Arnobius Nouatianum alloquens: Tu dicis, inquit, qui adhuc non ſunt redempti, ipſi poſſunt ad indulgentiam per pœæniten- tiam peruenire. Nos dicimus, illi per fidem ſolam ad Indulgentiam attingunt. Iſtt au- tem qui iam redempti ſunt non per fidem ſolam, quia ĩam crediderunt. Sed per pœniten- tiam peruenerunt ad miſericordiam Saluatoris. Contra igitur eſt in hoc peenitentiæ ſacra- mento. Quantò enim grauius peccat homo fidelis per baptiſmum Chriſto ſemel incorpo- ratus, tantò maior illi difficultas impendet in miſericordia diuina impetranda: Vt iure merito Gregorius Nazianzenus,& eum ſecutus Ioannes Damaſcenus verè laborioſum ba-⸗ ptiſmum, pœnitentiam appellauerit. Iuſtum itaque eſt, vt ipſe à ſe peccati pœnas exigat, vt illud impleatur quod ſcriptum eſt: Pro menſura peccati erit plagarum modus. Et alio lo= co: Quantùm ſè glorificauit& in deliciis fuit, tantum date ei tormentum& luctum. 8i magnus eſt lapſus tuus, dicit Chryſoſtom. maior ſit lachrymarum tuarum torrens. Orandi plaga, dicit Ambroſius, alta& prolixa opus eſt medicina. Et ante vtrunque Cyprianus, Quàm magna deliquimus, tam granditer defleamus: Alto vulneri diligens& longa me- dicina non deſit, pœnitentia crimine minor non ſit. Et ſecutus eum Auguſtinus. Non ſufficit mores in melius commutare,& à factis malis recedere, niſi de iis etiam quæ facta ſunt ſatisfiat Deo, per pœnitentiæ dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis 9a- crificium, cooperantibus Eleemoſynis. Et eum ſecutus Puſebius Emiſſenus: Non putemus tam facilè remitti poſſe iniuſta ſemel crimina,& profundo vulnere in animæ ipſius impreſ- ſa viſceribus. Multo opus eſt fletu, multo gemitu, multo dolore cordis, ad ſanandos ipſius cordis dolores. Tota inſiſtendum eſt ſpiritus contritione, vt vetuſta mala, tan- quàm ſagittæ de conſcientia euellantur. Non ſufficit ſummis labiis dicere: Peccaui: par- ce, remittte. Saul dicebat: Peccaui, ſed non obtinuit illam veniam, quam Dauid vna pœnitentiæ voce promeruit. Et hoc quare? Quia confesſionem nuda magis verba, quàm Veri gemitus exprimebant. Quia non compenſabat magnitudinem criminis lenta humi- liatio ſupplicantis. Nec leui agendum eſt contritione, vt debita illa redimantur, quibus mors æterna debetur. Non tranſitoria opus eſt ſatisfactione pro malis illis, propter quæ paratus eſt ignis æternus. Quæ omnia verba repetit Cæſarius in ſuis Homiliis. Et ite- rum Homilia decima: Ieiunia ac vigiliæ, ac ſanctæ afflictiones, humiliata corda mace- rant, ſed maculata corda purificant, membris ſubtrahunt fortitudinem, ſed conſcientiis addunt nitorem. Nihilominus de contritipne animi redimuntur crimina voluptatum. Per duræ crucis exercitia, decepta dudum carnis gaudia puniuntur. Ac ſic mortificatione præſenti, fituræ mortis ſententia præuenitur,& dum culpæ auctor humiliatur, culpa conſumitur, dumque exterior afflictio voluntariæ diſtrictionis infertur, tremendi iudicij offenſa ſedatur,& ingentia debita labor ſoluit exiguus, quæ vix conſumpturus erat ignis æternus. Tractantes ergo cauſam ſalutis noſtræ, faciamusintra nos, quod circa nos facere ſolent Medici, fi læſura aliqua vel querela in prima corporis cute ſentitur, curatio medicamenti blandioris apponitur: ſi verò in osfibus vulnus abſconditum, aut in viſcera profunda immerſum eft, auſteriorem& fortiorem poſcit vis occulta medicinam, vt vlce- ris magnitudo aut ſectione, aut exuſtione ſuipercuretur,& dolor dolore pellatur. Simi- lis ratio eſt in agritudine hominis interioris adhibenda, ſi leuia ſunt fortaſſe delicta. Ver- bi gratia: Si homo vel in ſermone, vel in aliqua reprehenſibili voluptate, ſi oculo peccauit, aut corde, verborum& cogitationum maculæ quotidiana oratione curãdæ,& priuata com⸗ punctione tergendæ ſunt. Si vero quiſquam conſcientiam ſuam intus interrogans, facinus aliquod capitale commiſerit, aut ſi ſidem ſuam falſo teſtimonio expugnauerit, ac ſacrum Veritaris nomen periurij temeritate violauerit: Si veram baptiſmi tunicam cœno comma- culati pudoris infecerit, ſi in ſeipſo nouum hominem nece hominis occiderit, ſi per au- gures& diuinos atque incantatores captiuum ſe diabolo tradiderit: hæc atque huiuſimodi commiſſa expiari penitus communi& mediocri, vel ſeereta ſatisfactione non poſſunt, ſed graues cauſæ, grauiores& acriores publicas curas requirunt, vt qui cum plurimorum deſtru ctione ſe perdidit, cum plurimorum ædificatione ſe redimat. Homo enim ſeipſum decipit, ſi quum in medullis feruere ſibi ſenriat morbum, per ſuperficiem corporis molle deducat N 2 Vnguen- chrſin Ferms. de pa nit eniia Tona.. Ambr.in cap. tjs ac Roꝛn. In Orat.· in ſau: cta lun, inaria. Arnob in Pſalm. 166. reg. in orat in ſanètum lauacr⸗ Pænitentia labo- rioſus baptiſmus. Daniaſ. lib. 4. cap. 10. ſuæ T heol. Ad vi ginem lap ſam cap. 8⸗ Heut. 25. ApP9c. 18. Chr)/. hom. 22. ad populum Antiochen. In ſemone de apſis. In lib. 0 homil. hom il. vltima. En ſe/* on. 5. ad Monachos⸗ Homil.33. Homiuem inte⸗ riorem& exte⸗ rioren ſnrilis cu: curandi ratio. ——Q—öᷓöJ—:rõ— Cap. 48 DE SATISEACTIONE. tus in præclaro illo libello, quem inſcrĩpſit diuinorum Decreto- vnguẽtum. Sic& Theodori ecreto tiſmum fiunt vulnera, medicabiliæ Theodo. eap. de s in præcl 85 rum epitome. Sunt ergo medicabilia eriam, quæ polt dap pænitenti. 18 f1 ras. 198. 8 autẽ non, vt olim per ſolam fidem data remisſione, ſed per multas lachrymas,& fierus,& lu- Abſolui qui ctus,& ieiunium,& orationẽ,& laborem, facti peccati quatitati commoderatum. Qui enim non poſſunt. non ſic affecti ſunt, eos nec admittere quidem didicimus, nec diuina, ſunt eis manu inpar- eaor tienda. Nolite, inquit, ſanctum dare canibus, nec margaritas porcis- Lib. 2 ap. n. Et aliquot ſeculis ant Clemens. Quod eum qui dereliquit, oportet proprij delicti pudore conſt. Apoſtolie. affici, ſatis demonſtrat ſermo Moſis pro Maria dictus, quando rogabat, vt ei peceatum re- peccati royri mitteretur, ait enim Deus Moſi: Si pater eius ſpuiſſet in faciem illius„ nonne verecundia pudore afpti afſecta eſſet? ſeptem dies eiiciatur extra caſtra,& poſteà ingrediatur, idem nos facere de- aporiet. bemus,& eos qui ſe peccatorum pœnitere dicunt„ ſegregare per certum tempus ſecun- dum proportionem peccati, deinde pœnitentia peracta recipere, tanquam patres filios. Cap.·2. Et poſt aliqua interiecta. Nolite pro omni peccato candem ſententiam ferre, ſed vni- Satixfactio ſen cuique propriam pœnam ſtatuite cum mulrta prudentia, iudicantes fingula delicta parua Peierene ac magna, atque aliter quidem xſtimabitis peccatum operis, vel ſermonis, aliter propoſiti ponenda. Cap. 78. Fatisfaclio du 85 lex. Matth.6. In Pſalnn. 42- Jatitfactio- nis vſus. 1. Pet. 2. Matth. is. Greg.lib.. in li- brum Kegataß. 4 · 1. Regum* Ron. 8. Colloſſet. velconuicij vel ſuſpitionis. Atque alios quidem minis ſubiicies, alios ſubſidiis pauperum, alios ieiuniis affliges, alios ſegregabis pro delicti magnitudine Nam lex quoq; non omni- bus delictis eandem pœnam decreuit, ſed aliter puniebat: quæ in Deum,& qus in ſacerdotè, & in ſacrum,& inhoſtiam commitrebantur: aliter quæ in Regem& Principem, atque ea queæ in militem,& in ſubditum xæqualem, ſiue quæ in ſeruum, vel in bona, vel in bruta delinquebantur. Et rurſum non erat eadem ratio peccati in parentes, atque conſangui- neos,& non eodem modo vindicabantur, quæ ex propoſito fiebant,& quæ caſu, atque illis quidem mors per crucem, vel per lapides pœna ſtatuebatur, iis multa vel verbera vel talionis pœna. Quare vos quoque diuerſis delictis diuerſas pœnas imponatis, ne fortè ali- qua iniuria interueniens, prouocet Deum ad iram. Dain ſi quod iniuſtum iudicium exerce- bitis, eius à Deo mercedem capietis, ſicuti enim iudicio iudicatis, iudicabimini. Extat liber qui Spirituale pratum inſcribitur quem Sophronio Ioannes Damaſcenus& Euſtachius in ſecunda Nicæna Synodo, Photius autem Ioanni Moſcho, quem Latinè dicere posſis Eui ratum, tribuerat: vbi memoratur Ioannes Abbas Monaſterij Gigantum, ſic peccatoré quen- dam allocutum eſſe: Sicut multa& varia ſunt vulnera, ita quoque varia ſunt& plurima me- dicamenta, Sed tu ſi curari vis, dic mihi in veritate opera tua, vt& ego congrua illis adhibeã medicamenta. Aliter enim curatur fornicator, aliter homicida: aliudq́ue eſt auari reme- dium, alia mendacis medicina: atque alio fur, alio iracundus, alio adulter medicamine ſa- natur. Et ne tibi plura viria enumerem: Quemadmodum in corporalibus infirmitatibus variis varia quoq; remedia adhiberi conſpicimus, ita& animæ vitiis, quæ plurima ſunt, me- dicina quoque variè ſuccurrit. Fit autem eiuſmodi ſatisfactio non ad culpam vel pœnam æternam expiandam, hæc enim ſatistactio ſoli Chriſto tribuenda eſt. Solus ille factus eſt propitiatio pro peccatis no- ſtris, non pro noſtris tantum, veruùm& totius mundi. Solus ille mortem moriẽdo deſtruxit, per eam pro peccatis noſtris abundè ſatisfecit, per eam patri ſuo cœleſti nos reconciliauit. Non de hac itaq; ſatisfactione nunc loquimur, ſed de ea quæ in iis maximè pœnitentiæ fru- ctibus conſiſtit, quos iuſtitię nomine Chriſtus dignatur, in ieiunio, oratione,& eleemoſyna, de quibus etiam Auguſtinus ita loquitur. Hæc iuſticia hominis in hac vita, ieiunium, elee- moſyna, Oratio ſiue à nobis ea ſuſcepta, ſiue per parochos noitros ſacramentorumò; diſpen- ſatores nobis miuncta ſit: quæ cùm ex fide& charitate peragitur, peccatorum cauſas excin- dit, peccati reliquiis medetur, ac tomporalem pœnam vel tollit, vel mitigat: denique& in exemplum adhibetur. Eſt quidem ita, quòod Chriſtus pro peccatis noſtris abundè ſatisfecit, pro nobis tot cru- ciatus, ac mortem eriã ipſam perferendo: ſed num ideò paſſus eſtè num ideò ſatisfecit, vt nos nihil iã patiamur, nihil faciamus, pro peccatis noſtris, poſteaquã ſemel à gratia illa excideri- mus, quam illi cõmortui, per baptiſmum cõſequuti fueramus? Quin ille nobis exemplum dedit potius, vt eius veſtigia ſequamur: vt ſicut ipſe tulit crucem ſuã, carnem noſtram indu- tus, verum ab omni peccato prorſus immunis, ita& nos tot peccatis contaminati, tollamus & ipſi crucem noſtram. Hoc eſt quod nos admonet, dicens: Si quis vult venire poſt me, ab- neget ſemetipſum,& tollat crucem ſuam,& ſequatur me. Explicans illa verba Samuslis ad Saulem Gregorius: Ecce quod remanſit, pone ante te. Remanſit quidem, inquit, quia non omnia noſtra Chriſtus expleuit. Percrucem quidem ſuã omnes redemit: ſed remanſit, vt qui redimi& regnare cum eo nititur, crucifigatur. Hoc profectò reſiduum viderat qui dicebat: Si cõpatimur,& conregnabimus. Quaſi dicat: quod expleuit Chriſtus, non valet, niſi ei, qui id quod remanſit, adimplet. Hinc beatus Petrus Apoſtolus dicit: Chriſtus paſſus eſt pro no- bis, vobis relinquens exemplum, vt ſequamini veſtigia eius. Hinc Paulus ait: Adimpleo ea, quæ deſunt pasſionum Chriſti in corpore meo. Dicit hic aliquis: Quid ergo mihi contulit crux Chriſti, ſi nihilominus opus eſt asſiduè portare nine der ant ic eus itac cned dpe brunn öfur ſthree llet ſeſtne dus fatno beſlt wem dir ſire nono doeir Nürn th tüdil Fadte cceri bun köld dim n dh m G Ao ſah hen ninim AHt menm em u. Lul 9. ta.) fonn ger ee li u A ini Sulber X If Abiusn diceſ t J is hu pec a quen- t X mam. grus Idhibi eſt aa. rent- me unne s il r atarbui lurin t at,m. xpit t d1, kr prd euisſo- oric trc rec* ault. pc tia m 2,8, 2n nofjne leiſ s n, ele ton E= diſper um gexci- t: 1☚☛☚ ue gi ongutot ch ſat it Vtnch atia Xcider- quia ne — ſieyt er i diceba aifi eicl DE SATISPACTIONE. 75 portare me crucem propriam, quaſſ illa non ſuffecerit? Multum adeò contulit. Nullus enim eſſet noſtræ crucis vſus, neq; fructũ ex ea caperemus vllum, niſi Chriſti crux præcesſiſſet, cu- ius merito valet noſtra crux, quicquid valet. Ad eundem modũ& ſatisfactionis noſtræ pro peccatis nulla eſſet prorſiis vtilitas, niſi Chriſti ſatisfactio præcesſiſſet per cuius mortem& ſanguinem efficacia redduntur,& Deo grata, quæ fiunt à nobis in ſatisfactionẽ pro peceatis noſtris. Quòd ergo prodeſt nobis noſtra ſatisfactio, non aliter prodeſt, niſi virtute, merito, & efficacia Chriſti pasſionis, quæ fons& fundamentum eſt omnium bonorum operum no- ſtrorum: quæ iam nõ noſtra magis ſunt, quàm eius qui viuit in nabis, qui operatur in nobis Chriſti. De quo dicit Propheta: Domine, omnia opera noſtra operatus es in nobis. Hunc ĩtaq; pasſionis, crucis& ſanguinis Chriſti fructũ habemus, quòd quæ opera noſtra quãlibet in ſpeciem bona, nihil nobis antea fuerant profutura, ea poſtquam Chriſti ſanguine tincta ſimt, prodeſſe nobis incipiunt ad placandam iram Dei,& ad ſatisfaciendum pro peccatis no- ſtris. Noluit Chriſtus pasſionem& mortẽ ſuam operculum eſſe turpirudinis& aſylum ini- quitatis noſtræ, vt quoniã ille ſatisfecit pro nobis, licere nobis exiſtimemus, vt deinceps ven- tri ĩam liberè ſeruiamus, in omni peccatorum cœno volutemur, atque omnia quæ libido noſtra fert, faciamus. Non proptereà paſſus eſt, non proptereà ſatisfecit pro nobis: ſed ſicut Petrus docet, ideò peccata noſtra, hoc eſt, pœnam nobis pro peccatis noſtris debitam, ipſe perrulit in corpore ſuo, ſuper lignum crucis, vt peccatis mortui, non modò non peccemus de nceps, verumetiam iuſtitiæ viuamus,& exhibeamus nos Deo, tanquam ex mortuis vi- uentes, vt ſicut exhibuimus anteà membra noſtra ſeruire immunditiæ& iniquitati ad ini- quitatem, ita deinceps exhibeamus membra noſtra ſeruire iuſtitiæ in ſanctificationem„‚ne tanti redemptoris mortem& ſanguinem, quo ſumus à peccatis noſtris abluti, pro nihilo ha- buiſſe videamur. Ex hoc, quod nos ſatisfactionem vocamus, exhibere membra noſtra ſeruire iuſtitiæ in ſanctificationem, ſicut anteà exhibuimus ea ſeruire immunditiæ& iniquitati ad iniquitaté: vt fiat illud quod eſt apud Prophetam: Sicut fuit ſenſis veſter vt erraretis à Deo: decies tan- tũ iterum cõuertentes requiretis eũ. Hoc eſt enim ſatisfacere, quantũ offendiſti Deum pec- cando, tantũ dare operam, vt eum tibi placatũ reddas, non tantũ à peccatis abſtinendo, verũ- etiam indebita quædam bona opera faciendo: vt quo ad eius fieri posſit, infectum reddere coneris, quod perperã factum eſt,& præcedentis viræ ſtudia in diuerſum mutes. Qui fura- batur, iam nõ furetur, dicit Paulus: magis autem laboret operando manibus, quod bonũ eſt, vt habeat vnde tribuat necesfitaté patienti. Non furari eum, qui furatus antes fuerat, ſed ho- neſtis operibus ſe alere, eſt reſipiſcentiæ: ſuis verò laboribus etiam indigenti victum parare, ſatistactionis eſt: non illius, qua dominis ablata reſtituuntur: nam hæc reſtitutio vocari pro⸗ priè conſueuit, ſed huius, quam veræ pœnitentiæ partem eſſe dicimus. Quamobrem Chri- tianus homo non ſolum aliena non tollere iubetur, ſed& de labore ſuo penuriã patienti- bus ſubminiſtrare, vt bonis operibus deditus, rependat quæ prius abſtulerat,& de cætero theiaurizet fibiin ſuturum. Quid enim magnum, aut cuius meriti eſt ab alienis temperare? Faciunt hoc etiam ethnici viri boni: illud verò ad meritum proficit, cum quis de proprio tri buit egenis. Talis fuit ſatisfactio Zachæi, qui verè,& ex animo pœnitens, dixit: Pece dimi- dium bonorum meorum Domine, do pauperibus:& ſi quid aliquem defraudaui, reddo qua- druplum: Quæ tam grata Chriſto fuit, vt mox ei diceret: Hodie ſalus huic domui facta eſt. Ad ralem ſatisfactionem inuitat nos Ambroſius, dicens: Nos quoque ſitam graue peccatum fuerit, vt minime ſolis fletibus abluatur, addamus miſericordiæ oleum, acrimoniamqꝗue ieiu- nij. Nullum enim tam graue celictum eſt, quod non purgetur abſtinenria, eleemoſynis extinguatur. Ait enim ſanctus Propheta: Sicut aqua extinguit ignẽ, ita eleemo ſyna extin- guit peccata. Magna eſt ergo eleemoſyna, quæ ardentiũ criminũ globos, beneuolentiæ ſuæ fonte refrigerat,& quodã irriguo largitatis obruit incendia delictorũ, vt quamuis offenſus Deus, quãuis criminibus prouocatus, cogatur liberare eleemoſynis, quẽé diſpoſuerat punire peccatis. Cogitur enim à nobis quodãmodo, dum cõpellitur pro actibus noſtris murare ſen⸗ tentiam,& in vno eodemq́; homine nunc ſeueritate iudicis permoueri„nunc patris pietate blandiri. Pater enim nobis Deus eſt, cùm benè agimus, iudex noſter eſt, cum peccamus. Cõ- pellitur ergo operibus noſtris Dominus, vt nobis miſericordiam ſuam largiatur: atque ideò ipſe in Euangelio ſancto dicit: Adiebus Ioannis Baptiſtæ regnum cœlorum cogitur. Hinc perſpicnum cuiuis eſſe poteſt, quantum ei ſatisfactioni tribuat Ambroſius„ quæ fit per ieiunium& eleemoſynam. Neque verò ſolus ille. Nam& Balilius, per jeiu- nium, inquit, ſatisfacite Deo. Et Euſebius Emiſſenus: Omnia, inquit, quæ illic finiri nonpotuerunt, hic redimi poſſunt per emendationem prioris vitæ, per eleemoſynas, per lachrymas, per humilitatem cordis, per corporis caſtitatem, per exercitia iuſtitiæ& mi- ſericordiæ. Nullus eſt ſanctorum, qui non idem cum ipſo ſentiat. Inter alios præ- clarè ſcripſit Origenes explicans illa Pauli verba: Sicut exhibuiſtis membra veſtra,&c. Dudum currebant pedes veſtri ad dæmonum templa, nunc autem concurrant ad Eccle- ſam Dei: Currebant prius ad effundendum, nunc ad liberandum ſanguinem currant: N 3 proten- fatis facionis vis&(u/ο. Eſa. ꝛ6. I. Per. 20 Rorld. 6. Fatisfadi Ye rd· Baruth 4. Fatisfacere quid. Ephe. e Luc. o. Jatisfactio Zachæi. Aunbr. ſer.. Ecele.z. Den cogitur æ nobis qun: 6do. Matth.xr. Baſi ein I. Ora ti one de læudi= becs iciunit. Oriin cap.&s ad Komns. Matths. Eſa. 64. Far. a. diſt. 15. Qxxæſt. i. Fatisfactio an in ſcriprura funda- mentum habeat. æneticorũ mes. AMatth. z. Peænitentiæ di- Lnos fi uelus fa: cere quid fit. chrſ. Hom. 10. Fxni stiæ opera. Homil. 33⸗ Hom. 78.·in Ioan. bomil. contra ebriofos. Cap. 48— D E SATISEACITIONE. protendebantur manus prius vt aliena diriperent: nunc Protonclaritatk⸗vi propria largiantur: circumſpiciebant prius oculi mulierem, aut alienum aliquid ad concupiſcendum, nunc cir- cumſpiciant pauperes egenos, ad miſerendum: aures delectabantur auditu vano, vel bono- rum derogationibus, nunc conuertantur ad audiendum vVerbum Dei, ad explanationem legis, ad capiendam ſapientiam& diſciplinam: Lingua quæ conuiriis, maledictis,& turpi- loquiis fuit aſſueta, nunc conuertatur ad benedicendum Dominum, in omni tempore ſer- monem ſanum proferat,& honeſtum, vt det gratiam audientibus, eloquatur veritatem cum proximo ſuo. Sed quid opus eſt Pngula perſequi, cum pateat etiam vniuſcuiuſq; mem- bri miniſterium, quod exhibuit vitiis, aptare virtutibus,& actum quem exhibuit immun- ditiæ, ad caſtitatem nunc ſanctificationemꝗque conuertere. Eſt autem admirabilis eorum cœcitas, qui non verentur affirmare, per hæc opera ſatisfa- oria meritis& ſatisfactionis Chriſti derogari. Nnne ſicut ille pro peccatis noſtris copioſe ſatisfecit, ita copioſe quoq; nos ab illis redemit, perfectè nos patri ſuo reconciliauit, omnia peccata noſtra pertulit in corpore ſuo, ac ex condigno meruit omnibus vitam æternã Atqui non obſtantibus iis, fatentur iſti, qui nihil iudicio ſuo non tribuunt, atque illud Eccleſiæ to- tius iudicio anteponunt, naſci nihilominus paruulos iræ filios,& niſi baptizati fuerint, con- demnari: quin& adultos vt iuſtificentur,& fide& baptiſmo opus habere: iuſtificatis idem, præcepta decalogi, lapſis pœnitentiam interiorem eſſe neceſſariam. Si nihil derogat plenisſi- Imæ Chriſti ſatisfactioni fides, ſi nihil, derogar baptiſmus, ſi nihil derogat interior pœniten- tia, cur ſecùs iudicant de exteriore pœnitentia, quæ interioris index eſt, deque iis operibus, quæ Chriſtus ipſe, qui eſt iuſtitia noſtra, iuſtitiæ nomine dignatur, quibus etiam merce- dem pollicetur? quæ tamen ð& ipſa, quod iam toties admonuimus, non aliundè pretium habent, quàm ex Chriſti ſanguine, quo reſperſa ſunt: ad quem ſi reterantur, non poſſunt Deo grata non eſſe. Quemadmodum rurſus ſi quis alio referat, nilil aliud ſunt omnes iu- ſtiriæ noſtræ, quàm pannus menſtruatæ. Sic à Bonauentura ſcriptum legimus: In ſola fide pasſionis Chriſti remittitur omnis culpa,& ſine fide eius nullus iuſtificatur. Et ſecundum hoc omnis ſatisfactio noſtra, virtutem habet à ſatisfactione Chriſti. Sedipſa ſatisfactio Chri ſti habet effectum in membris per ſacramentum Baptiſmi plenum, per Sacramentum peœni- tentiæ ſecundum partem, per fidem ante nouam legem,& etiam poſt,& in his qui non poſ- ſunt confiteri, effectum habet adnuc minorem. Vnde omnis ſatisfactio, non tantum de pec- cato primi parentis, ſed etiam de aliis fundata eſt ſuper ſatisfactionem mediatoris. Verùm& illud ineptum eſt, quòd proptereà ſatisfactionem reiiciendam putant, quòd nomen hoc in ſeripturis non reperiri dicant. Non disſimili ratione reiiciebant vocem ho⸗ mouſion Arriani, quòd eam in ſcripturis non reperiri dicerent. Ac fuit hoc proprium& perpetuum hæreticorum, vr nihil reciperent; quod in ſcripruris non eſſet, quemadmo- dum fufius à nobis anteà ſcriptum eſt. Quaſi verò de nomine magis, quàm de re laboran- dum fit. Atqui reperitur ipſa res. Quid enim aliud ſibi volunt digni fructus pœnitentiæ, ad quos faciendos hortatur Ioannes? Quid aliud ſibi vult, quod annunciabat Paulus, vt pœ- nitentiam agerent,& conuerterentur ad Deum, digna pœnitentiæ opera facientes? Quid . d. 8.... aliud hæc ſignificant, quàm eam, de qua nunc loquimur, ſatisfactionem? Dignos fructus œnirentiæ facimus, dicit Chryſoſtomus in Mattheum, cùm commisſis peccatis aduerſa P 2 84 4 facimus. Aliena rapuiſti, incipe donare propria: longo tempore fornicatus es, à legitimo quoque coniugij vſu ſuſpendere, ac perpetuam continentiam paucorum dierum caſtitate ſæpius meditare: iniuria vel opere quenquam vel ſermone affeciſti, refer benedictionis ver- ba: conuiciis te percutientem, nunc officiis, nunc beneficiis placare contende.(Neque enim vulnerato fufficit ad ſalutem ſpicula de corpore euellere, ſed etiam remedia vulneri- bus oportet adhibere.) Deliciis antea& temulentia diffluebas, ieiunio& aquæ potu vtrunque compenſa, vt famem ſuperes imminentem: Vidiſti impudicis alienum decorem oculis, fœmminam omninò iam non videas, maiore tactus cautione poſt vulnera. Et in Ioan- nem. Oportet vulneribus contrariam adferre medicinam. Verbi gratia: Rapuiſti, pone modum rapinæ,& eius vulneri eleemoſyna medearis. Scortatus es, huic vulneri caſtita- tis imponatur medicina. Fratrem calumniatus es& offendiſti, ceſla à maledictis& cha- ritatem amplectere:& ita per ſingula faciemus, quæ perperam commiſimus neque ſim- pliciter his abſtineamus. Et in eundem locum ſcribens: Sicut conſtituiſtis membra ve- ſtra ſerua immundiciæ. Ita conſtituatis ſeruire iuſtitiæ, illum ſic tractat: Vt quantum la- boris& moleſtiæ capiunt homines impuras mulieres amando, idqve magna cum alacrita- te, tantundem impendant ſtudij, in amandum Deum& proximum. Quamuis vel dimi- diam, vel tertiam eius partem ad extremum exhiberi Deo vult, quam amantes adhibent Bafil in Pſalaz. meretricibus. Similiter& Baſilius explicans illa Pſalm. 32. verba: In pſalterio decachor- do pſallam tibi. Quandoquidem in corpore peccauimus, inquit, cùm membra noſtra ad iniquitatem exhibuimus, corpore etiam confiteamur, eodem inſtrumento vtentes ad peccati diſſolutionem. Conuiciatus es, benedicito: Plus quam oporter accepiſti, red- dito: ebrius fuiſti, ieiunato: arrogans fuiſti, humiliare: inuidiſti, gonſolare: occidiſti, marry- v R. 1 ½ 10 M. . NA W fel 1” V a i l in I 1 9 70. t ſt bn Ser rae ulſ Erd p 4pd ait nim c, pune wlc mun tem vetn cllle C ue bel whe lcue c W u Nutr Den SD cih rb tim ibes Dm mb dn dum m ncu doe alte Luj epr blii eqn wli. dset lemg am p vid 6 nir mean) di 48 fe 1 1 — 3 T rtenn ni dEd Re. ifu 1 tiüen n ogat Sl. nor p nn. e 7 1a, Setlam„re. liundè erm t, non cnint ſlunt ot rü. : In Tece . Etſe eum ſatisfat Sii mentu s ü- us qui 10 tantun ⸗ Ke⸗ atoris. nputal d6 bantVC So⸗ oc pro ueb t, du 320⸗ m de r a- spœni aic tPaulq- ye- Rciend? ui Dign* au peccat E= el ses,=imo dierut nitut nedich ta We- tende s eqle emed el- 0& bol ljenuf Eofem nera.IEs lour Rapi pont cvull E ulitr aledi ch⸗ mus efm iis mla 3 Vtqrx m- acrius nac 1 amu** dimt dant— hibent lteri ᷓachor. mb ltraa to tes ¹ 1 1, red⸗ cidiſt — muy ac— PDE SATESEACTION E. 76 martyrium pro gratia ſubi, vel quod par eſt, martyrio pertuam exemologeſin proprium corpus afflige:& tunc poſt confesſionem dignus es pſallere Deo pſalterium decem chor- darum. Et alio loco: Medicina, inquit, ſanat peccata magna, ieiunium ebrietatem curet, pſal- mus turpem cantum, lachryma ſit riſus medicina, pro ſaltatione genu Deo flectatur, pro tripudio pectus pulſetur, pro veſtiũ ornatu ſuccedat humilitas: ſuper omnia autem eleemo- ſyna redimat te à peccato: Redemptio enim viri diuitiæ eius. Cyrillus verò Hieroſolymita- nus, dignos pœnitentiæ fructus intelligi vult illud, quod ab eodem Ioanne Baptiſta dicitur: Qui habet duas tunicas, det non habenti:& qui habet eſcas, ſimiliter faciat. Vis, inquit, feri particeps gratiæ ſpirituſſancti,& non dignaris cibo ſenſibili pauperes? Magna petis, parua cõmunicare non vis. Quam illius interpretationẽè ſequitur etiam Auguſtinus. Præclarè Gre- gorius Niſſenus, peccatorem penitentem cum ægroto morbo ſuo remediũ adhibente com- parat. Non eſt conſentaneum, inquit, vt qui ſe ægrotare confitetur, eade victus ratione vta- tur, qua vtuntur illi, qui proſpera ſunt valetudine. Quòd cum pluribus verbis demoſtraſſet, tandem ad peccatorem conuerſus: Tu verò, inquit, cuius animus æger eſt, cur non ad Medi- um properas? cur non ei confitendo morbunioſtendis tuum? Quid pateris, vt depaſcatur, vt ſerpac, vt inflammetur? Tandem aliquando reſipiſce,& teipſum noſce, Deum offendiſti, Procuratorem tuum irritaſti:eum qui& præſentis vitæ poteſtatem habet,& futuræ Domi-⸗ nus ac Iudex eſt. Delitiis indulgẽs in morbum delapſus es, eum inedia& ieiuniis cura. Ani- mus laborat incontinentia, adhibeatur temperantiæ medicamentum. Multiplici ac nimia pe- cuniæ cupiditate in febrem ineidiſti, liberalitate& eleemoſyna depellatur: hæc enim eſt ni- mium expletæ mentis curatio. Læfit te rerum alienarũ direptio, quæ rapta ſunt ad proprios dominos reuertantur: mendaciũ te proximè duxit ad interitum, veritatis ſtudio periculum euitetur. Quid auté aliud eſt ſatisfacere, quam quod his verbis exprimitur, quodꝗ́; Ioannes admomir, dignos pœnitentiæ fructus facere? Quem locum de hoc genere ſatisfactionis re- cte intelligi non modò Ioannes Chryſoſtomus, verumetiam Baiilius, Auguſtinus, Grego- rius, Ifichius, Chriſtianus Druthmarus,& alij ſcriptũ reliquerunt. Irenæus de primo parente noſiro ſctibit in hunc modum: Per ſuccinctorium in facto oſtendit ſuam pœnitentiam, fo- liis ſculneis ſemetipſum contegens, exiſtentibus,& aliis foliis multis, quę minus corpus eius vexare potuiſſent: condignum tamen inobedientiæ amictum fecit, conterritus amore Dei, & retundens petulantem carnis impetum: velut tale quid ſignificans, quoniam quam habui à ſpiritu ſanctitatis ſtolam, amiſi per inobedientiam,& nunc cognoſco, quoniã ſum dignus tali tegumento, quod delectationem quidem nullam præſtat, mordet autem& pungit cor- pus. Ex quo loco licet illud colligere, etiam in Paradiſo quodam genere ſatisfactionis pri- mum parentem noſtrum vſum eſſe. Cyprianus quoque lapſos ad ſatisfactionem inuitat, his verbis: Ne ceſſet, inquit, in agenda pœnitentia atque in Domini miſericordia deprecanda, ne uod minus eſſe in qualitate delicti videtur, in neglecta ſatisfactione cumuletur. Conſitean- tur ſinguli quæſo, fratres, delictum ſuum, dum adhuc qui deliquir, in ſeculo eſt, dum admitti cõfestio eius poteſt, dum ſatisfactio& remisſio facta per Sacerdotem, apud Dominum gra- ta eſt. Conuertamur ad Dominum tota mente,& pœnitẽtiam criminis veris doloribus ex- primentes, Dei miſericordiam deprecemur:illi ſe anima proſternat,&. modumque ſatisfa- ciendi pluribus verbis poſteà perſequitur: Quàm frequens autem eſt illud apud eundem, ſa- tisfactionibus,& lamentationibus iuſtis delicta redimi, vulnera lachrymis ablui, precibus Dominum longa& continua ſatisfactione placandum eſſe. Deum plenis ſatisfactionibus deprecandum, operationibus iuſtis Deo ſatisfieri, miſericordiæ meritis peccata purgari. Do- minus orandus, Dominus noſtra ſatisfactione placandus eſt. Quod autem ſemel& iterum admonuimus, ſatisfactionem hanc non ita velimus accipi, quaſi culpæ propitiatoria,& æternæ pœna ſit abolitoria: ſoli Chriſto tribuendum eſt hoc, ſolus eſt ille qui delet iniquitates noſtras, ſolus eſt ille qui factus eſt propitiatio pro peccatis noſtris, ſolus eſt ille, qui mortem æternam moriendo deſtruxit. Sed ſolet Deus in hac vita, temporariam pœnam, æternæ loco, peccatis noſtris infligere. Sic enim ait per Prophetam: Viſitabo in virga iniquitates eorum,& in verberibus peccata eorum, miſericordiam autem meam non diſpergam ab eis. Qui locus non obſcurè indicat, quam pœnam comminatus eſt Dominus, quod ea nõ ad internecionem, ſed ad correptionè vti voluerit. Multa in ſcripturis eius rei exempla reperire licet. Remiſſum eſt peccatũ diffidentiæx Moſi& Aaron, von tamen eſt remiſſa pœna temporaria: neque enim ingresſi ſunt in terram promisſionis. Hoc de re- liquo populo Iſraël: hoc de Maria ſorore Moſi, hoc de Dauid Rege factum legimus: qui- bus omnibus remisſis peccatis, non ſunt remiſſæ pœnæ temporariæ: quas effugere nobis li- cet, quado ieiunio, oratione, eleemoſyna Deum nobis placatum reddere conamur, ſicut Ni- niuitas, ſicut Ezechiam, ſicut Achab,& alios feciſſe legimus. Hoc eſt quod à Paulino dictu eſt. Niniuitæ probant, quantum apud diuinam clementiam peccatori remedium ſit, ne ſibi ipſe non parcat, quandoquidẽ ſuffragio pœnitentis reconciliari Deo, meruerũt denunciatum euadere excidiũ, quia ſe ſpontaneis luctibus cruciado, diuinam ſententiam preuenerunt ſia. Hoc eſt quod ab Eucherio Lugdunenſi Epiſcopo ſeriptum eſt: Si peccatum Dauid tam N 4 deteſta- In Homil. conera e5 /10/08. Protterbiorã 13⸗ Its Catec. 4. ferm. 50. de tempore. Greg. in orat. ad eos, qui durius alios iudicaut. RNor. At.& go. ad populum Ans tiochenumi. Baſil. in Ethnici, & in regulis contratiortbus quæſl. 287. Aug. li.ꝛ7. de et: dit. Dei, ca. 27. G- ſer. 3e cap os. Greg. omil.: 0⸗ Iſichites li.4 cap. 14. Leuit. Drathma iv cap. 3. Matth. Irenæus. li. 3. c. 35. Cʒp.tract.⸗.de lapſis. Lib. i. epi.;&8. de vnitate eccleſ⸗ De opere& eleemo Hua. De lapſu,&c. Eſai—*. I. Toars 2. Eœnam nõ ſemo per cum culta ſemul renutti- H/alνν ⁸8. Nusꝛ. II. Nun, I4. Nun. 70. 1. Ruννπ 2. Iouæz Eſaix 18. 3. Regum 2. Ad Seue. epi. 1a. 2ne. in lib. 2. Re- guꝝvi cap. d. 110. Cap. 43. PR SATISFEA C NE 8 ſonem, geteſtabile Dominus tranſtulit, quid eſt quòd omnia, quæ de eodè peccato, pet Prophetam, Ronni ei a Domino dicta ſunt, poſtmodum tolerauit? ſed proculdubiò Dominus delet illud: ſed 4 8 ncf. ſine vltione non deſerit: Aut enim ipſe hoc homo in ſe pœnitens punir, aur hoc Deus cum lu C homine vindicãs percurit. Nequaquam igitur peccato parcit, quod nullarenus ſine vindicta u une 8 Keg en an. dimittit. Sic enim Dauid audire poſt conuerſionem meruit: Domunus tranſtulit peccatum 1 urt 1 tuum: tamen& multis pôſt cruciatibus afflictus, ac fugiens, reatum quem peipetrauerat, a uen exoluit. Sic nos ſalutis vnda à culpa primi parentis abſoluit, ſed ramen reatum eiuſdem cul- ſi 11on pæ diluentes, abſoluti quoque, adhuc carnaliter obimus: quia delicta noſtra, ſiue per nos, ſi- ne ad ue per ſeipſum reſecat, etiam cum relaxat. Ab electis enim ſuis iniquitatun maculas ſtu- dc det temporali afflictione tergere, quas in eis in perpetuum non vult vindicanc. Quod iiſdem des 79 grenor I5.„. propè verbis in Moralibus à Gregorio ſcriptum legimus„qui fuiſle videtur ducentis plus dlo A cap.2y. minus annis poſterior. Itidem& ab Angelomo in his commentariis, quos in libros Regum ne o 4 V Libro 2. ſcripſit, vbi Dauidis hanc hiftoriam tractat. In quam ſententiam dictum eſt etiam a Pro-.A 1 Frpfers,e lPero:Peccata ſiue parua, ſiue magna, impunita eſſe non poſſunt: quia aut homine pœnitéte,. aut Deo in iudicio iudicante, plectuntur. Ceſſat autem vindicta diuina, ſi cõuerſio precurrat dol humana. Amat enim Deus cõfitentibus parcere,& eos, qui ſemetipſos iudicant, nõ iudicae. N luſtin. in quæft. Qui verò fuit proximus Apoſtolorum tẽporibus Iuſtinus Philo ſophus, quærit: Cùm om- xei 2derthodosos nium Regum Iſraclirarum& Iudæorum ardentisſimum religionis ſtudium præſtiterit Io- i 1 2e. ſias, qui factum ſit, quòd gentili gladio vitam violenter poſuerit? Ac reſpondet, hoc ideo fa- d E Kü eſſe, quia non obtemperauit Hieremiæ præcepto, qui denunciauerat ei iuſſu Dei, ne exi- V 1¹ 3 ret obuiam Aegypti Regi in prælium. Vt igitur eum purum à peccatis ex vita reciperet Do- V af k minus Deus, proptereà permiſit eum gentili gladio dare pœnas huius inobedientiæ, ad do- V 7 1 cendum in poſterum homines, ne Prophetis non obediant: tum etiam ad docendum quid V b t 2. ree ſit illud: ſi iuſtus ægrè ſeruatur, improbus& impius vbi comparebit Verùm& Auguſtinus n 1 e dep. 3. contra Fauſtum ſcribens, in eadem eſt ſententia: Qui rectè colligit, ſi dim iſſa culpa nullus irte reliquus eſſet ad pœnam reatus, quod neq; mortuus Adam, neq; fuiſſet aliis miſeriis,& hu- ſslt Ac jus vitæ calamitatibus obnoxius futurus, poſteaquam, teſte Salomone, eduxit eum Deus à 4s, b. Sapient. 1o. delicto ſuo. Quin& nos morti& multis aliis æerumnis huius vitæ ſubiecti non eſſemus, po⸗ reak ot ſteaquam originale peccatum nobis in baptiſmo remiſſum eſt, ſi omnes in vniuerſum, pœnę Kurm inflictæ pro peccatis, ſimul cum culpa delerentur. ſun Do culpa dimiſſa an Cæterum videre licet, quod ipſi ſibi non conſtant, quodꝗue ipſi ſecum pugnant, qui vo- bon 1 remi taiur hæua lunt dimiſſa culpa, ſimul dimitti pœnam omnem, etiam temporariam. Cum enim agunt de dalu fianul 10¹d. peccato originali, quod liena voluntate contraximus, ſic nobis illud remitti per baptiſinum dulu ia aſſeuerant, vt conch piſcentia carnis, quæ pœna ipſius eſt, ſemper nihilominus in nobis ma- hlte t neat, neq; vlla ſatisfactione, etiam Chriſti, posſit impediri, quominus proprie ſit peccatum. irhe Wu Intereà tamen illi ipſi ex his ſceleribus& flagitiis, quæ re ipſa voluntariè patrantur, nullum Kdem mſe ſequi reatum contendunt qui non ſimul cum ipſis per ſatisfactionem Chriſti deleatur, vno palt ud gi noſmetipſor actu fidei peccaroribus applicatæ. Quid autem hoc eſt aliud, quàm peccatum originis gra- fetc qtiadesa, ens Uius facere, quàm actuale?& pœnitentiam vel fidem magis effᷣcax temedium ad abolenda ten jenu rahenee. peccata exiſtimare, quàm baptiſmumè Quæ quaàm ſint abſurda, quis eſt qui non videat? In- em ſüm dicat hoc etiam ille Pauli locus: Quod ſi noſinetipſos diiudicaremus, non vtique iudicare- Dre tin Ad virg. lap: mur, ita denim fore, ſicut etiam ab Ambroſio traditum eſt, vt nobis parcat Deus, ſi nobis mre n Panzianea ĩpſi non pepercerimus. Hoc Tertullianus quoque teftatur, dicens: Inquantum non peper- cne Ke In paschd ceris tibi, intantum tibi Deus(crede) parcet. Quem ſequutus Pacianus: Rogo vos, inquit, nan, V panitentiam. per fidem Eccleſiæ, fratres, per ſolicitudinem meam, per communes omnium animas obte- giea cen ſtor& deprecor, ne pudeat in hoc opere, ne pigeat oportuna quamprimum remedia ſalutis nin fil jnuadere: deiicere mœroribus animum, ſacco corpus inuoluere, cinere perfundere, macerare kerap, dan. 5 ieiunio, mœrore conficere, multorum precibus adiuuare. Inquantum pœnæ veſtra non pe- ran.* mrwil z s ib. Perceritis, intantum vobis Deus parcet. Et qui fuir Tertulliani propemodum æqualis Ori- ira K Lacun. genes: Non expectes, inquit, vt humiliet te Chuſarſaton,& inuito necesſitas extorqueat pœ i g nitentiam, ſed ipſe præueni tortoris manus: quia ſi te ipſe emendaueris, ſi te ipſe correxeris, c A a pius eſt Deus& miſericors, qui vindictam temperet ab eo, qui illam pœnitendo præuenit.— n Lib.u eap.i. Nain qui ſibi nunc in culpa parcit, ei poſtmodum in pœna non parcitur, dicit Gregorius. lak di Wanaii he Ac qui fuit eiuſdem cum Terrulliano gentis Auguſtinus: In hac, inquit, pæœnitẽétia maiorem* GF e meh in ſe ſeueritatem vnuſquiſque debet exercere, vt a ſeipſo iudicatus, non iudicetur à Deo: fi- 9 fim cma cap.2 cut Apoſtolus ait: Si enim nos iudicaremus, a Domino non iudicaremur. Ioannes quoque 96 mm, Genasbee Chryſoſtomus eundem illum locum adferens, Si nos ipſos diiudicaremus, non vtique iudi- ſa 4 ucc caremur. Vides, inquit, quomodo hic inflicta pœna, liberat à pœna, quæ illic eſt. Et in ea Ho⸗ A2 due milia, quæ proximè ſequitur, poſt adducta eadem illa verba: Vt igitur, inquit, neque pu- uns 60 niamur, neque pœnas demus, in ſuam quiſque conſcientiam ingrediatur, vitamque explicet, es 4 1 cunctisque commisſis diligenter excusſis, condemnet animam, quæ hic patrauit, puniarque dnſ an cogitationem, affligat, crucierque ſuam ipſius mentem, ſuppliciumque à ſeipſo exigat pro herh ſ. peccatis, per condemnationem, per diligenter actam pœnitètiam, per lachymas, per confef- aut bo . ſionem, 1e ſg . . um avera T em al — 3 dliul 1i neen. (VIC Seret D⸗ oded ar, adc d 1 Slum aut di diguſti n ee m Tiis ſs1s, Kh. edus a*ν De ctims emug invn ν An,pn, m puſt t. gqpive Cum x agllte mittiſ* pulmm mind Nobäm- ropri Ebeccanm, ie pal e n pülln riſt: Tarur, 1n ccatuu? ginisgr nedit Aaboend quit a ideaub- on VE Siudiar. darcal E2S,(ch guant* lonpele 5. RGG/ oLmql mniut E= mas chte munt eedialdun ecfdn T.,macttn dcns=* nol.. modu ſuals O ſitas*ergueitſe ſite conexels 9it 3 1 e prælenl, ognnl e prall r. ah Sgori. 1,lc t,pœ a maoten pe miunn 711 4 Deo: miudh 1 De 9 ur='es H100 aus,I tique u Ilic Stin eah 1len— . 20ll Dll⸗ i, in s nequenn r vit— ze expi) b 13 5 vat— uniarol ⁰* exigu i 1 der confer ach 4 Lonerb, morbum infirmior fit, licèt à morbo diutino ad bonam valerudinè redeat. D E SATISFACTTION E. 57 ſionem, per ieiunium, per eleemoſynam, per continenriam& charitatem, vt posſimus om- nes, omni modo hic depofitis peccatis, multa cum fiducia illuc proficiſci. Sic& Cæſarius: Si enim, inquit, noſmetipſos propria ſeueritate diſtinguimus, ſententiam futuri Judicis præue- nimus. Qui enim pro peccatis ſibiipſi non parcit, Deus cito illi indulgentiam tribuit. Omne peccatum, quod in hoc mnndo non corrigitur, in futuro ſeculo punietur. Cyprianus: Nec eos qui vitæ ſuæ quocunq; articulo temporis veri ſunt lIudices iterũ iudicari: quia cum Iudi- cis& tortoris vices non parcens, peccaror aſſumit, ſemetipſum perſequens dum Confesſio- nem confuſione honorat. Holocauſti huius incenſio in conſpectu Dei veniam impetrat. Neq; enim bis in idipſium iudicat Deus, ſed impœnitentes ipſe iudicat& damnat: Pœniten- tes verò quia à ſeipſis ſuſcipit iudicatos, abſoluit. Maximus: Omne peccatum committitur propter aliquam voluptatem, quæ extinguitur aut à-‿αμνπσασ‧ d eſt, dura quapiam exercitatio- ne corporali, aut dolore voluntario per pœnitentiam, aut œconomicè illata aliqua calamita- te. Si enim nos diiudicaremus, non vtique iudicaremur à Domino. Euſebius quoq; Emiſſe- nus ait: Qui placiturus eſt Deo, ipſi ſibi diſplicet, ipſi fibi quodam modo ſub priuata cogni- tionis ſententia,& teſtis,& accuſator,& Iudex eſt. Ad tales meritò ipſe Dominus loquitur: Non iudicabo bis in idipſum, id eſt, quod tu in te ſeuerus agnoſcis, ego propitius ignoſcam: quòd tu triſtis accuſas, ego lætus abſoluam: quod tu recordaris in publicum, ego obliuiſcar in æternum. Et quia per pœnitentiam tuam præueniſti ſententiam meam, reco dium meum: ac me tibi ad remunerationum tempora reſeruabo. Ergo charisſimi que reſpiciens ſe arguat intra ſe geſta improba,& ante ſe conſtituat peccata ſua, pronunciãs cum Propheta: Et delictum meum contra me eſt ſemper. Ante vos ſit, vt cõtra vos eſſe non posfit. Ita illud: conuerſatio obliuiſcatur, vt compunctio recordetur: Ita illud, reatus con- fesſionis oſtendat, vt virtus ſatisfactionis abſcondat: Ita viuat in conſcientia, vt moriatur in Vita. Bernardus quoq;: Vnum eſt, inqvit, ſi noſmetipſos iudicauerimus, non vtique iudica- bimur. Bonum iudicium, quod me illi diſtricto, diuinoq; iudicio ſubducit& abſcõdit: pror- ſus horreo incidere in manus Dei viuentis: volo vultui iræ iudicatus preſentari, non iudican⸗ dus: Spiritalis homo omnia diiudicat,& ipſe à nemine iudicatur. Iudicabo proinde mala mea, iudicabo& bona, mala melioribus curabo corrigere actibus, diluere lachrymis, punire ieiuniis, cæterisque ſanctæ laboribus diſciplinæ: In bonis de me humiliter ſentiam,& iuxta præceptum Domini, ſeruum me inutilem reputabo, qui quod facere debui tantùm feci. Da- bo operã, nec lolia pro granis, nec paleas cum granis offerre. Scrurabor ego vias meas& ſtu- dia mea, quo is qui ſcrutaturus eſt Hieruſalem in lucernis, nihil inſerutatum in me, ſiue indi⸗ ſcuſſum inueniat:neq; enim iudicaturus eſt bis in idipſum. Ex his,& aliis multis, quorũ ver ba lõgum foret recenſere, colligere licet, remiſſa culpa ſupereſſe adhuc reatum ad pœnã tem⸗ porariam. Quamobrem rectè Sapiens admonuit: Fili peccaſti, ne adiicias iterum. Et ne hoc ſolo ſecurum ſe quiſquam eſſe putaret:& de priſtinis, inquit, deprecare, vt tibi dimittantur: parum eſſe iudicans recedere a peccatis, ſi præterita curare neglexerimus. Neque verò pœna tantùm remanet dimiſſa culpa, verum& ipſa culpa non ita per pœni- tentiã aboletur, vt non illius aliquæ maneãt reliquiæ, quibus pœna debetur. Hoc Dauid ex- emplo diſcimus, cui dixerat quidã Nathan, Dominus tranſtulit peccarũ tuũ, ſed quia remiſſo peccato reliquiæ peccati remanſerãt, orat nihilominus Deum Dauid, vt ſecundũ multitudi- nem miſerationũ ſuarũ deleat iniquitatẽ eius, atq; amplius lauet eum ab iniquitate,& à pec- cato mundet. Non ſatis habet curatum eſſe vulnus(ait Chryſoſtomus) etiam cicatricem ſa- nari, priſtinum eriam decorẽ reſtitui petit. Quod fieri videmus in baptiſmo, vt remisſio ori- ginalis peccari reatu, reliquiæ tamen eius maneant, fomes ille concupiſcentiæ, quen tota vita piis exercitiis oportet mortificare: hoc& in pœnitentiæ ſacramento euenit. Manent, quaſi fomes quidam, quædam reliquiæ peccati, quas purgare ſatisfactione ſalubri neceſſe eſt: Cùm præſertim præteritum peccarũ in conſuetudinè abiit, quod quantoò fixerat radices altius, tan- tòô maiore& longiore purgatione opus habet. Nam lauari quidem cito poſſumus, dicit Ber- nardus, ad ſanandum vero opus eſt curatione multa. Has peccati reliquias pulchrè deſcribit Chryſoſtomus his verbis: Non in hoc ſoluùm lædimur à peccato quod peccamus, ſed& aliud grauat, quod anima recipit habitũ: ſicut in corpore per exemplum manifeſtius videre licet. Sicut enim qui febre laborat, non in hoc ſolum læditur, quod ægrotat, ſed etiam quòd poſt Ita ſanè& de pec cato dicendum, licèt ſanemur, adhuc tamen egemus magna fortitudine. Vide enim, quæſo, quendam qui contumelia affecit,& non ſupplicio affectum: non propter hoc ſolum debet lachrymari, quia non cõtumeliæ dar pœna, ſed etiã propter aliam cauſam, vt lugeat dignum. Et qualis hæc Quia impudentior facta eſſ anima. Nam vnumquodq; peccatum, vbi patra- tum fuerit,& ad finem peruenerit, relinquit in animo venenum. Non audis quoſdam dicen- tes, quando à morbo confirmati fuerint: Non auſim aquam bibere?quamuis ſanus ſit, ſed ita morbus læſit. Athanaſius hoc intereſſe ſcribit inter baptiſmum& pœnitentiam. Quod cùm Pœnitet homo, ceſſat quidem à peccando, ſed habet vulnerũ cicatrices: Cæterum qui bapti- zatur, veterẽ quidem hominẽ exuir, renouatur autem vt denuò renatus per ſpiritus gratiam. Et Ba- ndam gla- Vnuſquiſ- Homil. s⸗ Homil. 28. Odin ſerm de paſtioncs Maxi. in? Hecaa contade cap. at. Homil. s. Homil. de pᷣænit- Niniuita ruνμν⁸ Bernar. ſenm. 5. an Cant. Heb. 10. 1. Corbith. s. Vitam hic core rigendam eſſe oſtenditur. Lucæ 17. Fophon. t. Naum. l. Eecleſ.at Culpani non flatin, penitus abοleri per pœ⸗ nitentiam. 2. Regunn 12. Eſaim. 50. Chrſ. Mom. 2. in Pſalmum 50. Peccati reliquias piis exercitiis ſem per mort fcare debemus. Bern in ſerm. de cœæna Donuni. Chrſ.in acla Apoſt. Hom. 41 Peecatun relin- quit in auima veneuu m. Anima impuden tor per pe'ecdta eflcitur& in⸗ firmior. Aubana. in libro de blaſph. in ſpi⸗ rit. ſanct. In oration. non eſſe dolendum 5 eori obitum qui in fĩde de: ceſſerunt Cap.4 8. Pt Baßlius in Homilia de pœnitentia: E ſt ſpe vlcus, ſed manet cicatrix. Et frater eius Gregor tus duxerit, beſtiarumq; pellem, ad vitia muni ineundũ erit conſiliũ, vt ad bonum perueni nec tutem& vitium eſt differentia, non poterit diuinitatis p mixtas, purgatorius ignis abſtulerit. Ac pa torio igne materiæ labes& propenſionen naturæ conceſſam, voluntaria bonoru cu alter quaſi frater Bafilij Gregorius Nazianzenus. nunc ab iſta legis vmbra ad veritatem eius, accepit, etiam ſi curetur, tamen h non ſolùm à Deo vi Purgatorius Lru. DOrig. Hor. 8. in Leuuisicum. nE SATISFAGTION E setiam poſt peccatum, eſt ſanatio etiam poſt lus Niſſenus, Si quo perturbationum impe- ſtram& adiurricem habebit, aliud ei deinde iat: cum è corpore egreſſus, cognita qus inter vir- articeps fieri, niſi maculas animo im ucis interiectis: Aliis auté poſt hane vitam purga- nad malum abſtergentibus„& ad gratiam initio piditate redeuntibus. Neq; diuerſum ſentit ab his Et his omnibus vetuſtior Origenes: Träſi & intuere quomodo anima, quæ peccati vulnus abet in loco cicatricem vulneris reſidentem, quæ cicatrix detur, ſed ab iis, qui acceperint ab eo gratiam, per quam videre posſint animæ languores,& diſcernere, qus ſit anima ita curata, vt omni genere veſtigium illati vul⸗ neris, abiecerit,& quę curata indicia. Cyrillus quoq; meæx. Verborum, ait,& vulnerum re I oratione in auli lauacri. quo vapulari contingat: quæ niſi ſanentur, doloremun VIcera di videre licet. Ferit enim peccatum,& tanqua vu ſit quidem, ſed ferat adhuc veteris morbi ipſo veſtigio cicatricis explicans Illa Pſalmi verba: Putruerunt& corruptæ ſunt cicatrices liquias eſſe dices cicatrices, quæ in carne manʒẽt ſi ab ali- on mediocrem afferunt, quoniam in latantur incerdum,& ad initia ſua recurrunt. Simile quoddam in animis hominum Inus illis morbũ infert ſi ad opus deducatur. Quod ſi quis à peccato deſiſtat, hoc eſt ab execrãda turpiũ rerunn voluptate capienda ceſſer, & quantũ poteſt cupi ditatis vim prohibeat& opprimat. Et ſià cogitationibus illis quodam- modo abſcondatur, habet tams vulnerũ cicatrices, que ſi diu immorari cõtigerit, hæ interim, vt dixi, in vlcera conuertuntur, dum fœda voluptas perpetuo ad prauos exitus deducat. Et O.· fer i de elee:ne yna. Philo lib. 2. de monarchia. Purgatorium poft hanc Vitans. Ephe.. Apoc n. E/aiæ 35. Eſaiæ 4. Malach 3. Aug · lib.⁊o de giuιι. Oei ca. 25. Matth. 12. Aug · lib. 21. C. 24. de ciuitate Dei. Greg. lib dial 4. cap. 39. Beda in cap.z. Marci. Bern Hom. ss. in Cant. 1. Corinth.3. Orige. Homn. s. in Exod.& 8. in Leuiu& ſuper Fier. Hom 12. To.&.i pſal.37. Et in Gene.cõtra Manichæos. Hier. in fine com ment. ſupe⸗ E)/. Aug.li. 21.c. 5. de ciuit. Dei,& in Pſal. 77. fer.39. . de anctis. In Enchir.& hbo. 16. in lib. 5.ꝗ 50. Gregor.lib. dia. A Cap. 7. Ambr. in cap. ¹2. Luc. lib. 7. Philip pen. 2. Apocal)p.·· Cyprianus: Quam neceſſaria, quam benigna eſt diuina clementia, quæ cùm ſciat non deeiſe ſanitatis quædam poſtmodum vulnera, dedit curandis, ſanandisq; denuo remedia ſalutaria. Oregorius Nazianzenus, in oratione qua ad baptiſinũ cohortatur. E ræſertim cùm alia non detur regeneratio neq; refectio, neq; priſtinum in ſtatum reſtitutio, licet ea maximis gemi- tibus& lachrymis, ex quibus, vt ego quidem ſentio atq; ſtatuo, Vix cicatricis obductio ſe- quitur, inquiramus. Et his omnibus vetuſtior Philo Iudæus: Manent nihilominus in animis cicatrices quædam& veſtigia nequitiæ priſtinæ. Neq; verò tantum in viuentibus, verumetiã in vita functis manent& cicatrices quædam, ac maculæ peccatorum per ignem purgandæ,& pœnæ per auas pro peccatis ſatisſit, Venia- libus tantum, pro quibus debita pœnitentia in hoc ſeculo peracta non eſt. Quorum vtrunq; neceſſariò credi oportere, grauisſimis rationibus diſcimus. Primùm enim illud conſtar, quod illa cum Chriſto triumphantiũ Eccleſia, ſicut Apoſtolus teſtatur, ſine macula eſt& ruga: de qua ſeriptũ etiam legimus, quod non intrabit, in eam aliquid coinquinatũ. Nam& illud ad eam referri poteſt, quod via ſancta vocabitur, nec tranſidit per eam pollutus. Quamobrem purgari neceſſe eſt cicatrices& maculas peccatorũ, priuſquã ad Eccleſiam illam, quæ eſt ſine macula& ruga, peruenire liceat. Quiod ex illo Efſaię liquer loco: Abluer Dominus ſordes filia- rum Syon,& ſanguinem Hieruſalem lauabit de medio eius, in ſpiritu iudieij& ſpiritu ar- doris. Pt ex altero Malachie loco: Ecce venit, dicit Dominus omnipotens,& quis ſuſtinebit diem introitus eius? aut quis ferre poterit vt aſpiciat eum 2 ipſe enim quaſi ignis cõflans,& quaſi herba fullonũ,& ſedebit quaſi conflans& emundans argentũ,& purgabit filios Leui, & colabit eos, quaſi aurum& quaſi argentum,& erunt Domino offerètes ſacrificia in iuſti- tia. Ex vtroque hoc loco rectè id colligit Auguſtinus. Qui ſimul ex illis verbis, vbi dicitur, peccatum in Spiritumſanctum non dimitti, neque in hoc ſeculo, neque in futuro, docet eſſe quaædam peccata, quæ ſi non in iſto, tamen remittantur in futuro ſeculo. Quod non tam de pœna peccati, quàm de ipſo peccato rectè intelligi, cùm ipſe Auguſtinus, tum ſecuri illum Cregorius, Beda,& Bernardus, atque alij complures, auctores ſunt. Deinde verò ita miſeri- cors eſt Deus, vt ſit iuſtus nihilominus: neq; boni quicquã eſt, quod non remuneretur, neq; mali, quod pœna aliqua nõ proſequatur. Remittit itaq; pœenam æternãà pro ſua miſericordia, ſed exigit nihilominus temporalem pro ſua iuſtitia, ne ſit malũ prorſus impunitũ. Quam- obrem certò perſuaſum eſſe debet piis ompibus, reſtare poſt hanc vitam pœænas ignis purga- torij, quibus expiantur leuiora peccata eorum, qui dum viuerent, ipſi pœnas de illis ſumere conati nõ ſunt. Hic eſt ille ignis, de quo dixiſſe Apoſtolum: Saluus erit tanquam per ignem: vetuſtisſimus Origenes,& eum ſequuti, Hieronymus,? uguſtinus, Sedulius, Gregorius, Cæ ſarius, Anſelmus, memorię prodiderũt: Sed libet Auguſtini verba adſcribere. Dicitur, inquit, Saluus erit, ſic tamen quaſi per ignem:& quia dicitur, Saluus erit, contemnitur iſte ignis. Ita planè quamuis ſalui per ignem: grauior tamen erir iſte ignis, quàm quicquid poteſt homo pati in hac vita. Hunc eſſe carcerem, de quo Chriſtus loquitur: Non exibis inde donec red- das nouisſimũ quadrantem, intelligi vult Ambroſius. Iam illa Apoſtoli verba: Vt in nomins Ieſu omne genu flectatur, cœleſtium, terreſtrium,& infernorũ. Et illa rurſus ex Apocalypſi: Quod nemo inuẽtus eſt, nec in cœlo, nec in terra, nec ſubtus terram, qui dignus eſſet aperire librum: eſt oa e 131 lub b o qumgs ſe cyicue ke pern N Meurl ip Tentt 1e P. wuhele g. meunclk dn Gderät.e m mexten lü nes Eul aſt qudan me dubit upr an. regninn cu Ains eni uicu ecl enimi anr ntfm og Citg ger exa non n hari egoee D Anr i ä Don en Ihyel e aus gul, Llo liel i dbi itſeann fa unos, dr. ten⸗ 4 etlc cim fnäß erul font. mqlit. tetun hetil. en 15 ſacafe. rakn 9 (a Us det tu — uie ſi ab al. — niani dwinum ducanu. — celte 1 lhdodm einterm * Aucat. R on deeſe Kſaluran alaa nal iss gem⸗ 1 auchoo ſ. e in anum can=quedm all, Nem⸗ 1 vtrunh [a ſta-ldl ul IA Xmgn8 A. NrX illdtt s Tamobfem Ila aretſr in aordesfl ſoirtcur⸗ R ſultien ſi a*. cOfanb vel ²= bi diir 2, docete: 10n tans .„unc mr ecutll — Ita mlel- 2 A retur, N ilſericouoh ü. Er gnis pu 122 IIlis ſumer de = perlg 1 DE SATISEFEACTIONE. 78 librum:nunquid non apertè purgatorium indicant? Cui enim dubium eſſe poteſt, qui ſub- tus terram in gehenna ſunt, eos in Ieſu nomine genua non flectere, quem iugiter porius blaſphemant? Sed nec aperiendi libri vlla de eis eſt probabilitas, vt non de aliis intelligi lo- cus hic posſit rectius, quàm de iis, quorũ in purgatorio delicta expiãtur. Sed& ex illo Ma- chabæ orum libri loco: Sancta& ſalubris eſt cogitatio pro defunctis exorare, vt à peccatis ſoluantur: rectè colligi poteſt, eſſe quædam abdita receptacula, in quibus eorum animę deti- nentur, qui cum figno fidei in cõfesſione Chriſti nominis ex hac vita deceſſerunt. Nam pro his qui ſunt in cœlo nihil attinet Deum precari, qui cum ſumma beatitudine perfruãrur, gra- tiæ potius agendæ ſunt Deo qui tantæ beatitudinis eos participes facere dignatus eſt, quàm, vt orare pro illis neceſſe ſit. Iniuriam facit Martyri, dicit Auguſtinus, qui pro illo orat. Qui verò ſunt ignis æterni ſuppliciis deſtinari, pro eis ſuperuacanea eſt omnis oratio. Nam in in- ferno nulla eſt redemptio. Si ĩtaq; ſalubris eſt cogitatio pro defunctis exorare, neq; neceſſe eſt orare pro iis, qui ſunt in cœlo, quò nulli patet aditus, niſi prius omni peccati reatu fit ſo⸗ lutus, ſuperuacaneũ autẽ ſit pro iis orare, qui ſimt in gehẽna, quid reſtat aliud niſi tertiũ eſſe locu aliquè, in quo pœna quadam temporaria purgentur ij, qui non ſatis purgati ex hac vita migrauerür? Legimus in Geneſi, flammeũ gladiu atq;: verſatilem ante Paradiſum eſſe col- locatum. Quid autem ſibi vult flammeus iſte gladius? niſi quòd quicunq; deinceps admit- tendi ſunt, illos traſire per examinatoriũ ignem oporteat, ſicut Ambroſius,& eum ſequutus Rupertus, locũ hunc interprerãtur. Scribit Gregorius Niſſænus de gladio hoc, quod nò ſem- per ingredientibus, ex aduerſo eum ſtantem ſcriptura demõſtrat. Verumertiã verti fingit, vt indignis quidem aduerſus appareat, dignis verò verſus à tergo exiſtat, expeditũ eis aditũ pa tefaciens ad vitam, intra quam illi fiducia certaminũ, illæſi flammã tranſgresſi penerrarunt, qua eriam nos intrepidè ſuperata, intra Paradiſum perueniamus per illorũ intercesſionem confirmati ad bonam Confesſionem in Domini noſtri IESVCHRISTI. Quem ſecu- tus Ambrofius, plura genera baptiſinatũ enumerat. Eſt etiã baptiſinũ, inquit, in Paradiſi ve- ſtibulo, quod antea nò erat, ſed poſteaquã peccator excluſus eſt, cœpit eſſe: Romphea ignea, quam poſuit Deus, quæ antè non erat quando peccatũ non fuit: culpa cœpit,& baptiſmum cœpit quo purificentur, qui in Paradiſum redire cupiebant, vt regresſi dicerent: Tranſiuimus Per ignem& aquã. Hic per aquã, illic per ignem: Per aquã, vt abluantur peccata: per ignem, vt exurãtur. Et paucis interiectis: Et ſi aliquis vt Petrus ſit, vt Ioannes, baptizatur hoc igni: Veniet ergo Baprtiſta magnus, mouebit Rompheã verſatilem, dicet his qui à dextris ſunt, non habẽtibus grauia peccata. Intrate qui præſumitis, qui ignẽ non timeris. Et aliquãto poſt in eundẽ Pſal. ſcribẽs: Omnes oportet per ignẽ probari, quicunq; ad Paradiſum redire deſi- derãt. Non enim otioſe ſcriptũ eſt: Quod eiectus Adã& Eua de Paradiſi ſede, poſuit Deus in exitu Paradiſi gladiũ igneũ verſatilé. Omnes oportet tranſire per flammas: Siue ille Ioan nes Euãgeliſta ſit, qué ita dilexit Dominus, vt de eo diceret ad Petrũ: Siceum volo manere, quid ad te, tu me ſequere. De morte eius aliqui dubitauerũt, de trãſitu per ignẽ nõ poſſumus dubitare, quia in Paradiſo eſt, nec ſeparatur à Chriſto: Siue ille ſit Petrus qui claues accepit regni cœlorũ, qui ſupra mare ambulauit oportet dicat: Tranſiuimus per ignẽ& aquã, indu- ſti nos in refrigeriũ. Sed Ioanni citò verſabitur igneus gladius, quia non inuenitur in eo iniquitas, quẽ dilexit æquitas. Sed ſi quid in eo fuit humani vitij, charitas diuina decoxit. Alæ enim eius, ſicut alæ ignis. Qui habuerit hic charitatis ignem, illic ignẽ gladij timere nõ pote- rit. Ipſi Petro qui mortẽ ſuam toties pro Chriſto obtulit, dicet: Tranii, recumbe, ſed ille di- cit, gne nos examinabit, ſicut examinatur argentum. Etenim in quo aqua multa excludere non potuit charitatem quomodo eam ignis excludet? Sedille examinabitur vt argentum, ego examinabor vt plumbhum, donec plumbũ tabeſcat, ardebo, ſi nihil argenti in me inuen= in vlrima in— Quod ſi ſcripturis etiã probari purgatoriũ non poſſet, cùm tamen vnanimes, vno ore ſan- cti Doctores omnes à Chriſto nato ad hæc vſq; noſtra tempora, vel pœnarũ ignis purgato- rij, vel orationũ& ſacrificiorũ pro defunctis meminerint, cùm pleriq; eorũ, nominatim verò Auguſtinus& Ioãnes Damaſcenus eriam libros de cura pro mortuis gerenda cõſcripſerint, quis eſt, qui dubitare queat Apoſtolicam hanc eſſe traditionem, quę tanto omniũ conſenſu, 2. Machab. 13. Ho. ty. de verbis Apoſtoli. Ceneſ.4. Gladtius flam meus& vexſati: lis quid ſtt proli: xò exponitur. Ambr. in Pſal. 118. ſenm. 20. Rupe. lib eap. 32. in Gene ſimꝛ. Oratio 2.in 40. Mart)res. In Eſal. itl. ſer.3. Fermo⸗ 20. tot ſeculis in Ecclefſia ſemper fuit obſeruata? Cui qui contradixit Aerius ante mille ducẽtos Auri error. annos, pro hæretico habitus eſt, quòd ſuperuacaneas eſſe diceret orationes& oblationes pro defunctis, ſicut apud Philaſtrum, Epiphanium, Auguſtinum legimus. Ante quadringentos etiam ammos fuerunt Henriciani quidam& Petrobrufiani: qui cùm ad eundem lapidem of- fendiſſent, per Petrum Cluniacenſem,& Bernardum Abbatem Clareuallenſem confutati ſunt. Liber autem vnicum hic Auguſtini locum adſcribere: Hi qui temporalibus pœnis, Lib se. Homi- inquir, digna geſſerunt, de quibus Apoſtolus dicit. Si cuius opus arſerit, detrimentum pa- liarum, Horis. tietur, ipſe tamen ſaluus erir, ſic tamen quaſi per ignem: per flauium igneum, de quo pro- pheticus ſermo commemorat: Et fluuius igneus currebat ante eum: per fluuium igneum&l Vada feruentibus globis horrenda tranſibunt. Quanta fuerit peccati materia, tanta& Per⸗ tranſeundi mora: Quantum exegerit culpa, tantum ſibi ex homine vendicabit quædam flam- —,— D E SATISFACTIOGNE. flammaæ rationabilis diſciplina: Et quantũ ſtulta iniquitas ſuggeſſerit, tantum ſapiens pœna deſęuiet. Et quia ſermo diuinus quodam loco æneæ ollæ comparat, dicens: Pone ollam ſuper prunas vacua, donec incaleſcat æs eius,& ſtagni eius defluat: illic ſermones ocioſi,& cogita- tiones iniquæ vel ſordidæ, illic multirudo leuiũ peccatoru, qus puritatem nobilis naturæ in- fecerant, exudabunt: illic ſtagnũ vel plumbũ diuerſarum pasionũ, quæ auri diuinæ imaginis adulrerauerant, conſfumentur. Quæ omnia hic ab anima ſeparari per eleemoſynas& lachry- mas cõpendioſa tranſactione potuiſſent: Quæ eadem ad verbum ferè reperiuntur apud Eu- ſebium Emiiſenum. Qua de re qui volet plura legere, poterit apud Lactantium lib. 7. inſti- tutionum cap. 21. Prudentium in Hamartigenia, Hieronymum cap. 20. in fine cõmentario- rum in Eſaiam, Et Gregorium Niſſenum in diſputatione de anima& reſurrectione cum ſo- rore Macrina: Nam nobis hoc loco propoſitũ non eſt, hoc argumenti genus tractare, obiter rantum illud ſignificandum eſſe duximus: Si volumus pœnas effugere temporarias, vel in hoc, vel in futuro ſeculo pro peccatis noſtris nobis infligendas, opus eſſe, vt ipſi nos iudice- mus, vt ipſi ſupplicium de nobis ſumamus, vt perieiunium, orationem,& eleemoſynam pec⸗ cata noſtra expiãtes, Deum nobis placatum reddamus, vt cum ipſi nobis non pepercerimus, parcat ille nobis, atque Apœnis quas longe grauiores eramus comm eritunos liberet. Arcz hec eft ſatisfactionis ratio, quæ inter partes ſiue actus pœnitentiæ tertio loco nume- gatiifafie tolle ratur, qur tollirur tamen nonnunquam per indulgentias, quæ& ipſæ valent ad peccatorum tur indalgemia. remisfionem. Quo magis autè intelligi posſit, quæ ſit indulgentiarũ vis, ſic accipi rem opor- Ho.„. Epiphos. ennebenie tet. Dominus noiter Ieſus Chriſtus, ſicut ab Auguſtino traditũ legimus, vnus eſt homo cum Aua. u Eſal.ar. capite& corpore ſuo, ſaluator corporis& membrorũ corporis, duo in carne vna,& in voce O8s. vna,& in pasſione vna,& cùm tranſierit iniquitas in requie vna. Pasſiones itaq; Chriſti non chriſti daplex in ſolo Chriſto, imò pasſiones Chriſti, nõ niſi in Chriſto. Si enim Chriſtũ intelligas caput& acceptio. corpus, pasliones Chriſti non niſi in Chriſto. Si autẽ Chriſtum intelligas caput tantùm, paſ⸗ ſiones Chriſti non in ſolo Chriſto. Si enim pasſiones Chriſti in ſolo Chriſto, ſiue in ſolo cae coloſ.r. pite, vnde dicit quoddam membrü eius Paulus Apoſtolus, vt ſuppleam, quæ deſunt pasſio- num Chriſti in carne mea? Nunquid aliquid pasſionũ deerat in Chriſto capiteè an non paſ- T419. ſus eſt, quiequid pati debuit? Nonne ipſe dixit, Conſummatũ eſt? Quibus verbis ſignifica- Tte ereons uit iam de menſura pasſionũ ſuarum nihil deeſſe, quia omnia, quæ dicta de ſe fuerant, com- 5, rkeien pleta eſſent. Nihil ergo deerat pasſionibus Chriſti, quatenus caput eſt, ſed reſtabãt adhue,& plentar. reſtant Chriſti pasſiones in corpore, in eo corpore, de quo dixit alibi Paulus: Vos eſtis cor- . Conuh.. pus Chriſti,& membra de membro. In huius ergo corporis membris, hoc eſt, in piis homi- nibus, qui tanquã caput ſemel paſſus eſt, paſſus eſt ſæp?,& patitur Chriſtus. Nam vnuſquiſq; piorũ pro modulo ſuo exoluit, quod debet,& pro poſſe viriũ ſuarũ quaſi canonẽ pasſionum infert, quarũ non erit finis, niſi cum ſeculum finitum fuerit. Sic patiebatur Chriſtus à Saulo, Alor.. quando dixit illi: Saule, Saule, quid me perſequeris? Membra perſequebatur,& tamen ſe in membris ſuis pati Chriſtus interpretabatur. Quomodo ſolet lingua dicere calcato pede, cal- cas me: Linguã nullus tetigit: cõpasſione clamat, nõ attritione: Ita Chriſtus, ſi quis membro . ſuo faciat iniuriam, ſi quis illud perſequatur, ſibi fieri quicquid illi ſit, imputat. Quam verò 1. Corintb.n. verborum illorũ interprerationè adfert Auguſtinus, eandem& Petrus Lombardus& An- ſelmus,& alij multi ex recentioribus ſequuntur. Libet autem D. Thoma verba adſcribere: Hæc verba ſecundum ſuperficiem, malum poſſent habere intellectum, ſcilicet, quod Chriſti pasſio non eſſet ſufficiens ad redemptionem multorum mundorum. Ipſe eſt propitiatio pro peccatis noſtris. Sic incelligendum eſt quod Chriſtus& Eccleſia eſt vna perſona myſftica, cuius caput eſt Chriſtus, corpus omnes iuſti. Quilibet autem iuſtus eſt quaſi membrum hu⸗ ius capitis,& membra de membro. Deus autem ordinauit in ſua prædeſtinatione quantum meritorum debet eſſe per totam Eccleſiam, tam in capite quàm in membris, ſicut& præ- geſtinauit numerum electorum,& inter hæc merita præcipuè ſunt pasfiones Sanctorũ, Chri ſti ſcilicet, capitis merita ſunt infinita, quilibet verò Sanctorum exhibet aliqua merita ſecun- dum menſuram ſuam. Et ideò dicit, Adimpleo ea quæ deſunt pasſionum Chriſti, id eſt, to- tius Eccleſiæ, cuius caput eſt Chriſtus, adimpleo, id eſt: addo menſuram ſuam,& hoc in car- ne mea, id eſt, ipſe pariens. Hanc qui capitis cum corpore coniunctionem intelligit, facils perſpicere poteſt, quæ ſint Chriſti capitis, quæ ſint corporis& membrorum eius merita. chriſt haſtiones Nam ſicut viuit Chriſtus in membris ſuis, ita patitur in membris ſuis, ita meretur in mem- adunplers- bris ſuis, ita ſatisfacit in membris ſuis. Hoc eſt quod dicit Paulus, adimplere ſe quæ deſunt Chriſti pasſionum in carne ſua. Non quod congeries Chriſti pasſionum, quas tanquam caput pertulit, non fuerit ſufficiens ad exolutionem pœnarum, quæ totius Eccleſiæ pecca- 3 tis debebantur, ſed quòd multa pars pasſionum eius adhuc corpori eius, quæ eſt Eccleſia, 2nn, e“ deeſt, priuſquam perſequutionum Chriſti ſit finis quia vſque in finem ſeculi paritur Chrĩ- Chriſti& ſaum ſtus in ſuis membris. 3nzehs ſupe- Hinc colligere licet, quòd meritum pasſionis& mortis Chriſti, ac ſanctorum eius, in qui- Feran 6„, blls patitur& patierur Chriſtus vſque ad conſummationem ſeculi, multo fuerir& ſit abun- orbis. dantius, quam fuerint& ſint,& eſſe posſint omnia totius orbis flagitia, ad illa abluenda, pro quibus 1 ibs“ calbe b uto 1 ult 1sg aualc den 1c. In ſel nitas b d10. tä r. In 2 T orul Gdoen h ſen gitate. 9-A u & lall 4 p . gon nth. mäul. lde tluce . 1 1 Gadc pecl 4. 1 1. 4 hom N. un kir ces E' dor dopte a essl cr m er mt War 1 ckan pt uf⸗ urn 1 liſ tro Inn mlell „ Fr (al ch& Ino2 ne muſt Nuüri w Aa nl Ucal lopêt teg deno m . eorut Uübun Toug al lrn gli⸗ cfüiß opo wime luato decct mb Geh Sel cuit üüba dus 1 WMlss holid ulb pleß arn Non üüc M. 4 zanch ſolm weng enlim. felbe Pau te) Dop eEph utem Ainm nolar Neret dieb ccoän hgu Ilc or ſt Uc omr rine ane. dent um ſan imn Cehlo „„ dnue lt. ln dn g peul W nie( bn* ocic h . e daren ſ, u 1qu. 1 2 4 d Cotlunh. un 1. ² ſerd — Dœna 1 ſper V Ogita Kæ m. dagidi b achr). b d Eu. —4. inſti. 3 arco. tlumg. 4— . 4 1 vel n Dpl as iuci. — numc. tad non Ac opo. eſus no am ek miin vor nac iſtinm arel aunl apu mm um Ju 10,ſ=(oloc 12 4—3. pasli. pie 1— on a. SVe zs entta. ele uem com. reſtſ E dhuch los:aſtiscc eſt) Ais hom- .Na uſqulc anc slom Ch àLaul ur,t nen ſei cal e Sede,0 us,ſſ a memt utat am v om 35&M. ve g= dlcrde llice=d Cit eſt. Stiatlom apt 8a mytta aleobrumbi tina* quanne brit ut&pn ges en tori lcl n iitalec- nGi zideki bat hocindh em ligi ſ rut=='S melll an wrin men dle qux cell u—=s tandul ju leſia her ſt Ecce 2J. atitur Er M.2 eius,In 9 * K ſt⸗b 1 10 — Auendag PE sSATISEFACTITON T. 79 7 quibus vel vna gutta ſanguinis ſui ſatisfacere poterat. Nam ſi potuit dicere beatus Iob: Vti- Ram appenderentur peccata mea, quibus iram merui,& calamitas, quam patior in ſtatera: quaſi arena maris grauior hæc appareret: certè multò rectius de Chriſto dici poteſt, quòd ca- lamitas, quam pertulit iuſtus pro iniuſtis, multò grauior eſt ſi in ſtatera appendarur, quàm ſint omnia peccata in vnum collecta, non vnius, verumetiam ſi dici posfir multorum mun- dorum, pro quibus eam ſuſtinere dignatus eſt: meritũ vt illius infinitis partibus omnes ini- quitates& ſcelera totius orbis ſiiperare videatur. Ex hac itaq; ſuperabundantia merirorum & ſatisfactionum Chriſti& Sanctorum eius, hoc eſt, capiris& corporis, pendet& conſtat indulgẽtiarum theſaurus: cuius diſpenſatio cùm ad alios Epiſcopos, rum ad ſummum Pon- tificem præcipusè pertinet, qui totius Eccleſiæ ſub Chriſto capite caput eſt: cui Chriſtus ipſæ Natts.is. peculiariter claues regni cœlorum commiſit. Hoceſt quod dicit Apoſtolus⸗Sic nos exiſtimet i urinte s: homo, vt miniſtros Chriſti,& diſpenſatores myſteriorum Dei. Et iterum: Diſpenſatio mihi ⁊ corinth.z. credita eſt. Et rurfus alio loco: Cui donaſtis aliquid,& ego. Nam& ego quod donaui, ſi quid mdugentiarum donaui, propter vos in perſona Chriſti. Effectus ergo ſiue fructus indulgentiarum hic eſt, Snuee quòd per eas illius, quæ fit per opera pœnitentiæ,& per Sacerdotẽ alicui in Sacramento pœ- 3 nitentiæ iniungitur& pręcipitur, ſatisfactionis fit remisſio ſiue condonatio. Quoniam verò per iniunctam ſatisfactionẽ, quam vere pœnitens exequitur, ſoluitur& aufertur poœna tem⸗ poralis, quæ peccato, quod patratum eſt, ex iuftitia diuina debetur: conſequens eſt per indul⸗ gentias veluti ſatisfactorias pœnas(tantum enim Valent, modò dignè ac rectè adminiſtren- tur& acquirantur) tantundem remitri pœnæ temporalis apud iuſtitiam diuinam, quantum apucl eam ipſæ, quas aliquis accipit, valent indulgentiæ. Ac-he eurnouum videatur, quòod etiam Sanctorum pasſiones& merita valere dicimus Sanfforurn me- ad remisſionem peccatorum, libet hic adſcribere, quid ea de re vetuſtisſimus& idem doctiſ- rita ad:em ſio- 8... nem peccatorum ſimus vir ſenſerit Origenes. Quod Dominus noſter Ieſus Chriſtus venerit, vt tolleret pec- vnlenrse ſcripta carum mundi,& morte ſua peccata noſtra deleret, nullus qui Chriſto credit, ignorat. Quo- is prolatur. modo autem& filij eius auferant peccata Sanctorum, id eſt, Apoſtoli& Martyres, ſi poteri« O'is. Wom.is. mus ex ſcripturis diuinis probare tentabimus. Audi primum Paulũ dicente Libenter enim, 37,n. inquit, expendam& expendar pro animabus veſtris. Et in alio loco: Ego enim iam immo- ⸗ Timoth 4. lor,& tempus regresſionis ſiue reſolutionis meæ inſtat. Pro his ergo quibus ſcribebat, ex- pendi ſe& immolari dicit Apoſtolus. Hoſtia autem ciun immolatur, ad hoc im molatur, vt eorum pro quibus iugulatur peccata purgentur. De Martyribus autem ſcribit Ioannes Apo ſtolus in Apocalypſi: Quia animę eorum, qui iugulati ſunt propter nomen Domini leſu, add— pſtant alrari: qui autem asſiſtit altari, oſtenditur fungi Sacerdotis officio. Sacerdotis autens ziee nae officiũ eſt, pro populi ſupplicare peccatis. Et in codem libro: Vide, inquit ne fortè ſicut Do=- Namer. minus& Saluator noſter quaſi agnus ad occiſionem ductus,& in ſacrificium altaris oblatus Srce⸗dotis ofciã — 2— 3.———. 21 in altari pro peccatorũ remisſionẽ vniuerſo præſtitit mundo: ita fortasſis cæterorũ ſanctorũ ac iuſtorum ſosaa; 85 1 pliut Pecta ſanguis fuſis eſt, ad expiandũ pro parte aliqua populũ. Ac interiectis nõnullis, poſteaquã do-⸗, ſupphcare. cuit, quod eriã Paulus hoſtiã ſe obtulerit iugulandã, ſimiliter& alij ſancti: Sed in his omun. bus, inquit, vnus eſt agnus, qui totius mũdi potuit auferre peccatũ:& ideo ceſſauerũt cæteræ hoſtiæ, quia talis hæc fuit hoſtia, vt vna ſola ſufficeret pro totius mundi ſalute. Cæteri enim. precibus peccata, hic ſolus poteſtate dimiſit. Dicebat enim: Fili remiſſa ſunt tibi peccata tua. Mon eſt Veritus dicers Ioannes Chryſoſtomus, vel quiſquis fuit auctor operis imperfecti in Horil.ac. Matthæũ. Sancti quoq; occiſi ſunt pro ſalute eiuſdem populi, quemadmodũ docet nos Apo- ſtolus, dicens: Ego autem impendar& ſiperimpẽdar pro animabus veſtris. Item alibi: Ego enim iam deliberor. Hominis libatio alicui pro aliquo offertur. Deo ergo immolandus erat Paulus pro populo, quem docebart. Et quoniam mors Prophetarum ſuſtentabat quidem ex parte ſalutem humanam, non tamen plenè ſaluare poterat totum mundum, ideò no- uisſimè immolatus eſt agnus, qui totius mundi reatum innocentia ſua detergeret. Pro- pterea& in diebus Scœnopegiæ, quæ interpretatur fixio tabernaculi, diuerſæ hoſtiæ occi- debantur in figura Sanctorum. Nouisſimeè autem occidebatur& agnus. Si ergo agnum illic occiſum intelligimus figuram CHRISTI, conſequenter& cæteras hoſtias intelli- gimus præcedentium Sanctorum occiſiones. Sed& CHRISTVS de fgurata Sancto- rum ſuorum immolatione dicebat: Holocauſta medullata offeram tibi cum arietibus,& in⸗ cenſo: offeram tibi boues cum hircis. Nec enim CHRISTVS aliquando huiuſmodi animalia obtulit Patri. Obtulit autem rationabiles arietes, id eſt, Principes omnium Chri- ſtianorum, obtulit boues rationales, terram colentes, obrulit etiam hircos ex Gentibus, qui pro nomine CHRISTI ſunt pasfi. Hæc autem diximus, vt oſtendamus, tauros& ſaginata occiſa, intelligi debere Sanctos occiſos. Omnes ergo Prophetæ& Chriſtus ideò occin ſunt, vt hoc ſpirituale tabernaculum firmiter figeretur. Non duhitauit Ambroſius ita parentes alloqui: Audiſtis, parétes, quibus erudire diſciplinis filias debeatis, vt habere posſi- De viriaihiss tis quarũ meritis veſtra delicta redimantur. Virgo Dei donum eſt, munus parentum, Sacer- anno. dorium caſtitaris. Virgo matris hoſtia eſt, cuius quotidiano ſacrificio vis diuina placatur. Hic Ambroſlus meritis virginũ parentũ delicta redimi teſtatur,& virginẽ vocat matris hoſtiam, 0 cuius * Cap. 48. In ſerm.de ſan- ſto Jthephano. Oræt. 1s. in ()prian. Homnl. 1. D E SACRAMEN TO is diuina placatur. De-Stephano narrat Gregorius Niffenus, m iuxta legem ſpiritualem, puram hoſtiam immolans, non alicuius, ſed ſuum admouens corpus,& loco libaminis ſanguinem ppargens„per ſeſe Deum, quem in cœleſtibus adytis cernebat, delinquentibus placabat. Hic Gregorius ſui cor- poris& ſanguinis ſacrificio Stephanum placaſſe Deum delinquentibus narrat. Cregorius quoque Nazianzenus, in eo ſermone quo Cyprianum laudat, poſteaquam indicauit, quem nobis fructum attulerunt Chriſti pasſiones, qui in crucem aſcendit,& nos eò ſecum dedu- xit, vt peccatum in eo noſtrum affigeret, de ſerpente triumpharet, lignũ ſanctificaret, Adam denuò ſaluum faceret, imaginem quæ ruinam minabatur, reuocaret, ac reſtauraret. Inter hæc tanta nonminorem ex martyribus quoque fructum accepiſſe docet, quos vocat ho- locauſta rationabilia, ſacrificia perfecta, oblationes acceptas, malitiæ expulſionem, auμαφeς ia K‿ττανηα κυκασ☛αόοννϑ⁵⁵ρ α⁶σ αωνσwðςᷣοꝙ, hoc eſt, peccati ſubmerſionem,& mũdi expurgationem. Num autem his verbis Gregorius, non eadem illa Martyribus aliis, quæ Chriſto, quem pri- mum Martyrem vocat, tribuit? Quid enim amplius& magnificentius de illis Erædicari po- tuit, quàm quòd eos non ſolum holocauſta rationabilia, ſacrificia perfecta, oblationes acce- ptas, verùm òc peccati ſubmerſionem,& mundi expurgationem eſſe dicit? An hec ſolius Chriſti propria non ſunt? An Agnus ille qui tollit peccata mundi, qui factus eſt propitia- tio pro peccatis noſtris, non pro noſtris autem tantùm, ſed etiam pro totius mundi, qui pro- jecit in profundum maris omnia peccata noſtra, an agnus ille ſolus Chriſtus non eſt? An alium Gregorius, præter Chriſtum propoſuit nobis propitiatorem in ſanguine ſiio? Scilicet non ſufficit Chriſti ſanguis, ad nos à peccatis noſtris expiandos, niſi Martyrum ſanguis quo- que accederet: cui peccati ſubmerſionem, cui mundi Gregorius tribuit expurgationem? Sed non fuit adeò rudis Gregorius, quem non ſine cauſa Græci Theologum vocant, vt ne- ſciret Chriſtum eſſe qui lauit nos à peccatis in ſanguine ſuo, nec tam vel ab omni mente de- ſertus, vel à pietate remotus, vt quæ ſoli Chriſto gloria debetur, eam in homines tranſla- tam vellet. Verum& hoc interea non ignorabart, quod etiam in Martyrum ſanguine, non cuius quotidiano ſacrificio v quod hic tanquam Sacerdos quide Smundabat niſi ſfanguis filij Dei, ſanguis Agni illius immaculati, in quo ſuas quoque ſto- 5 las, hoc eſt, virtutum ſuarum indumenta lauerunt,& dealbauerunt etiam ipſi ſancti Marty- res: vt& peccati ſubmerſio,& mundi expurgatio non tribuatur niſi Chriſti ſanguini. Ille eſt qui lauat, ille eſt qui dealbat in ſanguine, non eo tantum quem ipſe caput no- Serm. 10. de paſ⸗ ſione Dowmini. Eccleſ. fiſd. lib. 5.cap.i. In 1. Corinth. z. ſtrum fudit, ab impiis flagellatus& in crucem actus, verùm in eo quem fudit in ſuis mem- bris, in ſuis ſanctis Martyribus, quorum pasſiones, Chriſti fuerunt pasſiones: Chriſti ſan- guis in Martyrum ſanguine fundebatur. Quod etiam indicat in Hieremiam ſcribens Ori- genes, cum dicit: Si conſideres Martyres vbique condemnatos,& de ſingulis Eccleſiis ex- fibitos ad tribunal, videbis quomodo per ſingulos Martyres Ieſus condemnetur. Et pau- 10 pòſt: Si condemnatur etiam Chriſtianus, pro hoc tantum quod Chriſtianus eſt, Chri- ſtus eſt qui candemnatur. Quem ſecutus Leo Pontifex: Pasſio, inquit, Domini vſque ad finem producitur mundi,& ſicut in Sanctis ſuis ipſe honoratur, ipſe diligitur,& in pau- peribus ipſè paſcitur, ipſe veſtitur: ita in omnibus qui pro iuſtitia aduerſa tollerant, ipſe compatitur. Et ſucceſſor eius Gregorius Pontifex: Si caput, inquit, noſtrum tormenta noſtra non tangerent, nequaquam pro afflictis membris perſecutori ſuo etiam de cœlo cla- maret: Saule, Saule, quid me perſequeris? ſi cruciatus noſtri eius pœnæ non eſſent, con- uerſus, afflictusque Paulus minimè diceret: Suppleo ea quæ deſunt pasſionum Chriſti in carne mea. Extat apud Euſebium ſcriptum quoddam ſeruorum Chriſti, qui Lugdu- num& Viennam incoluerunt, vbi de quodam cui Saulus erat nomen ſcribentes. In quo Chriſtus, aiunt, patiens magnam conſecutus eſt gloriam. Sic Theophilactus quoque Pauli locum illum explinans: Abundant pasſiones CHRISTI in nobis. Non ſimpliciter dixit, inquit, pasſiones, ſiue afflictiones ſed CHRISTI: Chriſti, inquit, pasſiones ſunt, quas hic nos patimur, nosque efficimur participes afflictionum ipſius. Sic Simon quoque de Casſia ſcribit: Quod omnis pasſio, quam propter Chriſtum tollerat Eccleſia Chriſti, Chriſti eſt. Nam omne quod quis propter alium inuitè aut voluntariè patitur, eius eſſe dicitur pro quo tolleratur. Nec meritum habet in co, quòd Eccleſia multa in Martyribus perpeſſa eſt à Tyrannis, aut quod ſibi voluntariè in confesſionibus intulit. Sed pro eo quod pro CHRISTO fuſtinuit,& ſibi pro CHRISTO ad captandum regnum cœlorum violentiam fecit. Ac per hoc omne bonum, quod pro CHRISTO, aut patiendo, aut ali- ter agitur, CHRIST eſt,& agentis à gratia CHRISTI, qua ſibi tribuitur,& vt aga- tur, ipſe gratiam tribuit,& precium iuſtum in retributione præmiorum per miſericordiam ſuam noſtris actionibus ęqua lance iuſtitia poſuit, nec alicuius exiſtimationis eſſent, niſi ſuis actionibus ſociaret, vt communicatio actionum CHRISTI cum noſtris, ſalutarem effectum tribuat operibus noſtris. Agentis autem eſt, quia libera voluntate id, quod pla- citum eſt DEI nouit, exequitur. Libera enim voluntas agendi, noſtra facit eſſe quæ fa- cimus. Ac rectè quidem iſti pasſiones piorum pro Chriſto, CHRISTI VoOcant pasſiones. Sic enim ipſe dixit Chriſtus: Quicquid feciſtis vni ex minimis meis, mihi feciſtis. as Chriſti A K „ wrle u laum. 3 lutot erpl n i ol ſan, uodi men ſibco Chte croe- tara erat n w, I cic nna s no lcct unse aum mena dn dsDa unt ufd ht ipssgo ne b els dim lucagc Am isar ſtm. Gäadc nnur Hinter n duse fi at vne peſte ſtbs fude lnug 12 admoR dna hacy ldin Aime gam cu cert 9 ulke ntcan ferun Den F fumet lent pnriaa r Hi e& ſaue a am 1u md yy S hcäus tem.. K esc ha tam llice — quo⸗ durg m nvo- nc. omniſ ⸗Sece. nomin anſa. aſang Ga non las 9= ſ. di lan ian. riſti ſ au. ipſe Trr m⸗ — dit in ³ zem. mes: Esi ſu- n ſc Oi. ulis H⸗ ISex. nnetl! pal ianus ³ Chr. „Do't ivſqy- gitur pal. a toll=² ⁸, ihe Sſtrul anenr tiam(**ν loch. non 6 e, coh. Sſion-hril ſti, 4 augr bent. Nn qo us G: baij ſimpli⸗ ar dixi ſions It, cus mont pqueds ₰* Eccl= hrll rnit lus el 2 Dtyrbu Sed= 0qun gn xlorum atis= autal iitu Vtapr m= ordin 5e n nill lb ſtri lutaten te uod pi- aci qux 3 ca= 1Sflones 29. ltaqu Chull EXTREMAE VNCTIONIS. 28 Chriſti ſanguis in eo quem fudit, ipſe caput noſtrũ in ſuo corpore& in eo ſanguine quem fu derunt ipfius membra S. Martyres lauit,& dealbauit ſtolas,& ipſorum Martyrum& no- ſtras. Ille ſanguis remisfionem peccarorum& illis& nobis meruit. Ille ſanguis& illos,& nos dignos fecit in partem ſortis Sanctorum, vt conglorificemur: ſi tamen compasſi fueri- mus. Tolle ſanguinem hunc à ſanguine Martyrum, nil nobis profuerit ſanguis Marty⸗- rum. Audeo dicere quod citius nos inquinauerit quàm lauerit. Omnis vt iuttitia noſtra, (libet enim Ambroſij verbis vti) ſanguis Chriſti fit. Omnia vt merita noſtra Chriſti ſan- guinis merita fint. Siquidẽ caput,& corpus vnus eſt Chriſtus, vt ſi quæ ſunt virtutes noſtræ, nihil aliud quàm iuſtitia meritorum ſanguinis Chriſti fulgeat in illis. Quam etiam ob cau- ſam, cum Chriſti fideles perſequeretur Saulus. Non dixit Chriſtus: Saule, Saule, cur perſé- queris membra mea: Sed cur me perſequeris? vt ſe cum ſuis membris vnum eſſe Chriſtum, ſe perſecutionem in illis pati, ſuum ſanguinem in illorum ſanguine fundi demonſtraret. Dæ= eritis fanctorum, nihil eſt aliud, quàm detrahere meritis Chriſti. Chriftus eſt enim qui viuit in illis: Chriſtus eſt qui patitur in illis: Chriſtus eſt qui meretur in illis: cuius fuſo prerioſo ſanguine fit, vt illorum quoq; fuſus pro Chriſto ſanguis valeat nobis ad remisſionem peccatorum, quamuis hæc remisſio non per alium detur, quàm per Chriſtum. Sed hæc obiter de Sanctorum meritis, quæ miro quodam conſenſu ſemper fuerunt ab omnibus& doctrina& pietate viris præſtantibus, omnibus ſeculis in Eccleſia celebrata, deque pœnitentia& eius partibus dicta ſufficiant. Nunc de Sacramento extremæ Vnètio- nis dicendum nobis reſtat. De Sacramento extremæ Vncl ionis. CAPVT XLIX. metipſum redemptionem pro omnibus, non ſoluum leſus, verumetiam Chriſtus vo- cari voluit, At illud quidem nomen inde ſortitus eſt, Matrhæo etiam Euangeli- ſta teſte, quòd ipſe ſaluum facturus eſſet populum a peccatis eorum. Neque enim eſt no- men aliud ſub cœlo datum hominibus, in quo nos fieri ſaluos oporteat, præter nomen leſu. Chriſtus vero ex eo appellatus eſt, quòd cum regia ſimul& ſacerdotali dignitate fungere- tur, vnctus erat non ab hominibus, verùm ab ipſo Deo: non confecto oleo, ſed diuino ſpiri- tu. Sic enim dicit de eo Propheta: Spiritus Domini vnxit me- Neque vero proptereâ tan- tùm Chriſtus nominari voluit, quòd vnctus ipſe, verumetiam quòd vnctionis gratiam in alios diffuſurus eſſet. Quod pluribus eriam proſequitur Iheodoritus, Pſalmum vigeſi- niumſextum enarrans. Legimus Dauid Regem tribus vicibus vnctum eſſe. Primùm in domo patris ſui. Hæc vnctio ſignificabat illam, quæ fit in baptiſmo, quæ& ipſa ſignum eſt, futuros nos regni il- lius participes quod expectamus, regni ſempiterni, regni cuius non erit finis, regni quod pa⸗ rauit nobis Deus à conſtitutione mundi. Secundô vnctus eſt in Hebron, vt regnaret ſuper domum luda, poſt quam vnctionem mala& aduerſa multa paſſus eſt. Hac ſignificabat vn- tionem in Sacramento confirmationis, per quam nobis confertur Spirituſſanctus ad reſi- ſtendum diaboli tentationibus, qui nos per omne viræ noſtræ tempus grauiter oppugnare nunquam intermittit, nihil vt aliud ſit vita hominis ſuper terram, quàm militia. Tertio ite- rum vnctus eſt in Regem ſuper omnem Iſraẽl. Poſt hanc vnctionem in pace regnauit. Hae ſignificabar vnctionem iſtam extremam de qua nobis nunc ſermo eſt. Poſt hanc enim ſu- peratis hoſtibus diuino beneficio nobis datur, vt in regno illo, ad quod in baptiſmo inuncti ſumus& inaugurati, pace fruamur ſempiterna. Quemadmodum autem baptiſinus eſt intrantium, ſic hoc extremæ vnctionis ſacramen- tum eſt ex hac vita mortali exeuntium. Nam cùm calcaneo noſtro ſerpens callidisſimus in- ſidietur maximè, neq; vllo alio tempore nos oppugnet grauius, quam cum ex hac vita mi- grandum eſt, quod eam etiam ob cauſam agon vocatur, quòd tum pugna validisſima, tum certamen inſtat grauisſimũ, noluit Chriſtus in extremo periculo noſtro ſua nos ope deſti- tutos eſſe, verùm ſacramentũ hocextremæ vnctionis inſtituit, per quod non ſolùm ad ſuſti- nendos, verumeriã ad propellendos dæmonis impetus firmiores efficeremur. Quamobrem ſicut pœnitentia ad iuſtitia, ſic hoc extremæ vnctionis Sacramentum ad fortitudinem refer- tur, quèòd in eo& animæ& corporis robur nobis confertur. Nam vtriuſq; morbus propul- ſatur, animæ cùm peccata remittuntur, quibus nulli poſſunt eſſe morbi grauiores: corporis cùm alleuiatur homo: quod tamen non ſemper euenit. Recté igitur inter ſacramenta hoc quoq; extremæ vnctionis numeratur. Eſt enim ſacræ rei fignum efficax: eſt viſibile ſignun inuinbilis gratiæ, nimirũ peccatorũ remisſionis, quæ cõfertur in hoc ſacramento: cuius prin- cipalis iſte tructus eſt, vt auferatur peccatum eius, qui ſacro oleo inungitur: Secundarius au- tem eſt corporis quoque ſanitas. Legimus apud Marcũ, quòd exeuntes diſcipuli prædicabãt, vt pœnitentiam agerent,& dæmonia multa eiiciebant,& vngebant 1 multos eros⸗ 2 M Ediator Dei& hominum, qui cùm veniſſet ſaluum facere quod perierat, dedit ſe- t. Nmoth. 3. CLucI9. ſeſus. Matth. I. Aekor. 4. Chriſtus dicitura quod ſpiritu ſan: cto vnctus ſit. & in alios vn ctionts ſuæ gratig Siwiee. Eſatr et. VnCtio tribfex. HDauid; ex ie:r vnctus quid de ꝑnet. I. KReg. 16. E'nduο duf lex. Lkc.I 2. Kegnun 2. Vnctio confirma- Nom*ts. Iob. 7⁴ 2. Regun 5. nclio cxtrema. Agon mortis vnde dictus. Pnionit extre⸗ maæ effeεtus daplex. Eſaiæ 2)⸗ Marei s⸗ Cap. o- PESACRAMENTOG & ſanabantur. Quem locum explicans Beda, adducto Iacobi quoque eade fe teſtimonio: vnguntur enenszu Vnde patet, inquit, ab ipiis Apoſtolis hunc ſanctæ Eccleſiæ morem eſſe traditum, vt ener- meus& e,ον gumeni, vel alij quilibet ægroti vngantur oleo Pontificali benedictione conſecrato. Iheo- philactuis quoque locum eundem enarrans: Quòd vnxerat, inquit, oleo Apoſtoli, ſolus Mar- Tatob.·. cus narrat. Quod& frater Domini Iacobus in Catholica epiſtola dicit: Infirmarur quis inter .— 2 8 r 12 12 † 101 Oleum quid vos, inducat presbyteros Eccleſiæ,& orent ſuper illum, vngètes eum oleo- Eſt igirur oleum Taſer& ad labores vtile,& lucis fomentum,& hilaritatis effectiuum, ſignificatque Dei miſèricor- diam, per quam à labore liberamur,& lucem ac gaudium, ac hilaritatem ſpiritualem accipi- Infirmatun, 8 Aer 1 G ratr: 111 Vor! ae vehis mus. Expresſius autem Iacobus effectum huius ſacramenti demonſtrat Cpuius hac verba explicatur. ſunt: Infirmatur quis in vobis, inducat presbyteros Ecclefiæ,& orent ſuper eum, vngentes Vntltenis extre- eum oleo in nomine Domini,& oratio fidei ſaluabit infirmù,& alleuiabit eum Dominus, ma atemn, ſ il peccatis ſit, remittentur ei. Ex quibus Iacobi verbis diſcimus, nihil extremæ vnttio- ni deeſſe, quod ad ſacramenti rationem pertinet. Eſt enim elementũ fiue ſignu viſibile, quod materiæ locum obtinet, oleum Pontificali benedictione conſecratum, valdè accõmodatum ad demonſtrandum id, quod perſpicitur in hoc ſacramento. Quod enim olei natura præ ſe fert, hoc in huius ſacramenti diſpenſatione in homine ægroto diuina virtute per fidei efflca- ciam efficitur. Nam ficut oleum conducit ad labores,& lucis fomentum,& hilaritatem, ta extrema vnctio conducit ad liberandum hominem à labore corporis, ex morbo,& ani- mæ, ex peccatis contracto, lucemque, gaudium,& ſpiritualem hilaritatem confert, modò fi- des ægrotantis accedat. Ad hoc olei elementum, cùm accedit verbum, fit ſacramentum: Ver- bum autem eſt oratio fidei, quando presbyter vngens dicit: In nomine patris,& filij,& ſpi- ritus ſancti, adiunctis piis& ſuccinctis precationibus; ab Ambroſio& Gregorio compoſitis, vt quicquid illicito viſu, auditu, cæterisque ſenſibus ægrotus deliquit, per huius olei vnctio- Quare nõ ſemper nem expietur, cum imprecatione pacis. Atque hæc eſt gratia quæ confertur accedente verbo poft vuchions eõ, ad elementum, expiatio, remisſioque peccatorum. Qui vero ſecundarius eſt effectus huius naei ee euan ſacramenti, eum quod non ſemper ægrotus conſequitur, vel ideoò fit, quòod animæ non ſem- efficax. per expedit, vel quòd oratio non ex firma fide proſiciſcitur. Vbi enim fides magna eſt& Matth.iz. ardens facilè quiduis à Deo impetrat, vbi verò modica ſides eſt aut nulla, nihil obtinet. Le- jasoh., gimus quòd in ſua patria Chriſtus nullam potuit facere virtutem, propter incredulitatem eorum. Quamobrem non quæuis oratio, ſed fidei oratio, quando quis orat in fide, nihil hæ- ſitans, ea demùum quiduis obtinet. Vbi ergo eſt oratio fidei, modo ne quid ea res agrotantis animæ ſaluti officiat, nihil dubitandum eſt, quin corporis quoque ſanitatem per vnctionem hanc ſit adepturus. Scribit Sulpitius Seuerus in vita ſancti Martini, quod oleo ſanctificato — uellam quandam dira paralyſis ægritudine correptam, vt iam nullo ad humanos vſus cor- eceee poris officio fungeretur, ſanitati reſtituit. Commemorat Kuffinus quoque non disſimilia chub. de diſcipulis Antonij, quod multos infirmos oleo perunctos curabant. Et de Beniamin Zo- zomenus. Meminit huius ſacramenti Chryſoſtomus, vbi tractat de ſacerdorio. Meminerunt Aug. de vifiat. Hieronymus quoq; ad Ruſticum ſcribens,& Auguſtinus in locis aliquot:& eius Synchro- Pei arc nus Innocentius epiſtola prima, quam ſcripfit ad Decentium capite octauo, vbi inter cætera Saul wmuene ſeribit: Pœnitentibus iſtud fundi non poreſt, quia genus eſt ſacramenti. Nam quibus reli- ſatiomi. qua ſacramenta negantur, quomodo genus vnum purtatur poſſe concedi? Sed iam ad la- eramentum Ordinis accedamus. Tulp. ca. ꝛl. De Sacramento Ordtnis. . CA PFP. L. Nom. 13. Vm quæ ſunt à Deo, ordinata fint, non alibi magis requiri videtur, vt ſint ordinata ordo in Eccleſia omnia, quàm in Eccleſia: quam à Deo eſſe, dubium non eſt. Ipſe enim Deus& Do- neceſſarius. minus noſter Ieſus Chriſtus collegit eam,& ædificauit ſanguine ſuo, qui proptereà Fw mori dignatus eſt, vt filios Ifracl, qui erant diſperſi, congregaret in vnum, vt eſſet vnus pa- Ioan. 10. ſtor,& vnum ouile. Quamobrem rectè in Canticis caſtrorum acies ordinata vocari legi⸗- Can. s. tur: Neque alia magis re eſt aduerſariis poteſtatibus terribilis, quàm eo ipſo, quod eſt ordi- Lib. i. de erdine capᷣ.9. Lib. 6. cap. 290 Ecclc. Hiſt. 1.... 2 nata. Eſt igitur ordo cum primis in ea neceſſarius, de quo multa præclara tractantur à Cre- gorio Nazianzeno, in oratione quam inſcripſit de modeſtia in diſputationibus ſeruanda, vbi notatu dignam refert hanc ſentẽtiam-ldε N rGise Xlα ατιααεεεας, hoc eſt, colligit ſiue coniungit ordo, diſſoluit autem fiue diſiungit inordinatio ſiue ordinis inuerſio. Ab Augu- ſtino verò ſic ſcriptum legimus: Ordo eſt quem ſi tenuerimus in vita, perducet ad Deum,& uem niſi tenuerimus in vita, non perueniemus ad Deum. Si ergo nõ peruenitur ad Deum, niſi ſit ordo retentus, omnia prius& facere& pati nos oportet, quàm vt eum deſeramus, ne ſi deſeruerimus, eò(quod abſit) nos venire contingat, vbi vmbra mortis& nullus ordo, Tob. 10. ſed ſempiternus horror inhabitat. Ain ſf, na Rectè autem ordinem, quatenus eſt Eccleſiæ ſacramentum ‚de quo nunc à nobis oratio Ertar. ſuſcepta eſt, ſignaculum Eccleſix quoddam eſſe dicimus, per quod ſpiritualis poteſtas tradi- tur ordinato, ad quam exercendam non licet cuiquam ſeipſum ingerere, verùm vocationem expe- dlen 4 bin dunn 1 7 1s mot J 2 rel WSE Bis mod 1 1 rame ½ col ran 1 or cad ull taunj mche fä 8 cuer un teru 1n dones d We ur 1 doc Knen p pokelte nilich ir ocäsatt b petel 1 dler A Fletio 0I eratur Nu¹' lcvod. ite ecltab nid brmo, eck mitter foh dorjilu te? müqp mn Feſulc ne nrſso rno ellert lüce feualur „. tom cdetzte cne adetral In uiſd Gh ui dac Ih Farme cm mock im actane tihn ivocx vge tiniet 1 ui ordi d= blslo ſege ilmus izu ignum nenin Nimite Wern gentin G Mica ne digh Wolth lus= nctoo⸗ c09 ae verbo ſte e Shuius nin t nſem. les saelt& hil et. Le. in ꝛ alitaxem inſe Ehilh ar aS otant pe ionen le E s diflean nam zus cor een an Smlh 2BERrinc. io.* inern. &22 juchro VWhrgercrten af f obls nl- 8 mad- VE ordinn m gs&ho. 0, roptetei ttt Ivnuspr na! cari lg- „1 eſt ord- durà Cr 1 S anda ii lligitlu 1öä4b Auglr 4— Deum,& ad Deum, eſeramb llus ordo bis orato as tradl- — — cationemn expe ORDINLIS. 81 expectare neceſſe eſt, quæ nihil aliud eſſe videtur, quàm ordinario. Hoc eſt quod Paulus ad- monet: Ne quiſquam ſibi ſumat honorem, ſed qui vocatur à Deo ranquam Aaron. Et rur⸗ ſus alio loco: Quomodo inuocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent ei, quem non audierunt? quomodo autem audient ſine prædicante? quomodo verò prædica- bunt, niſi mittantur?. uòd autem ordo, vel quòd rectius dici poteſt, ordinatio ſit ſàcramentũ, vel ex eo liquet, quod eſt ſacræ rei ſignum efficax. Eſt en ĩm viſibile ſignũ, ſiue forma viſibilis inuiſibilis gra- tiæ, quæ multiplex in hoc ſacramento confertur, cùm etiam ipſe ſit ordo multiplex, quemad- modum paulò pôſt docebimus. Signum ſeu elementum huius Sacramenti, ſiue quis mate- riam vocare malit, eſt in Sacerdotibus vnctio, ſiue manuum impoſitio, in reliquis attactus corum, quæ tangenda ſunt. Ad quod elementũ, cùm accedit verbum, fit Sacramẽrum. Nam non ſignificatur modò, verumetiam reipſa confertur inuiſibilis gratia, per quam fit vt tradi- ta ſibi ſpirituali poteſtate rectè fungi poſsit ordinatus. Quòd aiutem conferatur in hoc Sacta- mento gratia, teſtis eſt Paulus, cum I imotheum ſuum his verbis alloquitur: Noli negligere gratiam quæ in te eſt, quæ data eſt tibi per Prophetiam, cum impoſitione manuum Presby- terij. Et iterum ad eundem, dicens: Admoneo te, vt reſuſcites, gratiam Dei quæ in te eſt per impoſitionem manuũ mearũ. Meminit hoc loco Paulus elementi viſibilis manuum impoſi- tionis: meminit ſimul inuiſibilis gratiæ: que per eam cõfertur. Quiſquis enim eo, quo deber, affectu, ad hoc Sacramẽtum percipiendum accedit, is virtute diuina ad arqui muneris, quod ei mandatur, exequutionem præ paratur& inſtruitur, ſimul etiam datur ei diuinitus aucto- ritas& poteſtas, rata vt ſint& efficacia, quæcunq; ſic ordinatus in eo, quod ſuſcepit, officio, iuxta Chriſti capitis& eius corporis Eccleſiæ inſtitutionem, ritè geſſerit. Non enim perſo- na ſacerdotis attendi debet, qui eadem eſt qua cæteri infirmitate præditus, verum elus à quo miſſus eſt poteſtas, eius qui dixit: Sicut miſit me pater,& ego mitto vos: qui baptizandi, qui ligandi& ſoluendi, qui conſecrandæ, diſtribuendæ,& offerendæ Euchariſtiæ, quiq́ue cæte- rorum myſteriorum ſuorum diſpenſandorum poteſtatèé tradidit. Rectè itaq; inter ſacraméta ordo numeratur. Quod nomẽ illi ab Auguſtino quoq; tribui legimus, cuius hæc verba ſunt. Nam illud quod quidam eorũ veritate conuicti dicere ccœperãt, baptiſmũ quidem non amit- rit, qui recedit ab Eccleſia, ſed ius tamen dandi amittit: multis modis apparet fruſtrà& ina- niter dici. Primò, quia nulla oſtẽditur cauſa, cur ille qui ipſum baptiſinũ amittere nõ poteſt, ius dandi amittere posſit. Vtrunque enim Sacramentũ eſt,& quadam conſecratione vtrunq; homini datur, illud cum baptizatur, illud cum ordinatur: ideoq́; in catholica vtrunq; nõ licet iterari. Nam ſi quando ex ipſa parte venientes, etiã præpoſiti, pro bono pacis correcto ſchiſ- matis errore ſuſcepti ſunt:& ſi viſum eſt opus eſſe, vt eadem officia gererent, quæ gerebant, non ſimt rurſus ordinandi, ſed ſicut bapriſmus in eis, ita ordinatio manſit integra, quia in præciſione fuerat vitium, quod vniratis pace correctũ eſt, non in Sacramentis, quæ vbicunꝗ; ſunt, ipſa vera ſunt. Et cum expedire hoc videatur Eccleſiæ, vt præpoſiti eorũ veniétes ad ca- tolicam ſocietatem, honores ſuos ibi non adminiſtrent: non eis tamen ipſa ordinationis ga- cramenta detrahuntur, ſed manẽt ſuper eos. Ideoq́; non eis in populo manus imponitur, ne non homini, ſed ipſi ſacramẽto ſat iniuria. Et paucis interiectis, de vtroq; loquens: Si vtrun- que, inquit, Sacramentum eſt, quod nemo dubitat, cur illud nõ amittitur,& illud amitritur. Neutri Sacramenro iniuria facienda eſt. Auguſtini ſeculo nemo dubitabat ordinem eſſe Sa- cramẽtum, hoc noſtro coœptum eſt in dubium reuocari. Et in libro de bono coniugali, vocat iridem Sacramentum ordinationis, cap. 24. Similiter& de baptiſino ſeribens contra Dona- tiſtas, vbi vocat etiam illud Sacramentum dandi bapriſma. Sic enim loquitur: Sacramen- tum baptiſmi eſt, quod habet qui baptizatur. Et Sacramentum dandi baptiſini eſt, quod habet, qui ordinatur. Ex quibus locis, illud diſcimus, æquè ordinationem ſacramentum eſſe vt baptiſmum. Et ſicut baptiſmus non iteratur, ita neque ordinatio, quod æquè in illa atq; in baptiſino chara- cter ſiue ſignum imprimitur, quo diſcernuntur fideles ab infidelibus, ſic in ordinatione cha- racter imprimitur, quo diſcernuntur clerici à laicis. Leo quoq́; Pontifex primus eius nomi- nis, ſacramenti nomen tribuit ordinationi, dicens: Preter auctoritatem conſuetudinis, quam ex Apoſtolica nouimus venire doctrina, etiam ſacra ſcriptura manifeſtat, quòd cùm Apo- ſtoli Paulum& Barnabam ex præcepto Spirituſſancti ad Euangelium gentibus mitterent prædicandũ, ieiunantes& orantes impoſuerunt eis manus, vt intelligamus, quanta& dan- tium& accipientium deuotione curandum ſit: ne tantæ benedictionis ſacramentum negli- genter videatur impletum. His verbis docemur, non modò ſacramẽtum eſſe ordinationem, verumetiam gratiam in ea conferri. Quid enim opus eſſet ieiunio, oratione, tantaq́; deuo- tione dantiũ& accipientium, niſi gratia conferretur? Inde illud inſtitutum videmus, quod non ordinantur ſacerdotes, niſi præcedente ieiunio, vel quadrageſima, vel eo quod vocatur quatuor temporum, quod ea etiam ex cauſa inſtitutum eſſe videtur, vt vno animo, vnoque conſenſu, placato per ieiunium& eleemoſynas Domino precentur Deum omnes, quo di- gnos operarios mittat in meſſem ſuam. 0 3 Pę Hebr. s. Komr. 19. Ordinis ſeu êr dinationii mid- ieria. Gratia cenfertur in hoc ſacraustts. 1. Timcth. 4. Oordinationis eße⸗ Ktus fi reitę ſaſeis piatur. RHebr. 5. Ioan. ꝛ0. An. lib. 2. tom. epi. Parnre. c.iz. Ordinatio& baptiſmius non iterantur. Au. A. 1 capsl. Charafier in ls- piiſeno& ordi- nal: νee incłelcbi⸗ lis imprinuiurs Leo cpiſ. 8r. Or: dinatio ſanftà & deuote hiat. Ador. 13. Ordina:ioues ſæcuæ tur tempo⸗ re ieiunii coufer rantur⸗ Ieiuni quatuor temporum. Luscslo, Cap. 5i. Ordmatiohes du: plices, mixores Oratuor,& maiores t/ es. Ton/ſura priuid. Oſtiarii. Ignatius efit. 8. G 12. Chryſ. hom. 6⁸. 31. ad pop. 5 Anttochen. Aanbr. epiſt. 33. Di n. cap. 3. Sccl. merareb. Ignat. ei /57. S. Teriul. aduierrſus pæreticos. Aatlh. 11. Ioan. 10. Leltores. Lacce. 4. E/aix al⸗ Cyp. lih. 2. epiſt. 5. Lit. a epiß-5. Li. 3. epifl. 22. Naaian. li. 6.c. 3. in mouodia in Baft lium. Exorciſtæ ordo guid. Acohti latinè ceroferarii. Cereli: dplo accenduntur. Marth. z. ToaN. 9. Caius Papa ordi: nancorum ordo. Nauis materialis Lubernatfonis es ſpiritual: u tui comparatiꝰ. Rier. in epiſt. ad Heliod. in Epi- taph. Nepotiani. cyp. I. 4. epiſt. 2. DE DISTINCTIONE De diſtinctione Ordinum. CA p. I. I. Iuiduntur auté ordines in minores& maiores. Minores quatuor nominãtur: Oſtia- rij ſiue Ianitores, Lectores, Exorciſtæ, Acolythi. Maiores tres: Subdiaconi, Diaconi, 7 Sacerdotes. Præcedit autem hos omnes prima tonſura, quæ non eſt ordo, ſed magis diſpoſitio quædam ad ſuſcipiendos ordines. In qua quod eapillorum in modũ coronæ qux- dam fit reſectio, illud ſignificat, eum cui capilli reſecantur, in illius miniſterium aſſumi, cuĩ ſeruire, regnare eſt, atque in regnum quoddam ſpirituale transferri. vn Ianitorum ſiue Oſtiariorũ officiũ eſt, ſtare ad oſtia templi, quos dignos eſſe ſciũt admitta- re: quos indignos nouerint, eos repellere. Hos Ignarius cuſtodes appellat ſanctarũ portarũ. Cenſebantur autem indigni pagani ſiue ethnici, catechumeni, hæretici, excõmunicati‚ ener- gumeni, flagitioſi, pœnitentes, qui excludebantur ab adytis templorum: ſicut apud Chryſo- ſtomum& Ambrofium videre licet. Videtur hic ordo etiam Apoſtolorum temporibus fuiſſe,& ab ipſis inſtitutus eſſe: quandoquidem Synchronus Apoſtolorum Dionyſius,& qui non magno interuallo eos ſequuti ſunt, Ignatius& Tertullianus huius ordinis memine- runt. Dantur oſtiario cuùm ordinatur, claues Eccleſiæ: ſimul admonerur ab Epiſcopo ſic agat quaſi rationem Deo redditurus de rebus, quę clauibus lis recluduntur. Officium hoc expreſ⸗ ſiſfe videtur Seruator noſter, quando flagello de funiculis facto, ementes& vendentes eie- cit de templo: Qui etiam oſtiũ ſeipſum appellare dignatus eſt. Per me, inquit, ſi quis intro- ierit, ſaluabitur. Ex hoc ordine prouehitur ordinandus ad officium Lectoris„‚Vrex Eccleſiæ traditione, legat in ea Prophetias& lectiones Apoſtolicas. In cuius rei ſignum traditur lli codex diui- narum ſcripturarum, ſimul admonetur ab Epiſcopo, vt accipiat,& ſit verbi Dei relator: ha- biturus, ſi officiũ ſuuum impleuerit, partem cum iis, qui benè miniſtrauerunt. Quod officium exhibuit Dominus noſter in propria perſona, quãdo in medio Seniorum librum Eſaiæ ape- ruit, atq; in eo legit: Spiritus Domini ſuper me,&c. Functos officio lectorum legimus apud Cyprianum, Aurelium, Celerinum,& Satyrum: apud Gregorium Nazianzenum, Bafilium, apud Socratem in Eccleſiaſtica hiſtoria, Ioannem Chryſoſtomum. T'ertius eſt exorciſtarum ordo, cuius eſt officium eiicere dæmones,& dicere populo, vt qui non cõmunicat, det locum: ac aquam in miniſterio fundere. Datur huic per Epiſcopum codex, in quo ſcripti ſimt exorciſmi. Dicitur illi, vt accipiat& cõmendet memoriæ,& ha- beat poteſtatem imponẽdi manus ſuper energumenos, ſiue baptizatos, ſiue catechumenos. Hoc officio ſępè Chriſtum& Apoſtolos eius functos eſſe legimus, quando demonia ex ob- ſesſis cCorporibus eiecerunt. Quarto loco ordinantur Acolythi, qui Latinè vocantur ceroferarij, quòd accenſos cereos ferunt, cùm legitur Euangelium, vel cum offertur ſacrificium: non vt propellant tenebras has vifibiles, ſed vt fcut lumen viſibile geſtant manibus, quo noctis tenebræ propulſantur, ſic luceat lux illorũ coram hominibus, vt videant opera illorum bona,& glorificent patrem noſtrum, qui in cœlis eſt. Hi cum ordinantur, accipiũt ab Epiſcopo candelabrum cum cereo. Simul ab eo audiunt, vt accipiant ceroferarium cum cereo,& ſciant ſe ad accẽdenda Eccleſię luminaria mancipatos in nomine Domini. Accipiunt ſimul vrceum ad ſuggerendum vinum & aquam in Euchariſtiam ſanguinis Chriſti. Hoc officium ſe teſtatur habere Dominus, di- cens: Ego ſum lux mundi, qui ſequitur me, non ambulat in tenebris. Huius officij formam illi gerebant in veteri Teſtamento, qui lucernas candelabri cõponebant,& accendebãt igne cœleſti ad illuminandas tenebras aquilonares. In argumento vtriuſq; epiſtolæ ad Theſſalo- nicenſes fit Oneſimi Acolythi mentio. Vnde colligi poteſt fuiſſe hunc ordinè, ſicuti de aliis quoq; rectè creditur, Apoſtolorũ temporibus. Extat epiſtola Caij Papę& martyris, qui vixit Diocletiani temporibus: In qua monet, ne aliter ordmãdi ad ordines Eccleſiaſticos accedãt, quàm vt ſit aliquis primò Oſtiarius, deinde Lector, poſteà Exorciſta, inde ſacretur Acoly- thus, demũ Subdiaconus, deinde Diaconus,& poſtea Presbyter,& exinde ſi meretur, Epi- ſcopus ordinetur. Sic gradatim ad Epiſcopi dignitatẽ perueniendũ eſſe decreuit. Quæ etiam ratio eſt, quòd ſacramentũ hoc ordo vocatur. Aequũ enim eſſe viſum eſt, quod in guberna- tore nauis obſeruatur, vt id multò diligentius obſeruetur in Eccleſiæ naui gubernada. Sicut eninr in illa non ſtatim alicui gubernacula credũtur, ſed primum adhibetur ad remos, poſteà in proram deducitur, inde paulatim ad vlteriora procedit, ac vbi multam rerũ maritimarum experientiam conſequutus eſt, tandem ad gubemnacula admittitur. Sicut etiam in rebus bellicis, militis primùm officio fungitur aliquis, poſteà decurio ſit, deinde centurio, ac po- ſteaquam ordines duxit aliquandiu, tandem ſi ſit reperrus idoneus, Dux& Imperator mili- tum deſignatur: Ita fieri oportet in Eccleſia, vt ne quis ad ſummũ gradum ſubitò profiliat, verum in minoribus aliquandiu ſe exerceat, ac pedetentim ad maiores progrediatur. Quod etiam ita fieri oportere in Monodia Bafilij docet Gregorius Nazianzenus. Et eius diſci- pulus Hieronymus ad Pammachiũ ſcribens de erroribus Ioãnis Hieroſolymitani. Quin& ita factũ eſſe narrat à Nepotiano, itidem& à Cornelio Cyprianus,&& Chryſoſtomo Leo Impera- ſar 8 rs ſt lnrag D udm VAdor trg mi men mlbe 1 Len Nalme coln Le 1 of 1I Nolu uldc 1 liarh toso ci in ſgan 4 IIſT Iulm. Lop) ccink thun 1 dofe Mnaua run Touo Acon orain appel Arro tur n 46 ſecto yp fu ame dimi a an ** klcru 7 fer. piet eſcr W thom Oig. fid tem, ſeer Uos (* adtior, . dex ci 1A aror. h. Alocinn nnſira. mus Jput — Ballum, 1r SPopulo,n A ilcooum [aie, à. V. eahumena. Iamniaexd. ſos cere 1E Attenebrs 1ecpollantu Sannt parren Aumca, a da Eccle e zum jinum 11 2 minus. bcij fornm — debät igr IThellal- uti de ai s qui Inn r os acceci tur Acoh⸗ rerur, Iy- — ur etun gubemr nAda. SSal ſel nos p0 n uitimaru „ be m in fedb m io, acpe- rator mll- — 5 proſlla tur. uht A. eius dit — i. Eiat 10mo Len Impela- O RDIN V M. 22 — Imperator, qui vitam illius conſcripſit. Et à Baſilio atq, Athanaſio Oregorius Nazianzenus. Sozimus verò Pontifex, qui fuiſſe videtur Auguſtini Synchronus, eriam interuallum tem- poris deſcribit inter vnumquenque gradum, ita vt inter Lectores ſiue Exorciſtas quin- quennio teneatur, exinde Acolythus vel Subdiaconus quatuor annis,& ſic ad benedictioné Diaconatus ſi meretur, accedat, in quo ordine quinq; annis ſi inculpatè ſe geſſerir, hærere de- bebit: exinde ſuffragantibus ſtipendiis per tot gradus datis propriæ fidei documentis, preſ- hyteri ſacerdotium poterit promereri. De quo loco ſi eum exactior ad bonos mores vita perduxerit, ſummum Pontificatum ſperare debebit. Hinc videre licet, quòd ſuo quiſq; fungebatur ordine in primitiua Eccleſia,& erant certo numero ex vnoquoque ordine conſtituti: Sicut etiam ab Fuſebio ſeriptum legimus, vbi re- cenſet Epiſcopum vnum, Presbyteros quadraginta ſex, Diaconos ſeptem, Subdiaconos ſe- ptem, Acolythos quadraginta,& duos exorciſtas& lectores cum oſtiariis quinquaginta& duos. Epiphanius, vbi ordines enumerat, meminit Epiſcopi primo loco, deinde Presbyteri, Diaconi, Subdiaconi, Lectorum, Laboratorũ,& Ianitorum. Ignatius verò ſalutari iubet pri muùm Presbyterum, deinde Diaconos, mox Subdiaconos, Lectores, Cantores, Oſtiarios, Laborantes, Exorciſtas, acq; Confeſſores, extremo verò loco cuſtodes ſanctarum portarũ. Clemens ita recenſet ordines, Epiſcopi ſunt Pontifices veſtri, Sacerdotes veſtri ſunt Presby⸗ teri, Leuitæ veſtri ſunt, qui nunc Diaconi vocantur, Lectores, Cantores, Oſtiarij. Meminit autem& Hypodiaconorum, quos manere iubet, ad mulierum, Diaconos verò ad virorum portas. Tradit etiam formulãà Hypodiaconos ordinandi. Cæterùm ordines ij minores inter ſacros non numerabantur, ſed hi tres tantũ ad ſacros ordines pertinere creduntur, Subdia- conatus, Diaconatus,& Sacerdotium. Extat Iſidori liber de diuinis officiis, in quo tã de mi- noribus quàm de maioribus ordinibus diligenter tractat: Qua de re pluribus etiam tractat in Dialogo contra Luciferanum. De ſacris ordinibus, qui matores uocantur. GCAP. LII. Nter ſacros ordines qui maiores appellantur, primum locum obtinet Subdiaconatus. Eſt autem officium Subdiaconi, aquam ad miniſterium altaris præparare, ac tantùm de ob- lationibus in altari ponere, quantùm ſufficere posſit populo Dei, tum epiſtolam cantare: In cuius rei ſignum accipit patenam& calicem vacuum de manu Epiſcopi,& admonetur vt videat cuiuſmnodi miniſterium fibi tradatur, atq; ideò ita ſe exhibeat, vt Deo placere poſ- ſit. Datur etiam liber epiſtolarum, diciturq́; ei ab Epiſcopo, vt eum accipiat,& habeat pote- ſtatem legendi eas in Eccleſia ſancta Dei, tam pro viuis, quàm pro defunctis, in nomine Pa- tris& Rilij& Spirituſſancti. Hoc officio dominus vſus eſt, quando facta cœna cum diſcipulis linteo ſe præcinxit,& mittens aquam in peluim, pedes diſcipulorum lauit& linteo exterſit. Qui ſuſcipit hunc ordinem, ei continentiæ lex indicitur, vt impleatur illud quod à Prophe- ta dictum eſt, Mundamini qui fertis vaſa Domini. Aequum enim eſt vt ſeipſos exhibeant vala in honoré non in cõtumeliam, atq; ab ormni carnis inquinamento ſe contineant, qui al⸗ ari appropinquantes vaſa illa ferunt, in quibus corpus& ſanguis Domini conficitur. Me- minit Cyprianus, qui fuerunt in Eccleſia Carthaginenſi, Subdiaconorum, Mesſiæ,& Cle- mentis, per quos ad Corneliũ Papam literas dedit. Quin ipſum Cyprianum ordinafſe legi- mus ſubdiaconum Optatum. Meminit etiam Philomeni Hypodiaconi. Hunc ordinem ſequitur ordo Diaconorum, qui Latinè poſſunt dici miniſtri. Hic ordo Leuicarũ appellabatur in veteri Teſtamento. Præceperat enim Dominus Moſi, vt poſt ordi- nationem Aaron& filiorum eius, tribus Leui ad diuini cultus miniſterium ordinaretur& conſecraretur Domino,& ſeruirent pro Iſrael in tabernaculo Dei corã Aaron& Blliis eius. Legimus in Actis Apoſtolorum, ſeptem viros boni teſtimonij Spirituſſancto plenos ad hoc officium electos,& orarione præmiſſa, manus eis impoſitas eſſe. Fuit inter eos Stephanus protomarrtyr, fuit& Nicolaus auétor ſectæ vnius omnium flagitioſisſimæ. Inde mos inole- uit, quin eriam decretum intercesfit, vt in omni matrice Eccleſiæ, ſeptem Diaconi circa Chri Nti aram, ſublimiori gradu, tanquam columnæ ſeptem, Epiſcopo asſiſtant: habitiq́; ſunt Dia- coni tanquam oculi Epiſcopi, oberrantes& circumluſtrantes cum verecundia actus totius Ecleſiæ: perſcrutantes diligentius, ſi quem videant vicinum fieri præcipitio& proximũ eſſe peccato, vt referant hæc ad Epiſcopum, vt commonefieri ab eo posſit, ſicut à Clemente ſcri- ptum eſt. Qui etiam alio loco: Eſto, inquit, Diaconus Epiſcopi auditus, os, cor, anima. Ac plura de ea re ſcribit libro ſequenti cap. 19. Erat autem& hoc Diaconorumn officium, quod cuſtodiebant Fpiſcopum à maleuolis hominibus,& conſenſum eius præbebant ſacriſicio. Origenes autem Sacerdotes mauult oculos Eccleſiæ dici: quòd ſpeculatores vocentur: Dia- conos autem cæterosque miniſtros mauult exiſtimari manus, quoniarn per eos opera ſpiri- tualia vniuerſa geruntur: populum verò pedes. Temporibus Apoſtolorum, ſicut in Actis le- gimus, menſis miniſtrabant, hoc eſt pecuniam diſpenſabant, quæ dabatur Apoſtolis,& in pauperum vſus conuertebant: ſicut ex eodem Origene, Chryſoſtomo,& qui præcesſit eum, Cypriano diſcimus. Ordinantur autem per manuum impoſitionem, daturq́; illis Euange- 0 4 liorum Foaim. ad'ſf⸗ chila cap.3. In ordinaticsmi⸗ bus facienqumn ꝛnternallum. Euſeb. li.6. c. ⁊0. Eccle.hiſto. Epiph.in fine lib. ſui de harefib. Epiſt. 8. Lib.. Ca. 25. Cons ſi:ti: Apoſt. Lib. S. c. 154c. 28. Sul dieoni Officium. Todn. 13. Fubdiucun eontinentiæ lex indicitur. Elſd.⸗ 3. Hidc o qut: Nunl. 2. Leuit. 8. AcCkor. s. Diaconi ſeptem in cccleſta& eo- rum o/ſiia. Clen epif.x. ad laον ſræt. dornit. Cr g. iræc.y. 11 Kε. Aèët. 6. Diaconi elee: mioarii di ſpenſatoros. Orig.tract. i. in Matth. Chr) ſo. bom. com tra côochbinarios. Op. lib. a. epi.ð. Anmb in 4. cap. ad Sphe. 1. Tin. 3. Matth. z6. Ibidem. Facerdotis officiws. I. Cor. ro. Facerdotibur multiplex da: 1a poteſias. Lnc. 22. 1. Cprinth. 11. Marc. 16. Ioan. 20. NMati. 13. 1. Cor. 4 2. Cor. F. Jacerdos nibil aliud quã Chriſli lexatus, mimſier, d ſpen ſator. Ioan. 29. Pax repetita quid/ixniſicet. Malach. 2. Nier 42. L16. 2.de mοτ narchia. Eier. in eap.j. Malach. Cr). de verbis Eſa. Hom.. DE SACERDOTIO. liorum liber,& poreſtas legendi illud conceditur: Neq; legendi modoò, verumetiam præci- candi: Quamuis æuo ſuo ſcribat Ambroſius prędicandi poteſtatem Diaconis ademptãà fuiſſe, Hos Apoſtolus vult eſſe pudicos, non bilingues, non multo vino deditos, non rurpe lucrum ſectantes, habentes myſterium ſidei in conſcientia pura: quos primum erlam probare iubet, & ſic miniſtrare, nullum crimen habentes. Officio Diaconi functus exiſtimatur Chriltus, quando poſt cœnam proprio ore& propriis manibus ſacramenta confecta diſpenſauit, 8 quando dormientes Apoſtolos ad orationem inuitauit, dicens: Vigilate& orate, vt non in- tretis in tentationem. De Sacerdotio. CAP. LIII. Nus autem omnium excellentisſimus eſt ordo Sacerdotum, cui reliqui omnes ſub- V ſeruiunt. Verſatur eius officium circa corpus Chriſti. Eſt autem corpus Chriſti, du- plex: Verum, quod à ſacerdote conſecratum offertur in altari, ac ſumere volentibus diſtribuitur: Myſticum, eſt Eccleſia, ſicut iam antea non vno loco copioſe diſſeruimus. Vnus enim panis, Vnum corpus multi ſumus, qui de vno pane participamus. Circa vtrunq; verſa- tur ſacerdotis officium, cui varia& multiplex poteſtas conceditur. Nam quod attinet ad ve- rum& viuũ Chriſti corpus, datur illi poteſtas conſecrandi, offerendi,& iis qui ſumere vo- luerint, diſtribuendi: idq́; ex inſtitutione Chriſti, qui in cœna illa nouisſima ſacerdotes in- ſtituens ſecundum ordinẽ Melchiſedech, ac dicẽs: Hoc facite in meam cõmemorationem: po teſtatem hano illis largitus eſt, quemadmodum vbi de ſacrificio Miſſæ ſermo nobis fuit, plu- ribus verbis teſtimonio ſanctorum patrum confirmauimus. Quod verò atrinet ad myſticum Chriſti corpus Eccleſiam, datur illis poteſtas baptizandi: Sic enim Chriſtus dixit Apoſtolis: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine patris& filij& ſpirituſſancti: Da- tur poteſtas abſoluendi, quod illa Chriſti verba indicant. Quorum remiſeritis peccata, re- mittuntur eis: Datur poreſtas prædicandi: Dicit enim idem Chriſtus: Euntes in mundum vniuerſum, prædicate Euangelium omni creaturæ. Paulus Apoſtolus vocat ſacerdotes mini- ſtros Chriſti,& diſpenſatores myſteriorum Dei. Quale ſit altem ſacerdotis miniſterium, do cet idem alio loco, cùm dicit: Quod Deus nos recõciliauit ſibi per Chriſtum,& dedit nobis miniſterium reconciliationis, quoniam quidem Deus erat in Chriſto mundum reconcilians ſibi,& non reputans illis delicta ipforum:& poſuit in nobis verbum reconciliationis. Pro Chriſto ergo legatione fungimur: tanquam Deo exhortante per nos, Obſecramus pro Chri⸗ ſto, reconciliamini Deo. Hoc legationis munus tunc mandauit Chriſtus Apoſtolis& eorũ ſucceſſoribus, cùm poſt iteratà ſalutationem, Pax vobis: Sicut me miſit pater, inquit,& ego mitto vos. Quomodo enim, vel ad quid miſit filium pater, niſi vt inter Deum& homines pacẽ faceret? Ad hoc igitur ipſum ſuos in vniuerſum orbem filius miſit facerdotes& Epifeo- pos, vt eorum miniſterio reconciliarentur Deo, ſi qui ſe ab illo diſiunxiſſent, peccatisq́; ſiris eum offendiſſent. Quod ergo dixit Chriſtus: Miſit me pater, idẽ eſt cum eo quod dicit Apo- ſtolus: Deus erat in Chriſto mundum reconcilians ſibi. Quod verò ſubiungit, Ita& ego mit to vos:idem eſt cum eo quod idem dicit Apoſtolus, poſuit in nobis verbum recõciliationis- Pro Chriſto legatione fungimur. Et: Obſecramus pro Chriſto, reconciliamini Deo. Quam- obrem non contentus ſemel dicere, repetita vice dixit: Pax vobis: vt inſinuarer,& pacem ſe feciſſe illis,& pacem ſe per illos mittere nobis. Ex quo loco colligitur, ſacerdotem nihil aliud eſſe, quàm Chriſſi legatum, qua etiam ex cauſa dictus eſt à Propheta angelus Domini exercituum. Quando autem Chriſti legatum di cimus eſſe ſacerdotem,& capitis& corporis intelligi volumus. Totus enim Chriſtus,& ca- put eſt& corpus. Pro Chriſto capite legatione fungitur ſacerdos, quando ex loco ſuperiore verba facit ad populum,& voluntatem eius explicat, ſimul obſacrat nomine Chriſti, vt vitia ſua deteſtati, atq; ab illis auerſi Deo reconcilientur. Pro Chriſti corpore, hoceſt Eccleſia le- gatione fungitur, quando ſtans ad altare, eam quæ, per fuſiim pro nobis Chriſti ſanguinem, in cruce facta eſt reconciliationem, Deo patri offerens, atq; illius eum commonefaciens, ſip- plex rogat in perſona totius Eccleſiæ, vt illius reconciliationis virtute, populo ſuo propi- tius eſſe, ac fructum illius ad ipſum redundare velit. Hoc eſt quod apud Hieremiam legi- mus, quod miſſus fuerit ab vniuerſo populo, vt oraret pro illis ad Dominum Deum fuum. Et dixerũt ad Hieremiam: Sit Dominus inter nos teſtis veritatis& fidei, ſi non iuxta omne verbũ in quo miſerit te Dominus Deus tuus ad nos, ſic faciemus. Voci Domini Dei noſtrĩ ad quem mittimus te, obediemus: Sic ille deferebat preces ad Deum& vicisſim populo Dei voluntatẽ annunciabat. Et apud Philonem. Poſtulat enim in Sacerdote lex præſtantiorem homine indolèé, quippè qui Deo ſit familiaris præ cæteris, ſitus in quodà diuinæ humanæq; naturæ(ſi verũ fateri licet) cõfinio, vt hoc mediatore, Deus propicietur hominibus, eiuſdem miniſterio, porrigat eis largiaturq́; ſuã gratiam. Hoc eſt quod Hieronymus ſacerdotem Dei vocat ſequeſtrum& hominum. Hoc eſt, quod Chryſoſtomus medium ſtare dicit ſacerdotem inter Deum& humanam naturam, illinc venientia beneficia ad nos deferentem,& noſtras petitiones illuc perferentem, Dominum iratum vtrique naturæ reconciliantem,& en qui olten (te 5 pIo 11 pog pecli a Hecund d Faun tgehls „ eccdo 4 orteat Uh m bet u dopis -4 ontite na nſecut re um facj dth Wonſ un uſbif geh zahee un necut Dor jeccatlo vuh mbon nit atepte D mec Gm ritü IA KNom di iwſice 1in Flsadl (he Scui —e kimoſc tone dciun Id. poltul ele Homi lig, ns ahr iccord Ied Aſacen nee uſtum eon nuntf cats edi, cnn Sdeca den bit i desei ens drSt princ 68 ſceles n. 3 1Ll CNE J.grmnt „ „e* 2 u. OeIlen aine Eeith FI DPE SACERDOTIO. 83 offendimus ex illius manibus eripientem. Hoc eſt, quod idem alio loco, Sacerdotem pro vniuerſo terrarum orbe legatum intercedere, deprecatoremq́; eſſe apud Deum dicit, vt ho- minum omnium nonviuentium modo, ſed etiam mortuorum peccaris propitius fiat: iraque quaſi mundus vniuerſus illi concreditus, atq; omnium ſit pater, ſic ipſum ad Deum accede- re. Ac paulò poſt: Cum autem ille& Spiritumſanctum inquit, inuocauerit, ſacrificiumq́ il- lud horrore ac reuerentia plenisſimum perfecerit, communi omnium Domino manibus af- ſiduè pertractato, quæro ex te, quoto illum in ordine collocabimus? Per id tempus& ange- li ſacerdoti asſident,& eœleſtium poteſtatum vniuerſus ordo clamores excitat,& locus al- tari vicinus in illius honorem, qui immolatur, angelorum choris plenus eſt. Et idem ali- bi Hieremiam, inquit, mediatorem Deus facit. Hoc eſt, quod Ambrofius quoq; Ieſum allo- quens: Quoniam(inquit) me peccatorem inter te& eundem populum medium eſſe volui- ſti, licet in me boni operis teſtimonium non agnoſcas, officium diſpenſationis creditæ non recuſes, nec per me indignum famulum tuum eorum ſalutis pereat pretium, pro quibus vi- ctima factus, ſalutaris dignatus es eſſe redemptio. Et ad Vercellen. Eccleſiam ſcribens. Offi- cium ſacerdotis eſſe ſcribit pro aliorum offenſa interuenire. Et explicans illum Pauli locum: Orantes pro Chriſto reconciliari Deo. Pro Chriſto, inquit, vicarios dedit Apoſtolos, vt pro ĩpſo prædicarent reconciliari Deo. Hoc eſt, quod Gregorius quoq; Nazianzenus ſcri- bit, eſſe ſpeciale ſacerdotis officium populi mediatorem apud Deum effflci. Qui& Bafilium vocat mediatorem inter Deum& hominem. Et eius diſcipulus Iſichius non qualiscunq; di- gnitas Sacerdotij eſt. Hinc enim ſorte datum eſt, vt mediator ſit inter Deum& homines,& per hanc genus noſtrum creatori reconciliatur, in lingua ſacerdotum nexus& abſolutio no ſtrorũ peccatorũ conſiſtit. Oſtendit autem Malachias quantæ dignitatis ſit Sacerdos,& quæ ab eo oporteat expectari. Quia labia, inquit, Sacerdotis cuſtodiunt ſcientiam& c. Itidem a Proterium Petrus Epiſcopus Mirenæ, cum ſuis coëẽpiſcopis Leoni ſcribens,& Enipus cum aliis Epiſcopis Prouincię Ponti ad eũdem ſcribens,& c. Et eius cognominis Gregorius Ro- manus Pontifex: Quid antiſtes inquit, ad dominum, niſi pro delictis populi interceſſor eligi⸗ tur. Quem ſecutus Bernardus nominis huius Pontifex, hanc Aetymologiaã adfert, quod Pon tem ſeipſum faciat inter Deum&proximum. Pertingit, inquit, iſte pons vſque Deum ea fi- ducia, qua non ſuam, ſed illius gloriam querit. Pertingit vſque ad proximum, illa pietate, qua & ipſi, non ſibi prodeſſe deſiderat. Offert Deo bonus mediator preces& votapopulorũ, re- portãs illis a Deo benedictionem& gratiam. Et eius equalis Hugo de S. Victore. In hoc, in- quit, vice mediatoris funguntur Sacerdotes, quo ipſi Pomino menſas componunt. Et quod Deũ pro peccatis populi exorãt,& pœnitentes abſoluendo recõciliant. Quapropter cõuenit vt tanquàm boni mediatores inter homines& Deum& præcepta Dei, ad populum defe- rant veritatẽ præ dicando,& preces populi Deo offerant pro peccatoribus intercedendo,&c. Proſper autẽ Aquitanicus vocat Sacerdotes ianuas ciuitatis ęternæ, per quos omnes qui cre- dunt in Chriſtũ ingrediuntur ad Chriſtũ. Et qui fait his omnibus veruſtior, quartus à Petro Pontifex Romanus Anacletus: Sicut, inquit, ipſe filius Dei mediator fuit Dei& hominuũ, ita & vos eius vice in Eccleſia eſtis cõſtituti, vt inter Deũ& homines legatione fungamini. Hæc ille ccribens ad Epiſcopos per diuerſas regiones conſtitutos. Et ſucceſſor eius Euariſtus Sa- cerdotes, inquit, vice Chriſti legatione funguntur in Eccleſia. Hoc eſt, quòd à Cœleſtino quoq; primo ſeribitur: Cùm ſanctarum plebium præſiles mandata ſibi legarione fungun- tur, apud diuinam clementiam humani generis agunt cauſam,& tota ſecum congemiſcente Eccleſia poſtulant& precantur, vt infidelibus donetur fides,&c. Quæ verba reperiuntur etiam in Homilia de Adam& Eua, quæ Chryſoſtomo adſcribitur. Et qui vixit eodem ſecu- lo Auguſtinus. Tunc, inquit, Antiſtites velut aduocati ſuſceptos ſuos, per manus impoſitio- nẽ, miſericordisſimæ offerunt poreſtati. Et eius æqualis Cyrillus. Mediator, inquit, quodam- modo eſt ſacerdos. Fxtat Epiſtols Aegyptiorum Ppiſcoporum,& Cleri Alexãdrini, ad Leo- nem Auguſtum apud Nicephorum, in qua patres his verbis vtuntur: Sed neq; Sacerdotalem exhorruerunt functionem αντσενυαασααιαν HLερ αά αυεοοπs, hoc eſt, quæ mediatrix eſt ſiue me- dia intercedit, inter Deum& homines, quibus iiſdem verbis vtuntur etiam ad Anotolium ſcribentes de cæde Prororij. Et à Cypriano multò ante ſcriptum eſt: Sacerdotibus maior la- bor incumbit in aſſerenda, propitiãda,& procuranda Dei maieſtate. Et qui præcesſit hos om nes, Clemens Petri ſucceſſor. Vos 6 Epiſcopi, inquit, quibus cum verſamini Laicis, eſtis eis Prophetæ, principes, duces, Reges à uεαιmσ⁴σανι, εεε,&, rp iS 5urS,hoc eſt, mediatores inter Deum& fideles eius, receptores verbi& annunciatores, periti ſcripturarum& vocum Dei, & teſtes voluntatis eius, qui omnium peccata portatis,& de omnibus rationem reddituri eſtis. Ac quibuſdam interiectis. Epiſcopus ipſe eſt verbi miniſter, legis cuſtos, εαιπτννε de,9) dp, id eſt, mediator inter Deum,& vos, in eo, qui præſtatur Deo cultu: ipſe eſt doctor pie- ratis, ipſe eſt ſecundum Deum pater veſter, qui per aquam& Spiritumſanctum regenerauit vos in adoptionem filiorum Dei, ipſe princeps,& dux veſter, ipſe veſter Rex,& poteſtatem in vos habens, ipſe veſter terreſtris Deus ſecundum Deum, qui debet apud vos in honore haberi. Nam de eo dixit Deus: Ego dixi, dij eſtis& filij altisſimi. Et Diis non detrahes, Sa- cerdos Chryſlib. s. de ſacerdotid. Hom. de Adam G& Fodomitis. Awb. in oralio- ne priore præ- para toria ad Niſſam. Greg. Nax. in apologetico. Ad Fimpliciam hæreticã tpi. 88. In cap. Leuit. 22. 1b.. Epiſt. 42. Lihb. 2·par. 3. cap. 12. de Sad⸗ cramentis. Lib. 2. c. 2. fle vita contem platiua. Greg. li. i. ep:fo- larum, epiſto. 24. Epiſt. 2. Cœleſt. epiſto.. cap. ſi. 9„ 5; Auguſ epiſt. 9. acl Pauliuum re- 5 5 d. 15 Pondens quintæ quœæ ſtioni. 5 13 cëka hide all Reginas Iib. 2. Lib. 15. Cãνσ 7- Cyp lib. i. epiſſ.3. Li. z couſt. Apo: ſtolic cap.) o. Eriſcoporum fanekiones- Lib. 2. conſt. Apo. ſtolic cap. z9. Cap. 53⸗ Reconciltandi cum Oeo quid facere debeant. Iohel. 2. Chrißtus fer? per ſacerdotem qui eius in terra legatus eſt omnia facit⸗· Pſalm.ios. 3. 1Ca. 2* Facerdotiun& —————C——B—-:—rͤré— DE SACERDPOTIO. 191 1hl 311 6 VI 4 Paul gicjit reconciliationis miniſter cerdos ĩigitur nihil aliud eſſe videtur, quàm ſicut Paulus dicit, reco ncilla 4 nis minilten Fun- aoc miniſterio, primuùm quando annunciat populo per Chriftum in cruce pro patri nos elie reconci- gitur autem, Pel nobis mortuum remisfionem peccatorum nobis obtentam„ ac Deo patri— liatos. Deinde cum eum admonet, quandoquidem facta iam ſunt per Chriſtum omnia, quæ ad reconciliandum Deo patri genus humanum pertierent; nihil vtex illius parte deut ho- minibus ad ſalutem conſequendam, vt ne ſibi deeſſe ipſi velint, ſed pro ſe quiſq; reconcilian Deo conetur. Neq; enim exiſtimare quenquam obottere, quod hoc ſolum ſufficiat ſeire& credere, quòd cum mimici eſſemus, reconciliari ſum Deo per mortem nilij eius:I erum ne- ceſſe eſt, vt ipſi quoq; adferamus aliquid ad reconciliationis illius in cruce factæ fructum in nos transferendum, vt peccata deteſtemur, quæ diuiſerunt inter nos,& inter Dop inũ Deũ noſtrum, quæ nobis illũ offenſum reddiderunt, atq; ab illis, auerii conuerramur ad Dominũ Deum noſtrum in toto corde noſtro illi nos credamus, in illo ſpem& fiduciam noſtram om⸗ nem collocemus, illius amore inflammemur, ac per fidem viuam,& ber ſacramentorum ſu- ſceptionem, quæ ab illo ſunt inſtituta, tanquam in ſtrumenta quædam ſalutis noſtræ, denique per orationem ardentem, ac pasſionis& mortis illius iugem commemorationem, cuius in altari per ſacerdotem ſacris operantem repræx ſentatio fit, illud efficere conemur, vt quem fru- ctum vniuerſo mundo mors Chriſti attulir, eius participes eſſe queamus. Quamobrem non ſolùm, cum prædicat Euangelium ſacerdos, miniſter eſt reconciliationis, verumetiã cum ba- ptizat, cum pœnitentem abſoluit, cum Euchariſtiæ ſacramentum porrigit, cùm orat pro pec- caris populi, cum corporis& ſanguinis Chriſti ſacrifieium offert, in omnibus his nihil aliud eſt, quam reconciliationis miniſter, quem non modo verbis prædicat, verumetiam habitu& actione repræſentat, ac quemadmodum ea facta ſit in cruce, ſub aſpectum aſtantis populi ſubiicit, atq; omnia facit, vt fdei ſuæ commilſus populus, reconciliationis in cruce factæ fru- ctum conſequi posſit. Quam ad rem non alio vtitur mediatore, quam ipſo Chriſto, illius enim corpus, illius ſanguinem offert Deo patri, ac tanti pretij, quo redemptus& reconcilia- tus eſt ei mundus, ipſum commonefacit, Eccleſiǽ; totius nomine ſupplex petit, vt propter fuſum fllij ſui ſanguinem, cuius rei commemoratio ſit in altari, oculis clementiæ ſuæ eam re- ſpicere, atq; reconciliationis in cruce factæ fructum ad eam redundare velit. Qua tamen in re nihil aliud, quàm miniſter eſt ſacerdos. Nam verus ſacerdos, verus mediaror& reconciliator non eſt, niſt ille, cui dictum eſt: Tu es ſacerdos in æternum ſecundũ ordinem Melchiſedech: ille de quo ſcriprum eſt, quòd factus eſt propitiatio pro peccatis noſtris. Ille eſt qui baptizar, ille eſt qui peccata remittit, ille eſt qui reconciliat, ille eſt qui interpellat pro nobis, lle eſt qui docet, ille eſt qui conſecrat Euchariſtiam, ille eſt qui porrigit ſumere volentibus, ille eſt qui offert corporis& ſanguinis ſui ſacrificium in altari, ipſe& ſacerdos& ſacriſicium, vnum cum eo cui offertur, vnum cum iis pro quibus offertur. Minimè vr diuerſum ſit illius à no- ſariſeam chi ſtro ſacerdoti,& ſacrificium. Sed ſicut Epiſcopi,& eius vicarij vnum eſſe tribunal dicitur, ſis vnum& ꝛdemi quod om- A ſ, dotas 71744 Jace! 04ν4 Iatt. 10. 1. Cor. 13. Lib. 1. conſtit. apoftolicaruu⸗ (dν. 32. Joan. I. k COT. 3⸗ Chy. fo. so. ad populum Autioch.& in Matt. 15. ſic omnium ſacerdotum& Chriſti, vnum eſt ſacerdotium,& ſacrificium: Sicut igitur in pre- dicando Euangelio non eſt ſacerdotis niſi miniſterium: non enim ſacerdos eſt qui loqui- tur, ſed ſpiritus patris coœleſtis qui loquitur in illo: Quod etiam teſtatur Paulus dicens: An experimentum quæritis eius, qui loquitur in me, Chriſti. Teſtatur etiam eius diſcipulus Cle- mens, cuùm docer honorare nos debere per eos, qui præſunt Dominum Deum, exiſtimantes quod os Dei ſint Epiſcopi. Sicut in baptizndo non eſt ſacerdotis niſi miniſteriũ: ſolus enim Verè baptizat,& à ſordibus abluit peccatorum, de quo dictum eſt in Euangelio, Hic eſt qui baptizat, Dominus noſter Ieſus Chriſtus: quod& Paulus indicat, cum reprehendit eos qui baptiſinum ex miniſtrorum dignitate metiebantur, dicentes: Ego quidem ſum Pauli: alius autem, Ego Apollo: Quid igitur eſt, inquir, Apollo?quid vero Paulus? Ac mox ſubdit: Mini- ſtri eius, cui credidiſtis,& vnicuiq; ſicut Dominus dedit. Ego plantaui, Apollo rigauit, ſed Deus incrementum dedit. Itaq; neq; qui plantat, eſt aliqund, neq; qui rigat, ſed qui incremen um dat Deus. Sicut in remittendis peccatis, non eſt ſacerdoris niſi miniſterium: Rectè enim illi dixerunt. Quis poteſt dimittere peccata niſi ſolus Deus?Sicut in aliis quoq; functionibus non eſt ſacerdotis niſi miniſterium: nam quod virtutis eſt& efficatiæ, non praſtat niſi ſolus Deus: ſic in conſecratione, ſic in oblatione, ſic in Euchariſtiæ diſtributione, non eſt ſacerdo- tis niſi miniſterium. Teſtatur hoc Chryſoſtomus quoq;, qui poſteaquàm duriter eos incre- pauerat, qui poſt admiſſa peccata non contriti, neque confesſi ad Puchariſtiam accedebant (quod tamen ita faciendum eſſe docent noſtritemporis hæretici) cùm illa verba dixiſſet, Dę- Euch in peccatin monium patiente peior eſt, qui poſtquàm peccauit, accedit: Verùm& tu laice, inquit, cùm ſumens dæmo: niaco peior eſt. Formnil. 8). in Matthæum. In 2.ad Tunot. epiſt. FNon. 2. ſacerdotem videris offerentem, ne tu ſacerdotem eſſe putes hoc facientem, ſed Chriſti ma- num inuiſibiliter extenſam. Sicut enim cum baãptiæzaris, ipſe te non baptizat, ſed Deus eſt qui tuum caput inuifibili potentia continet,& nec angelus, nec archangelus, nec vllus alius accedere& tangere audet, ita nunc quoq;. Ac alio loco: Non ſunt humanæ virtutis hæc ope- ra. Qui tunc in illa cœna confecit, ipfe nunc quoq; operatur, ipſe perficit: miniſtrorũ nos or- dinem tenemus: qui verò hæc ſanctificat& tranſmutat, ipſe eſt. Ac rurſus in ſuis in Paulum commentariis: Sacra ipſa oblatio ſiue illam Petrus, ſiue illam Paulus, ſiue cuiuſuis meriti ſa- cerdos h Nc. ſh em 1 ylt I. eo ait Se U amn co Kqu racit nimi eih um, nur E elpel Int; ades ur. Senln delnt deco pot„aru Üin patri harm mpte imesn relun Pir lceco quch ume etta kbe chg cxeat deme tlblr ocge one adube Naure qun ear. h elg kcrau eine ugſte dunt. ſusy turhr driof Du, minu erS g ernur 8 ma ge. 4 dctlo. In ſſum ſwil JI exnu w duühe onee 2 hna Arumd. deniohs 1 am aon dem fn. em a un— cum ba. m 1 pro per 3 il luu ed rabituet 1 s de cr=cte hn. 0* lto, llin us doncilg. 1 propn at A eamn. Qr neninn ⸗ nclliar msuſecech eſ aprer 013, Ilke Sle illect ach m,rnan m ius aw t a alciciu, inpr 98 logu au Ccls ll 8 de Sulus(k. um eſtimate ſte e a lus enin gell licet qi erdt ait eosdli 1f D adli-als doie Fdir⸗An 948 igauiſ ſee inctenem iu ecte en 1 a Fctionbdo d1 rnili ſolo n. t ſaceroo 1ul eos incr⸗ 1lm cedebat I=iſlet,De id auit, cm hriſtimr- Deuse —= lus all” ☚˙ hæc ope⸗ * u noscr —Paubr cerdo ſ 1 . V V DE sSACERDOTIO. 34 cerdos offerat, eadem eſt, quam dedit Chriſtus ipſe diſcipulis, quamq; ſacerdotes modò quo- que conficiunt. Nihil habet iſta quàm illa minus. Cur ide Quia non hanc ſanctificant homi- nes, ſed Chriſtus, qui illam anteà ſacrauerat. Quemadmodum enim verba, quæ loquutus eſt Chriſtus, eadem ſunt quæ ſacerdotes nunc quoq; pronunciant, ita& oblartio eadem eſt. Et alio loco, inquit. Et nunc ille præſtò eſt Chriſtus qui illam ornauit menſam, ipſè iſtam quoq; conſecrat. Non enim homo eſt, qui propoſita de conſecratione menſe Domini corpus Chri- ſti facit& ſanguinem: Sed ille qui crucifixus eſt Chriſtus. Sacerdotis ore verba proferuntur: & Dei virtute conſecrantur& gratia. Hoc eſt, inquit, corpus meum, hoc verbo propoſita conſecrantur. Et ſicut illa vox quæ dicit, creſcite& multiplicamini,& replete terram, ſemel quidem dicta eſt, ſed omni tempore ſentit effectum ad generationem operante natura: Ita & voxilla ſemel quidem dicta eſt, ſed per omnes menſas Eccleſiæ vſq; ad hodiernã diem,& vſq; ad eius aduentũ præſtat ſacrificio firmitate. Similiter& Ambroſſus. Antè agnus offere- batur, offerebatur vitulus: nũc Chriltus offertur, ſed offertur quaſi homo, quaſi recipiẽs paſ- ſionẽ:& offert ſe ipſe quaſi ſacerdos vt peccata noſtra dimittat: hic in imagine, ibi in veritate, vbi apud patrem pro nobis quaſi aduocatus interuenit. Oecumenius, q ui vixit ante nongen- tos annos, enarrans illum Pſalmi locum apud Paulum: Tu es ſacerdos in æternum ſecundũ ordinem Melchiſedech: Significat, inquit, ſermo, quòd licèt Chriſtuis non obtulerit carentem ſanguine hoſtiam, ſiquidem ſuum ipſius corpus obtulit, attamen qui ab ipſo fimgẽtur ſacer- dotio, quorum Deus Pontifex eſſe dignatus eſt, ſine ſanguine offerent, nam hoc ſignificat, in æterum. Neq; enim de ea, quæ ſemel à Deo facta eſt oblatio& hoſtia, dixiſſet in æternum, ſed reſpiciens ad præſentes ſacrificos, per quos medios Chriſtus ſacrificat& ſacrificatur, qui etiam in myſtica cena modum illis tradidit huiuſmodi ſacrificij. Similiter locum hunc inter- pretatur Theophylactus, dicens. Manifeſtisſimè hoc de Chriſto dictum eſt: Solus enim ille pane& vino Sacrificium conſecrauit perinde ac Melchiſedech. Qui verò dixit in æternum: Quonià etiamnum vnâà cum corpore quod pro nobis immolauit apud Deũ& patrem inter- cedit, hoc eſt, quas pro nobis pertulit afflictiones vt multum cõmoueat: proponit, etiam ſine voce reipſa nimirum patri loquens: pro humana natura filius tuus ego ſiſtinui hæc. Miſere- re igitur eorum, pro quibus ego pati& mori ſuſtinui. Vel quia, quæ in ſingulos dies fit,& fu tura eſt in perpetuum oblario, per Dei miniſtros ipſum habet Ponrtificẽ& Sacerdotem Do- minum atq; adeò ipſam hoſtiam, qui ſeipſtim pro nobis ſanctificat,& frangitur& diſtribui- ur. Quoties enim hæc fiunt, mors Domini annunciatur. Leo quoq; Pontifex. Aliter in Ec- cleſia Dei quæ corpus eſt Chriſti, nec rata ſunt ſacerdotia, nec vera ſacrificia, niſi in noſtræ proprietate, naturæ, verus nos Pontifex reconciliet, verus immaculati agni ſanguis emũdert. Qi licet in patris dextera ſit conſtitutus, in eadem tamen carne, quam ſumptit ex virgine ſacramentum propitiationis exequitur, dicente Apoſtolo Chriſtus leſus qui mortuus eſt, imò qui& reſurrexit, qui eſt in dextra Dei, qui etiam interpellat pro nobis. Hine vel cœco perſpicuum eſſe poteſt, quàm ſit eorum ſacrilega audacia, qui ſacerdotium, qui ſacrificium ex Eccleſia ſublatum eſſe volunt. Cùm verè dixerit Hierony mus: Eccleſia nõ eſt quæ non habet ſacerdotem. Quid enim aliud illi, quàm Chriſti ſacerdotium, Chriſti ſa- crificium ex ea tollere, ac redemptionis noſtræ pretium nobis auferre conãtur? Manus qui- dem mortalis, lingua mortalis miniſterium hominis eſt mortalis, verum conſecratio, verum oblatio non eſt nili ęterni ſacerdotis illius& immortalis, Domini noſtri Ieſu Chriſti. Quem- admodum autem non propterea non recte dicitur baptizare miniſter, quia Chriſtus ipſe eſt qui baptizat: non propterea non rectè dicitur peccata remittere miniſter, quia Chriſtus ipſe eſt, qui peccata remitrit: non proptereà non rectè dicitur docere miniſter, quia Chriſtus ipſe eſtvnus magiſter noſter, qui docet nos: non proptereà non rectè dicitur interpellare miniſter quia Chriſtus ipſe eſt, cuius ſanguis interpellat pro nobis: ira non proptereà non recte dici- tur ſacerdotio fungi miniſter, quia ſacerdotio fungitur in altari Chrittus, quia ſeipſum ho- ſtiam offert Deo patri, ſacerdos ille nunc quidem nobis inuiſibilis,& immortalis, ſecundum ordinem Melchiſedech. Neque iuſtior eſt cauſa externum in ſacrificando, quàm in prædicando verbo miniſteriũ abrogandi. Nam plures magiſtros fieri prohibet ſcriptura: ſacrificare non modò non prohi- buit vnquàm, verumetiam præcepit Chriſtus, dicens, Hoc facite in meam commemoratio- nem. Quò minus etiam ferendi ſunt, qui ſacrificandi, quàm qui prædicandi Euangeli]j mini- ſterium externum abolitum cupiunt. Habent enim ij, quas errori ſuo prætendant ſcripturas. Nolite plures magiſtri fieri, vnus eſt enim magiſter veſter. Non neceſſe habetis, vt aliquis do- ceat vos: vnctio eius docet vos. Non docebit vnuſquiſque proximum ſuum,& vnuſquiſ- qus fratrem ſuum, dicens, cognoſce Dominum, quia omnes ſcient me à minore Vſque ad maiorem. Has illi cum ſcripturas proferant tam apertas, habere tamen videntur aliquem er- roris ſui prętextum, cùm& illud præ ſe ferant, pati ſe non poſſe, vt obſcuretur Chriſti glo- ria, vt illius qui verus eſt magiſter noſter dignitati derogetur, quaſi parum idoneus ille ſit ad docendos nos, neque citra miniſterium hominis id præſtare queat. Iſti verò quam ſcriptu- ram proferunt, qua ſit ſacrificium abrogatum? Certè Paulus non ſublatum, ſed tranſlatu 85 elle chrde prodk zione Iudæ. Ofſĩe. lib.i.ca.48. Epiſt. 40ακ Ans tolivux cap.l. Sacrifciur:& ſa cerdotium in Ee: ele. neceſſariuns. Conla Luci- feruma. Sacerdotis astia Viritati(hriſi* nihil derabit. Iacob.z. Lued. 28. 1. CorintheIr. Juincfeldiæο- ru⁵ᷣ error. Iaꝓ 3. Matih. 25. I. CAαmπmπ. 2. Hebr. 8. G&e Hier. z1. Cap. 53. Hebræ. 7. Mat: b.5. Facrifſcium Iu- dæorum vna. braticun. Lih. r0. de ciuita. Dei, cap. 17. Eæreticorunn⸗ adſeriiones de redacto in ordi⸗ nena ſacerdotio. Niceph. lib. 14. ca. 27. eccle.hiſto. I. Pet. 2. Apoc. 1. Apor. 5. Matth. 14. Exod. 19. Canl. 6. I. Cor. 14, Facerdotes G ace idotium regale. P/alπν.109. Zach.„. Baſi. ferm. 2.de bapꝛiſino. ca. 8. Aug. lib. 20 de ciuit. Dei, ca. 10. Radd. cap 2c. de Jacram. alt. DrF SACERDOTIO. eſſe dicit ſacerdotium. Sic enim loquitur: Tranſlato ſacerdotio, neceſſe eſt vt& legis tranſ latio fiar. Chriſtus autem dicit, ſe non veniſſe legem ſoluere, ſed adimplere. Ad eundem mo- dum, non venit ſacerdotium abrogare, ſed conſummare: Venir quod erat imperfectum per- ficere. Quid enim fuit ſacerdotium Iudæorumẽquid aliud quam vmbra quædam& nigura? Quid autem Chriſti ſacerdotium ſecundum ordinem Melchifedech quo nune illo fungitur in Eccleſia, ſacerdos æternus& immortalis per miniſtros ſuos mortales? quid n iſi corpus ip- ſum& veritas? Vmbræ corpus, figuræ ſuccesiit veritas. In vmbratico illo ſacerdotio& ſacri- ficio, fuſus victimarum ſanguis, fundendum pro nobis Chriſti ſanguinem in ara crucis ſigni- ficabat. In hoc autem vero ſacerdotio& ſacrificio, verum corpus& ſanguis Chriſti fidelium oculis ſub panis& vini ſpeciebus exhibeatur, ac quẽadmodum corpus illud in crucem actũ, quemadmodum de pendentis latere ſanguis in remiſsionem peccatorum noſtrorum fuſus fuerit, repræſentatur. Non igitur ſublatum ſacerdotium, ſed translatum, non abrogatum ſed conſummatum: ſed ſicut loquitur Auguſtinus, per meliorem Sacerdotem, in aliud multo melius auguſtius& excellentius eſt mutatum: Sic ab Epiphanio ſeriptum legimus. Vi- ſum eſt vt in veteri Sacerdotio, Sacerdotalis dignitas ne conſtitueretur: Verum ad id quod ante Leui& Aaron fuit ſecundùum ordinem Melchifedech ſacrificium transferatur. Quod ſanè nunc in Eccleſia viget à Chriſto& huc vſq;,. Hic diſerte docet Epiphanius, quomodo translatum ſit Sacerdotium, nimirum ab eo quod fuit ſecundùm ordinem Aaron, ad illud quod eſt iecundum ordinem Melchiſedech: quod fuit multo vetuſtius, quod ettam nunc in Eccleſia viget à Chriſto in nouisſima cœna inſtitutum: Cratia igitur eſt eorum, pro, vt ſit inſcitia,& magna quædam impudentia, qui ex Apoſtoli verbis illud abrogatum eſſe colligere conantur: ac omne ſacerdotium& ſacrificium fundituùs ac radicitus euerſum & euulſum cupiunt, nullum vt inter laicos& ſacerdotes diſcrimen eſſe velint: quod qui- cunque in Chriſto baptizati ſunt, eos eſſe ſacerdotes dicant Qua de re lic aliquando ſcripſit Cyrillus in epiſtola ad Atticum, quam inſeruit in ſuos libros Eccleflaſticx hiſtorie Nicephorus. Profesfione noſtra indignum eſt, vt ſacerdotij nomen nihil eſſe,& rem ipſam communem omnibus eſſe, quæ tamen eis ſolis, qui ad eam vocati ſunt aſſeruata eſſe dicamus. Neque verò deſunt illis diuinæ legis oracula. Scriptum eſt enim, aiunt,& ad omnes in Chriſto credentes dictum: Vos autem genus electum, regale ſacerdotium, gens ſancta, po- pulus acquiſitionis. Et rurſus: Qui dilexit nos,& lauit nos a peccatis noſtris in ſanguine ſuo, & fecit nos regnum& ſacerdotes Deo. Et iterum apud eundem: Redemiſti nos in ſanguine tuo, ex omni tribu, lingua,& populo, natione,& feciſti nos Deo noſtro regnum,& ſacer- dotes,& regnabimus fuper terram. Adeò non deſunt Sathanæ diuinæ legis oracula, non tam de abrogato, quàm de exæquato& prophanato ac in ordinem redacto ſacerdotio, quibus in prauum ſenſum detortis, tenebras offundit imperitis, vt in errorem inducat, ſi fieri posſit, eriam electos. Sed nunquid in veteri quoq; lege ſeriptum non eſt,& ad filios Iſraei dictum: Vos eritis mihi regnum ſacerdotale,& gens ſancta? Atqui num ideò nullum fuit ſa⸗ cerdotium ſecundùm ordinem Aaronenum ideò nullum fuit inter plebem& ſacerdotes diſ- crimen? Quamobrem ſancta quidem ſunt ſcripturæ verba, quæ adferunt: nihil eis certius, nihil eſt eis verius: Cœlum& terra prius peſſum ierint, quàm vel apex vnus ex illis pereat: Sed ſi hoc ex illis colligere vis, ex æquo ſacerdotes eſſe onmes, æquè baprizare, æquè prædi- care, æque abſoluere poſſe mulieres, pueros, adde etiam pſitacos& graculos, atq; Pontificem quemuis aut ſacerdotem: tuum eſt hoc verbum 6 Sathana, non eſt Dei verbum. Tu enim ille es, qui diuina cum humanis confundere, qui cœlum terræ, qui ſacra prophanis, qui ſur- ſum& deorſum miſcere conaris omnia. Quoniam verò conatibus hiſce tuis opponit ſè ca- ſtrorum acies ordinata, quæ non alio nomine tibi magis terribilis eſt, quàm quòd eſt ordi- nata, in hoc totus es, in hoc omnes curæ& cogitationes tuæ conſumuntur, vt ordinem ex ea tollere posſis, vt ne ſit illud, quod Paulus præcepit, omnia honeſtè& ſecundùm ordinem fiant in vobis. Atqui non hoc per Petrum, non hoc loquitur per Ioannem Spirituſſanctus, quod tu vis: non hoc dicit, quod cuiuis de fæce vulgi, quod cuiuis baiulo, zonario, quin- etiam carnifici(quod apud iſtos, qui hæc à te docti tradiderunt, vſu veniſſe ſcimus) prædi- care, conſecrare, baptizare, abſoluere, ſacris operari,& quocunq; alio reconciliationis mini- ſterio fungi liceat, verùum illud iis verbis ſignificare voluit, qui Chriſto nomen dederunt, at- que illius corpori per baptiſmum inſiti ſunt, eos rectius vocari genus electum,& regale ſa- cerdotium, quam Hebræos, qui non aliundè magis gloriari folebant, quàm quod ſecundum carnem ex Abraham eſſent propagati, qui neque rex fuit, neque ſacerdos, cum nos in Chri- ſtum credentes, qui& ſacerdos iuxta ordinem Melchiſedech dictus eſt,& Rex manſuetus, iuſtus,& ſaluos faciens, multo rectius id nobis vendicare posſimus, ſacerdotis illius& Re- gis membra facti, quando per lauacrum regenerationis corpori eius ſumus inſiti. Sic Didy- mus, ſic Baſilius, ſic Oecumenius, ſic Auguſtinus, ſic qui libenter eum ſequitur Beda, ſic qui non mulrò fuit illo poſterior Rabanus, ſcriprurarum hæc loca interpretantur. Ac libet Au- guſtini verba adſcribere: ſic enim ſcribit. Quod autem cùm dixiſſet: in iſtis ſecunda mors non 1h 1 The H JLan. d509 om elbe kag. ma 80 igte et pa⸗ 6a3, (1 du bn 1 Krer Hei ſü alecrat Krato 0. deer posleli tum eg nüillusn ondfkcn dneost olcaL9 gicopun tonyml hac L nceco iaicus tiſmum. „Deopa Hicqo nilumle dinerlun Puntur, Uitqii näpura nus dien renremſ Aatempr lſopos mäsdlgue zem ſelde trkyicop Pa On Suit lch multsm pl Drech retus& lexancl 5b Ecll litutus zeius m. ccos ele moeade m fuiſf diet So Ue Dener ſauct ſerlicla dubseſt Lai fden eges 1 deant ſoc d 1 lud ab* dietu sn int:, bi. re lic all uo eaſticr e l eſſe, dn ti ſunt a 1223 „X ado an gensſal—. in ſangu 2, nosinſ ze gnum, d. Tacula,inn erdotio, i³s nducat, Ji X ad flit 14 dnullum i u Tſacerdt ²- nihil eis 99 ex illlar. are,xqu- atc; P0 8 in dum.[* in phanis, 1 gf⸗ 8oppol k a. nquòdo t ord us k undum*e m Spirituſ EA¹9, zonariſ- ſcimuf e Jdl- liatioſt Ir ndede tax m. Xeu⸗ od1 e nO exX I od, is illi ke ſeri lcy⸗ ſtti. ¹, r Be„dul „Ac Au- ſccui inon DE SACERDOTIO. 85 non habet poteſtatem, adiunxit, atq; ait: Sed erunt ſacerdotes Dei& Chriſti,& regnabunt cum eo mille annis: non vtiq; de ſolis Epiſcopis& Presbyteris dictum eſt, qui propriè iam vocãtur in Eccleſia ſacerdotes, ſed ſicut omnes Chriſtianos dicimus propter myſticum chriſ- ma, ſic omnes ſacerdotes, quoniam membra ſunt vnius ſacerdotis: de quibus Apoſtolus Pe- trus, Plebs, inquit, ſancta regale ſacerdotium. Quidus in verbis duo nobis conſideranda veniunt: primùm, quòd cùm vocat nos Petrus regale ſacerdotium, non hoc vult quòd omnibus reconciliationis miniſteriis æqusè cuiuis è plebe fungi liceat, atque iis, qui legitimè ſunt ad eam rem ordinati, ſed illud moddò indicat, omnes in Chriſtum credentes fieri per baptiſmum vnius ſacerdotis Chriſti membra: deinde quod non alij propriè vocentur ſacerdotes, quàm Epiſcopi& Presbyteri, ad quos propriè miniſteria reconciliationis pertinent, cum aliis e vulgo hæc appellatio nõ conueniat, niſi per metaphoram quandam. Quod indicat etiam Leo Pontifex cùm dicit, eadem ex Petro verba proferés: OQmnes, inquit, regeneratos crucis ſignum efficit Reges, Sancti verò Spiritus vn- ctio conſecrat Sacerdotes, vt pręter iſtam ſpecialẽ noſtri miniſterij ſeruitutem, vniuerſi ſpiri⸗ tuales& rationales Chriſtiani agnoſcant ſe Regij generis,& ſacerdotalis officij eſſe conſor- tes. Docet Fpiphanius, quod cùm ſacerdos in æternum ſecundùm ordinem Melchiſedech ſit Dominus leſus Chriſtus, idem& Rex, oportebat eum ſimul cum lege transferre, tum ſacer- dorij, tum regni ordinem. Nam regnum eius non erat terrenum. Manet autẽ thronus ipfius, & regni illius non erit finis,& ſedet ſuper thronum Dauid: hoc vtiq; regnum Dauid ſimul cum Pontificatu largitus eſt Eccleſiæ ſuæ, hoc eſt ſeruis ſuis Pontificibus eccleſiæ catholicæ, tranſſato in eos throno Dauid non deficiente in æternum. Tractat hac de re Hieronymus quoq; contra Luciferianos ſcribens, quærit enim, quare laicum venientem ab Arrianis re- cipiat, Epiſcopum non recipiat? Reſpondet Luciferianus: Recipio laicũ, quia erraſſe ſe confite tur. Hieronymus contra ſub Orthodoxi perſona: Recipe& Epiſcopum, quia erraſſe ſe cõfi- tetur. Ad hæc Luciferianus: Si erraſſe ſe conſitetur, cur Epiſcopus perſeuerat? deponat ſacer- dotiũ, concedo veniã petenti. Hieronymus verò: Reſpondebo tibi, inquit,& ego ſermoni- bus tuis. Si laicus erraſſe ſe cõfitetur, quomodo laicus perſeueratdeponat ſacerdotium laici, id eſt, baptiſmum,& ego do veniam pœnitenti. Scriptum eſt enim: Regnum quippè nos& ſacerdotes Deo patri ſuo fecit: Et iterum: Centem ſanctam, regale ſacerdotium, populum ac- quiſitum. Hic quoq; non obſcurè ſignificat Hieronymus: Quod ipſum etiam Chryſoſtomus explicat, in illum locum: Cum offers munus tuum ad altare. Longe diuerſum eſſe ſacerdotium, de quo Petrus& Ioannes loquuntur, ab eo, quo Preſ- byteri funguntur& Epiſcopi: Loquuntur enim illi de ſacerdotio laico, quod eſt baptiſinus. Mam ſimul vt quiſq; baptizatus eſt, ex iræ filio, Dei filius efficitur, inde fiduciam accipit orã- di, ac leuandi puras manus ad Deum, vt præceptis ſalutaribus monitus, ac diuina inſtitutio- ne formatus dicat confidenter, Pater noſter, qui es in cœlis: ac exhibeat corpus ſuum ho- ſtiam viuentem, ſanctam, Deo placentem, in odorem ſuauitatis. Atque hoc eſt ſacerdotium laici, non autem prædicare, baptizare, abſoluere, conſecrare,& ſacris operari, quę ad ſolos per- tinent Epiſcopos& Presbyteros. Quod etiam teſtatur Clemens, cum ait, Sed neq; Laicos concedimus aliquod facerdorale munus exercere, veluti ſacrificium, baptiſinum, manus im- poſitionem velbenedictionem. Non enim ſibi quis ſumit honorem, ſed qui vocatur à Deo. Nam per Epiſcopi manus, datur hæc dignitas. Qui verò ad eam promotus non eſt, ſed eam ſibi vſurpat, Oziæ pœnam ſuſtinebit. Auſus fuit Iſchyras, quemadmodum in hiſtoria ſua Eccleſiaſtica ſcribit Socrates, facinus patrare multis mortis generibus dignũ. Cum enim nunquam eſſet ſacerdotiũ ſortitus, impo ſito ſibiipſi Presbyterij nomine, quæ ſunt ſacerdotis obiuit. Tractat eandem hiſtoriã quoq; Theodoretus,& eũ carceri fuiſſe proptereà incluſum narrat Sozomenus. Et extat epiſtola Synodi Alexandrinæ in ſecũda Apologia Athanaſij, in qua negatur fuiſſe Presbyter Iſchyras, quòd nec ab Eccleſia electus, nec ab Epiſcopo eſſet ordinatus. At quo tandem, inquiunt, au- ctore cõſtitutus eſt? nunquid a Colytho? atqui Colythum in gradu Presbyterij mortuum, omnemq; eius manuũ impoſitionem reſciſſam, omnesqꝗ́; ab eo cõſtitutos, in laicorum ordi- nem redactos eſſe,& ſub nomine Laicorum ad Synaxim admiſſos: adeò apud omnes con-⸗ ſtat, vt nemo ea de re dubitandũ putet. Hic multa ſunt notatu digna: Primũ quod carceribus mancipatum fuiſſe tradit Sozomenus: Deinde, quod facinus hoc multis mortis generibus dignũ eſſe dicit Socrates. Tertiò, quòd Presbyteri, nullã habeant Presbyteros ordinandi po- teſtatem, quæ penes ſolos eſt Epiſcopos, quod verba Synodi Alexandrinæ ꝑlanum faciunr. Epiphanius quoq; reprehendit Zacheum quendam, quòd audenter ſacra myſteria contre- ctabat,& ſacrificia cùm laicus eſſet, impudenter tractabat. Cæteruùm quis eſt, qui non intelligit, ſi ita ſint accipienda ſcripturarum iſta verba, vt quot- quot baptizati fuerint, veri ſacerdotes cenſeri debeant omnes, tum futurũ, vt illud neceſſariò ſequatur, Reges quoque vt ſint omnes. Nam qui dicti ſunt ſacerdotes, iidem& regnum, & regnaturi dicuntur. Erunt itaq; Reges omnes, neque ſubiectum eſſe quenquam cuiquam oportebit. Hoc eſt, quòôd maximè laborat Satanas, vt ſublato ordine, quã maximè fieri posſit pertur- poc. 20. I. Pef.** Hereſ 29. Sacerdotio trasf lato, transfer- tur regnum. Hie. cont. Lxcij. Jacerdorium duplex. Apoc t. J. Per. 2. Eon. 16. j9 Mattb. Sacer dotis laici haptiſnaus eſt. Matt. G. Laicas diuins exercens. Kom. 1a. Clem. l.b. 2. ec. 18 Conſt. Apoſteie Joerates. lib. r. (ap. 27. Scele. bifloriæ. Laicus miſſca celebrans. Theodoretues Iib. 2. cap a. F emenus lub. 2. cap. 29. orciuati ob es qui uon eſt epiſcapus. Laieus diuins contrect ans. Epipha. contrs hære ſes. Tons. z. 115. 3. in eompen⸗ diaria fidei do- trina. Si omnes laptẽ zati, ſicit ſan dotes, erga & reges. Cap. 53⸗ Carolus V. Imperator. Pote ſlas ſecula- ris& dignitas pereunt /me Jacerdotali dignitate. Dignitas ſecsila⸗ ris& ſacerdo: jalis mutuo cohærent. Cermauia per pſeudoeuãgelicos iufinita damna paſſà fuit. Eraſmi teſtimo: nium de eſcx- doeuangelijlis⸗ Facerdos& ſa erificium vbi non ſant, ibi nõ aguo⸗ ſeitur Oeus. Reconciliati onis miviſter nuſqud m nouo teſtamen ꝛo ſacerdos voca: tur, ſed presbyter quare iu᷑ factiſis. Facerdotum no men in eccleſta quando frequen tari cœpit. E/a. 8s. Iudie. 17. Facerdos& ſacrificium coniuncta. Facrificiũ tem: pore Apoſtol. A33. XT 55 7. Arνενε 5 qxuid. pDE SACERDPDOTIG. perturbet omnia. Neque verò non pulchrè illi proceſſerunt confilia ſua apud Flelnos no- ſtros: quibus ſimul vr perſuaſit, nihil Pontifici, nihil Epiſcopis& ſacerdotibus eſſe tribuen- dum, quòd omnes regale ſumus ſacerdotium, excuſſo iugo Pontificis& Epiſcoporum, quã- doquidem non ſacerdotes modò, verum Reges eſſe omnes eadem ſcriptura docet, facilè per- ſuaſit, vt principum quoque, legitimæꝗ́; ſuxæ poteſtatis iugum excuterent, ſeruili bello con- citato, neque multò poôſt, eò quoque perduxit amentix miſeros, vt Chriſtianisſimi Impera- toris iugum excutere molirentur, quem iam ſeriptis ſuis de Imperio derurbatum, non am- plius Imperatorem, verùm Carolum àa Gandauo appellare auſi ſunt. Sic illi nihilo fuerunt mitiores erga legitimum Dominum ſuum, virum inter alias heroicas virtutes, quibus excel- lit, incredibili ſimul erga Deum pietate, religioneque præditum, verbique illius propugna- torem acerrimum, quàm anteà fuerant erga Romanum Pontificem, cæterosq́ue Epiſco- pos& ſacerdotes. Adeò videre licet, quod mutuò ſibi cohæret vtraque dignitas„Regalis & ſacerdotalis, ruere vr altera non posſit, quin eodem motu labefactata concidat altera. Ne- que alios in Regum& Principum fama libellis, quos famoſos vocant, proſcindendis magis audaces eſſe, quàm qui prius in laceranda Pontificum& Sacerdotum exiſtimatione calamos ſuos& linguas exacuerunt, dubium erit nemini, ſi modò rem diligentius explorare velit. Bi ſunt præclari ſcilicet fructus iſtius, quemadmodum ipſi vocãt, Euangelij. Si Turcæ Germa- niam, quamlibet numeroſo exercitu peruaſiſſent, maiorem cladem& exitium adferre non potuiſſent, quàm quantum cacangelium iſtud atruliſſe videmus. Cognitos habebat iſtorum mores Eraſinus Roterodamus, vt qni complures annos inter eos fuerat commoratus. Is in libro, quem ſcripſit in hos pſeudoeuangelicos, hoc de illis præbet teſtimonium. At iſte, in- quit, populus tam Euangelicus, etiam Turcarum Principi dicitur detaſtabilis, quem ait ſedi- tioni natum: Quos ſubinde tumultus excitat? quoties quam leuibus de cauſis procurrit ad armaene ſuis quidem Eæcleſiaſtis ſatis obtemperans, niſi dicant blanda auribus: profligandi etiam, ſi liberius in vitam eorum inuehantur, aut ab opinione diſſentiant. Initio tantum non Deus erat illis Lutherus, nunc iiſdem prorſus delirat, quod nouum de Euchariſtia do- gma non recipiat. Nouam verò libertatem Euangelicam, impunsè facere ſentire quod cuique libitum eſt. Huc nimirum tendunt artes Satanæ, vt rupta acie ordinata perturbationem in- ducat, vt fiat illud, quod ſcriptum eſt in libro Iudicum: In diebus illis non erat Rex in Iſraẽl, ſed vnuſquiſq;, quod ſibi rectum videbatur, hoc faciebat. Vult vt ſimus fine lege, ſine Rege, ſine ſacerdotio, iine ſacrificio: quod cùm perfecerit, ſimul& illud nullo negocio perfecerit, vt ſimus ſine Deo. Nam vbi non eſt ſacerdos& ſacrificium, ibi nullus Deus agnoſcitur: ſicut anteà quoque copioſius de eo diſſeruimus. Ac ſatis iam planum feciſſe videmur, quandoquidem eſt Dei cultus in Eccleſia, eſſè in ea ſacerdotium, eſſe& ſacrificium. Quòd verò iſti dicunt, nuſquam reconciliationis miniſtros in libris noui Teſtamenti ſacerdotes appellari, ſed presbyteros tantùm, demus hoc illis. Fie⸗ ri enim poteſt, quandiu durauit ſacerdotium Iudæorum, vt ne quid cum illis habere com- mune Chriſtiani viderentur, quòd ſuos appellari ſacerdotes noluerint, ſed presbyteros, hoc eſt, antiquiores, ſiue digniores, vt auguſtius quoddam Chriſtianorum quàm Iudæorum ſacerdotium eſſe demonſtrarent,& cuius maiorem haberi rationem æquum foret. Hoc enim Græci—ρα εντεεp, Latini vocant antiquius. Quod autem hoceſt collectionis genus? miniſtros reconciliationis ſiue presbyteros non reperimus in nouo Teſtamento vocari ſa- cerdotes, ergo nõ ſunt ſacerdotes? Nènne ad eundem modum argumentari vicisſim licebit? Nomen perſonæ non modè in noui, ſed ne in veteris quidem Teſtamenti libris de Deo di- ctum reperimus, non ſunt ergo tres perſonæ Deus vnus: Quin& ipſum trinitatis nomen in ſcripturis nuſquam inuenitur, non eſt ergo ſancta Trinitas? Quis non videt, quàm hæc abſurda ſint? Sit ita, non fuerit appellatio ſacerdotum inter Chriſtianos ante euerſam Hieroſolymam,& prorſus abolitumludæorum ſacerdotium: At ſimul vt illud eſt deletum, ſtatim à Clemente Petri ſucceſſore, a Dionyſio Ateopagita Pauli diſcipulo, ab Ignatio,& deinceps ab omnibus aliis ad hæc vſque noſtra tempora ſacerdotum nomen in Eccleſia fre- quentari cœpit. Cum autem Eſaias futurum prædixit, vt ex gentibus aſſumeret Dominus ſacerdotes& Leuitas, qui quomodo ſolebant filij Iſraèl, dum eorum ſtaret religio,& templi cæremoniæ ſeruarentur, offerrent victimas cum pſalmis in domo Domini, nonne clarè de Chriſti ſacerdotibus eſt loquutus? Verùm quorſum attinet de vocula diſceptare? Vbi fuit ſacrificium, ibi ſacerdotium quoq; fuiſſe nemo ſanus dubitat. Nam hæc duo ſic in- ter ſe cõiuncta ſunt, vt ab inuicem ſeparari non posſint: Neq; ſacerdos ſine ſacrificio, neque ſacrificium eſſe poteſt ſine ſacerdote. Fuiſſe autem ſacrificium Apoſtolorum temporibus ſi quis ambigit, vel ille in Actis locus omnem illi dubitationem ademerit, vbi ſcribitur: Sacrificantibus illis Domino& jeiunanti- bus, dixit illis Spirituſſanctus,&cætera. Quamuis enim vulgata interpretatio habeat mini- ſtantibus, Eraſmus tamen quod eſt in Græco Xerrvν vouvrop ſignificantius vertit, cùm ſacrifi- carent. Siquidemn Aersę-»νοs non ſimpliciter ſonat miniſtrum, ſed plerunque ſacrorum mini- ſtrum,& qui fungitur officio ſacerdotis pro aliis:& Aarνέ non ſimpliciter miniſtrare, ſed nee 1un. ab voline 34 Tuap 1 ilclen 14 reket h ionemf 4 büſimer 4 Kflg d obecle Dt Vrr ate Kl Ku dachsn lon Wretib cllt bedeent irn Kroſtr d W. H enl offciu ſer Wilum pde Crns In Kitt mn dh Skxcquc u meminl ſr tionänol du Kmodlai m Ktrantun! i cen paſt miutoe ue eoralo, imn admocum me kdlſcrims be riumpr tn ireltl. à mid qu ei tes audi an elebrare d K bont Ir oIn qu 1* Dlians. le nuamen 20 ſene 8 Ltasal 22 fern hnaCr ub btu pet b daie Ln benn ud ſtonn ame 1 3. bn dun e ſten 8, it ſeü. ditis ar auria dusn igand . antum Euj ⸗akaco. tire lcdicls turh Kemi⸗ ratI lſtach eleg keg, ocio*. ert Sags= Iriar kccle ſeier atiot eniſtros nus 2 clisFie llis! c de com prei os wc quan T zonm uum 4. Hoc lech t agenus men dalb- ivic Elicbii libr E2)eodl. trin x auomen on 1* ¹, qumm nos. euerſan — Ilu Jeletun, 0, 11 Jalosd en ii elatle- umc onünls dar= goo, A Doft n ula ptale m 1 9fic le 1a ki locs no lunant, o trerri rr ſactif (4= m munl⸗ qt aiſtrare 4 ſed HE SACERDOTIO. 86 ſed ſacrum miniſterium peragere, ſacris operari ſiue ſacrificare:& Nerse-yiw non quoduis miniſterium, verùm illud vocatur, quod nos Miſſam vocamus. Hinc eſt, quod Bafilius& Chryſoſtomus Miſſas ſuas inſcripferunt Aereé-viog, Sic autem appellatur Miſſa xær εεορ νp tanquam vnum omnium excellentisſimum, Deoque gratisſimum miniſterium, qua ratione Tullius orator: Ariſtoteles Philoſophus, Paulus vocatur Apoſtolus: Ad hunc modum ſacer- dos quoque miniſter:& ſacrificium, quod offert, vocatur miniſterium: Non quod alij quog; non rectè miniſtri dicantur, nam& Principes Dei ſunt& eccleſiæ miniſtri: Sic enim de illis Paulus loquitur, Aerr»νꝓ ό⁷ de Kic s Kurd rSro οςνααςνεενννπρε, hoc eſt. miniſtri enim Dei lunt, in hoc ipſum ſeruiẽtes, ſed quod illud longè pręſtantisſimum omnium eſt mi⸗ niſterium, quo funguntur ſacerdotes. Quod autem Aerrvęν„νn ſacrum miniſterium ſiue ſacri- ficium ſignificet, indicat ille locus apud Lucam: d8 KARcDCAp K1 KATε ε ³†⁵ οQ Xod, hoceſt, vt impleti ſunt dies officij eius. Aerrvꝶ„v tranſtulit interpres officium, nihil aliud intelligere volens, quàm ſacrificiũ: Loquitur enim de Zachariæ ſacerdotis officio.pontifices autem& ſacerdotes ex hominibus aſſumptos pro hominibus conſtitutos veteri lege fuiſſe in his quæ ſunt ad Deum, vt offerrent dona& ſacrificia pro peccatis, cum à Paulo ſcriptum ſit, nemo eſt tam proteruè improbus, qui negare audeat(quanquam illud temerè nonnulli ne- gant) ad noſtri quoque temporis ſacerdotes hæc Pauli verba rectè referri poſſe. Cæterùm aptè atque appoſitè admodum etiam nunc ſacrificium vocatur officium. Sic enĩm dici ſolet, celebratur nunc officium. Nam cùm officium rectè factum dicatur, nos au- tem nulla rectè facta proferre posſimus, quæ quatenus noſtro ſunt, ad iram Dei placandam, & remisſionem peccatorum obtinendam ſufficere nobis queant, proferimus illud quod om nium rectisſimè factum eſt à ſaluatore noſtro pro peccatis noſtris abolẽdis, proferimus cor- pus illius& ſanguinem, qui factus eſt nobis iuſtitia& ſanctificatio,& redemptio, factus pro nobis obediens patri vſque ad mortem, mortem autem crucis: ſimul ſupplices depreca- mur, vt auertat faciem ſuam à pecçatis noſtris,& reſpiciat in faciem Chriſti ſui, pro nobis in cruce pendentis& morientis: vt non faciat nobis ſecundum peccata noſtra, non iudicet nos ſecundùm actus noſtros, non retribuat nobis ſecũdùm iniquitates noſtras, ſed faciat nobis, Iudicet nos, retribuat nobis ſecundùm iuſtitiam filij ſui, quam ille luens obedientia ſua, pec- catum inobedientiæ noſtræ, pro ſua ineffabili miſericordia nobiſcum communſcare, nobis impartiri,& noſtram facere dignatus eſt, poſteaquaàm ſemel ipſum per fidem& baptiſmum induti ſumus. Eſtne quod officij nomine rectius appellari queat, quam vnum hoc? Quæ enim ſunt officia?quæ ſunt rectè facta noſtra? quæ coram oculis Dei& Domini noſtri pro- ferre, quibus illum, qui iuſtè peccatis noſtris iraſcitur, propitium nobis& placatum reddere posſimus? Certè niſi vni illi officio, quod ille nobis pro ſua immenſa bonitate, in cruce mo- riens, præſtitit, innitantur, nulla ſiint. Qui igitur ſunt iſti tam impij, tam à Chriſto auerſi, qui nobis hoc quod ſolum verè dici meretur officium, eripere conantur? Qui alij, quàm iu- rati Satanæ miniſtri, quorum omne ſtudium vna hae in re conſiuumitur, vt immenſum illud redemptionis noſtræ beneficium, in quo ſolo confidimus, in quo ſolo gloriamur, ſempiter- na quadam obliuione obruatur? Nobis verò extrema quæque perferre prius contingar, quam vt tantum hoc flagitium pattari permittamus, quod ne Sol quidem ipſe æquis ocu- lis aſpicere posſit. Verùm iuſto dolore commoti ab inſtituto ſumus nonnihil digresſi. Nunc eò vnde cœpit redeat oratio. Illud enim orſi eramus dicere, quandoquidem ſacrificaſſe conſtat Apoſtolos, quemadmodum clarè liber Actorũ docet, ſacerdotes re ipſa fuiſſe, etiam ſi detur illud, quod propter diſcrimen ſacerdotum legis, ante euerſam Hieroſolymam& extinctum Iudæorum ſacerdotium, presbyteri, quàm ſacerdotes appellari maluerunt. Obiter autem explicauimus, quid ſibi velit Liturgiæ nomen: Significare enim miniſterium ſiue officium per excellentiã quandam, id quod nos Miſſam vocamus, ſiue ſacrificium, vnde& ſacerdotes Alicubi vocari officiantes audimus, quod illorum proprium eſt munus& officium ſacris operari, hoc eſt, miſſas celebrare, quod ante mille quoque trecentos annos his verbis teſtatur Fabianus Martyr& Pontifex: Sacerdotes Dominus ſibi elegit vt ſacrificent ei,& offerant oblationes Domino. In quam ſententiam ſcripſit etiam pleraque Chryſoſtomus, Epiſtolam ad Corin- thios explicans. Nam& ſi prædicare quoque præclarum ſit, ac Deo maximè gratum offi- cium, non tamen hoc ſacerdotum quondã proprium fuiſſe videtur: quòd ex Posſidonio col- ligi poteſt: qui cùm fuiſſet audiror Auguſtini, vitam illius conſcripſit. Narrat is, Valeriũ Hip- ponenſem Epiſcopum, ordinato in presbyterum Auguſtino, exultaſſe& Deo gratias egiſſe, ſuas exauditas à Domino fuiſſe preces, quas frequentisſimè fuderat, vt ſibi diuinitus homo concederetur talis, qui poſſet verbo Dei& doctrina ſalubri Eccleſià Dei ædificare, cui rei ſe, homo natura Græcus, minusꝗ́; Latina lingua& literis inſtructus, minus vtilem præuidebat. Dedir igitur poteſtatem eidem Auguſtino Presbytero coram ſe in Eccleſia Euangelium prædicandi ac frequentisſimè tractandi, contra vſum quidem& conſuetudinem Aphricana- rum Eccleſiarum, vnde etiam ei nonnulli Ppiſcopi detrahebant. Clarius etiam hoc indicat Socrates in ſua Eccleſiaſtica hiſtoria, cauſam etiam explicans, quamobrem verbi miniſterio P 2 Presby- Miſſa appella: tur liturgiæ per Antonomaſian. Lu. la Hebræ. 8 facrificium vo⸗ catur oftcium. t. Corinth.i. Philip.⁊. Pſalm./0. Pſalm. 8 4, Saterdote: of: ficiantes. Fab. epiſt. 2. ad orien:ales Epiſc. Chyyſin 2. ad Corint. Hor. 23. Prædicare cuius ſit officium. Poßid. ca. 5de vila Auguſtinl. Jocelib. 5.Cap. 22. Cap. 53 In eligendo ſa- cerdote, velg piſ- copo quid ſpe⸗ clabatur. 1. T71. z. Jacerdotii or- dinem ſacru⸗ menꝛum eſſe. Ordinationis facræ materia & forma. Facerdotis oratio nagis tficax. Vuctio ſæcer- dotum. Anacle. epi. 2. Ordmatto ſacer: dotum quomo: dlo cclebranda. Clen. epiſl.⁊. ad Iacob. frat. dom. Epiſc.obediendi. Luc. 10. Dion. ecele. Hier- cap.4.· Tertal. de car- nis reſsirreci. Manuui im= Pohiuio. Gene. 49. LeRi:. 3.3. 4.9. Nu**. 27. Xlarc. 10. 2. Har. Cap. 29. Malach. 2. AMatltb. 24. Diou. eccle. Hierar. cap. 5. 2. Par- caꝑ. 29. DE SACEEDOTIG. Presbyteris fungi non liceret: Presbytero, inquit, Alexandriæ non committitur verbi mini- ſterium, quod ab eo tempore cœpit, quo Arrius Eccleſiam turhauir. Ex his Posſidonij& Socratis verbis cernere licet, quam craſſa ſit iſtorum inſcitia, qui pu- tant ad hoc ordinari potisſimum presbyteros, vt ſint verbi miniſtri, cum verbi miniſterium proprium olim fuerit in multis Eccleſis Epiſcoporum) ad quod ſacerdotibus aſpirare non li- cuerit: nõ quod maior in eo ſit dignitas, quàm in altaris miniſterio, quod omnia alia excelle- re, ſatis iam docuiſſe videmur: verùm quod ad prædicandi munus non xqusè quiuis eſt ido- neus, atq; ad ſacrificandum. Nam in ordinando ſacerdote non tam ſpectabatur excellens do ctrina, quaàm pietas& vitæ ſanctimonia. In eligendo autem Eᷣ piſcopo minimè ſufficere vi- ſum eſt, ſi vitæ eſſet inculpatæ, ſi ætatem ſuam omnem ſine crimine tranſegitiet: ſed require- batur prætereà, potens vt eſſet exhortari in ſana doctrina,& eos qui contradicunt, arguere. Sed hæc de proprio Sacerdotum officio dicta ſufficiant. Quòd autem ordo dacerdotij Sacramentum ſit, vel ex eo cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quòd quæ requiruntur ad Sacramenti rationem, eorum ipſi deeſt nihil. Eſt enim ſacræ rei ſi- gnum,& quidem efſicax: eſt viſibile ſignum inuiſibilis gratix. Signum aut elementum vifi- bile, ſiue quis materiam dicere malit, eſt manuum impoſitio. Neque tamen ea ſola: præcedit enim illam benedictio& inunctio, ſequitur autem calicis porrectio. Præcipuum tamen in hoc Sacramento ſignum eſt, manuum impoſitio: Nam per benedictionem ordinandus diui- nis officiis mancipatur: per vnctionem ad Chriſti corpus tangendum idoneus redditur: per calicis porrectionem officij miniſteriiq́; ſui admonetur: per impoſitionem verò manuũ om nis ei gratiæ plenitudo confertur, accedente verbo, quod profertur ab Epiſcopo ordinante, quæ eſt forma huius Sacramenti. Nam ſimul vt accedit verbum ad elementuũ, fit Sacramen- tum, ac omnis ordinando gratiæ plenitudo confertur, vt quæcunq; pertinent ad officium 9a cerdotis, ea efficaciter exequi posſit omnia. Hinc eſt, quod non in conferendis modò Sa- cramentis efficax elt Sacerdortis miniſterium, verumeriam ſi quis præoccupatus in delictis fuerit, oratio tamen eius magis efficax eſſe creditur, quam cuiuſuis alterius non Sacerdortis, quantalibet is fuerit vitæ integritate præditus. Erfl autem nulla ſit in libris noui Teſtamenti inunctionis mentio, ſed ſolius manuum im poſttionis, non ideo camen exiſtimandum eſt recens hoc inuentum eſſe, vt ordinandi Sacer- dotes oleo inungantur. Apoſtolorum hanc eſſe non ſcriptam traditionem teſtis eſt Ana- cletus Petri ſucceſſor. Ordinationes, inquit, Epiſcoporum auctoritate Apoſtolica ab om- nibus, qui in eadem prouincia fuerint Epiſcopis ſum celebrandæ, qui ſimul conuenienrtes, ſerutinium diligenter agant, ieiuniumque cum omnibus celebrent precibus,& manus cum ſanctis Euangeliis, quæ prædicaturi ſint imponentes, dominica die hora tertia oran- tes, ſacraque vnctione, exemplo Propherarum& Regum capita eorum, more Apoſto- lorum& Moſi vngentes, quia omnis ſanctificatio conſtat in Spiritu fancto, cuius virtus in- uiſibilis ſancto Chriſimati eſt permixta:& hoc ritu ſolenuem celebrent ordinationem. Clemens quoque: Omnis, inquit, Pontifex ſacro chriſmate perunctus,& in ciuitate con- ſtirutus, ſcripturis ſacris eruditus, charus& pretioſus hominibus oppidò eſſe debet: quem quaſi Chriſti locum tenentem honorare omnes debent, eiq́ue ſeruire,& obedientes ad ſa- lutem ſuam fideliter exiſtere: ſcientes, quòd ſiue honor, ſiue iniuria, quæ ei defertur, in Chriſtum redundet,& à Chriſto in Deum. Scripſit de eo copioſe Pauli diſcipulus Diony- ſius Areopagita: Scripſit& Cyprianus in libello de chriſmate edito: meminir Tertullianus. Neque quiſquam eſt veterum penè ſcriptorum, qui non cum qvadam etiam honoris præfa- tione meminerit. Quominus ferendi ſunt, qui noſtro hoc æuo ſine quadam ſubſannatio- ne ſacri huius vnguenti meminiſſe non poſſunt. Quòd ſi propterea putant eſſe reiicien- dum, quòd Iudæorum quondam fuerit cæremonia genus hoc Vngendi, reiiciant& ma- nuum impoſitionem, quæ& ipſa traxiſſe videtur ab Hebræis originem, quibus admodum ea fuit familiaris, cum aliquid commendabatur, aut offerebatur Deo. Sic Iacob imponit ma- nus duobus filiis Ioſeph. Eodem ritu Moſes ordinat Ioſue ad populi Dei gubernationem. Numcro 27. Eodem ritu Chriftus benedicit pueris Marc. 10. Adeundem modum& ſuper caput hoſtiæ immolandæ manus ponebatur. Et in libris Paralipomenon legitur. Appli- cuerunt hircos pro peccato, impoſueruntque manus ſuper eos,& immolauerunt cos Sacerdotes. Verum hæc de Sacramento ordinis dicta ſufficiant, quod miniſtrantium eſt, nam perti- net ad miniſterium reconciliationis. Quatenus autem hæc reconciliatio docendo ſit aut prædicando, rectè referri poſſe videtur ad eam virtutem, quæ prudentia dicitur: quando- quidem ſcriptum eſt, quòd labia ſacerdotis cuſtodient ſcientiam,& legem ex ore eius re- quirent: quem etiam in Euangelio vocat Dominus ſeruum fidelem& prudentem, quem conſtituit Dominus ſuus ſuper familiam ſuam, vt det illis cibum in tempore. Hoc eſt, quòd Dionyfius quoque ſacerdotum ordinem vocat illuminatiuum& lucidum, quòd eorum propruim eſt munus luce doctrinæ per ſalutis iter ducere proximos. Et in libris Paralipo- menon legitur. De xini- 9 erner ore jchl 64 Den 0¹ ræcit d Vags ie innad i ernri m Du tal d vrescd t leyſt 5 bolui 19- ubuſi 19 Jcigl In vaxil ds üiccll nn celaaten 1 de bapne nir pilcopu pa m uun At icomor dar laurem Iu poecon 76 clüdig e osmnbm u äniu m Külknch K ennlng d cmi dn m d rn Eg tae derunnu nm tpak It Netosel- 19, piccon 6r ius Ppi Uir picope Iae emeſt. Caee ſummi die! dopus, en mo.p 0 In Non Uen ſhunc Are pon po nt dimc te dodab 21s phfü⸗ 2M ſaurem dn wii 3 enm d feuan lco e genr, bus„= nanu dor 1 orn. „ m Solbo. cun usir- ordit t aem. Lin* uecor- ſe d' me quem bbed ² Szad ſr 2eid? aur, i ſcipſ r Niom- nit 1-Alan nhq u prerr am Hr marl- nt Speicel- reil e.& mr uibl e nodum ob rmimr- gul— jonem. mO En R lipel leg n Aphl- nol? annt eo ne uu m peri⸗ 300 An ſit al icj— uando- 7. li='aralipo- Deril DE MINISTRO SACRAMENTI ORDINISB. 87 De miniſtro buius Sacramenti, CAb. LIII I; „ Iniſter huius ſacramenti eſt Epiſcopus: cuius hoc ſolius proprium eſt munus ordina M re. Eſt autem Epiſcopatus non ordinis nomen, quatenus ordo ſacramentum eſt, ve- rum dignitatis& officij. Nam quemadmodum paulò antè commemorauimus: ex presbyteris, qui multi erant in vna aliqua Eccleſia, vnus eligebatur, qui non reliqui ma- gis gregis totius, quàm ip ſorum etiam presbyterorum curam gereret. Ac in ſacramẽtis qui- dem conficiendis& miniſtrandis, excepta ordinatione& confirmatione nihilo maior eſt Epiſcopi, quàm ſacerdotis auctoritas, niſi quòd ligandi, ſoluendid; poteſtas tantò maior eſt penes Epiſcopum, quantò plus ad eam rem doctrinæ iudiciique requiritur: quibus præ cæte- ris Epiſcopum abundare præſumitur, qui vel ipſe reliquis rebus iis præſtat, vel adiunctos ha- bet ſaltem lateri ſuo viros eruditione, iudicioque præſtantes, vt, quod vulgus ſacerdotum de grauioribus peccatis perinde facere non poteſt, quid ligandum, quidve ſoluendum ſit, facile diſcernere queat. Inde eſt illa caſuum, vt vocant, reſeruatio: quorum nonnulli ad ordinarij cuiuſuis, alij vero, qui ſunt grauiores, non niſi ad ſummi Pontificis iudicium ſpe- ctant. De quo multa doctè& eleganter ſcripta ſunt ante triennium à viro fingulari do- ctrina prædito, qui fuit Catholici Regis apud Pium Quartum Pontificem Orator Fran- ciſco VVargas, in preclaro illo libello, quem de Epiſcoporũ iuriſdictione inſcripſit. Neq; ve- rò non iuxta ſcripturarum auctoritatem, in quibus Iethro Moſi concilium dediſſe legitur, vt partiretur in alios iudicandi onus. Quicquid maius, inquit, fuerit; referant ad te,& ipſi minora tantum iudicent. Hoc igitur exemplo videmus in Eccleſia Dei conſtiturum, vt grauiores caſus Epiſcopi, grauisſimi Pontificiz Max. iudicio reſeruarentur. Intereſt au- tem Eccleſiæ, vt non omnes ab omnibus peccatis abſoluendi poteſtatem habeant, cùm dif- ficultas abſolutionis peccandi ſæpè frenum iniiciat. Quanquam vbi mortis periculum immi- net, à quibuſuis quamlibet enormibus peccatis abſoluendi cuilibet ſacerdoti poteſtas eſt conceſſa. Sic igitur in auctoritate ligandi atque ſoluendi maior penes Epiſcopum, quàm ſa- cerdotem, maxima penes Pontificem eſt poteſtas, cuùm illi præ cæteris dictum ſit: Tibi dabo claues regni cœlorum. Quæ verba ſic Tertullianus interpretatur, vt per ea ſoluendi& alli- gandi poteſtatem, perſonaliter Petro collatam eſſe dicat, non Eccleſix. Quod ad reliqua at- tinet, æqusè baptizat, æquè conſecrat, æquè ſacerdos abſoluit vt Epiſcopus: In hoc ergo pa- res ſunt Epiſcopus& Sacerdos. Cęterum quod in humano corpore fieri videmus, vt ſit cor- pus quidem vnum, membra vero multa, omnia autem non eundem actum habeant, idem& in Chriſti corpore, qui eſt Eccleſia, cernere licet. Multi namq; corpus vnum ſumus in Chri- ſto, ſinguli autem alter alterius membra. Hæc eõnexio totius corporis vnanimitatè requirit, ſed præcipuè concordiã exigit ſacerdotum, quibus, vt à Leone Pontifice verè maximo ſeri- ptũ eſt, etſi dignitas nõ eſt cõmunis, eſt tamen ordo generalis: Quoniã& inter beatisſimos Apoſtolos, in ſimilitudine honoris, fuit quædam diſcretio poteſtatis:& cùm electio par eſſet omnium, vni tamen datum eſt, vt cæteris præemineret: De qua forma Epiſcoporum quoq; eſt orta diſtinctio,& magna diſpoſitione prouiſum eſt, ne omnes ſibi omnia vendicarent, ſed eſſent in ſingulis prouinciis ſinguli, quorum inter fratres haberetur prima ſententia:& rurſus quidam in maioribus vrbibus conſtituti, ſolicitudinem ſuſciperent ampliorem, per quos ad vnam Petri ſedem vniuerſalis Eccleſiæ cura cõflueret,& nihil vnquaàm à ſuo capite disſideret. Ex quibus verbis, quæ apud Iulium quoq; Papam in Epiſtola ad Orientales ſcri- pta reperiuntur, illud diſcimus, qui non diſſenſionis, verùm pacis& dilectionis Deus eſt, eum vt pax& vnitas in Eccleſia ſua retineri posſit, hanc rationem conſtituiſſe, vt non mo- dò diſcretus eſſet ordo ſacerdotum ab ordine laicorum, verum& inter ipſos etiam ſacerdo- tes& Epiſcopos, quamuis ordo generalis non eſſet, tamen dignitas communis. Non eſt enim alius Epiſcoporum, quàm ſacerdotum ordo, verum dignitas maior eſt Epiſcoporum. Inter Epiſcopos autem honoris quidem eſt ſimilitudo, verùm diſcretio poteſtatis. Idem ho- nos, eadem eſt dignitas Fpiſcopi, qui infimo loco ſedet, atque vel Archiepiſcopi, vel Patriar- chæ, vel ſummi etiam Pontificis, qui Papa, hoceſt Pater Patrum appellatur, qui non magis eſt Epiſcopus, quàm quiuis alius ex aliis, qui ſunt extremo loco: Cum vere dictum ſit ab Hieronymo: Potentia diuitiarum& paupertatis humilitas vel ſublimiorem vel inferiorem Epiſcopum non facit. Hoc tantum differt ab aliis quòd illi in partem ſunt vocati ſolicitudi- nis, penes hunc verò eſt plenitudo poteſtatis. Nam ſi ex æquo poſſent omnes omnia: retine- ri vnitas non poſſet. Quare, ſicut anteà docuimus, à Chriſto fuit inſtitutum, vt de maioribus ſidei præſertim cauſis, ad vnũ illum, qui ſedet in Petri cathedra, Pontificem Romanum re- ferretur, quod ab Apoſtolorum temporibus ad hæc vſqʒ noſtra ſemper quidem à Catholicis, ſæpe etiam fuit ab hæreticis obſeruatum.— Si quis autem ſecum diligentius expendat, quam admirabli confſilio hie in Eccleſia ſit ordo conſtitutus, facere non poterit, quin dicat, A Domino factum eſt iſtud. Neque enim humani ingenij, verum diuine res eſt ſapientiæ. Principio, nemo illud ibit inficias, res ſacras nõ opor- tere niſi reuerẽter tractari. Quæ autem adhiberi poterit reuerentia, ſi promiſcuè cuiuis è fęce PS3 vulgi Epiſcodalus on eſt 9„do. Epiſcopi officia· Caſuum reſer⸗ ualio vndé. Conftrmalt⸗ Exod. 18. Tertul. li. de pœnilencia. Rom. 13. Spiſt. 14. E piſcoporaordo. Papæ ſeu Pontt Fcis max⸗emi- nentid. SFacerdotes ab Epiſcopis in quo diſtinguautur. In Epiſt. ad Enudgrlun⸗ Ad Nepotianum dde Vvila clericori. Haſ a paler pa trum, Pents Hunc poteſtauis ple- nitucdo. De n:aiorilus fidei cauſis ad Pont. HRom. re ferendeꝛun. ſam 117. Res ſacyæ reue: reuter tractãdt Cap. 4⸗ 2. Cor. 14. 3. Tim. z. Epiph,lib. 3. con- tra hereſ. N. ereſt. 42. Mulierum hæ⸗= reticarum pro⸗ cacitas. Tertul. præſſeri. aduer. bæret. In ordinationi⸗ bus ſubordinata progreßio eſt pacis& vrita: tis retinaculum. Heæreticorumn d 72 idi 4. Gerec. I. 8. Cer. 1 Lc.II. Oſex. 10. Epiſcoporum in estle.neceſsitas. ACt. 20. Epiſcopi vn- de aiefz. Vita bona ſine doctrina bona proderit nibil. Epiſcoporuns munus. DE MINISTRO SACRAMENTI vulgi ad tractandas illas aditus patebitèſi baiulis& zonariis, ſi Car nificibus etiam, quod apud iſtos factum videmus, qui volunt ordinem ex Eccleſia ſublatum, ſi deniq; fœminis, quas ne loqui quidem in Ecclefia permittit Apoſtolus, verbũ Dei prædicare, baptizare, abſoluere, con ſecrare licebit? De Marcione ſcribit Epiphanius, quoòd is mulieribus fecerit poteſtatem ba- ptizandi: mox ſubdit: Apud ipſos enim omnia ſunt ludibrio plena,& nihiil aliud. Revera ni- hil aliud ſunt apud iſtos, quàm ludibria ſacramenta omnia, diuinaq; omnia dum ita peruul- gantur, ac prophanantur, quæ non niſi maxima cum reuerentia tractari oportebat. Ac rectè de hoc genere hæreticorum ſcripſit Tertullianus. Ipſæ mulieres hæreticæ quàm procaces? quę audeant docere, contendere, exorciſmos agere, curationes repromittere, forſitan& tin gere. Ordinartiones eorũ temerariæ, leues, inconſtantes. Nunc neophitos collocant, nunc ſeculo obſtrictos, nunc apoſtatas noſtros, vt gloria eos obli gent, quia veritate non poſſ unt. Nuſquã facilius proficitur, quàm in caſtris rebellium vbi ipſum eſſe illic, promereri eſt,& laicis ſacer⸗ dotalia munera iniungunt. Quamobrem ſumma quadam, neq; humana, ſed diuina ratione inſtitutum eſt, vt Eccleſiæ miniſtrorum ordo diſtinctus eſſet à laicis. Iam inter ipſos Eccleſiæ miniſtros& hoc prudenter admodum eſt excogitatum, vt ne derepentè cuiuis ad ſacerdotij gradum profilire liceret: Prius in minoribus exercebatur, ad oſtia ſtabat aliquandiu, quo munere cùm rectè functus eſſet, dabatur ei poteſtas legendi pro- phetias, ac paulò pôſt dæmonia expellendi. In quibus officiis cum diligenter verſatus fuiſſet, iam admittebatur intra cancellos vbi myſteria peragebantur non excludebatur cum cęteris: quin Epiſcopis& Presbyteris præſtò ſemper aderat,& eos continueè ſequebatur, qua etià ex cauſa acolythos dictos exiſtimant. Poſteaquam verò ex diuturna cum ſacerdotibus conſue- tudine, ritum ſacrorum peragendorum aliqua ex parte cognouiſſe viſus eſt, tum primùm ad ordines, qui ſacri vocantur, promoueri licebat. Neq; ſic tamen ſtatim ſacerdos ordinabatur, verùm Subdiacono facto dabatur ei tantum poteſtas vaſa ſacra, calicem,& patenam con- trectandi,& ad ſacerdotis vſum ferendi, ac epiſtolam cantandi. Ad Euangeliũ verò cantan- dum& prædicandum non admittebatur, niſi prius Diaconus eſſet ordinatus. Cùm verò Le- ctor in ſeriptis Prophetarum, Subdiaconus in epiſtolis Apoſtolorum— Diaconus autem in Euangeliis legendis iuſtum tempus poſuiſſet, ac per ſupraſcriptos gradus omnes, ritum om- nem ſacrorum peragendorum diligenter inſpexiſſet, tum primum ad conficiendum& offe- rendum Chriſti corpus& ſanguinem, ad verbum eius annunciandum,& ad ſacramenta fi- delibus miniſtranda admittebatur. Atque ita omni ex parte perfectus tandem eſt ordo, quatenus eſt ſacramentum, nondum tamen perfectus eſt, quatenus facit ad vnitatem Eccleſiæ tuendam& conſeruandam, quæ ſi- ne ordine conſtare non poteſt. Nam ſi par eſſet ſacerdotum omnium auctoritas& poteſtas, effugere ſchiſma non liceret: Futurum enim eſſet, quod hoc infelici ſeculo noſtro euenifſe videmus apud eos, qui ſemetipſos ſegregantes, Euangelici quam Chriſtiani dici maluerunt, vt ſecundum ſuum quiſque ſenſum ſcripturas interpretaretur, ſuo quiſq; iudicio ata; arbi- trio ſacrorum peragendorum ritus veteres abrogaret, ac nouos inſtituerer, atq; ita non eſſet iam Eccleſia terra vnius labij& ſermonum eorundem, ſed futura eſſet Babylon quædam, confuſis prædicantium linguis, vt non audiat vnuſquiſq; vocem proximi ſui, qualis revera eſt apud eos, apud quos omnis Epiſcoporum iuriſdictio& auctoritas eſt abrogata. Miſeran- dam ibi videre licet Eccleſiæ faciem, non ſolum quòd ſecùs in vna ciuitate docetur quàm in alia, quodꝗ́; fidibus luditur, non fides vna retinetur, verumetiam quod in vna& eadem ci- uitate aliud hic in templo, aliud ille è loco ſuperiore detonat: Huic ille Suermerus, illg con- trà huic hæreticus eſt: atq; ita preclarum iſtud, ſi Diis placet, Euangelium ſecũ ipſium pugnat. Intereà verò, ſcinditur incertũ ſtudia in contraria vulgus: Hic dicit, ego ſum ſancti Lurheri: alius, ego verò ſancti Zuinglij: alius, ego verò ſancti Caluini: alius, ego verò ſancti Balthaſa⸗ ris Anabaptiſtæ: alius, ego verò ſancti Suenckfeldij: alius, ego verò ſanctorum omniũ Huer- merorum. Sic huic fanctum videtur quod Lutherus: illi, quod Caluinus, vel alius quiſquam hæreticorũ ſcripſit, neq; minus habere id vult auctoritatis, quàm ipſum Apoſtolorum ſym- bolum: neq; iam ſcripturarum canonicarum, ſed alicuius ex hæreticis auctoritate ſententiam ſuam confirmare conatur. Quid hic aliud expectandum eſt in hac ipſorum inter ſe, qui feà Chriſti corpore auulſerunt, dimicatione?quam quod à Propheta dictum eſt? Diuiſum eſt cor eorum, nunc interibunt. Vtinam autem ſaluis iis, qui errauerunt, primo quoq; tempore er- ror ipſe intereat. Huius itaque generis ſchiſmata ne orirentur in Eccleſia, aur ſi quæ orta eſſent, vt priuſquam radices altius agere cœpiſſent, extirpari tempore poſſent, prouidere vo- lens Spirituſſanctus, poſuit Epiſcopos regere Eccleſiam Dei, quam acquiſiuit ſanguine ſuo: qui ex eo nomen ſortiti ſunt, quòd omnes inſpiciant, cunctaque fpeculentur, ac diligenter attendant, non modò de populo, verumetiam de clero, quomodo vitam quiſq; ſiiam inſti- tuat: ac inprimis de doctrina cuiuſque accuratius inquirant, quæ ſi ſana non ſit, nihil vita pro- derit quamlibet laudata. Nam ſicubi fidei firmum& ſtabile fundamentum iactum non eſt, quicquid ſuperſtruxeris, corruet. Quamobrem hæc prima& præcipua Epiſcoporum cura eſt& eſſe debet, ſana vt in eccleſia doctrina bD, oldt qu us Pr 1os. 3 iccue (d. bdye 1 gcch b urdi 9. rere bsace AMeni 11 an gui k elahe 1 uif ſtitudb, n apeiin ne ed mul Ib cvdd. nh lieſun nt Epiſcop Au. ex Ea lie genele r tcpieu Iite Mlese pun, lckecdo tirn aloguüt Im Samdi n dandi) de kum. No de uu Næi te igentm ii Kcortu hen liamon ite Kcem alu mKam wen wingu un pſedex: n monen in ultinus cln 2deſu Cfen errunba copus Dw ſbi ſic 1)„ onltant I 12 1 nral au pats on. m vet— an. Cum 1ale. conut eani nes,I nym. endut 3 f. sord erm, Iſacr t. Uanda zel- 3 tas& nents, noſtrt meilfe dicim 2umt, dicioſ bi- tq; it wdiſkt bylon am, 1;, qut z fenn ogata i fa- focetu enin na&old. meru Ior. aipſun m. ſanct et. ſanct E Hal- m om ar de-⸗ alius Aum ſſtolo—a jm⸗ tate ſi atiam inter i Diuiſ us tcot ac E ntet „. 6o. ſf— nſti⸗ 1).—— nihil pro — e 3 ORDINIS. 88 doctrina conſeruetur, neque fas cuiquam ſit ſomnia ſui capitis pro Euangelio populo ven- dirare, Planum id anteà fecimus, verbi miniſteriũ peculiariter ad Epiſcopos pertinere, quare non eſt cuiquam licitum illud ſibi ſumere, niſi mandatum ab Epiſcopo fuerit: Neque enim alicuius profani Magiſtratus munus eſt, arbitratu ſuo verbi, ſacrorumq́; miniſtros inſtituere, multò minus autem vulgi: de quo præclarè ſcripſit quidam, quòd non eſt in eo conſiliũ, non ratio, non diſcrimen, non diligèria: ſemperq́; ſapientes ea, quæ feciſſet populus ferenda, non ſemper laudanda duxerunt. De quo ſic ſcribit Chryſoſtomus: Quod ſi quid ſit populus, per- contaberis. Eſt quiddam tumultus, perturbationisque plenum: Eſt ſtultitia maiori ex parte conſtans, atq; compoſitum, temerè per maris fluctus, varia& pugnante ſententia ſæpenu- merò iactatum. Ad ſolos Epiſcopos ea cura propriè pertinet. Legimus Timotheũ& Titum à Paulo conſtitutos Epiſcopos. Tito verò mandatum ab illo fuiſſe, vt ipſe, non vt populus, qui docendus, non ſequendus eſt, aut profanus Magiſtratus aliquis cõſtitueret per ciuitates Presbyteros. Legat qui volet& acta,& epiſtolas Apoſtolorum omnium, nuſquam reperiet quod quicquam in hac parte ſibi iuris vel populus, vel profanus Magiſtratus vſurpauerit. Quin illud potius inueniet, quod Paulus aut Barnabas non Burgimagiſtri conſtituerũt per ſingulas Eccleſias Presbyteros, cum oratione& ieiuniis, quemadmodũ& nũc facit Eccleſia. Sed fuit aliquando penes populum electio. Fuerit: verum hoc nunquam fuit, vt ipſe ſibi conſtitueret Sacerdotem aut PFpiſcopum: oſtendebat quidem quem ſibi dari vellet, verum inſtitutio Sacerdotis non fuit niſi penes Epiſcopum, Epiſcopi verò penes Romanum Pon- tificem. Meminit Chryſoſtomus electionis, quæ fiebat per populum, verùm ita, minimè vt laudandam, quin reprehendendam potius exiſtimet: his enim verbis vtitur: Ito iam hinc, ac publica feſta ſpectato, ea dico, in quibus dignitatũ Eccleſiaſticarũ electiones de more fiunt, & tam multiswidebis ibi criminationibus lacerari Epiſcopum, quanta eſt tota illa ſubdito- rum mnultinus gwihus elegendi poteſtas conceſſa eſt. Hos omnes tam in multas factiones ſcindi, neque inter ſe conſentire, neque cum eo, cui ſorte Epiſcopatus delatus eſt, conuenire videas: ſed vnuſquiſq; à ſuis vnius partibus ſtat, alius hunc, alius illum eligens: cuius rei cau- ſa hæc eſt, quòd idipſum non ſpectant, quòd ſolum ſpectandum fuerat, nempè animi virtu- tem, ſed aliæ ſunt cauſæ quibus honor is conciliatur. Verbi gratia: Hic quòd claro genere na- tus ſit, in Epiſcopatus, inquit, ordinem cooptetur: illi quòd opibus abundet, neque indigeat alimentis ex Eccleſiæ prouentibus quæſitis: alius quòd ab aduerſariis ad nos transfugerit: alius ſibi genere propinquum ac neceſſarium, alius adulatorem cæteris anteponere mauult: Nemo eſt qui eum qui idoneus ſit ſpectare velit, aut animi partes explorare curet. Hæe fuit apud orientales eligendi per populum ratio Chryſoſtomi temporibus. Quin& alibi penes populum electionem Epiſcoporum fuiſſe nõ obſcurè videtur Hieronymus indicare, de qua tamen ita loquitur contra Iouinianũ ſcribens. A qua non diuerſa fuit ea, de qua ſcribit Hie- ronymus cùm dicit: Nonnunquam errat, inquit, plebis, vulgiq́; iudicium,& in ſacerdotibus comprobandis, vnuſquiſq; ſuis moribus fauet, vt non tam bonum quàm ſui fimilem quærat præpoſitum. Non disſimilia in laudatione Baſilij& Athanaſij, patrisq́; ſui Gregorij, ſcribit Gregorius Naziãzenus. Et in libro de ſacerdorali dignitate Ambroſius cap. 3. Mortuo Theo doro Agrigentino Epiſcopo, magnam ſeditionem in populo natam,& tumultum à multi- tudine conflatum fuiſſe, ſcribit Symeon Metaphraſtes, cum ſimul tres à populo electi fuiſ- ſent, qui cum omnes Romam veniſſent, vt à Pontifice vnius ex illis electio rata haberetur: Pontificem alium nominaſſe virum inſigni pietate Gregorium. Tale quiddam accidiſſe nar- rat idem,& ante eum Palladius Chryſoſtomi diſcipulus, Conſtãrinopoli mortuo Neſtorio- Fit enim, inquit, in eligendis maxima ex parte examinatio, non ex virtute eorum qui adſci- ſeuntur, ſed ex eorum qui ſunt potentes in eos beneuolentia,&, vel eſt pura ac ſyncera, vel accesſit muneribus. Nec disſimilia fiebant in Aphrica: Qua etiam ex cauſa faciendum puta- uit Auguſtinus, vt quemadmodum ipſe non ſucceſſerat, ſed acceſſerat Valerio, ſic viuens Ee- cleſiæ ſuæ, de ſucceſſore prouideret, quòd ſciret per ambitioſos& contentioſos homines Ec- cleſias perturbari ſolere. Neque verò fecit hoc ſine exemplo. Nam& Alexander Alexandri- nus Epiſcopus Athanaſium, ſicut Epiphanius,& ex Apollinario Sozomenus,& Athanafius Petrum ſibi ſucceſſorem delegit, ſicut Ruffinus& Theodoritus tradiderunt. Idem Alexan- drum Conſtantinopolitanum, de Paulo Sozomenus,& aliquanto ante Theotecnum Cæ- ſarienſem, de Anathalio feciſſe ſcribit Euſebius. Quin& eadem ex cauſa conſtitutum fuiſſe videtur ſub idem tempus in Laodicenſi Synodo. Non eſſe permittendum turbis, electiones eorum facere, qui ſunt ad ſacerdotium promouendi. Quod idem in capitulis Græcarum Sy- nodorum, repetitum poſtea legimus,& in 8. Synodo Conſtantinopolitana. In quadam ad Comelium epiſtola Cyprianus de Epiſcopi electione mentionem faciens, diuini primùm iu- dicij, deinde populi ſuffragij, poſtremò coẽpiſcoporum conſenſus meminit. In ea verò quæ proximè ſequitur, de vniuerſæ fraternitatis ſuffragio, deq́; E piſcoporũ qui in præſentia con- uenerant iudicio, Sabino delatum Epiſcoparum ſcribit. Extar apud Theodoritum Epiſtola Petri Alexandrini de Lucio, qui mercatus erat Epiſcopatum. Non hunc, inquit, cõſtituerat conuentus orthodoxorum Epiſcoporum, non verorum Clericorum ſuffragia, non populi P 4 poſtu- cicero pro Plan: cio vulgus quicl. Hom. ꝛ0 ca. I. Loan. Titui I. Epiſcoporum ait ſacerdotum laict non con uenit inſtitutio. Actaum 14. Epi/coporum electio larcis non conuenit. Chryſ.lib. 3. de ſacerdotio. Elecłionein po- pularem repre⸗ hendit( hnſ. Notæ. Lib. 2. contus Iouinanun. In Ezechielis cap. 33. In Egei cap.L. Aug epiſt. 110. Ambiinſ pertar hani eccleſiam. Hcreſi. 68. Lib. 2. cap. 17. Lib. 2 C4p. 3. Lib. ·cap. 2. Lib. 3. cap. 3. Lib. 7. cap. 32⸗ Cap. 13. Cap. I. Op. lib. 1. 4p?77.2. Lib. 2. cap 22. ashauaſius. Ambitis minor in primitiua Eccleſia Jteph.ad Rom. Arthiep. Raue. Nicol. ad Ioan. Rauen. Archie. Ceo epiſt.84. Drig. hom. s. Num. 9. Cyp.·epiſt. 4 liui. Lib. z. epiſt.. Drdinandorum ad ſacerdotium electio populo præſente. Patroni Eecleſfa⸗ rum quid iuris habcant. Pontifex Rom. omnlum Epico: por in omnibus prouinciis tanquã vnuts communis pater eſt. 2. Tim 015. 4 Actor. 17. Epiſcoyorum iu ri ſdictio ſecundi Proteſiantes. clem. li.z2. ca.40. conſtit. AᷓpPoſl. DE MINISTRO SACRAMENTI Eccleſiaſticis iubetur ſanctionibus. Contrà verò in ſecunda Atha- naſij Apologia, extat epiſtola Synodi Alexandriné, in qua teſtimonium hoc darur Athanaſio, quod omnis multitudo, populusꝗ́; Catholicæ Ecclefiæ in vnum coactus, quaſi in ſpeciem vnius corporis,& animæ, clamoribus, vociferationibusq́; poſtulauerit Athanaſium Eccleſiæ Epiſcopum dari, atq; vt id facerent Epiſcopi, qui tumibi fuerant congregati, per multos dies ac noctes obteſtati fuerint, cum interea, nec ipſi ab Eccleſia diſcederent, nec Epiſcopis diſce- dendi facultatem permitterent.— 2 Neque dubium eſt, quin quo tempore vigebat perſequutio Chriſtianorum, cum Epiſco- patum deſiderare nihil tum fuerit aliud, quam velle Martyrem fieri,& ambitio minor,& in eligendo maior fuerit populi grauitas& conſtantia. Poſteaquam vero ſecundis Chriſtiano- rum rebus paulatim irrepfit ambitio, corrupto iam Eccleſiæ ſtatu, cõmutata fuit ea ratio, ita vt Sacerdotũ quidẽ electio, fidelis verò populi cõſenſus tantũ adhiberetur, quemadmodum ex Stephani& Nicolai Pontificum epiſtolis docemur, ita tamen, vt penes Pontificem Ro- manum aut certè Metropolitanum, conſtituendi Epiſcopum poreſtas eſſet: qui niſi quid im- pediret, non inuitus dleri, plebisq́; conſenſum& deſideriũ ſequebatur. Morem hunc deſcri- bit Leo Pontifex his verbis: Vota, inquit, ciuium teſtimonia populorum, honoratorum ar- bitrium, electio clericorum in ordinationibus ſacerdotum conſtituantur. Origenes requiri ſcribit in ordinando ſacerdote& præſentiam populi, vt ſciant omnes& certi fint, quia qui præſtantior eſt ex omni populo, qui doctior, ſanctior, qui in omni virtute eminentior, ille eligitur ad ſacerdotium,& hoc aſtante populo, ne qua poſtmodum retractatio cuiquam, ne quis ſcrupulus reſideret. Sic in veteri quoq; lege coram omni ſynagoga iubet Deus cõſtitui Sacerdotem. Hoc, inquit Cyprianus, inſtruit& oſtendit, ordinationes ſacerdotales non niſi ſub populi asſiſtentis conſcientia fieri oportere, vt plebe præſenti vel detegantur malorum crimina, vel bonorum merita prædicentur,& ſit ordinatio iuſta& legitima. Idem alio loco in ordinandis Clericis ſolemus nos antè conſulere,& mores atque merita ſingulorum com- muni conſilio ponderare. Sed verba quæ ſtatim ſequuntur id non eſſe necestitatis indicant: ſed expectanda non ſunt, inquit, humana confilia cum pręcedunt diuina ſuffragia. Epiſcopo- rum ſuffragia:diuma ſuffragia vocare videtur Lib. 2. epiſtola. Quamuis autem hoc noitrum ſeculum ſit longè corruptisſimum, obſeruari tamen etiam nunc videmus, vt ordinationes fiant præſente populo, cuius& ſiſuffragia non requiruntur, admonetur tamen is, vt ſi quid habeat quod obiicere posſit contra ordinandum, dicar intre- pidus: Quod ſi tacuerint, omnes conſenſiſſe iam in ordinandum videntur. Quod ita factitari ſolitum fuiſſe teſtatur etiam Alexander Imperator apud Lampridum, qui vitam illius con- ſcripſit ante annos 1300.& amplius. Quod autem attinet ad aliquem huic vel illi Eccleſiæ præficiendum, non tam imperitæ multitudinis, quam patronorũ voluntatis& defiderij ra- rio nunc habetur: Hi quem dignum eſſe cenſuerint ad gerendum in Eccleſiæſacerdoriũ, offe- runt Epiſcopo, qui ſi cognouerit idoneum, nihil iam impedit quominus ipſius auctoritate Eccleſiæ illius miniſterio fungatur. Sic fieri videmus, vt de minoribus Eccleſiæ miniltris penes Epiſcopos, de Epiſcopis verò conſtituendis iudicium& poteſtas penes eum ſit, quĩ Pater eſt Patrum, Romanum Pontificem: Sic vnitas in Eccleſia retinetur: ſic ſchiſmatibus⸗ obuiam itur: ſic vt idipſum ſapiant, idipſum dicant, idem ſentiant omnes, prouidetur: dum vnius diœceſeos vnus eſt Epiſcopus, cui tanquam patri, non reliquus modo grex à Deo ipſi concreditus, verum& Sacerdotes omnes dicto ſunt audientes. Omnium autem Epiſcopo- rum in omnibus totius orbis Chriſtiani prouinciis, vnus tanquam communis pater eſt Ro- poſtulatio, quemadmodũ manus Pontifex, ex quo pendent, cuius auctoritatem ſequuntur, ad quem de cauſis maiori- bus omnibus referunt omnes. Hac ratione viſum eſt Spirituiſancto concordem in Eccleſia Dei doctrinam conſeruare. Nam ſi vel Magiſtratui, vel populo cuiuſcunq; ciuitatis aut op- pidi, iudicio ſuo, non relata prius re ad Epiſcopum, citra ipſius auctoritatem conſtituere ſibi Presbyteros liceret, tot eſſent ſchiſmata, quot ſacerdotes: ad ſua quiſq; deſideria coaceruarèt ſibi Magiſtros prurientes auribus: cùm præſertim idem nunc de pleriſqus in prouincia hac noſtra dici posſit, quod de Athenienſibus in Actis Apoſtolorum ſcriptum legimus, quod ad nihil aliud vacant, quàm aut dicere, aut audire aliquid noui. Iudicium itaque de verhi mini- ſtris, deq́; doctrina eorum, non aliorum eſſe quàm Epiſcoporum adeò certum eſt& indu- bitatum, vt illi ipſi, qui non tam eorum, quam Chriſti ſuaue iugum per eos Eccleſiam ſuam regentis excuſſerunt, in confesſione ſua Auguſtana diſertè ſcripſerint. Hanc Epiſcoporũ eſſe iuriſdictionem de doctrina cognoſcere,& doctrinam ab Euangelio diſſentientem reiicere, ſimul etiam impios, quorum nota eſt impietas, excludere a communione Eccleſiæ. Tanta eſt vis veritatis, vt vel inuitis etiam& repugnantibus iis, qui eam oppreſſam cupiunt, per ipſorum nihilominus iugulum erumpat. Quamobrem verisſimè ſcriptum fuit à Clemente Petri ſucceſſore, quòd ſolis Sacerdotibus conceſſum eſt vr iudicent, quoniam dictum eſt eis, Iuſtum iudicium iudicare. Et rurſum: Eſtote trapezitæ probati, vobis enim Laicis per- miſſum non eſt, imò contra, iis, qui iudicandi poteſtate carent, dictum eſt: Nolite iudicare, & non iudicabimini. Verùm Ven m reno waue 9 7 2 dec. Indo 1 21 t’2 fl 4 8 l vl mella t all 3 jom l duüe dD Il nC LL 1an Ala en Ng tul 1— cpl in Ne— p 3 vacs CA VW las. dnt de, CS Ul aar Un nſ ſtelod ſ 8 beratlc Gu Wbrol opl- 1 5b eltluar um d kepac ouln 5 21, „0 10blcul ah äcctlone 1 ntemle As lentian däide 00 5 anc re Nolcenc . c demna mun ctonte anh alſeiplun oig Kcit Cyf an mtion bu dit. u gitone dmn tmb EI amnecg IM dotem mn refer J 7 lih lle iden dm dullanc 4 tio mtllena 19 tonunca 12 Cuuita rie iter&p) nne Vncipic Ine bS ſunt Ad armap ma her Niit(20 9 e (be dupplar UlbLs t lonem nag n blutin dot ſpa 0g Ppicco emin tio ci et De dotal uüi 1 det 1loc Bnm nguld s on. Stltati K t. ragia op⸗ ari ta a atim on re t nnu lum, unr. dod 4 tticni vitam E lcon. cveli T klr SR&d Bijjn. (ſacen dofe dſius cleſi ese ſic ſo prou gre⸗ utem 1is pa le cal rdem ciuit 15 tate ea iltrs ., dul 1 à tbw 1 e dun woyyl opo Ako⸗ iol⸗ a ccleln at hp⸗ 91 u e lbi ORDINIS. 89 Verùm hic iſti cauſificantur eſſe pleroſque indoctos Epiſcopos, vt de ſana doctrina iudi- care non posſint. Quid ſi cauſificatores iſti nihil non ſuo iudicio tribuentes, multò iĩpſi ſint indoctiores? Neque enim neſcimus, qui ſint iſti, qui res nouas in hac prouincia moliuntur, adeò lirerarum omnium rudes plerique omnes, vt vix etiam paulùm aliquid vltra prima ele- menta progresſi videantur. Eſt autem Deo gratia, cuius hoc eſt ſolius beneficium, quod nul- lum fuit vnquam tempus, ex quo lux Euangelij nobis affulſit, quo non habuerit Epiſcopos hæc noſtra prouincia viros& prudentia,& doctrina inſignes. Verùm demus hoc illis, repe- iri nonnunquam inter eos aliquem non doctisſimum: atqui prouidit huic quoꝗ; rei Spiri- tuſſanctus: Magna enim ex parte ita videre licet Eccleſias dotatas, vt minimè deſint Epi- ſcopis facultates, quibus viros doctos in comitatu ſuo alere queant. Deinde verò ſunt in vnaquaque Carhedrali Eccleſia Sacerdotum collegia conſtituta, quos Canonicos vocãt, qui ſunt a conciliis Epiſcoporum, in quibus& ipſis reperiuntur ſæpè non pauci doctrina præ- ſtantes. Quamobrem ficut Moſes cùm ſolus haberet poteſtatem præeſſe populo, ſeptuagin- ta Presbyteros elegit, quibuſcum populum iudicaret: ſic Epiſcopus quamuis Principem in Eccleſia locum teneat, adſciſcit tamen& ipſè Presbyteros, quoties de re aliqua grauiore ſu- ſcipi deliberationem oportet, ſine quorum conſilio etiam nihil agi fuiſſe ſolitum in Eccleſia ſcribit Ambroſius. Sed ranta nunc eſt morum in quibuſdam peruerſitas, vt cuiuſuis potius, quam Epiſcopi ſui iudicium de doctrina requirant. Aque furtiueę dulciores,& panis abſcon- dicus illis eſt ſuauior. Sic alius quiſpiam neque doctus, neque virtute vlla præditus, quin ex omni vitiorum genere conflatus, modò noui proferat aliquid, quod cum ſanctæ catholicæ Eccleſię recepta doctrina pugnet, ſtatim audiunt,& in oculis ferùt, quãlibet improbũ& in- loctum. Atqui non hoc habet Auguſtana confesſio, quam iſti ſe ranquam Chriſtianam am- plecti non obſcurè ferunt,& in eam ſe nonnulli conceptis verbis iuraſſe profirentur: quæ certè iuriſdictionem concedit Epiſcopis de doctrina cognoſcendi,& doctrinam ab Euange- Verùm disfidet, aiunt, Epiſcoporum doctrina ab Euangelio. Quam autem ſibi iſti non conſtant, quamò; ſecum ipſi pugnant. Docent Epiſcopis iuriſdictionem competere de do- ctrina cognoſcendi,& intereà doctrinam eorum tanquam ab Euangelio disſidentem, reii- ciunt& cõdemnant. Eſt ne hoc de doctrina iudicium Epiſcopis permittere, ac non tibi po- tius hanc auctoritatem arrogare, tu vt iudices illum, cuius te iudicio ſubiectum, quem haud aliter quam ſeipſum te Deus audire voluitè Inde autem ſchiſmata& hæreſes obortæ ſunt& oriuntur, dicit Cyprianus, dum Epiſcopus, qui vnus eſt,& Eccleſiæ præeſt, ſuperba quorun- dam præſumprione contemnitur,& homo dignatione Dei honoratus, ab indignis homini- bus iudicatur. Quis enim hic eſt ſuperbiæ tumor, quæ arrogantia animi, quæ mentis infla- tio, ad cognitionèẽ ſuam Præpoſitos& Sacerdotes vocare: ac niſt apud te purgati fuerimus, & ſentétia tua abſoluti, per te iam ſex annis nec fraternitas habuerit Epiſcopum, nec plebs Præpoſitum, nec grex Paſtorem, nec Eccleſia Gubernacorem, nec Chriſtus Anri ſtitem, nec Deus Sacerdotem. Subueniat Puppianus,& ſententiam dicat:& iudicium Dei& Chriſti in apertum referat, ne tantus fidelium numerus, qui ſub nobis accerſitus eſt, ſine ſpe ſalutis& pacis exiſſe videatur, ne nouus credentium populus nullam per nos cõſecutus eſſe bapriſini & Spirituſſancti gratiam iudicetur: ne tot lapſis& pœnitentibus pax data,& communica- tio noſtra tui examinatione conceſſa iudicij auctoritate ſoluatur. Annue aliquando& di- gnare pronunciare de nobis,& Epiſcopavum noſtrum cognitionis tuæ vigore firmare: vt Deus& Chriſtus eius agere tibi grarias posſint, quòd per te ſit Antiſtes& Rector altari eo- rum pariter& plebi reſtitutus. Apes habent Regem,& ducem pecudes,& fidem ſeruant la- trones mancipi, cui obſèquio plenæ humiliratis obtemperant. Quantò ſimpliciores& me- liores vobis ſunt brutæ pecudes,& muta animalia& cruenti licet ac furentes inter gladios atq; inter arma prædones? Præpoſitus illic agnoſcitur& timetur, quem non ſententia diui- na conſtituit, ſed in quem factio perdita& nocens caterua conſenſit. 1 od Puppiano fanctus Pontifex& Martyr Cyprianus, hoc ſibi quoque dictum iſti pu- tent, in quibus tantus eſt ſiperbiæ tumor, tanta animi arrogantia, tanta mentis inflatio, vt ad cognitionem ſuam Epiſcopos vocare audeant, ac niſi apud eos purgati, ac eorum ſenten- tia ſint abſoluti, non ſex, quemadmodum ſcribit Cyprianus, ſed ſexcentis annis, neq; Sacer- dotes, neq; Epiſcopos, neq; ſanam Euangelij doctrinam Polonia habuerit, neque Chriſtum vnquâ agnouerit. Non fuerit Epiſcopus Adalbertus, non fuerit Staniſlaus, qui Chriſti Euan- gelium ſanguine ſuo ſignatum nobis reliquerunt. Quid autem aliudilli docuerunt? quam quod ſucceſſores eorum docuerunt, quod nunc etiam docent illi, qui loca eorum tenent, ni- mirum de quo initio ſcripſimus, Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixume Hunc non modò ſer monibus& ſcripris, verùm& certorum dierum obſeruationibus,& ſignis,& imaginibus, & habiru,& geſtu,& actione, variisq́; cæremoniis, deniq; omni quacunq; fieri potuit ratio⸗ ne, non tantùm animis fideliũ infigere, verum& rudiũ oculis ingerere conati ſunt, vt ſi quis mente comprehendere non poſſet, vel manibus ei contrectare liceret. Iſtorümne doctrina . dislidet Cont eos qui case⸗ Jantur imperitia Epi/coporum. Cauonicorum offieium. E xod. 12. Amb. in e.. es · ad Timotb. Prouerb. 9. Auaguſta confeſ⸗ ſio concedit in- riſclichionem Epiſcupis. Epi ſeopalis iuriſ⸗ dict 151s eſl de dot ctrina cognoſcere ei ab euãgelio diſ ſidentem reiicere. Luc. 10. Schiſimnata& hæreſes vnnde. — 5 37 pſi. 4. ep**t. g⸗ Polonia qua⸗ lin Chriſliana fueris. Adlall erlus G Fianiſlaus Eph 7 2p: ſa ncti. 1. Corinth. I. Cap.54. A,5 E pi Topo ſe fogregare, eſt a Chriſ cor pore feparcri. 0 1 65. 4. epi. 9. Epiſcopus is Sc⸗ cl ſia, Kccleſia in piſcopo. SIchiſmatis eri- minis grauitas quayts. Cypr. trad. 3. vnit. E cclefiæ. T uν 3. Rom. 3⸗ Schihmatis;æna. Num-lo. 2. Para. 28. 4. Reguim 15. Ithiſmatis orimẽ SAItsS 9 dn 14000A 1æ. Aug. de bapti] vo cont. Donat. 116. 2. cap 6. Fxod. 34. Hierem.z8. Nura. 16. Epiſcopus quid ſt erres. Fateydotum pra: s oIFTG. DE MINISTRO SACRAMENTI disſidet ab Euangelio, ac non veſtra potius? qui, ſicut anteà per nos fuit demõſtratum, Chri- ſti crucifixi memoriam omnem ex omniuù animis cuellere, ſempiternaq; obliuione obruere nixi eſtis, externis illis ſignis, quibus ea rudiorum animis inſculpebatur, abolendis: Vnde 5..—- A.* etiam anſa data eſt aliis, quandoquidem externa omiua m contemptu adduxiſtis, externum etiam verbi miniſteriũ abrogandi. Quid autem aliud eſt ab Epiſcopo ſe ſegregare, nouamq́; ſibi cathedram conſtituere, quam à Chriſti corpore, quæ eſt Eccleſia, ſeparari 2 Recte enim præclarus idem Pontifex& Martyr Cyprianus: Illi ſunt, inquit, Eccleſia, pleb: Sacerdoti adunata,& paſtori ſuo grex adhærens. Vnde ſcire debes, Epiſcopum in Eccleſia eſſe,& Ee- cleſiam in Epiſcopo,& ſi qui cum Epiſcopo non ſint, in Eccletia non eſſe.— Cæterũ quàm graue ſit crimen ab Epiſcopo ſe Telleſscernere, docet idẽ alio loco Cypria- nus.(Libenter enim ſanctisſimi Martyris vtimur teſtimonio) cuius hæc verba ſunt Auer- ſandus talis, inquit, atq; fugiendus, quiſquis fuerit ab Eccleſia ſeparatus. Peruerſus eſt huiuſ- modi,& peccat,& à ſemetipſo damnatus. An eſſe ſibi cum Chriſto videtur, qui aduerſus ſa- cerdotes Chriſti facit? qui ſe à cleri eius,& plebis ſocietate ſecernit? Arma ille contra Eccle- ſiam portat, contra Oei diſpenſationem repugnat: Hoſtis altaris aduerſus ſacrificium Chriſti rebellis, pro fide perfidus, pro religione ſacrilegus, inobſeques ſeruus, filius impius, frater ini- micus, contemptis Epiſcopis& Dei Sacerdotibus derelictis conſtituere audet aliud altare, precem alteram illicitis vocibus facere, dominicæ hoſtiæ veritatem per falla ſacrificia profa- nare, nec ſcire, quoniam qui contra ordinationem Dei nititur, ob temeritatis audaciam diui- na animaduerſione punitur. Sic Chore& Dathan& Abiron, qui ſibi cõtra Moſen& Aaron ſacerdotem ſacrificandi licentiam vendicare conati ſunt, pœnas ſtatim pro ſuis conatibus pe- penderunt. Terra compagibus ruptis in profundum ſinum patuit, ſtantes atque viuentes re- cedentis ſoli hiatus abſorbuit. Nec tantùm eos qui auctores fuerant, Dei indignantis ira per- cusſit, ſed& cęteros ducentos quinquaginta participes eiuſdem furoris X criminis: qui coa- gulati cum eiſdem ſimul ad audaciã fuerant, exiens à Domino ignis properata VItione con- ſumpſit, admonens ſeilicet& oſtendens contra Deum fieri, quicquid improbi fuerint ad de- ſtruendam ordinationem Dei humana voluntate conati. Sie& Ozias Rex, cum thuribulum ferens,& contra legem Dei ſacrificium ſibi violenter aſſumens, refiſtente fibi Azaria ſacer- dote, obtemperare nollet& cedere, diuina indignarione cõfuſus,& lepræ varietate in fronte maculatus eſt, ea parte corporis notatus, offenio Domino, vbi ſignantur, qui Dominũ pro- merétur. Auguſtinus grauius eſſe cenſet ſchiſmatis quam idololatrię crimen: inde argunnen- to ſumpto, quòd multò de ſchiſmatis ſumptum eſt ſuppliciũ atrocius, quàm de quibuſcunq; aliis, quibuſcunq; tandem flagitiis& ſceleribus coopertis. Tempore, inquit, illo, quo Domi- nus priora delicta recentibus pœnarum exemplis cauenda monſtrauit,& idolũ fabricatum atque adoratum eſt,& propheticus liber, ira Regis contemptoris incenſus,& ſchiſma tenta- tum. Et idololatria gladio punita eſt, exuſtio libri bellica cęde,& peregrina captiuitate ſchil⸗ ma hiatu terræ, ſepultis auctoribus viuis,& cæteris cœleſti igne conſumptis. Quis iam du- bitauerit hoc eſſe ſceleratius cõmiſſum, quod eſt grauius vindicatumè Vel hinc diſcãt, quan- to ſe ſcelere obſtringant, quamꝗ́; grauiorum ſuppliciorũ ſe debitores conſtituant, qui diſceſ- ſione facta à paſtore ſuo,& à reliquo grege illi adhæxẽte, altare cõtra altare erigere, nouamꝗ; ſibi cathedram conſtituere conantur. Veruùm hic dicet aliquis: Quid tuè Nunquid Epiſcopos non eſſe putas homines, qui& er- rare posſint,& docere nonnunquam, quæ cum Euangelio palàm pugnare videantur? Quàm multos autem non tantum Epiſcopos, verum& primi nominis Patriarchas cõmemorare li- cer, qui in hæreſim lapſi diſceſſerunt à fide? Nonne hoc Conſtantinopolitano, nõnne Hie- roſolymitano, nonne Antiocheno, nonne Alexandrino Patriarchis eueniſſe legimus? Num igitur ſi quis talis cõtingat Epiſcopus, eius mihi nihilominus error ſequendus, num eius do- ctrinæ adhærendum eſt? Eſt ita vt dicis, homo eſt Epiſcopus, eadem infirmitate qua cæterĩ mortales, præditus, vt& errare ipſe,& alios in errorem inducere posſit. Ac vidimus noſtra quoq; ætate quoſdam Epiſcopos à fide diſcesſiſſe: Verum, quod anteà demonſtrauimus, non ſine cauſa conſtituta ſunt collegia ſacerdotum, ad quæ de doctrina, ſi que parum ſana propa- gari videtur, referre licet, quæ videmus alicubi puram Euangelij doctrinã retinuiſſe, quam Epiſcopus fraudibus hæreticorũ ſeductus deſeruerat. Deinde ſunt ſynodi diœceſanæ, eſt Me⸗ tropolitanus Epiſcopus, quem Archiepiſcopũ vocant, ſunt ſynodi prouinciales, eſt poſtremò Pater Patrum omniũ Romanus Pontifex, ſunt Concilia œcumenica: adeò multa remedia Deus inſtituit ad quę cõfugere liceret, ſi doctrina Epiſcopi alicuius ſuſpecta haberetur. Cęte⸗ rũ vt tu ad cognitionem tuam voces Epiſcopũ, vt de doctrina illius iudices, vt eam priuato tuo iudicio condemnes, teq́; ab illo propria tua auctoritate ſegreges, ſacrilegæ cuiuſdam te- meritaris, inſolentisſimæ que ac minimè ferendæ eſt inſaniæ. Sed hic iterũ vſitata illa cantilena nobis occinitur: Non fungi officio ſuo Epiſcopos,& Sacerdotes: eſſe mores illorum perditos: eſſe vitam omni vitiorum genere contaminatam. Atque vtinam quam eſt vſitata, tam eſſet falſa cantilena hæc, verùm, proh dolor, veriora ſun: & omnium oculis teſtatiora in pleriſque, quam vt negari posſit. Declinatum eſt ab officij reli- alt dol0 ol- A ju d. dlole Idelo Josl t rum jndula eTl Rtpech den eaol, ſös u ret n dei m Sük Cis deſ bad fn peg Vurar ttua enm crge doci ee daulde loss dultn nulle 85 aifs leitat polla luerſat anls Jlus in Piant Mhug scpe⸗ homim dentü. rſariol mvmi werlet entore an con aptrr lareſ Nauerl heckam. Much quübo iſcls. Alonun tnonh mur, 8 „Gelcr W:illuc ecitur 5 Ole Tlas) — vnouam, 6 waill gaer ſach 2 b 1—n Ctri 3 3 5 alrn 3 la R apto. ütanis am du ) mä iapen Ke Eaqülch. 5 1ne con. probl mantadce ex cil uulm nte ſ Li ſacr. ræ Vari ran fronr ur qui Sinügr. imen:* lgrrnen uam ds Puleung Iquit, il. Dom „X idq t rcaatun ſus, X&Msnateyt: rina cq winvelc imptis.*umcl. Vel hin Kalt qun- onſtitus aldilc. are eri⸗ ouam shomi ² 4 ui&s are vidt: 4. Ln cchas cq 2s otael- olitanon ne lt- eniſſe le! Num lendus, Seitsc nfirmit 2acxlen t. AWn is poln jemonſſ u*⁴ 1uSnh ug paruſ ihlohr⸗ rinärer E de, quan di dicc t s, eltle inciales Joltmn .aeo IT reecl ccka ha a(e dices,1 ptlualo crilegæ. am te- e k ſuo* pos;“ nere co= inatam. hdold Sonlu . offch Dnanſs a. — O R PIN I S. 56 religione, deflexũ eſt de recto vitæ curriculo. Omnes declinauimus& inutiles facti ſumus. Ded; eo ordine, qui vnus eſt omnium nobilisſimus atq; excellentisſimus, rectè dici poteſt, Homo cùm in honore eſſet, non intellexit, comparatus eſt iumentis inſiprentibus. Neq; ta- men hæc iuſta cauſa eſt, ſicut anteà docuimus, propter vitia eorum, qui præſident, Eccleſiæ communionem deſerete velle. Ac reſponſum quidem eſt his, vbi de Eccleſia tractauimus: Veriun hic quoq; non noſtris, ſed veruſtisſinorum, eorumꝗ;& doctrina& pietate excel- lentisfmorum virorum, Origenis& Ioannis Chryſoſtomi verbis reſpondere viſum eſt. Quorũ ille in Ezechiẽlem ſcribens ita loquitur, explicans illum locum: Accepiſti veſtimenta varia& operuiſti idola. Varia veſtis, inquit, eſt& hic vnus in ſcripturis locus, quo induimur aſſumentes viſcera miſericordiæ, benignitatis, manſuetudinis, lon ganimitatis ad ſufferẽdum inuicem. Has varias veſtes& pulchros amictus, quos nobis largitus eſt Deus, ſi laceramus atq; conſcindimus ac circundamus falſæ doctrinæ ad deceptionem hominum, non dubium eſt, quin vatiis veſtibus operiamus idola. Intelliges autem hoc quod dicitur, ſi rem ipſam ma nife tius deſcribamus. Vide mihi aliquem Marcioniſtam, ſiue diſcipulum Valentini, aut cer- te cuiuſlibet hæreſis defenſorem,& conſidera, quomodo idola ſua, id eſt, figmenta quæ ipſe compoſuit, manſuetudine& caſtitate veſtiat, vt in aures audientiũ facilius ex vitæ bonitate ornatus ſermo ſubrepat:& cùm hoc fecerit, intellige eum aſſumpſiſſe veſtem variam mo- rum,& conuerſationis optimæ,& idolis ſubieciſſe, quæ ipſe conſtruxit. Ac iuxta mei qui- dem animi ſenſum, multò nocentior eſt hæreticus bonæ vitæ,& plus in doctrina ſua habet auctoritatis, eo qui doctrinam conuerſatione maculat. Qui enim vitæ pesſimæ eſt, non fa- cilè homines ad falſum dogma ſollicitat, nec poteſt per vmbram ſanctitatis audientium de- cipere ſimplicitatem: qui verò ſermone peruerſus eſt,& diſciplinis ſaluti contrarius, mores autem compoſitos& ornatos habet, nihil facit aliud, niſi accipit indumenta varia inſtituti boni& conuerſationis quietæ,& circundat ea idolis ſuis, vt magis decipiat audiẽtes. Idcircò ſolicitè caueamus hæreticos, qui cõuerſationis optimæ ſunt, quorũ fortè vitã non tam Deus, uam diabolus inſtruxit. Nam quomodo quaſdã illecebras eſcarũ aueupes proponũt, vt fa- cilius aues capiant per oblectamentũ gulæ, ſic, vt audacius dicam, eſt quædã caſtitas diaboli, id eſt, decipula humanæ animæ, vt per iſtiuſmodi caſtitatem& manſiietudinẽ,& iuſtitiam, posſit facilius capere,& falſis ſermonibus irretire. Diuerſis diabolus pugnat inſidiis, vt miſe- rum perdat hominè,& bonam malis tribuit vitam ad decipiendos vidétes,& malam bonis induit conſcientiã. Mihi ipſi qui in Eccleſia prædico laqueos ſæpè tendit, vt totam Eccleſiam xmea c6uerſatione confundat:& ideò plus ij, qui ſunt in medio oppugnantur ab inimico, vt per ruinam vnius hominis, quæ celari non poteſt, omnibus ſcandalum fiat,& impediatur fides per conuerſationem pesſimam clericorum. Omnia, vt diximus, diabolus operatur,& ea quæ videntur eſſe bona nec ſunt,& ea quæ per naturam ſuam mala ſunt, omnia aduer- ſus humanam cõmentatur animam. Vnde qui curã habet vitæ ſuæ, neq; manſuetudine hæ- reticorum capitur ad conſentiendum doctrinæ eorum neque meis delictis, qui videor in Ec⸗ cleſia prædicare, ſcandalizabitur, ſed ipſum dogma cõſiderans,& pertractans Eccleſis fidem, me quidem auerſabitur, doctrinam verò ſuſcipiet, ſecundum præceptum Domini, qui ait: Super cathedram Mofi ſederunt Scribæ& Phariſæi: Omnia quæcunq; vobis dicunt, audite & facite, iuxta opera autem illorum nolite facere:dicunt quippe,& non faciunt. Iſte ſermo de me eſt, qui bona doceo,& cõtraria gero,& ſum ſedens ſuper cathedram Moſi quaſi Scri- ba& Phariſæus. Præceptum tibi eſt, ò popule, ſi non habueris accuſationem doctrinæ peſ- ſimæ,& aliorum ab Eccleſia dogmatum, conſpexeris verò meam culpabilem vitam atque peccata, vt non habeas iuxta docentis vitam tuam inſtituere, ſed ea facere, quæ loquor. Nul- lum imitemur,& ſi volumus imitari quempiam, propoſitus eſt nobis ad imitandum Chri- ſtus Ieſus, deſcripti ſunt actus Apoſtolorum,& Prophetarum geſta de ſacris voluminibus agnoſcimus: illud exemplar firmum eſt, illud propoſitum ſolidum quod qui ſequi cupit, ſe- curus ingreditur. Si verò quærimus nobis culpabiles ad æmulandum, vt cùm dicamus ille docet,& iis quæ docet facit ipſe contraria, aduerſus præceptum Domini facimus, qui man- dauit doctrinas Magiſtrorum magis conſiderari debere, quàm vitas. Ioannes verò Chryſoſtomus alteram ad Timotheum epiſtolam enarrans: Hoc nempè, in⸗ quit, eſt malorũ omnium cauſa, quòd rectorũ auctoritas periir, nulla illis reuerétia habetur, nullus honor, Hullus metus. Obebite, inquit, Præpoſitis veſtris,& ſubditi eſtote illis. At nũc eruerſa confuſa ſunt omnia. Neq; hæc Præpoſitorum gratia dico. Quid enim illi de noſtro onore luctantur, niſt inquantũ obtemperantes habebunt, idꝗ́; pro vtilitate noſtra: Hi enim licet honorentur, nihil ex eo honore in futurum lucrantur, maioremq́; damnationem inde ſuſcipiunt. Et ſipatiantur iniurias, nihil ex eis detrimenti in futurum acquirunt: imò& me- ritorum illis accedit cumulus, atq; defenſio. Noſtri deniq; cauſa cuncta illi faciunt. Nam ſiue honorantur à ſubditis,& hoc illis fieri iubet, quemadmodum dicebat Heli: Aſſumpſit te de domo patris tui: ſiue iniuriis afficiãtur, hoc in ſe Deus ipſe perpetitur, ſicut ad Samuèlem ait: Nonte ſpreuerunt, ſed me. Itaque illis contumelia lucrum, honor verò onus eſt. Non ergo hæcillorum gratia, ſed veſtri cauſa dico. Qui honorat Sacerdotem, Deum quoque honorat: qui Pſalm. 13. Pſalm. 49. Eceleſiæ commus nio non deferen- da propter vitia Præ ſidum. Eech. 16. Ori · hom. 7⸗ Hæretici quæn: doque turpitudi- nem doctrinæ palliant hone⸗ ſlate vitæ. Hærericus bonæ vitæ periculo: ſiſi mus. caſtitas diaboli: Masth. z3. Hebr.iz. Sacerdotes eou- temnere, quam periculoſum. I. Regtm 2 I. Regtum 2- Honor ſucerda: tis, honor Oes. Cap.54. Matth. 10. Num. 11.& Is. Fqterdos indi- Sgnus etiam bo⸗ norandus. Matth. 10. Alatth. 3. facerꝛdos eſt An gelus Domini. AMalach. a. Nau. 225 Matth. 7. Facerdlotes non ncdlicandi. 3. Corint. 4. NXorn. 14. Exad.z2. Num. 1s. 4. Reg. 3. Calat. l Geneſ. 18. Jaterdoti obtem: yerandum velur⸗ ti Criſto. 1. Coriuth.. 3. Corinth 13, Matth. 12. Lucæ 19. DE MINISTRO SACRAMENTI qui verò ſacerdotem ſpernit, ad id ſenſim prolabitur, vt in Deum ipſum aliquando cõtume- lioſus euadat. Qui vos, inquit, ſuſcipit, me ſuſcipit. Et Sacerdotes, ait, eius in honore habete. Hinc Iudæi Deum aſpernari didicerunt, quia Moſen contempſere, quia lapidibus illum im- petebãt. Nam qui piè Sacerdoti afficitur, longè maiori pietate Deum reuerebitur. Etſi enim malus fuerit Sacerdos quiſpiã, attendit Deus, quòd ſui cauſa illum etiam, qui dignus honore non eſt, obſequiis foues, ipſeq́; tibi præmia exoluet Si enim qui Prophetã in nomine Pro- phetæ ſuſcipit, mercedem Prophetę accipiet: profectò& qui cedit& obtemperat Sacerdoti, mercede ſuanõ deſtituetur. Nam ſi vbi de hoſpitalitate agitur tantũ, vbi quem ſuſcipis igno- ras, tantùm præmiorũ accipis: ſi ei ſubiiciaris, cui imperat Deus, non multè magis mercede donaberis? Super cathedrã, inquit, Moſi ſederũt Scribæ& Phariſæi: omnia ergo quæcũq; di- xerint vobis facere, facite, ſecũdum autem opera eorũ ne faciatis. An ignoras quid ſit Sacer- dos? Angelus vtiq; Domini eſt. Non ex ſeipſo loquitur. Si deſpicis, non illum deſpicis, ſed Deum, qui illum ordinauit. Sed vnde, inquies, conſtat, Deũ fuiſſe illius ordinationis aucto- rem? Nempe niſi tu hanc habeas opinionem, ſpes tua inanis facta eſt. Nam ſi nihil per illum operatur Deus, neque lauacrum habes, neq; myſteriorum particeps es, neque benedictioni- bus frueris. Non ergo Chriſtianus es. Quid ergo? Deus omnes ordinat, etià indignos? Non omnes quidem ille ordinat, per omnes tamen ipſe operatur, ſalutem populi molieès, non illo- rum intuens merita. Nam ſi per aſinæ os, ſi per Balaam ſceleſtum hominem populi cauſa lo- quutus eſt: multò magis loquitur per Sacerdotẽ, plebis ſus gratia. Quid enim non agit Deus ſalutis noſtræ cauſæ? quid non loquiturè per quem nõ operatur? Si enim per Iudã operatus eſt,& per Prophetas, quibus dicturus eſt: Non noui vos, diſcedite à me, qui operamini ini- quitatem: perq́; illos, qui dæmones in nomine ſuo eiecerunt: non magis per Sacerdotes di- uino miniſterio famulantes operabitur? Namq; ſi Prępoſitorũ vitas diſcutere pergimus, ipſi Doctores noſtros ordinare contendimus, peruerſoque ordine naturali, quæ ſupra ſumt, intrà eſſe volumus, vt ſuperius pedes, inferius verò ſit caput. Audi quid Paulus dicat: Mihi autem pro minimo eſt, vt à vobis iudicer, aut ab humano die. Et iterum: Tu quid iudicas fratrem tuumẽ Si fratrem iudicare non expedit, quantò minus Magiſtrum? Nam ſiquidem hoc ſta- tuit Deus, benè facis, peccasq́ ni facias: ſin verò contraria præcipit, noli præſumere, neq; ea coneris, que ſupra te ſimt. Inſurrexerunt aduerſus Aaron, poſt vituli formatam effigiẽ, Cho- re, Dathan,& Abiron. Quid ergo? Nonne illi perière? Et ab vrſis duobus 42.pueri, Prophetę Eliſeo illudentes, Deo vindice lacerantur. Quilibet, quæ ad ſe pertinent ſolicitè curet. Nam ſiquidem fidei dogma peruertat, etiam ſi Angelus ſit, obaudire noli: ſin verò recta docet, no- li vitæ, ſed verbis intendere. Habes Paulum verbis te, operibusq;; moderantem. Non diſtri- buit pauperibus, inquies, non benè diſpenſat Eccleſiæ res. Vnde tibi id conſtat? Noli illum culpare antequam diſcas. Reatum caue. Plurima quippè ex ſimplici ſuſpicione iudicantur: Imitare Deum tuum, audi ipſum dicentem: Diſcendam& videbo, vtrum clamorem, qui ve- nit ad me, opere compleuerint, an non eſt ita vt ſciam. Quod etſi didiciſti,& examinaſti,& vidiſti, Iudicem ſuſtine. Noli præripere Chriſti Iudicis ordinem, illius eſt munus iſta diſcu- tere, nõ tuum. Tu ſeruus vltimus, non dominus es. Quis ipſe es, paſtorẽ noli curioſe diſcu- tere, ne eius quoq; criminis reus tenearis, quod illum accuſare præſumis. Et quomodo, in- quies, id mihi dicit, quod ipſe non facit? Non tibi ipſe dicit: Nam ſi illi obtemperas, mercede priuaris. Chriſtus hæc admonet. Plus aliquid dicam: ne Paulo quidẽ obedire oportet, ſi quid dixerit propriũ, ſi quid humanũ, ſed Apoſtolo Chriftũ in ſe loquentem circumferenti. Non igitur aliena iudicemus: ſua quiſq; diſcutiat, vitamꝗ́; diiudicet ſuã. At debet ille, inquies, me⸗ lior eſſ, quàm ego. Cur obſecro? Quia Sacerdos eſt. Et quid non habet ille amplius quàm ti? Non labores, non angores, non ærumnas? Debet eſſe te melior? Quid ergo? Niſi ſit me- lior, te ipſum perdis ac perimis. Sunt verba iſta plena arrogantiæ. Vnde enim noſti illum te non eſſe melioremè Furatur, inquies,& ſacrilegus eſt. Vnde hoc noſti, 6 homo? Cur teipſum per præcipitia impellis? Nempè ſi quis dixerit, ille purpurã habet, quãuis id ſcias, aurem ob- ruis:& ſi arguere posſis, protinus refilis, teq́; ſcire disſimulas, nolens gratis ſubire periculum. Quid ergo hoc in loco periculum minimè neceſſariũ ſuſcipis? Non carent reatu hæc verba. Audi quid dixerit Chriſtus: Dico autem vobis, quòd omne verbũ ocioſum, quodcunq; lo- quuti fuerint homines, reddent rationem de eo in die iudicij. Cur teipſum quouis arbitraris eſſe meliorem? Cur non ingemiſcis magis ac pectus tundis, atq; in humũ reſpicis, imitando fœlicem publicanũ? Etſi enim melior ſis, tamen hæc fœda exiſtimatione tua cuncta perdidi- ſti. Melior es, tace, vt perſiſtas efſe melior: Quòd ſi loquaris, omnia exinaniſti. Si te putas eſ- ſe, deſiſti: ſi non putas, multũ ſanè profeciſti. Si enim qui peccator aduenerat vbi cõfeſſus eſt, iuſtificatus deſcendere meruit, qui peccator non eſt,& eſſe ſe putat, quid oro non lucrabitura quantum ex ea humilitate ſuis adiiciet cõmodis? Vitam tuam diligentius diſcute. Fur non es? at rapis, at violas, at innumera eiuſmodi perpetras. Neque id, vt furtũ probem, dixerim. Abſit: imò illud valdè execror,& eum qui eſt eiuſmodi, deffeo: Nam dici non poteſt quàm ſit ſacrilegium malum: ſed vobis parco. Nolo enim virtutem veſtrã alios accuſando minue- re. Quid, oro, publicano deterius? At cum eſſet innumeris peccatis obnoxius, Phariſæusc zid ſolum 21 conld enim n navn fieroif Sacen turjeie usellid guanten dedaptl imm lWncdr wepb ume. ume ai pme ds Nnw Ch d Ih C Cn Con n cer⸗ 1 Aüte dperäl eK veil üſco ui dume vncag Con de lom axod cauti deli Wioni. ind 8= Na moliè r ild. b he—ſa lo nnon edeu erlud ran Nopet riini er Sac sd. ereper hl lupra mnt icat: Nir tem id iudig 1 rem ſiquide. k. xſume 1 che tam 1 3e a z. puerl er licite c 2 dan drecta o. tem. Jca dr. nſtat?Dlum ſcione ile ätur. Jamort in. „Xexa e iht munus ſa- oli cun 2 2 ſcu. Et quq amj. temperi t acit e opot e qui cumfen—☚ Noh et ille, ii 3 me⸗ ille am e S uam ergo] me. nim no? imte 0mo?O t pim id ſcias, Eenod- ſubiteſ alum. t reatuſ) etd m, qud+ tl 1 Ftlatl arndo cdici⸗ ORDINI S. 91 ſolum diceret: Non ſum ſicut Publicanus iſte, omnia perdidit: tu de Sacerdote dicis: Non ſum ſicut iſte ſacrilegus,& nõ omnia prorſus amittes? Iſta neceſſario dicere, ac plurimis ver- bis proſequi cogor, non Sacerdotũ tantùm gratia, ſed veſtri. Nam vereor ne hiac elatiöne vir-⸗ tus exhauriatur veſtra, in iudiciumq; decidatis. Audi deniq; quid dicat admonens Paulus: Opus autem ſuum probet vnuſquiſq;,& tunc in ſemeripſo tantum habebit gloriam,& non in altero. Nam, dic oro, ſi ſaucius proficiſcaris ad Medicum, num omiſſa cura vulneris tui; ſtudioſe Medicum percunctaris, vulnus ille habeat necne? An vero etſſ ille ſit ſaucius, vul- nus tuum idcircò non curas, dicisq́; ſanum illum eſſe oportuit Medicus cùm ſit? Quando ve- rò ſanus Medicus non eſt, abſcedo, vulnus meum inſanabile referens. Nunquidl enim ſi Sa- cerdos malus ſit, inde ſolatium capiet ſubditus? Nihil minus. Cæterum dabit ille quidem ſce lerum ſuorum debitas pœnas: dabis etiam& tu tuorum criminum pœnas. Etenim Maxgiſter ſolum iam ordinem implet: Erunt enim, inquit, omnes docibiles Dei: neq; dicent, Agnoſce Dominum: Omnes enim agnoſcent me à minimo vſque ad maximum eorum. Cuius ergo rei gratia, inquies, præſidetè cur præpoſitus eſt? Ne quæſo, Doctores noſtros maledictis im- peramus vt ne noſmetipſos lædamus. Noſtra, vt dixi omnia diſcutiamus,& neminem peni- tus maledicemus. Reuereamur diem illam, qua illuminati ab illis ſumus. Patrem qui habet, etſi mille patiatur incõmoda, omnia patris reuerentia conteget. Noli enim, inquiunt, gloriari in ignominia patris tui: neq; enim tibi tam gloria, quàm probrum eſt: Etſi ſenſum amiſerit, veniam habe: Longè hæc magis in patre ſpirituali dicenda ſunt. Reuerere illum quòd tibi diebus ſingulis diuina miniſtrat, ſeripturas relegi facit, tui gratia exornat domum, propter te vigilat, propter te vota perſoluit, pro te Deũ precaturus adſtat, tui cauſa preces exoluit, pro te apud illum religio, cultusq́,& obſequiũ eſt, pro te iſta omnia. Reuerere hæc ergo, atque conſidera, accede ad ea ſumma cum reuerentia. At malus ille eſt: Et hoc ad te quide Nunquid enim qui malus non eſt, ipſe tibi magna iſta& diuina largitur? Abſit. Fides enim tua ad om- nia valet: neque tibi iuſtus quiſpiam proderit, niſi ipſe fidelis ſis: neque nocebit malus, ſi fueris ipſe fidelis. Per vaccas in arca operatus eſt Deus, cum populũ ſaluare vellet: num enim Sacerdotis vita, num virtus tantùm conferre potuiſſet? Non poſſunt quæ Deus ipſe largi- tur, veluti Sacerdotali virtute perfici: omnia quippè diuinæ ſunt gratiæ. Huius tantum mu- nus eſt aperire os, cæterùm Deus cuncta operatur:ſymbolũ iſte tantũmodo implet. Intuere quantum inter Ioannem& Ieſum intereſt,& audi dicentem Ioannem: Ego opus habeo à te baptizari. Et, Non ſum dignus ſoluere ipſius corrigiam calciamenti, Sed ramen cùm tan- tùm intereſt, deſcendit ſpiritus, quem non habebat Ioannes(de plenitudine enim; inquit, ip⸗ ſius nos omnes accepimus) prius tamen quam baptizaretur, non ille deſcendit, neq; Ioan- nes ipſum deſcendere fecit. Cur ergo iſtud fit? Vt ſcias, Sacerdotem ſymbolũ implere tan- tummodo. Nemo homo tantùm diſtat ab homine, quantùm à Chriſto Ioannes. Deſcendit tamen ſpiritus, vt diſcas Deum omnia operari, Deum omnia facere. Volo quiddam adiicere plonè mirabile,& nolite mirari, neq; turbemini. Quid verò iſtud eſt? Sacra ipſa oblatio, ſiue illam Petrus, ſiue illam Paulus, ſiue cuiuſuis meriti Sacerdos offerat, eadem eſt quam dedit Chriſtus ipſè diſcipulis, quaḿ; Sacerdores modò quoq; conficiunt. Nihil habet iſta, quàm illa minus. Cur ide Qiia non hanc ſanctificant homines, ſed Chriſtus, qui illã antè ſacrauerat. Quemadmodum enim verba quæ loquutus eſt Chriſtus, eadem ſunt, quæ Sacerdotes nunc quoq; pronunciant: ita& oblatio eadem eſt, eademꝗ́; baptiſmi ratio eſt, adeò omnia in fide conſiſtunt: Corneliũ ſpiritus repentè repleuit, quia prius ipſe alacritatem voluntatis oſten- derat, fidemꝗ́; plenisſime deuotionis obtulerat. Et hoc igitur Chriſti corpus,& illud eſt: Qui autem hoc illo minus aliquid habere putat, ignorat Chriſtum eſſe, qui nunc etiam adeſt atq; operatur. Iſta vobis non abſq; certa ratione diximus, ſed vt ſententiam veſtram, ſenſumꝗque corrigamus, cautioresq́; in poſterum faciamus. Hactenus Chryſoſtomus, apud quem etiam Alia multa legere licet in eandem ſententia, vbi locum illum Eſaiæ explicat, Vidi Dominum- His Origenis& Chryſoſtomi verbis abundè reſponſum eſſe videtur iis ‚qui cùm aliud non habeant, quod obiicere posfint, plauſtris quibuſdam conuiciorum in vitam& mores Sacerdotum& Epiſcoporum inuehuntur: quorum veſana rabies pios mouere non deber, etiam ſi vera eſſent, quæ ab illis dicuntur, quæ tamen ex magna parte ficta ſunt& commen- titia. Parendum eit nihilominus etiam iis Prępoſitis, quos iratus Deus dedit, ita populi pec- catis exigentibus. Nam contemnendis illis Deus ipſe contemnitur, audiendis illis Deus ipſe auditur. Si mali ſunt Præpoſiti, non vita, ſed doctrina eorum eſt amplectenda, de qua ni- hil eſt quod arroget ſibi priuatus aliquis cognoſcendi poteſtatem, quæ propria eſt Epiſco- porum. Vna eſt in vnaquaque diœceſi Chriſti cathedra, vnde etiam Eccleſia cathedralis dici- tur: Ex ea cathedra quod docerur, id reuerenter& obedienter audiendum eſt. Contra hanc ſi quis nouam ſibi cathedram conſtituere ſit conatus, etiam atque etiam videat, ne quæ Chore, Dathan,& Abiron, eadem illum grauia& inuſitata ſupplicia maneant. Nullum enim facinus æquè Deus vlciſcendum putauit vnquam, atq; hoc, quod eſt vnum omnium atrocisſimum. Sed nos reliqua iam perſequamur. QꝘ᷑ De Sa- Galath. s. Toau. Is. Ierem. 3. Noſce teipſum⸗ Eccleſ.3. Jacerdotis munus. 2. Carinthets. I. Reguu 6. Sacerdotis eſt miniſteriuns tautum. Matth.;⸗ Ioannis 1. Facerdotis& Chriſii oblatig cadem eſl. AcCtor. 16. Oſeæ.*. 1 95 34. Lucæ 10. Cathedralis Ee- cleſia ab vua caihedra hri⸗ ſti in vnaquaqtte diæceſi dicitur- Nun. 6. s —— Cap. 55. D E SACRAMENTG De Sacramento Matrimonij. C A P. LV. Taamentoran Iximus iam quemadmodum nati mundo, per lauacrũ regenerationis felicius Chri ſto anateph aleoſis. renaſcimur in vitã quandam nouam, qua non iam ipſi viuimus, verũ viuit in nobis Galat:. Chriſtus, quem in baptiſmno ſumus induti. Quod autem viuimus deinceps in carne, Sa in fide viuimus filij Dei, qui dilexit nos,& tradidit ſemetipſium pro nobis: qua etiam de cau⸗ Baptiſenas ſera ſa, fidei ſacramentum baptiſimus vocatur. Simul& illud docuimus, poſteaquam in baptiſmo mentum fddei. ſemel Chriſto deſponſi ſumus, non ad fidem otioſam, ſed ad pugnam periculoſam nos vo- catos eſſe. Dolet enim Satanas ereptũ ſibi bolum e faucibus, quamobrè omni telorũ genere nos oppugnat, vt à ſponſo noſtro, cuius precioſo ſanguine ſubarrati ſumus, abſtractos, in ſuã I. Pet.2. nos rurſus redigat poteſtatem. Contra quem cum perpetuò nos in acie ſtare oporteat: neg; enim fruſtrà ſcriptum eſt, Militia eſt vita hominis ſuper terram: quo ſimus in prælio gerédo fortiores, ſignamur in fronte ſigno crucis,& vngimur chriſmate ſalutis: quo ſigno datur no⸗ bis Spirituffanctus, qui præſtò nobis adſit: pugnantibus robur præſter, fiduciamq; reſiſten- confrmatio di ſuppeditet. Itaq; vocatur confirmatio ſpei ſacramentum, quòd per illud in bonam ſpem cramentã ſpei. erigimur ex hoſtibus victoriæ deportandæ. Oſtendimus poſteà, quädoquidem qui non mo- dè viuunt, verumetiam pugnant, alimonis indigere videntur, quod alioqui vires non eſſent 1⁰³G †. 3 Coderzer ſuffecturæ, de hac quoq; prouidiſſe nobis patrem miſericordiarum Deum. Qualis vita, qua- oauns s. 3..——... 45 lis pugna, talis& limonia. Nihil in iis omnibus non eſt ſpirituale. Spiritus enim eſt qui vi- uificat: caro non prodeſt quicquam. Quamobrem nõ ea carne, quæ videri, quæ tangi, quæve Fachariſti ſacva ſenſu aliquo cõprehendi posſit, ſed ea quam fide ſola complecti licet, ſua ipſius Vera,& viua mema chariiatus. carne, ſuo ipfius vero& viuo ſanguine nos reficere dignatur. Qua in re cum maximè ſit il- 1. basaia. luſtris illius in nos charitas, qua nos vicisſim ad amandũ illũ inflammamur, qui prior dilexit nos: rectè dicitur Euchariſtia ſacramentũ charitatis, per quod vnũ cum Chriſto capite, vnũ etiã ipſi inter nos corpus efficimur. Illud quoq; demõſtrauimus, quandoquidé noſtra culpa fit, vt cum hoſtibus dimicãtes aliquãdo ſuccumbamus, grauiterq́; ſauciati proſternamur, hac quoq; in parte de remedio nobis patrem noſtrũ cœleſtem pro ſua ineffabili bonitate proſpe- xiſſe: pœnitentiæd; medicinã concesſiſſe, qua ſanati reſurgere poſſemus. Quoniam verò non niſi noſtra culpa fit, vt victi in noſtri hoſtis poteſtatẽ recidamus, merito nobis Deus iraſci- tur, cui per hoc pœnitentiæ Sacramentũ recõciliamur: Neq; tamen iam omnino gratis ſicut in baptiſmo, ſed requiritur deinceps à nobis, ſi redire cum Deo velimus in Fnicon à pecca- Pſahm.;a. tis ceſſemus, vt ea deteſtemur,& odio habeamus: vt corde cõtrito& humiliato, quod Deus Lue e non deſpicit, nõ ſolũ recogitemus in amaritudine peccata noſtra, verumetiã miniſtro recon- Le vs ciliationis ſacerdoti ea confiteamur,& abſolutionis ab eo beneficiũ petamus: deniq; vt per jeiunia, orationes, eleemoſynas,& alia pia vitæ ſpiritualis exercitia, digna pœnitentiæ opera faciamus: non quidem pro pœna æterna, quæ merito Chriſti pasſionis& mortis per Sacra- mentum vel Sacramenti votum vnà cum culpa nobis remittitur, ſed pro pœna temporaria, enitent..—.. 2. vnrhen r quæ non tota ſemper vt in baptiſmo fit, remittitur. Quare Sacramentu hoc ad eam virtutem Epheſe4. refertur, quam iuſtitiàã vocamus: iuſtũ enim eſt, vt qui gratiæ, quam acceperat, ingratus, Spi- 1. Corinib.3. ricumſanctum contriſtauit,& templum Dei violare non eſt veritus, non ſine aliqua ſatiſ- factione reconcilietur. Illud prætereà planum fecimus, quod non alio tempore grauius & periculoſius certamen inſtat, quàm cum graui morbo contlictatis ex hac vita migrãdum zen ie eſt: quodq́ ne tum quidem deeſſe nobis dignata eſt Dei benignitas: deditq; ſacramentum 1 vnctionis, quam extremã vocant, quò vires tam corporis, quàm animi refocillari posſint, vt ad congrediendũ cum tam potẽti aduerſario illius gratia adinti nõ omninò impares eſſe poſ⸗ ſemus. Hoc Sacramentum ad fortitudinem refertur, cuius pars eſt perſeuerãtia, quam huius Epheſ.s. vnctionis beneficio conſequimur, fortes in pugna perſeuerantes, ac ſumpto ſcuto fidei,om⸗ nia tela nequisſimi ignea extinguentes. Declaratum eſt& illud, quando ſine miniſtris vita conſtare non poteſt, etiam de illis Deum Eccleſiæ ſuæ prouidere voluiſſe, non ſine quodã or- 5, dine, qui non ſolum ad decorem facit plurimum, verumetiam ad concordiam& vnitatem Eniehees retinendam Dediſſe minores quoſdam, Oſtiarios, Lectores, Exorciſtas, Acolythos. De- phal,Ib,zde diſſe maiores quoque miniſtros, Subdiaconos, Diaconos, Sacerdotes. Quia verò, ſicut monarchia. præclarè dictum eſt a Chryſoſtomo, vbi honoris eſt æqualitas, aut omnes Principatum ge- runt, ibi nunquam poterit eſſe pax, quòd iſta verbotenus æqualitas, ſicut antea quoque fuit à Philone ſcriptum, inæqualitatem rerum pariat. Nam æqualia dignitate imparibus mæqualitas ma tribuere, eſt inæqualitas: inæqualitas verò fons malorum: dediſſe quoſdam etiam qui cum lorum fons. quadam in Eccleſia poteſtate verſarentur, non ſolum cognoſcendi de iis, quæ ad forum Fe- deſiaſticum pertinent, præcipuè verò de doctrinæ genere, Veru metiam flagitioſos coër- cendi,& eos, qui doctrinam impiam ſectarentur, ab Eccleſiæ ſeptis arcendi, ac ex piorum Ambr.in epi. al cœtu exterminandi. Hos ordines per Paulũ ſignificatos putat Ambroſius, cum dicit: Et ipſẽ Ee5,a. dedit quoſdã quidẽ Apoſtolos, quoſdã auté Prophetas, allos verò uãgeliſtas, quoſdà verò Paſtores& Magiſtros ad conſummationè ſanctorũ in opus miniſterij. Apoſtoli, inquit, Epi⸗ ſcopi ſunt: Prophetæ verò explanatores ſunt ſcripturarũ. Euãgeliſtæ Diaconi ſunt, ſicut fuit Philip- ed:08. otru iCle Lin! plncs Ä Nu etex ee ileg: ae lt.) s aulo aind) reci Emm wk duid e wyſte dacsdh pht ſer'ice zomn dech murſt atg atue ea Mur. tete elene bo d an ih acan Suoh Dom team exina mdrar Kclet lepu MH A TRIMONII 92 Philippus: quamuis nõ ſint Sacerdotes, Euangelizare tamen poſſunt ſine cathedra: paſtores do 8.2u. 1 Arit ſunt lectores, qui lectionibus ſaginent populum audientem: Magiſtri verò exorciſtæ ſunt,.. * nods quia in Eccleſia ipſi compeſcunt& verberant inquietos. Refertur autem hoc ſacramentum Hancedenn cann ad prudentiam: quandoquidem fidelem eſſe ſeruum& prudentem Porier„quem conſſti- Nau b.aa. lde en tuit Dominus ſuper familiã ſuam, vt det illis cibum in tempore. Atq; hæc quidem dicta iam prieng à nobis ſunt. Quoniam verò, cum vnius hominis vita longa non ſit, duratura in feculũ xtas 5,7 . 0s jc. quemadmodum Ambroſius loquitur, ſuccedere non poſſet ætati, breuĩq́; defuturi eſſent, qui Dede 1 lr genen per baptiſmmum renati, Chriſti ſe militiæ adſcriberẽt, etiam huic rei Deus remedium proſpe- Sinlü xit, ac Matrimonij Sacramètum in ipſo Paradiſo inſtituit, ex quo noui Chriſti milites con- Cearfrs. oSn T. n ſcriberentur:f modò, quod fieri dinbiesneu oneecenon alia Toenhte horoepaseſies gerin procrearét, quàm vt be behri em 7 membris primi hominis metn 8 Chril een afi Snpen curm in eiuſdem Chriſti militum album referrentur, atque iis dei vita 3 6 ent, poui Luden. «at Felller ſuccederent. De hoc itaque Sacramento nobis nunc dicen um eſt, quo antequam peccaſ- Am a n ſet Adam, in officium tantum& miniſterium poſt admiſſum vero peccatum, iam nõ in of⸗= en Wn ficium tantùm, verumetiam in remedium eſt inſtitutum. Quapropter ad eam virtutem re- i vir Anele fertur, quæ temperantia dicitur, vt eſſer incontinentiæ remedium. De hoc Sacraméto ſic ſcri- Matrimonium 412—. 1 01 zeunoheur bit Paulus: Mulieres viris fuis ſubditæ fint ſicut Domino: quoniã vir caput eſt mulieris, ſicut ernniewnain & Chriſtus caput Eccleſiæ: Ipſe eſt ſaluator corporis eius. Sed vt Eccleſia ſubiecta eſt Chri- A ²ta clu . Epheſ.5. seni guiſt ſto, ita& mulieres viris ſuis in omnibus. Viri diligite vxores veſtras, ſicut& Chriſtus dile- uf, qürs xit Eccleſiam,& ſeipſum tradidit pro ea, vt eam ſanctificaret, mundans eam lauacro aque in pü u verbo vitæ: vt exhiberet ipſe fibi glorioſam Eccleſiam, non habentem maculam, aut rugam, üm reſtl aut aliquid huiuſmodi: ſeęd vt ſit ſancta& immaculata: Ita& viri debèrt diligere vxores ſuas t, qul r ollei vt corpora ſua. Qui ſuam vxorem diligit, ſeipſum diligit. Nemo enim vnquam carnẽ ſuam hriſ* dte, wni odio habuit: ſed nutrit& fouet eam, ſicut& ChHriſtus Eccleſiâ: quia membra ſumus corpo-⸗ quidt ae taclh ris eius,& de osſibus eius. Propter hoc relinquet homo patrem& matrem ſuam,& adhære- proſt a nora bit vxori ſux:& erunt duo in carne vna. Sacramentum hoc magnum eſt: ego autam dico libol E= proſs in Chriſto,& in Eccleſia. Verum tamen& vos ſinguli vnuſquiſque vxorem ſuam ſicut ſe- Woni srto nan ipſum diligat: vxor autem timeat virum ſuum. nobiſ& Siud Nullum eſt è ſepté, de quibus nobis nunc ſermo eſt, cui Sacramẽti nomen in ſcripturis Ca 'mni Se tüllr nonicis tribui legamus, præter vnũ hoe:quòd nõ modò Sacramentũ, verumertiã magnũ Sa- ngrat? Apecu- cramentũ vocat Paulus. Neq; deſunt tamẽ, qui inter Sacramẽta Matrimoniũ numerari no- Matrimonii ſa⸗ 1 2 2”d Des lunt. Nam à Paulo, qui Græcè ſcripſit, nõ Sacramentũ, ſed myſteriũ vocari dicũt. Quaſi verò Neen, ee tia mi t necn- aliud ſonet Græcis myſteriũ, quam quod Patini vocãt Sacramentum. Cyprianus, Cyrillus, eeen Imus; e; Mpr Chry ſoſtomus, Fuchariſtiã ſæpè vocant myſteriũ, nunquid ideò Sacramentũ nõ eſt? Ac late apcœn t 2a open quidẽ patet myſterij nomen, ſicut& Sacraméti, verũ& ea ſignificatione, qua nunc vtimur, X moh e!r Sach- Sacramentũ appellari Matrimonii 3 Paulo dubitandũ nõ eſt, quandoquide ita multis& di⸗ p- aporui ſertis verbis omnia alli cöpetere oſtendit, quxcunq; ad ſacramenti rationẽ(quomodo nunc Ocad t a iru de eo loquimur) pertinent. Quid eſt enim aliud Sacramentuũ, niſi ſacræ rei ſignũ? Docuimus derat, 8 2 1oS autem antea tria eſſe ſignorũ genera: Nam& pręteritarũ,& preſentiũ& futurarũ rerum per ſigmoruna eis b(i2 ue en. ca admonemur. Omnium harũ rerum nos admoner ſignum huius Sacramenri, ſiue quis ma-&ε*νε*ο. dn f 1 teriam aut elementũ vocare malit: quæ eſt viſibilis illa coniunctio, quæ ſit ſtipulatione ver- Mavrimouu lio tet Pan borum, data arra, iunctis dextris, aliisq́; ſolennibus cæremoniis. Primùm admonet præte- MMuiffcationes. hacy. fan ritæ myſticæ conglutinarionis diuinæ& humanæ naturæ, Chriſti ſponſi& Eccleſiæ ſponſæ: 1Dan⸗ s. e an quomodo Dominus noſter Ieſus Chriſtus reliquit quodammodo Patrem ſuum Deum, po- inn efocill** oslunt, ſteaquàam exinaniuit ſemetipſum, formam ſerui accipiens: reliquit matrem ſtiam ſynago- . gam, ex qua ſecundum carnem natrs eſt: reliquit domum ſuam, dimiſit hæreditatem ſuam: dedit dilectam animam ſuam in manus inimicorum ſuorum. Quam tandem ob cauſam? Hierem. i⸗ Vt adhæreret vxori ſuæ Ecclefiæ, quam ex Gentibus ſibi copulauerat: vt quam fœdam inue- nerat ac omni turpitudinis genere pollutam, eam ſangnine ſuo ablutam ſanctificaret, ac ex- e,non uocan hiberet ſibi glorioſam Eccleſiam, non habentem maculam, neque rugam. Huius præterit愽 cordis Vnitt rei, futuros coniuges, primùm admonet ſignum iſtud viſibile. Admonet autem non in hoc 95 4s,A 1 hos 3 tantum vt merentur, verumetiam vt imitentur: vt viri diligant vxores ſuas, ſicut& Chri- s.( ero, ſe ſtus dilexit Eccleſiam: vt neque patris neque matris amorem illius amori anteponendum nes P mumg. eſſe putent: vt ſicut Chriſtus tradidit ſemeripſum pro ſponſa ſua Eccleſia, ita vir pro vita, pu „ſcut*2 eün dicitia, fama vxoris ſuæ, non dubiter vitæ quoduis diſcrimen adire. Sicut Chriſtus adamauit dignt imparb. jmmundam,& acerbisſima quæque paſſus eſt, vt mundam& incontaminatam redderet: ſic inò im u eſen eueràt? 2m lul npto! ur Kdei- do ſin t miſtri ſdami n 6& vir ſi non vſquequaq; mũda fit vXor, ſi qua ſit vel corporis vel animi infirmirate prędita, b,q orum 3 non ſtatim abiiciendam exiſtimet, verùum infirmus infirmam toleret, atque omnia prius& 10 5os Gu⸗ facere& pati in animum inducat, quo Vel corporis vel animi illius morbo mederi posſit. cendi==ex Tee⸗ Huius rei coniunctionis Chriſti ſponſi cum ſponſa Eccleſia, ſic ſignũ eſt vilibilis coniunctio us cij cit: kel Viri cum fœmina, vt eius admoneat tantũ, non autem eam efficiar. Cæterùm admonet præ- Jſt 10(da ſ tercà præſentis rei, præſentis gratiæ, quam in hoc Sacramento confert Deus: qui quod iubet 3, N ovit nõ modò verbo, verumetiã exemplo, idem etiã dat pro ſua bonitate. Siquidem viſibilis iſta 8 bau 2 Lopu⸗ Cap.j· DE SACRAMENTO copulatio, quæ ſit datis arris, iunctis dextris, admonet inuiſibilis gratiæ, quam largitur Deus. Nam ſimul vt ad elementũ vifibile acceſſerint verba, quæ præeunte ſacerdote profert vterq; coniunx, fit ſacramentũ, per quod peculiare donũ ſpiritus infunditur: quo firmiores red- dqduntur ad perpetuà concordiã,& robuſtiores ad pariter toleranda huius vitæ incõmoda,& Sosce, inſtructiores ad ſobolem pris moribus educãdam. Quod quidẽ donũ ſic demùm infunditur, ee ah eun 1 ũ hoc ſuſceptũ fuerit. Nam ſi ſecùs factũ ſit, ſicuti nfandiuur Spiri- ſi quemadmodũ oportet, ita Sacramentu eptũ fueri 3 ſicut in tuſſanft donam aliis ſacramentis, ita& in hoc ira paratur pro gratia. Infunditur autẽ hoc donum ex pacto di 2-Saun uino, qui promiſit hoc ita futurum, dicens: Propter hoc relinquer homo patrem& matrem . ſuam,& adhærebit vxori ſuæ. Quod Sacramentuũ& ſi in viro quoꝗ;& in muliere eſſe dicit Paulus, maius tamen eſſe vult in Chriſto& in Eccleſia. Quòd autem ad virũ quoq;& mu- cip ſerao. lierem pertineat myſteriũ hoc ſiue ſacramentũ, teſtatur Chryſoſtomus, eum locum enarraãs, his verbis: Revera nanq;, revera, inquam, myſterium eſt,& magnũ myſteriũ relicto paren- te, eo qui genuit, eo qui aluit, etiam ea quæ peperit, quæ miſerè& cum labore parturiit, illis videlicet deſertis, qui tanta beneficia præſtiterunt, quibus cum conſuetudo tracta eſt, adhæ- rere virum illi, quæ antea neque viſa ſit, neq; aliquid cõmercij cum illa habuerit, atque hanc etiam omnibus præferre. Verè myſterium eſt. Et parentes etiam, cum iſta fiunt, non offen- duntur, ſed magis offenduntur ac dolent cùm non fiunt expenſis quoq; pecuniis ac ſumptn facto lætantur. Magnum revera myſterium& ineffabilem quandam ſapientiam habens. Iſtud ſupra præfatus dixit, in Chriſto& in Eccleſia. Veruntamen non propter ipſum ſolum ita dictum eſt. Sed quid? Vt vxorem ſcilicet tanquam propriam carnem foueat, quemad- modum& Chriſtus Eccleſiam: vxor verò vt reuereatur virum. Et in Genefim ſcribens: Hom. zs. An non audis, inquit, Paulum dicentem, quod Sacramẽtum ſunt nuptiæ& imago dilectio- aug de nuptiiiet nis Chriſti, quam erga Eccleſiam declarauit. Neque disſimilia ſcribit Auguſtinus quoq;: cu- errhee ius hæc ſunt verba: Quoniam non tantum fœcunditas, cuius fructus in prole eſt, nec tantum pudicitia, cuius vinculum eſt ſides, verumetiam quoddam Sacramentum nuptiarum cõmen Ephesõ. datur fidelibus coniugatis, vnde dicit Apoſtolus, Viri diligite vxores veſtras, ſicut& Chri- Matrimoni in ſtus dilexir Eccleſiam: huius proculdubiò Sacramenti res eſt, vt mas& fœmina connubio Rharae copulati, quamdiu viuunt, inſeparabiliter perſeuerent, nec liceat excepta cauſa fornicationis, Matth. 5.19. Aconiuge coniugem dirimi: Hoc enim cuſtoditur in Chriſto& Eccleſia, vt viuens cum vi- uente in æternũ nullo diuortio ſeparetur. Cuius Sacramenti tanta obſeruatio eſt in ciuitate Fſalm.47 Dei noſtri, hoc eſt, in Eccleſia Chriſti, quibuſq; fidelibus coniugatis, qui ſine dubio membra ſunt Chriſti, vt cum filiorũ procreandorum cauſa vel nubant fœminæ, vel ducantur vxores, Matth. 19. nec ſterilem coniugem fas ſit relinquere, vt alia fœcunda ducatur. Quòd ſi quiſquam fecerit, Deut 2a. non lege huius ſeculi, vbi interueniente repudio ſine crimine cõceditur, cum aliis alia copu- Weis e lare connubia, quod eriam ſanctũ Moſen Dominus propter duritiam cordis eorum, Iſracli- tis permiſiſſe teſtatur: ſed lege Euangelij reus eſt adulterij: ſicut etiam illa, ſi alteri nupſit: Et iugii vinculum. 3 vſq; adeò manent inter viuentes ſemel inita iura nuptiarum, vt potius ſint inter ſe coniu- cap. ꝛn. ges, qui ab alterutro ſeparati ſunt, quàm cum his, quibus aliis adhæſerunt. Ac aliquanto poͤſt adducens illa verba, Relinquet homo patrem& matrem. Quod magnum Sacramentũ dicit Iche. Apoſtolus in Chriſto& in Eccleſia. Quod ergo eſt in Chriſto& in Eccleſta magnum, hoc Si, cpih. in ſin gulis quibuſq; viris atq; vxoribus minimum, ſed tamen coniunctionis inſeparabilis ſa ad Ephe. cramentum. Ad eundem modum ſcripſerunt Ambroſius quoque, Theophilactus, Leo Pon- Wehi haies tifex,& alij nonnulli, qui omnes eadem ratione, qua ſeprem reliquis, huic quoq; Sacramen- L um ti nomen tribuunt. Duplicis ĩtaque rei ſignum eſſe docuimus hoc ſacramentum, præteritæ vrij Kciu rei ſtini. coniunctionis Chriſti cum Eccleſia,& præſentis gratiæ quæ nobis confertur: cuius non ad- tali ſgnãeſt. monet moddò, verumetiam cauſa illius eſt,& eam efficit hoc ſacramentum. Eſt etiam tertiæ rei ſignum: Admonet enim iſta coniunctio viſibilis Matrimonio copulandos futuræ coniun ctionis cum ſponſo noſtro Chriſto, quandoquidem per vas ſuum electum loquutus eſt Spi 1.T'm. a. rituſſanctus, quòd ſaluabitur mulier per generationem filiorum, ſi permanſerit in fide& dilectione& ſanctificatione cum ſobrietate. Fuerunt apud Gentes quoque Matrimonia, qui lege quadam naturæ menti diuinitùs in- ſita ſanctam eſſe rem Matrimonium& magis quiddam, quàm vt humanum inuentum exi- ſtimari poſſer, intelligebant, atque ideò vagos concubitus arcebant, ac de iis, qui ſtuprum aut adulterium commiſiſſent, pœnas capitis legibus ſumebant, Matrimonij tamen ſacramẽtum, Penen apud eos non fuit, cùm liceret eis etiam nulla cauſa Matrimonium reſcindere. Sed neq; apud Matr. 19............. 5 Marmea. Iudæos, apud quos maior etiam fuit Matrimonij ſanctitas, fuit Matrimonij ſacramentum, bona iria. eadem illa ratione, qua apud nos ſacramentum eſt, quibus& ipſis ob duritiam cordis per- miſſum erat vxores dimittere, quamuis leuem ob cauſam. Solum ergo Chriſtianum Matri- 2. de bono eon monium ſacramentum recte dicitur,& eſt: Cuius cùm tria bona recenſeat Auguſtinus: pri- Ledees mum dicit eſſe fidem, ſecundum prolem, tertium ſacramentum. In fide attenditur ne præter cont. pefag lib-z. Vinculum coniugale cum altero vel altera concumbatur. Vxor enim non habet poteſtatem tap.3. ſui corporis, ſed vir: Similiter& vir non habet poteſtatem ſui corporis, ſed mulier. In prole vt amanter ſuſcipiatur, benignè nutriatur, religioſe educetur: Huius enim potisſimũ gratia contra- nictn Ted lote W none hü irac, noncn d lul eb 5-qlam Sal ai,De cau; Woll Gunls guüm a Hlocaf Kr yjttpar untu tagra culcm Vendü anot. dornicat Go d Domin lchl utsclle bgin gumir wanl teguus eon mäxedt Rrn Woremd nm demo w. Hitadlen Ja müconr in umdhſ Nnt Eheden nah nlern, ue onibusz Am uproi ſeiut horaic liis, idus ng verabüt. alac, ſelfonn n. tit, Ky eif kerure 9* kornie bi hin u WM ſine be. ondc mc ſaden lUadarur 3 lann 3 1 hu W düeriu ſuls ne n ül 1 diet 1ohn toue lemal. dens t ben Lim ee l lin c; a. dle cſs Arannu nupti 12cöne eras,ſ 2 1. Ch œmil, anh aufaff i arians vtvie aumſ natioſ? ctas ine di„ inenin duca 1s 1xol quiſſ&= facrn um A ea copl dis eſ mzulſas- „ſialt Kplen ſint it r e. conll d.ACa 7 grohi n dad t nnica leſta ſ. zumyk dnis it zablbl hilad cobar cquq„anh nentl orætetls tur: V 4 nonds m. E==m teu ddosT ee cofiu m loſ aubsel 9 manſ r in fidel ment Initisi um 22 tumel is g unn ame== ameru-, zere. eq; Äü oni— menue riti ☛ ordis pe- Mur- MATRIMONII. 55 contrahi debet Matrimonium. Ita enim dicit Apoſtolus: Volo iuniores nubereé, filios pro⸗- creare, matresfamilias eſſe. In ſacramento autem, vt coniugium ne ſeparetur,& dimiſſus aut dimiſſa ne prolis cauſa alteri cõiungatur. Hoc enim eſt Chritti verbum: D ictum eſt, quicun- que dimiſexit vxorem ſuam, det ilſi libellum repudij. Ego autem dico vobisgquia omnis qui dimiſerit vxorem, exceprta fornicationis cauſa, facit eam mæœchari,& qui dimiſſam duxerit, adulterat. Et rurſus: Quod Deus coniunxit, homo non ſeparet. Et ſequutus Magiſtrũ ſuum Paulus: His, inquit, qui Matrimonio iuncti ſunt, præcipio, non ego, ſed Domi nus: vxorem à viro non diſcedere: quòd ſi diſceſſerit, manere innuptam, aut᷑ viro ſuo reconciliari. Qux& Chriſti& Apoſtoli verba, non alio ſenſu acceperunt, Ambroſius, Hieronym us, Auguſtinus, & ante eos Origenes& Chryſoſtomus, ac qui ſectator ipſius eſt 1 heophilactus, aliiq; ſan- cti Doctores, quàm quòd per ea ſignificari exiſtimarent tanti Sacramenti rem eſſe fodus illud initum nuptiale, vt nec ipſa ſeparatione irritum fiat: quãdoquidem viuente Viro, à quo relicta eſt, mœchatur ſi alteri nupſerit. Neq; diſpar eſt cauſa viri, quem non oportet eſſe me- liore conditione, quam ſit mulier. Magna itaq; eſt firmitas vinculi coniugalis, quam non deſignat modoò, verùmm etiam effi- cit accedẽte verbo, viſibilis illa quæ fit per Sacerdotem, copulatio. Confertur enim per illam donum perſeuerantiæ peculiare, modò quis animum preębeat capacem,& eo quo debet affe- ctu ad ſacramentum hoc accedat. Qui qui qualis eſſe debeat, docet nos oratio Saræ filiæ Ra- guẽlis, quæ Matrimonium ſuſceptura, ſic orauit: Tu ſcis, Domine, quia nunquam concupiui virum,& mundam ſeruaui animam meam ab omni concubitu. Nunquam cum ludentibus miſcui me, neq; cum his qui in leuitate ambulant me participem præbui. Virum autem cum timore tuo non cum libidine mea conſenſi ſuſcipere. Contracturus Matrimonium cõcipere debet animo, quantum ſit hoc Sacramentũ, nempè quòd Deo auctore copularur, neq; aliter affectus eſſe, quam ſi præſentem Deum videat, vxorem ſibi copulantem. Miniſterium enim Sacerdoris eſt, Deus autem eſt, qui nexu quodam inſolubili coniungit, iuxta illud quod di- ctum eſt: Quod Deus coniunxit, homo non ſeparet. Deber eriam animo ſecum reputare, quanta ſit ſigni maieſtas quod ſimilitudinẽ refert coniunctionis Chriſti ſponſi cum Eccleſia ſua ſponſa. Hoc affectu qui acceſſerit, dubitare non debet, quin gratiæ, quæ confertur in hoc Sacramento, ſit particeps fururus. Qui verò prophano affectu Sacramentũ hoc percipiunt, rantũ abſunt à gratia percipienda, vt iram etià ſibi theſauriſent in die iræ. Neq; enim aliis ex cauſis contrahendũ eſt matrimonium, quàm propter ſanctam ſocietatè, religioſæ poſteritatis amorem, ac fornicationis odium ac deteſtationẽ: vt dicere posſit vxorem ducturus cum ſan- cto Tobia: Domine, tu ſcis, quia non luxuriæ cauſa accipio ſororem meam coniugem, ſed ſola poſteritatis dilectione, in qua benedicatur nomẽé tuum in ſecula ſeculorum, amen. Nam ſi qui coniugium ita ſuſcipiunt, vt Deum à ſe& à ſua mente excludant„RX ſuxæ libidini ita vacent, ſicut equus& mulus, quibus non eſt intellectus, habet poteſtatem demonium ſuper eos, ac formidare debent, ne idem illis eueniat, quod ſeptem illis viris, qui cum luxuriæ cau- ſa Saram vxorem ducere voluiſſent, ordine omnes prima ſtatim nocte propter incontinen- tiam ſuam à dæmonio ſunt ſuffocati. Libet hic adſcribere ſancti Pontificis& Martyris Euariſti verba, de eo, quo ritu legitimũ Matrimoniũ contrahi oporteat. Legitimũ, inquit, vt à Patribus accepimus,& ſanctis Apo- ſtolis, eorumꝗ́; ſucceſſoribus, non eſt Marrimoniũ niſi ab his qui ſuper ipſfam fœminã do- minationẽ habere vidẽtur,& à quibus cuſtoditur, vxor petatur,& à parétibus propinquio- ribus ſponſetur,& legibus dotetur,& ſuo tempore ſacerdotaliter, vt mos eſt cum precibus & oblationibus à Sacerdote benedicatur,& à paranymphis, vt conſuetudo docet, cuſtodita & ſociataà proximis, tempore cõgruo, petita legibus detur,& ſolẽniter accipiatur,& biduo Vel triduo orationibus vacẽt,& caſtitaté cuſtodiant, vt bonæ ſoboles generétur,& Domino ſuis in actibus placeãt. Taliter enim placebũt,& filios nõ ſpurios, ſed ſegitimos atq; hæredi- tabiles generabũt. Et paulò pôͤſt: Aliter Pręſumpta, nõ cõiugia, ſed adulteria, aut cõtubernia, aut ſtupra vel fornicationes porius quam jegitima cõôiugia eſſe dicit: niſi propria volũtas ſuf- fragata fuerit,& vota ſuccurrerint legitima. Quam Euariſti ſententiam Tertullianus quoq; ſecutus videtur, cùm ait: Occultę cõiunctiones, id eſt, non prius apud Eccleſiã profeſſe, iuxta mœchià& fornicationẽ iudicari periclitantur. Hoc fuit vtriuſq; de Clandeſtinis iudicium. De legitimis verò, ſcribens ad vxorem: Vnde ſufficiam, inquit, ad enarrandam fœlicitatem eius Matrimonij, quod Eccleſia cõciliat,& cõfirmat oblatio,& obſignatũ Angeli renunciâr, pater ratũ habet. Oblationis nomine ſacrum intelligit, quam vulgò Miſſam vocant. Ad hanc ſponſus& ſponſa conueniebant, ibi per Eccleſiam, hoc eſt, per Sacerdotem Eccleſi ſtrum conciliabatur Matrimonium,& obſignabatur oblatione facta. Frequens eſt autem apud Tertullianum obſignandi verbum, quoties de Sacramentis agit. Videtur autem vter- que tam Euariſtus, quaàm Teertullianus miniſterium Sacerdotis in hoc Sacramento requi- rere. Nec diuerſum ab illis Ambroſius quoque ſentire videtur, cum oportere dicit coniu- gium velamine& benedictione Sacerdotali ſanctificari. Idem v vbi de nuptiis Iſaac& Rebeccx tractat. Vt non temerè dixiſſe videatur vir pius& doctus 1. Corint5. 74 1. T.7N.„. Matt 5. 19. 1. Corinth. y. Anrb. in t. Cov. 7.& ſib. 8. in CLucam. Hier ad quæſt. Anꝛandi pres,: teri& in epita- phio Fabiolæ. Aug de conit: gali cap.7. Orig. in Matib. por.. Chryſ. bom. 17. in cap.⸗. Matifr. 106½. 3. Matrimonium ſuſcipientes quoꝛnodo affe: ſtos eſe oportets Matth. 18. Ronz. 2. (auſæ contrahen di matrimonii. Tobiæ 8. Tobi 6. Matrimonium ſolum libid. g'a- uia ſuſcipientib us donnatur da: monium. Hſalm. z1. Epiſt.i. Matrin oniuns ſegitmm quo: — 4. mdo cõtrabicur. Tobiæ s. Tert. libde pu: dieitia. Libro 2. Oblatio pro miſ- x mini- M*ouiiur. Ambr. epiſt s. Cury. Hom. 9. ult etiam Chryſoſtomus, is Ceneſ. Gerſon paut. z. Q.3 Gusliel. ca. 3. qusſt. 10. Cap. 56. Benedictio nu- ptialts an ſis nereſſaria. In 4 ſen. diſ,34. Venus. Libr. i. cap. 7. Lactant. Lib. i cap. 19. Lutheri& Ba- ceri conſilium. Foe. li. 4. ca.z1. Valeneinians fattum. Vouere pium,& preſtare ue: ceſſariuns. ſalm./5. Deuteron. 23. Cœlibatus vos tum pium. Malth. 12. E/d. 56. 3. Corinth. 7. 1. Tmroth. 7. In libro de viris Apoſtolicis. Continentiam e Caſtitatem ſeruari poſſe. Eceleſ.ʒ. Lutheri im-⸗ pudeniia. DdE IM PEDIMENTIS Guilielmus Pariſien. Epiſcopus propoſita queſtione: Vtrũ ſacramentũ veri nominis,&e 2 ra⸗ mentalis virtutis matrimoniũ ſit, ſi præter nuptialem benedictionẽ&orationé, quando ha- beri poreſt, contrahatur: Reſpondit, verum: certum eſt, quia& ſacrum fignum eſt,& ſacis ſiue ſanctificans virtute eſſentiali ſiue contrarietatis,& forſitan meritò dummodò no cialis benedictio non contemnatur, ſed virtutem ſacramentalem omnino non habet, nec veri no- minis eſt ſacramentum, niſi ſicut diximus. De lmpedimentis Matrimonij. 1 16 1 CAPVTIT LVI. Vnt quædam de eſſentia Matrimonij, ſunt alia quæ ſicut in cæteris ſacramentis, ita& in hoc magis ad ſolenniratem quandam pertinent. Qox ſunt poſterioris generis, contra- hendum quidem impediunt Matrimonium, ſed non dirimunt contraccum: Quæ verò prioris, non ſolũ impediunt contrahendũ, verumetiam dirimunt contractũ: De vtriſq;, quò facilius memoriæ cõmendari poſſent, hos verſiculos, ante aliquot ſecula cõſcriptos legimus: Eccleſiæ uetitum, nec non tempus feriatum impedtant fieri, permittunt iuncta teneri. Error, conditio, uotum, cognatio, crimen, Cultus diſparitas, uis, ordo, ligamen, honeſtas, Si ſis affinis, ſi fortè coire nequibis: Hæc ſocianda uetant connubia, facta retractant. Nobis de duobus tantùm dicere nunc eſt propoſitum, de quibus hoc tempore contro- uerti maximè videmus, de voto& de ordine. Venerem noræ fuiſſe incontinentiæ fœminam, adeò, peruulgatum eſt apud omnes, vt in- de nomen etiam traxerit omnis obſcœnitas& libido. Hæe prima fuiſſe dicitur in Cypro au- ctor mulieribus, vt vulgo quæſtum corpore facerent. Quoòd idedò ſcribit eam imperaſſe La- ctantius Firmianus, ne ſola præter alias mulieres impudica,& virorum appetens videretur, quam tamen inter numina ſua gentes retulerunt. Huius exemplo duo Martini, quo& ipſi poſſent inter hæreticorum numina referri, numinis huius deſtro perciti, violato iureiurando quod pręſtiterunt, vt inceſtam libidinem ſua explerent, non quibuſuis mulieribus, verum eiuſdem, cuius& ipſi fuerant ordinis, hoc eſt, Nonnis: ſiue quis Sanctimoniales appellare malit, quaſi Matrimonio cõiuncti auctores fuerunt omnibus, qui corpora ſua Domino con-⸗ ſecraſſent,& perperuam profesſi continentiam, ſe voro caſtitatis obſtrinxiſſent, quo& ipſi contra iuriſiurandi ſui religionem perfractis pudoris repagulis, ac ruptis pudicitiæ dlauſtris, eadem ſe nefaria turpitudine contaminarent. Quamais autem non par crinien, non omninò tamè disſimilis cauſa fuiſſe videtur Imperatoris Valentiniani: qui cùm altaram vxorẽ duxiſſet priore fuperſtite, nec repudiata, quo leuius videri poſſet facinus à ſe patratũ, ſi plures eiuſdẽ culpæ affines facti eſſent, legè tuliſſe, ac eã promulgari pasſim iusſiſſe legitur, per quã cuiuis ſimul duas vxores habere liceret. Martinorum itaq; ſacrilega audacia factum eſt, vt in dubiũ illud reuocari cœptum ſit, liceat ne voto ſe caſtitatis obſtringere, aut ſi quis obſtrinxiſſet ſe, Matrimoniũ nihilominus contrahere. Quamuis autem nemini, qui catholi- cæ fidei eſt, dubium ſit, quin& licitũ ſit vouere caititatem aut continentiam,& quod ſemel quis vouerit, id ab eo preſtari oporteat, quò tamen magis id perſuaſum eſſe queat etiam his, qui vacillare non nihil videntur, paucis de eo diſſerendum eſſe putauimus. Quòd& vouere pium,& quod voueris, præſtare neceſſarium ſit apertiora ſunt ſeripturæ teſtimonia, quàm vr negari posſit. Sic enim per Prophetam Deus loquitur. Vouete& red- dite Domino Deo veſtro. Et iterum: Cùm votum voueris Domino Deo tuo, non tardabis reddere. Quòd autem cœlibarus votũ, pium Deoq; gratum ſit, vel ex eo cuiuis perſpicnun eſſe poteſt, quod& à Chriſto laudantur Eunuchi, qui ſe propter Dei regnum caſtrauerunt. Et apud Fſaiam ſempiternum ſe illis daturum nomen Deus promiſit, quod non peribit. Et de virginibus conſilium dat Paulus: qui ſimul iudicat ad Timotheum ſeribens, quod qusę vi⸗ duæ ex Eccleſiæ ſtipe alebantur, voto ſe perpetuæ continentiæ obſtringebãt. Et Philo teſta- tur(quanquam Iudæus) qui fuit Apoſtolorũ æqualis, fuiſſe tum inter Chriſtianos, qui ſiram Deo caſtitatẽ deſponderent. Quamobrẽ quod aſſerunt caſtitatis hoſtes& cõtinentie, votum cœlibatus fieri contra mãdatum Dei, tam apertè vanum eſt, vt refellere neceſſe non ſit. Nul- lum enim Dei mandatum proferre poſſunt, de non vouendo continentiam, quam Deo gra- tam& acceptam eſſe, tot locis non obſcurè ſcriptura teſtarur. Sed hic illi aliam æquè friuolam rationem adferunt, qua votum cœlibatus parum eſſe pium demonſtrent. Diſplicere, aiunt, Deo infidelem& ſtultam promisfionem: eſſe autem infidelem& ſtultam promisſionem, vouere quod pra ſtare non posſis: cuius generis eſſe volunt continentian: De qua non dubitauit alter ex eis dicere, æquè non eſſe arbitrij ſui, vt ſeà fœminæ commixtione ſeruaret, quam nõ ſit arbitrij ſui, mas ſit an fœmina. Adeò ni- nil puduit impudens iſtud os, orbi toti ſuam incontinentiam teſtatam facere. Quis autem non videt, ſi nihil vouẽdum ſit, quod à nobis tanquam à nobis præſtari non posſit omnem iam im ſü Empl car unkt 9ℳ erat gp Lh kranne- i föümun b Kllim herne llam V dert cla Ian cnnis ceeur exudoſi conm blandle ple anush hite us mult cmit Heclagh mor liceret ſimo in Dom von prolcete des ſauebi m prem nol wuſß continere Näb iqwdän ſ anehg cn kro. Cuu nm mäa hune ſurpeme bm campoit 0n) Jiabbiſer h oc mon e antidif la dam wotiner weonm 1oig dem inf m ſuch E Nturam maglg, deatem 4 fer eatr 43 n. ex„ G tuls Kn der unta drau 1 dm man dddn tel a a con pug an es ni itu iyproau am Frrallele ppet: Liceten, lart eo Krü ola E. eiuramh mul In s zern mor A appela Eſua dünoca- rin 22„Guol ac I ouclele in 2 ciind- 1.Ol Altarn acin S. epetrii bmſt ze egte 944 darfaetn ring 2 ut Cl emi eicatdl am, oifen ſe qs. wetandi 5* tior as ceiipein tur.1 xte& te Otu Artardadb cui erſpicuun „nuſe Srabetan gt werbbit. lbel 20d qub bät Dhilotelh riſiſtg, quilem cöt== ie zon cel! ſi. N m, 4= Deo gr lib an'Atun d elle aulen u= enerbch n bitri de Adeo l- uis auten — jan MATRIMONII. 54 iam vouendi rationem prorſus eſſe ſublatam? Nam non modò facere„Vérum ne ebgitare quidem aliquid ex nobis tanquam ex nobis, idonei ſumus, vt rectè in altero Concilio Arau- ſicano ante mille& centum annos habito ſcriptum ſit: Nemo quicquam Domino rectè vo- uerit, niſi ab ipſo acceperit, ſicut legitur: Quæ de manu tua accepimus, damus tibi. Quod ſi quia periculum eſt in vouendo, vouendum non eſt, ergo nemo militet, inquit Ambroſius, ne aliquando vincatur, nec pedis vtatur obſequio, qui gradiendi periculum reformidat, nec oculi intendat officio qui concupiſcentiæ timet lapſum. Locum illum ex Pſalmis enarrans Auguſtinus, Vouete& reddite: monet vt quiſq; quod poteſt voueat,& reddat. Non ſitis, in- quit, pigri ad vouendum, non enim viribus veſtris implebitis: deficietis, ſi de vobis præſii- metis, ſi autem de illo cui vouetis, vouete ſecuri, reddetis. Quo in loco cum de aliis votis, tum de voto caſtitatis& continentiæ, tanquam pio, Deoq; grato copioſe diſſerit. Quod etiã ad Pollentiũ ſcribens inter ea numerat, quæ rectisſimè vouentur. Ac inter cætera: Non eos, inquit, terreat ſarcina continentiæ. Leuis erit ſi Chriſti erit. Chriſti erit, ſi fides aderit, quæ ĩmpetrat à iubente, quod iuſſerit. Non eos fran gat quòd videtur eorum continentia necesſi- tatis eſſe, non volũtatis, quia& illi qui eam voluntatè delegerunt, fecerunt eam eſſe necesſi- tatis, quoniam vani ſine damnatione ab ea deuiare non poſſunt,& qui in eam necesſitatem contruſi ſunt, faciunt eam eſſe voluntatis, ſi non de ſeipſis, ſed de illo, a quo eſt bonum om- ne confidunt. Qui etiam in confesſionum libris ad Deum orationem conuertens, ait: Tota ſpes mea in magna valdè miſeratione tua: Da quod iubes,& iube quod vis. Imperas nobis continentiam. Et cùm ſcirem, ait quidam, quia nemo poteſt eſſe continens niſi Deus det,& hoc ipſum erat ſapientiæ ſcire cuius eſſet hoc donum, adij Dominum& deprecatus ſum il- lum. Conſtat autem Auguſtinum, priuſquàm eſſet baptizatus parum fuiſſe continentem. Et eſt illud verisſimum quod ſcripfit Hieronymus: Quod ſemel expertis voluptatibus abſtine- re multò difficillimũ eſt. Quam etiam ob cauſam Tertullianus viduam aliquid operoſius ha- bere dicit, quam virginem. Quia facile eſt non appetere quod neſcias,& auerſari, quod deſi- deraueris nunquam. Glorioſior continentia, quæ ius ſuum ſentit, quæ quid viderit, nouit. Itaq; grauem carnis luctam ſuſtinuit Auguſtinus, cum illi continentiam vouere volenti di- ceret:conſuetudo violenta, purasne fine fœminis viuere poteris? Contrà verò caſta dignitas continentiæ blandiens vt ad ſe veniret inuitabat„R& ad ſuſcipiendum,& ad amplectendum ipſum pias manus plenas gregibus bonorum exemplorum extendens. Ibi tot pueri& puel- le, ibi iuuentus multa& omnis ætas,& graues viduæ,& virgines, anus,& in omnibus ipſa continentia nequaquam ſterilis, ſed fœcũda mater filiorum. Et irridebat me irriſione exhor- tatoria, quaſi diceret: Tu non poteris quod iſti& iſtæ. An verò iſti& iſta in ſemetipſis poſ- ſunt, ac non in Domino Deo ſuo? Dominus Deus eorum me dedit eis. Quid in te ſtas? S& non ſtas? Proiice te in eum, noli metuere, non ſè ſubtrahet vt cadas. Proiice te ſecurus, ex- cipiet te,& ſaluabit te. Quamobrem non modò non imposſibilè, verumetiam facilè, iucundum, ſuauè nobis fu- turum eſt continere, illo adiuuante, qui dixit: lugum meum ſuaue eſt,& onus meum leue. Verum eſt quod dixit Comicus: Nihil eſt tam facilè, quin diſficilè fiat, ſi inuitus facias. Sed X illud verum eſt, quod à Ioanne Chryſoſtomo ſcriptũ eſt: Nihil eſt quod non ſuperet amor cum deſiderio. Quamobrem& Petrus Chryſologus: Fortẽ, inquit, te faciat vis amoris, quia nihil durum, nihil amarum, nihil graue, nihil lethale computat verus amor. Quod ferrũ, quæ vulnera, quæ pœna, quæ mortes amorem præualent ſeparare perfectum? Amor inpenetrabi- lis eſt lorica, reſpuit jacula, gladios excutit, periculis inſultat, mortem ridet: ſi amor eſt, vincit omnia. Sicubi vera eſt fides, non illa ſola, quæ triginta his annis prædicari cœpta eſt, quam Iacobus vocat mortuam: ſed illa de qua dicit Paulus, quæ per charitatem operatur, nihil cre- denti& amanti difficile, atq; adeo nihil non erit cũ primis leue& ſuaue. Qui Pythia cantat, ſcripfit quidam, Abſtinuit Venere& Baccho. Deinde verò, qui ferarum capiendarum deſide- rio tenentur, eorum quanta ſepè ſit abſtinentia, vel Hyppoliti docemur exemplo. Poſteà ve- rò, quam iidem in frigore& æſtu perferendo patientes ſunt, quæ non adeunt vitæ periculae Ab equis, à fosſis, à præcipitiis, à fuminibus, à feris, quibus aliquando temerè ſeſe commit- tentes, immaturam quandoq; mortem obeunt, nullam tamen ex eo ſentiũt moleſtiam, quin magis voluptatem maximam. Quem verò faciendæ rei tenet ſtudium, dum Impiger extremos currit mercator ad Indos, Per mare pauperiem fugiens, per ſaxa, per ignes. Nonne& illius videre ſæpè licet abſtinentiam ſingularemè? qui plurimis prætereà vitam ſua exponit periculis& moleſtiis. Si tantùm poteſt amor& deſiderium ferarũ capiendarum, ſi tantum poteſt amor& deſi- derium pecuniæ cumulandæ, quam tamen relinquat homo neceſſe eſt, cùm ex hac vita mi- grauerit, ſicut ſeriptum eſt: Dormierunt ſomnũ ſuum,& nihil inueneruntviri diuitiarum in manibus ſuis: non multò poterit amplius amor& deſideriũ illius, qui vita noſtra eſt,& qui- dẽ vita ſine fine beata. Itaq; verè dictũ eſt ab Auguſtino. Nihil eſt tam durum atq; ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum ſe anima rapit in Deum, ſuper omnem carnifi- .4 einam 1. Corin,. 3. Cap. 11. Is Pdr. 19. Amlroſ. de viduis. ſalm.⸗5. Aug lib. t. cæ. 24. de adulterinis coniugiis. Mattb. It. Iaco. 1. Lil. i. eap. 18. Japien. 8. Tertullia. ad YXorem. Confeſ.la. 8. c.. Chr)yſchom. 64. ad pebulum An- tiochenum. Jerm. 40. Amanti nihil difficile. Iacobi. 2* Galqat.. UVenatoran. mercalb rur ad ſtinentia. Pſalm.75. De moribus ec⸗ ele. cathol. lib. i. cap. 22. D E 1 MPERDIMENTIS Cap.õc. . 2** 5 2 2.„ 2„ 21 4 cinam, libera& admiranda volitabit pennis pulcherrimis& Deeageeignie, quibus ad Dei 4 5* 2 6. 3 1 Niſi verò amatores auri, amatores laudis, amatores fœmi- Aurdrar Vir. complexum amor caſtus innitur. N. ſinat eſſe fortiores, cum ille non amor, ſed congruentius cu- 45 Scrs 1 S 31 apparet quantus ſit impecus animi ad ea, quæ diliguntur indeflexo curſu per immania quæque tendentis, argumentoque nobis eſt, quam ſint omnia perferenda, ne deſeramus Deum, ſi tanta illi vt deſerant, perferunt. H ac de re plu⸗ 1e Tnsa Bum.:8. 1a perquam eleganter& appoſitè ſcribit Chryſoſtomus quoque. Huius igitur amoris ... 2. 1 1 1: Tnan.14. Dei igne inflammati ſancti Apoſtoli& martyres, non ab Wori eanMen tan räm abſti- colloſf.z. nuerunt, verumeriam cum cæſi eſſent, ibant gaudentes à conſpectu concilij, quia digni poſtolonum et habiti ſunt pro nomine Ieſu contumeliam pati. Quibus Vſque eo durum non fuit, aut, art)rum ab- quod iſti volunt, imposſibile, ſuaue iugum Chriſti in continendo, vt non modò carnis con⸗ narum, amatoribus ſiiis Deus piditas vel libido nominetur. In qua tame: fädrn cupiſcentias frenarent; verumetiam VItrò pro Chriſto mori expeterent. Sic Andreas cum Maich-it. crucem fibi paratam eſſe conſpicatus exclamaſſe legitur: O bona crux deſiderata,& iam concupiſcenti animo præparata, ſecurus& gaudens venio ad te, ita& tu exultans ſuſci- pe me, diſcipulum eius qui pedendit in te. Sic Laurentius vltrò Sixto commori cupiens: Quò progrederis, inquit, ſine filio pater 2 quò ſacerdos ſine miniſtro properas? cumque ex- trinſecus arderet beatus Martyr in craticula pofitus tyranui ſæuientis incendiis, maior eum intrinſecus Chriſti amoris flamma torrebat:& quamuis Rex improbus ligna ſubiiceret, ac grauioribus incendiis cruciaret, tamen ſanctus Laurentius has flammas fidei calore non 4 Coni ſenſit,& dum Chriſti præcepta cogitat, frigidum eſt ei omne quod patitur. Sie Paulus Rom.⁊. cùm quinquies quadragenas à ludæis accepiſſet, ter virgis cæſus, ſemel lapidatus eſſet: Quis ergo nos, inquit, ſeparabit à charitate Chriſti 2 tribulatio, an anguſtia ‚an fames, an nuditas, an periculum, an perſecutio, an gladius. Sicut ſcriptum eſt, quia propter te mortificamur pſalm 43. tota die, æſtimati ſumus ſicut oues occiſionis: Sed in his omnibus ſuperamus propter eum, qui dilexit nos. Certus ſum enim, quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque prin- cipatus, neque virtutes, neque inſtantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, ne- que profundum, neque creatura alia poterit nos ſeparare a charitate Dei, quæ eſt in Chriſto leſu Domino noſtro. Dluptatem, qux Hic mihi reſpondeant iſti delicati martyres, qui ſiue animi, ſiue corporis aliquo morbo mortem vince- jaborent, nullum ſciunt aliud remedium, præter fœmineas carnes, aut quadrupedũ& vola- re facilius. tilium: vtrum ſit difficilius, vtrum ab homine præſtari minus queat, carnis vt ſtimulis reſi- ſtat, an imminentis mortis terrorem ſuperet, ac illos cruciatus non difficulter ferat, quos tot millia ſanctorum martyrum, etiam ex fragili feemineo ſexu tanta animorum alacritate legi- mus pertuliſſe? Certè ceſſare ſtimulos carnis fateamur neceſſe eſt, vbi vel metus tantum gtra- cyriius vinit uioris alicuius periculi impendet: adeò motus huius eſt& impulſio vehementior. Et tamen vne portuerunt illi, quæ ſunt multò grauiora, potuerunt non ſolum viri, verumeriam fœminæ& Phabp.:. ſexus& ætatis tenerioris: potuerunt autem in illo, qui confortat omnes in ſe ſperantes, Chri ſto. Qui cùm viuat in nobis, cum operetur in nobis& velle& perfyicere, quid eſt quod illo faciente, vt faciamus, facere non posſimus? Ipſe enim eſt qui in pugna noſtracongreditur. Chpyion,⸗ Conſidera, inquit Chryſoſtomus, præſente Deo te cum hoſte pugnare: fauet ille vt vincas. ſeraude mart. fauet vt obtineas, ac paulò pôſt: In tua pugna Dominus congreditur, Dominus dimicat, Exod.14. Dominus præliatur,& victoria tibi adſcribitur: certamen tuum, Dei certamen eſt: prælium tuum, Chriſti prælium eſt, Quid trepidas? Quid formidas? quaſi tua virtute deuincas. Prehende arma, procede in bellum, fortiter dimica, vt dimicanti adſit ille qui vinci non po- teſt. Noſtra victoria& corona victoriæ, inquit Hieronymus, illius protectione& clypeo Ham. 3z de ven Paratur. Quem ſequutus Auguſtinus: Non enim, inquit, non habes vnde pugnes, Deus bis Donuni. tuus in te eſt, ſpiritus bonus datus eſt tibi: ſpiritus Dei eſt, qui pugnat in te, aduerſus te, ad- Lac.n. uerſus illud quod eſt in te, contra te. Et eius æqualis Heſichius Presbyter. Confidat, inquit, anima in Chriſtum,& eum inuocet,& nullatenus extimeſcat. Non enim ſola dimicat, ſed ab Ieſu Chriſto Rege tremédo adiuta. Hoc eſt quod de Antonio ſcribit Athanaſius: Adiuuabat ſeruum ſuum Dominus, qui noſtri gratia carnem ſuſcipiens, victoriam corpori contra dia- bolum largitus eſt, vt ſingulis ita certantibus, apoſtolicum liceret proferre ſermonem: Non In vita eitts. 1. Cor.ns. ego autẽ, ſed gratia Dei mecũ. Hanc igitur cum habeamus quæ= adiuuet infirmitatem noſtrã, Eaie confidenter dicat quilibet homo Chriſtianus, claraque voce pronunciet: Omnia poſſum in eo, qui me confortat. Continentiam iubes Chriſte?da quod iubes,& iube quod vis. Iubes vt non modò carnis, verumetiam oculorum concupiſcentiã ſuperemè da quod iubes,& iube Matih.5. quod vis. Iubes vt à faſtu quoque me contineam? da quod iubes,& iube quod vis. Iu- bes vt cruciatus pro tuo nomine perferam, vt vitam etiam cum ſanguine profundam? da quod iubes,& iube quod vis: Pone me iuxta te,& cuiuſuis manus pugnet contra me. Tob. 17.. Pſalm. 26. Si conſiſtant aduerſum me caſtra, non timebit cor meum. Si exurgat aduerſum me prælium, 1/* ⸗—...———=„ Sphe. in hoc ego ſperabo. Omnia poſſum in te, qui confortas me. Sic dicat, ſic faciat ſtrenuus Chri Ephe. 6 ſti miles: neque cùm in acie fuerit contra hoſtem collocatus, ſimul vt leuis aliqua impresſio facta fuerit, abiecto fidei ſcuto, ſtatim fugiat,& clamet: Non poſſum, nõ habeo Dei donum. Ambro- umar au m!- Ku Mcont el Pfadl J0e edol- norh Wsom gan zadeu dont dem 1 los 5 oteſtl Men ſfecbun kni em lö pnw meli Oou perent unme uorote iem Kenecu du- reif Ta du Roni rem blonnn ant unnpol mme müteſer tact dune ulig. kdene dem Alop nl um ten Imghe fEtfc nebi Grerj uhm topten lm Nobs dll de deic ro⸗ nesh r iiſ bn puim ns ſ Fü 40 2ou, tdſe U ſur tin fon, Nahp M Ghn 7 ch P 8 lgn A licere ash= te atltur e2 Daul pican—₰.GW fame en udta ter te t cicnnu ams Perem angeli= epie nequs t Zdo dux 4 e poris à en moth uadrug 2 it or⸗ rnis vr ailsri- ulter fe uoztt drum a Krelg metus am gh ementi— dann umetial Jinri in ſeſg 2. n e, cuid 20wdi anoſtra cedtt e:fauet 2 rine Dom t sümiet erame vralm a virtut 2*ducss ille quiſ rnohpe rotecti 1'hfe vndeg1, 3 in tea SSte ter. CG* T ch im ſola euſli thanaſi euua m corp!? tadi erre ſerſ e n:Nh MATKRIMONII. 31 Ambroſius lapſam virginem alloquens. Dictura es, inquit, forſitan. Non potui ſuſtinere, quia cap.4. carnem fragilem circumferebam. Reſpondebit tibi Beata Thecla cum ſuis innumerabilibus ſociis. Et nos eadem carne amictæ fuimus, non tamen plenum propoſitum caſtitatis no- ſtræ, aut fragilitas carnis potuit militare, aut ſeuitia tyrannorum per varia tormenta potuit deiicere. Mulier quædam tilium in prælium euntem, dato illi clypeo, ſic adhortata legitur: Fi- e, li, aut hunc, aut ſuper hunc, Laconica breuitate filium inſtruens, ita rem in bello gerendam, oh de2ude vt aut victor clypeum referret, aut mortuus in eo domum reportaretur. Hoc ſibi quoq; Chri ſti miles, contra carnem, contra mundum, contra diabolum prælium initurus, dictum exiſti- mare debet, vt aut cum fidei ſcuro vincat hoſtes, aut in fide moriatur intrepidus: neq; dicat, Marc.⸗. non poſſum, ſed Chriſto dicenti credat, omnia posſibilia ſunt credenti:& iterum atq; iterum repetendo dicat cum Paulo, claraq́; voce pronunciet, omnia poſſum in eo, qui me confortat. Fhil4. Neq; diſpiciat in qua re confortetur à Deo, qua non: impium eſt hoc de Deo cogitare, quod aut nolit is, qui fons eſt totius bonitatis& liberalitatis, omnes in omnibus æquè confortare, aut nõ posſit, quem omnipotentẽè in fidei noſtræ ſymbolo profitemur. Omnibus ad omnia ſemper præſtò adeſt gratia Dei Saluatoris noſtri, qui dat donum caſtitatis coniugibus, qui i. cor.-. cõfortat eos, vt quo ſe ſacramento inuicẽ obſtrinxerunt, id inuiolatum obſeruét, etiamſi vel per abſentiam, vel per aduerſam valetudinem alter alterius corporis poteſtatem habere non posſit: idem& cœlibatum profesſis continentiæ donum dat,& aduerſus carnem pugnantes confortat, modò poſtulent ab eo, qui dat omnibus afflluenter: poſtulent autem in fide nihil hæſitantes. Quod ſi non impetrant, non Deo culpam asſignent, quaſi vel noluerit is, vel non Iacob. i. potuerit, cùm& velit omnia noſtra cauſa,& posſit omnia, ſed ſe potius, non eam fidem ad poſtulandum attuliſſe putent, quæ potuerit impetrare. Paulus cum hanc materiam tractaret, noluit dicere: Qui non poſſunt continere, nubant,. cor.7. ſed qui non continent: idꝗ́ Chriſti exemplo, qui& ipſe non dixit: non omnes poſſunt ca- pere: ne quis fati rem eſſe putaret, ſicut Origenem ſecuti, Hieronymus& Chryſoſtomus an- Serihate, notarunt: Sed non omnes capiunt verbum hoc. Poſſumus enim in eo qui nos confortat, ſed i ate. 12 non volumus omnes: non adhibemus illud ſtudium quod oportet, non accedimus ea fide Hie.l. in Mat. qua oportet, ad eum precandum, cuius hoc miſericordia poſſumus. Non enim ſumus ſub lege Sre, eneh. bonum quidem iubente, nõ tamen dante, ſed ſumus ſub gratia, quę id quod lex iubet faciés vng de conti. nos amare, poteſt liberis imperare. Cregorius Nazianzenus explicans illum locum, Non om uentia cap.3. nes capiunt verbum hoc, ſed quibus datum eſt. Cùm audis, inquit, quibus datum eſt, adde, ea athn 2. latum quidem his qui volunt,& qui aſſentiuntur. Quem præceptorem ſuum ſecutus Hiero Wathet,. nymus, datum eſt, inquit, his qui petierunt, qui voluerunt, qui vt acciperent, laborauerunt. Omni enim petenti dabitur,& quærens inueniet,& pulſanti aperietur. Omni, inquit, peten- Matsb.r. ti non coniugato tantùm, ſed& cœlibi cuiuſcunq; ſexus, cuiuſcunq; ſit ordinis, omni peten ti dabitur. Ac ne quis putaret hoc aut illud petenti datum iri, dicit alio loco: Quodcunq; vo- lueritis, petetis,& fiet vobis, Quodcunq; petieritis patrem in nomine meo, dabit vobis. Om nia quæcunq; orantes petitis, credite quia accipietis,& euenient vobis: nihil prorſus exclu- dendo, cùm omnia quæ habemus dona ſint illius, neq; boni quicquam niſi dono illius habe- re posſimus. Ioannes Chryſoſtomus, Non dixit, ſi quadam libidinis vi cogaãtur, ſi tranſuerſe Mare.. agarur, ſi non poſſunt. Nihil omninò poſuit eiuſimodi, quod aut vim allatà oſtendat, aut ve- De vnSatare nia dignum ſit. Verum quid is, inquit: Si verò ſe non continent, nubant: quod eorum volun- eae. tati tribuendum eſt, qui propter pigritiam nolunt elaborare. Demonſtrat enim, ipſos rei fa- cultatem habentes, ob id minus eam perficere, quod laborem defugiunt. Et in eodem fibro cap 45. non ita multo poſt. Ex illis Pauli verbis, Volo vos ſine ſollicitudine eſſe, docet virginitatem Pudicitia eoniua nonex earum rerum habere numero quas adipiſci non poſſumus, ſed ex illis eſſe quæ ma- galis Hes qoni ximam habẽt facultatem, cum in coniugio multis partibus, plures ineſſe doceat difficulrates tanquã ſi diceret, inquit, Grauis tibi videtur Virginitatis cultus,& laborioſus. Ego verò vir- ginitatem propterea colendam cenſeo, quòd tantum ea facultatẽ habet, vt multominus quã coniugium nobis negotium exhibeat. Quod pluribus poſtea proſequitur. Etiam pudicitiam coniugalem Dei donum eſſe beatisſimus Paulus oſtendit, vbi de hac re loquens, ait: Vo- lo autem omnes homines eſſe ſicut meipſium, ſed vnuſquiſque proprium donum habet ex Deo, alius quidé ſic, alius verò ſic. Ecce& hoc, inquit, Auguſtinus, donum eſſe dixit à Deo, ude nuptui & ſi inferius quàm illa continentia, in qua volebat omnes eſſe ſicut ſeipſum, tamen donum à 2 weter ſeress Deo. Vnde intelligimus, cùm hæc præcipiuntur vt fiant, nihil aliud oſtendi, quàm ineſſe no- gid- Sep vene bis oportere ad hæc accipienda& habenda, etiam propriam voluntatem. Non ſolùm carnis HIeuerantiæ ca. 14. deſideria frænare, ſed oculorum etiam concupiſcentiam domare, faſtum quoq; calcare:deniq; à quocunque alio crimine abſtinere Dei donum eſt. Quid ergoènon poſſe me dicam, quia non eſt mihi datum? Non ergo penes me culpa erit, ſed penes Deum, qui mihi donum hoc non eſt impartiri dignatus. Huc tandem impietaris prolapſi ſunt iſti, vt Deum malorum auctorem, quin etiam impulſorem facere non dubirét: dum nihilo plus in nobis libertatis eſſe aſſerunt, quam in ſtipite vel in trũco: Quorum etiam hæc eſt blaſphema vox: Non minus proprium opus eſſe Dei Iudæ proditionem, quàm Pauli Eiaſpkemis Vocatio-*** Deus præſt adeſt, ſemper- Iodn. 15. — ——— 1 Cap.⸗ 6⸗ chyſ-homa16. ca.*α Her. In Brologo ſaper Ioan. Chyſ. hom. de Tachd O⸗ Orat.18. quã ha: buit ad ſubditos timore percul ſos E Imperatorem iraſcentem. In priorem ad Corinb. hom.)7. Tontinentium voluptas. ——— D E 1 MPEDIMENTIS io gignitur,& illa vetus ac pridem iam ſe opita 8 jmonis hære- ſis& Manichæi reſuſciratur. Intereà tamen qui hæc tam impia dicere verici non ſunt, tan- qua idola quędam coluntur à multis,& quod ſeriptũ ab illis eſt, qualibet pugnet eũ Euägelio, Dei tamen verbũ& Euangeliũ vocatur: neque alio iam loco, quam quo ſcriptura Canonica habetur: Adeò ſunt, proh dolor, mentes hominũ excæcatæ. At non ita nos docet Chryſoſto- mus. Omnium, inquit, facilima virtus eſt, ſi velimus& in cœlum aſcendere, velle tantũ opor-⸗ tec,& omnia ſequentur. Neque enim cuique dicere fas eſt, non poſſum& conditorem accu- are. Nam ſi tales nos creauit, vt non poſſemus,& deinde præacipit. ipfius elt hæc accuſatio. Sed qui fir, ais, quod multi non poſſunt, quia multi nolunt: Nam ſi voluerint, omnes pote- runt. Proptered quòd Paulus dixit, volo omnes homines eſſe ſicut me ipſum. Quandoqui- dem ſciebat quod omnes poterant eſſe ſicut ipſe. Neq; enim ita dixiſſet, ſi foret hos imposſi- bile, vis fieri ſicut fuit Paulus, incipe moddò,& opus ipſum aggredere. Dic mihi ſi quam ar⸗ tem aſſequi cupimus, num nobis velle ſufficit, an rem etiam ipſam aggredimurac nonnullis interiectis: ſic& in omnibus aliis, non ſufficit velle tantum, ſed oportet opus ip ſum aggre- di. Cùm enim cclum ingredi velis, nihil aliud quàm Velle te dicis. At, in quis, paulò antè di- xeras, quod ſufficit velle: ſufficit, inquam, velle, ſed cum opere quando quis laborat ve rem ipſam aggrediatur. Habemus quippè adiutorem& cooperatorem Deum, modò vt rem ag- grediamur, modò ad opus accedamus, modo ſoliciti ſimus, modò animum aduerramus,& omnia ſequentur. Si verò dormierimus,& ſtertentes putauerimus nos ingredi cœlũ, nunquã regni cœleſtis hæreditatẽ aſſequi poterimus. Et alio loco producens illum Eſaiæ locũ. Si vo- lueritis& audieritis, bona terræ comedetis. Vidésne? inquit, ſola nobis opus eſſe voluntate. Voluntate, inquã, non qualibet,& quę nonnullorũ eſt, verum:& diligenti& exquiſita. Ne- minẽ noui, qui nollet in cœlum euolare: re tamen ipſa oportet Voluncatem confirmare. Si- quidem mercator diteſcere cupit: non tamen eius animus ſoli acquieſcit cupiditati. ſed na- uem parat, nautas cogit, hortatur gubernatorem,& alia quæ nauigationi ſunt opus diſponit diligenter. Aurum præterea mutuatun maria traiicit& innumeris periculis, quibus mari ſe credentes iactari conlueuerunt, ſe exponẽs, peregrinas appellit terras. Itidem& nos oportet rei voluntatem applicare. Nauigamus enim& nos nauigationem, non ab alia in aliam ter- ram, ſed à terra in cœlum. Auarè tota mente intendamus ad eam nauigationem, quæ nos ſu- pernè erigat:& nautas rationi obſequentes,& nauem nobis firmam comparemus,&c. Et irerum alio loco. In te eſt vt posſis, quia in te eſt vt velis. Quia Zachæus idcirco potuit, quia voluit:& alius idcircò nõ potuit, quia noluit. Ita enim velle efficit poſſe, vt efficit nolle non poſſe. Magna enim vis eſt voluntatis, quæ nos efficit poſſe quod volumus,& non poſſe illa quæ nolumus. Et ex voluntate noſtra diuinitus celebratur iudicium, vt homo quicquid non voluerit, eligat,& quod elegerit ex eo ipſo iudicio cœleſti ſubiaceat. Nec enim quiſquam po terit excuſari quaſi voluerit,& non potuerir, cum conſter eum idcircò non potuiſſe quia no luit,& nolens volentis exemplo damnetur,& volens voluntate propria quia impleuit quæ voluit muneretur. Ante quem etiam Cregorius Nazianzenus: Habes, inquit, in teipſo ad- miniculum, quod neq; mihi deeſt neq; cuiquam volenti: velle tantum oportet: adnitere tan tum, prope aderit conſolatio in ore tuo& in corde tuo. Dei recordatus ſum, inquit,& exul- taui. Quid eſt facilius quàm recordari? Recordare tu quoq;& exultabis. O quàm obuia hec eſt medicina, ô quàm velox ſanatio, ô quanta eſt huius doni magnitudo. Non ſedat modò pufillanimitatem ac triſtitiam Dei recordatio, verumetiam exultationem adfert. Sicut etiã a Sophonia ſcriptum eſt. Noli timere Syon, non diſſoluantur manus tuæ: Dominus Deus tuus, in medio tui fortis, qui te ſaluabit, gaudebit ſuper te in lætiria,& exultabit in laude ſu- per te: Sed nos ad inſtitutum redeamus. Planum iam feciſſe videmur, neq; aduerſari Dei mandato votum eœlibatus, nec eſſe eiuſ- modi, quod homo Deo fretus præſtare non posſit. Eſt quidem ita, ſi noſtras ipſorum ſpecte- mus vires, nos non poſſe: ſed poſſumus, ſi fiduciam omnem in illo collocemus, qui paratior eſt ad præſtandum, quàm ſimus nos ad petendum cum vera fide. Quem autẽ offendit quod continere facile, iucundum,& ſuaue eſſe dixerimus Deo adiuuante, quid is diceret, ſi Chry- ſoſtomi locum illum inſpexiſſet, vbi contra eos declamans, qui ſimiliter concubitum, volu- ptatis quidam habere, continentem autem volupratem habere non poſſe: vt qui bellũ cum naturæ tyrannide ſine intermisſione gereret, vociferabantur. Imò contra, inquit, res eſt, vio- lentia, nanq;& turba penes impuros eſt maior, tumultus ingens& qualibet tempeftare ſæ- uior: fic ille habet, vt nunquam ad cupiditatis congreſſum conſiſtat, victus asſique cadat, quemadmodum dæmoniaci malignis ſpiritibus agitati. Conrinens autem ille, prælio victor, vocatione. Sic error alius ex al 3 jri 8 4..— Hanc asſiduè proſternit, nobilisſima& infinities præſtantiore voluprate potitur, ſimul ipſa victoria& conſcientia bona& ſplendidisſimis trophæis perpetuo fulgens. Itaq; dici non poteſt, quanta continentium hominum voluptas ſit, vt qui coronam ſibiipſis concinnent,& præmia conſuetudinem angelorum,& toto orbe terrarum præconiuin, libertatem, ſpem cer tam& immortalem. Certè quod cum tanta voluptate coniunctum eſt, id non poteſt eſſe non facile, iucundum& ſuaue. Quid diceret ſi legiſſet Sixtum dicentem., Neq; enim i fas eſt, anabant runtaldc Hac lb nqlit Welzot hItns ursde Cun omch⸗ nelicrn müep ſerin, dum oe aolte murah tate t lerig ſice qan Nonlen Wali fmit I ſtean emaluihr muiem ſaüt ſan 1 me, 1 Tno . 4 let etd.. eraſn Citl dr l ten dn e otta .N alu ung tetls viſc ninib erni- ſuper taten .( rog dio naten do eiu rncis dodost Acli Men!h turum elb gies S hi lseno gllt piti imo gci m lius K m K 4 ſen 9. lmo enir ehür tro ſie edig E dnci Eſaic 2 coiſo 4 dl an Kei aN. ncol ta.g. upiciſ in edn ſunt⸗ reicen lis, man em& v pnr balia: Lam tar donen T F nGb npars s Ke .. ldcirc, Kiixgu vt ecf lllelur 8,&* coſcil omo ld non enim K uamgt on 90 d duan quia guitga nquit t Aipos porte 2 ien um,iiſ Cenu 0 q 2 boixte d. Nô R= atmdd nadfe— ichten dec 1 s DaS cultah t Kucel- bati ar eſlet ras ig Er Nſpeas dcemmt? ipnan ſiber 717 bie due da MATRIMONII. 96 fas eſt, caſtitatis oneroſam eſſe cuſtodiam, quæ multò difficilius amittitur quàm tenetur. Dif⸗ nicilius ille dicit amitti, quàm teneri cuſtodiam caſtitatis: quod etiam ratione deinceps pro- bat. Quid diceret ſi Baſilium legiſſet his verbis ea de re diſſerentem? Ne dixeris, quomodo aſcendam in cœlum, vt virginitatis meæ integritatem inde deducam: aut quomodo deſcen- dam in abyſſum, vt eam dudum à Diabolo corruptam mihi ipſi recuperem? Sed quid?prope te eſt, inquit,& ſecundùm naturam tibi ingeneratur virginitas: Neq; igitur maria transfree tare, vt eam acquiras tibi opus eſt, neq; adrem immenſum peruolare, neq; terrarum tractus hanc inueſtigando circuire, aut è terris euolare, cœlumq; pro ea inueniẽda luſtrare: ſed omiſ- ſa cura ſuperflua locorum ſpacia& interualla peragrandi, teipſam vt te habeas diligentius in- ſpice, atq; hanc in te per naturam opertam, abditamq; reperies. Quod ſeeũdum naturam eſt, ſicut ſcribit Baſilius, quid in eo difficultatis, quid eſſe poteſt laboris& moleſtiæ? quid non voluptatis potius? Quid diceretèſi Theodoretum legiſſet: qui vitam deſcribens Domninæ, quæ trigeſimum in religioſa hiſtoria locum obtinet: cum innumeras fuiſſe virginum& con- tinentium ſcholas dixiſſet, non in ſua tantùm regione, ſed in toto Oriente, quod earum& Palæſtina& Aegyptus,& Aſia, Pontus& tota demum Europa plena eſſet: cauſam reddere volens, cur genus hoc vitæ plurimi turmatim ſequerentur. Ex quo enim, inquit, Chriſtus Dominus honorauit virginitatem, vt qui natus ſit ex virginitate, parta virginitatis natura germinauit,& hos ſuaueolentes& qui non marceſcunt, flores offert creatori. Nos tamen quicquid eſſe facilitatis in ea re diximus, illius gratiæ tribuimus, qui adiuuat infirmitatem no ſtram, qui ſimul vt ſui charitatem diffuderit in cordibus noſtris, nihil poteſt eſſe ram diffici- le, quod non facile etiam ſtatim fiat, iucundum& ſuaue. Quod ipſum facit idem ille Theo- doretus, cuius paulò antè meminimus: qui ſanctorum certamina deſcripturus, quomodo mundum, diabolum,& carnem vicerunt: Eis autem, inquit, præbuit victoriam non natura, ea enim eſt mortalis,& innumerabilibus plena affectionibus, ſed mens, quæ diuinam attra- hebat gratiam. Nam cùm diuinæ pulchritudinis eſſent ardentes amarores,& pro eo quem amabant, omnia lubenter& agere& pati ſtatuiſſent, forti quidem& generoſo animo tule- runt affectionum, perturbationumꝗ́; impetus: Diaboli autem procellas ſtrenuè repulerunt. Hæc Theodoretus in hiſtoriæ ſuæ religioſæ præfatione. Quem librum concludens: Nullus, inquit, ex his, qui ſunt extra horum Philoſophiam, horũ oſtendit tolerantiam. Si autem nul- lus ex aliis hominibus poteſt talibus reſiſtere laboribus, clarum eſt, quod amor in Deũ effi- cit, vt naturæ terminos tranſilirent,& ſuperna flamma accenſi, libenter ferunt impetum fri- goris,& qui à ſuperis deſcendit rore flammam radiorum mitigant. Quam facilitatem qui nondum eſt conſequutus, extat apud Casſianum Ioannis Chryſo- ſtomi diſcipulum, Cheremonis conſilium, quemadmodum ad eam peruenire posſit: id ſequa tur licebit. Interrogatus Cheremon, quanto tempore posſit acquiri& perfici caſtitas? Teme- rariũ eſt, inquit, ſuper conſummatione caſtitatis, in tanta pręſertim vel voluptatũ diuerſitate vel virium, certã temporis definire menſuram, rationem tamen obſeruanti& temporis mo- dum quomodo eius posſibilitas agnoſcatur, conſtantisſimè poſſumus præfinire. Quiſquis abſtractus Acunctis ocioſis cõfabulationibus,& mortificatus ab omni ſolicitudine, curaq́ue mundana, duobus tantùm paximacijs fuerit quotidiana refectione contentus,& aquæ ſatie- tate ſubtracta, quietem ſomni trium, vel vt alij ſtatuerunt, quatuor horarum ſpacio termina⸗ uerit, nec tamen laborũ aut continentiæ huius merito, ſed miſeratione Domiini eam ſe cre- diderit adepturum, quia ſine hac fide vana eſt omnis laboris humani intentio„‚non amplius quàm ſex mẽſibus perfectionem ipfius impoſsibilem ſibi eſſe cognoſcat. Sed& ante Chere- monem Origines: Nutrimèta ſpiritus ſunt, diuina lectio, orationes aſsiduæ, ſermo doctrinæ: his alitur cibis, his conualeſcit, his victor efficitur. Quod quia non facitis, nolite queri de in- firmitate carnis: nolite dicere quia volumus, ſed non poſſumus: volumus continenter viuere, ſed carnis fragilitate decipimur,& impugnamur ſtimulis eius. Tu das ſtimulos carni tuæ: tu eam aduerſus ſpiritum tuum armas,& potentem facis, cum eam carnibus ſati inundas, omni mollicie palpas& ad illecebras nutris. Verùm adduci multi creduntur, vt ſe voto cœlibatus implicẽt, non vt quod vouerint pre- ſtent, ſed vt, cuius rei cauſa vouerint, honoribus& opibus potiantur. Sed hac de re ſolius Dei iudicium eſt, qui ſcrutatur corda& renes. Vtinam autem non multi ſint, de quibus id non verius quàm Eccleſiæ expedit, exiſtimari posſit. Vetus eſt autem illa Dei querela, quòd nemo vel oſtia claudat, vel incendat altare gratuito: Quin& quo tempore quo Epiſcopi& Presbyteri, tot fuerunt propè martyres, à Paulo ſcriptum ad Philippẽſes legimus his verbis: Spero, inquit, Timotheum me citò mittere ad Vvos, vt& ego bono ſim animo cognitis quæ eirca vos ſunt:neminem enim habeo tam vnanimem, qui ſyncera affectione pro vobis ſoli- citus ſit. Omnes enim quæ ſua ſunt, quærunt, non quæ Ieſu Chriſti. Quod ſi verè dictum eſt illo tempore, noſtro ſeculo multò verius dici poteſt, quo mercenarios multos, raros admo- dum paſtores videre licet. Apud eos etiam, qui Euangelici malunt appellari, quàm Chriſſia- ni, quotumquemq; reperire licet, qui gratis prædicet Euangelium? Quorundam ex his tanta fuiſſe fertur cupiditas, vt expleri non poſſet, quam inflammauit magis vxorum,& qui ſunt ex inca- as, vino nimio Baſfl in lit. de vera virginiiat⸗ KRorm. 1e. Rom. 8.9. Theodor · in ITheophili⸗ Theocloretus in praeſat ione hiſt. religioſæ. Caſßꝛin eollas —— toibus palri col. 12 cap. 15. Continentia ſoa Caſtitas quanto tempore acquiri & perſici peit. Cont iuentiæ⸗ nusrimena& remedia. Orig.:bomil. in Leuit. Galat.. Celil atus voto cur ſe im plicent nonnulli. Hier. 17. Malach. I. Philip. s. Ioan. lo. Euangelicorum cupiaitas. 1 —— ,— — H Cap. 56. Matrimonia rur interdieta ſacerdotibus. Nebræ. 3⸗ I. Regun. 15. Votum cæliba- tu an ſit re: Axandam, Marc. s. Philip.. Ron. 10., Fxod. 20. Tib. de ſpiritu et litera cap.4. KRom. 7⸗ Ron. 16. Pbhilip.3. Hila. in lib-de Hynodis centra Arnauos. Ch hom. i. G vi. ad populum Antiochenum⸗ Et hom.5 8. in Matth. In cap..I. 4d Coriuth. . Cor. I0. Votum temerd non eſt faciesd. a. Pei. 2. 1. Tium. 5. Lucæ. 5. Ackor. 2⸗. Lucæ. 7. Lucæ. 23. Pſalm. 79. 1. Tin. 3. Titum3. 1. Corinth. 13⸗ cicero. epiſt. it ad Qu. fratrem. Nax. in orat fu- nebri in Atha naſium. Et Oratione 6. quam hal uit cũ à patre in conſor tium aſſuniptus eſſet,& eoutra fulianum erat, Eecle. 10. Hom. 5. cap.4 Matth. Suetonius in Neronc⸗ D E 1 MPEDIM ENT I5 liberorum frequentia, vt inter alias cauſas, quamobrem in- terdicta ſunt ſacerdotibus matrimonia, videri poſsit hæc non poſtrema„ne magis etiam ac- cenderetur auaritia. Cæterium quo quis animo ſacerdos fieri velit, aut voto ſe cœlibatus ob- ſtringat, Dei ſolius eſt iudicium ‚cuius oculis nuda& aperta ſunt omnia: homo videre non poteſt, niſi ea quæ patent, Dominus autem intuetur cor. Verùm vt demus hoc, Eſſe non neminem, qui dum furiis ambitionis actus ad ſacerdo- tium aſpirat, hac ſola de cauſa cœlibatum vouerit, num ideo tollendus eſt cœlibatus? Etiam ad matrimonium accedunt multi longè alia affectione, quàm qua ſuſcipi tantum hoc ſacra- mentum oporteret: Nam quorumquemq; reperire licet, qui illud ſpectet in matrimonio cõ⸗ trahendo, quod ſpectari ſolum debet, acnon ad dotem, ad formam, aut alio quocunque po- tius reſpiciat:num ideò dicemus, ne ſit matrimonium? Sed nequit, aiunt, præſtare quod vouit. Hoc dicere, Simonis eſt,& Marcionis, ac Mani- chæi hæreſim proſiteri, Chriſtiano dicere fas non eſt, niſi quòd dixit Chriſtus: omnia posſibi lia ſunt credenti: quod dixit imitator eius Paulus, Omnia poſſum in co, qui me confortat: quod dixit Auguſtinus, Leuis erit ſarcina continentiæ, ſi Chriſti erit: Chriſti erit ſi fides ade- rit, quæ impetrat à iubente quod iuſſerit. Verùm non præſtant multi, Nunquid in baptiſmo quoq; Satanæ& pompis eius nõ ab- renunciannus?Præſtatur ne id ab omnibus? an ideò abroganda erit hæc Apoſtolorum tradi- tio, quæ milte quingentis annis in Eccleſia duraſſe videtur? Moſi legem nunquid omnes obſeruabant Iudæi? num ideò fuit abroganda, quia præuaricatores eius erant plurimi, priuſ⸗ quam veniſſet finis legis Chriſtus? An ideò rollemus præceptũ de non concupiſcendo, quod magis videtur accendere concupiſcentiam quam extinguere, ſi Dei ſimus auxilio deſtituti? Cum verè dictũ ſit ab Auguſtino: vbi ſanctus nõ adiuuar ſpiritus inſpirans pro cõcupiſcen- tia mala, concupiſcentiam bonam, hoc eſt charitatem diffundens in cordibus noſtris: profe- ctoò illa lex quamuis bonaauget deſiderium mali. Sicut aquæ impetus, ſi in eam partem non ceſſet influere, vehementior fit obice oppoſito: cuius molem cuùm euicerit, maiore cumulo præcipitatus, violentius per prona prouoluitur. Neſcio enim quomodo hoc ipſum quod concupiſcitur, fit iucundius dum vetatur. Non ita nos Paulus docuit. Lex quidem, in- quit, ſancta,& mandatum ſanctum,& iuſtum,& bonum: Sic& cœlibatus lex ſancta eſt, juſta eſt, bona eſt, etiam ſi neque ſancti, neque iuſti, neque boni ſunt, qui profesſi cœli- batum, ventri nihilominus& libidini ſeruiunt: Præclarè ſcriptum eſt ab Hilario. Malè ſanctis rebus præiudicatur, ſi quia non ſancti à quibuſdam habentur, eſſe non debeant. Nec minus præclarè dictum eſt a Ioanne Chryſoſtomo: Calumniantur, inquit, ebrioſi fructum à Deo factum, dicentes: non ſit vinum. At nos ipfis dicamus: non ſit ebrietas. Vinum enim Dei, ebrietas autem Diaboli opus eſt. Non vinum ebrietatem facit, ne Deiĩ creatu- ram accuſes, ſed conſerui inſaniam argue. Totidem verbis reſpondere licet his qui dicunt: non ſit votum cœlibatus, vt dicamus illis: non ſit ſcortatio, non ſint incœſtæ nuptiæ: Vo- tum enim cœlibatus, Dei: ſcortatio& incœſtæ nuptiæ, Diaboli opus eſt. Non votum cœli- batus ſcortationem facit, ne quod à Deo laudatum eſt, accuſes: verum illius inſaniam argue, qui quod promiſit, non præſtat, non quia non potuit, ſed quia noluit: Quia non eam, quam, debuit promprtitudinem attulit: cum vers ſcriptum ſit ab Ambroſio, quod illum Deus adiu- uat, quem videt tota virtute contendere, quia non ea qua oportuit fide Deum precatus eſt, vt ſibi continentiæ donum impartiret. De quo Paulus quoque teſtatur: Quod tfidelis eſt Deus, qui non patietur nos tentari ſupra id quod poſſumus, ſed faciet etiam cum tentatione prouentum, vt posſimus ſuſtinere, Non ſunt laudandi qui ſe temerè votis obſtringunt, præſtat enim longè nõ vouere, quàm quod ſemel voueris, in eo non perſiſtere: ſed cum animi cuiuſq coniectura fit difficilis, etiã ſi quis anteacto vitæ ſuæ tempore parum ſit continenter vixiſſe viſus(quamuis haberi dele- ctũ oporteat, vt ne citò manus cuiuis imponatur, ne peccatis alienis comunicetur) prohibe- ri tamen vix poterit quò minus quod ſanctum eſt voueat, neſcit enim tarda molimina Spi- rituſſancti gratia. Vno momento en publicano, Euangeliſtam: ex perſecutore, poſtolum: ex meretrice, vas electum: ex latrone, Paradiſi ciuem factum eſſe legimus. Hæc eſt mutatio de- xtræ excelſi. Optandum tamen foret, vt quæ regula præſcripta eit ab Apoſtolo in co nſtituen dis Epiſcopis& Presbyteris, ea ſeruaretur. Elt autem Chriſtianæ charitatis, non cogitare malum, nec temerè ſecùs aliquid de proximo ſuſpicari. Verè dictum eſt, à quodam Ethmico, & à Cregorio Nazianzeno repetitum: quod vt quiſq; optimus eſt, ita difficillimè alium im- probum eſſe ſuſpicatur. In vtramque verò partem ſic ab auctore operis imperfecti ſeriptum eſt. Sicut difficile aliqem ſuſpicatur malum, qui ipſe bonus eſt, ſic difficilè aliquẽ ſuſpicatur bonum, qui ipſe malus eſt. Contrà verò ſcriptum à Sapiente legimus: In via Kultus ambulãs cùm ipſe inſipiens ſit, omnes ſtultos æſtimat. In vtranq; vero partem ſic ab auctore operis imperfecti ſcriptũ eſt. Ex ſuis quiſque moribus libenter fingit alios. Sic Nero ſcribitur, cum vnus eſſet omnium impurisſimus, animum inducere non potuiſſe, vt quemquam pudicum eſſe crederet. Verum vtcunque res ſe habeat, reperiri videmus non paucos, qui cium ſe voto cœlibatus ex incceſto coniugio procreati An. icerlo ante mle 8 2icend p liclend. ar Kcoll 1 um Gccelt (Kylme a anierelet i aoerplt I ccbberet, h Lümitert i Kalisexcl Nüilmim u r boblt Ih Kcdefan t am plenan in mco uſiot [q rleuerant, Anobisad in doctrinam jn atera verb⸗ (a laquam l Ie Kce ellet: 1 dem dlxiſe 1 iſ collug calere.Vth t orterllbie d dts Nonen d mcommemo te twnem ſan en autem cedid t dermitrédur o memoraru an duleeium, 5 nmortali, 30 dierrinub 4 ſekabeo, 1 olg gui elatlonem * tunt. Pa 1 fen ader p Ulbug 19 ſenam 0 r un arnäg 1* muh n 1. UN. 1 limhe 12 df emin lann ac. 6 Atcus Ch. 4 lere non acerd do. ü t Eum 4 dc ſacn m aoniot 4* awena riR Uu apo tiel E dd ncnj do saul In zelttre nsp anpit Ibus Cs. dri in e LE tem no eit! un do 92* um gul Le Sten, 1. beg= anche „auſt Leeslich 45[ 1o. 1 feant.N uit, a E i ftuc t ebſas. Vinn Acit,*Sei cen⸗ licet 2uichen. lcœſt e Aptie:Ie t. NC? tumck lius E Damarg. Lia ſE mnmn qur od il t n)eusas- Det recatue ur: 2 üddel tiam s tentuu V 61. fli quanl 82 a ubenici — Uele, ouc mun= er) proü tuc er limim uot= oſtolune HN mora tod voſte co nſtue rita on ce 4 m kün N g. ealuum cti ſr hid ſußie us and0 (tore oyu ribitut,C am pudt cum fei celbul MATRIMONII. 97 cœlibatus obligauerint, non præſtent tamen, In hos iuxta Canonum præcepta potius ani- madklertendum foret quàm vt ſancta lex propter homines non ſanctos antiquaretur. Sed hic à Bucero Cypriani nobis auctoritas obiicitur, qui ſcriptum alicubi reliquerit, cùm de v liin hu⸗ Deo dicatis loqueretur: Si perſeuerare nolunt aut non poſſunt, melius eſt vt nubant. Fingamus hoc, ſicutiſti volunt, ſenſiſſe Cyprianum. Quod autem elt ilud ſin gularitatis ſtudium, velle ſolitariam alicuius opinionem ſequi potius, quam totius Eccleſiæ catholicæ ſenſum& conſenſum? Congregatum fuit vnius omnium ſanctisſimi, doctisſimi, grauisſimiq; Pontificis Leonis auctoritate Chalcedonenſe Conciliũ, ſexcentorum triginta Epiſcoporum, aliquanto poſt, quàm ad Chriſtum Cyprianus migrauerat, quodi inter qua- tuor illa numeratur, quæ nec 25 ipſis noſtri temporis hæreticis reiiciuntur, à catholicis verò non aliter quam ſicut quatuor E uangelia recipiuntur:: in eo diſertis v rbis contrarium eſt ſancitum. Nönne torius orbis Chriftiani potius quàm vnius alicuius ſequi ſententiam opor eret? Cùm præclarè ſcriptum eſt à 8. quodam Patre: Propter vnum aliquid confirmantem, à ſenſu vniuerſorum non eſſe recedendum. Nec enim Parrome ſed totum pars ſequi deber. Sed f fortè inueniatur pars à toto diſcordans: aut coaptanda eſt ſi fieri poteſt, aut ſi fieri non poteſt, abiicienda. Melius enim à parte receditur, quàm à toto„Optimum autem eſt, ſi& pars retinetur,& totum. Poteſt autem& pars& totum retineri ſi germanũ verborum Cypria- ni ſenſum ſecuti fuerimus. Necenim exiſt imandum eſt Cyprianum id ſenſiſſe,&c.. Wem tamen& ipſum exiſtimandum non eſt, id ſenſiſſe, quod iſti volunt: vt quæ votum continen tiæ ſolennter eſl ſet profeſſa, Deo dicatæ virgini nubere licirum exiſtimaret. Sed ſcripfit is de Deo dicata.Scripſit: Sed quo ſenſu ſer ipſerit videamus. Poſtulauerat a Cy priano Pöponius vt ſibi reſcriberet, quid ei de virginibus his videretur, quæ cùum ſemel ſtatum ſuum con ti- nenter& firmiter tenerc decreuerint, detectæ ſunt p oſte àA in eodem lecto pariter manſiſſe cum maſculis, ex quibus vnus fuerit diaconus. Quid huicreſcribens Cypri janus, nunquid ait nubant? Ni hil minus: verùm conſultè feciſti, inquit, abſtinendo diaconum: virgines autem inſpiciantur ab obſtetricibus diligenter,& ſi virgines inuentæ fuerint, acceptacommunica- tione ad Eccleſiam admittantur: fi autem de his aliquæ corruptæ fuerint deprehenſæ, agant pœnir itentiam plenam, quia quæ hoccrimen admiſit, non mariti, ſed Chriſti adultera eſt,& ideò æſtimato iuſto tem pore, poſt eA exomologefi Iiaca, ad E Sccleſfam redeant Quoòd ſi ob- ſtinatè perſeuerant, nec ſe ab inuicem ſeparant, ſciant ſe cum hac ſua impudica obſtinatione nunquaàm à nobis admitti in eccleſiam poſle. Hoc eſt reſcriptum Cypriani. Quæ verò inter- iecta ſunt, doctrinam quandami in ſe continent, quemadmodum aſſeruari virgines oporteat ibi inter cætera verba ſimt hæc: Si perſeuerare nolunt, vel non poſſunt, melius eſt vt nubant Qu a nequaquàm ita accipienda ſunt, tanquàm eis polteaquäm ſè ſemel Deo de ſpondiſſent, nubere licere vellet: ſed retro potitis tratrenda ad id tempus quo nondum ſe Deo dicaue- rant, vt idem dixiſſe videatur Cyprianus, quo d poſt eum ſeripſit Hieron. Rectius fuerat ho- mini ſubiiſſe c guingſtim„ambulaſſe per plana, quàmad altiora tendentem in profundum inferni cadere. Vt hic bi ſenſus verborum Oyr eriani. Si dicauerunt ſe Chriſto, perſeuerent,& reſiſtant fortiter libidini. Si verò non habent animum perſeuerandi, non dicent ſe, ſed nu- bant potius. Non enim vetabantur nubere, ſi ſe cõtinere non poterant. Quod vel Cquentia quæ iam comrnemorauimus eius verba manifeſtè declarant, vbi Chriſti ſponſam Deo dica- tam virginem, ſi cum viro reperta fuerit, non hominis mariti, ſed Chriſti vocat adulteram. Eſt ne autem credibile in hunc errorem tam impiũ lapſum eſſe Cyprianum, vt virgini Deo dicaræ permittéẽdum adulterium eſſe cenſeret? Deinde verò ſi quæ nupſit homini mariro, fas on eſt vt alij nubat:quomodo fas eſſe pot terit ei cum aliquo morralitumn nuptias cõtrahere, 8 ſemel Deo nupfit immortali„Certe prius illud Auguſtinus non matrimonium quod eſt cum altero ſuperſtite priore marito contractum, ſed adulterium a appe dll at, ſicut à nobis paulo antè commemoratum eſt, quantò magis adunlrerium dici meretur,& quidem longè g ghauiſ. ſimum adulterium, quod à Chriſti ſponſa committitur, vbi non homini mortali, ſed Deo da- ta fides immortali, violatur? Quamobrẽè longè ab ea ſententia Cyprianus abfuit, vt virgini- bus Deo dicatis nubere, licitum eſſe vellet. Quin ille potius non diuerſum ea de re ſenſilſe credendus eſt ab eo, quòd Hieronymum ð Ambroſium Latinos, Baſilin um& Chryſoſtomũ Græcos, aliof(q́;, qui ſecuti ſunt eum, ſanctos doctores ſcripſiſſe leg egimus: qui, ⸗Aun virgines poſt conſecrationem nupfiſſent, eas non vxores le Vinine lunctas, verum adulteras& incœ- ſtas eſſe dixerunt. Paulus viduas continentiam profeſſas, quæ tantummodò v el ent nubere, damnationem habere ſcribit:& eſt veriſimile Cyprianum cõtra Pauli doctrinam hanc, Deo dicatis virginibus nuptias ad æternam carum damnationem permittere vonuile Nihili itaq; ſuffragatur riſtis Cypriani quod adtferunt teſtimonium. Vtrum autem diſpenſari posütvotum cœlibatus nec ne,nilnil eſt quod i in Wſeini verba multa faciamus. T homæ quidem Aquinatis, quem pro ſua ſententia confirmanda ateſtem ci- tant nonnulli, verba ſunt hæc: In voto ſolennizato per profesſionè religionis, non poteſt per Eccleſiam diſpẽſari. Et rationẽ asſignat decretalis, quia caſtitas eſt annexa regulæ monacha- li. Atqui tale eſt votum virginum lolenniter Deo dicararum, Sed non eſt præ rlentis inſtituri, R pPosfit Lih epiſt. t. Inchnanntibus e7fas ſi votum 7 2 1(edt. † rauni locus exenditur. Chalc. concil. AFl. 14. Cap. 15. Mugo de f. Victo re iib 2, pPar. 11- Caꝑ*?⸗ Hier. all Euſto- chii an de cuſto dta vi/ ginuns. 2.Uor. II. Matrinsoniy al- tero comuge Vi. uente ctu altero contractum,. adluclteriui‧ eſt. Anu. de tib eits ₰— & concupiſcenti. lit.j. cap. 10. nium adalterl&-* incæ ſttoſt ſucuc. 1. Ima. 5. Fotum cæœliba- tus diſper uſctio- nem nõ admitit. — —— ——— Cap. 76- 22. quæſl. 98. artc. Il. Ordo& matri- monium an pu guent initr ſe. 7 Anug. de nu concup:/ c. Adl UValcrium. 10*1. cap. 7. Nabtic honæ Juute ſed libido mala eſt& cun rd. ſacro Pugnat. Ioan. J0 Peccatum orig. Pſalm.ʒ o. Lib. I. de libero arbiirio. cap. 2. HNebræ.l5⸗ Coningum con- miſtio ſine volu- ptare fieri non poteſt, ideò culpa nou cayr'et. Interrogationum cap.1o. D E 1M PEDIM EN TLLS poſsit nec ne diſpenſari, de eo diſſerere: Satis fuerit illud ſcire, quod per ſe licitũ eſt, diipen- ſationis non egere. Verum hec de voto dicta ſufficiant. 1 Quod autem ad ordinem attinet, eum non repugnare matrimonio, quatenus vtruiaque ſacram entuũ eſt, a ſanctis patribus didicimus: Cæterum quæ fiunt àA matrimonio lunctis, quæ citra ruborem nominari non poſſunt, ea cum ſacerdotio pugnare vehementer ab Orig ene, Ambroſio, Hieronymo, Beda, cæterisque viris non doctrina magis quam pietate prè ditis excellenti, docemur. Neque verò mirum id alicubi videri debet, ſi matrimonij ſiue nuptiiarũ bonum à mnalo concupiſcentiæ diſcernimus: quod aliquando feciſſe Auguſtinum Pelagfus, Iulianus, Caæleſtius hæretici reprehendebant: Cęterùm is, non ſolum ratione ſubtili, verum- etiam vulgatiſsimo iudicio naturali, quod in primis illis hominibus apparuit, hodieq; tene⸗ tur eriam ab hominibus coniugatis, illud diſcerni docuit. Quod enim; inquit, illi poſtea pro- pagatione fecerunt, hoc eſt connubij bonum: quod verò prius confufione texerunt, hoc eſt concupiſcentiæ malum. Proinde nuptiæ quia etiã de illo malo aliquid boni faciunt, gloriare tur: quia verò ſine illo fieri non poteſt, erubeſcunt: Tanquã ſi quiſpiam pede viciato ad ali- quod bonũ etiam claudicans perueniat: nec propter claudicationis malum, mala eſt illa per- uentio, nec propter illius peruentionis bonum, bona eſt claudicatio, ita nec propter libidinis nalum nuptias condemnare, nec propter nuptiarum bonum, libidinem laudare debemus. Bonæ ſunt itaq; nuptiæ, ſed ſine qua bonum nupriarum fieri nõ poteſt, mala eſt libido. Atq hæc eſt, cui repugnat ordo, quæ tam rurpis eſt, vt eam etiam ipſi turpes turpitudinem vo- cent?cuius licet fint amatores, oſtentatores eſſe non audent. Cuius tata eſt fœditas, vt etiam copulatio coniugalis, quæ ſecundum matrimonialium præſcripta tabularum, procreando- rum fit cauſa liberorum, latebras ad ſubterfugiendum hominum conſpectum,& remotum ab arbitris cubile conquirat. Certè non qui benè, ſed qui malè agit, odit lucem, dicit Chri- ſtus: Omnia verò rectè facta in luce collocari volunt. Hæc igitur opera tenebrarum pugnant cũ ſacerdotio maxime, cuius opera in luce collocari volunt. Quòd ſi illa ſic exerceri poſſent, quemadmodum ante peccatum ea primi noſtri parentes exercuiſſent in Paradiſo, nihil vt aliud quàm liberorum procreatio ſpectaretur, cum ſacerdotio nõ pugnarent. Nunc illorum peccato factũ eſt, vt ſine peccato(quod tamen niſi modũ excedat non imputatur)opera nu- ptiarum exercere non liceat. Et hoc eſt illud peccatum quod vocatur originis: de quo dixit etiam Propheta: Ecce in iniquitatibus conceptus ſum,& in peccatis concepit me mater mea, Qui verò ſequutus eſt Auguſtinum Fauſtus: Ordinatio nuptialis, inquit, ex benedictione cœpit. Interim nuptiarũ munus adhuc in Paradiſo à creatore cõceſſum,& earum vſus extra Paradiſum iam ſumpſit exordium. Peccatum in medio fuit igitur generationem&X concu- piſcentiam: Quicquid præceptio diuina conſtituit, hoc laudo: quicquid humana præuarica- tio adiecit, hoc reprbo. Quomodo ſi aliquis atro inquinamẽto candorè veſtis aſpergat, nõ diſplicet factura, ſed macula, veſtimenti non amiſit vſum,& ſi perdidit dignitatem: futura enim erat indubitanter caſta& ſyncera generatio, ſi non intercesſiſſet inimica tranſgresſio. Sed immaculatos thoros caro maledictioni addicta maculauit,& per ſuperbiè ſpiritum, ſim⸗ plicem corrupit affectum:& ſicut immortalitatis priuilegium, ita donum perdidit puritatis. Non in querelam vocaturnuptialis gratia, ſed obſeœnæ pasſionis iniuria. Non aurum in cul⸗ pam venit, ſed quicquid auro obrizo adulterinum fraus iniquitatis admiſcuit. Ante vtrunq; verò Ambroſius. Non habebant, inquit, parentes noſtri in Paradiſo quo confunderentur. At nunc licèt bona fint coniugia, tamen habent quod inter ſe ipſi coniuges erubeſcant. Quæſi- uerat autem Auguſtinus a Cregorio Pötifice, qui miſerat eum in Angliam. An vir ſuæ con- iugi permixtus, antequam aqua lauaretur, Eceleſiam intrare poſſet, vel ad myſterium ſacræ communionis accedere? Cui poſt alia multa ſic reſpondet Gregorius. Romanorum ſemper ab antiquioribus vſus fuit, poſt admixtionem propriæ coniugis,& lauacri purificationem quærere,& ab ingreſſu Eccleſiæ paululũ reuerenter abſtinere. Nec hæc dicentes deputamus, culpam eſſe coniugium, ſed quia ipſa licita admiſtio coniugum ſine voluptate carnis fieri nõ poteſt, à ſacri loci ingreſſu abſtinendũ eſt, quia voluptas ipſa eſſe ſine culpa nullatenus poteſt- Non enim de adulterio vel fornicatione, ſed de legitimo coniugio natus fuerat, qui dicebat: Ecce enim in iniquitatibus conceptus ſum,& in peccatis concepit me mater mea. Qui enim in iniquiratibus conceptum ſe nouerat, in delicto ſe natum gemebart, quia portat arbor in ra mo humorem vitij, quem traxit ex radice. In quibus verbis non ipſam admiſtionem con- iugum iniquitatem nominat: ſed voluptatem admiſtionis. Sunt enim multa licita, ac legiti- ma,& tamen in eorum actu aliquatenus fœdamur, ſicut ſæpè iraſcendo culpas inſequimur,& tranquillitatem animi in nobis perturbamus. Et cùm rectum ſit quod agitur, hoc eſt, tamen improbabile, quod in eo animus perturbatur. Contrà quippè vitia delinquẽtium iratus fue- rat qui dicebat: Turbatus eſt à furore oculus meus. Quia enim non valet niſi, tranquilla mẽs in contemplationis lucem ſe ſuſpendere, in ira ſuum oculum turbatum dolebat, quia dum malè acta deorſum inſequitur, confundi atque turbari à ſeriorum contemplatione cogeba- rur. Et laudabilis, ergo eſt ira contra vitium,& tamen moleſta, qui turbatum ſè reatum ali- quem incurriſſe æſtimabat. Quòͤd ent da ick güe dleln ices zo t eper dou bfi leet re mertt c am g ſliel enpe tiñic bipla leco ubog ran num& erdor kalomn ar twcec mer dendns perca N aigt erc 1 e don g ſcd ſben ien enge a, mat in. venn Ni Inm vntüt dmat Ndun hm lgön mag di duo ixen (la ro ſe f ars pos dogad Carn hä, ogus poläee dque imc. eno nca onſe und a rem rn ul n er nh en düe vid 1 amalae iw e propts F Kn audate d, Meſt 1' turpitud e. rum, prC h. ☛ 85 tum,& nmn t ucem, i. enebrarun T Car n u. 1 lic exerce 1n 27 Paradiid e Ii rent. Nul 1s in nputaturſ ⸗Mu- riginis: de run epit me 2 an lit,ex be 1 w cn Kearam m rationem 2 Ihumana veſtis 4 1 tI dignltats 8 8* mnimicatt aio perbie ſ* 2,1 mpercid au 3. Non au t alcl niſcuit. J 2 1 o confunſ*2uu serubeſq 2 u liam. Anſ k ccl- lad myſſ a* do Romand Besherhe MATRIMO NII. 9⁸ Quòd ſi ſacerdotem eſſe, nihil eſſet alind quàm Prophetam eſſe, verbique miniſterio fun- gi, ne ſic quidem licicum illi fururum exiſtimat Epiphanius, vt mariti officio fungatur: ſic enim ille ſcribit: Nunquid inhoneſtæ ſunt nuptiæenum impurum cubiles? at a Prophetis& Pontfficibus prohibentut propter maius miniſterium. Nam poſtquam prophetauit Moyſes, non amplius vxori coniĩũctus eſt, non amplius liberos genuit, non amplius gignit talis: ha- bet enim vitãà domino vacantem: Vacare auté Domino non poteſt, qui mariti officio fungi- tur. Multò minus licitũ eſſe videtur ei, qui ſacrificium indeſinens oblaturus eſt, quod impedi- riĩ certũ eſſe ſeribit Origines his, qui coniugalibus necesſitatibus ſeruiunt. Ac videtur ei quòd Illius ſolius eſt offerre ſacrificium indeſinens, qui indeſinenti& perpetuæ ſe deuouerit caſti- tati.Si laicus& quicunq; fidelis, dicit Hieronymus, orare non poteſt, niſi careat officio con- ĩugali: ſacerdoti cui ſemper pro populo offerenda ſunt ſacrificia, ſemper orandum eſt: ergo ſemper carendum matrimonio. Nam& in veteri lege, qui pro populo hoſtias offerebant, non ſolum in domibus ſuis non erant, ſed purificabantur ad tempus ab vxoribus ſeparati:& vinum& ſiceram non bibebant, quæ ſolent libidinem prouocare. Et alio loco: Quod ſi in- dignè, inquit, accipiunt mariti, non mihi iraſcantur, ſed ſcripturis ſanctis, imò Epiſcopis, Presbyteris,& Diaconis,& vniuerſo choro ſacerdotali& leuitico, qui ſe nouerunt hoſtias offerre non poſſe, ſi operi ſeruiant coniugali. Sic& Ambroſius enarrans illa verba: Diaconi ſint vnius vxoris viri. Veteribus idcircò conceſſum eſt leuitis aut ſacerdotibus vxores ad vſum habere, quia multum temporis ocio vacabant à miniſterio aut ſacerdotio: multitudo enim erat ſacerdotum,& vnuſquiſq; certo tempore ſeruiebat diuinis cæremoniis. Nunc au- tem ſeptem diaconos eſſe oportet, aliquantos Presbyteros, vt bini ſint per Eccleſias,& vnus in ciuitate Epiſcopus: ac per hoc omnes à conuentu fœminæ abſtinere debere: quia neceſſe eſt eos quotidie præſtò eſſe in Eccleſia, omni enim hebdomada offerendum eſt, etiam ſi non quotidie peregrinis, incolis tamen vel bis in hebdomada. Sic plebeis hominibus ora- tionis cauſa abſtinere ſe præcipit, vt vacent orationi: quantò magis Leuitis aut Sacerdoti- bus, quos die, nocteq́ue pro plebe ſibi commiſſa oportet orare? Mundiores ergo eſſe debent cæteris, quia actores Dei ſunt. Eadem in fine primi lib. officiorum repetit. In eandem ſenten tiam ſeribit, qui eius fuit æqualis Syritius epiſtola 4. cap. 9 Beda quoq; venerabilis: Vicis ſuæ tempore Pontifices templi tantuùm officiis mancipati, non ſolum à complexu vxorum, ſed ab ipſo quoque domorum ſuarum abſtinebant ingreſſu: vbi noſtri temporis ſacerdotibus, quibus ſemper altari ſeruire iubetur, perpetuò ſeruandæ caſtitatis exemplum datur. Quia enim tum ſacerdotalis ex ſtirpe Aaron ſuccesſio quærebatur, neceſſariò tempus ſubſtituen- dæ ſoboli procurabatur: at quia nunc non carnalis ſuccesſio, ſed perfectio ſpiritualis inquiri- tur, conſequenter ſacerdotibus, vt ſemper queant altari asſiſtere, ſemper ab vxoribus conri- nendum, ſemper caſtitas obferuanda præcipitur- Non pugnat igitur eſſe maritum& ſacerdotem, ſed pugnat inter quotidianos vxoris am- plexus verſari,& cœleſtia myſteria tractare cum præſertim ſui corporis maritus poteſtatem non habeat, ſed vxor: quam quoties id exigit, ei fraudare fas non eſt. Porrò diuina myſteria liberum hominem requirunt, qui ſuæ ſit, nonalienæ poteſtatis. Quamobrem non apud orientales modò, verùm& in noſtra hac occidentali Eccleſia nihil impedit, quominus qui maritus eſt, fiat idem ſacerdos: modò conſentiente vxore, ac ſe quoque ipſa Deo deuo- uente, quæ mariti ſunt, ea præſtare deſinat: His enim præſtandis ita totus animus& corpus impenditur, vt ſubmergi mens,& caro tota fieri videatur: ſicut ab Auguſtino quoque le- gimus annotatum, Corpus autem Chriſti quod ſacerdos conficit, cùm ſit ſpirituale, nihil eſt quòd magis refugiat quàm carnem. Quod vel illa Dei verba ſatis indicant: Non per- manebit ſpiritus meus in hominibus iſtis, quoniam caro ſunt. Qui ſemel vxorem duxit, quo ad illa vixerit, etiam ſi diuortium factum ſit, maritus tamen illius eſſe nunquam definit: Caro viri, caro ſemper vxoris eſt: caro vxoris, caro viri eſt: neutrius vt poteſtatem tertius ali quis habere posſit. Sed ſi ceſſerit vltrò cõiunx iure ſuo, quod habet in viri carnem, ac ſuam quoque Deo carnem conſecrauerit, iam& mariro licebit ad cundem modum ſe Deo dica- re, ſacerdotioque fungi. Sic Petro non fuit vxor impedimento, quò minus Chriſti fieret Apoſtolus:ſed quòd eam tamen reliquerit Chriſtum ſecutus, vel hæc ipſius verba teſtantur, cùm dicit: Ecce nos reliquimus omnia,& ſecuti ſumus te: quid ergo erit nobis? Clarius au- tem id ex reſponſo Chriſti colligitur: Omnis, inquit, qui reliquerit domum, vel fratres, vel ſorores, aut patrem, aut matrem, aur vxorem propternomen meum, centuplum accipiet. An autem reliqui Apoſtoli coniuges habuerint, quoniam hoc de illis relatum non eſt, vide- tur Hieronymo Tertuliani ſententiam qui proximis fuit Apoſtolorum temporibus ſecu- to veriſimilius eſſe quod non habuerit. Sixtus quidem Pontifex omnes Domini diſcipulos, aut virgines, aut continentes fuiſſe ſcribit. Theodoritus verò Pauli locum illum explicans. Rogo& te germane compar. Stultè quoſdam exiſtimaſſe ſcribit, quod Paulus vxorem ha- buerit, quam ad Corinthios ſcribens cœlibem ſe fuiſſe manifeſtè declarat. Quod autem eſt nouum hoc Apoſtolorum genus, qui cùm veri Chriſti Apoſtoli du- ctas vxores reliquerint, Euangelij ſtudio, nec duxerint, cùm nulli fuerit interdictum: non R 2 putant Epiph. hær.. coni. Autidicos mar'ianitas. Ambro. in ex⸗ hortatione ad virgines. Orig. homil. 23. in Nunu. Hier. contra ſoui. lrb. 1. 1. Cor. 7. Leudt. 10. Ezech. 44- Nuns. 6. Mier.in apolog. pro libris adner- ſus Iouin. ſcrip. Amb. in epiſt. ad Tit.cap. l. Diaconi ſeptem ſacerdates bini per Eccleſtas,& E piſcopus in ciui: tate vnus qui facere debeant. Beda in t. cap. Luc. I. Corinth. 7. Wſteria diuina liberumI omi- nen: requirunt- Aug li. 4. cot. Iu lian. cap. 14. G⸗ de ciuit. Dei Lib. i4. cap. 16. Genc⸗6. Apeſtoli Chrifiũ ſequentes reli: queruns vxo e*⸗ Matth. 1s⸗ Apoſtol. religui 2 Petro,an vxa⸗ res habuvrikt. In lib.de Mo: nogamid. Lib. de caſtitate cap. 7. Aa hilip. 4. Hiero. lib. i, cont. Iouiniaauam. Quæ ſtio Corin- thiorum. 1. Cor. 7. Rier. li.t.xont. Iouin. Teriul. in li. de monoga. Amb. in Baul Aug in ep. 100. in li. 1. de ſerm. domin. in m onze. GOre. li. s. cap. 1. in li. Reg. i. Cle. ſi. 3. ſtrom. Chy ſin comen- rariis. Epip. Hær. 78⸗ Thecd. in Epiſt. decret- Oeczn. in com⸗ mentariis Theoph. ibidem Fulge. epiſt. 2. ad Gallæn de fiatu vid. Et ad Probam de vir ginit. D E I M PEDOIM E N TIS ofiteri poſſe, niſi contra Eccleſiæ interdictum vxores duxe- utant ſe ſuum Euangelium pr poſſe, 1 d rint? Inter ſeptuaginta diſcipulos, maritos fuiſſe nonnullos credibile eſt, quos tamen& ipſos poſteaquàm Chrilti diſcipuli facti ſunt, Perri exemplo, cum Moribus cõmereij deinceps ni⸗ hil habuiſſe dubitandum non eſt, Ea res occaſionem dedit Corinthiis ex Paulo ſuſcitandi, quandoquidem videbant Chrilſti diſcipulos vxores ſuas relinquere, neq; deerant, qui id ab omnibus in Chriſtum credentibus fieri oportere dicerent, num ſibi quoq; relinquendę vxo-⸗ res eſſent poſteaquàm ſemel in Chriſtum credere cœpiſſent. Inter cætera dicit Hieronymus, Corinthij per literas quæſiuerant, vtrum poſt fidem Chriſti ccœxlibes eſſe deberent,& conti- nentiæ cauſà vxores, quas habebant dimitterent, an ſe virgines credidiſſent„ inirent matri- monium. Quibus reſpondens Paulus. De quibus, inquit, ſcripſiſtis mihi, quaærentes an ad fi- dem conuerſis cum vxoribus cõmercium habere maritis liceret: bonũ eſt homini mulierem nõ tangere, hoc eſt, ab vxore abſtinere: propter fornicationẽ autem vnuſquiſq; habeat vxo- rem ſuam,& vnaquæque virum ſuum. Non dixit, ait Hieronymus, vnuſquiſque ducat, ſed vnuſquiſq; habeat vxorem ſuam:ſuam, inquit, habeat, ſua vtatur, quam habebat antequàm crederet. Neq; ſolus Hieronymus, verùm& ante eum Tertullianus,& æquales Hierony- mi Ambroſius& Auguſtinus,& qui ſecuti ſunt vno& alrero poſt ſeculo, Gregorius& Ful gentius L. atini: tum autem Clemens Alexandrinus, Ioannes Chryſoſtomus„ Epiphanius, Theodoritus, Oecumenius, Theophilactus Græci, Pauli locũ hunc de coniugatis intelligũt. Quoniam verò vix quiſquam locũ hunc tractauit copioſius& accuratius quàm dixtus Pontifex, paulò ſuperius à nobis citatus libet pluribus verbis adſcribere quædam ex illius li- bro de caſtitate, quem nuper ex vrbe tranſmiſit ad nos, virille cùm pietate, tum doctrina cum primis illuſtris, qui non ita pridem, quod pridem virtus illius inſignis merebatur, in S. Cardinalium collegium eſt cooptatus, Guilhelmus Scirletus. Sic itaq; Sixtus loquitur: Quæro quid cauſæ fuerit, vt de ea re conſuſeretur, aà Corinthiis Apoſtolus, quam celebrars licere, nemo dubitabat, tam naturæ teſtimonio, quam etiam legis exemplis? Nam quod Deus diuerſum ſexum, humanæ propaginis cauſa condiderit, etiam natura ſuggerente co- gnoſcimus: Et quod matrimonij copulam ſemper exerceri licuerit, nõnullis ſeripturarũ do- cemur exemplis. Quo ergo neceſſarium fuit Corinthiis de re manifeſta, quaſi de dubia ſeiſci- tari? Aut nunquid eorum auribus noua aliqua doctrina ſonuerat, per quam quod veteribus licuerit ſibi iam licere dubitarent? Non aliud reor. Nam ſatis vanè ſi ipſi ſibi quaſi incertum focerunt, quod retro ſemper habuerant certum. Quid ergo tenendum eſt Dico Apoſtolum in prima ſua apud Corinthios prædicatione non aliam magis, quàm virginitatis,& pudici- tiæ annunciaſſe doctrinam,& hoc præcipuè demãdaſſe, vt nouæ legis cultores, noui aliquid exercerent,& in Chriſtum credentes, Chriſti per omnia exempla ſequerentur. Secundum illud Petri: Chriſtus paſſus eſt pro nobis, relinquens vobis exemplum, vr ſequamini veſti- gia eius. Quæ cauſa poſtmodum fecit, vt Corinthiis Apoſtolum eſſet neceſſe conſulere, dum quidam per incontinentiæ calorem pudicitiæ videbantur refragari doctrinæ. Nam fi noui nihil audierant, quid opus eis de re manifeſta interrogare? Sed dicis: Cur Apoſtolus hæc non anteà præuidit,& ita doctrinæ ſuæ modum temperauit, vt nihil reliquiſſe videretur ambi- guum? Sed etſi præuidir, hoc boni doctoris fuit rem quæ infirmis debebatur, nõ tam vltrò offerre, quàm rogatus indulgere. Prudentem eum fuiſſe Archiatrũ puta, qui ad cõualeſcentis iam ægri commodum præcipiat ei vt ab omnibus pomis ſè abſtineat. Et ſi æxger ille tantæ fra gilitatis noluerit habere patientiam, vt ab omni ſe pomorum genere retrahat: neceſſe erit Medico ne infirmus grauiora præſumat, eidem vel leuiora concedere. Tamen quod ſuum fuerat, noluit eum perfectæ abſtinentiæ ſecuritate gaudere. Ira& B. Apoſtolus Pudicitiæ & caſtitatis amatot, exoptat primùm omnes posſidere quod ſummum eſt. Sed ſi quis recla- mauerit, ne illicira contingant, licita concedit,& velut inuitus indulget. Quod ſi ſummum bonum eſſet, non indulſiſſet, imò potius imperaſſet. Sed ipſius iam Apoſtoli verba po- namus: De quibus autem ſcripſiſtis mihi: Bonum eſt homini mulierem non tangere. De qua muliere illum dixiſſe credendum? De aliena? Non puto. Neq; enim Corinthij tam vecordes erant, vt hoc Apoſtolum inrerrogarent, an eis liceret aliena matrimonia violare, quod citra ipfius diſciplinæ interdictum ipſa etiam natura damnabat. Subiungit mox quafi in hærericos noſtri temporis intuens: Hoc propter eos, dixit, qui nimio ardore libidinis ſeri pturarum veritatem, peruerſa nituntur interpretatione ſubuertere. Si ergo ratio non conce- dit, vt de aliena dixerit, reſtat, vt de propria dixiſſe credatur. Sed vr huius loci intelligen- tiam facilius noſſe posfimus, oportet nos primùm ſcire. Beatum Apoſtolum trium partium hoo in loco ſuſcepiſſe tractatum: Nuptarum, Viduarum,& Virginum. In prima parte fic dicit: De quibus ſcripſiſtis mihi: Bonum eſt homini mulierem non tangere: In ſecunda: Dico autem non nuptis& viduis, quibus ſi iam ſuperius loquutus fuerat ſuperuacaneum fuit iterare ſermonem. In terria: De virginibus, præceptum Domini non habeo. Sed reuer- tamur ad primam. In qua non eum viduis aut virginibus, vt quidam imperitè exiſtimant, ſed matrimonio iunctis propriè ſcripſiſſe manifeſtum eſt. Bonum eſt, inquit homini mulie- rem non tangere. Bonum eſt homini mulierem non ducere, quia de his qui iam duxerant, diſputabat fubent. Hbe dialls amt licgdoplo lrbos o ged mofn Uds rdhauin ninigurs däglerrs huheat:Ai 1. bum dſn vonint 1 debiu te b undt iln liwe äD noret leun Äledhs„ qu ernn imol funns narit Ad elc erüg eeco) enem Eni lara aplc gbſs erlie fint i lid molw Ip Cn m olü opm um c unt ebbn t 4 lequa ceigge emai ſtent umge t ut dexin t n. tram. fellee keaſun ſom guicit drih oper. tcan mullur at g ospro ſelae eſcen tamge geber nac fim, che 63 duan uge hcont chau f. 1n NaTee ſh lee daer 31 1A MATRIMGNII. 95 am diſputabat. Ac paucis interiectis. Propter fornicationem autem vnuſquiſq; ſuam vxorem dſd ps habeat. Habeat, inquit, non ducat, quia illis loquebatur, qui duxerant. Acnonnullis interie- aulo ad ctis: illis tantum conceſsiſſe cernitur Apoſtolus nuptias, quos fornicaturos preuidebat. Nam eran ge 1 dicendo, propter fornicationem, quid in poſterum cauerent, oſtendit. Hactenus Sixtus, qui linqu 1 pluribus locum hunc præclarè tractare videtur. dt Hi ſnn Sed momentarationum, ait quidam, pluris facimus in diſputando quàm auctoritates. derent ni⸗ Quaſi verò fuerint iſta tot tam praclara totius orbis Chriſtiani lumina rationibus deſtituta: t, inig a. ac ſolus tu ſis, qui momentarationum adferas. Quis eſt hic ſuperbiæ tumor: quę arrogantia rtem aaf. animi? quæ mentis infiatio? Sed ipſum Verba ſua Paulum explicãtem audiamus. Cum enim P nhenzee norrind r ann dixiſſet, propter fornicationem vnuſquiſq; habeat vxorem ſuam,& vnaquæq; ſuum virum vnat fiam har 5b4 Gern habeat: vt ne cui dubium eſſe poſſet quid ſibi vellet dicens,, habeat vxorem, habeat virum: heat, expüicasar. Sr ſtatim ſubiungit: Vxori vir debitum reddat, ſimiliter autem& vxor viro. Quaſi diceret: ſi habebar. Lu non intelligis quid ſit, habeat vir vxorem, habeat vxor virum: ecce dicam clarius, vxori vit rhar t dan. debitum reddat,& vxor viro. Quòminus autem ambigi queat de quo debito dicat, ſubdit „Crego en eueſtigio: Mulier ſui corporis poteſtatem non habet, ſed vir: ſimiliter& vir ſui corporis po- he teſtatẽ non habet, ſed mulier. Nolite fraudare inuicem. Dic cedo quiſquis es, qui te ſolum ſa⸗ niugeis en pere, te ſolum videre putas, cœlebs habeat ſui corporis poteſtatem, nec ne? Tum autem, qus ratils od fraudet cœlebs, ſi non faciar alteri ſui corporis poteſtatem„ cùm ils re nemini ſit debitor? durdam— u Vel cœco appareat, nõ de aliis hæc verba dici quàm de coniugibusthic vt ſit germanus Pau- tare, i 1 1 li verborum ſenſus: Commodum quidem illud foret, quandoquidem tempus breue eſt, ne- am que procul iam dies ille ſupremus abeſt, vt aut relinqueretis vxores Apoſtolorum exemplo, aut eas haberetis tanquàm non habentes, nec alio quàm quo ſorores eſſent apud vos loco: ita vt in totum ab earum carnali commercio vobis temperaretis: Quoniam verò periculum eſt, ne qua detur occaſio fornicandi, vnuſquiſq; maritus habeat, hoc eſt, retineat vxorè ſuam, non dimittat illam, vtatur ea, reddat ei quod ex lege coniugij deber: neque enim hactenus gnis men 1s, i acz dixtd Sir. lus, quan—semn mplis!.sut tura ſugg c. eſt ſui corporis Dominus, vt quod ad vſum coniugalem attinet, eius copia fraudare posſit ullis ſcrig A ch. vxorem. Ad eundem modum vnaquæque vxor habeat, hoc eſt, rerineat virum ſuum, non quaſi de d ncili diſcedat ab eo, quin reddat potius quod illi debet ex iure matrimonij. Nam quod ad vſum am quod m in pertinet matrimonij, ius vxorij corporis penes maritum eſt, non penes vxorem, quæ ſui co- ſiſibi qua t m piam negare marito non debet. t Dico e olm Ex eo videre licet, quanta ſit illorum cæcitas, qui ex his Pauli verbis longè diuerſam ſen- ginitatis Sät. tentiã colligere conantur, quaſi præcipiat is omnibus, qui ſunt cœlibes, vt vxores ducant: cũ ultores, 1 i rgut tamen etiam Eraſinus ipſe Roterodamus, quamuis cum primis iniquus cœlibatui, paraphraſi Eraſerur in rrentur.* an locum hunc explicans, de coniugatis eum interpreteturè Sic enim ſcribit: Ad quæſtiones de farai'r. „Vtſequx Sel- quibus me per literas conſuluiſtis, paucis reſpondebo, quid faciendum ijs qui matrimonio eceſſe con: Tdun ſunt irretiti: quid ijs qui in cœlibatu degunt,& viduis, item quid iis, qui matrimonio ſunt trine. N wArui moleſto aut impari impliciti: poſtremò quid virginibus elocandis aut non elocandis. r apoſtoſ t em Quamobrem, quo quaſi fortiſsimo telo vſi ſunt rerum nouandarum cupidi, ad cœlibarum Cerr a ren nile vider m⸗ oppugnandum, id magis adeò contra ipſos facere manifeſtum eſt. Tantum enim abeſt, vt awtrenthune ebatur, 3 his Pauli verbis vocentur cœlibes ad nuptias, vt ne ijs quidem, qui matrimonio iam irreti- ui ad ¼ s eli ti ſunt, vſquequaque liberum eſſe velit Paulus quouis tempore præſtare, quæ debent inui- 9 rn Sut cem ex lege matrimonij: ſeq; magis indulgere quàm præcipere ſcribat, vt mutuum ſibi præ- ie— ka ſtent debitum. Sic enim loquitur: Nolite fraudare inuicem niſi fortè ex cõſenſu ad tempus,. cor.. Vt vacetis orationi,& iterum reuertimini in idipſum, ne tentet vos Satanas propter incon- tinentiã veſtram: Hoc autem dico ſecundùm indulgentiam, non ſecundum imperium. Quæ Verba non ita ſunt intelligenda, quaſi permittat, vt ne precum tempore ſeſe coniuges attin- gant, ſicut quidã ſomniat, non intelligens neq; quæ loquatur, neq; de quibus affirmet: Sed 1. Tim..i hoc(ait) dico per indulgentiam, vt exacto precum tempore, ne fraudetis deinceps inuicem, ſed ad intermiſſum vſum cõiugij reuertamini. Non hoc dico præſcribẽs aut præcipiens, cùum aut carere vos prorſus vxoribus, aut eas loco ſororum habere cupiã: ſed dico hoc infirmitati „Tamen 1 ſuun apollolu a latt reſt. Sedſ 2 1. t. CMod t amam Apoftol ur erem nof Ener, Benim 4 R un veſtræ condeſcendens. Quamobrem ex his verbis colligit Hieronymus, nuptias indulgen- Hier lib 1. coua. rmatrim d wiole⸗ tiam vocari debere, non preceptum. Sixtus quoq; enarrans hec ipſa verba. Indulgere ſe nu- Lcuixiauuus. Subiung. DSühe ptiarum officium, non imperare teſtatur. Sum mũ autem bonum tam illi ſibi non indulgeri o ardor ue expectaſſent, quam hic audenter imperaſſet. Vide autem quale exiſtimari debeat quod per AI cohe“ indulgentiam conſtat. Auguſtinus verò: Poſſet, inquit, putari, non eſſe peccatum miſceri uagiin Fnchi: Jas eliä coniugi non filiorum procreandorum cauſa, ſed carnalis etiam voluptatis, niſi addidiſſet: ¹0 78. Aarti hoc autem dico ſecundum veniam, non ſecundum imperium, Quis autem iam eſſe pec- De peccato ori- parei catum neget, cum dari veniam facientibus, Apoſtolica auctoritas fateatur? Et in alio inali caus. Dcl. cannd quodã libro dicit idem Auguſtinus, Pauli locũ hunc adducẽs: Euidenter dum tribuit veniã, i 8 5. d ane denotat culpam. Et cõtra Iulianũ iiſdem verbis citatis, Notatur, inquit, in iis, etſi ignoſcitur 5 drai culpa. Et cõtra eundem ſcribens: Apoſtolus tẽpora præſcribit orandi temperantiæ coniugali, Lik5. cap.⁊. mperi— itima& ſecundùm veniam concedit non vtique illum prolis, ſed qui fit voluptatis intentione con r n i m cubitum. Hunc audiant fideles Chriſti, qui ſunt connubio alligati, vt ex conſenſu tẽperent, aer R 3 quo — 1— 712„ ,] Lib. Jo omtl. Hom. vltima, Tertulein Mo: nogamid. Matrimomi act us pro prole ſuſcipꝛenda ſine cu./ a earcetur- Greg. ad iuter⸗ rogat. Auguſt. (ap. 10. 3. Cor. 7. Lai verd præ cesſit. Thomas in epiſt. auli ad Corint. cap. 5. Permiſio duplex. 1. Cor.y. DE IM PEDIMENTIS quo vacent orationi,& cùm ad idipſum redeunt propter 1erahe encann ſuam, nouerins etiam inde dicere Deo, Dimitte nobis debita noſtra. Quod enim ſecundum veniam non ſe- cundum imperium à tanto doctore dicitur, vtique ignoſcitur, non jubetur. Et iterum alio loco, adferens illum Pauli locum: Iterum reuertimim in idipſum, ne vos tentet Sathanas propter intemperantiam veſtram. Quod vt peccatum, inquit, eſſe demonſtraret, ſed infirmi- tati conceſſum, ſubiecit ſtatim: Hæc autem dico ſecundum veniam, non ſecundum impe- rium. Et vtroq; vetuſtior Tertullianus, eundem Pauli locum enarrans: Oſtédit, inquit, fuiſ- ſe, qui in matrimonio à fide deprehenſi verebantur, ne non liceret eis matrimonio ſuo exin- de vti, quia in carnẽ ſanctam Chriſti credidiſſent. Et tamen ſecundũ veniam concedit, non ſecundum imperium: id eſt, indulgens non præcipiens ita fieri. Cæterùm malebat omnes id elle, quod& ipſe. Proinde& de repudio reſcribens demonſtrar quoſdam de iſto quoq; co- gitaſſe: vel maximè, quia& in ethnicis matrimoniis non putabant poſt fidem perſeueran- dum. Nec diuerſum eorum verborum ſenſum adferũt Oecumenius& Theophilactus, An- ſelmus verò: Dico, inquit, vt in idipſum reuertamini, ſed hoc ſecundum indulgentiam, non ſecundum imperium. Quia hoc nobis indulgetur, non præcipitur,& ideo non peccat qui ali- ter agit, imò peccat qui ſic agit, ſed leuius, non enim ſine vitio eſt, quod ignoſcitur.& non præcipitur, ſed cum in dubiis conſtringimur, vtiliter in minimis ſubdimur, ne in magnis pec- cemus. Culpa quippè eſſe innuitur, quod indulgeri perhibetur, ſed quæ tanto citius relaxatur quanto nõ per hanc illicitum quid agitur, 81 hoc quod eſt licitum ſub moderamine non te- netur, Tunc enim ſolum coniuges ſine culpa ſunt in admiſtione, cùm non pro explenda li- bidine, ſed pro ſuſcipienda prole miſcentur. Sed tamen& alia commiſtio quæ fit pro ſola voluptate veniam accipit propter nuptias. Enarrans autem eundem locum Petrus Lombar- dus. Reuertimini,&c. Ne videretur, inquit, hoc præcipiendo dixiſſe, ſubdit, hoc autem di- co ſecundum indulgentiam, non ſecundum imperium. Et ideò non peccat qui aliter agit, id eſt qui continet: imo peccat qui ſic agit. Quia aliqua culpa ibi eſt, ſed leuis, propter huiuſ⸗ modi peccata oportet quotidie, crebroq́, adorare Dominũ,& dicere: Dimitte nobis debita noſtra. Non ergo illud præcepit Apoſtolus, ſed permiſit. Aliud enim quod permittitur infr- mitati, non eſt laudabile, ſed veniale: Sed fortè aliquis dicet. Si hoc ſecundũ veniam concesſit Apoſtolus, ergo peccatum ſunt nuptiæ?cui enim venia niſi peccato cõceditur, vbi eſt incõti- nentiæ malum. Planè quod infirmitati concesſit Apoſtolus ſecundũ veniã audeo dicere pec- catum eſſe. Veniam namꝗq; concedens Apoſtolus, concubitum attendit coniugatorum, vbi eſt incontinentiæ malum. Incontinentiæ malum eſt, quod vir cognoſcit vxorem, etiam vltra necesfitatem procreandi liberos. Sed& ibi eſt nuptiarum bonum. Non enim quia inconti- nentia malũ eſt, ideò coniugium, quod eſt præter intentionem generationis, nõ eſt bonum. Imò verò illud malum culpabile eſt hoc bonum, ſed illud malum fit veniale propter bonum nuptiale. Qui vero præcesſit hos duos Gregorius Pontifex ad interrogationẽ quandam Au- guſtini, qui fuit in Anglià ab eo miſſus, reſpõdens. Cùm, inquit, non amor procreandæ ſobo- lis, ſed voluptas dominatur in corpore cõmiſtionis, habent coniuges etiã de ſua commiſtio- ne quod defleant. Hoc enim eis cõcedit ſancta prędicatio,& tamen de ipſa concesſione me- tu animũ concutit. Nam cùm Paulus Apoſtolus diceret: Qui ſe cõtinere non poteſt, habeat vxorè ſuam: ſtatim ſubiungere curauit: Hoc autẽ dico ſecundum indulgentiã, non ſecũdum imperium. Non enim indulgetur quod licet& iuſtum eſt. Quod enim indulgeri dixit, cul- pam eſſe monſtrauit. Sed nemo nodum hunc melius explicat, quàm Thomas Aquinas. Di- co, inquit, quod iterum poſt continentiam determinati tẽporis reuertamini in idipſum. Hoc utem dico ſecundum indulgentiã, id eſt, parcens infirmitati veſtre, nõ ſecundùm imperium. Sed videtur, inquit, Apoſtolus, inconuenienter loqui. Indulgentia enim non eſt, niſi de pec- cato. Per hoc ergo quod Apoſtolus ſecundùm indulgentiam ſe dicit matrimonium conceſ- ſiſſe, videtur exprimere quod matrimonium ſit peccatum. Sed ad hoc poteſt reſponderi du- pliciter. Vno modo vt indulgentia ſumatur hic pro permisſione. Eſt autem duplex permif- ſio. Vna quidem de minus malo: ſicut Moſes permiſit Iudæis dare libellum repudij ad vitan- dum vxoricidium, ad quod erant proni. Talis permisſio non fit in nouo teſtamento propter ſui perfectionem. Alia eſt permisſio de minus bono, cùm homo præcepto non cogitur ad maius bonum. Et hoc modo Apoſtolus hic indulget, hoc eſt, permittit matrimonium, quod eſt minus bonum, quàm continentia, quæ non præcipitur, quæ eſt maius bonum. Alio modo poteſt accipi indulgentia prout reſpicit culpam,& ſecundum hoc indulgentia refertur ad actum coniugalem, ſecundum quod haber annexam culpam, venialem ramen propter bona matrimonij, ſine quibus eſſet mortalis. Perſequitur hæc poſteà pluribus verbis, quæ ne lon- giores eſſemus prætermittenda putauimus. Ex his omnibus liquere ſatis poteſt quod his verbis: Hoc autem dico ſecundùm indul- gentiam, datur venia reddendi debitum, non abſtinendi. Quamuis enim vel prolis procrean- dæ, vel ſtupri vitandi cauſſa rectum ſit vxorem ducere,& ea vti, rectius ramen eſt, ſine peri⸗ culo peccati: grauioris vel relinqui vxorẽ, vel cum ea tanquã ſorore habitare. Et hoc eſt quod monet Paulus, cum dicit: Tempus breute eſt: reliquum eſt, vt qui habent vxores tanquàm non cnuger en. lud ſelurn bentes quibus h. ſtexit 4 f worèt inte rhuſ l ed. cc docuin Itan ſenim ht 1 L lütb Fera kert kqu dony 1 Soc trws dria Ored Wean Amm Uhel nqin inem rnte libenc ram Kum bm wnenn tg mdn ſtw dre ſen ee Dim Nsg tom„Reſer AInehe mor dem hme wi i ec 8 7 u& ben dui wan enon Cc emet nhe Ptum (be polc b2 k 68 8 nP dde 1 nne 13s Che h n 1* em den, 2 0s ſeh dco do citiug 22 deraninl a npro erſ al. que f rae nbetrus IEcl. dit, hoca 12 t qui lig uls, propt 4 mitte noh Ls dpermitth a.. ü venianl sci litur,big git. à audeo dl r. coniugatt uli vxorem,et an enim qui vi. dnis,nô eſt oa. lale propte dn tioné quat ur- rproctean ar- Ade ſua cq ao- dla conces e⸗ enon pote e a gentiä nod em indulgeriſ i Rl- 1⸗ aomas Aoh n niniinidig lr ecundum ¹l ² 9m nnon eſt e atrimoniu voteſt teſpq*dl. utem dupli— Äl ſum repudi tu¹ oteſtamen cepto no0 4 matrimon e. bouum. 1 1.1 dulg 1 bom tamen pl—”b verbis, G om- nos. At hoc non eſt iuxta Canonem, ſed iuxta hominũ mentem, quæ per tempus elan MATRIMONII. 100 non habentes ſint: Nam& abſq; vſu coniugali conſtare poſſe Matrimoniũ, non ſolum Am- broſius& Chryſoſtomus Chriſtiani, verumetiam Ethnici docuerunt. Non enim defloratio virginitatis facit coniugium, ſed pactio coniugalis: Deniq; cum iungitur puella coniugium eſt, non cùm virili admiſtione cognoſcitur. Niſi fortè non fuit inter Mariam& Ioſeph con- iugium, vbi nihil intercesſiſſe carnalis cõmercij certum eſt. Negabat quidam coniugium id fuilſe Pelagij ſectator Iulianus, ſed eum veritatis Euangelicæ apertisſimo teſtimonio confu- tauit Auguſtinus. Qui non dubitauit eriam dicere, quod beatiora coniugia iudicanda ſunt, quæ ſiue filiis procreandis, ſiue etiam iſta terrena prole contempta, cõtinentiam inter ſe pari conſenſu ſeruare potuerint: quòd neque contra illud præceptum fit, quo Dominus dimitti coniugem vetat: Non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, ſed ſpiritualiter viuit:& il- lud ſeruatur, quod per Apoſtolum dicitur: Reliquũ eſt, vt qui habent vXores, quafi non ha- bentes ſint. Ad huiuſmodi ergo coniugia maritos inuitat Paulus, quoad per vxores licuerit: quibus vt reddatur debitum permittit, maioris peccati vitandi cauſa. Verum vt vnde de- flexit eò redeat oratio. Non eſſe pugnantia docuimus Matrimonium& Sacerdotium, ſed eſſe pugnantia redde- re debitum vxori,& reddere debitum Deo, iuge ſacrificium offerendo. Quare cui debitum hoc per vxorem fuerit remiſſum, ei& fuiſſe ſemper& eſſe nunc etiam licitum nõ in Orien- tali modò, verùm& in hac Eccleſia noſtra Sacerdotio fungi. Obſeruatum autem hoc fuiſſe legimus& in Orientali Eccleſia, vt maritus cum Sacerdos eſſet factus, aſſentiéte vxore, ma- riti offcium facere deſineret: adeò viſum id eſt ex diametro, quod aiunt, cum Sacerdotis of- ficio pugnare. Quoòd hoc ita ſit, docet Hieronymus, cum de Vigilantio loquitur, his verbis: Proh nefas, Epiſcopos dicitur ſui ſceleris habere cõſortes: ſi tamen Epiſcopi nominãdi ſunt, qui non ordinant Diaconos nifi primùm vxores duxerint, nulli cœlibi credẽtes pudicitiam: imò oſtendentes quàm ſanctè viuant, qui malè de omnibus ſuſpicantur:& niſi prægnantes vxores viderint clericorum, infantesq́; de vlnis eorum vagientes, Chriſti Sacramenta non tribuunt. Quid facient Orientis Eccleſiæ? quid Aegypti, aut ſedis Apoſtolicæ? quæ aut vir- gines clericos accipiunt aut continentes, aut ſi vxores habuerint, mariti eſſe deſinunt. Hoc docuit Dormitantius, libidini frena permittens,& naturalem carnis ardorem, qui in adole- ſcentia plerunq; ferueſcit, ſuis hortatibus duplicans, imò extinguens coitu fœminarũ, vt ni- hil ſit quo differamus à porcis, quo differamus àa bruris animantibus, quo ab equis, de quibus ſcriptum eſt: Equi inſanientes in fœminas facti ſunt mihi. Docer, qui videtur æqualis Hie- ronymi fuiſſe, Socrates quoq; Græcus: Si quis, inquit, in Theſſalia clericus factus cum vxore quam ante clericatum legitimè duxit, dormierit: abdicator, cum omnes qui præclari ſunt in Oriente abſtineant: præcipuè verò in Theſſalia, Macedonia,& Hellade. Cui ſuffragatur ad Anaſtaſium Theſſalonicenſem Epiſcopum ſcribens Leo Pontifex: Cuùm extra clericorum, inquit, ordinem conſtitutus nuptiarum ſocierati& procreatione filiorum ſtudere ſit libe- rum: ad exhibendam tamen perfectæ cõtinentiæ puritatem, ne Subdiaconibus quidem car- nale connubium conceditur: vt& qui habent, ſint tanquam non habentes:& qui non ha- bent, permaneant ſingulares. Quòd ſi in hoc ordine, qui quartus à capite eſt, dignum eſt cu- ſtodiri: quantò magis in primo, ac ſecundo, aut tertio ſeruandum eſt: ne aut Leuitico mini- ſterio, aut Presbyterali honore, aut Epiſcopali excellentia quiſquà idoneus exiſtimetur, qui ſe a voluptate vxoria necdum frenaſſe detegitur. Clarius autem Epiph⸗nius Conſtãtiæ, Cy- pri Epiſcopus: qui adducto eo loco: Oportet Epiſcopum irreprehenſibilem eſſe, vnius vxo- ris virum, Revera, inquit, non ſuſcipit ſancta Dei prædicatio poſt Chriſti aduentum eos, qui à nuptiis mortua ipſorũ vxore ſecundis nuptiis coniuncti ſunt:& hoc certè ſancta Dei Ec- cleſſa cum ſynceritate obſeruat. Sed& adhuc viuentẽ& liberos gignentẽ vnius vxoris virũ non ſuſcipit: ſed eum qui ſe ab vna continuit, aut in viduitate vixit, Diaconũ& Presbyterũ, & Fpiſcopũ,& Hypodiaconũ: maximè vbi ſynceri ſunt canones Eccleſiaſtici. At dicis mihi: Omninò in quibuſdam locis adhuc liberos gignere Presbyteros, Diaconos,& Hypodiacò- guit. Quamobrem etiam apud Orientales, vbi ſynceri fuerunt Canones Eccleſiaſtici, fuiſſe legi- mus obſeruatum, vt Sacerdotes mariti deinceps à matitorum officiis abſtinerent. Quod verò ſcripſit alicubi Stephanus Papa, Orientalium Sacerdotes Matrimonio copu- lari, id ibi factum intelligi deber, vbi ſynceri Canones non ſunt. Et quamuis rideat Philip- pus gloſſatorẽ, quoòd is interpretetur copulantur, id eſt, copulato vtuntur, hunc tamẽ, quem gloſſator vult, Stephani verborum ſenſum eſſe, certum eſt& indubitatum. Quamuis enim cuius Papæ Stephani verba ſint hæc, quæ in Decretorum librum retulit Gratianus, non ſatis liqueat(nouem enim eius nominis fuiſſe conſtat) neque reperiuntur inter decreta Stepha- ni Papæ, cuius epiſtola libris Conciliorum eſt inſerta, nequaquam tamen credendũ eſt, qui- cunque tandem fuerit iſte Papa Stephanus, adeò rudem eum& rerum omnium imperitum fuiſſe, vt illud ignoraret, in nulla vnquam orbis Chriſtiani parte Matrimonia cõtrahere Sa- cerdotibus licuiſſe. Ac ex aliis nonnullis locis, quæ per Gratianum proferuntur, cuius mani- feſtum eſſe poteſt, copulantur, hoc loco aliter accipi non poſſe, quam ſicut intellectum eſtà R 4 gloſſa- Matrimonium conſenſus facit, non concubitus. Lib.. cõtra luli. cap. 8. De ſer. Dom. in monte Iib.i. rride eundem de touſenſa Euan- geliſlara l.sꝛ. c. i. Et de nuptiis& concupiſc. lib. t. cap 11. G 12. Matth. 1s. 1. Corinih. 7. Reddere debitum vxori, redde⸗ re debitum Deo, pugnantia ſunt. Hierem- y. JFocjat..5 Ca. 12⸗ Eccls/ 5 t. Leo epiſt. 84 G in epiſt. 22. ad Narboneuna Epiſcopam. Epiph. hær. ĩs. 1, Ti-norb. 3. Stephani Hape ſententia expen- 7. 211 C2ε**. Cap. 56. 28.quæſt.1. Noſſe. Copulari pro ear: naliter miſceri. Aug de nupi& cencup · li.ĩ e.A. Greg. lib.S. epiſt.44 · 1. Corinth. a. Idem 119. 5. epiſt. 149. nian. in hom. 4. in Afatth. 27. quæſl. 2. Qui dormierit. T. Corimth. 7. Canon. 12. Ceuon 25, cenſlant. n. VTanon 3. Diſt. 28. c. presb): erum 31. Quoniam G 32. Diſt.cæ. ꝗi quis. Nicæ. 2. Hn. AcGio 6. TIon. 1. EFlorent. coneil. SFeſttone 5- Sacerdotibus ma: trim oniẽ licuiſſe inire oſtendi uen peteft. 33 Jtiæſl.. latorem. Laicortus oblatibnes. De con ſe..1ſ. 1. Om nis. Exod.34. Cap. 4. ——õÿy— DE IM PEPIMENTIS gloſſatore, nimirum copulato vtuntur: ac lege Matrimonij, quod pridem initum eſt, carna- liter commiſcentur. Adfertur ab eodem Cratiano reſcriptum Nicolai Pontificis ad Saloni- tanũ Epiſcopum:cuius hæc verba ſunt: Noſſe deſideras, vtrum mulier, quę viri filium ex alia fœmina genitum de ſacro fonte leuauit, poſtmodum posſit cum eodem viro copulari. Qwis aon vider, copulari hoc loco, non pro eo accipi, quod eſt Matrimonio iungi, quod iampri- dem factum fuiſſe verborum ſequentium contextus indicat: ſed carnaliter miſceri. Qua fi- gnificatione vſus etiam eſt verbo copulationis Auguſtinus, dicens: Copulatio maris& fœ- minæ generandi cauſa bonum eſt naturale nuptiarumi: ſed iſto bono male vtitur, qui beſtia- liter vtitur, vt ſit eius intentio in voluptate libidinis, non in voluntate propaginis. Et eum ſecutus Gregorius: Poſtquam copulatione coniugij viri atque mulieris vnum corpus effici- tur, nõ poteſt ex parte cõuerti,& ex parte maners in ſeculo. Et alio loco: Dũ vnũ vtrorum- que corpus coniugij ſit factum copulatione, incongruum eſt partem conuerti,& partem in ſeculo remanere. Ad eundem modũ Anianus interpres Chryſoſtomi: Habitare cum ſponſis nondum ſibi copulatis lege coniugij. Certè copulatio& copulari, in his locis non contra- ctum, ſed vſum ſignificant Matrimonij. Quod etiam illa verba Concilij Aurelian. declarant, vbi vis dictionis eius, copuletur, ſic eſt explicata: Nec ipſi adultero vnquam in coniugio co- puletur: hoc eſt, ne propriæ vxori ſibi licet reddere debitum, quam ſibi feddit illicitam, ſo- rorem eius cognoſcendo. Nonne manifeſteè hic oſtenditur, coniugio copulari non aliud eſſe, quàm reddere debitumè Sed fit non rarò, quòd quæ non intelligut, rident imperiti. Hic itag; germanus eſt verborum Stephani ſenſus, quòd Orientalium Sacerdotes maritorum officils funguntur,& præſtant vxoribus ea quæ debent ex lege Matrimonij: Occidentalium verò, nequaquam: verum ſi qui tint etiam, quos vxores habere contingat, ſunt iuxta P auli conſi- lium tanquam non habentes, neque deinceps quicquà eis cum vxoribus eſt cõmercij. Quod illis verbis indicatur, Occidentalium Sacerdotum nullus licentiam habert cõiugium ſortien- di. Nam coniugium eo loco ſignificat coniunctionem carnalem, quam vulgò copulam vo- cant, quemadmodum in Synodo Turonenſi ſecunda: Quoſdam dicit canon, inhibira coniu- ginid eſt, coniunctiones corporum vetitas reperiiſſe comperimus. Non habet itaq; licẽtiam coniugium fortiendi, dem eſt, ac ſi diceret. Non habet licentiam carnalem cum ea conſue- tudinem habendi, nec aliter Sacerdotis officio fungi poteſt, quàm ſi Deo continentiam illa ſuam vouerit,& in Monaſterio reliquum vitæ tempus tranſegit. Hic ſanus cum ſit Stephani verborum intellectus, facilè apparet, quam nihil Philippum hic locus adiuuer, quo probare niritur, Sacerdotibus aliquando Matrimonium contrahere licuiſſe, cùm etiam Apoſtolorum canonibus id vetitum eſſe legamus, extat enim inter alios hic quoq;. Qui cum cœlibes eſſent, clerici facti ſunt, ex his ſolis lectoribus& cantoribus, ſi modo ſic eis viſum ſit, Matrimonium contrahere licere volumus. Quo canone quid aliud ſtatuitur, quàm quòd Hypodiaconis, Diaconis,& Presbyteris poſteaquam ordinati fuerint, vxorem ducere fas non eſt? Tales enim nuptias, vocant Patres ſub Iuſtiniano Imperatore in Trullo Regij palatij Conſtantinopoli congregati ducenti vigintiſeptem, illegitimas,& illegitimum eiuſimodi contubernium ſolui iubent. Qua Synodo ante annos propè nonin- gentos habita, cum poſterior fuiſſe videatur Stephanus hic Pontifex, quicunque tandem is fuerit(nam primùm non fuiſſe liquet) eſt ne veriſimile eum aut canonem Apoſtolicum, aut iſtorum Patrum decretum ignoraſſe? Quorum Synodum, ſextam quidem Synodum vocat Gratianus, cùm eius decreta nõnulla producit, ſed ex Nicæna ſecunda Synodo, tum ex actis quoq; Florentini Concilij,& ex præfatione Anaſtaſij Abbatis in octauam Synodũ, liquere poteſt, quod quatuor aut quinque, vel, ſi Iheophani credimus, 27. poſt annis fuerit congre- gata. Quam cùm preceſſerint aliquanto interuallo Socrares, Hieronymus, Epiphanius, Leo, qui non vxores modò ducere, verumetiam cum his, quas duxiſſent ante ſuſceptos ſacros or- dines, rem habere Sacerdotibus etiam Orientalibus licitum non eſſe ſcripſerunt: non poteſt oſtendi tempus vllum, quo vel Orientalium, vel quarumcunq; aliarum Eccleſiarum Sacer- dotibus Matrimonium inire fas fuerit: ficulneum vt plane ſit præſidium hoe Philippi, quo nititur ad incœſtas Magiſtri ſui nuptias defendendas. Iam illud quàm ridiculum, quam ineptum, quàm prorſus puerile, quod adfertur ex Nico- lao Papa de matricida quodam: cui dum pœnitentia præſcribitur, à propria& legitima con⸗ iuge non ſeparari iubetur: quem fuiſſe Sacerdotem ex eo colligere volunt, quod oblationes facere prohibetur. Quaſi verò ſoli ſint Sacerdotes, qui obiationes offerant: aut quaſi non ſit alia oblatio præter eam, de qua ſuperius ſcripſimus, qua ſemetipſum in ara crucis Chri- ſtus obtulit, cuius repræſentatio fit per Sacerdotem in altari. Poterat iſte Theologus, Iuris vtriuſque Conſultus, Grammaricus, Rhetor, Medicus, Geometer, Aliptes, Augur, Schœno- bates,& quid nonè poterat ex illo ipſo decretorum libro, in quo tam diligèter verſatus eſſe videri vult, hoc quoque legiſſe, quod profert Gratianus ex Gregorio: Quod omnis Chri- ſtianus procuret ad Miſſarum ſolennia aliquid Deo offerre,& ducere ad memoriam quod Deus per Moſen dixit: Non apparebis in conſpectu meo vacuus: atque inde diſcere, ſuas etiam laicos oblationes habere, quas offerant ad altare: quas etiam apud Catholicos nunc offer- -3. Ma rn bl lalt Übpt autt eltin er ico 3 à icaum ihn n n eiialj ut ekude th man l 5 qun kru Wlls ird mticer M ens LE ete Nubei eg Fehter dn t kte en Aubrum ah bmuin 13 üguc rin kguükc ſLur vlwdic 1e wiwxc em eücſi 1' rie ure ſtens. dan Rrium. Nee ſguem: 43. liqun ur. ecellar d r iioca. Kl äa ſ. lai n0 ⁵ sdaſe unpen T. einn marito dach dident E fet dluxta oyſ. eſt cor— cöiugit Wnke ulgo dee nnc. on,inll arionie labet it ſein lem cun e zanlt. o coml r amih zm nin l eiem moniuf ga ralen Xtat eniſ i ralo bus& ½ ib. o canof ldl am ordi Srern, ſtiniand Srar tem, il⸗ ans * n. uicund: demY Ma- lem Syl Kenſoa -nodo gexach nam Syl F licur tannis f ex ofgr us,Epigt Slen ſuſcep clos0 annos 2m Ap 1 ripſerut 7 par m Eccle mn Hacer⸗ m hocſ 2 pl,9 od adfd= „ imacon pria&e3 mn Platiohe ruadchr 1 luns (unt, all ferant:t al iſte TI gle XNj- MATRIMONII. 16 ¼ 1 offerri videmus,& fuit hic vſus offerendi antiquisſimus. Quod etiam canones Apoſtolo- rum indicant. Ab hoc genus oblationibus offerendis, repellebantur pœnitentes, qualis fuit iſte matricida: repellebãtur, ex decreto Concilij Carthaginenſis quarti, capite 5½. fratres diſ- ſidentes, tum qui pauperem oppresſiſſent, qui ſacrilegium commiſiſſent,& vi ſeruũ ſuum ad Eccleſiam profugũ extraxiſſent: raptores, vſurarij, meretrices,& aliorũ atrociũ criminum affi nes, quemadmodum XC. diſtinctione, multis canonibus allegatis, gloſſator indicat. Apparet etiã ex Clemente, qui negat a eertis hominibus, oblationes aliquas accipiẽdas eſſe. Non ergo ſtatim Sacerdos eſt, ſi quis oblationem offert, quòôd non viris magis, quàm fœminis licet, modoò ne ſint ex earum numero, quarum oblationes recipere vetitum eſt. b Hinc videre licet quàm anxiè quærendo, quam nihil inuenire posſint nouatores iſti, quo demonſtrent, aliquando Sacerdotibus Matrimonia contrahere licuiſſe. Quanta eſt autem iſta temeritas, quod per mille quingentos annos nunquam in Eccleſia catholica licuiſſe legi- tur, id nunc demùm licitum vt ſit Sacerdotibus, contendere? cum tempus multò iam ſit bre uius, quàm fuit illud, quo Paulus eriam eos qui haberent vxores voluit eſſe ranquam non habentes. Manifeſtum ergo ian eſt, Sacerdotibus in Eccleſia catholica neq; licuiſſe vnquam, neq; nunc etiam licere Matrimonia contrahere. Quod verò adfertur ex Paulo, oportet Epiſcopum vnius vxoris eſſe virum, id ad exclu- dendos bigamos à Sacerdotio, dictum eſſe ſancti Patres omnes vno ore teſtantur: quemad⸗ modum apud Tertullianum, Origenem, Chryſoſtomum, Epiphanium, Hieronymum, Am- broſium, Auguſtinum, Leonem, 1 heophilactum,& alios videre licet„Illud autem perridi- ulum, quod ex his Pauli verbis colligere volunt, non fuiſſe, ſed eſſe oportere Epiſcopum vnius vxoris virum, atq; eum liberos etiam actu habentem, vt niſ ſe ſtrenuum, vereq́; ma- ſeulum in illis procreandis præſtiterit, parum ſit idoneus qui Fpiſcopi munus obeat. Cuo- rum ſi ſententiam recipimus, quemadmodum recte colligit etiam Hieronymus, non erit da cerdos& Epiſcopus Chriſtus, non Paulus ipſè qui hæc ſeripſit, non Ioannes Euangeliſta, de quo indubitatum eſt virginem fuiſſe, non alij quidam Apoſtoli, qui cœlibes fuiſſe leguntur, non Titus, non Timotheus, non Dionyſius, non Ignatius, non Baiilius, nõ Chryſoſtomus, non innumeri alij Sacerdotes& Epiſcopi, quos omnes, vt aliarum virtutum, ita caſtitatis S continentiæ laude cum primis celebres fuiſſe legimus. Quid hac vna re diei poteſt abſur- dius? Reclamant huic ſententiæ, omnes omnium ætatum Viri doctisſimi, ſanctisſimiq non Latini magis quàm ipſi Oræci. Ac primùm Euſebius: Qportet enic dieit ſermo diuihuis, Epiſcopum vnius vxoris virum eſſe: Veruntamen eos qui ſacrati ſunt, atq; in Dei miniſterio occupati, continere deinceps ſeipſos ab vxoris commercio decet. Epiphanius contra Monta- niſtas ſcribens: Vnas, inquit, nuptias honerat Eccleſia, etiamſi maximè Sacerdotij dona per eos, qui ab vnis etià nuptiis ſe continuerunt,& in virginitate vitam degunt, ſe ornaſſe præ- Oſferre quldam probibentur. Dent. 23. Concil. Cart b. 3. cap. 23. Cap. Oblationes. Clem. conſt. apo- ſtol. li. 3. cap. 8. lL. 4. cap. 6. G ſequentibus. 1. Corinth. y. 1. Timο,3. UVnius vxoris Vir. Teriul. li. priare acl Vroren. de exhort. caſt:ta. tis,& demo- noamid. Orig. hom. 1y. in.:7 Chryſhom 10. ad Tim.& Tii. Epiph. bœre 59. llier. lib. t. cont. Touin.& ad Tit. Ambr. IIb. 1. de offrciis cap.s. epiſl. 92. Leo epiſt. 45. ◻☛ 49. Theoph. in 1. Timoth. 3. Li. l.cout. Touin. , 7 Euſeb Demonſt. Elatng 717.1. ea 9. Epipb. Hær. 48. 7 compeudiaria doct rina de jide cut᷑ Dolica. expresſit, velut etiam Apoſtoli ipſius Eccleſiaſticam Sacerdotij regulam ordinatè ac ſanctè conſtituerunt. Et alio loco: Vertex autem horum omnium aut mater, vt ita dicam, eſt ſan-/ ctum ſacerdotium, ex virginibus quidem, vt plurimũ procedens, ſi verò non ex virginibus, ad ſolitariam vitam degentibus, ſi verò non ſuffecerint, ad miniſterium ſolitariam vitam de- gentes de his qui continent à propriis vxoribus, aut ab vnis nuptiis viduitatem ſeruantibus: nam eum qui ſecundas nuptias contraxit, non licet ad Sacerdotium fuſcipere. Loannes. Chry Chriſ⸗hom.. ſoſtomus: Tito dicit Paulus, conſtituere F piſcopos, ſicut ego diſpoſui tibi:ſi quis eſt fine cri de ien.1.1z. mine,& vnius vxoris vir: non ea ratione quòd id nunc in Eccleſia obſeruetur: oportet enim omni prorſus caſtitate Sacerdotem ornatum eſſe. Idem in epiſtolam ad Timotheum: Non hoc velut ſanciens, dicit Apoſtolus, quaſi non liceat abſq́, vxore Epiſcopur feri, ſed rei mo- dum conſtituens. Et in argumento eiuſdẽ epiſtole: Non idcircò dicit vnius vxoris virum, quaſi neceſſarium ſit,& vxorẽ habere,& filios. Cæterum, ſi quando contigerit ex ſeculi ho- minibus aliquem ad huiuſmodi ordinein prouehi, talem eſſe præcepit, qui& domui præeſſe R& filiis,& reliquæ domui ſciret. Nam qui ſecularis cùm eſſet, in eis inuiilis repertus, quæ ad hanc rem neceſſariò pertinent: quo pacto illi Eccleſiæ cura, regimenq́; permittitur. In ean- dem ſententiam Græcus ille-Scoliaſtes: vnius vxoris virum. Non de hoc legem fert, vt vxo- rem omninò habeat Epiſcopus: ſed ſi ſit, inquit, ex mundanis, ne ſit tamen is, qui ſecundis ſe nuptiis implicauerit, vel vt nouerit vnam vxotem eſſe legitimam ad ea præſtanda, quæ de- bent inuicem coniuges iure Matrimonij. Poſteaquani verò vocatus ad Epiſcopatum fuerit, illud impleat quod a Paulo ſcriptum eſt, vt ſint qui habent vxotes tanquam non habentes. Et, Volo omnes eſſe ſicut& ego. Neque disſidet ab his Theophilactus. Quin etiam ducenti vigintiſeptem Patres, de quibus paulò antè meminimus, qui in Trullo Regij palacij ſub Iu- ſtiniano conuenientes, Canones ediderunt, inter cæteros, hunc etiam con ſcripſerunt: Vxor eius qui ad Epiſcopalem dignitatem promotus eſt, ſimul vt is electus& conſecratus fuerit communi ſui viri conſenſu prius ſeparata, poſtquam in Epiſcopum ordinatus eſt ac con- ſecratus, Monaſterium ingrediatur, quod ab ædibus Epiſcopi procul abſit. Quid hi tot ſan- cti Patres, tam excellenti doctrina præditi, nunquid Pauli locum hunc, de eo quod Epiſco- pus vnius vxoris vir ſit, non intellexiſſe iudicandi ſunt? per quos nulli vnquam Epiſcopo elle Ideni in hom. 10. 1. Timoth. 3 . 1. Corsutn 7. Conſi. contra ca 0. 48. Cap. z6. dE IM PEDIM ENTIS 7 j— 1e 7 8.. eſſe licuit niſi aut virgini: aut cuius vxor commumi conſenſu Deo continentiam ſtlam dicaf- xcos& Ruthenos obſeruari videmus, qui quamuis plus aliquid ſet: quod etiamnũ apud Gr d 1 gacerdotibus permittant, neq; eos ab vxoribus ſuis ſeparent, quas ante Sacerdotiũ duxerũrt, tamen Epiſcopos non ordinant, niſi vel virgines, vel continentes. 1 1 Quorſum autem attinet Latinorum quog; ſuper hunc Pauli locum interpretationes ad- ducere:quos nunquã eum aliter intellexiſſe recepta totius Eccleſiæ conſietudo manifeſtum facit. Ne quis tamen de eo ambigat, ex multis paucorum te ſtimonia proferemus. Extat epi- ſtola Syritij, ante annos mille ducentos propeè ſcripta, cuius hæc verba ſunt: Fortè quæritur, quia ſcriptum eſt vnius vxoris virum: non permanenti in concupiſcentia generandi dixit, ſed propter continentiam fururam:neq; enim integros non admiſit quit ait, vellem autem . Corins.. omnes ſic eſſe ſicut& ego. Quæ verba repetit ad Exuperium ſcribens, qui poſt Anaſtaſium 3 Syririo ſiiccesſit Innocentius. aue: Non dicit Apoſtolus Paulus: Pligatur Tueu enn. Epiſcopus qui ducat vnam vxorem& filios faciat, ſed qui vnam habuerit vxorem. Et ali- Ambro. epiſt⁊t. quantò pôſt: Vnius vxoris virum, qui vnam vxorem habuerit, non habeat. Et Ambroſius . Tumauho ad Vercellenſem ſcribens Eccleſiam: Vnius vxoris virum eſſe præcipit Epiſcopum, non quo exortem excludat coniugij, nam hoc ſupra legem præcepti eſt, ſed vt coniugali caſtimonia ſeruet ablutionis ſuæ gratiam, neq; iterum vt filios in Sacerdotio creare Apoſtolica inuitetur auctoritate, habentem enim dixit filios, non faciẽtem. Ex eo apparet, Apoſtolicam hanc eſſe tradirionem, continentes vt ſint Sacerdotes, præſertim autem Epiſcopi: ac totis mille quin- gentis annis nunquam aliter in vniuerſa totius orbis Chriſtiani Eccleſia obſeruatum fuiſſe. Quis igitur dubitauit, qui quidem ſanæ ſit mentis, quin totius Eccleſiæ ſenſum& conſen- ſum ſequatur potius, quàm vt Martinos audiat, ventris& Veneris impudentisſimos patro- nos? qui dum ſuos inceſtos ac nefarios cõcubitus, omni religione ſpreta& cõculcata, defen- dere moliuntur, ne ipſi irnpietatem peccaſſe videantur, in idem in quod ſe præcipitauerunt impietatis baratrum, reliquos etiam quos poſſunt omnes remis, velis, manibus ac pedibus obnixè pertrahere conantur. Qxi non tomine, Verùm adfertur aliud ex Paulo telum: Qui non cõtinent, nubãt: Melius eſt enim nubere, nabaut. quàãm vri. Sed hoc quoq;, modò ſanus adſit verborũ intellectus, facilè retunditur. Produxe- 2. COTiννν. 70—..—. 2 4 ramus in ſuperioribus æditionibus huius libri noſtri verba B. Ephrem, quibus Pauli locum hunc explicauit, quemadmodũ in 2. lib. Franciſei Torrenſis de dogmaticis caracteribus, ez citata reperimus. Quoniã verò miſit ad nos nuper ipſa B. Ephrem verba lingua ſua loquẽtis, idem ille cuius paulò antè meminimus Guilhelmus Scyrletus Cardinalis, ex Græco quodam exemplari tranſſcripta, viſum eſt nobis, vt qua lingua ſcripta ſunt, eadem in hac æditione no- uisſima non mutila, ſed integra ponerentur. Sic autem habet inſcriptio:— Drepiſi.a. 3. Timorb. 3. TOTYI MAkKAPIOT EðbAIM, nPOZ AAEA 20N toοricα, ρ Tiva 5 AJo 2 src, Ea.⁵, 7 uS0, drrdnS c g. Kous ro&6SOà8, MoOyrog. ISAc al reg AuSmous 7v dos AO), KcN. 35 Tnasor 4„ 3³ 8„„. 5— „ iop Xdνσνσρσαα εχ³+ e be. s Aν ⁶μτ⁶e,& ,, duTco, Aop 50p, dr1 os Piorincue 5 Nanorasετιααιε ν—ωρσωοαν τπεκννεεντ⁵οα, 8“7& EMSOG 1dOp XCiσmραά α⁴αμσα τ 8 „, 59 19, bug. 05 R, Cures. A9 bun& re⁴ BicrinSe AnsCXüc vAAος—Qάαέιν„ d Toue drro, TCuασ kοο⁸ t O]8 K-XSTsis, Picas. αοιοs 1 ioν αάσνοωαμαα εα εν be. To-)d Bico1Og 41 Tle, A„p, Tud ε αeε gtas, εε/σι τνα8ũcέꝑHοπ J XI r. O) A1p. TAοε 5 ⁴αν Ep mσα R KoX ievres. TG8e e N XOOS XS“lEi 5 J208, ro7) Anoraxr o asthero „„ THp-XSC p, à p. i, d KIS6,O drra CSG Jele Jas. VO OTp qMd αμαμη οι noο*⁵5ε⁸εν 7ε½ d A6,Adg ASosiuα G0 00,ℳOαm άa, y1, 19,] Ie Ep roic TAνιμααάτι*νυα τεε εν.0I T5 IXi, d 5αεε. rirr As Xi 1) üru,d car 1, De. d6 AurAs As ErO,p Aop „ rAιτπ⁵†. 1—&„ 5 K. n TS S6Aα᷑eτ⁸ς u 6 ui s xoups ¶ SAs. KM⁴.,⁵⁶ι½ 0„ oo 0, Tore Eo‿μσνςα επντνε ε:οεαειμμοι‿ Qάηαἀαάαρο. ro ↄσαοτοαυαντνααες εꝓνπαηεαόάνεεμνεεοσε˙ ενπττ d9ο 1978 g Eri rSεενν XAO, H&οι₰ηνGόε uSA. 2uX Kp Tis NOuNdt Tli SS4A0 raikto. 2u 1N1e tεi AS. àu&AHα‧s. v1 GrG,) d004 dvevXTꝙ E‿ꝓτονε Jσ aeα 0p 5vHarSp, 2v Rp t M&vrò 5&rëSoo EtTSTrMxT0,A ErtAeT2p d1S Flad A1bdocap. Ad 4'6e3 Acp, bν τινπ Qeᷣποοασσνοντανεεiνιν ςες ασι ‿οαο dr Xop. X* 5, 8 Amνντπυυďs αάν⁴dνεεαοε No εᷣτεεενσσνην dεle d S-ds d Te EJSp Siop. ri, 4500,12 S1 51 Ntat MG.⸗ uστοιν Ʒ επμνπ αορ buX G dvroi CAα ꝓππιέιαεα εο r00 ArO86A, AEOVrO. Lp cœε εi nrocre, Eu œτ‿⁴‿ ◻⁴‿ςαι ονσνσσνενεαιρε εαἀ. τω α⁴ ü Sfaτ ν ε, 29 Jctęα,εαινv 5, TA T Se8 NS8 KM. 31p 5Xrp. Op O2,p SrI AM SvroO EroAOcJSrO de cœοαιπαν ꝓεοσ „ volvres, àd, ArTNOGv SO„rO.&ep C1p 5 vrTée AC-y&. Dr1,Oc AOb T0 ala&) TouX*νQπ ꝗ1πο ⁸ ο 1uSKe,Ahr 3- Aᷣ Q◻,. Xe Gονν RAs eC T Xes Tu,Ae ye. A¹ „ Auxrai ⁴⁵οααι ꝓσιε⁵σεέ αmλς εꝓ˙ άαι⁸, 500 X‿ O2,p 5 XAOoi, auore lih en1Si ulap dcur XS LoOA,X0, e AnosNIMdT aßa⸗r ν₰ sο ⁵ιm d.109, T0 drM.αμeυ ⁷ * A- Ad T4bcTS8. AGTI NSaA,]JvXo S‿νι τ‿ᷣἀ rt Ep SAlcSc1e.v ndAp glerä- don ee ico bält ket enlt„ Al dmt blst kinte Konot eoe Rhe eng weſb ln ipnac 1e lügn nem lecnn eing kur ſett Spemme ) VI un urmc nnn puorj nit Nlerhl dm Kunr iuſ ſunt⸗ NI ültc Aa Koln nm ſten Goe di ſom Vicer ſuu dipe Ke ſelt 1n, s Drop nus. eä dr denerg Kinn t, Jel W nn doſt Kum Daulu ar Vxore d. 4. kt 1 e lu llcopu 2 1 mugalig i Imi poſtol Wau oſtolica eſ totisn in. obſerna Rril. ſenſum e. dentisin, in. Ceöcult ain lſeprecih aun manibus da us eſt eni eA tunditur,. quibus b lu cis carad 1a, lingua ſi Sex Cræd S iu in hac ad iro. IA 50O ) tuaren Sch 5 1178 1 Sag ogaze 1 a up, au e-ſa Bis iim rcAn.ri 2 ofdub 9raxM T ſim podad ss Ti Narir? S. rr0*,r in d os e, 13” 7 11 2 97 40 rue 4 „211 8c, 9 7 75 ⁵ -00, 1 4 MATRIMONII. 304 guρντ⁴6ενεοντιεμei Atεν σσνꝓσ HMο% J É XAS Luoocu ISε. i»&dAcs OOp, va u⁵⁴ ànuc,iouaε, Eeu uouαασς,d επιρεένε ᷣπρꝙ. 5 4Mνρ⁶½στυένεασeαχ,νιο‿ετ ⁴αmηςρν ⁵αερ 1α ο⁷ 2Xorrss SvMαας dg Ad EXoOvTS3 oip.1 à4 ⁴οντνσα, αιmαάα*οντε⁸. 4) 5 NXaiovres, S A Xci⸗ 50* C) di«O9GoTSS, A Karsopres. 6 51 X⁴ ⁵μμlιw,ÿæέ“q Ko‿α ενᷣντ⅜, diι αάαπσσαχννο SDr1¶rQνQ̈α⁴⁵ς⁴ανη õρσμν ‿ιτ‿˙ι—⁴ ⁸ εονανάννμυι ƷbL& N So5d dεε e¹ Teꝰ X&dονρ εντεν. a0d ¶ᷣuvchs zur Ae& ngös gs dud r X2ο⁸(A. A₰ A⁴ε μα τσ άασνσμαρασι⁵, 549 0⸗ Iu οι‿ι πρποᷣντεdα ε πιιεασεοας r p XSSε 18 T5rενενεεεειις. 4Auττονπέη νπαάαωερmeα¹ TauJOp Na rasi e, 51KO2 OAX C.i A KAr2 AuG. K. S d4 c 89 Kopio rois tuαε ⁸,16 i ℳmſa. &a,p A 28c., R 49dεO A3 d/od bRl. KYvigs Oao 25 S64‿⁴ο½ᷣ Tε‿μ‿ σ v⁴⁴⁴αα⁸, on t&&εειενπαέννσαναάο ωάμμαα σσ οsAe, Acep. ꝓ&- rονν vp uae vr.,αμαάχάι. 9ραα½ ᷑ωũ⸗ 4d. rà risip Ts Jiaxd. Aorröp Ar6era A Ti‿ιοσσαι εεσασ ο⁷. 9 XTC,& A⁴ονο αιν 2p EKgiv Ts AAος½, 5 Si‿νοσ αeεινιπτνς. 5 ⁴⁶ιεν EJti 410,XA S TO18 Kυαυοσ‿ τιeνν ννρᷣἀανυιαmν AurS. 3r1 3u d G,G, Klg Tous&-Svc SfO RtCucop, XA. „ 2 2„ 22. 1„„ ⸗ Ei ruü eori ĩ ie aciτνατ ˙, rooντν 8 8 Dr RnerAn TIAAn, do Ad'Ev Podαμάαο, ¹ 7⁶ἀέαοꝓᷣ iε αm‿τ ανοαασι div bp TuT5 21Gοdop, A5v T isœrini Luxo αμε, ν ᷣάτασνσνετένσαιιασ T03 d1οovr9, A) nuco oci T d&ν aαidi τσ πνᷣπιπναοαυα, 71 να ν* mꝙꝓτμοεασχιινννσ T.ᷣ μ&αμαέιννφꝙει ρ AMλαιεμοονι t ναωρς⁵λσ‿νμο᷑ο᷑ñðoVᴵåvjt–—εαε, τν burουν Saciid'i, ri G‿ος εαμιννάμ‿ναμιυαοωστκέντε ια̈ιειτον JeS. I STG XSsT, bu—e 18 AX58 Jed Nerρννντ TA n*α,νσ αμς, d lrvrode aε‿ εαφς ντνσσσσνεες‿ντιmJoαιμασσκαε σν rG Td Tria1οσσ⁵ς‿ μά⁵ιο τρ%οννꝓνανανιꝓνένσG,ενναονιꝓρφ μσνενσν rd rε αeενςε εενꝓνσ Hρρε⁶ο TLAεν☚ι/Oρννέι⁸ε. 1] Si6As, JCu᷑m‿☛. XAꝓτε ν⁶ε KO 5 àre. OO) οα ι ενα,εασ ασσσηινκν⁶ε Ʒές οσάαςmν Tis E1*HunG. vô*οειφ.,⁴ οπιι έeτ/ ου⁄εν ε5½ cap,⁊ T†ενεα SoxuJd,40,) ‿τ* ⅜φ αε E yove Dn 3vνοꝓρ T A1— Se c a Jeccg. Id eſt, Beati Ephrem ad fratrem, qui quæſiuerat ad quem ille ſermo dictus fuerit: Melius eſt nubere quam uri, RESPONSIO. Audi, inquit, Apoſtolum dicentem: Volo omnes homines eſſe ſicut ego ſum. Sed vnuſquiſq; proprium domum habet ex Deo, alius quidem ſic, alius verò ſic. Ita manifeſtum fit, quod inter ſeculares,& inter eos qui renunciarunt ſecu- lo, Giſerimen fecit, cum diceret: Vnuſquiſq; proprium habet donum à Deo, alius quidem ſic, alius verò ſic. Et nec ſeculares prohibet legitimo Marrimonio copulari: nec eos qui ſeculo renunciarunt, auocat à continentia, cùm dicit: Vnuũſquiſque proprium habet donũ à Deo. Nam ſecularibus permittit, dicens: Propter fornicationem vnuſquiſq; ſuam vxorem habeat. Frt rurſus: Honorabile connubium eſt& thorus immaculatus: ſcortatores autem& adul- teros iudicabit Deus. Sed iis qui renunciarunt, mandanit continentiam, dicens: Omnis qui certat in agone, ab omnibus ſe abſtinet. His itaq; verbis duo demonſtrantur ordines, quem- admodum ſupraà dictum eſt. Tu verò, Monache, conſidera,& vide in vtro ſis ordine poſi- tus,& quod ſignum, quàmve notam ſis indutus, quæ vota feceris, quę pacta cum Deo cõſti⸗ tueris: nam ſecundum pactiones& ſponſiones quas feciſti, rationem à te repoſcet Deus, ſic enim loquitur: Ex ore tuo iudicabo te, ſerue nequam. Quamobrem, ſicut ſuprà diximus, ſecularibus permiſit legitimè iungi Matrimonio, qui verò ſeculo renunciarunt, eos cõtinere voluit. Quandoquidem, ſi ad omnes pertinerent illa verba: Melius eſt nubere quaàm vri: nemo virtutem caſtitatis coluiſſet vnquam: non Helias Thesbites, non Eliſeus, non Ioan- nes, non quorquot alij caſtrauerũt ſe propter regnum cœælorum, ſed nec ipſe Apoſtolus con- tinens fuiſſer, niſi reſpexiſſet in mercedem, vel retributionem. Nec voro dicamus ficut qui- dam prætexunt: Illi autem viri iuſti fuerunr, ego verò peccator ſum. Nam illi propterea iuſti facti ſunt, quod iuſtè& ſancte traduxerunt ſuam vitam. Quid igitur quęremus ex illis? Num illi iuſti carnis ſiue corporis expertes fuerunt? An& ipſi carnem induri non erant? Audi Apoſtolum dicentem: In carne ambulantes, non ſecundum carnem militamus: Arma militiæ noſtræ non carnalia, ſed potentia Deo, ad deſtructionem munitionum. Manitfeſtum igitur, quòd& ipſi oppugnabantur, tanquam carnalia ſapientes, ſed viriliter cõtrà certabãt. Vnde rurſus idem ille dicit: Caſtigo corpus meum,& in ſeruitutẽ redigo, ne fortè cum aliis prædicauero, ipſe reprobus efficiar. At manu ducens nos ad Virturem, dicit: Imitatores mei eſtote, ſicut& ego Chriſti. Attendamus igitur fratres, ne dum cõcupiſcentiam noſtram im- plere volumus, in Apoſtolicum præceptum culpam referamus, quæ ſit verborum illius vis ignorantes. Proptereà ſcriptum eſt: Anime doloſæ errant in peccatis. Et rurſus: Homini pec- canri magnus laqueus inuoluitur, iuſtus autè in gaudio& in lætitia erit. Quid autè, ô frater, melius, nubere an vri? Audiſti necne quod ſubinfert, dicens? Tempus breue eſt, Reliquum eſt, vt& qui habent vxores, ranquã non habentes ſint:& qui flent, ranquam non flentes:& qui gaudent, tanquam non gaudentes:& qui emunt, tanquã non poſsidentes:& qui vtun- tur hoc mundo, tanquam non vtentes. Præterit enim figura mundi huius. Propterea, ò Mo- nache, ne aſperneris eum qui donauit tibi gratiam hanc, nec oſcitanter audias iſtũ alloquen- tem te per Apoſtolum: Noli negligere quæ in te eſt, gratiam, quæ data eſt tibi perx Prophe- tiam, cum impoſitione manuum Presbyterij, ne fortè præuaricatorem te conſtituas, ædi- ficans rurſus quæ deſtruxiſti, ſed redde Domino vota tua. Quoniam ſeriptum eſt: Melius eſt non vouere, quam cùm voueris, non reddere, Contende,& elabora, vt curſum tuũ ſeritimn 2 Per— g. Corinth.. Manb.s. Ambr. ad virgi- nem lapſam ca.⸗. De vir g*t ate capite 39. 1. Timoth. 5. Epipha hær. ³r. rrer. 1.¹.cont. fouiniauum. Auguſl. de bono viduit alis cap. 8. ad Pollentilt de adult. cõiugiis li5. 1. cap. 15. Damaſe.in vita Cis. Oratid 2. Præbd⸗ ratoria ad A:ſj. Matrimòmuna 1 nonacho ſua- dti diabotus. Morn. z1. S 7 1. Timoth. 5. Poſt contiusntico Yotum conle vli eno poieſi. potum continen- aic relinqtsentes daiantiunn. Augu. li.2 4ul. 7r 5.12 contusis ca 112. Remedia fugien- di litidinen:. 1. Corinth. 9⸗ PHE IMPEDIMENTI S perficias, vt posſis liberè cum Apoſtolo dicere: Certamen bonum certaui, curſum ſumwaui, fidem ſeruaui, de reliquo repoſita eſt mihi iuſtitiæ corona, quam reddet mihi Deus in illa gie iuſtus Iudex. Non ſolùm autem mihi, ſed& omnibus qui diligunt aduentum eius: quo- niam ipfi gloria in ſecula ſeculorum, Amen(ä. Ambrofius verò: Hoc dictum ad non pollicitam pertinet ad nondum Velatam Caæterum quæ ſe ſpopondit Chriſto,& ſanctum velamen aſſumpſit, iam nupfit, iam immortali uncta eſt viro,& iam ſi voluerit nubere cõmuni lege coniugi], adulterium perpetrat, ancilla mor- tis efficitur. Et alio loco: Necdum, inquit, caſtitatem proteilo, luxta Apoſtolum: Melius eſt nubere quàm vri. Sed obſecro, Domine, vt cui non licet nubere, non cõtingat& vri. Chry- ſoſtomus autem: Vidux omnino ſi voluerit, poreſtatem nubendi facit: At eam quæ coniuge mortuo ſe in reliquum tempus Deo caſtam fore promiſerit, fi poſteà nupſerit, vehementer accuſat, vt quæ fidem quam Deo dediſſet, refellerit. Non jis ergo, ſed illis dixit, ſi ſe non con- tinent, nubant: melius eſt enim nubere quam vri. Extat hiſtoria quædam cumprimis pia de Barlaam Zoſemita,& Ioſaphat Indiarum Rege. In ea ſcribitur quemadmodum Satanas ſub ſpecie pulcherrimæ mulieris perſuadere conatus fuerit Ioſaphar Vt Matrimonio ſibi iungi vellet: ficenim futurum, vt cùm eſſet idololatra, ad Chriſtianam fidem conuerteretur. Ioſa- phat autem: Fruſtraà petis, inquit, mulier hæc a me, ego nanque licet magnam ſalutis tuæ ſo- licitudinem geram, deq; profundo perditionis eripere te cupiam, inquinare tamen corpus meum per turpem cõiunctionem mihi graue eſt,& omninò imposſibile. Mulier contraà vel Satanas porius in humana ſpecie: Vt quid, inquit, pollutam rem& turpem vocaſti commi- ſtionem. Nonne ſcriptum eſt in quodam librorum veſtrorum: Honorabiles nuptiæ& tho- rus immaculatus. Et, Melius eſt nubere quàm vri. Et, Quod Deus coniunxit, homo non ſe⸗ paret. An non omnes antiquos iuſtos Patriarchas, ſed& Prophetas vXores habuiſle docent veſtræ ſcripturæ? Nonne Petrum illum, quem Principem Apoſtolorũ dicis fuiſſe, coniugem ſcriptum eſt habuiſſe? Quibus igitur auctoritatibus fultus, nuprias pollutionem audes ap⸗ pellare? Valdè mihi videris à veritate dogmatum veſtrorum errare. Cui ille reſpõdit: Etiam mulier, ſic ſe habent iſta quemadmodum dixiſti. Nam permittitur volentibus vxores du- cere, ſed non eis qui ſemel promiſerunt Chriſto virginitatem illibatam ſeruare. Ego enim ex quo lauacro purificatus ſuum, diuini baptiſinatis à iuuentutis& ignorantiæ meæ delictis me mundum ſeuare Chriſto ſpopondi: Et qua ratione quod Deo promiſi violare potero? Nec disſimilem diſputationem reperire licet apud Symeonem Metaphraſtem in vita Mar- tiniani, quam itidem cum illo Diabolus habuit ſub ſpecie fœminæ. Itidem& Cæſarius: Ego hodie, qui videor eſſe Monachus, ſi rupero propoſitum meum, Chriſtum negaui. Et paucis interiectis, Denique& Apoſtolus, quid loquitur de viduis: quæ ſecundos duxerũt maritos? Quid dicit? Habentes damnationem, quia primam fidem irriram fecerunt. Viduæ quid di- cit? O vidua, antequam mihi promitteres, quod eſſes vidua, in tua erat poteſtate, vt nuberes. Ex quo teinpore confeſſa es: quod mihi permaneres, ex eo tempore mea eſſe cœpiſti: Si vo- lueris ſecundum maritum ducere, me contempſiſti. Sic& tu, Monache, antequam mihi pro- mitteres, in tua voluntate erat facere, quod velles: vox tua ligauit te mihi. Nunquid te com- puli? Nunquid ex necesſitate feciſti? Nnne liber eras? in tuafuit poteſtate promittere. Pro- miſiſti,& meus eſſe cœpiſti. Meum nolo dimittas. Non tibi licet ea licentia dimittere, quia mecunm habes cauſam. Promittere tuũ fuit, dimittere non eſt tuum. Si dimiſeris, non te ha- beo in illo gradu, in quo te prius habui. Primum liber eras. Eras quidé de familia mea, non eras ante oculos meos, non eras de miniſtris meis: tamen eras de familia mea: Non eras me- cum, ſed tamen creatura mea eras. Ex quo militare cœpiſti, ſi receſſeris, non te habeo de fa- milia, ſed certè fugitinum& præuaricatorem, Non enim inuenies vbi me posſis fugere. Ideò hoc totum dico, quia in noſtra eſt poteſtate Deo promittere, non eſt in noſtra poteſtate di- mittere. Promiſfiſti, præmium habebis. Negaſti, pœnam habebis. Vtrunq; propter confuſio- nem eſt. Dicimus iterum atq; iterum dicimus. Eece ante oculos tuos via mortis,& via vitę, elige quod volueris. Hoc totum dico(fratres charisſimi) ne quis de vobis putet, ſe habere liberam poteſtatem diſcedere,& perdeſcendere cum Diabolo in infernum. Ergo ego, qui ſum Monachus, qui deſij eſſe ſecularis,& factus ſum Monachus, aut Monachus ſaluor, aut aliter non ſaluor. Protinus enarrans illud: Si nupſerit virgo, non peccat. Virginem, inquit, hic intelligit, non illam Deo conſecratam, ſed innuptam puellam: illa enim quæ Deo iam conſecrata fit, ſi nu- pſerit, adulterum introducit Chriſto cui nupta eſt. Ad eundem modum hæc Pauli verba in- terpretati ſimt ante Phorium Epiphanius Græcus,& Hierony mus atq; Auguſtinus, Sedu- lius& Anſelmus Latini, vt ad Sacerdotes,& eos, qui continentiam ſuam Deo vouerunt minimè referri posſint. Cum dixiſſet, inquit Auguſtinus, quòd ſi ſe non continet, nubat: me- lius eſt enim nubere quàm vri: non dixit, melius eſt mœchari, quam vri. Mœchatur autem, quiſquis poſt votum factum continentiæ ducit vxorem. Quamobrem neceſſe eſt, vt alia quærant remedia, nimirum ea quibus vſus eſt Paulus, qui caſtigauit corpus ſuum,& in ſeruitutem redegit, neceſſ eſt vt occaſiones omnes fugiant, vt vigiliis, Ane Fl tn. nen l ti dor 40 IM m. rc wh Wb n üm lil vcl cerm lete nidp di dacen dͤme äh ni ineo eme Imn Ketc ibe min Idt kenol ur d Icm Ma, rg qu Kik, auna d aü r pale tſt Nxcan an hſobe Um Alcdeu iſsn nerdue twe enüni t icqur de con im uun nne itil Rac boſe An deere wdi Ds ad Ne, Nſch igi nt b 13 ſgur e dott e keemn in ſui MATRIMONII. 103 5 auf. 7,„.»... i I aan l vigiliis, jeiuniis, laboribus carnem atterant. Poſtꝗquam verò fecerint omnia, quæ ad frenan- um uo da carnis deſideria pertinere viſa fuerint, nihil ſibi tribuat, verum omnem de ſuis viribus fi- 1. duciam prorſus abiicientes, in eo ſolo ſpem ſuam poſitam& defixam habeant, cuius hoc do- nſe diim num eſt, de quo cùm ſcripfit Prophera: Quod propè eſt omnibus inuocantibus ſe: cum ipſe Mhahmur4s. 5 ne eriam dixerit: Petite,& dabitur vobis: omnis qui petit, accipit: quonia imposſibile eſt men- Lhite ntt an Eo tiri Deum, accedant cum fiducia ad thronum gratiæ eius, precentur eum ſupplices in fide ni- Hebr.4. lum 8 hil hæfitantes, facere non poterit benignus& miſericors Deus, quin ita precantes exaudiat. aanben., de. hen Semper ille dare paratus eſt, inquit Auguſtinus, ſi nos capiamus quod dederit. Sic feciſſe Pau IE.f Serm. am q 2= Vn lum legimus, cui& ipſi cùm datus eſſet ſtimulus carnis, quj eum colaphizaret„non ad nu- Dem. in moute. eit, Send ptiarum remedium ſibi confugiendum eſſe purauit, ſed cùm ter eſſet Dominum deprecatus, at 6 4 poſteaquam audiuit, Sufficit tibi gratia mea, nam virtus in infirmitate perficitur: illius gra- anpd e hit tia fretus fortiter contra ſtimulum carnis pugnauit,& in ea pugna ſuperior euaſit. Sic Hie- dum udi ronymum, ſic Benedictum, ſic Bernardum, ſic ſexcentos alios, quos enumerare longum fo- imond In ret, feciſſe obis narrant lſtorie⸗ nuenet Quamobrem non hoc ſolũ remediũ datũ eſt his, qui tentanturlibidine, ſtatim vt vxores nm 2 a du and,i Mn ſi n ſemel duxerunt, eius propter diuturnã& inſanabilẽ ægritudinem inare 3 eand n Us n us? Qui 1 ungius maritus abeſſe cogatur, vel quòd legatione fungatur, velmi- .Nulid 2 is u S eteaun Pra 8 Stiente ſeparatus, vel quacunq; tandẽ alia ex cauſa, num ſta Vm e tim Ki. ũ Pd ir e lus ef nubere, quàm Vri:& ad quãcunq; ciuitaté peruenerit, aliam dilesm An atq; uun„ def Rere, Dd 1ſ illicita animoſitate vxor côtinere voluerit, qualé fuiſſe ſcribit mrid S Auguſtinus Maximillã Regis Egerij vXoré, nunquid erũt admittẽda incontinentiũ murmu- Ja0 Sonl ra,& permittẽda adulteria? Scimus hoc permiſſum ab iſtis incœſtarũ nuptiarũ auctoribus,& propugnatoribus, à quibus etiã libelli ſcripti ſunt, polygamiã approbãtes. Verũ ea res in Ec- De fide eoutræ ores hab 31 cen Manium cap · 25. neinn 3 dhn cleſia Chriſti magne ſemper fuit abominationi. Cæterum quorũ Deus venter eſt,& qui di- Ppilip.). dtionef s8p. ligẽter colũt, quæ ſub ventre ſunt, nihil penſi habẽt: nõ eos religio, nõ eos honeſtatis publi- dlcl im cx rario mouet quicquã, dummodo libidinẽ ſuam incœſtã expleant. Fuerunt Auguſtini tem lennibus sd poribus qui dicerent: Si qui dimiſiſſet vxorẽ cauſa fornicationis, licere ſibi ſuperſtite illa, aliã ſeruareſ Jein ducere, quod melius foret nubere quam vri. Cæterũ Auguſtinus nequaquã id licere c3ten- Anguſl. lib. 2.41 orantix* Seltn dit,& eiuſimodi non eſſe cõiugia, ſed adulteria dicit. Quamobrẽ non vult, vt nuptiis incon- Laheheſehen dr. dwiſi viq ³ Srxer tinentiæ ſuæ medeantur, ſed ſuadet, vt voto potius cõtinentiæ, facto ſupplicẽt Deo quò do- aduli comiugtis araſtem 2—* Ma- num eis præſtet continentiæ. Neq; carnalis infirmitatis excuſationẽ admittit, ſèd nallliedrem Se em& C sSalg illis caſtitatem imitandam proponit, quæ cùm æque carné habeant vt viri, tale tamẽ aliquid vuuaxcum alm muegad! puu illis viri licere nolunt. Cum, inquit, à fœminis vtiq; carnem habentibus tantã flagitant caſti-'rerieo cenunn- os dux um tatem, vt quando ab vxoribus diutisſimè peregrinantur, velint eas ab adulterino concubitu Aeeenaase unt. VI Eac. incontaminatas, feruorem tranſire iuuentutis,& plurimæ pudicisſimæ tranſigunt,& maxi- 85 ben mè Syræ, quarum mariti negociandi quæſtibus occupati, iuuenes adoleſcentulas deſerunt, Srarum mulie- cegelle cl dw& vix aliquando ſenes ad aniculas reuertuntur: eo ipſo euidentius conuincunt, non eſſe ſunr rum continenti. nmrecu ime posſibile, quod ſe non poſſe cauſantur. Si enim hoc non poſſet infirmiras virorum ‚multo hi. NuM t Akm minus id poſſet ſexus infirmior fœminarum: Vndè iſtos, qui virilem excellentiam non pu- date pra s el tant niſi peccandi licentiam„ quando terremus ne adulterinis coniugiis hærendo pereant in (entt⸗ d c æternum, ſolemus eis proponere etiam continentiam clericorum, qui plerunq; ad eandem dimitet ane Peeinam Khennaamn Aepiunturinuiri,eam; ſiſceptam vſq; ad debitum finem Domino ad⸗ de de fan s eann uuante perducunt. Dicimus ergo eis: Quid ſi& vos ad hoc ſubeundum populorum violen dee n tia, caperemini? nnne ſuſceptum caſti cuſtodiretis officium? be rodki er Se hie Trerirr ab Uiieeienan ſit elin alligenom voto continentiæ fornicari, an Ma- frortari ne 17 2n ſ Saelh 3 4 Cntra ere: Quaſi verò vbi vtrumque malum eſt, ibi posſit alterutrũ eſſe me- eie. Pie Te. bn ius, aut quaſi non multos videre liceat, qui cùm alligati voto continentiæ Matrimoniũ con⸗ rabilius ſu voto in noſtra 2 5 traxiſſent, nihilo cõtinentiores fuerũt, quales videre nonnullos licet, in catholica cœlibatum obligats. om profeſſos: Poſſemus nos quoque non pauca iſtorum incontinentiæ exempla producere: ſed lamoflis ui vixit ii 1 1 1 1 3 F17 65 cu ꝗ it inter eos, Eraſmi Roterodami teſtimonium adferre malumus: Sic enim ille loqui- 5 b18p .ego, Gll cbh unq; pro Sraſmni teſtimo- . 3 nium de incouti. tur, ſcribens ad fratres inferioris Germaniæ: Efferunt honorabile coniugium& thorum im- netis miniſtrorã luoßgt maculatum, ſed innui nonnullos Euangelicos(nam in genere loquutus ſum) nihilo caſtius EeGih iiuan 1 3 2— 1 2 1 ʃ Monaq aAlLoh, colere coniugium quàm catholicos. Iubent me proferre fabulas. Quid attinet, cuùm vulgò a8 1. 8 narrentur. Negat eſſe notisſima cùm falſa ſint,& tamen ipſe fatetur de duobus. Ego noui Eie Monachum, qui pro vna duxerit tres: noui ſacrificum, virum alioqui probũ, qui duxit vxo- dü rem, quam poſt comperit alteri nupſiſſe. Similia permulta de Monachorũ& Monacharum rmum. nhac** elbil- coniugiis referuntur, qui ductas repudiarunt eodem iure quo duxerant. Iam an inter Euan- aud*. u5 zel gelicos minus indulgeatur libidini, an minus ſit adulteriorũ? Quid Argentorati fiat neſcio: duem quid alibi compertũ ſit, mecum nouit populus. Iam vt donemus iſtis Euangelij Pręconibus uberm eſſe fas vxores ducere, quis non iure admiretur ouiculas mactationi deſtinatas, nihil in ur auteh hoc mũdo quærétes preter Chriſti gloriam, tot curis diſtrictos, tot afflictionibus obnoxios, 5 quibus accedit& paupertas, onus tum miſerum, tum graue, non poſſe viuere ſine vxorſbus, 8 bi quas tam multi ob leuiores cauſas aut non ducũt, aut ductas nollet. At ſüe omnis Tragœdia auh exit ‿— Cap.56⸗ Sacerdot forni: canz minus pec: cat, quàm con- zrahens. Pighius defem ditur. 3. Timoih.. 1. Timot⁵. 4. Lib. 30. contra Fauſtum cap⁊. In epift. ad Heb. 6. Cap. Ia. Nebr.¹3. JFacerdos vel mo nachus matrimo: nium eontrahens Chriſti adulter eſt Iouinianum. Baſil. de vera virginiiate. Hier-lib.i. cont. DE 1 MPEDIMENTIS xor, occinitur, valete& plaudite. Quæ malum exĩt in cataſtrophen Comicam:Vbi cõtigit v etes Qux m ſſunt excutere? Vndsè tanta rebellio in his, quĩ eſt iſta tanta ſalacitas, quam tot mala non po ſe iactant agi ſpiritu Chriſti? Hæc Eraſmus.. eſes Vh Reprehenditur à Philippo Pighius, qui nõ verè magis quam bit ſcriptum re iquit: Minus peccare Sacerdotem, qui ex infirmitate carnis in fornicationem ſit prolapſus, quam qui nu- ptias contraxit. Turpis illi videtur hæc oratio: contra catholicis honeſtisſima. Probat autem hoc Pighius verbis his à fimili: Tu vide, inquit, quis peior ſeruus eſt, an qui grauatus ſeruirio fortaſſe negligentius aut incautius agens cadit ſ ub onere, an qui inpunm in totum proiicitꝭ Quis peior diſcipulus, an qui ex præſcripto ediſcit non quidem vniuerſum, quòd fortè po- tuiſſet, niſi crapulæ& ſomno ſecurius indulſiſſet, amen partem: an Qutſcholamn prorſus de- ſerit? Quid in hac oratione turpe? quid non pium potius& honeſtums Non dicit Pighius, Bonum eſt fornicari: Quod ſi diceret, turpis eſſet oratio: ſed dicit, minus malum eſſe, quàm ſpreta& conculcata iuriſiurandi religione nubere. Quod nõ modo Pighio, ſed Paulo etiam Apoſtolo tam graue viſum eſt flagitium, vt non modo nubere, verum& velle nubere voto obligatis damnabile eſſe diceret. Quid reſtat igitur aliud, quam vt Pauli orationè turpẽ eſſe dicat Philippus, qui, quod iſti fingũt, prohibẽdo nubere, doctrinas dæmoniorũ docuerit, do- cens non modò nubere, verumetiã velle nubere contra fidem iureiurando interpoſitam, eſſe damnabile? De quo ſcribit etiam Auguſtinus: Quod oppignoratam iam Theclam thalamo, in amorem ſermone ſuo, perpetuæ virginitatis incendit. Profert deinde Chriſti verbo, qui- bus ad continentiam inuitat,& ſubinfert: Num Paulus& Chriſtus Dæmoniorum pro- bantur fuiſſe Sacerdotes? Num eorum& aliorum Apoſtolorum Dæmoniorum fuit do- ctrina.. Sed quid in re ſit de qua agitur, videamus. Quærunt, plus ne mali ſit in nuptiis, an in for- nicatione eorum, qui ſe voto continentiæ alligarunt? An iſtis non rectè Comici verbis re- ſponderi poterit? Quas credis eſſe has, non ſunt veræ nuptiæ: Sunt incœſta adulteria. Sic à Cypriano, ſic ab Hieronymo, ſic ab Ambroſio, ſic à Baſilio, Chryſoſtomo, Photio, ſic ab aliis viris piis& doctis vocari legimus. Theodorerus quoq; Matrimoniũ cõtra leges cõtractum, rectius fornicationem vocari dicit. Quam igitur boni rationem habere poteſt incœſtũ adul- terium? Contrahat nuptias qui nulla eſt voti religione obſtrictus, libenter cum Paulo dice- mus, honorabile connubiũ& thorus immaculatus: Sed ſi cõtrahat Sacerdos aut Monachus, quid aliud rectè dicere poſſumus, quàm abominabile adulterium,& thorus incœſtu conta- minatusè ſic enim appellant eiuſmodi nuptias ſancti Doctores, quorum ſuprà meminimus. Ac ne quis de eo dubitet, libet etiam eorũ verba ſubſcribere. Ac Cypriani quidem, Ambroſij, Photij, iam commemorauimus: Hieronymi verò verba ſunt hæc: Virgines quæ poſt con- ſecrationes nupſerunt, non tam adulteræ ſunt, quàm inccœſtæ. Baſilius verò pluribus ea de re verbis diſſerit, quæ vel ob hanc cauſam huic libro viſum eſt inſerere, vt planũ omnibus fie- ret, quod fuerit ſanctorum Patrum de Martinorum nuptiis iudicium. Horrẽdum vocat ille ſacrilegiũ, ſi quis ſub miniſtri nomine& habitu, Chriſti ſponſæ adulter efficitur. Cùm enim inquit, virginitatéẽ Domino profeſſæ ſint, carnali poſtmodũ voluptate male blanda delinitæ ac deuictæ, ſtupri ſcelus honeſto coniugij nomine obtegere cupiunt. Non ignorant huiuſ- modi, quæ ſponſi dextram& fœdera præuaricata ſit, eam nec illius vltrà eſſe ſponſam, quem nequitiæ dans manus dereliquit, neque eius vxorem per vllas leges dici poſſe, cui ſe deſerto ſponſo libidine incitata coniunxit. Ac paulò poſt: Non ſe fallat, inquit, qui à virginitaris cur- riculo ad carnis vitia deflexit, coniugium quippè illi in peccatum reputabitur: primùum qui- dem, quia pesſimũ huius coniunctionis fundamentũ voluptatẽ iecit, præuaricationisq́; ma- lum: deinde, quia cauſa non eſt libera, neq; eſt enim mortuus vir eius vt cuiuis nubat, vi- uente immortali viro, meritò cenſetur adultera, quæ mortalẽ hominè ob carnis vitia domi- ni thalamis intulit. Nam quòd ſolenne, legitimumꝗ́; connubiũ ſponſus ille occuparit,& vir- ginitatis habitus,& fœdera,& conuenta cum illo,& prætereà proceſſus ipſe teſtatur, huiuſ- modi quippè nobilitata viro procesſit in publicum. Porrò ſi cõnubium iſtud& proceſſu,& teſtibus, cunctis deniq; iudiciis illuſtre& apertum eſt, nec eſt vir eius mortuus, mœchatur, quæ huiuſmodi admirtit ſcelus, viuente viro ſemper adultera. Nec ſanè video qua ratione, imò quo ſacrilegio ipſa pro immortali viro Dei filio mortalem hominem in malum ſuum ambire præſumat, ante viri oculos in ipſum impuris ac nequisſimis ſemper amplexibus im- pia: quo item furore homo ille cubile domini conſcendere, ac violare non metuat: Nempe ex rebus humanis eorum, qui ſic delinquunt, pœnas coniectare poſſumus. Quæſo, quo cru- ciatu digna cenſeretur mulier, quæ nobili coniuncta viro, ſeruo ſuo ſeipſam violandam im- pudicè ſuſterneret, ac ſeruũ inſidioſe, nequiterq́; domini thoris inueheeret? Qua verò pœna dignus eſt ſeruus, qui in dominam ſuam, dominiꝗᷓ; cubile ſeipſum petulanter immiſit? Sed enim vafræ iſtæ quid faciunt, quæ tantum impietatis cõtra ſeipſas per carnis flagitia admit- tere non metuerunt. Non modò non lacrymantur, aut ingemiſcunt, vt vel lachrymis remit- tant peccatum ſuum, leuioresq́; ſuſcipiant pœnas, verùm virginitatem inſuper, quam ante? profeſſæ fuerant, abnegãt quippè virginitatis limites tranſgredi, vt voluptatibus inſeruiarur, dur- — cunen eeSe 19 Mone9 1. M lugiſd rech W bm a ferh dac ad Nig Ke ec nlor vc un erbl ns Vdm erſ kln Wol Rum, chm doyer In femder Ur atal C Mror. 3 Tan p. ſect Dmm pucem dun clend mi koch⸗ 4 won Andi imir us fice lant holän de re dloht 92 krit⸗ e ſen mo 1ſaaü. Damonicn An. nnia Aa. nuptüs a fh. eComic Szn. ſta adult ahie ,Photid iul raleges Srun, voteſt ing Faul a ul. xdos autſ a fho, orus inca am⸗ ſupra m n cnu- iquidem muoh, gines qux Schn ero blurit 2 2lel ꝛplanũ of i Sift. Jorrédun Ftil- effcitur.* Srnn male blan? ginle Non ignq² aulu- eſſe pol t auppen poſle, ilem uiavitgj a'er abitur:i niqh- xuaricati i Tr Vt cuiuit Esit, I op carnisſ i alomt ille occu a Ki sipſe tell amuit niſtus K* lu mortuus e hau tloll, rſüum MATRIMONII. 104 turpisſimum eſſe, plenumꝗ; dedecoris non ignorantes huiuſmodi negatione, maiore ſcilicet ſcelere, virginitatem ſolari ſeſe arbitrantur amiſſam, homines miſerè& infeliciter eligunt, ſub quibus ad excuſationem preuaricationis abnegent, quod fuerant antè pollicitę, nec Do- minum metuunt, cum quo fœdera caſtitatis inierant, cuiq́; dederant dextras, eò quòd in ma lorum profunda deciderint. Ignorant miſeræ, quia apud Deum& apud homines contra ſe crimen exaggerant, cum hi quidem ex præcedente, cunctisꝗ́; cognito virginitatis inſtituto, uòd ſê illæ profeſſas eſſe negant, veſaniam, ſummamò⅞; impudentiam auerſentur, atq́; ode- rint? Chriſtus verò præter violata virginitatis fœdera huiuſmodi negationè, quam vice pœ- nitentiæ patrocinium criminis ſumunt, acrius ac ſeuerius ſuo illo iudicio vindicet. Itaq; ne ſpecioſo charitatis nomine virgo in hoc peccati baratrum corruat, charitaté puram, omnĩq; mortali affectione liberam ſumat. Neque enim prolapſæ ad voluptatem, quicquam ad excu- ſationem proderit vmbra, ſolariumꝗque connubij, neque viuetem virum ſub prætextu con- iugij non ſoluta circumuenire aut fallere poterit, cui mortalem hominem poſt eximios illos, quos ab illo perceperat honores, impiè per adulterij nefas in honore prętulerit. Nec ſanè in- congruè his qui ſunt eiuſmodi illud Apoſtolicum aptari poteſt: Quoniam cùm fornicatæ à Chriſto fuerint, nubere volunt, habentes damnationé, quoniã primam ſidem irritã fecerunt: non coniugium, ſed adulterium male conſummantes. Nullus itaq; ſeruus ad id impieratis erumpat, vt ſponſam Domini contingere audeat: nullus adeò inſanus ac ſacrilegus ſit, vt im- macularã hoſtiam impudicis manibus tractet: nemo in tantum audaciæ, temeritarisq; proſi- liac, vt eiuſmodi vltionẽ ſacrilegis impendere cõſiderans, non vaſa inanima ex auri, argétiq; miateria elabvrata, ſed animata ipſa& viua donaria latronis more profanis manibus temera- re atq; incœſtare præſumat, imò verò nullus adeò impius, atrox, impurusq́; ſit, vt nõ inani- mata templi vaſa, ſed ipſum Domini templum, virgineum ſeilicet corpus, ipſaḿ; omnium preciofisſimam animam in templo Dei ſacratisſimi donarij viee locatum, libidinis facibus barbarica immanitate ſuccendat. Verùm& ſi ſponte ſua ſe virgo ſpõſi fœdera traſgreſſa ſub- ſternat, cunctaq́; ſimul& templum,& donaria,& charitatem ſponſi, cõmunionemq; ac ſo- cietatem regni, pernicioſæ voluptatis gratia confundere atq; calcare nitatur, noli huiuſimodi as ſcelus vti, neque te peccati communione commacules. Quod ſite renuente alij ſe virgo in Matrimonij conſortium tradiderit, ille pœnas ſceleris luat, tu te mundum atq; integrum ſerua, ne ſceleris impij in Dominum particeps fias. Oportet, inquit, filium hominis tradi: Væ autem illi per quem tradetur, vtile illi eſſet ſi natus non fuiſſet. Nonne de illa pari ratione audicabitur, quæ virginitatem antè profeſſa, poſtmodum pœnitens, fruendæ voluptatis gra- tia mortali ſe viro immunda coniunxit? Et ſi dixerit oportet me viro coniungi in matrimo- nium, quemadmodũ oportebat filium hominis tradi, verùm væ illi per quem illa ſponſi fœ- dera tranſgreſſa, ſuam impleuerit impura libidinem: vtilius fuerat(audeo dicere) homini illi non eſſe natum, quàm ſocium tanti in Dominum flagirij damnari. Non audis, quoniam qui dimiſſam duxerit, mœchatur. Etſi enim, inquit, pro culpa dimiſſa eſt, viuit tamen vir eius. Quid ergo dimiſſam perturbas?cur illi ſpaciũ non das, vt& de his agat pœnitentia, quorum gratia dimiſſa eſt,& vir à ſe dimifſæ pœnã, emẽdationemq́; miſeratus, ad ſe rurſus proprium reuocet membrunmè? Quid emendandi ſe ſpacium præripis viuente viro ſic dimiſſam ducẽs? Permitte aut ad viuentẽ virum remeare meliorem factam mulierem, aut certè cum neq; vi- dua, neq; vxor ſit, pro remisſione culpæ qua peccauit in virum, ſemper pœnas dare. Tu cur antequam peccatũ ſuum, pro quo dimiſſa eſt, planè intelligere posſit, eam ad coniugium ra- piens, impudentiorem ad ſcelera deinceps facis? Nempè viuente viro alienam adulteras con- iugem, facilemq; illi ad nequitiam reditũ per connubium pandis. Si autem qui dimiſſam à mortali viro dueit, adulter atq; impius eſt, qui immortalis viri ſponſam nunquam dimillam Violare præſumit, multò profectò funeſtior adulter atq; impius erit. Hac aduerſus Martinos Bafilius, ac plura etiam, nifi quòd longum eſſet omnia adſcribere, quæ ideò pluribus verbis in hunc locum tranſcribenda duximus, vt quæ fuerit ſanctorũ Pa- trum dę incœſtis eiuſmodi nuprtiis ſententia, cunctis conſtaret: ſimul illud planum omnibus Hieri poſſer, non primum fuiſſe Pighium, qui tolerabilius eſſe peccatum dixerit, voro obliga- tum ex infirmitate carnis cadere, quaàm nuptias contrahere: cum hoc expresſis verbis à Baſi- lio dictum videamus, qui maius eſſe ſcelus dicit, negationem virginitatis, nupriasꝗ contra- ctas, quàm lapſum virginis. Editæ ſunt nuper Veneriis 24. homiliæ Baſilij: inter quas, quæ quartum locũ obtiner, eiuſdem ferè argumenti eſt. Nam cum vxorem duxiſſet Monachus quidam, vocat id adulterium,& ad pœnitentiam inuitat. Sed loannem quoq; Chryſoſto- mum eadem de re diſſerentem audiamus: Bonum quidem, inquit, nuptias& ipſe confireor. Honorabiles nuptiæ& cubile immaculatum, fornicatores autem& adulteros iudicat Deus. Sed te iam ſeruare non conuenit priuilegia nuptiarum, Angelorũ enim ſocietate ſemel iun- ctum, illud relinquere,& vxoris laqueis implicari, adulterij crimen incurrere eſt? quamuis frequenter hoc ipſum nuptias voces, ego tamẽ& adulterio illud tantò peius affirmor, quan- tò maior ac melior mortalibus Angelus. Neq; vllus tibi fortè perſuaſerit, dicens, nihil de non accipienda vxore Dominus præcepit. Nec me ignorare confiteor, quòd eieleetlü interdixit, 2 non Prouerb. 18. I. Tumoth. g. Matth. z6. Matth. i9. Chrof epiſf.s. adl Theudoruni a adc εν. Hebr. ¹z. HE IMPEDIMENTIS Cap.56.. non nuptias vetuit: verum in te adulterij nomen accipiet, ſi volueris vnquã, quod abſit, nu- prias cogitare. Et quid mirũ ſi nuptiæ tales, quibus offenditur Deus, adulterio cõparantur? NNaam es. da iuftorum laude donarur:& miſericors, pluſquam homicida maius longè audies. Homici m lal zi ee ei Altun h 6.Heg..G s. punitur: quoniam hoc vetante fit Domino, illud voléte. Et Phinees quidem a iuſtitiam re- putatum eſt, quòd impudicum cum turpi fœmina virum vno gladio percusſiſſet: Saulem au- tem Samuẽl ſanctus Dei, in luctibus, lachrymis, precibusque pernoctans, damnatione, cui illum addixerat Deus, liberare non potuit, quando hoſtium duci, quem debuerat trucidare, inuito parcendum credidit Deo. Cum hæc ita ſint, ſtupere deſiſte ſi nuptiæ peiores adulterio iudicantur, quoties Chriſtus offenditur. Hęc Chryſoſtomus ad Thedorum ſcribens, qui Mo nachus cùm eſſet, cuidam ſe fœminæ copulauerat, quam copulam, Matrimonium videri vo- zeſom.. 6.4,2. uit. Sed iidem poſteaquam hanclegit epiſtolam Chryſoſtomi, nuptiis Valedixit, deque ſuo Traieh de, peccato pœnitentiam egit, quemadmodum à Zoſomeno ſcriptum eſt. Et reperitur etiam in cilioruam. actis ſanctæ Synodi, quæ nuper eſt edita,& habetur in bibliotheca Vaticana epiſtola, qua Chryſoſtomo reſpondet, deque admonitione gratias agit. Sic Theophilactus quogq;: Virgo Tgrüath⸗ con ſecrata, inquit, ſi nupſerit, mœchũ ſponſo ſuo ſuperinducit. Sic Apoſtolus Matthæus apud na de vais Abdiam, cum de laudibus Matrimonij multa dixiſſet, tandem conuerſus ad Hirtacũ Regem apoſt. 1.J. qui cupiebat virginem à ſe velatam Iphigeniam vxorem ducere: 81 hodie, inquit, deſponſa- tam Regi, ſeruus Regis vſurpare audeat: non ſolum offenſam, ſed etiam crimen tam grande incurriſſe dignoſcitur, vt meritò viuens tradatur flammarũ incendiis: non ideò quidem quia duxerit vxorem, ſed quia ſponſam ſui Regis accepit. Ita etiam tu fili, ſciens Iphigeniam fi- liam Regis deceſſoris tui, ſponſam Regis cœleſtis effectam& ſacro velamine conſecratam eſſe, quomodo quæſo poteris ſponſam potẽtioris tollere,& eam tuo Matrimonio copulare? De Paulo quoq; ſcribit Epiphanius, quod cùm in eum Thecla incidiſſer, eam à nuptiis exol⸗ uit, cum ſponſum haberet formoſiſsimũ primariũ vrbis, valdè diuitem, generoſistimumq; ac illuſtrisſimum in vita. Et contemnit, inquit, ſancta illa terrena, vt cœleſtium potens fiat. Obiecis ex ANn- Sed Auguſtinus, aiunt, vitæ ſanctitate& doctrina iſtis minime inferior, nec adulteros vo- guſtino. cari vult, qui poſt votũ nupſerint,& qui tales diuidant, grauiter peccare aſſerit. Cuius hæc 27 Aiſtnck. verba proferuntur non ſicut ab illo ſcripta, ſed ſicut 4 Crariano ſunt decrerorum librum re- Quidam. lata: qui citat hæc verba ex Auguſtino de bono coniugali: Quidam nubentes poſt votũ aſſe- Ider de bone runt adulteros eſſe: Ego autem dico vobis, quod grauiter peccant, qui tales diuidunt. Quid Pene 27 ‿f in eo libro ſcripta non reperiuntur? Quid ſi ne in libro quidem de bono viduitatis his ver qudm Aug. eſt. bis? Quid ſi is liber de bono viduitatis Auguſtini non eſt, verum Iuliani potius, quemadmo- In eᷣſalm. 2z. dum annotatum ab Eraſmo legimus? Quid ſi palam Auguſtini ſententiæ aduerſatur locus hic, cuius hæc verba alibi leguntur: Virgo quæ ſi nuberer, non peccaret, ſanctimonialis ſi nu- pſerit, Chriſti adultera reputabitur. Nunquid ipſe ſibi cõtradicit Auguſtinus? nunquid vnius huius quam omnium aliorum, quam etiam ſua ipſius alio in loco plus valere debet auctori- tas? Sed nos tamen dabimus hoc Gratiano, cuiuſcunq; ſit auctoris liber hic, vt parem tamen ac ſi ab Auguſtino ſcriptus eſſet, auctoritatem& pondus habeat, modo vt verba illius non truncarim excerpta, ſed quò melius cognoſci ſentetia posſit, paulò altius repetita diligentius Cap.&. excutiantur. Dixerat is in præcedenti capite: Quæ ſe non continenr, nubant, antequam cõti- nentiam profiteantur, antequam Deo voueant, quod niſi reddant, iure damnãtur. Alio quip- 1. Timoib.j. pè loco de talibus dicit: cum enim in deliciis egerint, in Chriſto nubere volunt, habentes damnationem, quoniam primã fidem irritam fecerunt, id eſt, voluntatem ad nuptias à pro- poſito continentiæ deflexerũt. Irriram quippè fecerunt fidẽ, quam prius vouerãt, quod per- ſeuerantia implere noluerunt. Mox paucis interiectis in proximè ſequẽti capite: Quoniam, Matib.s. inquit, ſicut ait Dominus, non omnes capiunt verbum hoc: quæ poteſt ergo capere, capiat: quæ ſe non cõtinet, nubat: quæ non cœpit, deliberet: quæ aggreſſa eſt, perſeueret: nulla ad- uerſario detur occaſio, nulla Chriſto ſubtrahatur oblatio. In coniugali quippè vinculo ſi pu- 2, Corinth.7. dicitia conſeruatur, damnatio non timetur. Sed in viduali& virginali continentia muneris amplioris experitur, qua expetita& electa& voti debito oblata, iam non ſolùm non capeſ- 3 ſere nuptias, ſed etiam ſi non nubatur, nubere velle damnabile eſt. Nam vt hoc demõſtrarer r. Trmot 5. 3—¹- 8....„. 4—.— 2—.. Benhter ehmo Apoſtolus, nõ ait, cùm in deliciis egerint in Chriſto nubũt, ſed nubere volũt habétes, inquit, nachus comtrabes damnationé, quoniâ primã fidẽ irrità fecerũt, etſi nõ nubẽdo, tamẽ volèẽdo, nõ quia ipſæ nu- eur damnatur. ptiæ, vel taliũ damnande iudicãtur, ſed damnatur propoſiti fraus, damnatur fracta voti fides, damnatur non ſuſceptio à bono inferiori, ſed ruina ex bono ſuperiori. Poſtremò damnãtur tales, nõ quia coniugalẽ fidem poſterius inierunt, ſed quia continètiæ primã fidẽ irritam fe- cerũt: Quod vt breuiter inſinuaret Apoſtolus, noluit eas dicere habere damnationsè, quę poſt amplioris ſanctitatis propoſitũ nubunr, non quia non damnentur, ſed na in eis ipſæ nuptiæ damnari putarentur: Sed cùum dixiſſet, nubere volunt, cõtinuò addidit habétes da anationèé, & dixit quare: Quoniã primã fidem irritam fecerunt, vt voluntatẽ, quæ à propoſito cecidit, appateat eſſe damnatã, ſiue ſubſequantur nuptiæ, ſiue deſint. At paucis interiectis: Quapro- capas. pter non poſſum quidem dicere à propoſito meliore lapſas fœminas, ſi nupſerint, adulteria eſſe, non coniugia: ſed planè non dubitauerim dicere, lapſus&ruinas à caſtitate ſanctiore, 4 quæ preDat lrcdixiſe tolatisin dum cten cun s nren 9 ilunÄ dmNWMn lit xrocs I fs Mn Onles 0o d errbim 1 fatPo A vtegen d Gagun ic Ppeng m unm k C aoch feenn da long u tclonnd de maich enu Cn Ih ac Guit nu mam frm Ia e Uol etr u iſel leriun ml dlm, rit lusg, um Rauaan due umem ere. ha I ent ſmg. cat ne.. der e Nere h Con⸗ te,. 1 (lht. Jl. l alla emon, oulm Kam à e.1 Senn, enero imgn lumpq rzi. enec 1 ozp. re aſſer Uushn crerord I umr. entes. Ftiile tales dur k.- no vid&. 2 hüa iporiun un gnaim ſiæ ad aurloc Lanctin e süa- linusen 2 fdwm- Valere C cudar- rhic vt Ka tartn Sovt V clusln s repet igemie bant, a* Sancht damna li clh ere vol fhabelt- tem adſ iss ayt s Voué Lodye eti capp= Lohl eſt ergq e e hperſe ulka quippſt Aulollpr contil u mühen non ſo 22 ol chh mötm volöt] 2esünh 3 — ₰ — — B — MATRIM ONII 15 ½ quæ vouetur Deo, adulteriis eſſe peiores. Si enim, quod nullo modo dubltandum eſt, ad of fenſionem Chriſti pertinet, cùm membrũ eius fidem non ſeruat marito, quantò grauius of- fenditur in en, quod exigit oblatũ, qui non exegerat offerendum? Nunquid autem hæc cu- iuſcunq; tandem ſcriptoris verba pro te faciunt? qui falli purat eos, qui talium nuptias non eſſe nuprias, ſed potius adulteria dicũt,& fieri per opinionem hanc non paruum malum, vt à maritis ſeparétur vxores. Demus hoc Gratiano, vt quamuis hæc luliani potius, Pelagij ſe- ctatoris, cõrra quem ſcripſit Auguſtinus, quam Auguſtini cenſeri posſint, non minus tamen auctoriratis habere patiamur, quam ſi citra dubitationẽ vllam ab ipſo Auguſtino eſſent pro- hata. Da tu vicisſim eidem Cratiano, quem toties in libro tuo teſtem citas, vt quo ille ſenſu hæc dixiſſe vult Auguſtinum, eo accipi velis,& erit omnis controuerſia ſublata. Sic autem prolatis in vtramque partem auctoritatibus nonnullis loquitur Gratianus: Hic diſtinguen- dum eſt quod vouentium alij ſunt ümpliciter vouentes, de quibus Auguſtinus& Theodo- rus loquuti ſunt: alij ſunt, quibus poſt votum benedictio accedit conſecrationis, vel propo- ſitum religionis, de quibus Hieronymus, Nicolaus,& Calixtus ſcripſerunt. Neque verò ſo- lus Gratianus, verum& Petrus Lombardus, quem omnis poſteà Theologorum eſt ſchola ſequuta. Et æqualis eius qui diligens fuit Auguſtini ſectator, vt ſui ſeculi Auguſtinus voca- retur, Hlugo de S. Victore amborum horũ æquales lib. 2. Par. u¹. cap. 12. Hoc inter ſimplex ſiue priuatum,& ſolenne votum diſcrimen poſuerunt, vt hoc matrimonium contractum dirimeret, illud verò non. Vides igitur, quòd qua tu vis ex parte, nihil hæc verba pro te fa- ciunt? Vbi verò dicitur, lapſus& ruinas eiuſmodi eſſe adulteriis peiores, apertè Pighij ſententia confirmatur. In quem dum tu facis impetum, clarisſima Dei ciuitatis lumina, ſub ius nomine lacerare,& quæ ſectari fideliter debebas ‚ea non dubitas hoſtiliter inſectari, dum non contentus cum Philippo turpem hanc eſſe Pighij orarionem dicere, minus malum eſſe ſi fornicetur alligatus voto continentiæ, quàm ſi nuptias contrahat, blaſphemam inſu- per vocas: Scilicet, blaſphemi ſunt Cyprianus, Hieronymus, Ambroſius, Auguſtinus, Baſi- lius, Chryſoſtomus, de quibus non doctrinę magis, quam ſanctimonię tam excellés eſt apud omnes opinio, quàm latè patet orbis Chriſtianus? His tu talibus viris ore blaſphemo tam horribile crimen obiicere audes? Fortaſſe vim vocis huius ignoras? Si ſcholam Xenocratis, ſicut Polemo, ex antelucano conuiuio temulentus intraſſes, non tanta, quanta in iſto cœtu tot ſanctorum deberes verecundia coërceri. Hic enim certè tantò maior debet eſſe verecun- dia, quantò verior addiſcitur ſapientia. Tantò amplius reuerèdi ſunt tot venerabilium Epi- ſcoporum, quam vnius Xenocratis vultus, quãtò Platone Xenocratis doctore, doctor iſto- rum maior eſt Chriſtus. Nunc tu vide, quam illis reuerentiam tribuas, qui non tam antelu- cano conuiuio temulentus, quàm inſano conuicio turbulentus eos blaſphemos vocare non vereris, in quibus Chriſtum ipſum loqui dubitandum non eſt. Neque enim Pighij, verum iſtorum eſt, quàm tu blaphemam vocas, ſententia, qui iam inde àa mille& amplius annis pro columnis Eccleſiæ ſunt habiti: ipſi ſunt qui nuptias edrum, qui continentiæ voto ſunt alli- gati,& adulteria vocant,& adulteriis eſſe peiores affirmant. Quis autem eſt qui non grauius eſſe crimen iudicet adulterij, quàm fornicationis? Sed fac vtrunq; eſſe adulterium, ſiue ducat vxoré alligatus voto continentiæ, ſiue fornicetur. Nun- quid non grauius eſt quod quis ex propoſito, dataq́;, opera committit, quam in quod ex hu-⸗ mana ſit infirmitate prolapſus? Nunquid quod perpetuũ, quam quodl intermittitur tamen, magis flagitioſum non eſt? Non ſumus hi, qui Sacerdotum& Monachorum incomtinentix patrocinari velimus. Procul à nobis abſit hæc ram impura cogitatio: Quin eos diſciplina ſe- ueriore juxta ſanctorum Canonum ſanctiones coërcendos eſſe cenſemus. Quæ quidem di- ſciplina, per iſtud nuper natum Euangelium ſic eſt multis in locis abolita, vix vt illum iam illius veſtigium appareat. Quamobrem clara voce pronunciamus, ingens eſſe flagitium& graui animaduerſione puniendum, fornicationes& concubinatus Sacerdotũ& Monacho- rum: Sed intereà tamen, non poſſumus Auguſtini, Bafilij, Chryſoſtomi, ac aliorũ ſanctorum Doctorum ſententias non probare, qui nuptias iſtorum eſſe multò ſceleratiores affirmant. Nam qui peccat ex prolapſione carnis, agnoſcit perſeępè peccatum ſuum,& eius admisſi pœx⸗ nitet, quo fit, vt à patre miſeriordiarũ, qui non vult mortem peccatoris, ſed magis vt cõuer- tatur& viuat, facilius miſericordiam impetrare posſit. At qui ducit vxorem, tantùm abeſt, vt ſe peccaſſe confiteatur, vt aliquem ex vo dolorem animo concipiat, vt etiam tanquã So- doma prædicet peccatum ſuum, vt glorietur in malitia qui potens eſt in iniquitate, vt virtu- tis etiam nomine palliare conetur. Niſi fortè non palliat ſuum flagiriũ virtutis nomine, qui, quòd præclara illa ciuitatis Dei lumina non modò adulterium ‚Verùm& inceſtum& ſacri- legium appellarunt, id honorabile connubium& thorum immaculatum dicere non per- timeſcunt. Quid eſt hoc aliud, quàm cum his, quibus Propheta væ ſempiternum cõminatur, dicere malum bonum,& ponere tenebras lucem? Quid eſt hoc aliud, quàm in ſpiritum ſan- ctum peccare, quod peccatum etiam ipſe Chriſtus tam graue eſſe dicit, vt nec in hoc, nec in futuro ſeculo remittatur. Sed excutiamus adhuc rem diligentius. erunt quid mali ſit in nuptiis, quibus ipſe Chriſtus etiã intereſſe,& eas primo edito 5 3 mira- Diſl. 17. Presb. Lib. 4. ſen. diſt. 38.· cap 1. Voium duplex, fmiplex& ſo⸗ lenne Nußtiæ ſacerdo: tun, Mona chorum peiores adulieits ſunt. Fectatum delibe: zdtaν Odulus quam caſuale. Exech. i. Eſa.3. Pſalm. yt Eſa.. Matth. 12. — AN Cap. 56. DE 1M PEDIMENTIS miraculo honeſtare dignatus eſt, quibus tot tam præclara Paulus tribuit elogia? Vicisſim ab funi ffnou ie eis quæramus licet: Quid eſt mali in ſalutando? cum hic communis vſus ſit gratiæ,& tamen fau. dixic Chriſtus: Neminem ſalutaueritis in via. Non hic ſalutationis officium& ſedulitas au- L2,e, Lucam. fertur, inquit Ambroſius, ſed obſtaculum impediendæ deuotionis amouetur, vt quando di- uina mandantur, pauliſper ſequeſtrentur humana. Pulchra eſt ſalutatio, ſed pulchrior quo Salutare in vii maturior diuinorum exequutio, quæ per moram ſæpè traxit offenſam. ldeò autem& ho- Wen neſta prohibentur, ne ſolennis gratia obrepat officij,& impediat miniſteriũ, cuius mora cul- 5 pa ſit. Quod de ſalutatione dixit Ambroſius, hoc totidem verbis de nuptiis dici poteſt. De Aas. de quæſtior quibus ita loquitur Auguſtinus: Si licet,& bonũ eſt nubere, cur ſacerdotibus non licet vxo- nibus nom æ ver res habere? id eſt, vt ordinatis iam non liceat conuenire 2 Quis neſciat vnumquodq; ſuam e? Fſt enim quodl omninò generaliter omnibus non licet, eſt item quod aliis li- cet,& aliis non licer,& eſt quod aliquando licet,& aliquãdo non licet. Fornicari omnibus ſemper non licet:negociari verò aliquando licet, aliquãdo non licet. Antequã enim Eccleſia- ſticus quis ſit, licet ei negociari: facto iam, non licet. Et Chriſtiano cum vxore ſua cõuenire aliquando licet, aliquando verò non licet. Propter dies enim procesſionis aliquãdo nõ licet cõuenire: quia etià à licitis abſtinendũ eſt, vt facilius impetrari posſit quod poſtulatur. Vnde pei casſz& ne: Apoſt. Ex conſenſu, ait, abſtinendum ad tempus, vt vacetur orationi. Nam ſecundum legem Siu eni in ieiunio cædi& iurgari non licet, poſteà licet: quia maior reuerentia debetur Dei cauſis. 5 oo athes. Nunquid omne, quod ante cęteros licet, ante Imperatorẽè licet? Quantò magis in Dei cauſis? Ac per hoc Antiſtitem eius puriorem cæteris eſſe oportet, ipſius enim perſonam habere vi- detur: eſt enim vicarius eius, vt quod cæteris licet: illi non liceat: quia neceſſe habet quoti- diè Chriſti vicem agere, aut orare pro populo, aut offerre, aut tingere. Et nõ ſolum huie con- cubitus non licet, verumetiã& miniſtro eius: quia ipſe mũdior debet eſſe, quia ſancta ſunt, quæ miniſtrat. Nam ſicut ad comparationẽ lucernæ, tenebræ non tantùm obſcuræ, ſed etiam ſordidæ ſunt, ad comparationem autẽ ſtellarum, lucerna caligo eſt: ad Solis verò cõparatio- nem ſtellæ nebuloſæ ſunt: ad Dei autem claritatẽ, Sol nox eſt: Ita& quæ ad nos& licita& mũda ſunt, ad Dei dignitatẽ quaſi illicita& immũda ſunt: quanquã enim bona ſunt, Dei ta- men perſonæ non cõpetunt. Nunquid nõ tunica mediocris hominis, quãuis mũda, Impera- tori tamen ſordida& illicita eſt. Ac per hoc Antiſtites Dei puriores eſſe debent, quàm ceteri: quia& Chriſti habent perſonà,& miniſtros Dei mundiores eſſe oportet. Nemo enim Im- perarori miniſtrat, niſi veſtimètis daris& mundis indutus: Deus autem quia natura clarisſi- mus eſt, miniſtros eius naturà magis, quàm veſtibus mundos eſſe oportet. Hæc ille. Quem Fas zre. ſequutur Leo Ponrtifex: Qui ordinandus, inquit, eſt, non ſit ſecundæ coniugis maritus, aut, Ephſtopus caz. qlii vel vnam quidem habeat, Sacerdotum enim tam excellẽs eſt electio, vt hæc quæ in aliis Eccleſiæ membris non vocantur ad culpam, in illis tamen habeantur illicita. 2. Regum a. Quæramus adhuc ex illis, quid mali fuit in arca ſuſtentanda, quæ minari ruinam viſa eſt: peccauum frſt an non pietatis id potius videri poterat?& tamen qui ſuſtentauerat Oza indignãte Domino fat ab ezia quo mulctatus eſt. Sic quod natura ſua piũ erat, ratione perſonæ factũ eſt impiũ. Quid mali eſt Ponæ res malæ teris ieſtamæen. 2ueſ laa legem haber vnte in adolendo incenſo? Certè ſcribens ad Demophilum Dionyſius, nihil inconueniens feciſſe 2. Para. 26. Regem exiſtimat,& tamen qui facere id aggreſſus erat Ofias Rex, cùm quod Sacerdotum munus erat proprium, id vſurpare ſibi conaretur, lepra percuſſus moritur. Quid mali eſt in Aua, is. ſacrificando? Proprius hic eſt Dei cultus,& illi ſoli debitus: Chore tamẽ, Dathan,& Abiron, cùm id facere ſeorſum tentaſſent, dirupta eſt terra ſub pedibus eorum,& aperiens os ſuum deuorauit eos cum tabernaculis ſuis,& vniuerſa ſubſtantia eorum, deſcenderuntque viui in Tienn infernum operti humo: quin& ignis egreſſus à Domino interfecit ducentos quinquaginta Atuchhane viros, qui offerebãt incenſum. Qua de re ſic aliquando ſcripſit Baſilius: Fieri poteſt, vt ſit ali⸗ quid propria ſua ratione,& voluntas Dei,& bonum: quando verò præter perſonæ veltem- poris rationem vſurpatur, iam Deo acceptum non ſit. Vt exempli gratia: Voluntas Dei erat, & bonum erat, incenſum offerre Deo: Verùm acceptum illi non erat, cùm fieret à Dathan & Abiron. Nihil igitur in arca ſuſtentanda, nihil in adolendo incenſo, nihil in ſacrificando mali fuit, ſed quoniam non ab his fiebat, à quibus factum oportuit, quoniã in diuifione fie- bat, quæ per ſe bona, quæ ſancta fuit res, quia non benè facta eſt, malè facta eſt,& in perni- ciem cesſit his, à quibus fiebat. Sic& nuptiæ bonæ ſunt, ſed bonum quoq; malum fit, ſi non vots. beneè fat, ſi fiat ab his, à quibus fieri non oportet. Quòd ſi verum eſt, quod à Gregorio ſcri- veestarse ens ptum legitur, quòd peccata carnalia, maioris quidem infamiæ, ſed minoris culpæ ſunt, quàm pedi. ſpiritualia, quod adeò verum eſſe credit Auguftinus, vt audeat dicere, quod ſuperbis cõtinen- SAug. ſerꝛ de tibus expedit cadere, vt in eo ipſo, in quo ſe extollt, humiliẽtur. Quod plurib us etiam ver- n ene bis proſequitur Angelomus in ſuis cõmentariis in lib. Regum, vbi de caſu Dauidis loquitur. om at.in Mat. Et eum ſecutus Bernardus, ſuper Miſſus eſt. Chryſoſtomus autem inuidum ſcortatore, fu- Hom ⁊x.in lcan. re, homicida deteriorem eſſe ſcribit: Qui dicit etiam alio loco, quod multò magis inuidus Enf aimn de quam fornicator à cœtu fideliũ, exterminandus eſt. Et iterum alio loco: Quod gloriæ ſeruus „ Te., non minus peccat quaàm fornicator, imò longè plura& grauiora cõmittit. t iterum alio lo- Praucib.. co: Quod longè magis polluit hominem ſuperbia quam non modo fornicatio, verumetiam ipſum Aul lgubo rüunctul e Dnimub Mel puunn N Priceck Lca ſmch ilg, eäeen uft teiles Ba ſwalf tin fmyte icet nutote Ktir guldé.D lmw. Mel dol Intsa Gore KN vic Fr. cig pſ Kalg gegn Itaqhl din ethn Gil rm m min ulter h in 1 1Cn pam Pen Lh, p vin 6 We 8 1I2 MATRIMONII. 158 a 2..* 7„ 5 5 32 ims ĩpſum adulterium. Gregorius quoq; Niſſenus: Simulatorem& inuidum furioſo& iracundo Greg. Niſſenuis C n tantò deteriorem etſe dicit, quantò occultum malum aperto atrocius eſt Süper illud: Beati pacifici: quis dubirabit affirmare, plus in nupriis eorum eſſe culpæ, qui voto cõtinentiæ ſunt 965 ddd alligati, quam in fornicatione? Hoc enim carnis tãtum eſt vitium: ibi verò carnis vitio ſimul da edd adiunctum eſt illud, quod 6 ſpiritus vitiis vnum eſt omnium grauisſimum, nimirũ arrogan- dii Sra tia. Siquidem abominatio Domino eſt omnis arrogans. Quæ maior autem eſſe poteſt arro- dii 1 3 gantia, qnàm ſi quis hoc ipſẽ ſibi tribuat, vt ſe plus intelligere putet, quam omnes omnium Sna 8* xtatum homines, qui fuerunt ex eo tempore, quo Chriſtus homo fieri dignatus eſt, quibus ung ee de viſum eſt vnanimiter omnibus, neq; licere ſacerdotibus vXores ducere, neq; deeſſe alia præ- ern Win ter nuptias incontinentia remedia? Hac arrogantia vna omniũ maximè eſt Deo abomina- enes. dnich nch bilis, hæc primũ hominẽ de Paradiſo deiecit: neq; enim guſtando pomo grauisſimè Peckane- San geurfhen dien e 3 rat, ſed in hoc erat crimen maximũ, quod contra Dei præceptũ venerat, quòd eſſe ſicut Deus 8 ber dei Yolebat, quòd ſerpentis conſilium ſequutus quid è re ſua foret, ſe melius quàm Deum intel- Aod enla ligere ſibi perſuadebat. Hæc Luciferuũ quoq; de cœlo deturbauit. Neq; enim ob ſcortationé, lcdt as öl aut adulterium, aut furtum deiectus eſt de cœlo, ſed ſuperbia illum inde præcipitauit infra 5— 8 ipſam abyſſum, cuius hæc verba ſunt: Aſcendã,& ponam ſolium è regione Dei,& ero æqua- Fſi. 14. ecu mlege den lis altisſimo. Et ob hæc verba deiectus eſt, inquit Athanaſius, ignisq; xternus eius hæreditas nu⸗ in li. de 0—.. 2*,σ. eul& portio factus eſt. Hæc eſt quæ ſchiſmata ſemper generauit& nunc generat. Huius fons 2uo ſai quid nags t ali eſt cæcus amor ſui, quando quis ita ſe, ita ſua idola, hoc eſt, commenta ſu arum opinionum efpfcias. amat, ita ſibiipſi placet, vt contemptis patrum ſanctorum theorematis ſua illis theoremata eceſſe h* czuor non dubitanter anteponat. Hinc hæreſes& ſchiſmnata oriri Petrus etiam indicat, cùm dicit„ pet.z no ſolii ca os eſſe max imè cruciandos, qui poft carnem in concupiſcentia immunditiæ ambulãt, domi-⸗ 1 e„uip cupiſcenti- nationemq; ſiue poteſtarem contemnunt, audaces, inquit, ſibi placentes, ſect tas non metuũt introducere. Cùm enim ſibi placeant, cum adeò ſeipſos ament, vt nihil niſi quod ipſi ſentiũt e,qui müun vobſcd etin lis verd Ss ril rectum eſſe putent, ita fiunt in ſententia ſua pertinaces& præfracti, vt ab eo quod ſemel in x adnd„iial animum induxerunt, nulla ratione deduci poſſe videantur. Hinc exiſtunt poſtes ſectæ: Se- dbona: Fheit. quuntur enim qui ſunt hoc ingenio præditi, non quod vniuerſæ Fecleſiæ, ſed quod ſuo capi- auis mi e wer ti videtur. Hinc ædificatur Babylõ, quam ædificat, ſicut ab Auguſtino ſcriptum eſt, amor ſui. edefa lebent,2 Scte Nam dum quiſq; opinionem ſuam ſolitariam amat,& eam tuetur mordicus, nec dimoueri t. Ned ²a uh. ſe de ea patitur, fit Babylon: fit confuſio linguarum& opinionum tanta quantam nunc vi- quiand Alui deri licet in ea Babylone, cuius primus archirectus fuit Lutherus Quando igitur quæritur Sochißna crimen e.Hac 3 Ce plus ne vitij ſit in nuptiis, an in fornicatione voto cõtinentiæ alligatorum, illud in quæſtio- Sraſ nan. niugis IEba, nem venire videtur, maior ne ſit ſchiſinatis, an fornicationis culpa, neq; dubitädum eſt, quin Ithe 2s inan multo maior ſit in ſchiſmate: quod Cyprianus tam graue crimen eſſe ſeribit, vt ne ſanguine Op de vriiat. Ci 4 quidẽ expietur. Dauid adulterio iunxit homicicium vtrunq; tamen crimen remiſſum eſril- reeenr nan nil KSlädh li, ſimul vt confeſſus eſt: De Chorte, Dathan,& Abiron, nihil eius generis commemoratur, Nu⁵⁵. o Saarm nullius criminis affines fuiſſe leguntur, quin vt ſcribit idem Cyprianus, eundem cum ſacer- ldem li.i ep.s. aincign 1nn dote Aaron& Moſe Deum nouerant pari lege& religione viuentes, vnum& verũ Deum, üDin. 9* qui colendus, atq; inuocandus fuerat, inuocabat, ob hoc ſolum facinus, quòd ſeorſium ſacrifi- inconi e rn cabãt, quodꝗ; loci ſui miniſteriũ tranſgresſi, contra ſacerdotem Aaron& Moſen inſurgentes, m quod: umm ſe ab illis ſegregauerant, diuinitus percusſi, pœnas ſtatim pro illicitis conatibus pependerũt. ur. 9 Bu Itaq; quod olim Donatiſtis dixit Auguſtinus: Non in ſacramentis, ſed in præciſione vitium Au& cont.ep. „Datha 2 Wloo Pai eniani 1i. eſt hoc,& nos iſtis rectè dicere poſſumus: nom tantum in nuptiis voto continentiæ alligato-. ap.3. rum, quantum in ſeparatione crimen eſſe, quando quis ſeipſum ſeparat à Chriſto: Separat a aitem ſeipſum à Chriſto, quiſquis ab eius corpore, quæ eſt Eccleſia, ſe ſegregat. Etenim to- tus Chriſtus, quemadmodum ab eodem Auguſtino ſeriptum legimus, caput& corpus eſt. Caput eſt vnigenitus Dei filius, corpus eius Eccl & apel e dysſuun 3]„,1 cenderu 5 Wüln centos 42 kuagin Fieri pqj tt tin¹ eſſa: ſponſus& ſponſa, duo in carne vna. eter perlſs kelie Quicunq; de ipſo capite à ſcripturis ſanctis diſſentiunt, etiam ſi in omnibus locis jnuenian- dem de vnit. a. Volul E S'elelh tur, in quibus Pccleſia deſignata eſt, non ſunt in Eccleſia. Et rurſus⸗ Quicunq; de ipſo capite erhie behen. cum fft eDats ſcripturis ſanctis conſentiunt,& vnitati Eccleſiæ non communicant, non ſunt in Eccleſia: Sane vnita: oibil ee fu quia de Chriſti corpore quod eſt Eccleſia, ab ipſius Chriſti teſtificatione diſſentiunt. Verbi te on coumuuni: oniäin us one gratia: Qui non credũt Chriſtum in carne venifſe de Virgine Maria ex ſemine Dauid, quod Lopee zon acta el=l hen apertisſimè ſcriptura Dei loquitur, aut in corpore ipſo reſurrexiſſe, in quo crucifixus& ſe- 0c, ma airn pultus eſt, etiam ſi per omnes terras inueniantur, per quas eſt Eccleſia, non vtiq; ſunt in Ec- duodà(*e ro cleſia, quia ipſim caput Eccleſiæ non tenent, quod eſt Chriſtus Ieſus: nec in aliqua diuina- dris cul ens,Jui tum ſcripturarum obſcuritate falluntur, ſed notisſimis& apertisfimis earum teſtimoniis con wod ſu cöt tradicunt. Item quicunque credunt quidem quòd Chriſtus Ieſus, ita, vt dictum eſt, in carne goluril== jan ſe Venerit,& in eadem carne, in qua natus& pallus eſt, reſurrexerit,& ipſe ſit filius Dei, Deus ſu Dat cun⸗ apud Deum,& cum patre vnum& incommutabile verbum patris, per quod facta ſunt om- 1 weſr lro nia, ſed tamen ab eius corpore, quod eſt Eccleſia ita diſſentiunt, vt eorum communio non uicum—“ 2*„ 1= Inuids ſit cum roto, quacunque diffunditur, fed in aliqua parte ſeparata inueniatur, manifeſtum eſt mui Ad iir ſenn eos non eſſe in Eccleſia. .Ouo.........—.. 1 D=malol Ex his Auguſtini verbis diſcimus, quod quiſquis vnitati Eccleſiæ nõ communicat, Chriſto it.— auweum 8 4 n O le rnicatl plun Cap. 57. In oratiane de obitz fratris. as. queſl.2. Forſ. Maith. 18. Etbni cum eſſe quic. Aup · iraclat. 89.in Ioau. Contra dluas epi. Pelagianorum ſib.3. cap.z. Peccatum infide- Iitatis omnia relir qus in ſe includit Ioan Is. Lib. 4stont. Iu: lianum cap.z. Hæreſis criminã grauisſimum. Eraſ.ac fratres r 7 jnferioris Ger⸗ manic. Luc. 10. In ſchiſmate ne⸗ mo ſaluatur. Epiſt. zo. A pot. 31. Kerm. de verb. Donsinui. 12⸗ tiano referente: Copu DE IMPEDIMENTIS MATKRIMONII. non communicat: quod à Chriſto ſe ſeparat, quiſquis ab eius corpore ſancta catholica Eccle quid autem is communicat vnitati Eccleſiæ, qui, quod vno ore affirmant ſia ſe ſeparat. Nunquĩd⸗ lui, continentiæ voto alligatis nuptias contrahere fas omnes iam inde à mille quingentis annis,. 1 1a ral nos eſſe, contra id venire,& contrarium aſſerere audet? Nunquid non apertè à Chriſti corpo- re ſe præcidit, qui quod tam conſtanter Chriſti membra ſancti Catholici& Orthodoxi do- ctores omnes tot ſeculis docuerunt, id oppugnare no dubitat? Digna ſunt notatu Verba, quæ leguntur apud Ambroſium: cum propter Eceleſiam Chriſtus paſſus ſit,& Chriſti corpus Ec- cleſia ſit, non videtur ab his Chriſto exhiberi fides, à quibus euacuatur eius pasſio, corpusꝗᷓ; ſtrahirur. Eſt non nemo, qui proptereà minus peccare putat ſacerdotem ſi ducat vxorem, et, quàm in legem Eccleſiæ. Et citatur Auguſtinus, qui dixerit, Gra- lam facerdotalem vel conſanguineorum, nec legali, nec Euangelica, vel Apoſtolica auctoritate prohiberi: cùm tamen neque ſcripſerit hoc alicubi Auguſtinus, neque ex Auguſtini, verùm ex ſua ipſius ſententia hæc verba proferat Gratianus. Sed nos, ſi quis dixerit Eccleſiaſtica lege copulam ſacerdotalem interdici, cum e0 tria verba non com mutabimus. Nunquid autem qui contra legem eiuſmodi venit, ideo minus peccat, quia non in aliud, quam in Eccleſiæ legem peccat? Vis audire quantum committat flagitium? Audi non Auguſtinum, non Hieronymum, non hominum quemquam, ſed ipſum Deum & hominem Chriſtum, huius peccati grauitatem demonſtrantem. Si non audierit, in- quit, Eccleſiam, ſit tibi tanquàm Ethnicus& Publicanus. Nunquid leue tibi videtur cri- men Ethnicum eſſe: nunquid non multò grauius quàm fornicatorem aut adulterum eſſe? Quid eſt autem Ethnicum eſſe, niſi infidelem eſſe? in Chriſtum non credere? Poteſt autem extra Chriſtum ſpes eſſe ſalutis vlla? Certè peccatum infidelitatis tantùm eſſe vult Auguſti⸗- nus, vt ſub hoc vno, quaſi generali nomine, putet peccata omnia contineri. Et ſicnt cùm di- cimus, Apoſtolus, etiam ſi non exprimatur quis Apoſtolus, non intelligitur tamen niſi Paulus, ita cum dicimus, peccatum, etiamſi non imprimatur quod peccatum, non intelligi- tur niſi infidelitatis. Quiod etiam illa Chriſti verba videntur indicare, cùm dicit de S piri- tuſancto: Ipſe arguet mundum de peccato. Ac mox quaſi exponens: de peccato quidem, quòd non crediderunt in me. Itaque tantum eſſe crimen infidelitatis vult Auguſtinus, vt etiam quæ bona videntur opera, ſi flant ab infideli, peccata eſſe doceat, quòod omnis infide- lium vita peccatum ſit. Quod cuùm ita ſit, cum Eccleſiam non audire ſit ethnicum& infidelem eſſe, nunquid eſſe dubiũ cuiquam poterit, quin multò ſit flagitium grauius‚ in Eccleſiæ contemptũ continentie voto alligatis nubere quam vri? Certè nullũ eſt vitium hereſt, ſchiſmate, infidelitate deterius. Congeratur, inquit Eraſinus, in vnum ſacerdotem, luxus, libido, ambitio, auaritia,& ſi quid praœtereà criminum eſt, omnem hãc vitiorũ leruam vna ſuperat hæreſis. Eadé eſt& ſchifma- tis,& infidelitatis ratio. Sed hac de re, cum de traditionibus humanis agemus, dicendi locus erit vberior. Nunc illud ſcire fufficiat, honorabile cõnubium& thorum immaculatum, nos cum Paulo prædicare: ſed Eccleſiæ contemptũ, ſed ſchiſma, ſed infidelitatem ſiue ethniciſmũ execrari. Quare, quicunq; non ita credit ſanctam catholicam Eccleſiam, vt eam tanquàm pa- rentem audiendam, vt eius legibus tanquàm à Spirituſancto latis obtemperandum eſſe pu- tet, ſchiſmaricus eſt, hæreticus eſt, ethnicus eſt,& publicanus. Nec eſt quòd exiſtimet, non in aliud ſe peccare quàm in legem Eccleſiæ, peccat in Chriſtum ipſum. Neq; enim ſponſus à ſponſa ſua, neq; caput à corpore ſuo diſiungitur. Qui vos audit, dicit Chriſtus, me audit: qui vos ſpernit, me ſpernit. A Chriſto itaque ſeparatur, quiſquis ab eius corpore ſeparatur,& quantumlibet laudabiliter viuere ſe exiſtimet, hoc ſolo ſcelere, quòod a Chriſti vnitate difiun ctus eſt, non habebit vitam, ait Auguſtinus, ſed ira Dei manet fuper eum: cõtrà, qui perma- net in Eccleſiæ vnitate, quamlibet grauibus ſit flagitiis coopertus, quacunq; tamen hora in- gemuerit, nihil eſt quòd dubitet, quin poſteaquaàm ex animo patratorũ criminum eum pœ- nituerit, remisſionem peccatorum conſequutus, ad vitam peruenire posſit æternam. Deque enim eſt alibi remisſio peccatorum& æternæ vitæ conſequendæ ſpes, quàm in ea, quæ cor- pus eſt Chriſti, ſancta catholica Eccleſia. De iis, quæ reſtant ex ſymbolo, Peccatorum remißione, Carnis reſurrt clione,& uita æterna. CA P. LVII. Tque hæc eſt cauſa quamobrem in ſymbolo, poſteaquàm credere nos profesſi ſumus ſanctam Eccleſiam catholicam, ſanctorum communionem, mox ſubiungimus, pec- catorum remisſionem, carnis reſurrectionem,& vitam æternam. Nulla ett vitæ æter- næ ſpes, niſi remisſis peccatis, fine quibus nemo naſcitur mortalium: Quibus cum inquinetur anima(nihil autem coinquinatum intrare poſsit in illam ciuiratem, in qua eſt vita æterna) neceſſe eſt inquinamètis eiuſmodi mundari per peccatorum remiſsionem, quam aſſequi nõ licet, niſi in ſancta catholica Eccleſia, idque per ſanctorum, hoc eſt ſacramentorum commu- nionem. Qua de re ſic ab Auguſtino ſcriprum legimus: Poteſt eſſe vifibilis forma palmitis, etiã præter vitẽ, ſed inuiſibilis vita radicis haberi non poteſt, niſi in vite. Proinde corp oralia ſacramen- quòd non in aliud pecc 7 Ie m lagle 4 dolbit 25 unbn e in n 8 uEn ſe u 0 Sr d„ 8 ger 0. 1 VI Ch pos bra. ¹ 5 aut nert hrt nn 1dls cu cu en kenel G r fkan b Pr J 1” M O „ Kem al desh alt Ncpe u. Al eful ale lrei uclt Uütuc cet. QAom emu Hicil etlau fed m 1t Vllt nra klidp ctie do ſen putg ninter necn. Auulſci peien Käur lorde karhum bin bmoxe di acuch 1.) den I loem; aran elaram. dlme paftchd tu bdacmi mihe ſibusft Haihe ne nn duge eben. ue amdu ounen matec ttneh icens; 1 /. neg, n ſigher lleue td Rnn d naut ad ameſ tedere? aumn amelſe lugul derl. Et r aimt. melligitl ar wnn atum, IA dtelli⸗ te, cum Te so. S: de pec a uidag svult Al En, „ quod ihfi elem 1 ee uilil tontempt 8.0 dinen ve infädes 2 Aletenu ditio,aua* FKücqgt ks. Eadéi³ ſchicor agemus, ilocu um imm E um, litatem ſ* S nleli m,yt eat x Suinh dtemperz Eielkn et quod t Setmn n. Neq;&7 iſponlb- ctrig* audki us corpc et atatu, 2 Chrit 1 Sate Gl um: C eui pemt 2 eum: fon . e hoHäl- uacunc 2 1„ weumpe toru ci, 3 Na 1 n posſtaf 2 9 5, quim E, qu b onk, V 55 rdereng leine mox lu n NStVI wmn 18 Inqpire or maen) wialeqigg ſolem, Kn cofmmt bom Sn uaß villbil opeui DE CARNIS KESVRRECTIONE. 107 ſacramenta quæ portant& celebrant, etiam ſegregati ab vnitate corporis Chriſti formam poſlunt exhibere pietatis. Virtus enim pietatis inuifibile& ſpixitualis ita in eis non poteſt eſſe, quemadmodum ſenſum non ſequitur hominis membrum quando amputatur à corpo- re. Quæ cuùm ita ſint, remisſio peccatorum, quoniam non datur niſi in ſpiritu ſancto, in illa Eccleſia tantummodo dari poteſt, quæ habet ſpiritum ſanctuun. Remisſis autem peccatis, nõ eſt dubitandum homini Chriſtiano, quin ſit compos futurus vite ęterne. Cùm certè dictũ ſit ab Ambroſio: Vita æterna remisſio peccatorum eſt. Atque hic eſt ſcopus ad quem omnes ten dimus:hic eſt finis, propter quem omnia illa credimus, quæ ſunt in hoc libro commemora- ta. Quoniam, verò totum Deus hominem ſaluandum ſuſcepit, conſtat autem homo ex ani- ma& corpore, ex eo factum eſt, vt carnis prius, hoc eſt corporum reſurrectionem, poſterio- re verò loco vitam æternam nos credere profiteamur. Qux carnis reſurrectio cum in Chri- ſto præceſſerit, licet ſperare corpori, quod præcesſit in capite. Caput Eccleſiæ Chriſtus eſt, Chriſti corpus Eccleſia: caput noſtrum ſurrexit, in cœlum aſcendit, vbi caput, illic& mem- bra. Carnis autem nomine, corpus humanum: reſurrectionis reuiuiſcẽtia intelligitur, de qua nemini Chriſtiano dubitandum eſt: quandoquidẽ, vt à Ioanne Chryſoſtomo ſcriptum eſt: qui docendus eſt eſſe reſurrectionem, is profectò non eſt Chriſtianus. Quamobrem incon- cuſſa fide tenenda eſt: Cuius fidei magna eſt vtilitas. Nam& piis in hoc mundo aftlictis pre- cipuum ſolatium,& impiis terrorem adfert: qui ſine modo in omnia collaberentur vitia, ſi poſt hanc vitam non ſua cuiuſq; factis merces tribueretur. Præclarè Cyrillus Hieroſolymi- tanus, Radix omnis bonæ operationis, eſt reſurrectionis ſpes. Nam expectatio retributionis attrahit mentem hominis ad benè operandum. Paratus eſt enim omnis operarius ad perfe- rendos labores, cùm perſpexerit laborum ſuorum mercede ſe fraudatum non iri. Quem ſe- cutus auctor operis imperfecti: Tolle, inquit, ſpem reſurrectionis,& ſoluta eſt omnis obſer- uantia pietatis. Hæc eſt baſis totius fidei noſtræ, quam ſolidam eſſe oportet: quæ ſi vacillet, reliqua penè fruſtrà creduntur. Cur autem vacillet cauſa non eſt, quãdoquidem reſurrectio- nem hanc vel reuiuiſcentiam quotidie videmus in ſeminibus, quæ ſpargimus in terram, à quorum ſimilirudine probat etiam Paulus carnis reſurrectionem. Sic enim loquitur: Sed di- cet aliquis, Quomodo reſurgent mortui? Quali autem corpore venientè Inſipiens tu, quod ſeminas, non viuificatur, niſi prius moriatur. Et quid ſeminas? Non corpus quod futurum eſt ſeminas, ſed nudum granum, vt puta tritici, aut alicuius cæterorum: Deus autem dat illi corpus ſicut vult,& vnicuiq; ſeminum proprium corpus. Stultum vocat Paulus eum, qui miretur ſemel id poſſe præſtare Deum in reſuſcitandis corporibus, quod quotidie natura fa- cit in eliciendo ſemine. Tu, inquit, ſemen aridum aut mortuum coniicis in rerram ibi rurſus putrefactum interiiſſe videtur, atq; ita demuùm exiliens è terra velut renaſcens& reuiuiſcés, nec aliter reuiuiſcit gramun frumenti, niſi cadens in terram mortuum fuerit, ac alia multo ſpecie renaſcitur, quàm in ſcrobe conditum fuerat. Puſillum vile, nigrum, ac ſiccum granu- lum infoditur humo, id putrefactum in limo, ſuo tempore velut reuiuiſcens in teneram her- bã erumpit, mox culmi, dein ariſtæ. At nihil horum apparebat in illo granulo, quod terræ tra didiſti, Sua cuiq; ſemini vis ineſt, ea ſe profert, vbi rurſus emerſerit, vt iam aliud omninò vi- deatur cum idem conſpicias, ſed renatum in meliorẽ formam. Ex quantulo grano quantam arborem enatam vides? quod ſtirpis robur? quæ radicis ambages? quam latè ſparſi rami? quæ pompa frondium? quæ florum amocenitas? quæ fœtuum vbertas? Nihil horum erar cùm tu vile illud ac minutum granum inſepelires humo,& tamen hæc omnia audebas ſperare naturæ viribus fretus,& non audes idem à Deo ſperare fretus illius omnipotentia? Hac ſimilirudine carnis reſurrectionem probat Paulus, quæ euidentior eſt, quàm vt de ea dubitari debeat. Eit autem duplex reſurrectio: Nam procedent qui hona egerunt in reſurrectionem vitę: qui verò mala fecerunt, in reſurrectionem iudicij, id eſt, condenationis. Quod& Danièl te- tatus eſt, dicens: Tunc reſurgent qui ſunt in terræ puluere, ij quidem in vitam æternam, ij autem in opprobriũ& confuſionem ſempiternam. Vnde Athanaſius ita ſymbolum ſuum concludit: Ad cuius aduentum omnes homines reſurgere habent cum corporibus ſuis,& reddituri ſunt de factis propriis rationem: Et qui bona egerunt, ibunt in vitam æternã, qui Vero mala, in ignem æternu. In Apoſtolorum autẽ ſymbolo neq; ignis, neq; opprobrij, neq; iudicij fit vlla mentio, ſed poſt carnis reſurrectionẽ mox cõcluditur,& vitam æternã. Etſi au tem animæ impiorum eęque vitam æternã habebunt atq; piorum, impiorũ tamen immorta- litas mors potius æterna, quam vita æterna in ſcripturis dicitur. Moriuntur enim vitæ, morti ſine fine victuri. Sicut præclarè dictum eſt ab Euſebio Emiſſeno, vel ſi mauis ab Auguſtino, nam in vtriuſq; ſermone hæc verba reperiuntur. Vnde& Paulus: Sripendia autem peccati mors, gratia autem Dei vita æterna. Neq; vnquam in ſcripturis vita æterna niſi in bonam pPartem accipitur:in qua quid non ſit, quam quid ſit dicere facilius eſt. Non eſt ibi mors, non eſt ibi luctus, non eſt lasſitudo, non eſt infirmitas, non eſt fames, non ſitis, non æſtus, nõ cor- ruptio, non indigentia, non triſtitia. Vis noſſe quid ibi ſit? Dicit Eſaias: Nec oculus vidit, nec auris audiuit, nec in cor hominis aſcendit. Si in cor hominis non aſcendit, cor hominis 3 atcendat, Peccatortun re: miſsio extra ee: clelam uon eſt. He bono morti⸗ cap. ⁊. Reſurreclis car- nis pem cox⸗ roborat. carnis& reſur- redlionis norni: ne quid intelli geudumm. Chr) ſo. ho:uil. 44. 7 Iν. Cathe. viti. Reſurrectio ex mortuii fidei noſtræ baſis. I. Coriini h. 15⸗ Reſurrectio ſimi lit udinis ſenrinis reuiuiſcentis probatur. Ioan. a. Ne ſcerrelio duplex. Icœau.5. Danici.13. Imfti r im im= morialis iors eſt perpetua ROr*. 8. Eſaiæ 64. 2. Corintboy. ——— ———— Cap.53. OE S P E. aſcendat, Mundetur cor ab omni immunditia, vt poſsit eum videre, qui eſt vita æterna. Hec eſt autem vita æterna, dicit Dominus, vt cognoſcant te ſolum verum Deum,& quem miſi- Tsæn.y ſti leſum Chriſtum. Ea cognitio hic incipit per fidem, ibi conſummabitur cum reuelata fa- 2eens cie gloriam Domini ſpeculabimur. Quod vt nobis contingat gratia& miſericordia Domini noſtri Ieſu Chriſti dicamus omnes, Amen. De Spe. CAP. LVIII. pohei ihrcchva Orrò ad Deum piè colendum non eſt quòd quiſquam exiſtimet ſolam fidem ſuſſcere. Hæc eſt enim qua credimus. Credimus autem no modo promisſionibus, verumetiam comminarionibus Dei. Quoniam verò peccatorum noſtrorum nobis conſcij ſumus, fieri non poteſt, quin ea nobis timorem incutiant, qui tum ſalubris eſt, quando ſpe miſericor h eo Fidei ꝙ ſpei die ſuſtentatur. Hæc igitur indiuidua fidei comes eſſe debet. Hæc eſt enim quæ accipit, quod Teru 4 1 Pen dio ſides credit. Adeò ſunt hæc duo ſibi inuicem coniuncta, vt altera ſine altera ſtare non poſ6it. Chiems Ke Sſenne Nam quemadmodum àa Chryſoſtomo præclarè ſcriptum eſt, fides gloriam inchoat, ſpes fu- nonn oe Mom de ſde, ſe ſtinendo conſummat: illa fundamentum ponit, hæc ipſum hominem conſtruit. Illa dat prin- crel ntc & chariae. cipium, hæc Chriſtianum perducit ad ſummum. llla initia creduliratis aggreditur, hæc ad cõ- ſutin he ſummationem virtutis meditatur. Illa quod promittitur, credit: hæe quod ſperat, iam cernit. D cbn Videmus nunc, inquit Apoſtolus, per ſpeculum& in ænigmate, tunc autem facie ad faciem. u w 1. Cor.3. Nec enim quiſquam poterit fidei fructum percipere, niſi qui ſpei gloriam voluerit conſum- 1„m Ipei frultus. mare. Vt enim ſine fide non habet firmitatem ſpes, ita ſine ſpe fides non habet mercedem: 1- bag Itaq; ſummam perfectionis eſſe, dicit Aponius, in Deum ſperare. Qui ſperat, inquit, ipſè cre- 1 4 dit in Deum,& qui credit omnia quæcunq; promiſit, ſiue impiis pœnam, ſiue refrigeria iuſtis N liir Leæas. reddituro, huic profecta manet regni cœleſtis dulcedo. Hæc eſt quæ filium prodigum ad pœ- mt liec fabhirse nitentiam erexit: De hac per Prophetam dicit Dominus: Quoniam ſperauit in me, 1 untui Theſſa.5. liberabo eum: De hac ſcripſit Paulus: Spe ſalui facti ſumus: Hanc vocat galeam ſalutis: na r 1 quòd quemadmodum galea precipuum corporis noſtri membrum tuetur& conſeruat, dum cind lüct Hebra.6. caput circundat& vndiq; tegit, ita& ſpes cogitationem noſtram non ſiit concidere, ſed ca I ii dl pitis inſtar erigit, nihil extraneum in illam incidere permittens. Hanc alibi comparat ancho- dcha nrit ræ, quòd ſicut anchora iacta de naui, non permittit eam circumferri, licèr innumeri vẽti com- tls Mete moueant, ſed iactam fixam reddit& immobilem, ita ſpes ficam reddit animãà in Deo, quan- lee luuſto tiſcunque tentationum procellis ac tempeſtatibus ea iactetur atque agitetur. Hæc eſt, quæ mlä demo Dandiratia. nos petere facit vt accipiamus. Neq; enim Qatis eſt credere daturum Deum quæ promiſſt, dera incui Matib.. ſed oratione contendendum eſt, vt accipere queamus. Orandi autem formulam præſcripſit blt. iln g gpes orare nobis magiſter noſter, Dominus noſter Ieſus Chriſtus: cuius explicationem non ita multo mum wnel Dhhene pòſt ex Cypriano ſubiungemus. Verum ica Deus à nobis orandus eſt, nihil vt hæſitemus, ac ina uique plenam in eo ſpem ac fiduciam collocemus. Cùm enim pater noſter ſit, proculdubiò non cõ- Jüs eſecu Matth.y. mittet vnquàm aliquid vt neget à ſe petentibus iis, quos nimia charitate in filios adoptauit: eroge acnto 1nn 5 cùm præſertim Chriſti promiſſum habeamus dicentis: Petite& accipietis, Et: Si quid petie- nog Kocun, Thawer. ritis patrem in nomine meo, dabit vobis: Imposſibile autem eſt mentiri Deum, qui veritas tet wer In Caxtica Cau. eſt: Deinde cùm ſit omnipotens, nihil eſt quòd dubitemus, quin præſtare queat, quæ peti- nn kugt Fücheen uerimus, Quando itaq; certò nobis conſtat, quòd& vult,& poreſt ea preſtare nobis omnia, üg ltit ä Whier in cap.. dux precati fuerimus, accedendum nobis eſt ad thronum gratiæ& miſericordiæ eius indu- dome drr Matih⸗ bitata ſpe certaq, fiducia que petiuerimus obtinendi. Quò plures autẽ acceſſerimus, hoc faci magln enime lius impetrabimus. Verè enim ſcripſit Hieronymus, quòd imposſibile eſt multorũ preces nõ tim tuoi exaudiri. Et eius æqualis Ambroſius: Multorum preces imposſibile eſt vt non impetrent. nen Gnnde Se Quamobrem non ipſi modo Deum deprecemur, verumetiam ſicut Iob admonitum le- n ſlieg coloſf gimus, vt conuerteretur ad aliquem ſanctorum Sicut Paulum quoq; non ſemel feciſſe vi- krle bernn. Sandeimin demus, vt ſe fratrum orationibus peteret adiuuari: ſic& nos adiuuari nos ſanctorum inter- rl, NMer tereeßio& cesſionibus poſtulemus: non eorum rantam qui in hac lachrymarum valle nobiſcum degũt, tic nnin Pao dar,. ſed magis etiam illorum, qui cum Chriſto felicisſimè viuunt. Nam qui corpus hoc mortis dg den circumferunt, cum& ipſi non ſint abſq; peccato, vt neceſſe habeant nobiſcum vna dicere. le 5 Dimitte nobis debita noſtra, non poſſunt ipſi de ſe quoq; non eſſe ſoliciti. Quare ſieri nequit hn d vt pari ſit erga nos affectione, ſimiliteŕ; res illis noſtræ curæ ſint atꝗq; iis qui cum ſint abſq; nian 3 b macula iam& ruga, omni cura& ſolicitudine de ſe vacui, ea iam ad quam nos anhelamus n 8 cœleſti patria ſunt potiti. Qui cùm fratres noſtri, cum eiuſdem cuius nos corporis membra ei ur. ſint, atq; ideò nos non diligere non posfint, cum præſertim fides& ſpes ceſſatura ſint in pa- pen 4 9 tria, charitas autem non modò non ceſſatura, verumeriam tum demuùm perfecta ſit futura, pir g facere nulla ratione poterint, vt ſalutis noſtræ cura non rangantur. Preces autem eorum tan- u blet tò plus apud Deum ponderis obtinere dubium non eſt, quantò certius exploratum habe- lin ſnen mus, eos apud illum gratia valere plurimum: quod de iis certò ſciri vix poteſt, qui nondum br. ſunt de corpore mortis huius liberati. 1nee en Vigilansi error. Quapropter ferendi non ſunt, qui dicunt cum Vj gilantio, pridem Eccleſie iudicio cõdem- don 2 di nato, quod dum viuimus, mutuò pro nobis orare poſſumus: poſteaquã verò mortui fueri- t tt: S mus R Fahd 8 3 9 . 48 üůâůäüÿyÿü — acen volu inlin, nhabe eRccden eratjin i A pſe Huer r iuin m brod 92. ag àn ds rinm ocat g*= llu. ur& Aaran nit cO Re ſ ibi cof.**ande rinnun t meticn anima 1 ogu terur. 8 elg Deum aerromt formu Kralcni lonem Su mu nihil 1 t teno procuſ 1chä ace in ſſ Kdoxtai etis,E5 lüt ii Det ulſen gare q 3 dhahe preſtaſt a'Som uſerici elusle accel s tai eſt m* aipfe dvtn pelel ut lohEb orinn P noft= 1 Reſe Inos 1* prumle IT umca ' hocna bE ORATIONE. 103 mus, nullius pro alio exaudienda eſt oratio. Nam ſicut verè ſcriptum eſt ab eo, qui duobus libris errorem huna illius confutauit, Hieronymo, Si Apoſtoli& martytes adhuc in corpore conitituti pollunt orare pro cæteris, quando pro ſe debent adhuc eſſe ſoliciti: quantò magis poit coronas, victorias& triumphos? Si pie dicebatur Paulo in terris degenti, ora pro me Dominum: cur impius habeatur, qui totidem verbis eum nunc appellet in cœlis agentem? Quius etiam præceptor Gregorius Nazianzenus, non dubitauit de Patre ſuo Zafimorum Epiſcopo ſcribere, quod non minus paſcit gregem iam in cœlum tranſtatus, quàm cùm in ter Ontt eefiuene ris verſaretur. Quin& hoc addidit, quod magis nũc proficit precibus quam antea doctrina, Paui quantò magis etiam Deo propinquus eſt, poſteaquàm corporis vinculis eſt ſolurus,& ab ea quæ mentem turbar materia liberatus eſt,& nudus cum Chriſto nudo verſatur, quæ prima mn capv. Epift. & purisſima mens eſt, dignus factus eo ordine,& ea fiducia quam habent in cœlis angeli, 4 Kownanos. Verum nec eos audiamus qui mortuorum hanc vocant inuocationem: Quin ipſum potius Chriſtum veritatis Magiſtrũ audiamus dicentem: Deus Abraham, Deus Iſaac, Deus Iacob, non eſt mortuorum Deus, ſed viuorum. Sic à Clemente ſcriptum legimus: Qui in Deum Lil.«.eep.zo. crediderunt quanquam obierint, tamen non ſunt mortui. Dicit enim Deus Saducæis, de re- ſurrectione mortuorũ:nõ legiſtis quod ſcriptũ eſt: Quoniam ego Deus Abrahã, Deus Iſaac, Deus Iacob: non eſt Deus mortuorũ, ſed viuorum: omnes enim in ipſo viuunt. Igitur eorũ qui in Deo viuunt, nec reliquiæ ſine honore manent. Nam Heliſæus Propheta poſt diſceſ= ſum è vita, mortuum quendam excitauit interfectũ à Pyratis Syriæ: attigit enim corpus eius Heliſæi oſſa, atq; excitatus vixit, quod factum non eſſer niſi Heliſæi corpus ſanctum fuiſſet. Et Ioſeph complexus eſt Iacob poſt mortem, cuùm iaceret in lectulo. Et Moſes, ac leſus Naue, Ioſephi reliquias ſecum duxerunt, quod minimè putauerunt piaculum.. Scilicet eos mortuos rectè dicemus, per quos dæmones pelluntur, morbi fugantur,& qui mortui ſunt, vitæ reſtituunturè Noſtra hæc, mors potius, quàm vita dicenda eſt. Nam quotidie morimur, neque eſt hora vlla, qua non fiat aliqua vitæ noſtræ diminurio: illorũ autem vita ſempiterna ciun ſit, nulli iã eſt morti deinceps obnoxia, nos vt præ illis verè mortui dici posſimus. Itaq; Pręclare dictũ eſt à Petro Chryſologo: Iuſtus tũc inchoat viuere, cũ pro Chriſto meretur oc- J.r In. ci di:transfertur iſta morte vita martyris, non aufertur: morte magis claruit, qui ob hoc mor- 2⁹ trius eſt, vt viueret in ęternum. Ac mox ad Herodem cõuerſus: Ecce tu jaces, inquit, in mor- te, Ioannes viuit occiſus. Itidẽ& Euſebius Emiſſenus in Geneſim ſcribens: Vite, inquit, per- ennis initiũ de mortis fine ſumentes. Et Ambroſius de Petro& Paulo loquens. Non enim mortui ſunt, inquit, quorum curamus natalem hodie, ſed renati viuunt, quia participes effe- cti ſunt Chriſti, qui vita eſt omnium. Quamuis enim corpora pasſione cæſa ſunt, interru- ptus tamen non eſt ordo viuentium: Iugiter enim& Deo gratias agunt,& laudes Saluato- ri referunt:niſi quod reſoluta membrorum ſarcina magis adherent Chriſto. Sicut ait Paulus-⸗ Diſſolui& eſſe cum Chriſto quantò melius. Non eſt ergo dicenda mors, qua interueniente caremus perſecutoribus,& Chriſto connectimur. Non eſt planè dicenda mors, quæ Chriſto Qrecstoun&y mortuum ſocians, lucrũ efficit morientis: ſicut ait beatus Apoſtolus: Mihi enim viuere Chri⸗ non ſanctorum ſtus eſt,& mori lucrum. Illa autem vera eſt mors„quæ etiam hominem viuentem peccatorũ propriè moni eft. morte conſtringit: qui quamuis viuere videatur, ſceleribus tamẽ ſuis morti iam videtur ad- 90*. dictus: ſicut ait Apoſtolus de illa delicioſa vidua: Hæc autem viuens mortua eſt. Itaq; Theo- dorum inuocans Nectarius: Non te ſemper, inquit, pro nobis intercedere pigeat, ò vir vene- rande. Te enim etiã poſt mortem credimus viuere, vt Dominus ait, dicès: Qui credit in me etiãſi mortuus fuerit, viuet. Tu autè qui non ſolũ credidiſti, ſed etiã pro ipſo mortuus es: iſto merito laudande Martyr in Deo viuis, vitã in quam non cadit interitus,& quæ non termi- natur. Vt qui ergo cum Chriſto viuas& ſtes prope eum, redde eum propitium tuis famulis, Vt per te liberati ab iis quæ hic ſunt moleſtiis, bona quæ illic ſunt cõſequamur. Similiter Eu ſtathius, Tu verò beatisſime Pater, ait, è cœlo nos aſpice,& vitæ noſtræ curſium ad ſalutem dirige. Cùm hine diſcerimus, rapias nos in ſinum Abrahę& in Sterna iuſtorũ tabernacula, vt purius atq; perfectius, quę abs te de ſancta& eiuſdẽ eſſentia Trinitate didicimus, videamus. Ea propter, pro nobis famulis tuis,& pro grege tuo& fidelisſimo hoc populo deprecare. Iam verò quod dicunt, inuocatione ſanctorum Chriſti gloriam obſcurari, tantum abeſt vt Tnuotatione ĩta ſe res habeat, magis etiam vt illuſtretur, quando non in alium tota fiducia, quàm in Chri- fantio um non ſtum transfertur. Niſi fortè ſi quis parum ſibi benè conſcius, atq; adeò Regis cõſpectum re- 3“ ueritur, deprecatores ad eum alligauerit, quos apud eum eſſe gratioſos exiſtimet, is quoniã ipſe nõ adiit, Regis gloriæ derraxiſſe ſit putãdus. Certè& pudor hominis, quò cùm ſuà indi- gnitatem agnoſcit, tum Regis magnitudinem reueretur, adeò non offendir Regem, vt red- dat illũ ei commendatiorem. Et fit non rarò, vt Princeps per alios dare malit quod petitur, nimirum ſi qui ſunt, quibus grariam& auctoritatem apud populum hoc pacto velit conci- liare. Quod facere nonnunquam ipſum etiam Regem Regum& Dominum dominantium Sn a non eſt incredibile: qui vſqueadeò ſuæ gloriæ iacturam nihil metuit, vt diſcipulis ſuis dicere wnia⸗ eun non dubitauerit: Amen amen dico vobis, qui credit in me, opera quæ ego facio& ipſe fa- ſdelibus. ciet,& maiora horum faciet. Sic viſum eſt illi gloriam ſuam comnmuunicare cum his, quibus ². Ium.e. . Ioau-l4 di gnatus Matt. 22. Janèli viuuni. Amhb. ſer. 67. 1. Tim F⸗ — Cap. 58. 2. Pet. 1. Pbil. 2. Matt.. Aœor. 5. Alor. 19. Aug. de Petro & Paulo ſer.⸗. Reliquiarum fanctor. virtus. Honor Dei G Fauctorum diuerſus. Eſai. 42⸗ 1. Tim. 1. Deutr. 16. Matr. 4. Tom. z. Geneſ.33⸗ Iud. 10. 3. Nrg. 5⸗ Danmiel 4⸗ Geneſ.is. Ieſuue.5. Rom. 3. Gene 19. Gene. 33. Exod. 18. Iudith 10- 1. Regum /. 1. Cor. 3. Paulus ſeruirt hominibus iubet. Ephe.s. Ioan. 8. Cultu duplex. DE SpE. dignatus eſt communicare regnum ſuum, quorum non eſt dedignatus fieri miniſter„quos vt naturæ ſuæ diuinæ conſortes faceret, ideo non exhorrunt kormam ſerui ſuſcipere, carnem noſtram indutus. Neq; vero non præſtitit, quod credentibus in ſe pollicitus eft. Contactu fimbriæ Chriſti ſanata eſt mulier profluuio laborans. Magnu fuit hoc: Sed maius illud, quod vmbra Petri ſanabat ægrotos: quod ſudariis& ſemicinctiis, quæ Pali corpus contigiſſent, a dæmoniis pleriq; liberabantur. Qux res tantum abeſt vt aliquid C hriſti gloriæ detraxerit, magis etiã vt illuſtrem eam reddiderit. Neq; enim ad alium, quàm ad ipſum Chriſtũ omnis gloria transferebatur, in cuius nomine hæc ab Apoſtolis miracula fiebant. Auguſtinus de Petro loquens, quod ſolus inter Apoſtolos meruerit audire: Tu es Petrus, & ſuper hanc petrã xædificabo Eccleſiã meam: dignus, dui ædificandis in domo Dei populis, lapis eſſet ad fundamentũ, columna ad ſuſtentaculũ, clauis ad regnum. De hoc, inquit, ait ſer⸗ mo diuinus: Et ponebant, inquit, infirmos ſuos, vt vmbra ſaltem tranſeũtis Petri obumbra- ret eos.Si tunc opem ferre poterat vmbra corporis, quantò magis nunc plenitudo virtutis Si tunc ſupplicantibus proderat aura quedam pertranſeuntis, quantò magis gratia nunc per- manentis? Meritò per omnes Chriſti Eccleſias, auro pretioſius habetur ferrum illud pœna- lium vinculorum. Si tã medicabilis fuĩt obũbratio vifitantis, quantò magis cathena vincien- tis? vt vmbra, inquam, tranſeuntis petri obũbraret eos. Si inanis quædã ſpecies vacuæ ima- ginis habere potuit in ſe vim ſalutis, quantò plus de corpore meruerunt attrahere ſalubri- tatis, ferreo pondere ſacris impreſſa membris vincula pasſionis? Si ad præſidia ſupplicantium tam potens fuit ante martyrium, quantò magis efficax poſt triumphum? Sed hic obiicitur nobis Dei verbum: Scriptum eſt, aiunt, Gloriam meam alteri non dabo: Soli Deo honor& gloria. Scriptum eſt: Dominum Deum tuum adorabis,& illi ſoli ſeruies: Quamobrem impieè faciunt, qui contra Dei verbum ita clarum& manifeſtum, Deo debi- tum cultum in homines transferunt. Scriptum eſt, ò Satana: ſed non hoc eſt Dei verbũ, quod tu perſuadere membris tuis conaris. Neq; enim ſecum ipſe pugnat Dei ſpiritus, qui per Pau lum alibi locutus eſt: Gloria& honor omni operanti bonum, Iudæo primùm& Cræco: non enim eſt acceptio perſonarum apud Deum. Scriptum eſt& illud: Quòd Abraham, Loth & Ioſue, angelos adorauerunt, quòd Iacob ſepties obuiantem ſibi fratrem, quod eius filij fratrem Ioſeph, quòd Moſes Ietro ſocerum ſuum, quòd Iudith Holofernem in conopeo ſe- dentem, quòd Ionathan Dauid cadens pronus in terram, quòd Nathan, Abigail, Berſabeæ, procidentes ſuper faciem Regem Dauid, quòd Sunamitis religioſa corruens ad pedes eius, quòd Nabuchodonoſor Damélem, Heliſæum, quòd Cornelius vir iuſtus,& religioſus Pe- trum, ad eius genua prouolutus adorauit: Audebis ne ſanctos hos viros,& in his quoſdam Patriarchas,& Prophetas idololatriæ reos pronunciare?audebis ne, quòd Paulus ipſe ſibi cõ traria ſit loquutus, affirmare? Qui cùm dixerit vno loco, Soli Deo honor& gloria: dixit alio, Gloria& honor omni operanti bonum. Vides igitur non de verbo Dei, non de ſcriptura controuerti inter nos, ſed de eo, quemadmodum quod Dei digito ſcriptũ eſt, intelligi opor- teat. Abſit opinio ſcientiæ, quæ inflat: adſit charitas, quæ ædificat, non deerit nobis, ſicut aliarum, ſic& harum ſcripturarum ſanus intellectus. Quod ſi verba captioſe ſcrutatus fueris, cùm dicitur: Dominum Deum tuum adorabis,& illi ſoli ſeruies, nunquam ex il- lis colliges ſolum Deum eſſe adorandum, verùm illud potius, ſoli Deo eſſe ſeruiendum. Ex quo conſequens illud erit, hominem homini ſeruire non debere. Nullus ergo ſeruiet al- teri, niſi qui velit idololatriæ reus pronunciari. Atqui Paulus adeò non prohibet hominem homini ſeruire, vt etiam de eo, quemadmodum ſeruire oporteat, præcepta dederit, Serui, in- quit, obedite Dominis carnalibus cum timore& tremore, in ſimplicitate cordis veſtri, ſi- cut Chriſto: non ad oculum ſeruientes, quaſi hominibus placentes, ſed vt ſerui Chriſti. Tam longe Paulus ab eo abfuit, vt ſeruire hominibus prohiberet, vt haud aliter etiam ſer- uos Dominis carnalibus quàm ipſi Chriſto voluerit obedire. Quæ verba ſi quis inflatus ſenſu carnis ſuæ remota charitate interpretari voluerit, quid aliud ex illis, quam idololatriã docuiſſe Paulum colliget? qui non alio loco dominos A ſeruis haberi voluerir, quàam quo Chriſtum ipſum. Verba ſunt clara& aperta: Sed nunquam id vel cogitare Paulo in men- tem venit, vt diuinum honorem ad homines tranſlatum vellet. Quid igitur dicemusè?patie- mur ne notam hanc inuri Pauloꝰpatiemur hac eum aſpergi infamia, qua nũc Eccleſiam vni- uerſam ab his qui ſegregauerunt ſemetipſos/ aſperſam videmus? quæ vel errare cũ Paulo fa- tius ducit, quàm cum iſtis rectè ſentire. Certa enim eſt, quòd neq́; Paulus errare, neq; poſ- ſunt iſti rectè ſentire, qui ſe à compage Chriſti corporis auulſerunt, atq; ita ex membrts Chri ſti facti ſunt membra diaboli, qui mendax eſt& pater eius. Qui quemadmodum iam ante docuimus, quò facilius incautis ouibus obrepat, ſeſe diuinæ legis fententiis, velut quibuf- dam velleribus obuoluit, ſubinde vociferans, ſcriptum eſt enim. Sed de eo quid ſcriptum ſit, non eſt vlla nobis dubitatio, de eo verò quemadmodum quod ſcriptum eſt, accipi oporteat, controuertitur. Rident iſti qui nihil ſibi non arrogant, nihil Eccleſiæ non detrahũt, tanquam à ſcholaſticis Theologis inuentum, quod de duplici cultu, ſiue adoratione, ſeu ſeruitute, traditum ab illis legimus: ct ol 1 liic un und un Walld rhono acpit Wtelcest geln nium Cel m.Px- tpi Donuüi fop endim zone omim0 n Kuen Kte Ülenui ſet ungro et Selim⸗ 110ge Prta lut Mcocntdo dr agh ſclc d.Code In temK! Pge pe gu Pi Kandoni Iih autem tin mnr.. mime ita non, ſrnn, erandiſe Mm Inquas lier korand kt aangh dr me qualic nr Vtn dl 3 dit n ſünm an apolto flar gueſ barne Pra liteim dimi Nic I uüſcui 8g unep ertut Se den 8 cat a ſinit pecit— uei tattt==(allh. a cantiu 5 A nch 8 iſerun feſtun eoch eD dümu ſpiti perle müum? acn Lod ſsamla trem) Es leiui rnemſ 23 Cper. — zbi 1 erlde rruend dkse us,&Siolos- 0s,&i. quolt od Pal?.ſe ſti or&g i aürit Dei, ¹*(cipa dü eit Eügich on de:* iodbir rba ca a a ſcnt vies, Eruuma elſeſt t admm- Jullus E ſeni on prq d honu epta d 3, den citate? Veil ſed vt 2Ch thaud ² etnt verba ld 1 e⸗ Killis, E iboie DE ORATIONE. 109 legimus: cùm tamen id non trecẽtis his annis, quod iſti volũt, ab illis excogitatum, ſed ante mille propè ducentos annos ab Auguſtino literis mandatum eſſe legamus. Ac niſi diſtinctio- nem hanc ad lucem ſcripturis afferendam attulerimus, quemadmodum defendi posſint, quin ipſe ſibi contradicant, inueniri ratio vix poterit. In ſcholis itaq; Theologorum hæc à priſcis per manus tradita didicimus, neque fuit ferè quiſquam liberalius educatus, cuius aures his vocibus non perſonuerint, eſſe duplicem cultum adorationem, ſeruitutem: vnam latriæ, du- lix alteram: illam ſoli Deo deberi, hanc etiam hominibus rectè tribui. Hanc ſeruitutem, hunc honorem düliæ Paulus hominibus præſtari voluit, latriæ verò nequaquam. De quo duplici cultu in ſecunda Nicæna ſynodo multa ſcripta ſunt, vbi inter cætera etiam hæc le- guntur: Cùm crucem viuificam ſalutamus, conuenienter canimus: Crucem tuam adora- mus, Domine: quæ ſanè adoratio nihil aliud eſt, quàm ſalutatio, ſiue amplexum malis di- cere,& eſt vox multæ ſignificationis. Adoratio enim eſt cum venerationem, deſiderium, & timorem ſignificamus. Ita nos veſtrum victorioſum& placidisſimum imperium ado- ramus. Eſt adoratio quæ tantummodò timorem ſigniſcat, quemadniodum lacob adorauit Eſau: eſt quæ gratiam notat, quomodo Abraham pro agro, quem accepit à filiis Herh, in ſe- pulchrum Saræ vxoris ſuæ, adorauit illos. Rurſus qui ſperant beneficium ſe accepturos à potentioribus, eos adorant, quemadmodum lacob adorauit Pharaonem. Sumitur etiam pro cultu adorationis in ſpiritu, qui Deo tribuitur. Hinc diuina ſcriptura dicens, Deum tuum adorabis,& illi ſoli cultum exhibebis, quòd Cræcè eſt latreuſeis. Adorabis, abſolutè ponit, neque adiicit ſoli, vt ſignificetur vox diuerſæ nationis& æquiuoca, cultum autem exhibe- bis fiue ſeruies, quòd Græce eſt latreuſeis ſoli adiicit, quam ob cauſam latriam ſoli Deo tri- buimus, ad illumꝗ; referimus.Et in ſecunda actione: Qualis verò eſt iſte adorationis honor? profectò non alius quam is, quo nos peccatores quog; inuicem proſequimur, ſalutãtes nos inter nos per honorationem& dilectionem. Sunt autem verba Stephani Epiſcopi Boſtro- rum. Et in ea epiſtola, quam præpoſuit actis ſynodi Taraſius: Soli Deo latriam exhibentes, poſcimus intercesſionem intemeratæ Dominæ noſtræ ſanctæ Deiparæ, ſanctorum item an- gelorum, omniumq; ſanctorum. Aliquot etiam ante ſæculis Auguſtinus explicans illum ex Geneſi locum: Exurgens Abraham adorauit populum terræ. Quæritur, inquit, quomodo ſcriptum eſt Dominũ Deum tuum adorabis,& illi ſoli ſeruies: Cum Adrahà ſic honorauerit populum quendam gentium vt etiã adoraret? Sed animaduertendum eſt, in eodẽ præcepto non dictũ, Dominum Deum tuum ſolum adorabis, ſicut dictũ eſt,& illi ſoli ſeruies, quòd eſt Grecè àτραεεασνε, Talis enim ſeruitus nõ niſi ſoli Deo debetur. Vnde dãnantur idololatræ, id eſt, eiuſmodi ſeruirutem exhibentes idolis quæ debetur Deo. Nec moueat, quod alio Ioco in quadã ſcriptura prohibet Angelus hominè adorare ſe,& admonet vt Dominus potius ado- retur. Talis enim apparuerat angelus vt pro Deo poſſet adorari:& ideò fuerat corrigendus dorator. Extant auté tres libri Ioannis Damaſceni aduerſus eos, qui ſanctis imaginibus& ſanctorũ inuocationi detrahunt, ſcripti, in quibus adorationis modi diligenter explicantur: & quæcunq; vel contra imaginum, vel contra ſanctorum venerationẽ obiiciuntur, præclarè giluuntur. Quod etiam factum eſt à Theoſtericto, in oratione funebri in ſanctum Nicætam. Libet autem& Euſebij Emiſſeni ſententiam ea de re adſcribere. Sanctos, inquit, non tam pro Dei parte, quã pro Dei honore veneramur. Non ſunt ſancti pars illius, ſed ille probatur pars eſſe ſanctorũ. Quare? Quia quod ſunt de illuminatione& de ſimilitudine eius accipiũt: In ſanctis autem res Dei, non pars Dei eſt. Quicquid enim Deo participant, diuinæ eſt gra- tiæ, non naturæ. Colamus in ſanctis timorem& amorem Dei, non diuinitarem Dei. Cola- mus merita, non quæ de proprio habent, ſed quæ accipere pro deuotione meruerunt. Dignè itaq; venerandi ſunt, dum Dei nobis cultum,& futuræ vitæ deſiderium contemptu mortis inſinuant. In quam ſententiã ſcriptum etiam legimus ab Alexandro de Ales. Solus Deus ſim- pliciter eſt orandus, tanquam finaliter, à quo eſt omne bonum. Sancti autem nõ ſimpliciter, ſed porius, tanquàm mediatores, per quos impetramus,& ideo magis tenent ſe ex parte orantium, quaſi coadiuuantes, quam illius qui oratur. Verum, vt res omnis vel cæco perſpicua eſſe queat, neq; ſit quiſquam, qui non intelligat, quam falſo iſti, qui quod ne milites quidẽ impij, qui Chriſtum in crucem egerunt, facere auſi ſunt, Chriſti tunicam inconſutilem in tor iam particulas conſciderunt, vnam, ſanctam ca- tholicam, apoſtolicam Eccleſiam idololatriæ vnius omniũ grauisſimi criminis inſimulent, propter eũ, qu ẽſanctis tribuendũ eſſet, docet honorem, libet de cultu Deo debito, quatenus is ad homines recteè transferri queat, paucis diſſerere. Triplicem Deo cultũ deberi, mater nos Eccleſia docuit: imitationem, honorem,& inuocationem. Ex iis præcipuus& Deo gratisſi- mus cultus eſt imitatio. Nam rectè dictum eſt ab Auguſtino: Summa religionis eſt imitari quem colis. Vidit hoc etiam Ethmicus ille, qui dixit: Vis Deos propiciari, bonus eſto: Saris il⸗ los coluit, quiſquis imitatus eſt. Huc adeò requirit à nobis Deus, vt filium ſuum vnigenitum de cœlo deſcendere,& in terris cum hominibus verſari voluerit, quò inillo homine facto, uemadmodũ nos imitari Deum oporterer, diſceremus. Neq; enim proptereà tantum incar- nari Chriſtus voluit, vt eſſet vita noſtra, verumetiam vt eſſet via, per quam ad vitã peruenire T nobis Aug lib. g. de ci: uita. Dei, cap. 27. G& li. 10.4.I. G3. In epift. Ta Jaſn E vniae?/ Hantiæ nod. ad Iperatores, quæ eſt in fine 7. aionis. Adorationis mal tiplex acceprio. In queſt. ſuper Gene. cap.&l. Augu ina ⸗ Ho. de mbolo. Dei res& non pars in ſantlis ſunt. parte. 4 quæfl. 92. MenI. I. r³.. Fanèli inuocan: di vt mediato: zes, Deus dkwten ſimpliciter& fiualiter qui omnia dat⸗ Jaan. 19- Cultus Dei triplex. Lib. 8. de ciu tate Dei, ca. 17. Jenecs. —·· Cap.⸗8. Nebr. L. Gene. 2. Ephe.. 6. Pet. 2. 2.I. 2⸗ Tadn. 14· Matth. is. Ioan. i0. Fantkoruna ſnaitatia. 3. Cor. 7. 1. Cor. 4. Galat. 4. Imitatio quædã Deo cũ homini: bus commumis. 1. T1m. k. Galat.ꝛ. Galat. 6, Eccle.ꝛ. Gens. 8. Bafil. ſermo. 2. de bapt. cap. yltimc. DHE SPEF. nobis liceret. Non ideò tantùm homo factus eſt, vt(quod ſolum vrgeri videmus hoc tempo re) pro peccatis noſtris ſatisfaceret, mortemꝗ; noſtram moriendo deſtrueret„Verumetiam vt ſeipſum viam nobis& exemplum viuèdi proponeret: vt ſicut ipſe ambulaust,& nos am- bularemus, neq; ſatis eſſe putaremus, ſi crederemus quòd vita noſtra factus eſ quodque ſa- tisfaciendo pro peccatis noſtris, nos à morte liberauit: atque ita omni cura ſoluti, in vtran- que, quod aiunt, aurem dormientes, ocio iam& Voluptati Vacaremus: veruùm vt aſpicientes in auctorem fidei,& conſummatorem Ieſum, eadem qua ille via incederemus, ſi Veritate co gnita vitam conſequi vellemus. Condiderat Deus hominem ad imaginem& ſimilitudinem ſuam: hanc ille cum propemodum amiſſiſſet vitio ſuo, Deus homo fieri dignatus eſt, vteam ſic deformatam in nobis vt amiſſa videretur, reſtauraret. Quantum igitur eum eſſe cultum exiſtimare debemus, propter quem Deus de cœlo deſcendere,& in hac lachrymarurmn valle carnem noſtram indutus cum hominibus verſari dignatus eſt: Ad hunc nos cultum in- uitat Paulus, dicens: Eſtote imitatores Dei, ſicut filij charisſimi,& ambulate in dilectio- ne, ſicut Chriſtus dilexit nos. Inuitat Petrus ita ſcribens: Chriſtus paſſus eſt pron obis, relinquens vobis exemplum, vt ſequamini veſtigia eius. Inuitat Ioannes, cùm ait: Qui dicit ſe in deo manere, deber ſicut ipſe ambulauit& ille ambulare. Inuitat ille ipſe, qui via noſ ra, qui ſimul& oſtium& oſtiarius noſter fieri dignatus eſt, Dominus leſus Chriſtus. Sic enim loquitur. Si quis vult poſt me venite, abneget ſemetipſum,& tollat crucé ſuam,& ſequarur me. Ac rurſus alio loco: Ego ſum oſtium, per me ſi quis introierit, ſaluabitur. Qwid igitur: Nunquid nefas eſſe putabimus, præcipuum cultum hunc, propter quem Deus homo fieri, ad quem toties& ipſe per ſe,& per Apoſtolos ſuos nos inuitare dignatus eſt, ad homines transferre? Hoc ſi nefas eſt, nefarium ſcelus commiſit Paulus, qui dixit: Volo autem ompes vos eſſe ſicut meipſum.Ac rurſus clarius in eadem epiſtola repetitis vicibus: Imitatores mei eſtote: Et in alia: Eſtote ſicut ego. Quid ais, ê Paule, Chriſtus ideò venit in mũdum, vt ima- ginem& ſimilitudinem Dei, quam in obedientia ſua primus parens noſter propemodum amiſerat, non tuam, aut alicuius alterius hominis, in nobis reſtauraret, Chriſtus, dicit: Ego ſum via: ego ſum oſtium: qui vult venire poſt me, ſequatur me: non Petrum, non Paulum, non Dominicum, non Franciſcum:& tu dicis, Eſtote ſicut ego: Volo omnes eſſe ſicut me: Imitatores mei eſtote. Quem temetipſum facis? Nunquid tua in nobis imago reſtaurari de- bet? nunquid tu es via noſtra, qua nobis incedendum, nunquid tu es oſtium noſtrum, per quod nobis ad vitam ingrediendum eſt? Quid eſt, ſi hoc non eſt Dei ſibi gloriam vendicare? ſoli Deo debitum cultum in ſe transferre velle? qui præcipuus, Deoque multò gratisſimus in imitatione conſiſtit. Hic facilè quiuis perſpicit, ſi quis verbo vrgeat(quod hoc tempo- re fieri, proh dolor, videmus) à nefario ſcelere defendi Paulum non pofſe. Sed non ita ſoli Deo debetur imitatio, vt non rectè hominem etiam imitari liceat. Non itaq; tranſtulit in ſe Dei gloriam Paulus, neq; ſoli Deo debitum ſibi cultum arrogauit, quin potius, quemad- modum hanc, ad quam inuitat, imitationem ſui vellet intelligi, declarauit, cum poſtea verba Imitatores mei eſtote: ſtatim ſubiunxit: ſicut& ego Chriſti. Hactenus imitari ſe quemque voluit, quatenus ipſe Chriſtum imitatus eſt: non quatenus fuit perſequutor, blaſphemus, contumelioſus, verum quatenus miſericordiam De conſequutus: non ipſe iam viuebat, ſed in ipſo Chriſtus, quatenus ipſi mundus,& ipſe mundo fuit crucifixus: vt imitari. Præclarè ſcriptum eſt a Simone de Casſia: Vna eſt ſequela Saluatoris,& eorum qui dirigunt in ſalu- tem. Si Chriſtus eſt veritas, qui ſequitur veritatem dicentem Chriſtum in illo ſequitur. 9 7 Chriſtus eſt vira, qui ſequitur dirigentem in vitam, Chriſtum omnino imitatur. Si Chriſtus eſt via, qui ſequitur itineri virtuoſi ducẽ, omnino poſt Chriſtũ vadit. Non eſt diuerſa ſeque- la verorũ membrorũ& capitis, vna penitus eſt imitatio: vbi nulla diuerſitas ductorũ,& vbi nil aliud inferior præcipit, niſi quod ſuũ nouerit velle maioré, nec ad alia dirigit, niſi ad quæ ipſe nos Saluator expectat. Paulum, nihil aliud fuerit, quàm Chriſtum in Paulo viuentem ĩmitari. Vides igitur quòd rectè cultus hic ſanctis tribuitur, quos cùm imitari iubemur, nihil aliud quàm Chriſtum in ſanctis imitari iubemur, omnis vt honos ad ſolum illum ‚qui Via noſtra, qui oſtium noſtrum eſt, Dominum leſum Chriſtum, redundare videatur. In illo per- fectisſimum nobis pietatis exemplar editum eſt. Sed quoniam dicere posſit aliquis: Quid eſt homo, vt posſit ſequi Regem factorem ſuum? Quomodo præſtare poſſum ego puluis& ci- nis, vt incedã veſtigiis creatoris meiè Vt ne quis exiſtimaret ſibi nõ eſſe posſidile, quod pro- pter nos homini facto Deo fuit posſibile, puri proponuntur homines, vt in illis Chriſtum vi uentem& operantem imitemur, neque deſperemus ea nos præſtare poſſe, quæ eadem, qua nos infirmirate præditi viri ſancti quandoq; preſtitiſſe commemorantur. Sic a Bailio ſcri- ptum legimus: Reſpicientes igitur in Chriſtum, animi noſtri alacritatem glorioſo imitandi ſtudio intendamus, vbi verò ſanctos conſideramus, docemur ſtudium hoc imitandi Chriſti non eſſe imposſibile, vt per illorum conſiderationem alacriores facti, ſyncerum& immacu- latum omne mandarum Domini ad mortem vVſque ſeruemus, atque ita in vitam æternam ingrediamur, regnũ cœlorum hæreditate posſideamus, quemodum pollicitus eſt, qui menti- ri neſcit Dominus ac Deus noſter Ieſus Chriſtus vnigenitus Dei viuentis filius, Sicab Au- guſtino inienin dtietät, ſiptume 25, Ohrittos— ranun emſ corum T ttuml 1 taror. 7 tnd be ranl S, naluch Wwch Deurd Deil Kone unp dum dign enceo um colr te olen rop, e Kal⸗ tum G. Neqj totem Romu nitidh nctusn leret Waber lue Nplsl- ue näimc Ilm endhra Wm d C eam ispn d räen deis innocar vlun Vobsau mu ui gur etn nini Noe Wa ils n dieriä dorem ls inu nchmn eprecat d Nartyn dohe inuocz imago nt oſtium Nh em iglori da ne mull Zülm t(quo a Tem ffe. 8G 7.A kall itaq; ti althe uin pot 2lenna. uvit cum v aſen Simitat em. uutor,* Them- ipſe iat ba vt imit. vrrh qui din rnl um inil T uim. imitatu ⁵* M foneſt* auſep- rſtas d? IiK lia dirig lado nin Paſ ⸗ uelle mitari l ſolum1t a, qu videat iloßr osſttall E ls 1 eus o- PDE OEATIONE. 310 guſtino dictum eſt. Cùm ad imitationem Chriſti pro crucifixoribus ſuis Deum deprecantis ſuos eſſet hortatus: Sed potuit hoc Chriſtus dicis, ego nõ poſſum: Ego enim homo ſum, ille Deus. Homo reſpondet Auguſtinus. Deus ergo vt quid homo ſi nõ corrigitur homo? Mul- tum eſt à te imitari Dominũ Deum tuũ. Attẽde Stephanũ conſeruũ tuum. Certè Stephanus homo erat, an Deus?planè homo erat, hoc erat quod tu. Sed quod fecit, non fecit niſi donãte illo què rogas& tu. Ac paucis interiectis: Ergo, charisſimi, ſi nõ poteſtis imitari Dominum, imitemini conſeruum, imitemini S. Stephanuũ, imitemini S. Martyres: Homines erant, cõſer- ui tui erãt, ſicut tu nati erãt, ſicut tu nati, ſed à Chriſto coronati. Præclarè ab eodẽ Auguſtino ſcriptum eſt, dum explicat illũ Pſalmi locum: Diligit Dominus portas Syon: quod quamuis Chriſtus ipſe ſit oſtiũ, ſiue porta, tamen& Apoſtoli rectè portæ nominãtur. Quia per ipſos intramus ad regnũ Dei. Et cũ per ipſos intramus, per Chriſtũ intramus. Ipſe eſt enim ianua. Quem ſecutus aliquot ſeculorum interuallo Simon de Casſia, vna eſt ſequela Saluatoris& eorum qui dirigunt in ſalutem. Si Chriſtus eſt veritas, qui ſequitur veritatem, dicétem Chri- ſtum ſequitur. Si Chriſtus eſt vita, qui ſequitur dirigentem in vitam, Chriſtum omninò imi⸗ tatur. Nihil ergo detrahitur perfectisſimo exemplari, quod eſt in Chriſto Ieſu, ſanctis imi- tandis: ac augetur potius illius gloria, quàm minuitur. Sed hæc de primo& præcipuo cultus genere dicta ſufficiant. Secundum genus in honore conſiſtit acveneratione. Dicit itaq; Paulus, Soli Deo honor & gloria. Dicit idem alio loco: Gloria& honor omni operanti bonum. Nunquid ipſe ſibi contradicit? Winimè gentium. Non adeò fuit hebes Paulus, vt ignoraret ſummum illum cul tum& gloriam omnem ſoli Deo deberi, atq; ad ſolum illum eſſe referendum: ſed non pro- prereà ſua quoq; gloria& honore fraudandos eſſe putabat eos, qui bonum eſſent operati, per quos nomen Dei ſanctificabatur, ſicut contrà per eos, qui perperam agunt, quiq; nequi- ter viuunt, nomen Dei polluitur& blaſphematur. Quid autem aliud honoramus& vene- ramur in ſanctis, niſi Dei dona, niſi Chriſtum ipſum viuentem& operantem in illis? Atha- naſium laudans, dicit Gregorius Nazianzenus, virtutem laudo: virtutem autem laudans, Deum laudo. Dei namq; donum eſt virtus omnis, à quo proſiciſcitur omne datum optimũ, & omne donum perfectum. Qui honorat Dominum, inquit Epiphanius, honorat etiã ſan- ctum: qui verò ignominia afficit ſanctum, ignominia afficit etiam ipſum Dominum. Ad eundem modum Baſilius: Honos erga bonos conſeruos(ſanctos intelligit vita iam functos) collatus, beneuolentiæ fignificationem apud communem Dominum habet. Quod totidem propé verbis& à Ioanne Damaſceno,& in decretis ſynodi ſanctæ ſecundæ Nicænæ repeti- tum legimus. Neq; disſimiliter Auguſtinus: Oſtendatur, inquit, mihi Romæ in honore tan- to templum Romuli, in quanto ego ibi oſtendo memoriam Petii: In Petro quis honoratur? niſi ille defunctus pro nobis: Sumus enim Chriſtiani, nõ Petriani. Tolle à Petro, tolle à Pau lo, rolle ab Adalberro& Stanillao, quòd Apoſtoli, quod Martyres, quòd imitatores Chriſti fuerunt, non plus illis honoris debetur, quà vel Ariftidi iuſto, vel Photioni, vel Zenoni, quo- rum vitæ ſanctimoniam ab his, qui Græcorum hiſtorias conſeripſerunt, plurimum eſſe legi- mus commendatam. Chriſtus igitur in ſanctis honoratur, ac tantum abeſt, vt honorandis il lis obſcuretur Chriſti gloria, nihil vt magis ad eam illuſtrandam pertinere videatur, quàm, ea quæ ſanctis præſtatur veneratio. Sed hac de re, dicunt iſti, qui ſegregauerunt ſemetipſos, non eſt nobis vobiſcum contro- uerſia, de inuocatione contendimus, quam ſoli Deo deberi cenſemus: atq; ea qua iungimur Vſurpata nobis auctoritate, ſi quis inuocet mortuum, eum idololatriæ reum pronuncia- mus. Atqui quæ imitationis, quæ venerationis, eadem& inuocationis ratio. Si nullum eſt crimen in imitandis ſanctis, cùm ſe Chriſtus, non Petrum, non Paulum ſequi iuſſerit, ſe, non ſanctorum aliquem, vitam& oſtium eſſe docuerit: ſi nullum eſt crimen in glorificandis illis, cùm diſertis verbis Deus dixerit, Gloriam meam alteri non dabo: quid eſſe criminis porerit in illis inuocandisenon tanquaàm largitoribus, hoc enim ſolius Dei proprium eſt, ſed tanquàm deprecatoribus. Cum præſertim inuocandis ſanctis ipſe Chriitus inuocetur. Inuocaſti martyrem, dicit Ambrofius, vbique te exaudit ille, qui honoratur in martyre. Quomodo inuocabunt, aiunt, in quem non crediderunt? In ſanctos autem non credimus. Qid ſi in illos quoq; rectè credi docet Paulus. Verba ſunt illius ad Philemonem: Fidem quam habes in Domino leſu& in omnes ſanctos. Ex quo etiam loco nonnulli colligunt rectè in ſymbolo dici poſſe: Credo in ſanctam catholicam Eccleſiam. Quo genere loquen- di vſus eſt Hieronymus quoque dicens: Cùm ſolenne ſit in lauacro, poſt Trinitatis confeſ- ſionem interrogare, credis in ſanctam Eccleſiam? In quam Eccleſiam credidiſſe eum dicis? In Arrianorum? Sed non habent. In noſtram? Sedextra hanc baptizatus non potuit in eam credere, quam neſciuit. Qui etiam Pauli locum hunc exponens, adfert illud, quod eſt in Exodo ſcriptum: Credidit populus Deo& Moſi ſeruo eius. Vna, inquit, atque eadem credulitas in Moſen refertur& in Deum: vt populus qui credebat in Dominum, æquè cre- didiſſe dicatur in ſeruum. Hoc autem non ſolum in Moſe, ſed in omnibus eius ſanctis eſt, vt quicunque credidit Deo, aliter eius fidem recipere nequeat, niſi credat& in ſanctos eius. 1 2 Non Auguſtinus de S. Stephano. Veneratiò ſe⸗ cunudus cuultus. JFanctorum veneratio, Ezech. 6. G⸗ Ror. 1. Na. in arat. in Atband. Tacobi. 1. & piphan. Hærε/. 26. Baſil. in 40. martyres. Damaſc lib. 4. Aaékione 4. Aug in Pſal. 44 Fanctorum in: ocatio tertiuss culiuus. Eſai. 42. Amb. ſer. 92. Romn. 10. Credere in ſanctos. Credere is Eccle/ſtaar. Hier. Aduerſus Luciferianos. Hierd. in epiſt ad Philemovem. Exod. 14. Cap.53. Chryſ. Tomo.3. in ſer. de fidæ& lege naiuræ. Aliter Deum, quden ſancto⸗ inuocamus. Fanki vn cælo &œ in terrd eo: cem modo in: nocantur. 1. Todn. z. Claudia. de ſta. aninic li. 1. ca.z⸗ Litania. cap.7. Mediatores etiam ſancki. Rom. 15. 2. Cor. 1. Collaſ.4. 2. Theſſa. 3. 1. Tim. a. Deut. 5. Oril. lib. iz. The ſau. Cap.io. 2. Cor. 5. D E SPE. Non eſt enim in Deum perfecta dilectio& ſides, quæ in miniſtros eius odio& infidelitate teneatur: Bafilius eundem locum producens: Fides, inquit, quæ erat in Moſe ad Dominum refertur, qui ſequeſter eſt inter Deũ& homines: Qui dixit: Si crederetis Moß, credereris& mihi. Sed& Chryſoſtomus eundem Exodi locum adferens ‚ negat imminui Dei dignita- tem, quod ei coniunctus eſt Moſes: coniunctus eſt enim, inquit, non vt honore par Deo, ſed vt miniſter Dei. Origenes quoq; recitante Pamphilo in apologia eius. Eſt, inquit, fides no⸗ ſtra, primò quidem omnium in Dominum noſtrum leſum Chriſtum: conſequenter Verò etiã in omnes ſanctos Patriarchas, vel Apoſtolos Chriſti. Si ergo recte credimus in ſanctos, rectè etiam inuocamus ſanctos. Quemadmodum autem aliter in ſanctos credimus, quàm Deum, ſic aliter etiam eos inuocamus, quàm Deum Deum inuocantes dicimus. concede qu eſumus, da quęſumus, preſta qusſumus, largire quæſumus, tribue quæſumus: Sanctos in- uocantes nihil aliud dicimus, quàm, ora pro nobis. Neque plus illis tribuimus inuocatione noſtra in cœlis cum Chriſto triumphantibus, quàm cuiuis è fratribus in terris nobiſcũ adhuc militantibus: Quæ malum igitur intemperiæ agunt iſtos, qui ſoli Deo debitum honorem in mortuos homines à nobis tranferri quiritantur 2 Scilicet ira Deum inuocare fas eſt, ora pro nobis ſancte Dei genite? Eſt quidem ita, quòd aduocatus noſter Chriſtus eriam nũc ad de- xteram ſedens patris interpellat pro nobis: verum hoc inuocationis genere nemo pius, ne- mo Catholicus Chriſtũ inuocauit vnquàm, ne cum Arrio creaturam eſſe Chriſtum ſentire, aut aliquid eius poteſtati detrahere videretur, quaſi non æqueè largitor ipſe ſit vt Pater, aut Spirituſſanctus. Etenim quatenus eſt homo. Pontifex eſt noſter pro nobis interpellans: quatenus auté æqualis eſt patri, non tam preces fundit, quàm precantes exaudit: Cùm enim ſit vnus ex diuerſa ſubſtantia, ipſè eſt, inquit Claudianus, qui quodam modo petit, ipſe eſt qui ſe quodam modo pro nobis exaudit. Quamobrem vt omnibus manitfeſtum faceret ma- ter Eccleſia, nullum ſe diuinum honorem in ſanctos transferre, in illa ſolenni ſupplicarione, quam Litaniam vocant, quid creatori, quidꝗq; creaturæ tribuendum ſit, diſertè docet, dum aliter Deum vnum in ſubſtantia, trinum in perſonis, qui creator eſt omnium: aliter ſanctos, qui Dei creaturæ ſunt, inuocat. Ad Deum enim ita loquitur: Pater de cœlis Deus, miſerere nobis. Fili redemptor mundi Deus, miſerere nobis. Spirituſſancte Deus, miſerere nobis. Ad ſanctos vbi ventum eſt, non miſericordiam, ſed intercesſionem tantùm ab illis poſtulat, ſi- cut ab aliis in hoc ſeculo nobiſcum degentibus. Sic enim illos alloquitur: Sancta Maria, ora pro nobis: Sancte Petre, ora pro nobis. Hoceſt quod à beato Ephrem ſcriprum legimus. Oan ctorum eſſe pro peccatoribus intercedere, Dei verò miſericordiam impartiri, vbi ſeipſum re- prehendit& peccata ſua confitetur. Sic in concilio Toletano octauo, quod ſecundam Nicænam ſynodum præcesſit, vbi for- ma præſcribitur orandi: Solo Deo, aiunt, creatore ſuo adorato, inuocet ſanctos, vt pro ſe in- tercedere apud maieſtatem diuinam dignentur. Vides iam quiſquis es, qui cum Saulo Chri- ſtum in membris ſuis perſequi, quàm eorum, quæ pro nobis ſolicita ſunt ad Chriſtum inter- cesſione cũ Paulo vti mauis, quod nullus diuinitati proprius honos in litania ſanctis tribui- tur, nec plus ab illis petitur in beatorum ſedes tranſlatis, quam ab alio quouis adhuc mortis corpus hoc circumferente. Sed in hoc, ais, Chriſti gloriæ derogatur, quòd alius à Chriſto mediator quæritur, dum à ſanctis intercesſio poſtulatur. Derogabat igitur, Chriſti gloriæ Paulus, quem toties ad ſan- ctorum intercesfionem cõfugiſſe legimus. Alios ſcilicet præter Chriſtum mediatores agno- ſcebat? Quid magis ab ſurdum dici poteſt? Sciebat verò Paulus, quòd ab eo docta confite- tur Eccleſia, vnum eſſe mediatorem Dei& hominum hominem Chriſtum Ieſum: ſed tan- tùm abfuit, vt proptereà ſanctorum inuocationem eſſe putauerit excludendam, vt in eo ip- ſo capite, vbi mediatoris vnius facit mentionem, pro Regibus& pro omnibus, qui in ſubli- mitate conſtituti ſunt obſecrationes fieri voluerit. Quid eſt autem obſecrare pro aliquo, niſi mediatorem inter eum eſſe, quem petis,& eum pro quo petis? Qualem ſe fuiſſe Moſes teſta- tur inter Deum& populũ Iſracl, cùm dicit: Ego medius& ſequeſter fui. Talé, vt mediato- rem non eſſe niſi ſolum Chriſtum diceret, nunquàm, ne cogitare quidem in mentem venit Paulo. Sed audiamus Cyrillum ea de re loquentem: Mediaror, inquit, Dei& hominum, Ieſtis Chriſtus eſt, non ſolum quia reconciliauit homines Deo, verumetiam quia naturali- ter& ſubſtantialiter& Deus& homo in vna ſubſtantia eſt. Hoc enim modo naturam no- ſtram fibi Deus reconciliauit: Nam aliter quomodo vnum mediatorem Chriſtum Paulus dixiſſet: multi enim ſanctorum mediationis miniſterio vfi ſunt,& ipſe Paulus clamat: Rogamus pro Chriſto reconciliamini Deo. Moſes quoque mediator fuit, miniſtrauit enim filiis Iſtaẽl legem datam a Deo. Mediator etiam fuit beatus Hieremias, præcipuè quando camabat ad Deum: Recordare mei ſtantis coram te, ad loquendum pro ipfis bona. Quid multas ſinguli Prophetarum mediatores fuerunt, Apoſtolorum quoque ſinguli. Quomodo igitur vnicus mediator Dei& hominum Chriſtus'nifi noua, inaudiraq́; in aliis mediatio ſua ſit. Sed modum quoq; perſtringere non alienum eſt. Quòd igitur duo quædam ſicut mediũ coniungit, ab vtroque neceſſario tangitur,& hoc modo diuerſa per medium coniunguntur. Hactenus / at icicu gom Iiſe. end kaum. ſach otpe ebh it, 4 port erius 49U 3: 80 Lgd nn mat nenin gie ilepre mm. üb Ant lude Obib dat al Eſt pwon tm Horiasc I ma Ser geren Im name Ime Üiyme kie henit dä Ine ſ chn Cüm! Rpe, vidm Rion dsſi N wcac hn ermo du Ipari din dre- Svit de puin⸗ hg Ulcan knme llue ame al d tls d 1 nun, 1 neſt ¹ otann Setl cadc e n*lilb l. eChr d2 ſani ſeſt 1 er, 1 nodit a pelan xaud menn modd=, pod 1 üteſtu e etn ſenni catian diſe 2 eer in aium; iſandh wœlis usericen zmiſel*2 db, ab ile Tult ur:Sal E SJlarasen riprun 2 Ne uriri, Aplumn m pn ese ſdllor ſancto o ſein. gui cſ e* lChr. r2d Gamime. litanid aristüdi- uouj 2c mor tor q r at dn „quet! J es adür m m is 1 es agle ab eq e Dacconli- dum I*2:ſel dendi t ineo, mnib e 1In lüh- ecrars Allicuo- ſe fu oles tel l. I† 2 mecdin- ntem ſel it, D= ominun iial e w anatul” aturamſt 10 m Pall 2m Cun Tn A. CLrm 11 85 ſ 4— nedlato, 4=. ſ licut ſmeln u— G ungun Aactell DE ORATIONE. 111 Hactenus Cyrillus. Bernardus de Petro& Paulo loquens: Hi mihi traditi ſint, inquit, in Magiſtros& in mediatores, quibus me ſecurè committere posſim: quia& notas mihi fece- runt vias vitæ,& mediantibus illis ad illum mediatorem aſcendere potero, qui venit pacifi- care per ſanguinem ſuũ,& quæ in cœlis,& quæ in terris ſunt. Idem Sanctum quoq; Victo- rem vocat aduocatũ& mediatorem: Eſt autem Chriſtus mediator Dei& hominũ, quia in eo vno Deus& homo coniungitur. Verùm& ipſe Paulus qualem vnum& ſolum media- torem Chriſtum intelligi vellet, mox explicauit poſt ea verba: Vnus eſt mediator Dei& ho- minum homo Chriſtus Ieſiis, mox illa ſubĩiciens: qui dedit redemptionem ſemetipſum pro omnibus. Et alio loco: Noui teſtamenti mediaror, inquit eſt, vt morte intercedente in re- demptionem earum præuaricationũ quæ erant ſub priori teſtamento, repromisſionem acci- piant, qui vocati ſunt æternæ hæreditatis. Vides nullam hic intercesſionis, verùum ſolius in- tercedente morte redemptoris, redemptionis fieri mentionem. J alis ergo mediator, qui pretioſo ſanguine ſuo nos redemerit, non eſt nifi ſolus Dominus noſter Ieſus Chriſtus. Sic & à Leone Pontifice docti ſumus, quòd quamuis in conſpectu Domini multorum ſancto- rum pretioſa ſit mors, nullius tamen inſontis occiſio propitiatio fuit mundi. Acceperunt iu- ſti, non dederunt coronas,& de fidelium fortitudine exempla nata ſunt patientiæ, non do- na iuſtitiæ: Singulares quippè in ſingulis mortes fuerunt, nec alterius quiſquam debitum ſuo funere ſoluit: cùm inter filios hominum ſolus Dominus noſter Ieſus extiterit, in quo omnes crucifixi, omnes mortui, omnes ſepulti, omnes etiam ſunt ſuſcitati: de quibus ipſe dicebat: Cùm exaltatus fuero, omnia traham ad meipſum. Sic& a Maximo dictũ legimus. Licèt Chriſti pasſio nobis ſufficiat ad ſalutem, tamen etiam horum martyrium nobis contu lit ad exemplum. Similiter& à Cyrillo ſumus inſtituti, quod vnum mori oportuit, ſufficien tem pro vita omniũ redemptionem, vt& mortuorum& viuorum imperium acciperet, ne quis illud ridiculũ verum eſſe putaret, Apoſtolorum mortem ad deſtructionem interitus ali- quid contuliſſe. Cum liberatis enim ab interitu etiam Apoſtoli iure connumerantur: vnius enim nobiſcum illos naturæ fuiſſe conſtat, in quos imperium mors ſuum exercuit. Et ſæculis aliquot poſterior Simon de Casſia tractans eum locum: Sinite hos abire: Non de- cebat, inquit, Apoſtolorum quendam ſocium fieri pasſionis, ne ſequeretur damnabilis er- ror, vt alterius quam vnius Chriſti ſanguis fuſus crederetur in pretium. Sic æqualis eius Auguſtinus: Solus Chriſtus pro nobis ſuſcepit ſine malis meritis pœnam, vyt nos per il- lum ſine bonis meritis conſequeremur gratiam. Et rurſus: Etſi fratres pro fratribus mo- riamur, tamen in fraternorum peccatorum remisfionem nullius martyris ſanguis funditur, quod fecit ille pro nobis. Quamuis Antonius Abbas: in quadam Epiſtola ſua dicat. Nunquid Patriarchæ non pasſi ſunt pro nobis, aut Sacerdotes non docuerunt nos? Nunquid Prophetæ pro nobis mortui non ſunt, aut Apoſtoli perſecutionem non ſuſtinuerunt pro nobis? Nunquid filius Dei dile⸗ ctus, non pro nobis omnibus mortuus eſt? Et idẽ Auguſtinus alio loco: Quotieſcunq; Mar- tyrũ memorias celebramus, prætermisſis omnibus ſeculi actibus ſine aliqua dilatione cõcur- rere debemus ad domum Dei, reddere illis honorificentiã, qui nobis ſalutem effuſione ſui ſan guinis pepererunt, qui tam ſacratam hoſtiã pro noſtra propiatione Domino ſe obtulerunt, pręſerrim cùm dicat ad ſanctos ſuos omnipotẽs Deus: Qui vos honorat, me honorat,& qui vos ſpernit, me ſpernit. Quiſquis ergo honorat Martyres, honorat& Chriſtũ,& qui ſpernit ſanctos, ſpernit Chriſtum Dominum noſtrum. Sed quemadmodum ea verba velit intelligi de effuſione ſanguinis, deq́; propitiatione, mox in eo, qui ſequitur ſermone, planum facit, cùm ait: Cùm Dominus Orientis regionem propria illuſtrauerit pasſione, Occidentis pla- gam, ne quid minus eſſet, vice ſui Apoſtolorũ ſanguine illuminare dignatus eſt. Et licet illius pasſio nobis ſufficiat ad ſalutem, tamen etiam horũ miartyrium nobis contulit ad exemplũ. Niſi quis hæc ad Ambroſium auctorem referre malit, aut Maximum, cùm idem hic apud vtrumq; ſermo reperiatur: Et alibi quoq; Maximus ita loquitur Martyr cùm patitur, non ſibi tantum patitur, ſed& ciuibus: ſibi enim patitur ad præmium, ciuibus ad exemplum, ſi- bi patitur ad requiẽ, ciuibus ad ſalutẽ. Exemplo enim didicimus Chriſto credere: didicimus contumeliis vitam æternam quærere: mortem non timere. Itaq; Pauli locũ illum explicans Thomas Aquinas, Nunquid Paulus crucifixus eſt pro nobis? quafi dicat, inquit: Nunquid pasſio Pauli cauſa eſt noſtræ ſalutis: Hoc, inquit, propriũ eſt Chriſti, vt ſua pasſione& mor- te noſtram ſalutem operatus fuerit: vnus enim pro omnibus mortuus eſt: Sed cõtrà, inquit, videtur eſſe quòd Apoſtolus, dicit. Gaudeo in pasſionibus meis pro vobis,& adimpleo ea quæ deſunt pasſionum Chriſti, in carne mea, pro corpore eius, quod eſt Eccleſia. Sed di- cendum quod pasſio Chriſti fuit nobis ſalutifera, non ſolum per modum exempli, ſe- cundum illud Chriſtus paſſus eſt pro nobis, relinquens nobis exemplum, vt ſequamini ve- ſtigia eius: Sed etiam per modum meriti,& per modum efficaciæ, inquantum eius ſanguine redempti& iuſtificati ſumus: Secundum illud, vt iuſtificaret per ſuum ſan- guinem populum, extra portam paſſus eſt, ſed pasſio aliorum nobis eſt ſalurifera ſolum per modum exempli, ſecuncuum illud ſemper tribulamur pro veſtra exhortatione& ſalute- T 3 Grego- Bern e S. Pe⸗ tro& aulo ſermo.i. Ser. 2. erm. in tæli. Victoris. Chriſtuis meddia: tor redẽ tionis. Tebræ. s. Leo ſermo. iꝛ. de paſßione domin. Epiph.23. 6,34 · In natali Ape ſtolorum ſer.5. Cyri. lib. ii. in Ioan.cap.4. Ad Bonifac ium Lib. 4. cap. 4. Tracf. 8 4. i9 loan. Lib t. de geſtis D. Saluatoris. Epiſto.3. De. Petzo& Paulo ſerm.a. Amb. ſermo. ⁊6. In natali marty- rũ Taurinorum. Cap.55. In oratioue lau- datoria Theodo- ri Martyris. Martyrun pro nobis auxilia. (Cap. 14. is AMatib. Tertul. in lib. de pudicitia. Ferm.z. Domi- nica Paͤlmarum. Zib. I. Fens. 37/. vlt. Anmb. in Lucam. Toan. 15. Neb3. Fancti in celum reccpti,inuocãdi. Geneſ. 43. Exod. 32. Dauiél.z. Chyſ. Tomo. 5. in hom. de vir- tutibus& Vitiis. 4. Regun 20. 4. Regum 20 Damt el. 31. 4 · Kcgum. 7. Exod. 24. Exod. 17. D E SP E. Gregorius Nyſſenus de Theodoro ſcribens: Ipſe quidem(inquit)igni confici iuſſus, præclaro itinere abiit ad Deum. Nobis verò memoriam certaminis pro doctrina reliquit, populos cõ gregans, Eccleſiam erudiens, demones arcens& fugans, angelos pacificos reducens, rogans à Deo pro nobis vtilia, variorum morborum medicinæ officinam hunc locum efficiens, portũ eorum qui afflictionum tempeſtatibus iactantur, pauperum abundans& copioſum ærariũ, viatorum quietum diuerſorium, locum celebrem, conuentus ac dies feſtos cominemteragen tium. Etſi enim anniuerſariis feriis hunc diem celebramus: at nunquam ceſſat ſtudioſe adue- nientium multitudo, ac formicarum ſimilitudinem ſeruat, ea quæ huc perrinet via publica, quum alij quidem aſcendant, alij verò venientibus cedant. Sic& qui præcesſit hos Hilarius: Domino, inquit, ſeculi motus tempeſtatesq;, calcanti, non eſſe quiſquam pasſionis particeps poterat: Solus enim paſſurus pro omnibus, omnium peccata ſoluebat, nec ſocium admittit quicquid vniuerſitati præſtatur ab vno ita cum eſler ipſe redemptio vniuerſorum, erat etiam Petrus antè redimendus ad redemptionis iſtius fi- dem, cùm in Chriſti martyrem reſeruatur. Sic& is, qui fuit magis vicinus Apoſtolorum temporibus Tertullianus: Sufficiat Marty- ri propria delicta purgaſſe. Ingrati vel ſuperbi eſt: in alios quoq; ſpargere, quod pro magno fuerit conſecutus. Quis alienam mortem ſua ſoluit, niſi ſolus filius Dei? Sic à Bernardo ſcriptum legimus, de Chriſto crucifixo: Ea nimirum hoſtia, ſicut ſola pro- deſſe potuit, ſic ſola ſuffecit. Nec Chriſtum decuit, ſimul& Petrum aut lIacobum vel Ioan- nẽ pro ſalute hominũ pati, Crucifixi tamẽ fuère cum eo duo, ſed duo nequam, de quibus nul la prorſus ſuſpicio poſſet haberi, tanquam ex eis minus efficax ſacrificium ſuppleretur. Sic eodem illo ſæculo docuit Petrus Lombardus: quem auctorem quadringentis his annis ſecu- ti ſunt, quorquot ſacræ Theologiæ profeſſores dici& eſſe voluerunt. Chriſti pasſio cauſa eſt noſtre ſalutis, quod non eſt pasſio alicuius ſancti, Nullius enim pasſione redempti ſumus ni- ſi Chriſti. Profuerunt quidem non modò iis, qui pasſi ſunt, verumetiam aliis fidelibus ipſo- rum pasſiones, veruncamen noſtra redemptio non ſunt, hoc enim pasſio illius ſola potuit, qui Deus eſt& homo. Ambroſius libr. 7. in Lucam. Nullius ſanguis profuit, ſicut ſanguis Chriſti, neq; enim redimere potuit ſanguis Prophetarum. Neq; redemit nos Petrus& Fau- lus. Chriſti ſolius pasſione redempti ſumus, ſolus ille nos redimere morte ſua potuit, qui& Deus eſt& homo: quod qui purus homo fuiſſet, præſtare nunquàm valuiſſet: Vtunq; ſan- ctorum quoq; pasſiones nobis, verum iam redemptis proſunt. Quamobrem qui redemerit nos, mediatorem eum, nunquã agnouit aliũ vna, ſancta catholica, apoſtolica Eccleſia, quàm vnum& ſolum Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum in cruce pro nobis mortuum: à quo docta, vt in ipſius nomine patrem peteret, ſimul à Paulo admonita, vt per Chriſfiũ hoſtiam laudis offerret Deo, omnes orationes ſuas, quas collectas vocant, ad patrem ferè dirigens, cô cludit, non per Perrum, neq; per Paulum, neq; per alium quempiam ſanctorum, ſed per Do- minum noſtrum lIeſum Chriſtum: per ſolius illius pasſionis& mortis meritum, qua nos re- demit, quæ petit, omnia concedi fibi poſtulat. Vides ergo Satana, quòd non ignorat media- torẽ Chriftum Eccleſia, quemadmodũ tu rudi plebecule heu nimium credulę perſuadere co- natus es: quodꝗ́; iuxta ſanam Pauli doctrinam non alium redemptorem agnoſcit,& confi- tetur, quàm Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum, etiam ſi cum eodem Paulo ſanctorum ſi- bi putat intercesſionibus vtendum. Sed Paulus, inquit, ad viuorum non mortuorum intercesſiones confugit. Atqui Deo vi- uunt illi, cuius conſpectu fruuntur, præ quibus nos rectè mortui eſſe cenſeri poſſumus. Tum autem, vbi Paulus, vbi ſeriptura aliqua, ſanctos cœlo iam potitos inuocare,& eorũ interceſ- fione vti prohibetẽ Sed nuſquam id faciendum eſſe præcipit, neq; vllum eius rei in ſcripruris extat exemplum. Non præceperit: Verùm ille tamen ſcripturæ locus, quo benedicens Iacob filiis Ioſeph, ait: Inuocetur ſuper eos nomen meum, nomina quoq; patrum meorum Abra- ham& Iſaac: quid aliud quàm ſanctorum, qui de corpore mortis huius liberati iam ſunrt, in- uocationem confirmare videtur? A qua non abhorret etiam illud, quod à Moſe dictum eſt: Quieſcat ira tua,& eſto placabilis ſuper malitia populi tui. Recordare Abraham, Iſaac, & Iacob, ſeruorum tuorum, quibus iuraſti per temetipſum, dicens,&c. Quodꝗ; dixit apud Daniëlem Azarias: Nec auferas à nobis miſericordiam tuam Domine Deus noſter, pro- pter Abraham dilectum tuum,& Iſaac ſeruum tuum,& Iacob ſanctum tuum. Chryſoſto- mus diuinæ humanitatis exemplum adducens. Quando, inquit, inter viuos homines, quibus loquendi fiducia ſit, quiq; peccatores reſtituere posſit, nullos prorſus inuenerit, tunc verè ad mortuos ille profugiens, per eos, inquit, peccata remitto. Quomodo enim faturè Hanc ego, inquit, mea ipſe gratia tutor vrbem, Dauid etiam filij mei cauſa, qui ab hac iampridem vita diſceſcir. Aſpice, ſanctorum quanta ſit virtus. Neque enim ſua verba tantùm aut corpo- ra, ſed ipſa etiam corporum tegmina ſemper omni poſſesſione ſunt auguſtiore. Heliæ ſiqui- dem leonina pellis Iordanem diſcindere fecit: Trium puerorum calcei per ignes ambulaue- runt, Heliſæi lignum potuit vndarũ mutare naturam, quas quidem ſuperficie ſua quaſi tergo ferrum ſuſtinere coẽgit: Moſis virga mare rubrum dehiſcere iusſit, petram diſrũpere valuit: Pauli llIe- 1 hmabes 5 orob Ter Jendu 4 uneun gpito 5 aris B d 1udf otiu 4 zün lirs n id Pau ¹ fone pen dee Henl 8 Kqu net mmpol nät Fitaf V Lrbe 4 Ii h ſam m Weo 9 eceple b k Du 1 recachll 3 Nrriosl - Kcle ath udih fin.Sic& bie Ducon Iun Hinqui- ina em no⸗ lat eaCua ern picepro n Tuno &n moullel m cinfcel 1 rgri pei Dt pwopita ſſt er te vntperi mtü,eoe de Üdomict If nodir chen l Chri te uſinos, Cner Auguſto Ibe Aur nun Ohn tea vaxi Ailen Srniue lin puetu⸗ tilgn No noh 8unt no 4 Itno 1 dexi „2s ſnüebe ſiee ſbüs⸗ 2r hern: 6 fru eld dado . J aoh me u ſo* ded d felä L¹ Kh 80 4) 23 kacd disti h itips C ulach dems is un liis f el cl illiu ISon, ofuit, 1e Nau 1s Pela eſuat acul ſlet:ſ v rem q** iren lica E 1= aum mont Ia zcu er Chl& doſtun mm ferd i Sijemii torum Serlrr eritunl Tosn. don ign neci Sulé t Seteu agn0 2 colf C aulo t Es tunl- eius re E Aripuu oben* islän um m H br berat Slumi Mo B tumet eAbſ==n, lä DE ORATION E. 112 Pauli veſtes morbos fuderunt: Petri vmbræ mortem fugarunt: ſanctorum Martyrum cinis improbos daæmones expulit. Non deſunt itag; ſcripturæ teſtimonia, quibus& intercedere pro nobis ſanctos,& ad eos rectè nos confugere, doceri posfit. Verùm fac ita eſſe, quòd nuſquam id ſcriprum ſit. At ſi nihil niſi quod ſcriptum eſt, reci- piendum putaueris, ne Symbolum quidem recipi debebit, quod in ſcripturis nuſquam con- tinetur. Enumerauimus autem iam anteà pleraque de voce homouſios, de diuinitate ſancti Spiritus, de perpetua Mariæ virginitate, de baptiſmo paruulorum, ded; alſis nonnullis, quæ Arrius, Macedonius, Eluidius, Donatus, reiicienda eſſe putauerunt, quod è ſcripturis proba- ri nõ poſſent. Nunquid igitur eadem hac ratione& nos explodemus hæc omnia? Quin nos porius genus iſtud collectionis: Non eſt ſcriptum, igitur amplectendum non eſt, cum ipſis illius auctoribus hæreticis, quorum ſemper proprium fuiſſe videtur, explodemus,& quod Paulus admonet, non ſcriptas etiam traditiones vetuſtate cõſecratas, ac totius Eccleſiæ per- petuo conſenſu comprobatas, mordicus retinebimus.. Non eſt quiſquam ferè ſanctorum Patrum, qui à Chriſto in cœlum tranſlato ad hæc vſq; noſtra tempora vixerunt, cuius calculo ſanctorum cum Chriſto triumphantium intercesſio non fuerit approbata. Neq; fuit illis inuſitata hæc interpellandi formula, qua nos in litaniis vtimur. Origenem longè vetuſtisſimum ita legimus orantem: O beate Iob, viuens in per- petuum,& victorpermanens in conſpectu Regis Domini, ora pro nobis miſeris. Et alio lo- co: Incipiam me genibus proſternere& inuocare omnes ſanctos, vt mihi, non audenti pe- tere Deum, propter nimietatem peccati, ſuccurrant. O ſancti Dei, vos lachrymis& fletu ple⸗ no dolore deprecor, vt procidatis miſericordiis eius pro me miſero. Beatus Ephrem diſſe- næ FEccleſiæ Diaconus ante mille trecentos annos in ſermone de laudibus ſanctorum Mar- tyrum: Precamur, inquit, beatisſimi Martyres, qui pro Domino tormenta ſubiiſtis, atque ideo familiarius Domino coniuncti eſtis, vt pro nobis miſeris Dominum interpellare di- gpemini,&c. Idem in Treno, Mariam alloquens: Eſto, inquit, noſtra conciliatrix& aduoca- ta in hora iudicij, libera nos à futuro igne& tenebris: Tu nanq; es ſpes apud Deum Chri- ſtianorum. Sic& Mariam Aegyptiacam imploraſſe Mariæ virginis opem, in illius vita ſcri- bit Paulus Diaconus. Gregorius quoque Nazianzenus, quem Theologum Græci vocant: Tnautem, inquir, Bafili ſacrum ac diuinum caput ex alro nos reſpice,& carnis ſtimulum, jaſttuctionem noſtram à Deo nobis datam, aut tuis fiſte precibus, aut fortiter nos ferre per⸗ ſuade. Etin ea quæ proximè ſequitur oratione Athanaſium alloquens: Tu verò, inquit, nos ex alto reſpice propitius,& populum hunc tuum guberna. Ac paulò poſt ad Cyprianum ver- afaciens: Tu nos, inquit, ab alto propitius reſpice, noſtrumꝗ́; ſermonem ac vitam dirige, & ſanctum ouile hoc paſce aut vnà rege. In eadẽ illa oratione meminit, quod cùm Cypria- nus adhuc infidelis, inſidias cuiuſdã virginitati faceret, illa Mariam virginem ſupplex roga- uir, vt virgini periclitanti ſuccurreret. Sed& ipſe Gregorius hac eſt precandi formula vſus: Wiaria fis propitia. Scripſit Fulgentius de laudibus Mariæ ſermonem quendam, in quo mo- net omnes vt veniant ad Virginé, quæ facta ſit ſcala cœleſtis, quia per ipſam Deus deſcendit ad terras, vt per ipſam homines aſcẽdere mereãtur ad cœlos. Et Athanaſius, ſi adoras homi- nem Chriſtü, eò quòd tibi inhabitet Dei verbũ, vna opera adora quoq; ſanctos, ob Deum, qui in illis domiciliũ habet. De incarnatione verbi Dei. Et Nazianzeni diſcipulus Hierony⸗ mus: Vale, inquit, 6 Paula,& tui cultoris vltimam ſenectutem orationibus iuua. Fides& opera tua Chrifto te ſociant, præſens facilius, quod poſtulas impetrabis. Ac Synchronus hu- ius uguſtinus: Orate Dominum, orate piisſimi, orate ommia agmina ſanctorum. Et qui ſe- quutus Auguſtinum eodem vixit ſeculo, Victor: Deprecamini Patriarchè, de quorum ſtirpe nata eſt, quæ nunc laborat in terris Eccleſia, orate ſancti Prophetæ cognoſcentes afflictam, quam antea vaticinante preconio ceciniſtis. Eſtote Apoſtoli fuffragatores eius, quam vt con gregaretis, vniuerſum orbem, aſcendente in vobis Domino, velut equi velocisſimi curſita- ſtis, præcipuè tu Petre beate, tu ſancte Paule Gentium Magiſter, vniuerſi; ingemiſcite ſan- cti ſimul pro nobis Apoſtoli: Sed ſcimus quia indignum eſt vobis pro nobis orare, quia iſta quæ venerunt nobis, non ad probationem quomodo ſanctis, ſed malis meritis ſupplicia de- bebantur. òed& pro malis orate iã filiis, quia& Chriſtus orauit pro inimicis Iudæis: proſtra- ti rogamus, vt non ſpernatis veſtros miſeros peccatores, per eum, qui vos ad Apoſtolicum culmen prouexit humiles piſcatores. Et æqualis eius Antonius Epiſcopus Conſtantienſis d Arcadium ſcribens: Qualis eris, inquit, cum Petrum& Paulum, quos rogare ſolebas vt patronos, habebis amicos? Et qui præcesſit hos Prudentius, ad Laurentium verba faciens: O Chriſte decus, inquit, audi Poëtam ruſticũ, cordis fatentem crimina,& facta prodentem ſia: Indignus agnoſco& ſcio, quem Chriſtus ipſe exaudiat: Sed per patronos Martyres, po- teſt medelam conſequi. Et Paulinus Celſum alloquens. Sed tamen& nobis poterit tua gra- tia lõgum viuere, ſi noſtri ſis memor ad Dominum. Et paucis interiectis: Celſe, iuua fratrem ſocia pietate laborans, vt veſtra nobis ſit locus in requie. Ad eundem modũ inuocat& ille Romanum,& hic Felicem Nolanum. Et Gregorius Niſſenus Theodorum alloquens. Inter⸗ cede, inquit, ac deprecare pro patria apud cõmunem Regẽ& Dominũ: N un patria Manezt T 4 el Aforum ts. Aètorum. I. Theſſ. 3. Teſtinonia. Pa trim de inuoca⸗ tioue ſanctorum. Origen. lib. 2. in beatum I05. In Lamentæ. Ephrem in ſerm. de laudib. marty. Nax· in mona: dia Baſtlii. In orat.in ¶p. In Carminibuts Fer.3. ad popul. Aℳæt hanaſ. Hier. in Epita- pfio Paulæ. Aug · in medit. (ap. 23. Vict. lib.3. de perſeguut. Vandalica. Antonins Epi⸗ Kopus Conſtaz. 8 Ode 2. Periſte: pbanon. In paneg)rico de obitu Cæſ. Gregor.in orat. laudatoria Ihes: dori mart)ris⸗ =r ,.* Cap. 3. Gaudentius In ſerm. quem ha buit in dedictatio: ne Baſilica conci: lu ſancterum. Amor. in orat. præparatoria ad Miſſam. Lib. de viduis. In natali beata Agnetis. cbn. hom. 66. ad populã Antisch. In bom. de profe⸗ ſtu Euãgelii, ſub fnem Tom.;. 8 P E. E eſt etiam locus pasſionis, ciues ĩtem,& fratres,& cognati, qui& habent eum& tuentur,& ornant, atq; honorant. Timemus afflictiones: expectamus pericula, non longè abſunt ſcele- ſti Scythæ bellum aduerſus nos parturientes. Vt miles, propugna(Pro nobis) vt Martyr, pro conſeruis vtere libertate loquendi. Etiamſi ſuperaſti ſeculum: at noſti affectus,& vſus, ne- cesſitatesq́ʒ humanæ conditionis. Pete pacem, vt hi publici conuentus non deſinant:ne de- bacchetur atꝗ; graſſetur aduerſus templa, altariãve rabioſus& ſceleratus barbarus: ne con- culcet ſancta prophanus& impius. Nos enim, etiam quod incolumes& integri conſeruati ſumus, tibi beneficium acceptum referimus. Petimus etiam futuri temporis præſidium atq; ſecuritatem. Quod ſi maiori etiam opus fuerit aduocatione ac deprecatione, fratrũ tuorum Myrtyrum coge chorum,& cum omnibus vna deprecare: multorum iuſtorum preces mul- titudinum ac populorum peccata luant. Admone Petrũ, excita Paulum, Ioannèé item Theo- logum& diſcipulũ dilectum, vt pro Eccleſiis, quas conſtituerunt, ſoliciti ſint, pro quibus ca- tenas geſtauerunt, pro quibus pericula ac mortes tulerunt, ne ſimulachrorum cultor aduer- ſus nos caput tollat: ne hæreſes ſicut ſpinæ vineæ ſuccreſcant: ne zizanium editum ſuffocet triticum. Porrò Baſilius adeò non reprehẽdendam putat Sanctorum inuocationé, vt ſcribens de quadraginta Martyribus, dicat: Qui aliqua premitur anguſtia, ad hos confugiat: qui rur- ſus lætatur, hos oret: Ille vt à malis liberetur, hic vt duret in rebus lætis. Quos etiam ipſe poſteà inuocat. Quem imitatus Gaudentius, de iiſdem& de aliis nonunllis ſcribens: Sup- plices, inquit, ad eorum veſtigia concurramus, vt ipſis intercedentibus vniuerſa, quæ poſci- mus, adipiſci mereamur. Et Ambroſius: Vt efficax hæc mea ſit precatio, beatæ Mariæ virgi- nis ſuffragia peto, Apoſtolorum intercesſionem imploro, Martyrum preces deprecor, Con- feſſorũ orationem expoſtulo: Talium Domine Deus, preces nunquam ſpernis. Idem in alio quodam libro: Ad Medici illius ſedem, debile non poteſt explicare veſtigiũ: obſecrandi ſunt Angeli pro nobis, qui nobis ad præſidium dati ſunt. Martyres obſecrandi, quorum videmur nobis quodam corporis pignore patrociniũ vendicare, poſſunt pro peccatis rogare noſtris, qui propria peccata, etiam ſi qua habuerunt, lauerunt. Iſti enim ſunt Dei Marryres, noſtri præſules, ſpeculatores vitæ, actuumꝗ́; noſtrorũ. Non erubeſcamus eos interceſſores noſtræ infirmitatis adhibere, quia ipſi infirmitatem corporis etiam cùm vincerent, cognouerunt. Maximus quoq; Taurinenſis Epiſcopus ita S. Agnam alloquitur: O ſplendida Chriſto, pul- chra Dei filio,& omnibus Angelis& Archangelis grata, vt noſtri meminiſſe digneris, qui- bus poſſumus precibus exoramus, vt nobis ille tribuat peccatorum indulgentiam, qui tibi tuorum omnium laborum tradidit palmam. Leo quoq; Pontifex hortatur, vt Sanctorũ ſuf- fragia ambiamus. Sed& Ioãnes Chryſoſtomus in laudibus ponit Imperatoris, quòd is pur- pura indutus, accedir Martyrum ſepulchra complexurus,& faſtu depoſito ſtat ſanctis ſup- plicaturus, vt pro ſe apud Deum intercedant:& ſcenarũ fabrum,& piſcatorem etiam mor- tuos vt protectores orat, qui diademate redimitus incedit. At Chryſoſtomus, aiunt, alio lo- co reprehendit eos, qui patronis apud Deum, Sanctis vtuntur. Sic enim loquitur: Non eſt opus tibi perſonis apud Deum, neq; multo diſcurſu vt blandiaris aliis, ſed licèt ſolus ſis, pa- tronoq́; careas,& per te ipſe Deum preceris, omninò tamen voti compos eris: Neque enim tam facile Deus annuit, cùm alij pro nobis orant, vt cum ipſimet oramus, etiamſi plurimis ſimus pleni malis. Quid igitur dicemus? Adeone leuis eſt Chryſoſtomus, vt quod vno loco laudat, reprehendat alio? Num ſeeum ipſe pugnatè Abſit hoc de tanto viro ſuſpicari, quin ille tantum abeſt, vt Sanctorum intercesſionibus vti nos prohibeat, vt non vno loco faciéèdum Homil. ꝓin Ma. id eſſe doceat. Sed ne noſmetipſos in otium& deſidiam reſoluamus,& dormientes ipſi aliis Homil. 44⸗ Ix I. ad Theſ. cap.i. tantũmodo noſtra curanda mandemus, hoc verbis iſtis admonitos nos voluit. Hoc eſt quod etiam dicit, Ceneſim explicans: Si quod ex nobis eſt ſimul afferimus,& accedit intercesſio Sanctorum, plurimum nobis confert. Quod ſi ipſi negligentes fuerimus,& ſpem in his ſolis collocamus noſtræ ſalutis, nihil amplius nobis prodeſt: Non quòd infirmi ſunt iuſti, ſed quia propter noſtram deſidiam noſipſos perdimus. Et vt diſcas: quod quando negligentes ſu- mus, etiamſi iuſti ſint qui pro nobis orant, etiamſi Prophetæ, nulla nobis inde fit vtilitas. Audi Deum omnium, ad eum, qui de vtero matris purificatus eſt, Hierenuam Prophetam dicentem: Ne ores pro populo hoc, quia non exaudiam te. Vide Domini miſericordiã, præ- dicit Propheta, vt ne eum poſt orationem nõ exaudiatur, tribuas hoc ſuis demeritis,& ideò iam prædicit ei populi malitiam,& prohibet ne precetur, vt& ipſe ſcire queat immodicam Iudæorum peruerſitatem,& illi ſciant, quòd illis nihil prodeſt Propheta, niſi& ipſi, quæ ſua ſunt, proferre velint. Id ſcientes, dilecti, cõfugiamus ad Sanctorum preces,& oremus, vt pro nobis intercedant: Sed non illorũ precibus tantum confidamus, ſed& ipſi noſtra, vt opor- tet, diſpẽſemus recte,& ad meliora ſemper cõuertamur. Et iterũ alio loco: Bonũ eſt Sancto⸗ rum precibus frui, ſed quando ipſi ſeduli& vigiles fuerimus. At quid nunc opus eſt, inquis, aliorum precibus, quando ipſe ſedulus& dexter fuero? Ne conſtituas teipſum eò, vt opus il- lis habeas: neq; ego hoc volo, veruùm ſemperindigẽtes ſumus. Si quidem rectè ſapuerimus, Paulus non dixit: Quid mihi aliorũ precibus opus eſtè tametſi illi eſſent indigni, qui pro illo precabãtur, imò neq; pares. Et tu dicis: quid mihi opus eſt aliorũ precibus. Petrus non dixit: Quid Limts ſapo eo. duodtepr. d um precat 6 piin ult.— pulude- a ſöbwü recuion 2 garur ermun— cutus übosn lor da n r are,ſ M I bis,S A men o n Or. ( 49g te un um cnt a ned V dis,U ant rspr du buse lec osontt eilt Sicent xer m dc doſe Tal piil umen do⸗ tmcn inl pwinm d. is(A4. dan tebad Nole bid un g K. piet p biſcg dann Potaag ääülr eattit onn cume ina Pf don dect dt tum e m oh un N ingaib ace umdae imn lin e iin Penie ein dul.9) Eng 85 l 1 9 dulene 3 ſnli i drrod l. tie nelun 19 5 vm aü 1 dudon 4 Nrerac. b niond ben onfugi 2 w. .Coo 12 lis ſeit a n. uetſe. deate M mi n. ces depl. ernis. m ü: obſs mal quond e nu atis rog 1 2i ei Mart aſ ntercelſ welt ent, Og Fun. ndida C Phl. iniſſe diſ l ulgentis a üi 1nſt84 H. atoris, q chr- dto ſtat tatiu. atorem Gn Sncl. omus,ai rol- aloquirt! a0dh ed licetN alög os eris: u ern us, etiaf a iind s,vt qut le ko ſuſpit iini- vno lo ds e dormiet 2 2üdi ae 5 Ju K accedl e a dai 8 ſpet miüſb ni ſuntj i do PDE ORATIONE. 113 Quid miĩhi neceſſe eſt vt pro me oreturs Precatio, inquit, fiebat ſine intermisſione ab Lecle⸗ ſia pro eo. Et tu dicis: quid mihi aliorum precibus opus eſt? Propter idipſum opus habes, quòd te putas illis non habere neceſſe. Etiamſi Paulo ſimilis eſſes, opus ramen haberes alio- rum precationibus: non extollas teipſum, ne humilieris. Sed quemadmodum dixi: Si nos ipſi in virtutis ſtudio ſeduli fuerimus, efficaces erũt& preces aliorum pro nobis. Audi quid Paulus dicat; Noui eum, inquit, quod hoc mihi cedet ad ſalutem, per veſtram precarionem ac ſubminiſtrationem, Spiritus Ieſu Chriſti. Et iterum: Simul adiuuantibus& vobis per de- precationem pro nobis, vt ex multis perſonis pro dono in nos collato, per mulros gratiæ agantur pro nobis. Et tu dicis: Quid opus eſt mihi aliorum precationibus? Si verò deſides fuerimus, nemo nos iuuare poterit. Quid profuit Hieremias Iudæis? Chryſoſtomum verò ſecutus Theodoretus, explicans illa Pſalmi verba: Subiecit populos nobis,& Gentes ſub pe dibus noſtris. Licet, inquit, videre eos, qui ex omnibus Gentibus crediderunt: ante Apoſto- lorũ ſepulchra ſipplices proſterni,& illum puſillum puluerem cum mulro deſiderio hono- rare, ſecundũ ipſius Dauidis vaticinationè: videant& pſallant eum, qui ſubiecit populos no- bis,& Gentes ſub pedibus noſtris. Sed quorſum attinet plures commemorare, cum in cecu- menica Synodo Chalcedonen. magno conſenſu Patres in eo congregati, clamarent: Flauia- nus poſt mortem viuit, Martyr pro nobis oret. Quid ergo, dicemus idololatras fuiſſe Origenem, Baſilium, Gregorium Nazianzenum, Ioannem Chryſoſtomum, Nectarium, Maximum Leonem, Theodoretum, Hieronymum, Auguſtinum, beatum Ephrem, Prudentium, Athanaſium, Ambroſium, Gaudentium, Pauli- num, Antonium, Victorem, qui ad ſanctorum intercesſionem& confugerunt ipſi,& aliis vt confugerent, auctores fuerunt? Nos verò multoò rectius eos idololatras eſſe cenſebimus, qui commenta opinionum ſiiarum ſic adorant,& quod ſemel in animum induxerunt, id mor- dicus adeò tuentur, vt Eccleſiæ totius concenſum, quæ columna eſt& firmamentum verita- tis, pro nihilo ducant,& ei ſui cordis viſiones anteponant: Cui cum reſiſtunt, non homini- bus reſiſtunt, ſed ipſi Spirituiſancto, qui cum ea manens in æternum, per eam& in ea docet nos omnem veritatem, ac relicto Deo, qui vult in Sanctis ſuis coli, ſequuntur Deos alienos: Sic enim in veteri Teſtamento nouas& peregrinas atque alienas ab Eccleſia doctrinas le- gimus appellari, quod non ſecùs ab hæreticis ipſorum commenta, quam ab Ethnicis Dij ſui obſeruentur. Tanta fuit priſcis illis ſeculis Sanctorum,& eorum reliquiarum veneratio, vt ad Marty- rum ſepulchra non niſi cum tremore quodam& horrore homines accederent. Quemadmo- dum cum aliis in locis, tum vbi vitam beati Babyle perſequitur, à Chryſoſtomo memoriæ proditũ legimus. Cuius etiam in alio quodam loco verba ſunt hæc, loquitur autem de San- ctis: Qui ducebantur& circumducebantur, qui contempti erant& vincti, qui innumera pa tiebantur dum viuebant, vbi defuncti ſunt, Regibus ipſis erant magis venerabiles. Etiam Romę, que vrbium eſt regalisſima, relictis omnibus, ad ſepulchra piſcatoris& pellionis cur- runt& Reges,& Præſides,& milites. Et in Conſtantinopoli Reges noſtri magnã gratiam putãt, non ſi prope Apoſtolos, ſed ſi vel extra eorũ veſtibula corpora ſua ſepeliantur, fiantq́; piſcatores oſtiarij Reges: neq; hinc in morte funduntur, ſed honeſtantur,& ipſi& eorũ ne- potes. Neq; disſimilia reperiuntur apud Auguſtinum. Quæ verò de Babyla Chryſoſtomus, eadem de aliorum Sanctorum ſepuichris narrat Gregorius Niſſenus. Quomodo pius homo cum venerit in alicuius Martyris ædem, illam vt Dei templũ admiratur, cupit deinceps etiam ipſi conditorio appropinquare, ſanctificationem ac benedictionem, contrectarionẽ eius eſſe credens. Quod ſi quis etiam puluerem, quo conditorium, vbi Martyris corpus quieſcit, obſi- tum eſt, auferre permittat, pro munere accipitur, ac tanquam res magni pretij condenda ter⸗ ra colligitur. Nam ipſas attingere reliquias, ſi quando aliqua eiuſmodi proſpera fortuna con- tingat, vt id facere liceat, quam id ſit multum deſiderandum& optandum, ac ſummarũ pre- cum donũ, ſciunt experti,& eius deſiderij compotes facti. Quaſi corpus enim per ſe viuens & florens, qui intuentur, amplectuntur: oculis, ori, auribus, omnibus ſenſirum inſtrumentis adhibentes, deinde officij& afflictionis lachrymas Martyri, quaſi integer eſſet& appareret, ſuperfundentes, vt pro ipſis deprecator intercedat, ſiipplices preces afferunt tanquam ſatelli- tem Dei orantes, quaſi accipientem dona cùm velit, inuocantes. Ex his omnibus, o popule pie, diſcite, quòd precioſa achonorata coram Domino ſit mors Sanctorum eius. Nam vnum quidem& idem corpus omnium hominum eſt, ex vna maſſa conflatum. Verum id, quod ſimplici morte diſſolutum eſt, vt res quælibet vilis proiicitur. At quod Martyrij affectione gratioſum effectum eſt, ita eſt amabile, iucundum,& à mulris deſideratum& expedirum, vt ſuperior oratio demonſtrauit. De Theodoſio narrat Ruffinus, quòd is contra Eugenium prælium initurus, circumibat cum Sacerdotibus& populo omnia orationũ loca, ante Mar- ryrum& Apoſtolorum thecas iacebat, cilicio proſtratus,& auxilia ſibi fida Sanctorum in- tercesſione poſcebat. Se quoq; ſolitum Romaæ fuiſſe ſcribit Hierony. Vnà cum cæteris die- bus Dominicis ſepulchra Apoſtolorũ,& Martyrum circuire, crebroq́; Cryptas ingredi, quæ in terrarum profunda defoſſæ, ex vtraque parte ingredientium per parietes habent Lerhorf epul- Actione 117 Hier. z. Oſeæ 3. Keliquiæ ſancto- rum in ſumma habitæ veneras tione. Chyy*οmo. 3.in demon. aduerſus gent. quòd Chris flus ſit Deus. 5 reg. Viſſenus in oratione lauda tor ia Theodori Mart) ris. Ru ſ. lib. ꝛ. cap.32. Eceleſ.hiſto. In ca. 40. Exech. Cap.59. Ambr. ſerm. or. Aug. Iibr. 21. de eiuit. Dei.cap.28. Theod Ii. 8. de cu: ratio. Græ. affect. Vide Zipomman: ꝛwim. Tomo. 7. Enſeb lib. 4. c. 15. Eecle. beſl. Epi. 34. In orat. 24. de morie. Aug. cont. Fauſt. 4c. a1.cap. 21. Janci eo eultu, quo Lont homi: nes hc eoluntur. Lib. 8. Græcaraã alfecliouum. Cultus quidã ſie Deo proprius vt aliis non conue- niat,& quidem etiam alus cona- munis eſl. Aeluuu 14. D E 8 P E. ſepultorum. De reliquĩis Geruaſij, Protaſij, ac Stephani Martyrum, quantus ad ea fuerit ho- minũ concurſus, quot& quanta per eos miracula Deus ediderit, ſcribit Ambroſius, X eum ſequutus Auguſtinus. Quo etiam in loco moris fuiſſe ſcribit, vt recitaretur in templo, quid quiſque beneſicij accepiſſet. Quod ipſum innuit Maximus quoq; I aurinen. Epiſcopus‚in ſermone quem habuit de S. Euſebio Vercellenſi Epiſcopo. Euſebius verò Emiſſenus graui- ter eos redarguens, qui negant venerationem deferendam reliquiis Martyrum, dum ſanctæ Blandinæ hiſtoriam perſequitur. Subiiciuntur, inquit, ignes, ſed ad hoc tamen Valere cogno- ſcuntur vt conſecrent: mitigantur beſtiæ, ſed ad prædam ſuam feritas in paſta miratur. Dila- cerata vario tormentorum genere membra, ſanctificant flammæ, dum paſcere neſciunt, ho- norant beſtiæ, dum ſæuire non norunt. Vbi ſunt qui dicunt, venerationem ſacris Martyrum deferendam non eſſe corporibus? Ecce cruentæ feritaris immanitas, quæ religionis non reci- pit ſenſum, defert venerationis obſequium,& quę diſcretionem rationis ignara non recipit, ad malorũ tamen damnationẽ, quid honoris Sanctis debeatur, agnoſcit: ac ſit ſupplicij mi- niſterium vel inſtrumentũ, miro modo meritorũ efficitur teſtimoniũ,& dum pietati reue- rentiam præſtat, profert tacitam de impietate ſententiam. Suo quoq; tempore factũ eſſe re- fert Thedoretus, vt votorũ rei dona perſoluerent, atq; alij oculorũ, alij pedũ, alij manuum fi- mulachra ſuſpenderent, ex auro, argentòve confecta. Quod qui non ita multoò fuit poſterior etiam ſuo ſeculo factitatũ eſſe ſcribit Gregorius presbyter Theodori Sycerorũ Archiman- dritæ, cuius diſcipulus fuir, vitam deſcribens. Denique ſub ipſa propemodum Apoſtolorum tempora, tantus fuit honor ſanctorũ Martyrũ reliquiis habitus, vt beati Polycarpi corpus Chriſtianis petentibus concedere Iudex noluerit, ne defimctũ illũ pro Deo colerent, quem- admodum ab Euſebio memoriæ proditum legimus. Qui hoc ipſum etiam de corporibus Petri Dorothei,& Gorgonij factũ fuiſſe narrat, quæ cùin iam ſepulturæ fuiſſent mandata, denuò effoderũt impij,& in mare proiecerunt, dicentes: Ne forte dij efficiãtur Chriſtiano- rum,& ij, qui deos adorare nolunt, ſeruos noſtros incipiant adorare. Putant enim quod di⸗ uinus honos apud nos Martyribus deferatur. De qua re pulchrè quoque ſcribit Baſilius. Quando in Iudaiſmo moriebantur homines, execranda& dereſtanda eorum erant cadaue- ra: At nunc ſi quis mortẽ Chriſti cauſa oppetit, pretioſæ ſunt ſanè illius reliquiæ. Antea qui- dem in mandatis datũ erat Sacerdotibus& Nazareis, ne ſe aliquo mortuo inquinarent,& ſi quis mortuum contigiſſet, pro immũdo habebatur, veſtesq́; abluebantur. Nunc autem ille, qui contigit oſſa Martyris, quandam ſanctificationis ſocietaté,& eam gratiam, quæ corpori inſidet, aſſumere putatur. Pretioſa enim eſt coram Domino mors Sanctorum eius. Itaq; non eſt nouum hoc, quod infelici æuo hoc noſtro fieri videmus ab hæreticis, vt qurĩ Chriſtum in Sanctis adorant,& eorum precibus adiuuari petunt, idololatriæ inſimulentur. Iam inde à multis ſeculis factitatum id eſſe narrat Auguſtinus, cum à Fauſto Manicheo, tum à Maximo Maudarenſi, Hieronymus ab Eunomio,& Vigilantio Cyrillus à Iuliano, tum ab aliis nonnullis, qui idololatriæ Chriſtianos affines eſſe dixerint, propter ſin gularem cul- tum, quo ſanctos Martyres proſequi videbantur. Contra Fauſtum quidem ſcribens Augu- ſtinus, negat vlli Martyrum, ſed ipſi Deo Martyrum, quamuis in memoriam Martyrum, al- taria conſtitui. Quis enim antiſtitum in locis Sanctorum corporũ asſiſtens altari aliquan- do dixit, offerimus ribi Petre, aut Paule, aut Cypriane? Sed quod offerrur, offertur Deo, qui Martyres coronauit, apud memorias eorum, quos coronauit: vt ex ipſorum locorum admo- nitione maior affectus exurgat ad acuendã charitaté,& in illos quos imitari poſſumus,& in illum quo adiuuante poſſumus. Colimus ergo Martyres eo cultu dilectionis& ſocietatis, quo& in hac vita coluntur ſancti Dei homines. Sed illos tantò deuotius, quantò ſecurius polt incerta omnia ſuperata: quãtò etiã fidétiore laude prædicamus, iam in vita feliciore vi- ctores, quam in iſta adhuc pugnãtes. At illo cultu qui Græcè latria dicitur, Latinè vno ver- bo dici nõ poteſt, cum fſit propriè quædã diuinitati debita ſeruitus, nec colimus, nec colendũ docemus niſi vnũ Deũ. Cũ autẽ ad hunc cultũ pertineat oblatio ſacriſicij, vnde idololatria di citur eorũ, qui hoc etiã idolis exhibẽt, nullo modo tale aliquid offerimus, vel offerendũ preci- pimus, vel cuiquã Martyri, vel cuiquãâ ſanctæ animæ, vel cuiquã Angelo. Ad eundẽ modũ& Theodoretus cõtra Gentes ſcribens: Atq; nos, inquit, 6 Græci homines, nec hoſtias Marty- ribus, nec libamina vlla deferimus, ſed vt ſanctos homines, Deiq́; amicisſimos, honoramus. Nunquid non perſpicuè ſatis declarauit Auguſtinus hoc loco, qui cultus, quæve ſeruitus propriè diuinitati debeatur, quæ contrà mortalibus quoque tribui rectè posſit. Imitatio, honor, inuocatio, debentur quidem Deo, verùm non ita propriè, vt non etiam ad homines rectè transferri posſint. Cæterùm, offerre ſacrificium ita eſt propriè diuinitati debita ſerui- tus, vt qui homini eam tribuerit, idololatriæ crimen effugere non posſit. Sicut etià ex quarta & ſexta actione ſecundæ Nicænæ Synodi colligere licet. Quam etiam ob cauſam cùm qui- dam Sacerdos Iouis, Paulo& Barnabæ ſacrificare vellent, modis omnibus id eum facere prohibuerunt, quod ſe quoq; mortales,& ſimiles illis homines eſſe dicerent. Hic ergo cul⸗ tus, hęc ſeruitus non tribuitur in Eccleſia niſi ſoli Deo. Imitari verò Sanctos, honorare San- ctos, dicere ſancte Petre, ora pro nobis:& licuit in Eccleſia Dei ſemper,& licebit: Neq; alij flunt, Intos! N tints ke piibie ea dacer u dſemen qu ablt(a 8 cume en un d dugude da usnm on mxim aſ re.h Hlr bong gu temg her Tag em bes h dtu mo g akul ſieße bg hel ic:4 tiem rec Nam ie ani- en arr zin — . un nit. üa reum nulto ,g.. ultd e olt llen hina dum„ colorun dl Pol e c Deo cd a an. . 8 d re fuiſ e Lantn clätt D iin Utant uosc, que ſq t hallu vorum akhr reliqui ³. eaa uo inq KA r. Nü Senlk gratlan; T con torum 22. Sab ha are ſtai dlatrie i Allnrr auſto N aeorm rillus N 2o, mm pter ſiſ t grena- dem ſ? 3sup . oriam u. uum, üſtens 2 Alqprr or, offf ar Deogt rum lq t cnadn nitan ſ Tudi ection S clern dtius,q aro ſeon min i Tr cooneſ itur,L inoſe colimſ: chkac und 88. denn (*— up s vel ö. A4% 2 modil 6 nec s Mun 7 4 fimO e 1oranl e e ſerule 9— DE ORATIONE. 314 ſunt qui cultum hunc deberi Sanctis negant, quam qui ſacrificium propriè diuinitati debi- tam ſeruitutem ex Eccleſia ſublatum prorſus eſſe cupiunt. Sic ſuum prius miniſtris vel ami⸗ cis, aut filiis potius Dei honorem auferre conantur, quò facilius poſtea, qui ſoli Deo cul- tus debetur, ſacroſancti corporis& ſanguinis Chriſti ſacrificium abrogare queant, vt omni ſacrificio atque Sacerdotio ſpoliatos nos abſque Deo eſſe faciant. Et hoc eſt quod paulatim Satanas molitur. Primùm, vt amicos, filiosq; Dei,& membra Chriſti corporis, deinde vt Deum ipſum nos contemnere faciat,& omnem beneficiorum eius memoriam ſempiterna quadam obliuione obruat. Verùm, hoc, aiunt, eſt diuinum honorẽ in homines transferre: quod ſolius Dei proprium eſſe videtur, qui dixit: Ego Dominus ſcrutãs corda,& probãs renes, id hominibus tribuere, quaſi posſint aut audire Sancti petitiones noſtras, aut motum cordis eius qui precatur, iudi- care. Cæterùm, ſi quis nefas eſſe putar hoc homini tribuere, ſcripturam arguat, quæ tribuit Eliſæo, quod is abſens cognouerit, quæ Cieſi diſcipulus eius fecerat, cuùm à Naam Syro mu- nera accepiſſet: quòd omnia verba quæcunq; locutus eſſet in conclaui ſuo Syrie Rex, cogni- ta habuerit: nec illud ignorauerit, miſſum eſſe ab Rege Iſratl, qui caput ſuum præciderer. Tribuit eadem& Petro, quod ſciuerit is Ananiam& Saphirã fraudaſſe de pretio agri. Tra- ctans hiſtoriam de Eliſeo& Cieſl Eucharius: Si, inquir, in hac vita vbi hominũ mirabilium Propheria ita comparanda eſt ii vitæ, quaſi paruuli ad iuuenem„NVidit tamen Eliſæus acci- pientem munera ſeruum ſuum, vbi ipſe nõ erat. Itane cùm venerit quod perfectum eſt, nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, ſed incorruptibile nihil impediet, illi ſancti ad ea quæ videnda ſunt oculis corporeis, quibus Eliſæus abſens ad ſeruum ſuum videndum nõ indignus indigebunt. Quod ſi diuini Latinè vocâtur, qui vel pręterita vel futura cogno- ſcunt, cur hoc diuinitatis genus non rectè tribuatur Sanctorum ſpiritibus, quando corpus etiam Eliſæi mortuum oſſa Ioſeph quæ viſitata fuerant, poſt mortem prophetaſſe legimus. Quid autem aliud eſt prophetia, quam quòd à Casſiodoro ſcriptum eſt, inſpiratio ſiue reue- atio diuina? Eſt ne autem veriſimile, quod pleraq; reuelata ſunt Eliſæi cadaueri, reuelata ſunt osſibus Ioſeph, reuelata ſint Eliſæo, reuelata ſunt Perro, reuelata ſunt aliis quoq; San- ctis in terris adhuc agentibus,& non reuelabitur eorundem, aut aliorum etiam ſanctorum ſpiritibus, in beatorum ſedes receptis, quid à ſe perant, quæ degunt adhuc in hac vita mem- Lracorporis eiuſdem, de quorum ſalute cum primis illos conſtat eſſe ſolicitos? Sepultus in inferno diues, quid ſui fratres agerent, quos in hoc ſeculo reliquerat, non ignorabat:& igno- rabũt ſpiritus cœleſtes, quid agant, quid à ſe precentur frarres corruptibile corpus hoc adhuc circumferẽtes? eruntq́; meliore conditione demones, quos non omnino latere cordis noſtri cogitationes,& ſingulari quadam rerum ſcientia pollere(vnde etiam nomen traxerunt) Auguſtiuus,& apud Casſianum Serenus memoriæ prodiderũt, quam animæ beatorum ſua- uisſimo Dei conſpectu fruentiumè? Ipſam animarum vim ſubtilitate ſua pleraq; præuidere maximè cùm à ſenfibus corporis abſtrahuntur, Gregorius& ante eum Auguſtinus, teſtan- tur. Quantò plura præuiſuros certum eſt, cum eum videbunt, qui videt omnia, in quo vide- bunt omnia, quecunq; Deo viſum fuerit eis reuelare? Certè Antonius, animam Deo ſeruien- tem, ſi in ea perſeuerauerit integritate, qua renata eſt, plus ſcire poſſe dicit, quàm Dæmones. Talem fuiſſe narrat animam Eliſæi: talis fuit etiam ipſe Antonius, ſicut vitam illius deſcri- bẽs, tradit Athanaſius. Talis& Eulogius, ſi quid Zozomeno credimus, qui, quæ quis in ani- mo recõdita habuerit, inſpiciebat. Idem Ioanni quoq; Heremitæ tribuĩt Auguſtinus. Quod ſi Verum eſt, quod dixit veritas, quæ mentiri neſcit, quod in reſurrectione erimus ſicut An- geli in cœlo: Angelos autem non modò ſeire quid precentur in hoc ſeculo degentes, verum etiam Deo preces eorum offerre manifeſtè ſcriptura docet, quid eſt quod iĩam dubitet quiſ- quam, quin animæ piorum deſderatisſimo Dei conſpectu fruentes, non ignorent quid à ſe petant fratres in terris agentes, ſiue reuelãtibus Angelis, quod Diony ſio viſum eſt, ſiue quod Hieronymo placuit, celeritate quadam percipiendi, cùm ſimiles Angelis facti ſint: fiue quia videntes videntem omnia, in eo& per eum vident omnia. Quid enim eſt, inquit Gre- gorius, quod ibi ſanctorum animæ neſciant, vbi ſcientem omnia ſciuntè Quis ibi aliquid ne- ſciat, ait ante Gregorium Dionyſius, vbi omnes fontem ſcientiæ Deum vident? Certe qui intus omnipotentis Dei claritatem vident, nullo modo credendum eſt, quia foris aliquid ſit quod ignorẽe: Quærit Athanafius, An memoriã noſtri habeant abeuntes animæ? Et reſpon- det: Animæ quidem Sanctorum omninò: peccatorũ verò, nequaquam. Et æqualis eius Pru- dentius, de Hymetrio& Chelydonio Martyribus ſcribens: Non finunt inane vt vllus voce murmur fuderit. Audiunt, ſtatimq́; ad aurem Regis æterni ferunt. Euſebius Cæſarienſis atq; Theodoretus etiam, Platonis teſtimonio, probare nituntur piorum animas in beatorum ſe- des receptas, mortalium in terris degentium curam gerere. Recitatis Plaronis verbis Euſe- bius: Hæc nos, inquit, quotidie factiramus, qui vere pietatis milites, vt Dei amicos honoran- tes, ad monumẽta quoq; illorũ accedimus, votaq;; ipſis facimus tanquam viris ſanctis, quo- rum intercesſione ad Deum nos non parum iuuari profitemur. Verùm, vt qui ſemel à via recta deflexerunt, eos in alium atque alium errorem heurſene videre Fancki omoda cog cani precer v. uenttun. Hier. 17. 3. KRegun 6. 4. Kegun Se AcCTor.. Diuini qui dicli. Eccle.48. Scele. 49. Propbetia quid. In leb. 4: Negta cap. lo. Lutcæ I. Vide u guſtin. im Pſalm. 108. Dæmon vnde dictus. Aug. li ↄ. de ciu. Dei ca. 20.C&2 2. Caſſ. Colla.7. c.i. Greg. li. 4 dialo: S0 ‧(a*. 25. Aug. de gen. ad lit.li. 14. c. 26. Lib. 6. cap. 28. L. 5. de ciuit. Dei ea 26.& de cicra pro m or tuis ca†. 17. Matth. z8. Zacha. GTo5. I. Fpoc.ʒ. Dion cap. A.· cæ: leſt. Hierh. Hier. cont. Vggil. Greę. lib. A. dia. cap. 12.& lb. 12. moral. cap. 13. Dion cap II. cœe leſi. fier. Atha. in uæ/t. quæſtio 32. Pi ud in li. Periſt- Ode 1. Fanctos fam ſe cum( hriſto. Eu ſeb. li. iz ca. præpat. Euang. Theod. lib.. Oræ carum affect. DdE S P E. Cap.58. videre licet, ſic in iis, qui à vero ſemel aberr auerũt, error alius aliũ trudit: Neq; enim deſunt, 1 qui cum falſam opinionẽ ſuã, de non inuocadis Sanctis,alin fahiade üätnae durdrehehe tandẽ audaciæ atq; amẽtiæ prorumpat, vt aſſeuerare no dubitét, nondũ elle be nros ſäncios 1. Petri 1. eius conſpectu ſuauisſimo, in quem Angeli proſpicere deſiderant, ſed adhue en zdahis gai. buſdam receptaculis, extremum expectare generalis iudicij diem: in quo zechaſtntue Anſens que ſit Deus iuxta opera ſua. Hoc verò eſt mediatorem Chriſtũ negare, hoc eſt alium cum Iudæis Mesſiam expectare, qui de nouo quodam limbo defunctorũ animan iderun educar, hoc eſt dicere, Ergo Chriſtus gratis eſt mortuus. Nam ſicut ſuperius à nobis dictum eſt, quis erit fructus pasſionis& mortis Chriſti, ſi non melior nung eſt noſtra Snaitier, Airzmer patrum qui Chriſti pasſionem& mortem præceſſerunt? Si æquè vt illis, lauſa nobis adhuc eſt cœli ianua, quam nos illius morte nobis apertam eſſe perſuaſum habemus? Qa autem 4 fuit cauſa quamobrem vel illi rantopere deſiderarent venturi Mesſiæ incarnationem, vel nos de eo, quòd is tandem aduenerit, vna cum illis adeo letaremur, f1 carendum nihilominus, R& illis,& nobis eſt eius viſione, neq; prius ea perfruendum, quam SKtLrIlls llle Beneralis juc⸗ cij dies aduenerit? Quid autem? nunquid non huic iſtorum inſaniæ manifeſtè ſcriptura re- 4 amat& veteris& noui Teſtamenti, quæ ſimul vt komo fuerit mortuus, vel pœnas eum debitas perſoluere, vel ſi nihil in eo ſit, quod purgandum reſtet, eueſtigiò cceleſtis regni præ- mia conſequi docet? Ducunt, inquit, in bonis dies ſuos,& in puncto ad infernum deſcen- dunt. Mortuus eſt diues, ait Chriſtus,& ſepultus eſt in inferno. Latroni contra in cruce pen , Galat. a, 7 Od⅛iselio- 105 zt. Lucæ 16. denti dicit ĩpſe quoq; cruci affixus: Hodie mecum eris in Paradiſo. Rurſus alibi ſcriptura lo ,. quitur: Vincenti dabo edere de ligno vitæ, quod eſt in Paradiſo Dei mei. Porrò Paulus cùm dixiſſet: Id quod in præſenti momentaneum eſt& leue tribulationis noſtræ, ſupra modum 1 V 3. Coriutb. 4 in ſublimitate æternum gloriæ pondus operatur in nobis, non contemplantibus nobis quæ videntur, ſed quæ non videntur. Quæ enim videntur temporalia ſunt: quæ autem non vi- dentur, æterna. Subiungit ilicò: Scimus autem quoniam ſi terreſtris domus noſtra huius ha⸗ bitationis diſſoluatur, quod ædificationem ex Deo habemus, domum nõ manu factam, ſed æternam in cœlis. Quibus verbis an non clarè indicat, quod ſimul vt ex diuerſorio corporis huius anima migrauerit, ad æternam illam cœleſtem domum eueſtigiò transfertur? Quod ſi . V quis contenderit, ſpe tantuùm id fieri tum, nõ autem re, quid aliud ex eo conſequetur, quàm 65 quòd nihilo melior futura ſit animæ conditio iam à corpore ſeparatæ, quam eiuſdem adhuc in corpore permanentis? Quorſum igitur attinebat dicere: Si terreſtris domus noſtra huius habitationis diſſoluatur: quandoquidem etiam illa non diſſoluta, per æquè ſperare nobis domum illam cœleſtem licet? qui(quod ab eodem Paulo dictum eſt alibi) ſpe ſalui facti ſu- mus. Verùm& hunc ſcrupulum exemit nobis Paulus,& omni prorſus nos dubitatione li- berauit, cum paucis interiectis, ita loquitur: Audentes igitur ſemper& ſcientes quoniã dum ſumus in hoc corpore, peregrinamur à Domino:(Per fidem enim ambulamus,& non per ſpeciem, audemus autem,& bonam voluntatem habemus magis peregrinari à corpore,& præſentes eſſe ad Dominum.) Quid magis dilucidè dici potuit ad id quod volumus oſten- Nom. S. a. Corinth.. Io57.. 3 rſalm. 4l. dendum? Sicut mercenarius præſtolatur finem operis ſui: ſicut deſiderat ceruus ad fontes aquarum, ſic ſitiebat anima Pauli ad Deum fontem viuum, atq; ideò cupiebat ab iſto corpo- Pbilip.. re peregrinari, vt illius præſentia frui poſſet, quẽ tanto ardore videre geſtiebat. Hoc eſt quod alio quoq; loco dixit: Habere ſe deſiderium diſſolui,& eſſe cum Chriſto. Quorſum autem peregrinari à corpore, quorſum diſſolui cupiebat, ſi nihilominus tam deſiderato Chriſti aſpe ctu fruendum illi non erateè ſidiſſolutione facta fuit, nihilominus expectandus extremus ge- Serm. a. inepiſt. neralis iudicij dies, quo primum ei videndi Chriſti poteſtas fieret? Præclarè Chryſoſtomus 4 v hunees explicans hunc Pauli locum: Quid eligam ignoro: deſideriũ habẽs diſſolui,& eſſe cum Chri- 67⸗«* 44....— 2.... 3d Fem. ſto. Quid dicis, inquit, Paule? Cum hinc abiens in ipſum cœlum migraturus ſis, atque cum Chriſto futurus, ignoras quid eligere debeas? Et alio loco: Videbimus, inquit, Paulum apud regalem thronum ſplendentem, vbi Cherubin Deum glorificant, vbi Seraphin volant, vbi Sanios nondan Paulum videbimus cum Petro in Sanctorum choro choriſæum exiſtentem. Quis non videt e eum Cheſſe quàm inepta, quàm abſurda ſit hæc opinio, etiamſi Græci quidam non ignobiles in ea fuiſſe Nateten u videntur. Quamuis Cyrillus contrarium non obſcure ſenſerit, ſic ſcribens ad Reginas libro Cyrillas. ſecundo de recta fide: Olim, inquit, liberatæ à corporibus animæ hominũ in ſubterranea re- ceptacula demittebantur implentes mortis promptuaria, vbi autem Chriſtus ſpiritum ſuum Patri commendauit, etiam hanc nobis preparauit viam: non enim ingredimur in infernum, abſit, ſequemur autem potius, ſecundum hoc ipſi& fideli Conditori noſtras commendatas Baſf' de ſpir ſas animas in bona ſpe, ſuſcitabit enim omnes Chriſtus, Itidem& Baſilius: An non extremi ſtu ſto ad amphul. poris eſt, inquit, Sanctos fateri cum Chriſto non eſſe, quandoquidem Paulus peregrinans à corpore, præſens eſt apud Dominum,& reſolutus iam eſt cum Chriſto: iſtos verò non cõce- dere Spirituiſancto quantum in ipſis eſt, vt veleodem modo, quo homines cum Chriſto ſit. Er Chryſoſtomus enarrans illud: Ybi ego ſum, illic& miniſter meus erit. His verbis, inquit, oſtendit reſurrectionem poſt mortem, vbi Chriſtus in cœlis. Ergo ante reſurrectionem il- luc anima& mente transferemur. Verùm fbp„Dorf ed biit Iisci 1 Rtis.. lrtuter Dem npro⸗ feih dema mum egpe un San 1n Füts di Hän onddo Yoviu Im mpu unn Puca d omine tn Uterec um. alh ius on dat luc Sawin ennt eentur un in te di cad nerh SSan, eun Neuia ls aucla E punt 8 7 Do macm riuu 8 dle u gr ku plantiſ e bsga :qua e nh Wmus uisb nöma A an XGinel an copr transd— Cuui oconſſ n an gin quam r nauh ”s dom e R laahur er xqu e ren Aibiſſg S fail us nos astirel- L(cient x müem nbulan eronne reginz nen quod ſ⸗ Iuscke lerat c t uad fon copiebz i ochn⸗ geltieb 1 celtn iſto.(Mrlum an- delidel e Nili ectand temuh dracla olim ſolu,4 acunC grarut t arxjec us int uluma bi Sera i volunn genten.— snon on ign oin 8 Iibens Iepls minui f Jrerrsban Chrit t ntum du — DE ORATIAION E, 318 Verùm, iſti hic quærunt, quis generalis iudicij ſit vſus futurus, ſi ante illud mercedem quiſque ſuam recepturus eſt? Reſpõdet huic quæſtioni Gregorius, quod hoc animabus cre- ſeit in iudicio, quod nunc animarum ſola, poſtmodum verò etiam corporũ bearitudine per- fruuntur, vt ipſa quo; carne gaudeant, in qua dolores pro Domino, cruciatusꝗ; pertulerũt. Pro hac quippè geminata earum gloria ſcriptum eſt, in terra ſua duplicia posſidebunt. Hinc etiam ante reſurrectionis diem de Sanctorum animabus ſeriptum eſt: Datæ ſunt illis ſingu- læ ſtolæ albæ,& dictum eſt illis, vt requieſcerent tempus adhuc modicum, donec impleretur numerus conſeruorum& fratrum eorum. Qui itaque nunc ſingulas acceperunt, binas in in- dicio ſtolas habituri ſunt: quia modò animarum tantùm, tunc autem animarũ ſimul& cor- porum glorialætabuntur. Creſcit& illud in iudicium, ſicut Chryſoſtomus docet, explicans illum Pauli locum: Non acceperunt repromisſionem, Deo pro nobis melius aliquid proui- dente, vt non ſine nobis conſummarentur, quod augetur electorum gaudium& gloritica- tio, cuùm fratres quoq; ſuos coronari ſimul vident. Si enim corpus vnum omnes ſumus, ma- ĩor ex hoc efficitur corpori iucunditas, cuùm ſimul& cõmuniter coronatur,& non per par- tes. Quod etiam vberius tractatur ab Origene in Leuiticum ſeribente. Et a Gregorio Niſſe- no, vbi de reſurrectione tractat,& aà Bernardo in lib. de diligèdo Deo. Extat præclarus qui- daã ſermo T'heodoriti, in quo docet: Quandoquidẽ in certamine quod in hac vita ſuſtinuit anima, ſociũ corpus habuit, nõ eſſe rationi conſentaneũ, vt vel ſi vicerit, ſola coronetur, vel ſi non ſit victorià conſequuta, ſola puniatur. In quo ſicut animam hominis damnati querẽtem de carne inducit, cum illius impulſu peccauerit, vt faciam illum habeat in cruciatu poſtulan- tem: ſic vicisſim carnem iuſtum illum Iudicem deprecantem: quandoquidem illa miniſtra vſa eſt anima in iis omnibus faciendis, quibus æternam beatitudinem eſt aſſe quuta, vt ſicut jaborum, ſic etiam eſſe gloriæ particeps queat. Nec minus elegãter ea de re diſſerit Euſebius Emiſſenus ita ſcribens: Quid necesſitatis eſt, vt quæ nihil per ſe agere potuit, rurſum ſuſci- tetur in vitamè videamus, charisſimi, ſi nihil in hoc ſeculo egerunt, vel agunt iuncta ſpiritui ſuo carnis officia, vtriuſque hominis inter ſe opera conferant, vt dicat fidelis ſpiritus in die reſtitutionis auctori& reparatori ſuo: ſuſcipe Domine, geminũ animæ, carnisꝗ́; ſeruitium. Te iubente& adiuuante in illo ſeculo communem hoſtem communi intẽtione deuicimus: habet itaque Domine ſpeciales fructus& fragilitas corporis mei. Ego intellectu, diſcretio- ne, conſilio, ſpiritualiter contra aduerſarios ſteti: caro hæc corporaliter, operis ſudore, ſobrie- tate& ieiuniis dimicauit. Ad me pertinuerunt ſacrificia& ſupplicationes: ad hanc ſtudia& merita caſtitatis. Ego quidẽ huic tidem quam dederas tradidi, ſed contra impugnantia blan- dimenta, virtutem de eius abſtinentia& contritione mutuata ſum. Dicat adhuc anima ad Deum ſuum pro emundatione carnis ſuæ: Domine Deus, dignante prouidẽtia tua, caro hæc per me quidem animata atque vegetata eſt, ſed ſola ipſa, pro originali& communi debito, vim mortis experta eſt: vrriuſq; tranſgresſio vnius eſt facta damnatio: pro iure factoris ac reparatoris, ad me viuificatio, ad illam pertinuit correctio. Tu hanc carnem, dum in ea ſaluti publicæ militas, honoraſti: tu quidem intus in anima faciem ſimilitudinis tuæ nobilitate decoraſti: ſed in huius ſubſtantia, fel, acetum, ſpinas, clauos, lanceam pertuliſti. Tu quan- tum ad conditionem meam ſpectat, quam ex homine ſuſcepiſti in carnis huius vulneribus de Diabolo triumphaſti, tu non de mea, ſed de eius participatione, ſacrum pro hoc mundo ſanguinem profudiſti. Te in ea Apoſtolus Thomas perfoſſum conſpiciens, latus,& per cla- uorum figna carnalia Deum eſſe teſtatus eſt. Tu in Deitate tua, per huius agnitus cicatrices in ſuo hominem corpore reparandum& inſtaurandum eſſe docuiſti: ego autem niſi eam te ſuſcitante recuperaſſem, ex inferis non rediſſem. In omnibus mandatis tuis ego impe- rium prætuli, illa famularum. In commune laborauimus, ſit commune quod tribues, quia ſine illa non patitur me iuſtitia tua recipere quod promittis. Agnoſcamus ergo fratres, cau- ſas quibus anima iam in Paradiſi beatirudine conſtituta, reſumere proprij corporis deſide- ret indumentum, vt qui ſimul deſudauerunt in ſeculi huius peregrinatione, ſimulillic glo- rificentur in requie. Sed hæc ad probandum Sanctorum inuocationem, ſimul ad oſtendendum quod oratio- nes noſtras Sancti cognoſcant, dicta ſufficiant. Nunc orationem dominicam, in qua Ter- rullianus, breuiarium totius Euangelij comprehendi ſcribit, eius diſcipulum Cyprianum ex- plicantem audiamus: cuius hunc librum cõmendans Auguſtinus, hortatur, vt eum diligenter legant,& quantum Dominus adiuuerit, intelligant, memoriæq́ue commendent. Expoſitio Dominicæ orationis, auctore beato Cypriano martyre, quam ita deſcribi fecimus, qucmadmodum in exemplari quodam peruttuſto& ualdè caſtigaæto ſcriptam repe- rimus, quod commuuicauerat nobiſcum amlcus ille noſter Gabriel Facrnus; uir non magis doctrina quàm probitate inſignis. CAPV T. I, IX. Vangelica præcepta, fratres dilectisſimi, nihil ſunt aliud, quàm magiſteria diuina, fun- FE damenta ædificandæ ſpei, firmamenta corroborandæ fidei, nutrimenta fouendi cordis, gubernacula dirigendi itineris, præſidia obtinẽdæ ſalutis: quæ dan dociles credentium mentes Tuclici generae lis vſus. Greg. lib. a. diat log. cap. 24. Apot. 6. chyſ. Hom. 18. in epi.ad Hebr. Orig.hons. 7. Greg: ſer*ν 3. Thed. de proui- dentia ſerm. ⸗- ʒ Hæreticdrun fabular 1ib.. Serm. nI. de dſceꝛone. De gratia& l- bero drbitrio, cd 13. In lib⸗de orat« E nangelica fra⸗ cepta quid ſii. Cap. 59. RNebr. J Oratio Domini cæteris untefe- renda. Matth. 15. Loaimis lE, Oratio qualis. ERXPOSITI0 mentes in terris inſtruunt, ad cœleſtia regna perducunt. Multa Her Prophetas ſeruos ſiios dici Deus voluit& audiri, ſed quantè maiora ſunt, quæ filius loquitur, quæ Dei ſermo, quĩ in Prophetis fuir, propria voce teſtatur? non iam mandans, vt paretur venienti via, ſed ipſe veniens,& viam nobis aperiens& oſtendens, vt qui in tenebris mortis errantes improuidi & cæci prius fuimus, luce gratiæ illuminati, iter vitæ duce& rectore Domino teneremus. Qui inter cætera ſalutaria ſua monita& præcepta diuina, quibus populo uo conſulit ad ſa- lutem, etiam orandi ipſe formam dedit, ipſe quid precaremur monuit& inttruxit. ui fecir viuere, docuit& orare, benignitare ſcilicet, qua&R cætera dare& conferre dignatus eſt, vt dum prece& oratione ea, quam filius docuit, apud patrèé loquimur, facilius audiamur. lam 4—.. 4 ,.=; 4. prædixerat horã venire, quando veri adoratores adorarent patré in ſpiritu& veritate,& im pleuit quod antè promiſit, vt qui ſpiritũ,& veritatem de eius ſanctificatione percepimus, de traditione quoque eius verè& ſpiritaliter adoremus. Quæ enim poteſt eſſe magis ſpiritalis oratio, quàm quæ à Chriſto nobis data eſt, à quo nobis& ſanctus ppiritus miſſus eſt? Quæ vera magis apud patrem precatio, quam qu. à filio, qui eſt veritas, de eius ore prolata eſt?yt aliter orare, quàm docuit nõ ignorantia ſola ſit, ſed& culpa, quãdo ipſe poſuerit& dixerit: Reiicitis mandatũ Dei, vt traditionè veſtrã ſtatuatis. Oremus itaq; fratres dilectisſimi, ſicut Magiſter Deus docuit. Amica& familiaris oratio eſt Deũ de ſuo rogare, ad aures eius aſcen- dere Chriſti orationẽ. Agnoſcat pater filij ſui verba, cùm precem facimus. Qui habitat intus in pectore, ipſe ſit& in voce. Et cùm ipſum habeamus apud patrem aduocatũ pro peccatis noſtris, quando peccatores pro delictis noſtris, petimus, aduocati noſtri verba promamus. Nam cùm dicat: Quia quæcunq; petierimus à patre, in nomine eius, dabit nobis, quantò effi⸗ catius impetramus ſi quod petimus, in Chriſti nomine petamus eius oratione. Sit autem orantibus ſermo& precatio cum diſciplina, quietem continens& pudorem. Cogitemus nos ſub conſpectu Dei ſtare. Placendum eſt diuinis oculis& habitu corporis& modo vocis. Nam vt impudentis eſt clamoribus ſtrepere, ita contrà congruit verecundo orandum etiam modeſtis precibus orare. Denique magiſterio ſuo Domimus ſecretò nos orare præcepit, in in ſecretis loci, abditis& ſecretis locis, in cubiculis ipſis, quod magis conuenit fidei, vt ſciamus Deum vbi- quia deus vbique audit& videt. Hier. 23. Proue 5.15. Facrificiuxr, Dratio non ela⸗ znoſa, ſed quit ta eſſe debet. Lucæ 5. Hrer. 17. Aunna t) pus Eceleſiæ. 3. Regun, 1⸗ Pſalm. 4. Nier. 29. Orandi, adora.: 7 Aueè modus, Lucæ 18⸗ Lusd 19⸗ Matth. s. Eatey noſler. que eſſe præſentem, audire omnes& videre,& maieſtatis ſuæ plenitudine abdita quoq;& occulta penetrare, ſicut ſcriptum eſt: Ego Deus approximans,& non Deus de longinquo. Si abſconditus fuerit homo in abſconditis, ego ergo non videbo eum? Nnne cœlum& ter- ram ego impleo? Et iterum: In omni loco oculi Dei ſpeculantur bonos& malos. Et quando in vnum cum fratribus conuenimus,& ſacriſicia diuina cum Dei Sacerdote celebramus, ve- recundiæ& diſciplinæ memores eſſe debemus: Non pasſim ventilare preces noſtras incon- ditis vocibus, nec petitionem commendandam modeſtè Deo, tumultuoſa loquacitate ia- ctare. Quia Deus non vocis, ſed cordis auditor eſt. Nec admonendus eſt clamoribus, qui co- gitationes videt, prouocante Domino& dicente: Quid cogitatis nequam in cordibus ve- ſtrise Et alio loco: Et ſcient omnes Eccleſiæ, quia ego ſum ſcrutator renis& cordis. Quod Anna in primo libro regnorum Eccleſiæ typum portans, cuſtodit& ſeruat, quæ Deum non clamoſa petitione, ſed tacitè& modeſte intra ipſas pectoris latebras precabatur. Loqueba- tur prece occulta, ſed manifeſta fide: Loquebatur non voce, ſed corde, quia ſic ſciebat Deum audire,& impetrauit efficaciter quod petiit, quia fideliter poſtulauit. Declarat ſcriptura diui- na, quæ dicit: Loquebatur in corde ſuo,& labia eius mouebantur,& vox eius non audieba- tur,& exaudiuit eam Dominus Deus. Item legimus in Pſalmis: Dicite in cordibus& in cu- bilibus veſtris,& compungimini. Per Hieremiam quoq; hæc eadem Spirituſſanctus ſugge- rit& docet, dicens: In ſenſù autem verbi debet adorari Dominus. Adorans autem, fratres dilectisſimi, nec illud ignoret, quemadmodũ in templo cum Pha- riſæo& Publicanus orauerit: non alleuatis impudenter ad cœlum oculis, nec manibus inſo⸗ lenter erectis, ſed pectus ſuum pulſans,& peccata intus incluſa conteſtans, diuinæ miſeri- cordiæ implorabat auxiſium: Et cùm ſibi Phariſæus placeret, ſanctificari hic magis meruit, qui ſic rogauit, qui ſpem ſalutis non in fiducia innocentiæ ſuæ poſuit, cum innocens nemo ſit, ſed peccata cõfeſſus humiliter orauit,& exaudiuit orantem, qui humilibus ignoſcit. Quæ Dominus in Euangelio ſuo ponit,& dicit: Homines duo aſcenderunt in templũ orare, vnus Phariſæus,& alter Publicanus: Phariſæus autem cuùm ſtetiſſet, talia apud ſe precabatur: Deus gratias tibi ago, quia non ſum ſicut cæteri homines, iniuſti, raptores, adulteri, quomodo& Publicanus, iſte: ieiuno bis in ſabbato, decimas do omnium quæcunq; posſideo. Publicanus autem de longinquo ſtabat,& neq; oculos volebat ad cœlum leuare, ſed pereutiebat pectus ſuum, dicens: Deus propitius eſto mihi peccatori. Dico vobis, deſcendit hic iuſtificatus ma- gis in domum ſuam, quàm ille Phariſæus. Quia omnis qui ſe extollit, humiliabitur,& qui ſe humiliat, exaltabitur. Quæ nos, fratres dilectisſimi, de diuina lectione diſcentes, poſtqnam cognouimus qua- liter ad orationem accedere debeamus, cognoſcamus, docente Domino& quid oremus- Sic, inquit, orate: Pater noſter qui es in cœlis, anetificetur nomen tuuut. Aducniat regnuum tulat. Fiat uoluntas tua ſicut in cælo& in terra. Panem noſtrum quotidiaaum da nobus hodic. Et remitte uo bis R&n¹ No⸗ mo le llco nen meS M 1 D um, a ale aß wec An-* olo ep 1 zinc al tlls rco nee roßt:de jntett Rrim lm e Chobe Noatt fl nune erunt ſipen vcuo ceung ubtec werm monu Na dlum, mon Fuit coſt dulper m poxet cit adſe p Cn on pol cene kecab miene edini Dheh asd. ditlige, ſelbr poplm ncn. lelg⸗ alo Drob, an nCh tſechz . 4 fü dem un denügl än ferba pt rk nobis q ac, done. linens de Berm, bitu 4 s ongruit 2 11 zorare e n ciamusl at. mne adit eus de loſ r Na. lonne ca w * ando ote celeh ranſe reces nof ol⸗ uoſaloq: al- clamort 2. uaminca i k s& cor l uat, que d non cabatur!.ed uia li d en Clarat ſch n 3 dlb x eius nd us ker in cordih 5 encl- lgse⸗ eirtuſada 9 intempl ud bir lis,nec f 1s inb eſtans, Ci H lel. ari hic m ² Ffellh Amind 4o nen „ cum l’— d t. t e, l u l ocb K ee licalö elIll⸗ —₰ᷓ DOMINICAE ORATIONIS. 116 * nobis debita noſtra, ſicut& nos remittimus debitoribus noſtris. Et ne patiaris induci nos in tenta⸗ tionem, ſed libera nos à malo, Amen. Ante omnia pacis Doctor atq; vnitatis Magiſter fingulatim noluit& priuatim precẽᷓ fieri, vt quis cùm precatur, pro ſe tantum precetut. Non dicimus, Pater meus, qui in cœlis es: nec panem meum da mihi hodie. Nec dimitti ſibi tantùm vnuſquiſq; debitũ poſtulat, aut vt in tentationẽ non inducatur, atq; à malo liberetur, pro ſe ſolo rogat: Publica eſt nobis& com⸗ munis oratio:& quando oramus, non pro vno, ſed pro toto populo oramus; quia torus po- pulus vnum ſumus. Deus pacis& concordiæ Magilter, qui docuit vnirateriic orare vnum pro omnibus voluit, quomodo in vno omnes ipſe portauit. Hanc orationis legem ſeruaue- runt tres pueri in camino ignis incluſi, conſonantes in prece,& ſpiritus conſenſio ne concor- des. Quod declarat ſcripturæ diuinæ fides,& cum docet, quomodo orauerint, tale dat exem plum, quod imitari in precibus debeamus, vt tales eſſe posſimus. Tunco, illi tres inquit, quaũ ex vno ore, hymnum canebant,& benedicebant Deum. Loquebantur quaſi ex vno ore, & nondũ illos Chriſtus orare docuerat,& idcircò orantibus fuit impetrabilis& efficax ſer- mo, quia promerebatur Deum pacifica,& ſimplex,& ſpiritualis oratio. 9ic& Apoſto- los cum diſcipulis poſt aſcenſum Domini inuenimus oraſſe: Erant, inquir, perſeuerãtes om- nes vnanimes in oratione cum mulieribus& Maria, quæ fuerat mater Ieſu,& fratribus eius. Perſeuerabant in oratione vnanimes, orationis ſuæ inſtantiam ſimul& concordiam decla- rantes. Quia Deus qui inhabitare facit vnanimes in domo, nõ admittit in diuinam& xter- nam domum, niſi apud quos eſt vnanimis oratio. AWualia autem ſunt, fratres dilectisſimi, orationis dominicæ Sacramenta, quàm multa, quàm magna, quàm breuiter in ſermone collecta, ſed in virtute ſpiritaliter copioſà? vt ni- hil omminò pretermiſſiun ſit, quòd non in precibus atq; orationibus noſtris cœleſtis doctri⸗ næ compendio comprehendatur. Sic, ait, orate: bater noſter, qui es in cœlis. Homo nouus re- natus,& Deo ſuo per gratiamn eius reſtitutus, Pater, primo in loco dicit, quia filius eſſe iam cœpit. In ſus, inquit, propria venir,& ſui eum non receperunt. Quotquot autem eum rece- Perunt, dedit illis poteſtatem, vt filij Dei fierent, iis qui credunt in nomine eius. Qul ergo redit in nomine eius,& factus eſt Dei filius, hinc ĩam debet incipere, vt& gratias agat,& profiteatur ſe Dei filium, dum nominat patrem ſibi eſſe in cœlis Deum: conteſtetur quoque inter prima ſtatim natiuitatis ſuæ verba renunciaſſe ſe terreno& carnali patri,& patrem ſo- lum noſſe,& habere cœpiſſe, qui ſit in cœlis, ſicut ſcriptum eſt: Qui dicunt patri& matri, Non noui te,& filios ſuos non agnouerunt, hi cuſtodierunt præcepta tua,& teſtamentum tuum ſeruauerunt. Irem Dominus in Euangelio ſuo præcepit, ne vocemus nobis patrem ſuper terram, quod ſcilicet ſit nobis vnus pater, qui eſt in cœlis. Et diſcipulo, qui mẽtionem defuncti patris fecerat, reſpondit: Sine, vt mortui ſepeliant ſuos mortuos: dixerat enim pa- trem ſuum mortuum, cùm ſit credentium pater viuus. Nec hoc ſolum, fratres dilectisſimi, animaduertere& intelligere debemus, quod appelle- mus patrem, qui ſit in cœelis: ſed coniungimus& dicimus: Pater noſter, id eſt, eorum, qui cre dunt, eorũ qui per eum ſanctificati,& gratiæ ſpiritalis natiuitate reparati, filij Dei eſſe cœpe- runt. Quæ vox etiam Iudæos perſtringit& percutir, qui Chriſtũ ſibi per Prophetas annun- ciatum,& ad ſe prius miſſum non tantum ſpreuerũt inndeliter, ſed& crudeliter necauerũt. Qui iam non poſſunt patrem Deum vocare cum Dominus eos confundat& redarguer, di- cens: Vos de diabolo patre eſtis,& conctipiſcentias patris veſtri vultis facere. Ille enim ho- micida fuit ab initio,& in veritate non ſtetit, quia veritas non eſt in illo. Et per Efaiam Pro- phetam Deus clamat indignans: Filios genui& exaltaui, ipſi autem me ſpreuerunt. Agno- uit bos poſſeſſorem ſuum,& aſinus præſepe domini ſui, Iſraëèl autem me non cognoun,& populus me non intellexit. Væ Genti peccatrici, populo pleno peccatis, ſemini nequam, tillis ſine lege. Dereliquiſtis Dominum,& in indignationem miliſtis ſanctũ Iſraël. In quorũ ex- probationsm Chriſtiani, quando oramus, Pater noſter primo in loco dicimus, quia nofter eſſe cœpit,& Iudæorum(qui eum reliquerunt) eſſe deſiit: nec peccator populus poteſt eſſe filius, ſed quibus remisſio peccatorum datur, eis filiorum nomen aſcribitur, eis æternitas re- promittitur, Domino ipſo dicente: Omnis qui facit peccatum, ſeruus eſt peccati. Seruus au- tem non manet in do mo in æternum, flius manet in æternum: quanta aurem eſt Domini benignitas ea, quanta circa nos dignarionis eius& bonitatis vbertas, qui ſic nos voluerit orationem celebrare in conſpectu Dei, vt Dominũ Deum Patrem vocemus,& vt eſt Chri- ſtus Dei filius, ſic& nos Dei filij nuncupemur. Quod nomen nemo noſtrum in oratione auderet attingere, niſi ipſe nobis ſic permiſiſſet orare. Meminiſſe iraque, fratres dilectisſimi,& ſcire debemus, quia quando Deum patrem dici- mus, quaſi filij Dei agere debemus, vt quomodo nos nobis placemus de Deo patre, ſic ſibi placeat& ille de nobis. Conuerſemur quaſi Dei templa, vt Deum in nobis cõſtet habitare. Nec ſit degener actus noſter à ſpiritu, vt qui ſpiritales& coeleſtes eſſe cœpimus, non niſi ſpi⸗ ritalia& cœleſtia cogitemus& agamus, quia& ipſe Deus dixit. Eos qui clarificant me, clari⸗ ficabo:& qui me ſpernit, ſpernetur. Beatus quoq; Apoſtolus in epiſtola ſua poſuit: Non eſtis V 3 Veſtri, Oratio frt com nis& publica. Daiel. 7. Akor. l. Hſali. 6. Iaannis 1. 'atreu: cur ap- pellamus Peum. Dext. 33. Matth. z3. M att, 2. Vofter. Iudæi noõ poſſunt Deum vocare bd em uum. ICAπιαια 3. E ſaiæ I. Ibꝛdena. Foauns g. Viuere debemus v¹* ι Del. I. Reguvn 2. ◻ 1. Corinth. s⸗ — „ Cap. 59⸗ XPO S IT 10 veſtri, empti enim eſtis pretio magno, clarificate& portate Deum in corpore veſtro. Poſt hoc dicimus: Sanctificetur nomen tuum: non quod optemus Deo, vt ſanctificetur Fandiificetur no- olr zus ſartiſi. 1. b men tuum. orationibus noſtris, ſed quod petamus ab eo, vt nomen enis tanctinicetur in nobis. Cęterum à quo Deus ſanctificatur, qui ipſe ſanctificat? Sed quia ipſe zei: Sancti eſtote, quoniã ego Leuit.ꝛ0⸗ ſanctus ſum, ideò petimus& rogamus, vt qui in baptiſmo ſanctificati ſiumus, in eo quod ehihreennus. iſſe cœpimus, perſeueremus,& hoc quotidie deprecamur. Opus eſt enim nobis quotidiana pelinquinas ſanctificatione, vt qui quotidie ‚delinquimus, delicta no ſtra ſanctificatione asſidua repurge- duotidie. mus. Quæ autem ſit ſanctificatio, quæ nobis de Dei dignatione confertur, Apoſtolus prædi- dicat, dicens: Neq; fornicarij, neq; idolis ſeruientes, neq; adulteri, neq; molles, neq; maſcu- lorum apperitores, neq; fures, neq; fraudulenti, neq; ebrioſi neq; maledici, neq; raptores re⸗ gnum Dei conſequentur. Et hæc quidem fuiſtis, ſed abluti eſtis, ſed iuſt ificati eſtis, ſed ſancti ncati eſtis in nomine Domini noſtri Ieſu Chriſti,& in ſpiritu Dei noſtri. Sanctificatos nos dicit in nomine Domini Ieſu Chriſti,& in ſpiritu Dei noſtri. Hæc ſanctificatio vt in no- bis permaneat, oramus. Et quia Dominus& Iudex noſter ſanato à ſe& viuificato com- minatur iam non delinquere, ne quid ei deterius fiat, hanc continuis orationibus precem facimus, hoc diebus ac noctibus poſtulamus, vt ſanctificatio& viuificatio, que de Dei gratia ſumitur, ipſius protectione ſeruetur. Sequitur in orarione(Aducniat regnum tuum.) Regnum etiam Dei repræſentari nobis petimus, ſicuti& nomen eius, vt in nobis ſanctificetur poſtulamus. Nam Deus quando non regnat, aut apud eum quando incipit, quod& ſemper fuit,& eſſe non deſinit? Noſtrum re- gnum petimus aduenire à Chriſto nobis repromiſlum, Chriſti ſanguine& pasſione quæſi- tum, vt qui in ſeculo antè ſeruiuimus, poſtmodũ Chriſto dominante regnemus, ſicut& ipſe Matih.15. pollicetur& dicit: Venite benedicti patris mei, percipite regnum, quod vobis paratũ eſt ab origine mundi. Poteſt verò, fratres dilectisſimi,& ipſe Chriſtus eſſe regnũ Dei, quod venire Phadsecenu quotidie cupimus: cuius aduentus vt citò nobis repræſentetur optamus. Nam cum reſurre- — ctio ipſe ſit, quia in ipſo reſurgimus, ſic& regnum Dei poteſt ipſe intelligi, quia in illo re- Regnum celeſte gnaturi ſumus. Benè autem regnum Dei petimus, id eſt, regnũ cœleſte, quia eſt& terreſtre e teyreſie. regnum. Sed qui renunciauit iam ſeculo, maior eſt& honoribus eius& regno,& ideò ſoli ſe Deo& Chriſto dicat, non terrena, ſed cœleſtia regna deſiderat. Conrinua autem oratione& prece opus eſt, ne excidamus à regno cœleſti, ſicut Iudæi, . 7 1. Cortni. 6, Adueniat regnũ aunm. Continua prece 3 1 3.. opus eft. quibus hoc promiſſum prius fuerat, exciderunt, Domino manifeſtante& probante: Multi, 24as:5. 5. inquit, venient ab Oriente& Occidente,& recumbent cum Abraham, Iſaac,& Iacob, in re⸗ gno cœlorum: Filij autem regni expellentur in tenebras exteriores: illic erit ploratio& ſtri⸗ dor dentium. Oſtenditur quia ante filij regni Iudæi erant, quando& filij Dei eſie perſeue- rabant. Poſtquanu ceſſauit circa illos nomen paternum, ceſſauit& regnũ. Et, ideò nos Chri- ſtiani qui in oratione appellare patrem Deum cœpimus,& nos vt regnum Dei nobis veniat Fiat vehuntaa- oramus: addimus quoq;& dicimus:(Fiat uoluntas tua ſicut in cœlo& in terra.) non petimus l ud, Se⸗.—— 7. None e⸗ vt Deus faciat quod vult, ſed vt nos facere posſimus, quod Deus vult. Nam Deo quis obſi- Eſaia a5. ſtit què minus quod velit, faciat? Sed quia nobis à diabolo obſiſtitur, quò minus per omnia noſter animus atq; actus Deo obſequatur, oramus& petimus, vt fiat in nobis volũtas Dei, quæ vt faat in nobis, opus eſt Dei voluntate, id eſt, ope eius& protectione, quia nemo ſuis viribus fortis eſt, ſed Dei indulgétia& miſericordia tutus eſt. Deniq;& Deus infirmitatom hoininis, quam portabat, oſtendens ait: Pater, ſi fieri poteſt, tranſeat à me calix iſte. Et exem naberer Ses plum diſeipulis ſuis rribuens, vt non voluntatem ſuam, ſed Dei faciant, addidit dicens: Ve- pror eos, runtamen non quod ego volo, ſed quod tu. Et alio loco dicit: Non deſcendi de cœlo, vt fa- NMai.0. ciam voluntatem meam, ſed eius qui me miſit. Quod ſi filius obaudiuir, vt faceret patris vo- luntatem, quantò magis ſeruus obaudire debet, vt faciat domini voluntatem? ſicut in epi- ſtola ſua Ioannes quoq; ad faciendam voluntatẽ Dei hortatur& inſtruir, dicens: Nolite di- t. loannis 2. ligere mundum, neq; ea quæ in mundo ſunt. Si quis dilexerit mundum, non eſt charitas pa- tris in illo, quia omne quod in mundo eſt, concupiſcentia carnis eſt,& concupiſcentia ocu- lorum,& ambitio ſeculi, que non eſt à patre, ſed ex cõcupiſcentia mundi:& mundus tranſi⸗ bit& concupiſcentia eius. Qui autem fecerit voluntatem Dei, manet in æternum. Qui in æternum manere volumus, Dei qui æternus eſt, voluntatem facere debemus. Vo- Valanias Pei, luntas autem Dei eſt, quam Chriſtus& docuit& fecit. Humilitas in conuerſatione, ſtabili- Lu⸗ tas in fide, verecundia in verbis, in factis iuſtitia, in operibus miſericordia, in moribus diſci- plina, iniuriam facere non noſſe,& factam poſſe tolerare, cum fratribus pacem tenęre, Deum toto corde diligere, amare in illo, quod pater eſt, rimere, quòd dominus, Chriſto nihil omni⸗ nò præponere, quia necnobis ille quicquã præpoſnit, charitati eius inſeparabiliter adhærere, cruci eius fortiter acfidenter asſiſtere, quando de eius nomine& honore certamen eſt, exhi⸗ bere in ſermone conſtantiam, qua confitemur, in quæſtione fiduciam, qua congredimur, in morte patientiam, qua coronamur: hoc eſt, cohæredem Chriſti velle eſſe, hoc eſt præceptum Dei facere, hoc voluntatem patris implere. Fieri autem petimus voluntatem Dei, vt in cœlo & interra, quod vtrunq; ad conſummationem noſtræ incolumitatis pertinet& ſalutis. Nam cùm Freut in eælo G in terys. jlbr fenti elece e D teo Lok& int Afs ere uom weh üo duerat ucan ſileh us⸗ Tores. acel den oh lum Dan gh Jup übec E müur dſa enrrn Nüre tscn Eut vem. mä Vimo th get prat ialb⸗ 49 Vn 2n Ch ſeie es di eie erun knl e5 pſec d1ei ſpolt mmaun ſtau hi 81 4 je 3 5 1 m o na elnic e gnem i dvobi 5 dl mnü Del es wenn 5. Nam Tarun. 1, K lon. „quia D rl Xregn S eli 1 coleſti luar & proh zaslun lar ae hyin- ic erit pl d flij De Mrfeb. n. Et, id a Ch. num Dei 10 felit in terra. d emm Nam I) Sbch qud mif 2 onl in nobit wäle ione, q noli & Deuf i ritan me calii 2 1 taua t.a4dich Kiſ ſeſcendit oyſ lit,ſtfac Stlb luntaten ittmü truit dich* 2c0 Im.non Ees dthr ◻ KConGd 3 Niiice⸗ undi& 8 1 Stra tnzed„, m facete an conuer* i? 1c. l.. en] zus Gl- Clla, 1I! 47 ord 1= e, Denl DOMINICAE ORATIONIS. 11) cùm corpus è terra& ſpiritum posſideamus è cœelo, ipfi terra& cœlum ſumus,& in vtroq; ĩd eſt,& corpore& ſpiritu, vt Dei volũtas fiat, oramus. Eſt enim inter cainè& ſpiritu ollu- ctatio,& diſcordantibus aduerſus ſe inuicem quotidiana congresiio, vt non que volumus, ipſa faciamus, dum ſpiritus cœleſtia& diuina quærit, caro terrena& ſecularia concupiſcit:& ideò petimus inter duo iſta ope& auxilio Dei concordiam fieri, vt dum& ſpiritu& carne voluntas Dei geritur, quæ per eum renata eſt, anima ſeruetur. Quod apertè atq; manifeſté Apoſtolus Paulus ſua voce declarat: Caro, inquit, concupiſcit aduerſus ſpiritũ,& ſpiritus ad- uerſus carnem. Haæc enim inuicem aduerſantur ſibi, vt non quæcunque vultis, ipſa faciatis. Manifeſta autem ſunt facta carnis, quæ ſunt adulteria, fornicationes, immundiriæ, ſpurcitiæ, idololatria, veneficia, homicidia, inimicitiæ, contẽtiones, æmulationes, animofitates, prouo- cationes, ſimultates, diſſenſiones, hæreſes, inuidiæ, ebrietates, commeſſationes,& his ſimilia, quæ prædico vobis, ſicut prædixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non posſidebunt. Fructus autem ſpiritus, eſt charitas, gaudium, pax, bonitas, magnanimitas, fides, manſuetu- do, continentia, caſtitas. Et idcircò quotidianis, imò continuis orationibus hoc precamur,& in cœlo& in terra voluntatem circa nos Dei fieri, quia hæc eſt voluntas Dei, vt terrena cœle- ſtibus cedant, ſpiritualia& diuina præualeant. Poteſt etiam ſic intelligi, fratres dilectisſimi, vt quoniam mãdat& monet dominus etiam inimicos diligere,& pro iis quoque qui nos perſequuntur, orare, petamus& pro illis qui adhuc in terra ſunt,& necdum cœleſtes eſſe cœperunt, vt& circa illos voluntas Dei fiat, quam Chriſtus hominem conſeruando& redintegrando perfecit. Nam cùum diſcipuli ab eo non iam terra appellentur, ſed ſal terræ,& Apoſtolus primum hominem vocet de terræ li- mo, ſecundum verò de cœlo, merirò& nos qui eſſe debemus Patri Deo ſimiles, qui Solem ſuum oriri facit ſuper bonos& malos,& pluit ſuper iuſtos& iniuſtos, ſic Chriſto monente oramus& petimus, vt precem pro omniũ ſalute faciamus, vt quomodo in cœlo, id eſt, in no- bis per fidem noſtram voluntas Dei facta eſt, vt eſſemus de cœlo, ita& in terra, hoc eſt, in illis non credentibus fiat voluntas Dei, vt qui adhuc ſunt prima natiuitate terreni incipiant eſſe cœleſtes ex aqua& ſpiritu nati. Procedente oratione poſtulamus& dicimus: Panem noſtrum quotidianum da nobis podie. Quod poteſt& ſpiritualiter& ſimpliciter intelligi, quia& vterque intellectus vtilitare di- uina proficit ad ſalutem. Nam panis vitæ Chriſtus eſt,& panis hic omniũ non eſt, ſed no- ſter eſt:& quomodo dicimus pater noſter, quia intelligètium& credentium pater eſt, ſic& panem noſtrũ vocamus, quia Chriſtus noſter, qui corpus eius contingimus, panis eſt. Hunc autem panem dari nobis quotidie poſtulamus, ne qui in Chriſto ſumus,& Euchariſtiã quo- tidie cibũ ſalutis accipimus, intercedente aliquo grauiore delicto, dum abſtenti& non com- municantes à cœleſti pane prohiibemur, à Chriſti corpore ſeparemur, ipſo pradicante& mo-⸗ nente: E go ſum panis vitæ, qui de cœlo deſcẽdi. Si quis ederit de hoc pane, viuet in æternũ. Panis autem, quem ego dedero, caro mea eſt pro ſeculi vita. Quando ergo dicit in æternum viuere, ſi quis ederit de eius pane, vt manifeſtum eſt eos viuere, qui corpus eius attingunt,& Euchariſtiam iure cõmunicationis accipiunt, ita contrà timendũ eſt& orandũ, ne dum quis abſtentus ſeparatur à Chriſti corpore, ſeparatus remaneat à ſalute, côminante ipſo& dicète: Niſi ederitis carnem filij hominis,& biberiris ſanguinem eius, nõ habebitis vitam in vobis. Et ideò panem noſtrũ, id eſt, Chriſtum dari nobis quotidie petimus, vt qui in Chriſto mane- mus& viuimus, à ſanctificatione& corpore eius non recedamus. Poreſt verò& ſic intelligi, vt qui ſeculo renunciauimus,& diuitias eius& pompas fidei gratia ſpiritalis abiecimus, cibum nobis tantùm petamus& victum, cùm inſtruat dominus & dicat: Qui non renunciauerit omnibus, quæ ſunt eius, non poteſt meus diſcipulus eſſe. Qui autem Chriſti cœpit eſſe diſcipulus, ſecũdum vocem Magiſtri ſui renuncians omnibus, quę posſider, diurnum debet cibum petere, nec in longum detideria petitionis noſtræ exten- dere, ipſo iterum domino præſcribente& dicente: Nolite in craſtinum cogitare: Craſtinus enim dies ipſe cogitabit ſibi, ſufficit diei malitia ſua. Merito ergo Chriſti diſcipulus victum ſibi in diem poſtulat, qui de craſtino cogitare prohiberur, quia& contrarium nobis eſt& repugnans, vt quæramus in ſeculo diu viuere, qui petimus regnum Dei velociter aduenire. Sic& beatus Apoſtolus monet, formans& corroborans ſpei noſtræ ac fidei firmitatem: Ni⸗ hil, inquit, intulimus in hunc mundum, verùm neque auferre quid poſſumus: Habentes ita- que exhibitionem& tegumentum, his contenti ſimus. Qui autem volunt diuites Hieri, in- cidunt in tentationem& muſcipulas diaboli,& deſideria multa& nocentia, quæ mergunt hominem in perditionem& in interitum. Radix enim omnium malorum eſt cupiditas, quam quidam appetentes naufragauerunt à fide,& inſeruerunt ſe doloribus mulris. Do- cet non tantum contemnendas, ſed& periculoſas eſſe diuitias, illic eſſe radicem malorum blandientium, cæcitatem mentis humanæ occulta deceptione fallentium. Vnde& diuitem ſtultũ ſeculares copias cogitantẽ,& ſe exuberantiũ fructuum largitate iactantem redarguit Deus, dicẽs: Stulte, hac nocte expoſtulatur anima tua: quę ergo paraſti, cuius erũt? Lętabatur ſtultus in fructibus nocte moriturus,& cui vita iam deerat, victus abundantiam cogitabat. V 3 Contrà Tolluctutio car- nis O piritas. Opera carnis. Galat. 1 Opera ſpiritus. Aliæ inte rpre- talis. Mattb 5. I. Corinth. Ip. Panem noſirum quotidianum. Ioannis s. Ibidens. Alias Chriſti caruem· Alia interprei 1410. Alias non eſt ſpiritiutlts. Lutæ 14. Diurna debet eſ⸗ ſe petitio noſtra. Mutth. 6. I. Timoth. s. Cupiditas ma- lorum radix. Lucæ 12. XPO S81110 Cap. 59. E XI 3— 3 1 1 1 0 nib 8 1s Vv Matth.». Contrà autem Dominus berfectum& Tnſtnnimnarvradeere. dei m 1 3 ſuis ven- ditis, atq; in vſum pauperum diſtributis, theſaurum ſibi con lit in cœlo⸗ Eum diicit poſſe ſe ſequi,& gloriam dominicæ pasſionis imitari, qui henn& seede, ed laqueis rei familiaris inuoluitur, ſed ſolutus ac liber, facultates uas ad Deũ ante premilſas jpſe quoq; co⸗ mitatur. Ad quod vt posſit vnuſquiſq; noſtrum parare ſe, ſic diſcit orare,& de orarionis le- von deeri mæ ge qualis eſſe debeat noſcere. Neq; enim deeſſe quotidianus cibus poteſt juſto, cum ſcriptum Sherhh fr: Non occidet Dominus fame animam iuſti. Et iterum: Junior fui& ſenui,& non vidi in- Frouerb. 1o.*. 2... L.. 932 ham ze. ſtum derelictũ, neq; ſemen eius quærens panem. Item Dominus promittat& dicat: Nolite NMatib. 8. cogitare dicentes, quid edemus, aut quid bibemus, aut quo veſtiemur 2 nixc enim nationes quærunt. Scit pater veſter, quia horum omnium indigetis. Quxærite primùum regnum Kin⸗ ſtitiam Dei,& hæc omnia apponentur vobis. Quxrentibus regnum& iuſtitiam Dei, omnia p promitrit apponi. Nam cùm Dei ſint omnia, habẽti Dominum nihil deerit, ſi Deo ipſo non zbit deſit. Sic Danièli in leonum lacu iuſſu Regis incluſo, prandium diuinitus procuratur,& in- ter feras eſurientes& parcentes, homo Dei paſcitur. Sic alitur Helias in fuga,& in ſolitudine coruis miniſtrantibus,& volucribus cibum ſibi apportantibus in perſecutione nutritur. At- anæ malitiæ deteſtanda crudelitas, feræ parcunt, aues paſcunt, homines inſidian- 3·Regum 17. que, è hum tur& ſæuiunt..... Remitte nolis Poſt hæc& pro peccatis noſtris deprecamur, dicentes: Et remitte nobis debita noſtra, ſi- debita nſtns. cut& nos remittimus debitoribus noſtris. Poſt ſubſidium cibi, petitur& venia delicti, vt qui à Deo paſcitur, in Deo viuat, nec tantuùm præſenti temporali vitæ, ſed& æternæ conſu- latur, ad quã veniri poteſt, ſi peccata donentur, quæ debita Dominus appellat, ſicut in Fuan- elio ſuo dicit: Remiſi tibi omne debitum, quia me rogaſti. Quàm autem neceſſariè, quàm Wu ha prouidenter& ſalubriter admonemur, quòd peccatores ſumus, qui pro peccatis rogare com- pellimur, vt dum indulgentia de Deo petirur, cõſcientie ſuæ animus recordetur. Ne quis ſibi quaſi innocens placeat,& ſe extollendo plus pereat, inſtruitur& docetur ſeſe peccare quo- Newmo fins tidie, dum quotidie pro peccatis iubetur orare. Sic deniq; loãnes in epiſtola ſua ponit, dicẽs: heetaio- Si dixerimus, quia peccatũ non habemus, nos ipſos decipimus,& veriras in nobis non eſt. te aaaſen Si auremn confesſi fuerimus peccata noſtra, fidelis& iuſtus eſt Dominus, qui nobis peccata dimittat. In epiſtola ſua vtrunq; complexus eſt, quòd& rogare pro peccatis debeamus,& impetremus indulgentiam, cùm rogamus. Ideò& fidelem dixit Dominum ad dimittenda peccata, fidem pollicitationis ſuæ reſeruentẽ. Quia qui orare nos pro debitis& peccaris do- cuit, paternã miſericordiã promiſit& veniam ſecuturam. Adiunxit planè& addidit legem, certa nos cõditione& ſponſione cõſtringens, vt ſic nobis dimitti debira poſtulemus, ſecun- Matth.7. dum quod& ipſi debitoribus noſtris dimittimus, ſciẽtes impetrari nõ poſſe quod pro pec- Ibidem 13. catis petimus, niſi& ipſi circa debitores noſtros paria fecerimus. Idcirco& alio loco dicit: In qua menſura menſi fueritis, in ea remetietur vobis. Et qui ſeruus poſt dimiſſum ſibi à Do- mino omne debitũ, conferuo ſuo noluit ipſe dimittere, in carcerẽ relegatur. Quia indulgere Matib.n. conſeruo ſuo noluit, quod ſibi à domino indultum fuerat, amiſit. Quæ adhuc fortius Chri- ſtus in præceptis ſuis maiore cenſuræ ſuæ vigore proponit. Cùm ſteteritis, inquit, ad oratio- nem remittite, ſi quid habetis aduerſus aliquem, vt& pater veſter, qui in cœlis eſt remitta peccata vobis: ſi autem vos non remiſeritis, neq; pater veſter, qui in cœlis eft remitret pecca⸗ ta vobis. Fxcuſatio tibi nulla in die iudicij ſupereſt, cum ſecundum tuam ſententiam iudice- racem nos Deus ris:& quod feceris, hoc& ipſe patiaris. Pacificos enim& concordes atq; vnanimes eſſe in ensie pee. y. domo ſua Deus præcepit,& quales nos fecit ſecunda natiuitate, tales vult renatos perſeue- tionis appetẽs re: rare, Vt qui filij Dei eſſe cœpimus, in Dei pace maneamus:& quibus ſpiritus vnus eſt, vnus mig ionis pecrato: ſit animus& ſenſus. Sic nec ſacrificiũ Deus recipit, disſidentis& ab altari reuertentem prius um capax nõ eſſ. frarri recõciliari iubet, vt pacificis precibus Deus posſit eſſe pacatus. Sacrificiũ Deo maius eſt pax noſtra,& fraterna concordia,& de vnitate patris& filij& ſpirituſſancti plebs adunata. Neq; enim in ſacrificiis, quæ Abel& Cain primi obtulerunt, munera eorum Deus; ſed cor- da intuebatur, vt ille placeret in munere, qui placebat in corde. Abel pacificus& iuſtus, dum Deo ſacrificat innocenter, docuit& cæteros quando ad altare munus offerunt, ſic veni- re cum Dei timore, cum ſimplici corde, cum lege iuſtitiæ, cum concordiæ pace. Meri- ritò ille dum in ſacrificio Dei talis eſt ipſe poſtmodum ſacrificium Deo factus eſt, vt marty- Genefen. rium primus oſtendens, initiaret& ſanguinis ſuĩ gloria dominicam pasſionem, qui& iuſti Aad oſſerendum tiam Domini habuerat,& pacem. Tales deniq; à Domino coronantur, rales in die iudicij à uomodo ace: Domino vindicabuntur. Cæterùm diſcordans& disſidens,& pacem cum fratribus non ha- ert, e, ve bens, ſecundum quod beatus Apoſtolus& ſcriptura ſancta teſtatur, nec ſi pro nomine Chri⸗ no iudieabunt. ſti occiſus fuerit, crimen diſſenſionis fraternæ poterit euadere, quia ſicut ſcriptum eſt: Qui Diſſentio cauada. fratrem ſuum odit, homicida eſt, nec ad regnum cœlorum peruenit, aut cum Deo viuat ho- 1. ioan z. micida. Non poreſt eſſe cum Chriſto, qui imitator Iudæ maluit eſſe, quam Chriſti: Qu le delictum eſt, quod nec baptiſmo fanguinis poteſt ablui? Quale crimen eſt, quod martyrio non poteſt expiari? Illud quoque neceſſariò admonet Dominus, vt in oratione dicamus: Et ne patiaris de⸗ inducl „„tel lrducll 17 1 nu perni 8 cumn Intent 1uinaquc— du 48s 12un. uil vlkt abte (o ansa puri 1 lant Lid mon'E däbe nerusi Uſecu dir wfn ſoong ecem! ferran dictur Gunccm unsil totote Ir. Ccolhe octos cptod Füee ador be guod emch dmag Rccu Rtelol &bt ſmrcr Deuh Kkt deteg, le un quarine hödh mis ue Rtrchi Nür ſi tnn Necagt uid kpm m fuit Rpeche wsin arene, etor qunnton, ngis. nude e tnö is n. it polln b abent . Mog ¹ Kiondi. 4 ſcigre u ſldi 38 Naka Iramatier I Sum K )'ei ont d— pon b ur 8 ſolttu 19* tritur,) 9.s inſiäu 8 nol A Srdelci dS ne cal elia ltin Pu m rit u ees iyguran 1d; t ase qubd ur ccxrech 0la nonit äg asI n dis noh „ qt bisperr ecca ebeamul im cimiran dit E S eccaue. ne dsScit legr apd E Tnusſe poſ d p &R iocoditl Cin F ſbi0. ncduhe tut— A mdulgs = — 12 — 34 rrius Ch ts,—St ad cm rin Seſtremm lis&*r dittetpen m* tiam ule ztq e s umesele etos pelel dirl ee uselhn 3* zentemg⸗ ri eo malb cid e iukt- 9s q Eit; c Mep. — pace. 3e nc pacen A⁴u⁴ ſet bus noll ne( um, 11 om —— um eſt: 5 „s VIIIat- . eo vili d9— aſi: G 4 hrlitl. 1ud aen — V DOMINICAE ORATIONIS. 118 induci in tentationem. Qua in parte oſtenditur nihil contra nos aduerſaripoſſe, niſi Deus antè permiſerir, vt omnis timor noſter& deuotio atq; obſequium ad Deum conuertatur, cum in tentationibus noſtris nihil malo liceat, niſi poteſtas inde tribuatur: probat ſcriptura diuina, quæ dicit, Venit Nabuchodonoſor Rex Babyloniæ in Hieruſalem,& expugnaba eam,& dedit eam Dominus in manu eius. Datur autem poteſtas aduerſus nos malo, ſecundum noſtra peccata, ſicut ſcriptum eſt: Quis dedit in direptionem Iacob& Iſraẽl eis, qui prædantur illum? nònne Deus cui pecca- uerunt,& nolebant in vijs eius ambulare, neque audire legem eius,& ſuperduxit ſuper eos iram animaduerſionis ſuæ?& iterum Salomone peccãte,& à præceptis& à vijs domi- ni recedente ſic poſitum eſt: Excitauit dominus Satan ipfi Salomoni. Poteſtas verò aduerſus nos dupliciter datur, vel ad pœnam, cùm delinquimus, vel ad gloriam, cùm probamur: ficu- ti de Iob factum videmus, manifeſtante Deo& dicenti: Ecce omnia quæcumque habet, in manus tuas do, ſed ipſum, caue ne tangas. Et dominus in Euangelio loquitur tempore paſ- ſionis: Nullam haberes aduerſum me poteſtatem, niſi datum tibi eſſet deſuper. Quando autem rogamus, ne in tentationẽ incidamus, admonemur infirmitatis& imbe- cillitatis noſtræ, dum ſic rogamus, ne quis ſe inſolenter extollat, ne quis ſibi ſuperbè atque arroganter aliquid aſſumat, ne quis aut confeſsionis, aut paſsionis gloriam ſuà ducar, cùm dominus ipſe humilitatem docens, dixerit: Vigilate& orate, ne veniatis in tentationem. Spiritus quidem promptus eſt, caro autem infirma: vt dum præcedit humilis& ſummiſſa confeſsio,& datur totum Deo, quicquid ſuppliciter cum timore& honore Deipetitur, ipſius pietati preſtetur. Poſt iſta omnia in cõſummatione orationis venit clauſula, vniuerſas petitiones& preces noſtras collecta breuitate concludens. In nouiſsimo enim ponimus: Sed libera nos à malo: Comprehendens aduerſa cuncta, quæ contra nos in hoc mundo molitur inimicus, à quibus poteſt eſſe fida& firma tutela, ſi nos Deus liberet, ſi deprecantibus atq; implorantibus opẽ ſuam præſtet. Quãdo autem dicimus: libera nos à malo, nihil remanet, quod vltrà adhuc de beat poſtulari, cùm ſemel protectionem Dei aduerſus malum petamus, qua impetrata con- tra omnia, quę diabolus& mundus operantur, ſecuri ſtamus& tuti. Quis enim ei de ſeculo metus eſt, cui in ſeculo Deus tutor eſt? Quid mirum, fratres dilectiſsimi, ſi oratio talis eſt, quam Deus docuit, qui magiſterio ſuo omnem precem noſtram ſalutari ſermone breuiauit? Hoc iam per Eſaiam Prophetam fuerat antè prædictum, cùm plenus ſpirituſancto de Dei maieſtate ac pierate loqueretur: Ver bum conſummans, inquit,& breuians in iuſtitia, quoniam ſermonem breuiatum faciet Deus in toto orbe terræ. Nam cùm Dei ſermo Dominus noſter Ieſus Chriſtus omnibus venerit, & colligens doctos pariter& indoctos, omni ſexui atꝗ; ætati præcepta ſalutis ediderit, præ- ceptorum ſuorũ fecit grande compendium, vt in diſciplina cœleſti diſcentium memoria non laboraret, ſed quod eſſet ſimplici fidei neceffarium, velocirer diſceret, quid ſit vita æterna, ſa- cramentũ vitæ, magna& diuina breuitare complexus eſt, dicens: Hæc eſt autem vita ęterna, vt cognoſcant te ſolum verum Deum,& quem miiiſti Ieſum Chriſtum. Item cùm de lege & Prophetis præcepta prima maiora decerperet: Audi, inquit, Iſraël, Dominus Deus tuus, Deus vnus eſt, Et diliges Dominum Deum tuũ de toto corde tuo,& de tota anima tua,& de tota vittute tua: hoc eſt primum:& ſecundum ſimile huic: Diliges proximum tuum tan- quàm te. In his duobus præceptis tota lex pendet& Prophetæ:& iterum: Quæcunq; volue- ritis vt faciant vobis homines bona, ita& vos facite illis. Hæcenim lex& Prophetia. Nec verbis tantùm, ſed& factis orare nos Dominus docuit, ipſe orans frequenter& de- precans,& quid facere nos oporteret exempli ſui conteſtatione demonſtrans, ſicut ſcriptum eſt: Ipſe autem fuit ſecedens in ſolitudinem& orans:& iterum: Exiuit in montem orare,& fuit pernoctans in oratione Dei. Quòd fi ille orabat, qui ſine peccato erar, quanto magis pec catores oportet orare? Etſi ille per toram noctem iugiter vigilans, cõtinuis precibus orabat, quantò nos magis in frequentanda oratione debemus nocte vigilare? Orabat autem Domi- nus& rogabat nõ pro ſe(quid enim pro ſe innocẽs precaretur?) ſed pro delictis noſtris, ſicut & ipſè declarat, cum dicit ad Petrum: Ecce Satanas expetiuit, vt vos vexaret quomodo triti- cum:ego autem rogaui pro te, ne deficiat fides tua. Et poſtmodum pro omnibus patrem de- precatur, dicens: Non pro his autem ſolis rogo, ſed& pro illis, qui credituri ſunt per verbum ipſorum in me, vt omnes vnum fint ſicut tu pater in me& ego in te, vt& ipſi in nobis vnũ int. Magna Domini propter ſalutem noſtram benignitas pariter& pieras, vt non conten- tus, quòd nos ſanguine ſuo redimeret, adhuc pro nobis amplius& rogaret. Rogantis autem deſiderium videte quod fuerit, vt quo modo vnum ſunt pater& filius, ſic& nos in ipſa vni- tate maneamus, vt hinc quoq; posſit intelligi, quantum delinquar, qui vnitatem ſcindit& pacem, cùm pro hoc& rogauerit Dominus, volens ſcilicet plebem ſuã vnire, cuum ſciret ad regnum Dei diſcordiam non venire. Quando autem ſtamus ad orationem, fratres dilectisſimi, vigilare,& incumbere ad preces toto corde debemus. Cogitatio omnis ſecularis& carnalis abſcedat, nec quicquam tunc V 4. auimus, Ne nor indeeds 4 ¶ Renun, 24. 4 ·KéZitN6 4 Eſa. 42. 3· Regvm 11. Tentatiunis cau- ſæ pæna vel probatio. 105.1. Ion. 19. Marc. 14. Fed libera nos A malo. intelliginms. Eſd. 10. Præcepta Dei breuiſima. Ioan. 17. Deut. s. Matt5.. Verbis& facir ordre nos Oomi- nus docuit. Lulc. 9. Matth. ¹4. Marc. 6. Orat. Chriſti fuit pro nobis. Lic. 22. Ioan. 17. Præparatio ad orationem qualis eſſe debeat. Cogitatioꝰ carna- lis abaicienda. Cap. 59. fuwy ſum corda · Oratio debet eſſe attenſa vel inzenſa. Cauf.5. Colloſſ.4 Matth. z. Drationis corni⸗ tes ieiunium& elermopa. Tobiæ 19⸗ Corne jius C enturio- AMlo. 10. 755. 14. Raphaẽl an: gelus. E ſa. 54 E ſa. 58. Philip. · O rationis empora⸗ Orandi maxe. ſalm./. RXPOSITIIO animus, quam id ſolum cogitet quod precatur. Ideò& Herdes zur⸗ deeriden præfatione præmiſſa, parat fratrum mentes dicendo: 3 urſum corda: vt dum reſponc et plebs, Habemus ad Dominum, admoneatur nihil aliud ſe quàm Dominũ cogitare debere. Claudatur contra aduerſarium pectus,& ſoli Deo pateat, nec ad ſe hoſtem Dei tempore orationis adire patia- tur. Obrepit enim frequenter& penetrat,&X ſubtiliter fallens preces noſtras a Deo auocat, vt aliud habeamus in corde, aliud in voce, cum intentione ſyncera Deum debeat non vocis ſonus, ſed animus& ſenſus orare: Quæ autem ſegnitia eſt alienari,& Lapi meptis cogitatio- nibus& prophanis, cum Deũ deprecaris, quaſi fit aliud quod magis debeas cogirare, quam id quòd cũ Deo loqueris? Quomodo te audire à Deo poſtulas, cum teipſum non audias; Vis eſſe Deũ memorem tui cùm rogas, cùm tu ipſe memor tui non ſis 3 hoc eſt ab hoſte in totũ non cauere, hoc eſt quando oras Deum, maieſtatem Dei negligẽtia orationis offendere, hoc eſt vigilare oculis,& corde dormire, cùm debeat Chriſtianus,& cum dormit oculis, corde vigilare.Sicut ſcriptum eſt ex perſona Eccleſiæ loquentis in Cantico canticorum: EPgo dor- mio& cor meum vigilat: Quaproptert ſolicitè& cautè Apoſtolus admonet, dicens: Inſtate orationi vigilantes in ea: docens ſcibcet& oſtendens eos impetrare quod poſtulant de Deo poſſe, quos Deus videat in oratione vigilare. Orantes autem non infructuoſis nec nudis precibus ad Deum veniant. Inefficax petitio eſt, cum precatur Deum ſterilis orario. Nam cum omnis arbor non faciens fructum, excida- tur,& in ignem mittatur, vtiq;& ſermo non habens fructum, promereri Deum non poteſt, qui nulla eſt operatione fœcundus. Et ideò ſcriptura diuina inſtruit, dicens: Bona eſt oratio cum ieiunio& eleemoſyna. Nam qui in die iudicij præmium pro operibus& eleemoſynis redditurus eſt, hodie quoq; ad orationè cum operatione venienti benignus auditor eſt. Sic deniq, Cornelius Centurio cùm oraret meruit audiri: Fuit faciens multas eleemoſynas in plebem,& ſemper orans Deũ: huic circa horam nonã orãti, aſtitit angelus teſtimonium red- dens ſui operis& dicens: Corneli orationes tuæ& eleemoſynæ aſcenderunt ad memoriam coram Deo. Citò orationes ad Deum aſcendunt, quas ad Deum merita noſtri operis impo- nunt. Sic& Raphaẽl angelus Tobię oranti ſemper,& ſemper operãti teſtis fuit, dicens: Ope- ra Dei reuelare& confiteri honorificum eſt. Nam quando orabas tu& Sara, ego obtuli me- moriam orationis veſtræ in conſpectu claritatis Dei. Et cùm ſepelires tu mortuos ſimplici- ter,& quia non es cunctatus exurgere& derelinquere prandiũ tuum,& abiiſti& condidi- ſti mortuum,& miſſus ſum tentare te. Et iterum: Me miſit Deus curare te,& Saram nu- rum tuam. Ego enim ſum Raphaël vnus è ſeptem angelis iuſtis, qui asſiſtimus& conuerſa- mur ante claritatem Dei. Per Eſaiam quoq; Dominus admonet& docet ſimilia conteſtans: Solue, inquit, omnem nodum iniuſtiti;, reſolue ſuffocationes imporentium commercio- rum. Dimitte quaſſatos in requiem,& omnem cogitationem iniuſtam disſipa. Frange eſu- rienti panem tuum,& egenos ſine tecto induc in domum tuam. Si videtis nudum, veſti:& domeſticos ſeminis tui non deſpicies. Tunc erumpet temporaneum lumen tuum,& veſti- menta tua citò orientur,& præibit ante te iuſtitia,& claritas Dei circundabit te. Tunc excla- mabis& Deus exaudiet te, dum adhuc loqueris, dicet: Ecce adſum. Adeſſe ſe repromittit,& audire& protegere ſe eos dicit, qui iniuſtitiæ nodos de corde ſoluẽtes,& eleemoſynas circa domeſticos Dei ſecundùm eius præcepta facientes, dũ audiunt quod Deus præcepit fieri, ipſi quogq; à Deo merentur audiri. Beatus Apoſtolus Paulus in necesſitate preſſuræ adiutus à fra- tribus, opera quæ fiunt, ſacriſicia Dei dixit eſſe. Saturatus ſum, inquit, percipiẽs ab Epaphro- dito ea, quæ à vobis miſſa ſunt, odorem ſuauiratis, ſacrificium acceptum& placitum Deo. Nam quando quis miſeretur pauperis, Deo fœnerat,& qui dat minimis, Deo donat, ſpiri- tualiter Deo ſuauitatis odorem ſacrificat. In orationibus verò celebrandis inuenimus obſeruaſſe tres cum Danisèle pueros, in fide fortes,& in captiuitate victores, horam tertiam, ſextam, nonam, ſacramento ſcilicet trinita- tis, quæ in nouisſimis temporibus manifeſtari habebat. Nam& prima hora in tertiam ve- niens conſummatum numerum trinitatis oſtendit. Itemque ad ſextam quarta procedens, declarat alteram triniratem: Et quando à ſeptima nona completur per ternas horas trinitas perfecta numeratur, quæ horarum ſpatia iam pridem ſpiritualiter determinantes adorato- res Dei, ſtatutis& legirimis ad precem temporibus ſeruabant,& manifeſtata poſtmodum res eſt, ſacramentum olim fuiſſe, quod antè ſic iuſti precabantur. Nam ſuper diſcipulos hora tertia deſcendit Spirituſſanctus, qui gratiam dominicæ repromisſionis impleuit. Item Pe- trus hora ſexta in tectum ſuperius aſcendens ſigno pariter& voce Dei monentis inſtructus eſt, vt omnes ad gratiam ſalutis admitteret, cum de emundandis Gentibus antè dubita- ret. Et Dominus hora ſexta crucifixus, ad onam peccata noſtra ſanguine ſuo abluit,& vt redimere& viuificare nos poſſet, tunc victoriam ſuam pasſione pertecit. Sod nobis, fratres dilectisſimi præter horas antiquitus obſeruatas orandi, nunc& ſpacia& ſacramenta creue- runt. Nam& manè orandum eſt, vt reſurrectio Domini matutina orarione celebretur. quod olim Spirituſſanctus deſignat in Pſalmis, dicens: Rex meus& Deus meus, quoniam adte orabo domine mane,& exaudies vocem meam, manè asſiſtam tibi,& cõtemplabor te. Etite- br oraolü ab elt ci e iauten 1I nna den kcoen he ele wun 2 ſer gatr wüeſes Ir friln t mcamna 1b ter Cre ch adem.9 àh Eofae 1 otibus N um ſtoh ſa mgalual- enim ver Iu rbenbsln 17 gorolon ſe duamtem Clereii 11 tamagns alrem u t mydiih llcs adum dterea van 4 AMcedteni aricimium Knouah nir Wit:ſed dm ineffabil ime ipaͤceſt kdr lqxoca dis ilari r ecundita lion, iendo ¹ ouis wer ni t in ſcued licio D ſarnen ddisdh sfructu ne. Deimm 3 5: Bona G n us K ele Gr nusaudit 139 tasclee 1 Steſtimon. runt ad an noſtri ooo t. is fuit dic)2. ara,ego u. umonuot n. Labüſti d c. re te,& 4. ſtimus& n. tſimiliach. entium cof g. islpa. Fi. eris nudun v nen tuum r Jabit te. Iſ 5 ſie ſe repr i Keleemol an us precep Ssil reſſuræ adl rcipiẽs ab nol. m& placi 1 , Deo dd tir- niele puer nento ſcilie* r ahorait m quartap ch rternas lq 2l3 terminante dum nifeſtatapſ us ton Dwer qiſch rben ſuper cl 1 jmpleuit. 4 8 cth nonenti k* bla⸗ 16 entibus 91 6 e jine ſuo 4 ⁵ 3 4 dod n eAll . a 6 Gſacran felle⸗ retl rarione a ells mel T SALVTAT. ANGELICAE. 119 Et iterum per Prophetam loquitur Dominus, Diluculo vigilabunt ad me, dicẽtes eamus& reuertamur ad Dominũ Deum noſtrum. Recedente item Sole ac die ceſſante, neceſſario rur- ſus orãdum eſt. Nam quia Chriſtus Sol verus eſt,& dies verus ſole ac die ſeculi recedente, quando oramus& petimus, vt ſuper nos lux denuò veniat, Chriſti precamur aduentum, lu- cis æternæ gratiam præbiturum. Chriſtum autem diem dictum, declarat in Pſalmis Spiri- tuſſanctus: Lapis, inquit, quem reprobauerunt ædificantes, hic factus eſt in caput anguli: à Domino factum eſt illud,& eſt mirabile in oculis noſtris. Iſte eſt dies, quem fecit Dominus, ambulemus& iocundemur in eo: Item quòd Sol appellatus ſit, Malachias Propheta teſta- tur dicens: Vobis autem, qui timetis nomen Domini, orietur Sol iuſtitiæ,& in alis eius cu- ratio eſt. Quod ſi in ſeripturis ſanctis Sol verus& dies verus eſt Chriſtus, hora nulla a Chri- ſtianis excipitur, quò minus frequenter ac ſemper Deus debeat adorari, vrt qui in Chriſto, hoc eſt in Sole& in die vero ſumus, inſiſtamus per totum diem preeibus& oremus,& quan do mundi lege decurrens vicibus alternis nox reuoluta ſuccedit, nullum de nocturnis tene- bris eſſe orantibus damnum poteſt, quia filiis lucis& in noctibus dies eſt. Quando enim ſine lumine eſt, cui lumẽ in corde eſt? Aut quando Sol ei& dies non eſt, cui Sol& dies Chriſtus eſt? Qui autem in Chriſto, hoc eſt, in lumine ſemper ſumus, nec noctibus ab oratione ceſſe- mus. Sic Anna vidua ſine intermisſione rogãs ſemper& vigilans, perſeuerabat in promeren do Deo: ſicut in Euangelio ſcriptum eſt: Non recedebat, inquit, de templo ieiuniis& oratio- nibus ſeruiens nocte ac die. Viderint vel Gentiles, qui nec dum illuminati ſunt: vel Iudæi, qui deſerto lumine in tenebris remanſerunt. Nos verò fratres dilectisſimi, qui in Domini luce ſemper ſumus, qui meminimus& te- nemus, quid eſſe accepta gratia cœpimus, computemus noctem pro die. Ambulare nos creda mus femper in lumine: non impediamur à tenebris, quas euaſimus. Nulla ſint horis noctur- nis precum damna, nulia orationum pigra& ignaua diſpendia. Per Dei indulgentiam recrea ti ſpiritaliter& renati, imitemur quod futuri ſumus, habituri in regno ſine interuentu no- ctis ſolum diem. Sic nocte quaſi in lumine vigilemus, oraturi ſemper& acturi gratias Deo, hic quoque orare& gratias agere non deſinamus. Explicatio ſalutationis Angelice. CAb. LX. Ie moribus receptum eſt in ſancta Catholica Eccleſia, neq; recens fuiſſe videtur hoc in- ſtitutum, vt orationi dominicæ, virginis Mariæ ſalutatio ſubiungatur: quam etiam in Liturgia ſua Ioannes Chryſoſtomus, non ſine præfatione quadam inſerendam eſſe pu- tauit. His enim verbis Mariam affatur: Vt verè dignum& iuſtum eſt, glorificare te Deiparã, & ſemper beatisſimam,& penituùs incontaminatam Dei noſtri matrem: honoratiorem Che rubin,& glorioſiorem incom parabiliter Seraphin, quæ citra corruptionem Deum peperiſti, verè Deiparam te magnificamus. Aue gratia plena Waria, Dominus tecum: benedita tu in mu⸗ lieribus,& benedictus fructus uentris tui, quoniam ſaluatorem animarum noſtrarum peperiſti. Quæ verba magna ex parte reperiuntur etiam in Miſſa D. Iacobi Apoſtoli. Quidni glorifi- cemus autem? quidni magnificemus eamèquam electam à ſeculo, quam ab altisſimo præ- cognitam, ſibiq́; præparatam, quam longè antè patribus noſtris cœlitus promiſſam, quam ty⸗ pis myſticis adumbratam, quam Prophetarum oraculis ita videmus eſſe præpunciatam, vt eam præterea vaticinium Prophetarum Hieronymus appellauerit, xns eAemma tam? Hac eſt enim illa, de qua in ipſis adhue rudis mundi primordiis conditor ipſe primum edidit vaticinium: olim fore mulierè, quę calcaneo lethiferi ſerpẽtis caput protereret: Hęc eſt noui Adæ noua Eua: non nouerca, quòd illa vetus, quæ ſuos fœtus, prius etiam quam pare- ret, extinxit: ſed mater: neq; mater morientium, quod illa, ſed reuiuiſcentium: quæ myſterio uodam ineffabili, quod nulla posſit humana mens comprehendere, de cuius oſſe genita fue- rat, eum ipſa de ſua carne vicisſim genuit, nec ab alio fœcundata, quàm quem peperit: vt in- extricabili quodam ænigmate, ſimul eadem fuerit,& filia,& ſponſa,& mater. Quid autem nobis aliud illa virga ſacerdotalis adumbrabar, quæ ſine radice germinauitèquàm huius vir- gineam fœcunditatem, quæ neq; mortali manu conſita, neq; terreno ſucco irrigata,& cœli- tus concipiendo floruit,& ſine cruciatu pariendo viuificum fructum edidit. Iam& niueum illud Gedeonis vellus, quod in ares ſiccæ medio maduit, cuius alius prefigurabat ſmulchrũ, niſi Mariæè quæ procul quidem à carnis contagio ſemota, verùm cœleſti rore ter compluta, trinitatis opificio Deum pura concepit, pura enixa eſt, pura poſt editum parrum permanſit. Cuius obtineat imaginem, niſi Mariæ diuini vatis inſignis illa porta, non ad Aquilonem, vn- de panditur omne malũ, ſed ad exortũ ſpectans, vnde Scl oritur nouus,& nouator omniũ? cuius integritatis clauſtra Princeps pacis, nõ modò nõ violauit, vel ingrediens, vel egrediés, verumeriam conſecrauit. Verba Prophetæ ſimt: Porta que proſpiciebat ad Orientem, clauſa erit,& vir non tranfibit per eam, quoniam Dominus Deus Iſraèl ingreſſus eſt per eam: erit- que clauſa. Clauſa fuit in Maria virginitatis porta, per quam intrauit Dominus Deus Iſtasl, & per ipſam procesſit,& in aternum porta virginis clauſa ſeruata Virginitate permanſit. Hanc denotabat ſignumillud magnum, quod in cœlo ſeribit apparuiſſe Ioãnes: Mulier ami- — cta Sole, Orandusis veſperi. Chriſius e- rits dlies. Pſalm.ii. Chriſtus Sal. „ Malscꝰ. 4. Lucæ. 2. Anbulandi ſem per in lunnine. Alias F Alenn & diem. Orationi domi⸗ nicæ ſaluratio angelica ſukinx⸗ gi deb er. , nree nennee MAMAνμααι εωονπ☚☚. In&. ca. Michææ. Gene z. Maria ouæ Ead. Nitrs. 1y. Pia ſacer⸗ 7„ 041. Vellis Gedeonis. Iaidic. 5. 7. Ee 00 44 A 90. 24. E/ſauæ.*. Eaech. 4½. ./ 1 0744 64⁴ειια. ½ Mulrer ans: 4 C s. — —— — —— Cap. 60„ MA,H0c. 12. Pſalm. 103. Kom. 13. Lrt. r. Ioan. 4⸗ Deut. a. Rul us flugrans. Exod.3. Mulier pro⸗ phetiea. Fier. 3. Pſalm. 109. 2. Paral. 2. Vyp. ſerm. de na- tmitate Chriſti. Mons nraguus. Dauiel.:. Eſaiæ.I. FE/ai. 7. Prcuerb. 13. Malier fortis Maria. Sernardus in Fermone de vir⸗ gine Marid. 2. Cor. z. Gene. 2. 1.1191. 2. HebreIr. Pſalm.57 · Gene/ſis. 3. De natiuitate Mariæ virginis. De natiuitate Mariæ. Maria aduotata & ſpes. In Thronis. 1XPOSITIO cta Sole,& Luna ſub pedibus eius,& in capite eius corona ſtellarum duodecim. Fuit enim revera Maria amicta lumine tanquam veſtimento, fuit induta juſtitix Solem, eum de quo ſcribit Apoſtolus: Induimini Dominum leſum Chriltũ: in illo manebat,& ipſe in ea: veſtiuit illum,& veſtita eſt ab illo: veſtiuit illum ſubſtantia ſuæ carnis,& veſtita vieisſim eſt ab eo, Joria maieſtatis eius: veſtiuit nube Solem,& eſt ipſa veſtita Sole. Certè ſignũ hoc magnum eſt, mulier illæſa manens amicta Sole: ſed non eſt hæc mulieris potentia, non modo non hu- mana, verum ne angelica quidem, ſed ſublimiore quadam virtute factum eſt, ea nimirum de qua dixit angelus: Spirituſſanctus ſuperuenier in te. Quoniaà verò poterat reſbondere: Spiri- tus Deus eſt: Deus autẽ noſter ignis conſumens eſt, quaſi oceurrẽs ait: virtus non mea, non tua, ſed virtus altisſimi obumbrabit tibi: Nihil vt fit mirum, ſi ſub tali vmbraculo, talis à mu- liere ſuſtineatur amictus, Myſticus quoq; Moſi rubus flagrare viſus, prægnantem huius vir- ginitatem portendebat, quæ ſola mortalium nomen eſt puerperæ promerita, cum VXoris of- ficium nunquàm præſtitiſſet: Hanc præludebat& mulier illa Prophetica, quæ nouo quodam & inaudito miraculo, zona ſui corporis illibata, virum ci rcundedit citra virilem operam. Si- quidem leſus Chriſtus, ante Luciferum genitus, ex hac ſumpſit carnis initium,& quem cœ- li cœlorum non capiunt, qui implens omnia, cùm ſit in omnibus, ab iis tamen non capitur, nec tenetur, is intra virginis huius viſcera claudi dignatus eſt. Revera nouum& inauditum ait Cyprianus, quòd in vteri materni anguſtia circundedit intra ſe fragilis caro virtutem al- tisſimi,& ordinem rerum, curſumq́; naturæ mutauit ſapiẽtia Dei,& vbiq; eſt dilarata, ple- nitudinem ſui, vaſi infundens exiguo: ſic eſt eircũdata vcero muliebri, vt tamen vniuerſa am biret, implens omnia, excedens cuncta, intra ſe omnia continens, extra vniuerſa comple- ctens. Mons etiam ille magnus, quem vidit Daniẽl, vnde ſine manibus exciſus eſt lapis, lapis laris ille qui fecit vtraq; vnum, cui nititur omnis ædificatio, non ceſſura tempeitatibus angul⸗ ..*.*..... us ſeculi, in quem quiſquis ceciderit, collidetur: mons, inquam, ille magnus, cuius niſt Mariæ typum gerebarèquam præ cæteris Eſaias quoq;, nunc de radice Ieſſe virgam oriturã, nũc euidentius virginem pariturã eſſe prædixit. Quam X Salomon requirere viſus eſt, cum diceret: Mulierem fortem quis inueniet? Non ignorabat vir ille ſapiens, quanta ſexus huius eſſet imbecillitas, quàm fragile corpus, quàm lubrica mens: Quoniam tamen& Deum pro- miſiſſe legerat,& ita congruere videbat, vt qui per fœminam vicerat, per fœminam vincere- tur, cum ſtupore quodam& admiratione prorumpit in hæc verba: Mulierem fortem quis inue niet? quaſi diceret: Si de manu fœminæ ſic pendet& ſalus noſtra omniũ,& innocentiæ reſticutio,& de hoſte victoria, cumprimis eſſe fortem oportet, quæ tantùm ad opus hos eſſe queat idonea. Quam ergo ſic& oracula Prophetarum præcinuiſſe,& myſtice Synagogæ ty- picas imagines delinialſe,& facundos Eccleſiæ doctores ſuis poſteà virtutibus exornaſſe ſuisq; coloribus depinxiſſe videmus, quid ni laudes illius decantemus? quid ni quoties vſus venerit, ſupplices opem illius imploremus? Quòd ſi qui ſunt, qui nobis obſtrepant, dicentes: Nunquid non ſufſicit vnus Chriſtuss? Reſponder illis vnus ex præcipuis huius virginis amatoribus: Sufficere poterat Chriſtus, ſi- quidem omnis ſufficientia noſtraex Deo eſt, ſed nobis bonum non erat, hominem eſſe ſolũ: congruum magis vt adeſſet reparationi noſtræ ſexus vterque, quoniam corruptioni neuter defuiſſet: Fidelis planè& potens mediator Dei& hominum homo Chriſtus leſus, ſed diui- nam in eo homines reuerentur maieſtatem, Deus autem noſter ignis conſumens eſt. Quid ni vereatur peccaror accedere, ne quemadmodum fluit cera à facie ignis, ſic pereat ipſè à fa- cie Dei? Opus eſt itaque mediatore ad mediarorem iſtum, nec alius nobis vtilior quàm Ma- ria. Crudelis nimirum Eua, per quam ſerpens antiquus peſtiferum eriam ipſi viro virus infu- dit, ſed fidelis Maria, quæ ſalutis antidotum& viris& mulieribus propinauit. Illa miniſtra fuit ſeductionis, hæc propitiationis: Illa ſuggesſit præuaricationem, hæc iniecit redemptio- nem. Ac in alio ſermone. Cum docuiſſet, ſi quis ad Patrem veretur accedere, vt ad leſum da- tum ſibi mediatorem confugiat, Subdit mox: Forſitan& in ipſo Matrem vereare diuinam: quòd licet factus ſit homo, mãſerit tamen Deus: Aduocatum habere vis?& ad ipſum, ad Ma- riam recurre, pura ſiquidem humanitas in Maria nec dubius dixerim: Exaudietur& ipſa pro reuerentia ſua. Exaudiet vtiq; Matrem filius,& exaudiet filium Pater. Quicquid illud eſt, quod Sfferre Deo paras, Mariæ commendare memento, vt eodem alueo ad largitorem gra- tiæ gratia redeat, quo influxit. Neq; enim impotẽès erat Deus,& ſine hoc aquę ductu infun- dere gratiam prout veller, ſed tibi vehiculum voluit prouidere. Fortè enim manus tuæ aut ſanguine plenæ, aut infectæ muneribus, quòd non eas ab omni munere excusſiſti, ideò mo- dicum illud, quod offerre deſideras gratisſimis illis,& omni acceptione dignisſimis manibus oſfſerendum tradere cura, ſi non vis ſuſtinere repulſam. Neq; vero ſolus hoc Bernardus ita ſenſit. Nam& multis ante ſeculis beatus Ephrem Deiparam virginem, conciliatricem, aduo catam,& ſpem Chriſtianorum vocat. Qui verò præcesſit eum Sanctus Epiſcopus& Mar- tyr Merhodius appellat eam voi rop Sęoèrop Tscoscεop, 2 Je EGiop, hoc eſt, glorificatam ac Deo dignam ſedem, quæ ſolis posſit mentis oculis conſpici: Et cum eam præfiguratam eſſe dixiſſet per arcam teſtamenti, in laudes eius prorumpès, ita loquitur, νας τινεμιυιντ,&ec. oc * hoc 8 2amn facl neun uscti,3 ſ niane ra lum ſäblaru f1 cksir En bicai ſo 8 bc. Hup- 5ce nühß ven 11X L 0 P ar 9 T rerlectl, p 2 1A Vfaſin e ichcet 6 1 mall ho an„K hono u ekaudb Ut VAhckea rpdtin! nin cncilati dr Euspeta a1e eiusjall iere eerbo.t. ni ua,in nus um perſi de Fügrd un bente. X* ſtipuocar dm Purbus. v ictne! ei turlrgope un n gaatar 21 Wnalauc Ch biſddeano Il kega er T erlettbos [üh imusſ Nie entes: Ale Dinn bs. Ca dlho ul Ipi 0 Pig werirgim 3 auam nie, dtin au uG par ri firen, 9 nii 6 t. g uli to an. aei 85 ſaun ha. BaCora 2 boeh a uirere vi n quantal Eu men Xn Mo. fœmind r 5 1 1 Meparn lllerem m, X Lla um ad og u2 ſltics 5yn Sgn. firtutibus A quid niqd nu Ffcit vnu: 2u poterat 15b hominef eu¹ ncorrupt aum qus leſ s K. lu- rlltus Ielt? l onſumens. †.U ſicpers a ii bis vtiliot nipſi virq milltu 1 · dinauit. Iu l- zciniecitſ 2 edere,vtd s rem vyeteJ „. 1 & adig*20 1. ſol Jetu* Pxaucietd—eual, . 19 Cicqj 4 .lar 1l0 4d 14- hocaqus enimm r omw⸗ 1” 1 1* Uel. KATLVTAT. AN GELICAE. 126 hoc eſt.i quæ fuit imago tuæ ſanctitatis, tantus eſt à Deo tributus honos arcæ, nulli vt ad eam facilis acceſſus pareret, pra terquà ſoli ſacerdotali decori, cum velum diuideret,& quaſi portas çuſtodiret veſtibuli Reginalis. Quis porrè& quantus honos à nobis qui minimi ſu- mus tibi debetur, quæ vers facta es Regina vere, animata quædã arca legiſlatoris noſtri Dei, verè comprehenſibile cœlum eius, qui loco non poteſt comprehendi Dei. Poſteaquàm enim tua ſumma ſanctitas, tanquàm ſplendidisſimus dies illuxit orbi,& iuſtitiæ Solem produxit, ſublatum eſt e veſtigio, quicquid erat ex tenebris horroris: Tyrãnus in nihilum eſt redactus, mors interiit, deſtructus eſt infernus, omnes inimicitię deletæ ſunt, à facie pacis omnes mor- bi qui correptionem adferebant procul faceſſere iusſi ſunt emergente ſalute& quicquid eſt ſub cœlo repletũ eſt luce puræ veritatis. Et aliquot chartis interiectis- XG4O18 EI 81 HNTog ⁴εερ αςμα ες eναιι εανσάρτεράα 5ρσοσι τειςεον τν μανιν ĩςάναυιμεσοτν⁸, ou 2A0s 8 OAb- T1α μάας σἀαςννιτνιντνε ασ⁵νεας, ☛O8 àHa ns S-yY1-1s, 10 LA bXOp Sb1aS 5p rS 99- Tou rüs Se Xdi⸗s R-yαeνπναα¶ 2εο Súναuge. Xa ʃ οmπταa Ne&. X⁴ν⁸ nue‿μιαα¶ αφeu a †σηιꝓ 6G 5Sꝭρ+ας AUco;s 3 JErNTGS qœυνπ ʃ QƷμιαάꝭον 05 Oε αμασσανσαε εε ν τνα&ꝓᷣαάσ vns ẽs*ανα. Hoc eſt. Gaude in euum perpetuum gaudiam noſtrum, ad te namq; rurſus recur⸗ rimus, tu feſtiuitatis noſtræ principium, tu medium, tu finis, quæ es precioſa Margarita Re- gni, verè fons vberrimus torius ſanctitatis, animartum altare panis vitæ: Gaude dilectionis Dei Theſaure, gaude humanitatis filij fons, gaude Spiritus ſancti vmbraculum. Et iterum paucis interiectis, ad inuocationem illius conuerſus. A1lε0—àπαερνεν ν⁵ν 0⁸ 7dn 8A1L Tu T0p 1arr ene Xca Ti⁴μας, 69 n2½ε△ 1εα,AlI SAATOp Nsp rois db&-yi eorons. Top Ci ε⅝ ααιναάιοεναε νορς Ʒιαμάηνο o Tsr6 8 Fle0 esocop. KI RvR⸗ Aen rop ⁵uiealin, hoc eſt. Quam ob cauſam deprecamur te longè præſtantisſimam omnium, quæ Matris& honore gaudes,& libertate, memoriam noſtri iugem fac ò ſanctisſima Dei- para, qui te laudibus ornamus& hymnis dicentibus celebramus tui perpetuam& iugem memoriam. Andreas quoq; Hieroſolymitanus, qui vixit ante annos prope mille, in ſermo- ne, quem ſeripſit in hanc ipſam ſalutationem Deiparæ Virginis, vocat eam diuinam cum ho minibus reconciliationem. Et qui fuit proximus Apoſtolorum temporibus Irenæus. Quem- admodum Eua per angelicum ſermonemainquit, ſeducta eſt, vt effugerer Deum, præuarica- ta verbum eius, ita Maria per angelicum ſermonem euangelizata eſt, vt portaret Deum, obe⸗ diens eius verbo. Et ſicut illa ſeducta eſt, vt effugeret Deum, ſic hæc ſuaſa eſt, obedire Deo, vti virginis Euæ, virgo Maria fieret aduocata. Et quemadmodum adſtrictum eſt morti ge- nus humanum per virginem, ſoluatur per virginem, æqua lance diſpoſita virginalis inobe- dientiæ per virginalé obedientiam. Quæ poſtrema verba citantur etiã ab Auguſtino contra Iulianũ ſeribente. Quin& alij pleriq; ſancti patres Deiparam virginem,& inuocarunt Ipſi, & cateris vt inuocarent auctores fuerunt, quẽadmodum vbi nobis de ſanctorũ inuocatione ſermo fuit, pluribus verbis demonſtratum eſt. Vnius tantùm Athanaſij locum hic adſcribe- mus, qui fic virginẽ hãc alloquitur: Ad te clamamus, recordare noſtri ſanctisſima virgo, quæ etiã a partu virgo permanſiſti,& retribue nobis pro exiguis iſtis eloquiis magna dona ex di nitiis tuarum gratiarum, tu quæ gratia plena es. Nam ideò his vocibus, vt ex re ipſa deſum- ptis,& natura laudaroris præcipuè in tuum encomium vtimur, ſi quando hymnus, ſi quan- do laus tibi ſiue à nobis, ſiue ab vniuerſa creatura effertur. Tibi, inquam, gratioſæ Dominæ noſtræ Reginæ, heræ, matri Dei, arcæ ſanctuarij. Ac interiectis nonnullis. Ab iſtis, inquit, hie- rarchiis cœleſtibus, deinde nos hierarchiæ terreſtres exaltiones Dei in gutture ferentes, ſiue quod didicimus, ſiue quòd mutuò hæc verba ſumpſerimus, exaltamus te magna& canora voce dicentes: Aue gratioſa, Dominus tecum, intercede hera& dom ina,& regina,& mater Dei pro nobis. Cæteruùm fi quis alius, certè Bernardus is fuiſſe videtur, qui cùm aliis in re- bus, quod illi ipſi confitentur, qui ſegregauerunt ſemeripſos, rùm quod ad honotes attinet vel Deiparæ virgini, vel ſanctis tribuendos, præclaro ſemper vſus fuerit iudicio. Indicat hoc vel epiſtola, quam ſcripſit ad Canonicos Lugdunenſes, vel ſermones, quos de ſanctis non paucos edidit, in quibus omnibus adeò nõ transfert in homines Dei gloriã, vt minus etiam virgini Deiparæ tribuere videatur, quàm à multis tribui videmus. Vocauit nihilominus is Mariam virginem, aduocatam: vocauit matrem miſericordiæ, vocauit ginam cœlorum: Quamobrem mhil eſt quòd huius auctoritatem quiſquam ſequi dubitet in re preſertim tam vetuſta, receptoq́; totius Eccleſiæ more confirmata. Si qui diuos colit, Chriſtum in diuis co- lit: qui ſanctos laudat, Chriſtum laudat in ſanctis: qui ſanctos inuocat, Chriſti per fanctos auxilium inuocat: qui ſanctos imitatur, Chriſtum imitatur in ſanctis: qui ſanctos adorat, Dei dona in ſanctis adorat: quantò magis idem quiſq; facere credendus eſt in ea colenda, laudã- da, inuocanda, adoranda, ex cuius vtero procesiit is, per quem ſancti funt, quotquot ſancti ſunt. Affectus in matrem, pietas eſt in filium, quandoquidem in matre ſilium,& matrem ob filium veneramur, vt omnis honos matri præſtitus, in ipſum redundet filium. Hic eſt enim in omnibus& ſuper omnes colendus, glorificandus, imitandus, inuocãdus, adorandus. Quæ quidem omnia ſi ſuo modo quodam ſanctis tribuantur, manet nihilominus Deo ſua gloria, nulli communicabilis. Verùm Iren. lib.. contræa hareſ. Lib. r. Inuocatio Mariæ. Atb. in Eudu-⸗ gelium de ſantta eipard. Epiſi. 1/2. In I. ſerm. de aſſumpitone⸗ —— Cap. s0. Falutatj oni Angelicæ conn ziendatio. uc. VOrig.hom.ʒ. in Lucam. Chyſ.ſer. 140. Cudc. 2. Gratia plena. or. s. Tuc. 1. AcCtor. 2. Gh4: Aug. de natu· grat. cap. 36. NMaria omni peccaiꝰ Vacka⸗ C. Toc.. Fearh. t. Lib. Kepiſt.x- Domizaus tecum. Ixdic. S. 1. Ioas. 20 KXPILICATIO Verùm nos ad ſaluationem Angelicam, de qua nobis initiò ſermo fuit, redeamus: quæ tan to nobis debet eſſe commendatior, quòd non ab hominis ingenio profecta, verùm de ccœlo per angeli præconium in terras eſt delata: tum autem, ita breuis eſt& ſuccincta„ Vt in ea ediſcenda nihil eſſe queat negocij:& verborum in ea numerum, ſententiarum ſuperat vber- tas. Huc accedit, quòd quoties hac vtimur ſlutatione, felicis illius horæ ſtarim admone- mur, quæ prima poſt infelicem parentis noſtri caſum humano generi læta cumprimis illu- xit. Qua Deus afflictionem populi ſui miſeratus, miſſo augelo, fœminam fibi delegit, cuius miniſterio, quam per fœminam diabolus inuexerat, mortem aboleret, eamque vita ſempi- terna commutaret.. Sed iam ipſum angelum loquentẽ audiamus. Is ad Mariam virginem in greſſus ait: AVE GRATIA PLENA. Noua quidem hæc tum fuit ſalutandi formula, quam in omni ſcri- ptura negat Origenes ſe inuenire potuiſſe, Græca vox, quæ legitur apud Lucam znon ſaluere tantùm vel auere, verumetiam gaudere ſignificat& valere. Nec vlla potuit Angelus vti vo- ce magis apta& appoſita. Siquidem quæ veræ voluptatis auctorem concepeura,& quem Eua miſeris mortalibus mœrorem ingentem inuexerat, eum erat ſempiterno gaudio com- mutatura, quònam alio quàm gaudij vocabulo ſalutatam eam opoftuit? Quamobrem rect? Chryſologus: In hac voce, inquit, oblatio eſt, oblatio muneris, non ſimplex ſalutationis of- ficium. Quod munus nato Chriſto paſtoribus obtulerat angelus, dicens: Euangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus eſt vobis hodie Saluator: Idem hoc munus, idẽ gaudium obtulit tum virgini Mariæ, cdun ex ea natũ iri Saluatorem renunciauit. Legimus autem& de Stephano, quòd fuerit plenus gratia& fortitudine, de Ioanne quoq; Baptiſta, de Elisabeth, de Zacharia, de Apoſtolis dicit ſcriptura, quòd repleti fuerunt Spiri- tuſſancto: neq; tamen proprereà credendum eſt, quòd ſimiliter vt Deipara, gratia vel Spiri- tu ſancto repleti fuerint: Nam neq; conceperunt illi de Spirituſancto, ſicut Maria, nec habi- rauir in illis plenitudo diuinitatis corporaliter quemadmodum in Maria, cui quæ per partes aliis eſt ꝑræſtita ſingulis, totam ſe ſimul infudit gratiæ plenitudo, quæ deſcendit in eam ſicut pluuia in vellus. Veilus cum ſit de corpore, neſcit corporis pasſiones, ita virginitas cùm ſit in carne, carnis ignorat vitia. Cœleſtis igitur imber in virgineum vellus Mariæ placido ſe fu- dit illapſu,& tota diuinitatis vnda bibulo ſe noſtræ carnis celauit in vellere, donec per pati- bulum crucis expreſſum, terris omnibus pluuiam ſalutis effunderet. Hac igitur ratione, plena gratia dicitur, q uod ſola eſt Maria, de quapropter honorẽ Domi- ni, nullam prorſus cũ de peccatis agitur, haberi quæſtionẽ, non modò Auguſtinus, verũetiam vniuerſa voluit Eccleſia: quod vel inde ſciri posſit, ad vincendũ ex omni parte peccatũ plus ei gratiæ collatũ oſſe, quia concipere& parere meruit, quem conſtat nullũ habuiſſe peccatũ. Etenim hac vna virgine excepta, ſi ſanctos alios omnes& ſanctas cùum his viuerent, cõgre- gare licuiſſet,& interrogare, nũ fuerint abſq; peccato, quantalibet fuerint in iſto corpore ex⸗ cellentia, ſanctitatis, incunctanter vna voce cuncti clamaſſent: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, ipſi nos ſeducimus,& veritas in nobis non eſt: Nec humilius id quàm verius reſpondiſſent. Plenior itaq; gratia fuit Maria quam omnes alij, cum ſola ſit, quam omni pec- cato fuiſſe vacuam, perſuaſum habemus. Scriptũ autem eſt de Chriſto quoq;, quod ſit ple- nus gratia& veritate: verùm ab hac plenitudine rantò longius abfuit Maria, quàm abfuerũt à Mariæ plenitudine ſancti reliqui, quantò maius inter creaturam& creatorem, inter homi- nem mortalem& Deum diſcrimen eſt immortalem: Siquidem Chriſtus ipſa eſt plenitudo, Maria ſicut alij ſancti, ſed plus tamen quàm alij ſancti, quicquid habet gratiæ, de Chriſti ple nitudine accepit. Pettus Abbas Cluniacenſis, gratiam qua plena fuit Maria, charitatem vult intelligi, qua ſcribit illam præ cunctis aliis excelluiſſe. Poſteaquàm Angelus Mariã gratia plenam ſalutauit, ſubdit: DO MINVS TECVM. Quid autem aliud angelus, quãà Domino miſſus eſt nuncius? Erat ergo cũ virgine, qui miſit ad virginem: pręcesſit nuncium ſuum Deus, ſed à Deo non recesſit. Locis teneri non poteſt, qui locis habetur in omnibus,& vbiq; totus eſt, iine quo nihil totum eſt. Gedeonem quoq; legimus iiſdem verbis ab angelo ſalutatum: Sic enim eſt eum alloquutus: Dominus tecum virorum fortisſime: verùm aliter cum Gedeone fuit Dominus, aliter cum virgine Deipara- Gedeonem elegit Dominuss, vt eſſet ſaluator Iſraẽlis de manu Madiàâ: Mariam elegit, vt nõ Iſraëli tantùm, verùm orbi ſaluatorem ederet vniuerſo, qui eſſet propitiatio totius mundj, qui nos morte ſia reconciliatos, ac de Satanæ poteſtate ereptos, ex inimicis amicos, ex ir hi⸗ liis, Deĩ patris ſui filios& hæredes faceret. Hunc talem virgo ſacratisſima virginali vtero ſuo complexa, cœlo maior, terra fortior, orbe eſt latior. Quem enim non modò terrarum orbis vniuerſus, ſed ne cœli quidem cœlorum capiunt, eum ſola clauſum intra viſcera ſua geſtarẽ meruit. Non dixit autem angelus, Dominus in te: Nam cùm in omnibus quæ ſunt, qua- tenus ſunt, Dominus ſit, ſoli tamen boni ſunt, in quibus ita eſt Dominus, vt etiam cum eis ſit propter concordiam voluntatis: Cæterùm cum virgine Deipara, magis peculiarimo- do quodam fuit, quàm cum ſanctis aliis omnibus, cum qua tanta fuit conſenſio, vt eius non modò voluntatem, verùm& carnem ſibi copularet, ac ſic de ſua, deꝗue virginis ſuhſtan- dbſtant tls deL b us VI Su 3 nED NES K 1 Nog2. 4 llupt bened 1 Iem: ne inm) ſia 1s: mo d ao 2 auch dcen Wl lan derad 1 Jk u Vllg0, ru Inch et Mad 1 delict Paltel t Frsl d0 umt. Ah xrecl s virnute 2CDe hrita th icmdt Wd Seltim h 8) 8 bo tun ran,& RG nüilen dhs gorie t dllgen ſuhn ulebiar ait dirun dec N kaum tumua ¹e unin, h Lme k 3 lainng M iſcroun dm dinuse C, amus: dege am p aee üfuen Suih napatr ſn re 1 o men n ricderi — I cuſto dän 6 Vluas ot hei oinke petin 5 1 wenne ofen 8 Offern fülan 4 1ſeadc na e .KW Clde ml — cma ul Mar hali a P gme n lere,, pier rguſlt ni pat lühe mevi ntini imus, nilius aſit,q quoq Marla eator tusipt gratit larla, NVS od! ocls te eſt. G Utus. cumſ : Maü pitut micis may mo utra! mnib smin ra,* fuit d 2 ſua Q— sch. 11 Cdok San *o DH rieir T ain 1 peu „a cig. cporc ecanl 2 m 13 myine 2 li äbfür eron knu 1 Vn as aten t 20 i f — 0n pon 1e em Gll. ustecc e Dep begtiin 32 i0 me 8= e Ssl rrn- — — — um SALVTAT. ANGELICA. 121 ſubſtantia Chriſtum vnum efficeret, vel potius Chriſtus vnus efficeretur, qui etſi nec to- tus de Deo, nec totus de virgine, totus tamen Dei,& totus virginis eſſet, nec duo filij, ſed vnus vtriuſque filius. Subdit angelus, quæ verba repetiuit etiam Elizabet, eodem Spirituſancto repleta, BE- Benedicta tuin NEDICTA TVIN MVLIERIBVS. Que verò ſequuntur. E T BENEDICTVS"wdtndas. FRVOCTVS VENTRIS TVI: non iam ab angelo, ſed a ſola dicta ſunt Elizabeth. Non quia tu benedicta, dicit Elizabet, ideo benedictus fructus ventris tui, ſed quoniam ille te præuenit benedictionibus dulcedinis, ideò tu benedicta. Fructus ventris tui verè benedictus, in quo benedicte ſunt omnes gentes, de cuius plenitudine tu quoq; benedictio- Cene:22. nem accepiſti cum cæteris:& ſi differentius à cæteris. Ac proptereà benedicta quidem tu, ſed in mulieribus: ille verò benedictus, non in hominibus, non inter angelos, verùm, vt ait Apoſtolus, ſuper omnia benedictus in ſecula. Verè itaq; benedictus, qui fons eſt benedi- Peenalr. 2,g ctionis,& auctor omnis gratiæ, fructus eſt ventris tui, qui te ſuæ benedictionis ita fecit par- Ss maldd. ticipem, nullus vt mortalium ſimiliter, vt tu fuerit benedictus. Siquidem ſola maledictionẽ em. illam generalem effugiſti, de qua dictum eſt: In triſtitia paries filios: Et aliam, de qua ſcri- Ceue. Pſalm. 1o. ptum eſt. Maledicta ſterilis in Iſraẽl:& es benedictionem conſequuta ſingularem: vt quam- uis eſſes virgo,& proptereà ſterilis elegeris, ſalua tamèé virginitate, neq; ſterilis permaneres, neque cum dolore pareres. Ac non ipſa modo maledictionem effugiſti, verum& à nobis eam repuliſti, edito in lucem fructu ventris tui, qui nos redemit à maledicto legis, factus pro nobis maledictum. Fructus autem iſtius nomen non expresſit Elizabeth, verùm addidit Eccleſia IESVS Gala* CHRISTVS. Ieſus quoniam ipſèe ſaluum fecit populum ſuum a peccatis eorum. Chriſtus leſus Chriſtus. quoniam cùm ſit Rex noiter& Pontifex noſter, vnctus eſt à Deo, non oleo communi, ſed Antar. oleo lætitix:nec ſicur participes ſui, id eſt, illi, qui in imagine præceſſerunt, ſed præ partici- pibus ſuis, virtute ſpiritus cœleſtis conſecratus. Cuius vnctionis nos quoq; facti participes, ⁴νm 44. à Chriſto Chriſtiani vocamus. Nam qui Rex& Sacerdos noſter eſt, qui, quæ nunquàm ſa- Seafee tis eſt prædicanda bonitas illius, non ſua tantum omnia nobiſcum communicare, ſed ſe etiã ipſum nobis eſt impendere dignatus, poſteaquàm nos redemit in ſanguine ſuo ex omni tri- bu,& lingua,& populo,& narione, fecit nos quoq; regnum& ſacerdotes Deo, vt regnan- poc.s. tes ſuper terram,& animi noſtri cunctis affectionibus imperantes, exhiberemus noſimeti- esnum& ſa⸗ pſos hoſtiam viuentem, ſanctam, Deo placentem in odorem ſuauitatis, ac nomen illius lau- Te d7, 2es daremus ac glorificaremus in ſecula ſeculorum. Amen. Pene a Quòd ſi diligentius explicatam videre voluerit, horum nominum rationem leſus Chri- ſtus, legat Euſebium in libris Euangelicæ demonſtrationis,& Cyrillum Hieroſolymitanũ, Euſe. li ac.. ac Iheodoritum, qui præ cæteris accuratius id feciſſe videntur. 6, 5 irill. Catech. 10 Lib. 5. Hereticas , ,,— ,1, 27, De charitate, ac imprimis de eo, quòd iuſtitia noſtra non ſit ſola fides, Sin ihai n, CAPVT L X I. Oſteaquànm de fide deꝗ; ſpe ſatis multa iam à nobis dicta ſunt, nunc de charitate di- I. Cor. I. — cendum reſtat. Quæ cùm ad fidem& ſpem acceſſerit, iam abſolura eſſe videtur ea no- luſtina Chri- ſtra iuſtiria, qua ſola rectè colitur, qui factus eſt nobis iuſtitia dominus noſter Ieſus fuανν. Chriſtus. Quam quiſolam eſſe fidem arbitrati ſunt, eorũ ab vna, ſancta, Catholica& apoſto⸗ lica Eccleſia, iampridem eſt exploſa ſententia: Si quidem ante mille ducentos plus minus an- nos fuiſſe ſcribuntur anomœi quidam hæretici, quorum principes commemorantur Aëtius Heretici ſolam & Funominus: qui nihil aliud A nobis requirere Deum docuerunt, quàm vt ipſum ſolum Iidem ſtatueates. cognoſceremus: cuius etiam adeo ſibi notitiam arrogarunt, vr non fibi ſe magis eſſe notos dicerent, quam ipſi Dei naturam perſpectam,& exploratam haberent: Ac tantum illi, cuius auctores ipſi fuerunt, fidei tribui volebant, ſi quis eam eſſet amplexus, etiam ſi grauisſima quæq; ſcelera patraſiet, ac non modò patrare non intermitteret, verum ſubindeè grauiora pa tratis adiungeret, nihil ex eo detrimenti foret accepturus: Quemadmodum ab Epiphanio Fpiph ki her., 36. & Auguſtino memoriæ proditũ legimus. De ſui quoq; temporis hæreticis ſcribit Hierony- Sne Lhes. mus: Cum viderint aliquos delinquentes, aiunt: Nihil aliud quærit Deus, niſi fᷣdei verita- tem, quam fi cuſtodieritis, non curar, quid agatis. Et alio ſcribit Ioco eos dicere ſolitos: Non neceſſe eſt, vt viuas continenter& ſancte, habeto ſidem quam docemus:& omnia promiſſa domini conſequeris. Quin mulro eriam antè, cum adhuc eſſent Apoſtoli ſuperſtites, fuiſſe refert Auguſtinus, ug: de lær- qui non intelligentes, quod ait Apoſtolus: Arbitramur iuſtificari hominem per fidem ſine operibus legis: putauerunt eum dicere, ſufficere homini fidem, étiamſi male viuat,& bona echee e. opera non habeat: cum vt hæc ſentiret, ei, qui vas fuit electionis, ne in mentem quidem ve- berd arb ca 7. néerit vnquàm: Qui nõaliud his verbis intelligi voluit, quàm vt ſe per fidem iuſttficari quiſ- I ee⸗ que ſciret, etiam ii legis opera nulla præcesſiſſent. Hoc eſt quod alio loco dicit, quod magno 2pheſe. K4. cum applauſu audiri à nõnullis videmus: Gratia ſaluati eſtis per fidem,& hoc non ex vobis: Dei enim donum eſt: non ex operibus, vt ne quis glorietur. De quibus nos rectè dicere X poſſu- in ca. 3. Michæò Cap. öt. Oyp. de vnitate rcrleſiæ. Aug. de gratia & libero arbi. cap. 3, Lo opera con⸗ ferant ad iuſti- tꝛam,& quæ nb. Pſalm.yo. 2. Cor. 5⸗ Rom⸗s. Neb. 11. Rom. II, Pſal.0. 2. Corinth.⸗- De fide& ope- rib. cap. 14. 25 Pek⸗5, Nonm. 8. 2. Tim. s. Fides iuſtificans gu. Galat. ʒ·. Fola fides non prodeſt. 1. Corinth. 13. Iacob. 3. 1. Corinth s. DE CHARITATE CHRISTIANORVM. poſſumus, quod à Cypriano ſcriptum legimus: Corruptores Euangelij, atque interpretes falſi, extrema ponunt,& ſuperiora prætereunt: partimm memores,& partim ſubdols corrum- pentes: vt ipſ ab Ecdleſia ſcisſi ſunt, ita capituli vnius ſententiam ſcindunt. Niſi quod ipfi ſu- periora ponunt,& quæ proximè inſequuntur, prætereunt. Nam quemadmodum Auguſti- nus quoque monuit: vidit Apoſtolus, putare poſſe homines hoc ita dictum„quaſi neceſſaria non ſint opera bona credentibus, ſed eis fides ſola ſufficiat:. quod iſtis tam perſuaſum eſt, quàm quod maximè: Quam etiam ob cauſam, cantando tories illud ingeminant: Non ex nobis: non ex operibus: vt in eam opinionein homines adducant, nullum eſſe bonorum operum fructum. 8 Vidit hoc Spirituſancto plenus Apoſtolus: vidit ſimul& hoc poſſe homines de bonis ope ribus extolli, velut ad ea facienda ſibi ſufficiant: Itaqʒ mox addit, quodiſti ſilentio prętereut: Ipſius enim ſumus figmentum, creati in operibus bonis„ quæ præparauit Deus, vt in illis ambulemus. Quid eſt hoc, inquit Auguſtinus, quòd, cum Dei gratiam commendans dixiſ- ſet: Non ex operibus, ne fortè quis extollatur: cur hoc dixerit ‚rationem reddens: Ipſius enim ſumus, inquit, figmentum, creati in Chriſto leſu, in operibus bonis. Quomodo ergo nõ ex operibus, ne fortè quis extollatur? Sed audi, inquit,& intellige: Non ex operibus di- ctum, tanquàm tuis, ex te ipſo tibi exiſtentibus, ſed tanquàm iis, in quibus te Deus finxit, id eſt, formauit& creauit. Hoc enim ait: Ipfius enim ſumus figmentum, creati in Chriſto leſii in operibus bonis, non illa creatione, qua homines facti ſumus: ſed ea, de qua ille dicebat, qui vrique iam homo erat: Cor mundum crea in me Deus: Et de qua dicit Apoſtolus: Si qua er- go in Chriſto noua creatura, vetera tranſierunt,& ecce facta ſunt omnia noua. Fingimur er⸗ go, id eſt, formamur,& creamur in operibus bonis, quæ non præparauimus nos, ſed præ- parauit Deus, vt in illis ambulemus. Itaque, charisſimi, vita noſtra bona, nihil aliud eſt, quàm Dei gratia: ſine dubio,& vita æterna, quæ bonæ vitæ redditur, Dei gratia eſt:& ip- ſaenim gratis datur, quia gratis data eſt illa, cui datur. Sed illa, cui datur, tantummodo gra- tia eſt, hæc autem, quæ illi datur, quoniam præmium eius eſt, gratia eſt pro gratia, tanquàm merces pro iuſtitia: vt verum ſit,(quoniam verum eſt:) Quoniam reddet vnicuiq; Deus ſe- cundum opera eius. Ex his Auguſtini verbis facilè perſpicimus, quæ ſint opera, quæ Paulus à iuſtificatione voluerit excluſa: nimirùm ea, quæ fiunt extra fidem: quæ& ſi diſponere nonnihil ad iuſtifi- cationis gratiam videntur: quoniã tamen ſine fide imposſibile eſt placere Deo, mereri primã gratiam non poſſunt: quæ proptereà gratia vocatur, quia gratis datur, nullis præcedentibus meritis. Si enim gratia, dicit Paulus, iam non ex operibus, alioqui gratia iam non eſt gra- tia. Nulla igitur merita noſtra præceſſerunt, ſed ſola Dei beneficia iuſtificationem noſtram præuenerunt, Quamobrem non ad ea opera, quæ præparauit Deus, vt ambularemus in il- lis, poſtquàm cor mundum creauit in nobis, poſtquàm nouæ creaturæ facti ſumus: verùm ad ea, quæ nondum exuto veteri homine fecimus excludenda, hæc à Paulo dicta interpre- tatus eſt Auguſtinus? Idem Theodoritus quoq; fecit, eundem Pauli locum explicans: Crea- ti, inquit hic poſuit, pro regenerati. Ante Baptiſmum quidem actiuam à nobis virtutem non exegit: poſt Bapriſimum verò, ei etiam iubet hærere& eam tenere. Hoc enim dicit in operibus bonis, vt in illis anbulemus. Qui etiam ad refellendam eorum opinionem, quiĩ bona opera omnia, in quibus creati ſumus in Chriſto Ieſu, reiicere voluiſſe Paulum exi- ſtimabanrt, alios Apoſtolos, Petrum, Ioannem, Iacobum, ludam, epiſtolas ſuas ſcripſiſſe pu- tat: quodq́, meminir Petrus, eſſe quædam in epiſtolis Pauli difficilia intelle ctu, quæ indocti & inſtabiles deprauant, ſicut& cæteras ſcripturas, ad ſuam ipſorum perditionem: id ad hũc Pauli locum, in quo de fidei iuſtitia tractat, referendum eſſe putat: quòd nunquàm ea Pauli mens fuerit, quam iſti corruptores Euangelij fuiſſe volunt, nihil ad iuſtitiam, nihil ad ſalu- tem conſequendam opera bona facere. Sunt enim vel ĩipſa luce clariora, quæ huic errori ad- uerſantur Pauli verba: Quòd compati oportet, ſi conglorificari: commori, ſi conuiuere: ſuu- ſtinere, ſi conregnare volumus: quodꝗã; non coronabitur, niſi qui legitimè certauerit. Decla- rat autem ipſe Paulus alio loco, quam fidem intelligi velit, qua vel iuſtificamur, vel coronã illam immarcesſibilem aſſequimur. Nam ad Calatas ſcribens, diſertis verbis illud planum fa⸗ cit, quòd non de qualicunq; fide loquatur, qua creditur, peccata nobis propter Chriſtum eſſe remiſſa: ſed de ea, quæ per dilectionem operatur. Illam verò ſolam fidem quam pleriq; cum ad iuſtitiam, tum ad ſalutem ſufficere volunt, adeò nihil prodeſſe aſſeuerat, vt non dubitan- ter dixerit: Si habuero omnem fidem, ita vt montes transferam, charitatem autem non ha- buero, nihil ſum. In quam ſententiam à Iacobo quoq; dictum eſt: Quid proderit, fratres mei, ſi fidem dicat quis ſe habere, opera autè non habeat, nunquid poterit fides ſaluare eum? Quamobrem quam volent iſti ſibi placeant, deq; ſola fide gloriétur, quòd ea inſtitiam, quòd ſalutem adferat: nobis illud certum& indubitatum eſſe debet, quòd per organum ſuum ſpirituſſanctus loquitur: Nolite errare, neque fornicatores, neque idolis ſeruientes, neque adulteri, neq; molles, neq; maſculorum concubitores, neq; fures, neq; auari, neq; ebrioſi, ne- Momr. in loan. que maledici, neq; rapaces, reguum Dei posſidebunt. Quod à Chryſoſtomo quoque dictum eft: A nomine 3 decet“ Er K eanc 8 k 5 ſe 9' 3 geruls b ſn tinn 3 li uli’ zrel hutent do Hcunaſ ca ducg fäns dl Tteauont eon äerbeft dem! uuhman aa3 dhquodas lert ateun,ct mhMd duliaem t atuf metgee üin eiucich odno irideag nonc fohidetat tosa numiem zeihg Kuoig emedh dmopdh dri. lunci ucghſe Omnen micie 1snog, muc keimit ſelloc CLin Je Ahrt ſeronug nnti 5 e prur dnolge däfcde gentlun M 1 Ver — dhu 20 rech Se h LPll L— g dex—o. SteD nt. atlin on guaill 2 1n 11 2 poltoll— u noua.] Durg ulmus dpr. 4 1 15 Dna,, I 1 Dei gr n. tantu ogw ro grJ: a qun et yniq P.u dulus à Narur enonnl Ault e Deo, a8 pn nullisp 2S h atia iad zülgr ificatig ollun tambdh mslull facti ſij a a ver aulodd Stem cum ex s(E anobis 2 an . Hoq 21 dl um opf Gim voluilſt 8s mel- oles 1Sllſexe la r Dooc nellectſ Uebe ln dod nun 2sie 1¼ ſticiam timeceſ E.,tDe, coro3- .„+ lifican— eſt: Quamuis fidem firmisſimam: Quamuis ſcripturarũ ſenſus haberemus, à vitæ autem pa- trocinio& diferti eſſemus& nudi. Nihil nos à gehennæ ignibus eriperer, quin perpetua 8e inextinguibili Ramma conſumere mur. Qui etiam alio Ioco: Tantùm abeſt vt ſolam fidem aliquid ad ſalutem profieere dicat, maioris vt etiam condemnationis cauſam eſſe non dubi- tanter affirmet ſi peruerſam vitam egerimus. Quod etiam ſcripturis illis probat. Qui nouit voluntatem Domini ſui,& non facit, plagis vapulabit mulris. Et iterum: Niſi veniſſem,& locutus illis eſſem, peccatum non haberent. Quod pluribus eriam confirmart, in ſermone de præmiis ſanctorum, qui habetur in 3. Tomo. Ab Anſelmo quoq; ſcriptum legimus, cum illũ Pauli locum explicat: Fides quæ per charitatem,& c. Fides quæ non habet charitatem& ope- ra bona: fides Dæmonum eſt, non Chriſtianorum. Qudd peccato quolibet mortali fides non amittatur. CAP LXII.— Erùm hic iſti, quo rimam habere queant, per quam elabi liceat, fieri poſſe negant, vt mortale peccatum inſit fidem habenti, quam amitti mortali peccato quolibet aſſeue⸗ rant. Quòd ſi ita eſt, cur igitur operarios iniquitatis vocat Chriſtus eos, qui in ipſius nomine prophetabãt, dæmonia eliciebant, virtutes multas faciebant: quæ tam eximia, ſine ſide certẽ præſtare non poterant. Cur idem viro ſtulto eomparat eum, qui verba ſua audiret, & ea non faceret: cùm fides ex auditu ſit? Cur multos ex Principibus in Chriſtum ait, credi- diſſe, ſcriptura, veruùm eos magis hominum, quam Dei gloriam dilexiſſe? Cur alio loco dicit: Seruus ſciens voluntatem Domini,& non faciens, plagis vapulabit multis? Cur à Iacobo ſcriptum eſt: Scienti igitur bonum facere,& non facienti, peccatum eſt illi. Qnid autem eſt aliud ſcire voluntatem Domini, ſcire bonum, niſi credere ſpirtuiſancto, per amanuenſes ſuos Propheras, Apoſtolos,& Euangeliſtas nos docenti, hanc eſt Domini voluntatem. Et cum hac tamen fide, peccatum dicit eſſe ſcriptura, quando non fit, quod creditur. Cum Paulus quoq; fide ſtare dicit Corinthios, qui multis fuerant peccatis implicati, quem locum enarrãs T heodoritus: Fide, inquit, ſtatis. Deeſt ait quidem, vt ſit: Nam fide quidem ſtatis: hoc autem dicit:De fide quidem minimè vobiſcum expoſtulo. Eius enim ſanitatem amplexi eſtis. Sed quædam alia peccata à vobis admittuntur, quæ aliqui correctione indigent. Quare falſum eſt, quod ab iſtis aſſeritur, per peccatum fidem amitti, aut ſi remaneat, non eſſe veram ſidem: aut eum, qui fidem habeat ſine charitate, non eſſe Chriſtianũ: Falſum eſt, quòd ſolam incre- dulitatem eſſe peccatum, ſolam fidem eſſe iuſtitiam, tam peruicaciter aſſerunt. Nam ſi nul- lum eſt peccatũ, niſi incredulitas: ſi nulla eſt iuſtitia, niſi fides: quorſum igitur illud extremũ erit iudicium? quod non eſſe futurum de infidelibus, illa Chriſti verba non obſcurè viden- tur indicare: Qui non credit, iam iudicatus eſt. Fururum eſt ergò iudicium de fidelibus, quos non ideò collocatos à finiſtris, incorruptus ille Iudex viuorum& mortuorum, in ignè gter- num ire iuſſurus eſt, quia non crediderunt, ſed quia pietatis opera facere neglexerunt. Hoe eſt, quod à Sapiente dictum eſt: Omnis miſericordia faciet locum vnicuiq; fecundum meri- tum operum ſuorũ. Hoc eſt, quod à regio Propheta ſcriptum,& eſt ab Apoſtolo reperitũ: Iu reddes vnicuiq; ſecundùm opera ſua. Ad Corinthios quoq; ſcribẽs idem Apoſtolus, ait: Omnes nos manifeſtari oportet ante tribunal Chriſti, vt referat vnuſquiſq; propria corpo- ris: non dicit, prout eredidit, ſed prout gesſit: ſiue bonum, ſiue malum. Sed& in Apocalypſi legimus: Ego venio citò,& merces mea mecum eſt: reddere vnicuiq; ſecundum opera ſua. Quin R& ipſe Chriſtus: Procedent, inquit, qui bona fecerunt, in reſurrectionem vitæ, qui Vero malè egerunt, in reſurrectionem iudicij. Plena eſt ſcriptura hoc genus ſententiis, futuram eſſe retributionem, futurum eſſe iudi- ciũ, non ſecundũ fidem, ſed ſecundũ opera. Quorum autem operanum inſidelium? Minimè gentium: nam ij, Veritate ipſa atteſtante, eo ipſo, quod non credunt, iam iudicati, iam con- demnati ſunt. Fidelium igitur opera ea ſunt, ſecundum quæ retributio, ſecundum qusę futu- rum eſt indicium. Cùm autem fideles dicantur, qui fidem habent: infideles, qui non habent. Sicut ab Auguſtino quoq; legimus annotatum. Multos verè fideles reperire licet variorum criminum etiam capitalium, reos, velex co conſtare cuiuis poteſt, quod nõ ſtatim fides amit tatur, quando mortale peccatum admittitur. Quamobrem longe alia fidei& ſpei, alia chari- tatis, per quam fides operatur, eſt ratio. Hac enim indiuidua comes eſt gratiæ, nec vnquàm ab illa deſtituitur. Sic enim loquitur Patris æterna Sapistia: Ego diligetes me, diligo-Et alio loco: Qui diligit me, diligetur à patre meo. Quamobrem quam ſunt inter ſe pugnantia, peccatum& gratia, tam pugnant inter ſe peccatum& charitas: fides autem& ſpes, etiam iis ineſſe queunt, qui cum Deo non funt in gratia. Quemadmodum igitur, ſi quis furtum admiſit, excluſit is quidem charitatem, quæ non modò non concupiſcit aliena, verumetiam pro eo, vt benigna eſt, libenter impertit ſua: ſed interim nihil impedit, quò minus in eo maneat habitus caſtitatis: Ita nulla eſt ratio, quæ impediat, quò minus qui fur eſt, idem amiſſa charitate, fidei retineat habitum,& ſpei, quamuis& fides& ſpes, quarum vita eſt charitas, nullum habenti, fructum ſint allaturæ, ſi vita ſua fuerint deſtitutæ. Sola igitur eſt hæreſis, aut apoſtaſia, per quam excluditur habitus 2 fidei, Feccatuun poteſt eſſe cum fde. Maith. 7. Matth.. Rom. 10. Ican. 12. Lucæ 12. Iacob. 4. 2. Cor. 1.& 3. Ioan. 3. Extremun iu. dicium erit de operibus. Matth. 29. Fccle. 16. pſculm is. Rorn. 2. 1. Corinth.;. MApoc. 22. Ioxn. 15. Ioan.. Augu.de Trinit. lib.13. cap. 2. Prower. 8. Ican. 14⸗ 1. Cor. 1. Hæreſis ſala aut apof' oſia excla= dit Labiti fidei. —— . — — — — e. “ ——O—— —õõ—— Cap. 63 PE FIPE, 3 P F 4⸗ 2 ſdei, ita vt ſi quis in vno aliquo articulo fidei diſcrepet ab vnius ſanctæ catholicæ, apoſtolicæ 516 V4 2..— 1 1— 8 Eccleſiæ ſenſu& conſenſu, is habitum amiſiſſe fidei rectè dici posſit. Eſt igitur vera fides etiam in iis, qui peccatis aliquibus grauioribus obſtricti tenentur, ſi cùm alios articulos fidei, tum ſanctam credant Eccleſiam catholicam. Neque credendus eſt 7. Fe ie am adulterio commiſſo, cedem quoꝗq; patrauit, eueſtigio fidem ſimul ami 1. Reg. u. Dauid Rex poſtqua 5 4 2. 5 4 Dauid onmiſo ſiſſe: ſiue qua reuelatis à Deo credimus, fiue qua nobis eum propitium fore propter Chriſtũ adulterio non—. 3 Jeſſe videtilr. Naf 1 3, T. confidimus, quod tamen alterũ ſpei magis, quam fidei eſſe videtur. Nam niſi credidiſſet Da- amiſit fidem.... uid eſſe Deum grauem peccatorum vltorem, non ita grauiter animo perculſis fuiſſer ‚non Ioel.². tantuùm de ſceleribus patratis dolorem concepiſſet. Rurſus, niſi benignum eundem& mi- Pjalm.:4. ſericordem, patientem& multæ miſericordiæ, ac præſtabilem eſſe ſuper malicia perſuaſum 5 habuiſſet, niſi certam ſpem& fiduciam concepiſſet, fore, vt propter nomen ſuum, propter in Lucam. vnigenitum filium ſuum, propitiaretur peccato ſuo, nunquàm ad cinerem, ad lachrymas, ad pet. Connb. lu„z. jeiunium confugiiſet, nunquàm ſupplici prece, placarum eum ſibi reddere ſtuduiſſet. Petrum hhas. negaſſe Chriſtum legimus, non deſunt tamen, qui illo ipſo pasſionis tempore, fidem eum in Chriſtum habuiſſe contendant: propter illa verba Chriſti potisſimum, quæ non mulrò antè prædixit veritas: Simon Simon, ecce Satanas expetiuit vos, Vt cribraret ſicut triticum, ego Ii22 Moral. autem rogaui pro te, vt non deficiat fides tua. Cregorius certe quẽ corde tenuit eum voce 7115. negaſſe Deum ſcribit,& qui pręcesſit eum Theodoritus, neq; charitate fuiſſe Perrũ omninò In oratione de charitate, qua eſt deſtitutum ſcribit, cum Chriſtum negaſſet. Et eius æqualis Leo Pontifex: Non fidem fi- annexa Io ctam, non dilectionem auerſam, ſed conſtantiam fuiſſe in Petro perturbatam, docet. Non ex- rie ſacya-„ cluditur itaque per mortale peccatum vera fides, eriam ſi viua fides cum eo conſiſtere non Leo ſer.a de paſt fione Domis. posſit: quæ non proptereà vera non eſt, quoniam à Iacobo mortua vocatur: cùm qui mor- Peiras Chrjtum tuus eſt, verus homo dici nequeat. Nam ſi verba Iacobi diligentius expendas, longe diuer- zöheſeei ſum reperies. Non enim dixit Iacobus, ſicut homo. ſed licut corpus fine ſpiritu morruum Lacob.2⸗ eſt, ita& fides ſine operibus mortua eſt. Eſt quidem ita, quòd& homo moritur, extincto ſpiritu,& fides moritur, extincta charitate, per quam, qui vita noſtra eſt, Deus habitat in no⸗ bbis, quæ ipſa eſt Deus: verùm fides habet ſe inſtar corporis, charitas inſtar animæ: eſt enim 5 ani anima fidei charitas. Quamobrem ſicut cum ex corpore migrauerit anima, verùm nihilomi- 4 nus corpus permanet, eriam ſi ſpiritu deſtitutum ſit:neque deeſt illi uicquam, quod ad eſ⸗ ſentiam ſpectet corporis& proprietatem: ſic amiſſa charitate, remanet nihilominus vera fi- des, neque deeſt illi quicquam eorum, quæ ad rationem, ſubſtantiam,& proprietatem fideĩ Bernærd.ſer 2.de pertinere videntur: nimirum, vt Dei dictis,& omnibus ab eo reuelatis, aſſentiatur. Bernar- rxſurre. Domiuni. dus producto illo Apoſtoli loco: Habitaturum Chriſtum per fidem in cordibus noſtris. Ex eo non incongrus inrelligi poſſe docet tam diu Chriſtum in nobis viuere poſſe, quàm diu viuit fides. At poſtqu.m, inquit, ſdes noſtra mortua eſt, quodammodo Chriſtus mortaus eſt Eidei vitam ope in nobis. Porròô fidei viram opera atteſtantur, ſicut ſcriptum eſt: Opera, quæ dedit mihi pa- raatteſtauiur. ter, ipſa teſtimonium perhibent de me. Nec diſcrepare videtur ab hac ſententia, qui fidem ſine operibus mortuam aſſerit in ſemetipſaà. Sicut enim corporis huius vitam ex motu ſuo dignoſcimus: ita& fidei vitam ex operibus bonis. Itaq; vita quidem corporis eſt anima per quam mouetur& ſentit: vita verò fidei charitas eſt, quia per illã operatur, ſicut in Apoſtolo legis: Fides qur per dilectionem operatur: vnde& refrigeſcente charitate, fides moritur, ſi- cut corpus anima recedente.. Quod Fides à Spe& Charitate, non modò uocabulo, uerumetlam rationabili dijj erentia diſtinguatur. CApP. LXIII. Vn igitur diſtincta inter ſe fides, ſpes& charitas, neq; ita ſibi tres hæ virtutes caherèt, vt ab inuicem ſeparari non posſint, quas non modò vocabulo, verumetiam rationabili Aug.· cap.g. differentia diſtingui, in Enchiridio ſuo docet Auguſtinus. Verũ quis poteſt huius rei lo- cupletior eſſe teſtis, quam ipſe Paulus: qui cùm dixiſſet: Si habuero omnem fidem, cliaritatẽ autem non habuero, nihil ſum: nônne videtur apertè fidem à charitate ſecreuiſſe? Nã quod 6. Cos, hæc Pauli verba de fide miraculorum accipienda putant, fidem nc miraculorum in ſcrip- turis nuſquam legimus. Gratia ſanitatum, donum linguarum legimus in ſcripturis: fides ſa- nitatum aut linguarum nuſquam reperimus. Veruùum de verbo nihil eſt quòd diſceptemus: chr) ſhomil 29. Scimus enim vno atq; altero loco, ſignorum arq; miraculorum fidei meminiſſe Ioannem ini& 23nz. Chryſoſtomum,& eò multò poſteriorem Bernardum. Igaf hehe Sed quæ tandem eſt iſta fides, de qua Paulus loquitur? certè perfectior quàm quæcunque Semar.in paruin alia: nimirùm ea, qua non ſolùm aſſentimur omnibus, quæ nobis tradita ſunt, ad ſalutẽ æter- fer ſeram.i. nam conſequendam, neceſſaria, quaque certam fiduciam de miſericordia Dei, deque promiſ- Wi,eei4. ſis eius concipimus: verumetiam qua tanta ferimur in Deum, vt eam etiam ſigna ſequan- Bahl.in ꝛeęde tur& miracula. Certè Origines, Baſilius, Gennadius, Theophilactus de perfecta, deꝗ; ſoli- inſti. monachorm. da atq; integra fide, Pauli verba hæc interpretantur: quæ ſatis eſſe queat, etià ad mõtes trans Werhee. ferendos. De qua etiam dictum eſt à Chriſto: Si habueritis fidem,& nõ heſitaueritis, etiam N1a sh. z. ſi monti huic dixeritis, Tolle& iacta te in mare, fiet. Quam idem Chriſtus alio loco ſinapis grano 4. Corinth. 13. F gan con 3 nodeolius 9 lüheſtant cniund i ſceloge er r i Atri- un dhes fat ertal Ige ncr nm efecenn qu wai b Dau zmqul- Chente Dopin aen icauerl mmam klalud Kaile ygeten ſelerſt recima Nem Nexilti antm al fcan ſeden bLS) ſeid a oguütir egrd minus, norur ſaate Hiet delg byep ded allem, cum odum bun tir Krchit vun titum vir ſam W. Domi Dau iipe alut filun ſeorun, Noe, illtor& ke mn telebit wgg ad Eopi N B Pphrer „domin lngt,:natur, ea ninusab, iwr hni ſi l: Pra intell 2e femlta: kdu 2 ſütelb müs ina do, Rn dabdern ſeker 5OF G In Plüter dalra au — dendas, Se ne ſpirit DeL nomorit 2ih — eush 82 uw Aranlma* j na, petut K lcquam, allſ. nihilomm an. X proprl rs ti aſſentiat„w. wordibus:c erepoſſe„ Chriſtus 1Alue „ quæ da Ziy dſentenc iln svitam an ul- corpofisſ us ur tur, ſicut nar taee, ide erut etian b she vift'ei, erumeti mädl uis potelſ tElile nnem fid r rini te ſeckel 1 mitacul rii s in ſcci t ſicesſ . c „ 95 3 orquſ e ta ſunt] at 1 la Dei,— 1 — aſecun. netiag d ell el ef„ Ftes l 1 ET CHARITAT EZ 122 grano comparauit, non propter exilitatem ſui, ſed propter vim& acrimoniam, qualem in modico ſinapis grano videre licet. Certùm eſt igitur, ibi Paulum loqui de vera, firma,& ni- hil hæſitante fide, qua non modò reuelatis à Deo creditur, verumetiam certa fiducia con- cipitur, quod petitur, eum omnino liberaliter conceſſurum. Cæterùm quorſum attinet, qua Aug li’nsde de fide loquatur Paulus, ambigere?cum in extrema capitis eiuſdem parte, tria doceat eſſe di- 7 n7 18.E 5 ſtincta, fidem, ſpem,& charitatem: maiorem autem horum charitatem. Poteritne cuiquam Vndn eſſe dubiũ, quin loquatur de chariſmatibus, deq́; ea fide, qua Chriſtiani ſumus? quę ſi ſola fue Ty/aft.«. in Suæn: rit, ea quæ vita ipſius eſt charitate deſtituta, fructum adferre queat nullum. Quamobrẽ iſto- Selium Ioanni: rum commentis reiectis, cum Auguſtino dicamus, quòd ſine charitate fides poteſt quidem eſſe, ſed non& prodeſſe. Quod fidei,ut prodeſſe queat, Spem& Charitatem iungi neceſſe eſt. GCAPVT LXIIII. Aeterùm, quo prodeſſe queat, ſpes, vt illi iungatur, neceſſe eſt: Quam quidem eiuſ- gpes Chriſti modi eſſe oportet, nihil vt nobis ipſi fidamus, verùm ſpem omnem& fiduciam no- vorum qxalis. ſtram in Deo poſitam habeamus: cuius vnigeniti filij pasſione& morte acerbisſima, peccatorum noſtrorum remisſionem conſecuti ſumus. Ad hanc igitur Domini noſtri leſin Chriſti pasſionẽ& mortẽ, quæ prora, quod aiunt,& puppis eſt ſalutis noſtræ, confugiamus: per hanc remitti nobis peccata noſtra, cum Deo patre nos reconciliari: ſimul æternæ vitæ concedi nobis hæreditatem accedentes ad thronum illius gratiæ, ſupplices precemur. Quæ gperabſque cha⸗ ramen& ipſa ſpes vana prorſus erit& inutilis, ſi non ad eã opera charitatis acceſſerint: Nani ritate inutilis- fruſtrà crediderit aliquis, peccata ſibi propter Chriſtum eſſe remiſſa, niſi iuſtum de patratis illis dolorem conceperit: niſi deteſtatus& confeſſus illa fuerit: niſi dignos fructus, digna ope ra pœnitentiæ fecerit: Quare coniuncta ſint oportet, ſperare,& benè agere, vel ſaltem ſtudiũ Mauh.z. aliquod ingens ad benè viuendũ adhibere. Cuius rei, non vno in loco nos admonet ſanctus Dauid: Spera, inquit, in Domino,& fac bonitatem. Ac rurſus: Sacrificate ſacrificium iuſtitiæ, Pſalm. ze. & ſperate in Domino. Sic demùm ſpes in Domino nobis eſt profutura, ſi fecerimus boni- arm.a- tatem, ſi ſacrificauerimus ſacrificium iuſtitiæ, ſi per charitatem fides in nobis fuerit operata. Wu„bh, Sin autem nihil aliud, quàm credere nos& ſperare profesſi, charitatis opera neglexerimus: & à iuſtiria longè remoti fuerimus,& ad illam vitam nobit aditus non patebit, ad quam ſi vellemus ingredi, mandata ſeruare iusſi ſumus. Neque enim exiſtimare quiſquam debet datum nobis eſſe à Deo Chriſtum, vt redempto⸗ NMatih.1e rem tantùm cui fidamus,& non ſimul vt legiſlatorem, cui obediamus. Aperra ſunt Eſaiæ Chriſtus le- Verba dicentis: Ex Syon exibit lex,& ſermo Domini ex Hieruſalem. Quæ in libro, qui in- Shstor ſcribitur de cognitione Dei, cuius auctor eſſe fertur Gregorius Niſſe. Ponrifex, ſic explicata has legimus: Dominus, inquit, noſter Ieſus Chriſtus, nunc in monte Syon ſedens& docens, nunc in ciuitate Hieruſalem verſans, legem& doctrinam Euangelicam tradidit. Neq; enim de Moſaica lege Propheta nunc loquitur. Quomodo enim id fieri queat: cũ ea non in Syon, nec in Hieruſalem, ſed in monte Synai fuerit data multò antè, quam natus eſſet Eſaias: quemadmodum Euangelica multò poſt ipſum Eſaiam tempore promulgata fuit. Quapro- Ee in ee, Veu pter appoſitè dixit, Exibit: quoniã antiqua lex iam exierat. Alio verò loco Gregorius idem Fechhl vnͦer vocat Chriſtum vitæ legiſſatorem. Apertius autem, idem Propheta Eſaias, alio loco de Chri- minimis. ſto loquens: Dominus enim iudex noſter, Dominus legifer noſter, Dominus Rex noſter, 433. Dominus ipſè ſaluabit nos. Et per alium Prophetam dicit Dominus: Dabo legem meam in wch, viſceribus eorum,& in corde eorum ſcribam eam, Quin& Iacobus de Chriſto, Vnus eſt, inquit, legiſſator& iudex, qui poteſt perdere& liberare. Docet hoc pluribus verbis, vbi de Trinitate ſcribit Cyrillus, non redemptorem tanrum, verùm& legiflatorem eſſe Chri- Oril.is.3. ſtum. Et ad Eoptium ſcribens in refutatione reprehenfionis Theodoreti 6. Anathematiſ- mi. Beatus Ephrem in oratione de transfiguratione Domini, Ieſus eſt, inquit, Dominus, Ephren de corm- non ſeruus, dominans,& non parens imperio, legiſlator,& non is cui lex datur, filius, Puntlione cordis non verna: naturâ& non adoptione. Et alio loco. Quiſquis reliquerit legislatorem,&*. ipſe nihilominus ab eo relinquitur. Si autem denuò peœnitentia ductus, ſeipſum agnouerit, ĩta vt legiſlatori ſuppliciter procidat& dicat: peccaui quòd te Dominum meum& magi- ſtrum dereliqui: Protinus legislator cùm ſit amator hominum pro ſua pietate ſuſcipiet eũ, & præſtabit ei intellectum bonum vt agnoſcat infirmitatem& peccata ſua. Et eius æqua- lis Marcus Eremita: Legem, inquit, ſpiritualem cœleſtis legislator Chriſtus per ſpiritumſan- Marc. Ere. In li ctum inſcripſit fidelibus, non in tabulis lapideis, ſed in tabulis cordis carnalibus. Lactantitus êro de baptiſmo. verò: Summus, inquit, Deus cùm religionem ſuam transferre voluiſſet doctorem iuſti- Iaai tiæ miſit è cœlo, vt nouis cultoribus nouam legem in eo vel per eum daret. Et ante eos omnes Clemens Petri ſucceſſor, Ezechiel, inquit, atque alij deinceps Propheræ, vbique prædicant hüc eſſe Chriſtum, Dominum, Regem, Iudicè, Legislatorem, Et in ſequenti libro, obtẽperemus Chriſto, vt Regi, qui poteſtatẽ habet inducendi varias leges, ac tãquam ſapiens Legislator nouas ferens, vbiq; naturalibus, immobilibus cõſeruatis. Vide eundè paulò ſupe- Cap.23.O l rius: Theodoritus quoq; locii illũ Pſalmi explicãs: Conſtitue Domine legislatorẽ ſuper eos. cap.*. X 3 At me- „3⸗0 — Cap. 64. Eib. Mora: liuan cap.j· Philip. 2. Hebræ. 5. Chriſtus creden- tibus æ& obtépe: rantibus factus eſt ſalus æterna. Euſeb hom. fe: ria 2 poſt Oo: minicam 1. Luadrageſimæa. In Pſalm.ijr. Rom. 2. 2⸗ Tina. 2. Matth. 12. Ioan. 13. LCc. 24. Nofa. Per pugnam ztur ad cœlum. Bernar. in natali Jancli Victoris, fermo.l. Pſalm. 88. Per virtutem 7 zuur ad lortanz. De paßsione Do: mini cap.4. Ambro.lib.. in Lue. At hanaſ de vii ginitat. In definitioni: Pus latiortb. in præmis. dE ID E, 8 P. E 1 At meritò quis interrogaret: Quem legiſſatorem Vates dari hic obſecrat? Nam Moſes ille Magnus diu& iamdiu diuinæ legis ferendæ miniſter factus, finem vitæ ſuſcepit. Alius verò legiſſator poſt illum non furrexit. Si Vero nemo alius oſtenditur neq; ludæis neq; Gentibus legiſlator: Reliquum eſt cogitare Dominum Chriſtum legiſſatorem apparuiſſe, qui ſacris in Puangeliis exclamat: Dictum eſt antiquis: Non occides: Ego autem dico: Qui raſcitur fratri ſuo temersè, reus erit iudicio: Gregorius quoq; Pontifex illa verba S. Iob. Nullus ei fimilis in legiſlatoribus interpretatur de Chriſto quod ei, neq; Moſes, neque Ioſue, nec alius quiſquam legiſſatorum fimilis fuerit. Eſt quidem ita, quod is factus obediens Patri V ſque ad mortem, mortem autem crucis, factus eſt omnibus cauſa ſalutis æeternæ. Nunquid autem omnibus credentibus tantùm in ſe? Non hoc dicit Paulus: Verùm omnibus, inquit, obtemperanti- bus ſibi, omnibus legem ſuam cuſtodientibus: omnibus mandata ſua ſeruantibus. De iis ve- rò, qui non obediunt Euangelio Domini noſtri Ieſu Chriſti, tantum abeſt, vt eis Chriſtum factum eſſe dicat cauſam ſalutis æternæ, vt non dubitet etiam affirmare, quòd pœnas dabunt in interitu æternas. Errat igitur, ſi quis putat Euangelium eſſe nudam& abſolutam vitæ æternæ promisſio- nem, ſine conditione mandatorum obſeruationis. Cùm rectè dictum ſit ab Euſebio Emiſſe- no, quòd conditionaliter fit prædeſtinatio Dei, nihilq́; ſine aliqua conditione prædeſtinatum eſt. Prædeſtinati ſunt omnes boni ad gloriam, ea tamen conditione ſi fidem tenuerint, ſi cha ritatem, ſi humilitatem, ſi ſapientiam, ii miſericordiam& pietatem,& his ſimilia habuerint. Similiter Ioannes Chryſoſtomus: Nonreliquit nobis Deus hæreditarem purè& abſolutè: Sed ſub quadam conditione. Quęnm autem ea eſt? Qui me diligit, inquit, pręcepta mea ſer- uabit. Et rurſus: Qui non tollit crucem ſuam& ſequitur me. Et plura alia. Ac alium què- dam Pſalmum enarrans: Solæ Dei promisfiones nobis, inquit, bona non prabent, niſi nos quoque faciamus, quæ in noſtra poteſtate ſita ſunt: nec oportet ea attendentes ſupinos eſſe ac remiſſos. Multa enim quæ promiſit Deus bona, non facit, ſi qui promiſſa ſuſceperunt, inueniantur indigni. Quemadmodum& mala, quæ minatus eſt, non educit in opus, ſiij, qui eum irritarunt, poſteà mutantur,& iram expellunt. Quamobrem, qui ſecùs docent, omnes eorum ſententiæ ſcriptura reclamat: Compati nos oportere, ſi conglorificari: com- mori, ſi conuiuere: ſuſtinere, ſi conregnare volumus monet Paulus: Verum apertius multò Chriſtus ipſe: Si vis ad vitam ingredi, ſerua mandata. Et alio loco: Si hæc ſcitis, beati eri- tis, ſi feceritis ea. Quod ſi oportuit pati Chriſtum,& ita intrare in gloriam ſuam, multò magis oportet pati nos, vt intremus in alienam, ſupernaturalem videlicet, ac nobis inde- bitam,& longè meritis noſtris imparem. Præclarè vir ille, ſingulari pietate præditus, no- mine tantum Idiota, regulas quaſdam deſeribens, vitam Chriftianam complectentes, po- ſteaquum non minus laborioſam viam docuiſſet, quæ eſt ſecundum mundum, quaàm ſit via virtutis: ſtultum eſſe, dicit, credere, ad cœlum poſſe perueniri, niſi per pugnam aduerſus carnem, diabolum,& mundum, quandoquidem& caput noſtrum Chriſtus non aſcendit in cœlum, niſi per crucem: nec debet ſerui conditio melior eſſe conditione Domini. Quem ſequutus aliquot poſt ſeculis Bernardus. Non recti planè, ſed peruerſi eſt animi, antè quæ- rere gloriam, quàm exercere virtutem,& velle coronari, qui legitimè non certauerit. Va- num eſt vobis, inquit, ante lucem ſurgere. Ira eſt. Fruſtrà ad celſitudinem nititur gloriæ, quæ prius nõ claruir virtute: fruſtra fatuæ virgines ſponſo obuiam ſurgunt, quarum lampa- des extinguuntur,& ideò vacuæ, quia vacuis gloriantur lampadibus, virtutis oleum non habentes. Abſit mihi gloriari, niſi in gloria illorum, quibus Propheta congratulans, ait: Do- aine, in lumine vultus tui ambulabunt,& in nomine tuo exultabunt tota die,& in iu- ſtitia tua exalrabuntur. Et infert: Quoniam gloria virtutis eorum tu es: pulchrè non eorum, ſed virturis eorum gloria commendatur. Quæ enim ſine virtute eſt gloria, profectò inde- bita venit, præpropereè affectatur, periculoſe captatur: virtus gradus ad gloriam, virtus ma- ter eſt gloriæ: Fallax gloria,& vana eſt pulchritudo, quam illa nõ parturiuit: ſola virtus eſt, cui iure gloria debetur,& ſecurè impenditur. Et alio loco: Non decet membrum delica- tum eſſe ſub capite crucifixo, nec ad capitis corpus ſe iudicat pertinere membrum, quod ca- piti compaſſum non fuit. Sed& Ambroſius, Tenera, inquit, corporis cura luxuꝗ́;& laſci- uiarum cupidirate mollitos, nequaquàm ccœleſtis aula ſuſcipit, ad quam duris laborioſæ vir- tutis gradibus aſcenditur. Hi verò, quibus fluida deliciis membra ſoluuntur, regni cœleſtis extorres, intra mundi huius habitacula conſeneſcunt. Neq; minus eleganter Hieronymus, ad Iulianum ſcribens: Difficilè, imò imposſibile eſt, inquit, vt& præſentibus quis,& futuris fruatur bonis,& hic ventrem,& ibi mentem impleat, vt de deliciis tranſeat ad delicias. Ante quem eriam Athanaſſus: Qui habet requiem ſuam in hoc mundo, ne ſperet æternam re- quiem ſe poſſe conſequi: Regnum enim cœlorũ non eorum eſt, qui hic ociantur: ſed eorum, qui in multa tribulatione& anguſtia vitam tranſigunt. Non enim id gratis accipiunt, ſed cũ ingenti labore& magniſᷣicis ſudoribus illud adepti ſunt, quotquot eo digni habiti ſunt. Ad eundẽ modum Baſilius quoq;: Quomodo cum vitę ſecundum mandatum Domini inſti⸗ tuendæ, eam, quæ voluptatum eſt præferamus, æternæ vitæ fœlicitatem& conuerſationè ei, qx In femn, d l Jo n. Mels 4 rli clt iaus wwt alile dalehe og gede Jpoltc duurt omint Hrno conll tnrn indur pum trdul ſbicgee bipen irub vrech beg kiple n nhicil o Unnlsa or lectin big i Deu toh lgradj es prorüd m duame An m lüno lorrm, lne cnx erh me oma ſp o Kaſct ſem, zumeri dra ſticuruu une uitan lin ufacere d 16. 1 Nei Sarana ne ,) fu⸗ mpſenc man, 1 sfimi- n dn u it prece 1 Eas. Aalia. 2 mia. a nong I attendel Bei romil at 2— rar. educit g., m, qui 1 icar onglo resanr rrum ap a u itecſe loriam aul — 1— licet, ac chw. 8 u r eenld jone Dot 4 B ſteſt anit 2 ecu e non ceſ usitſe dinem 1 u bn gunt, quh Hant 8, Virtut congratt t unt tota 8. pulcniſ gloria, 1 dgora 7 ul rtu riul lt. al Ldeh re deler ecet meſſ 2* 2ll ehü⸗ MWr CHRARITATk. 124 quæ ſanctorum eſt, conformem,& angelica gaudia in facie Chriſti nobis pollicemur? 9to- lidi certè animi ſuun talia phantaſmata. Quomodo ero cum lIob, qui nec v ulgarem quiden afflictionem cum gratiarum actione complector? Quomodo cum Dauide, qui erga inimi- cum nullo ſum lenitatis affectu præditus? quomodo cum Danieèle, qui non asſidua cõrinen- tia& deprecatione ſedula Deum quæſiui? quomodo cum ſingulis ſanctis, qui veſtigia illo- rum non ſum ſecutus? Quis athleta ita iudicij expers eſt, vt iildem Velit dignari coronis,& victorem,& eum, qui inihil certauit? Quis dux ad parem vnquam ſpoliorũ partem cum iis, qui vicerunt, eos vocauit, qui in pugna ne comparuiſſent quidem? ² Bonus eſt Deus, verũ 8& iuſtus. Iuſti verò eſt retribuere pro dignitate factorum, ſicut ſcriptum eſt: Benè fac Do- mine bonis: Declinantes autem in obliquationes adducet Dominus cum operantibus ini- quitatem. Miſericors eſt, at& Iudex. Diligit enim miſericordia, inquit,& iudiciũ Dominus. Quapropter dicit, Mifericordium& jucicium cantabo tibi, Domine. Similiter& Muit⸗ nus, Manducant homines fungum malum,& moriuntur. Eccei in qua fragilitate eſt vita hu- mana, quam quandoque reli cturus es. Noli pro illa ſic pugnare, vt tu relinquaris. Vita no- ſtra Chriſtus eſt. Chriſtum attende, pati venit, ſed& glorificari: contemni, ſec etiam ex- altari: mori, ſed etiam reſurgere. Opus te terret, mercedem vide. Quare vis peruenire delica- tus ad eam rem, ad quam non perducit, nit ſtlabor? Sedtimcs ne perdas argentum tuum, quia ad argentum tuum cum labore magno per neniſti. Si ad- argentum tuum, quod quan- doq; vel moriens amiſſurus es, non peruenifti fine labore, ad vitam æternam Hnel labore vis pe ruenire? Et his omnibus svetuſtior Origenes: Nemo poteſt in carne& in ſpiritu habere delicias, ſed ſ q uis in carne deliciatur, ſicut llle diues, Larehit; gremio Abraham,& deliciis qui verò in præſenti ſeculo bane⸗ afflictionis veſcitur, ſicut& ille Spauper, cùm hinc⸗ abſceſſerit, in deliciis Tr J. eo quoq; Pontifex: Non enim dormientibus beatitudo æternitatis ingeritur. Sed quia& Apoſtolus ait: Si compatimur,& conglorificabimur. Illa nobis curanda eſt vi- quam ipſe Dominus ſe eſſe teſtificatus eſt, qui nobis nullis operũ meritis ſuffi ragantibus,& Sacramento conſuluit& exemplo, vt in adoptionem vocatos per illud proueheret ad ſalu- tem, per hoc imbueret ad laborem. Extat Homilia elegans C hryſoſtomi, quòd cceleſte re- gnum abſque tribulatione& laboribus acquiri non poteſt. Et in ea quæ proximè Garinen. Vbi coronazibi pœna. Et alio loco clarius: Niſ i tentatio, nec corona:niſi certamina, nec bra- uia: niſi ſtudia, nec honores: niſi tribulatio, nec remisſio: niſi hyems, nec æſtas: quod exem- plis etiam poſteà planum facit. Quod nihil impoſßibile Deus præceperit. CAbVT LXV. Erum, hic iſti: Si nos ad mãdata remittis, aiunt, vt niſi ea obſeruemus, eſſe iuſti non N posſimus, actum eſt de nobis: Nam in hac vira, qu= præcepit Deus implere, posiib bile non eſt: in qua legi ſatisfacere nemo poteſt. Scilicer, ſi fidem iſtis habemus, imposli⸗ bilia præcepit Deus. Poreſt autem dici quicquam, aut cogitari magis blaſphemum, quàm hoc ſit? Quis præcipiat his, qui ſibi ſubiecti ſimt, quod ab eis nullo modo præ eſtari eceen vi= deat: niſi aut prorſus inſanæ ſit mentis, aut ridiculus, aut barbaru zalialiis, inunanis tyr nus, qui ſibi datam cupiat occafionem, per quam ſuam in illos crudelitatẽ expromere queat: Atqui talem iſti nobis Deum fingunt, præclari, ſi Diis placet, gloriæ Dei vindices, quam tot ſeculis obſcuratam, nunc derniun aſſerere ſe, rucs plebeculæ perſuadere conantur. Chuſd a aul temꝰ? an non rec lamat huic eorum blat bhemia x feri iptura? 2 In F uangelio ſuo dicit C Chicius⸗ Venite ad me omnes qui laboratis,& onerati eſtis:& ego reficiam vo os. Tollite iugũ meum ſuper vos,& diſcite à me, quia mitis ſum,& humilis corde,& inuenietis: requ iem a nirnab dus veſtris. Iug um enim meum ſiaue eſt,& onus meum leue. In Cacangelio ſuo dicunt iſti: Iu- gum Chriſti durum& acerbum,&onus eius eſt prorſus importabile. Ad quod ferendum Chriſtus inuitat, ab eo deterrét i it zue venire quiſquam ad Chriſtum audeat: qui legem tu- lerit, cui ſatisfacere poſsit nemo. Dicit Dei ſpiritus per Ioannem: Mandata Dei g grauia non ſunt. Dici 5 Satanæ ſpiritus per membra ſua: Mandata Dei non modò grauia, verumeriam prorſus ad ad implendum imposſibili a ſunt Nimirùum hoc eſt illud purum Euangeli ium, quod Azonariis, baiulis, figulis, tantoperè vidimus expetitum, cùm ex diametro, qu 5da aiunt, cum Euangelio Chriſt ti pugnare videatur, quo virturis omne ſtudium eneruatur, omnis faciendi mandata Chriſti conatus impeditur. At non ira priſci Patres illi ſancti, qui, ſi quis imposſi- bile aliquid h homini à Deo prece ptum eſſe blaſphemaſſet, eum anathema proi nunciauerunt: quôd impium feci icerent, affirmare, quæ à ſpiritu Dei mandara profecta ſunt, ea eſſe cre- dentibus imposf ibilia. Sic Hieronymus,& eum ſecucus Auguſt. Execramur eriam blaſphe- miam eorum, qui dicunr, imposſibile aliquid a Deo dedihſeeſoheesſen& mandata Dei non a fingt ulis, ſed ab omnibus incommune poſſe ſeruari. Inter quos lIoannes ille, qui iure merito Chr yſoſtot mus appellatur, ad, eô nihil imposſibile mandaſſe D D Aunn nat mul⸗ tos vt fuiſſe dicat, qui plus etiam Vltròô præſtit runt, quàm à Chriſto man atum eſt, tantum abeſt, vt eius mandata non impleuerint. Narn cum neq; virginitatem, neq; pertaté Deus Vnquam mran Ganrir,nuninet tan nen defuerunt, qul iniusſi, VItròô vtrun; ar m Letorontur X₰△ 4 uin Ders bonus c⸗ iu⸗/ Tas, TIl ſericors 22 znule ex. Pſaln. 124⸗ Baſil. in oratione 3. de peecato. Aug. ſerm. 6. de verbis Domini. Fer./. de Epipha. Homil. 66. ad poꝛ puli Antioch. Houn. 4. ad pop. Autioch. Allezare impoſ⸗ Fbꝛliatem man- datoum eſſ Oei crude lem facerye. Hæ pulchre pro⸗ e tur Hiero⸗ nynaus vel quiſ= quis eſt auttor epiſtolæ ad Pe- metriadè, de vir- Linitate ſeyuãda. Matth. 11 I. Ien. 5. Pates priſci quo⸗ modo p opuluna 0⁷ euns. Hier ad Danꝛaſ. in expoſ. ſym lol. aſt 1 verbis M s,aztende ribt ip/t. Et in ea, inſti 2 . 8. de pænit. ſer de char ritate, G 50. 19. in ep/ ad Hebr. 25 m. ad po- pulum Anutioch. Et in enarratione Pſal. 5.& in ho. de virtut.& vi: tiis, in 5. Tomo. Honmil. 24. 38. in Mat.& hom. 2. ad. Philip. DEVS NON PRAECEPIT Cap· 65z. Quin& illud non vno in loco perſuadere populo conatur, multò grauius efſe iugum ſecu- li, quàm ſit iugum Chriſti: Quod illud iugum eſt ſeruitutis, iugum carnis& peccati:hoc ve- Pomm.s. ad pop. r0 iugum eſt libertatis, iugum ſpiritus& gratiæ. Ac integram homiliam de ea re conſcripſit: Iuntiochenum. Quod Monachorum vita& crucifixorum, quæ grauis eſſe putatur& oneroſa, multò dul- Nomil. 18. 2, cior ſit, atq; cõcupiſcibilior, quam ea quæ facilis& mollis eſſe videtur in ſeculo degentium. Ecen Renn h Quod idem facit Euſebius Emiſſenus in H omilia, quam de Machabeis conſcripſit,& au- Orig. in leſme, ctor operis imperfecti in Mattheum. Origenes: Qui dicit, implere non poſſum, quæ man- 7e,, ,α dantur à Deo, quid tibi viderur aliud, quàm inter mulieres, quæ nihil virile poſſunt, eſſe nu- Vaghontéhe. merandus. Gregorius Niſſenus: Si natura ita comparatum eſt, vt ſolo motu mentis& ap- Quid profiſiono petitu à malo alienemur, nihil laborioſum nobis præcipit Euangelicus ſermo: neque enim Sdee ſabor coniunctus eſt affectioni& ardori mentis. Sed licet nobis abſque vllo negocio quo- e ſalmn. us. cunq; volumus per cogitationes accedere. Itad; volenti facile eſt cœleſtem vitæ traductio- nem vel in terra habere, ſi quemadmodum Euangelium præſcribit, cœleſtia ſapiamus, cœ- leſtibus affciamur. Locum illum enarrans Hilarius: Latum mandatum tuum nimis. La- tum, inquit, mandatum Dei eſt,& in omnia ſpei noſtræ genera diffunditur, vt non difficile ſit, ſi voluntas adſit, præcepto Domini obtemperare: cùm& latum& diffuſum ſit ad placen- dum, officioſæ religionis varietate: neque ſolum latum, ſed vehementer latum. Er beatus Ephrem nullam in hac via, quæ ducit ad cœlum, reperies difficultatem. Domi- Iniquitas ęyrs- Wepenu nus ipſe factus eſt via vitæ volentibus ad patrem luminum profciſci, vbi beatitudines enu- Liur merat. Theodoritus verò legum obſeruandarũ facilitate ſubiici dicit, per hæc ſcripturæ ver- ₰* 2 I Deut. cop. ba: Mandatum quod ego tibi præcipio hodie, non ſupra te eſt, nec procul poſitum, non in cœ lo, vt posſis dicere: Quis noſtrùm valet in cœlum aſcendere, vt deferat illud ad nos, vt au- dientes illud impleamus? Neque trans mare poſitum, vt cauſeris,& dicas: Quis poterit traii⸗ cere mare,& illud ad nos adducere, vt posſimus audire& facere, quod præceptum eſt? Non eſt tibi opus alis ad volandum, aut nauibus ad proficiſcendum, vt diſcas, quod agere debeas, Sed propè eſt verbum valdè in ore tuo, in corde tuo,& in manibus tuis, vt impleas illud. Et loquitur ibi præcipuè de præcepto dilectionis. Etiam Prophetis longè grauisſimum viſum eſt onus iniquitatis, quàm ſedere quidam ait ſuper talentum plumbi: Sub quo gemebat alius quoq; dicens: Iniquitates meæ ſupergreſſæ ſunt caput meum,& ſicut onus graue, grauatæ ſunt ſuper me. Quamobrem quriora multò ſunt, quemadmodum etiam à Baſilio ſcriptum legimus, quæ vel inſanus amor, vel inexplebilis habendi cupiditas, mortalibus imperat, cerfrparie quen quam quæ Chriſtus præſcribit. Vt non ineptè dictum ſit à Ioanne Gerſone, quòd plures vi- ia in ſem. de om dere licet, qui maiorem pœnam habẽt ad infernum acquirendum,& ad malè agendũ, quàm nibus ſanti. requiratur pœna ad regnum Paradiſi lucrandum. Et explicans illa verba Nicolaus de Lyra: Lafſati ſumus in via iniquitatis& perditionis,& ambulauimus vias difficiles. Frequenter, inquit, plus laborant homines ad perficiendum ſila peccata, quàm iuſti ad iuſtitiæ opera:ſi- cut patet de fornicatore& adultero, qui maioribus laboribus,& periculis ſe exponit ad ha- bendum intentum, licèt frequenter deficiat, quam bonus religioſus, in ſurgendo ad matu- 8 tinum pluribus noctibus, ad Deum laudandum. Ante quem mulltis ſeculis Hierony. Quan- oum. tis, inquit, ſudoribus hęreditas caſſa cõpetitur. Minori labore margarita Chriſti emi poterat. Euſe Emiſſende Si laborioſum ſtudium bonarum rerum eſſe putas, comparem cum vita contrariam, ac repe⸗ Searhn ries quanto malitia, nequitiaque laborioſior& moleſtior ſit. Siue quis obſcœno ſit amore li de geatitudini. Captus, ſiue rei faciẽèdæ ſtudio teneatur immodico, ſue miſera vexetur ambitione, quas non luu ſuper iud: perfert moleſtias? quæ non adit pericula? quos non tolerat corporis& animi cruciatus, vt Prehwua⸗ non defuerint, qui mortem etiam indubitanter oppeterent, dum eo, quod amant potiri ſtu- Onur lominieum dent. At in Deo piè colendo, arq; illius contemplationi vacãdo, quid tandẽ eſt moleſtie? quid intellerclile. periculi? quid laboris? aut quæ non voluptas potius, cũ animi ſumma tranquillitate coniun- cta? Qua fruuntur in cœlis animæ piorum vita beata‚ ea degentibus adhuc in terris, atq; in fragili corpuſculo, repræſentari videtur. Initia fortasſis aliquid habent difficultatis& mole- In dictem Fuams ſtiæ: Quò longius autem progreſſus fueris, hoc faciliora, iucundiora, ſuauiora ſunt omnia. ſenhathac Ea enim conſuetudinis vis eſt, ſicut præclarè ſcriptum eſt à Gregorio Niſſeno, vt etiam in — 21...— ⸗. mimmis, oec. iis quæ difficiliora videntur, voluptatem quandam asſiduo vſu ingeneret: fitq́; ſuaue& iu- cundum per conſuetudinem temporis tractu quod ab initio laborioſum eſt. Sic priſci populum inſtituebant, ſic de ſuperiore loco mentes eorum ad virtutum ſtudia, quæ nos amplecti Chriſtus voluit, oratione ſua inflämabant. A quibus quid aliud iſti, quam deterrere prorſus videntur? dum non difficilia modò, quod ferri tamen poſſet, verumetiam prorſis imposſibilia Deũ præcepiſſe blaſphemant. Diaboli fraudes has eſſe dicebat olim An- ronius, vt imposſibile, durumqꝗ; piè, religioſeq́; viuendi ſtudiũ eſſe prædicaret, vt dum one- roſum eſſe videtur quod cœptum eſt, ex deſperatione tædium, ex tædio ſuccedat ignauia, ſi- cut in illius vita narrat Athanaſius. Ex quorum hac impia doctrina, quam ipſi nihilominus verbum Dei vocari volunt, hoc eſſe conſecutum cernimus, nullo vt vnquam tempore quàm hoc, magis refrixerit charitas, magis abundauerit iniquitas. Quis enim adduci facilè posſit, vt aut eum Deum colat, quem impol⸗ rec Inpo 100 „ 2 bollc Vuum dorr ane ſl 3 „e En peln üne . E 0615 Hla Au 2er Pauet 7ol'=t b, 15,Ge N 1s 8 P) g e 9 dur, 20 j human nme Wplen- 0. dul⸗ mcucd 2 ernaxdu 1n fildilat fiie iter ſel u Wcum m e S lle, N ne ana d Hſcefom ar faxel KFronmur Bwosnnulc Küoueil 1 Raltab a Aunt,Keiu t iogylbet n S tſuopfr nare fetn 1 ceptum. A 1idlleuic u Sd 29en d „ aculſet. 5 incts aci 4 uls non tan hr vrtiſele 4 dhenduntg t bomgnold t plumpe ie Scüittupnö0 mmdcafe in Fütierrſe ie ſancubime ie Uolldenunt e k gloche Luogue gr 1 egalerum Luod tonn ſb viſtinoh in ſtur dixit h ad c iter ſaricen 1e Wgummo . 12 ſe„— Ce Walm, η lenas N hebe Äp.Alaa Ql dend u. e M latum cdla 1x)om iberti döe thacſe merſs poſtut Ea ha illudas Cktal 8Lis M m drecep mixe quoda Ne „yt img 2e u grauisſſ aa jit b quog St onus g an maàBal Sim dris 1 per ſone, qu Irsr dmalea a quu da Nicof an lj Iffciles,* bur iad iuſſ enl- Ulis ſees Sa- nſurgel d lur culis Hi G a Chriſt waor tacontr each uis obſch etand ambitie Slll- Kanim nalh uodn ae ande eſt V Dät gl 8 conll * romn” ſuauior t 8 1 oNiſen.ciun t t ueb- elt dn r nlui 1 oumn qvidi e 5 angeli nen. poll 6 d A- elle di ol 1 xdica— 1um0 d⸗ Aulh „„= 110 ſuc r, Del chariu 1 MPOGSIEIIT. 1A. 129 imposſibilia præcepiſſe perſiiaſum habeat, aut ad ea præcepta animum adiiciat, quæ impleri non poſſe credat. Longè diuerſum docuit toties à nobis citatus Chryſoſtomus, dicens: Si in Vſum ſemel bonæ iſtius philoſophię tranſeas, etiamſi poſtea aliquis tibi torpor obrepat, non ramen facilè poteris horum quidpiam, quæ præcepta ſunt tran ſgredi, bona ſcilicet conſuietu⸗ dine firmitatem iam auctante naturæ. Quam enim facilè eſt dormire, comedere, bibere, re- ſpirare, tam nobis facilia erunt etiam opera virtutis: ex quo etiam capiemtis honeſtisſimam voluptatem, quietisſimo in portu ſedentes,& ſerenitate continua perfruentes. Quem ſecu- tus Cæſarius, de Monachorum inſtitutis ſcribens: Hæc omnia, inquit, donec in conſuetudi- ne mittantur, laborioſa eſſe videntur,& vt verius dicam, tamdiu imposſibilia iudicantur, quamdiu humanis viribus obtineri poſſe putantur. Cuùm verò à Deo obtineri& per Dei ratiam impleri poſſe creduntur, nec dura, nec laborioſa, ſed leuia& ſuauia comprobantur ſecundum quod Dominus dixit: Iugum meum ſuaue eſt,& onus meum leue. Poſt quem eriam Bernardus: Revera cum inceperis, inquit, triſtitia implebit cor tuum: ſed ſi perſeuera- ueris, triſtitia tua conuertetur in gaudium. Tunc enim purgabitur affectus,& voluntas re- nouabitur, vel potius noua creabitur, vt omnia quæ prius difficilia, imò imposſibilia vide- bantur cum multa percurrãtur auiditate& dulcedine. Et alio loco: Iugum, inquit, ſuaue eſt, & onus leue. Non quia leue in ſe, nec enim leuis pasſionis aſperitas, mortis amaritudo ‚ſed leuis tamen amanti. Et in Sermone de verbis Euangelicis: Et nos reliquimus omnia. Graue iugum ſuper omnes filios Adam, vtiq; qui ſequuntur eum. Nam ſuper eos qui Chriſtum ſe- quuntur, leue eſt& ſuaue. Prodierunt nuper Sermones quidã de ceœna Domini, qui Bernar- do adſeribuntur. Vbi tractans auctor locum illum Euangelij: Hoc eſt præceptum meum: vt diligatis vos inuicẽ. Daulcis, inquit,& ſuauis Dominus, dulce& ſuaue mandatum proponit- Dulce& ſuaue illud eſſe videtur, quod præcipit dilectio,& allicit amor. Nam nulla ibi ap- paret diſicultas, vbi eſt charitas: nullus ibi labor eſt, vbi verus amor eſt. Cuncti amori liben- ter obediunt,& eius iugo colla ſubmittunt: peruerfi peruerſo, lubrici lubrico, ſancti ſancto, caſti caſto, quilibet in defiderio ſuo. Ideò Dominus dat præceptum amoris, præceptum di- lectionis, vt ſuo præcepro omnes obediant,& ceruicem ſuperbiæ ſuæ, ſub iugo ſuæ humili- tatis edomare feſtinent. Ac paucis interisctis: Leue, inquit, præceptum, ſuaue præceptum, 8&æ dulce præceptum. Ad portandum leue, ad amplectendum ſuaue, ad te nondum dulce& de- lectabile. Quid leuius? quidve dulcius? quid ſuauius quàm diligere? Hoc poteſt omnis ho- mo ſanus& æger, diues& pauper, ſtultus& ſapiens, nobilis& ignobilis, ſeruus& liber: nemo ſe excuſet. Scripft Philo Iudæus librum de legibus non ſcriptis, in quo docet, vi- ros, qui rectè ac ſine culpa vixerunt, quorum virtutes publicatæ ſunt in ſacrarum litera- rum tabulis, non tantùm ad laudem illorum, verumetiam ad lectores in æmularionem pro- uocandos: fuiſſe leges quaſdam animatas& rationales, duabus de cauſis Vvenerabiles: alrera, quoniâ oſtendunt quod præcepta legis à natura non diſcrepant: altera, quod hinc liqtet non eſſe opus magno labore ad exigendam vitam iuxta legum regulam, quando illi priſci ante leges figillatim proditas, non ſcripto iure vſi, pari facilitate atq; felicitate vixerunt: vt meri- tò quis diſcere posſit, leges ſcriptas nihil aliud eſſe, quam vitarũ Patrũ cõmentarios, in qui- bus eorum dicta, factaq́;, narrantur, nam illi ſcholas nullas frequentauerant, nullis præcepto- ribus vſi fuerant, ſed à ſeipſis inſtituti, doctiq́; ordinem naturæ ſunt ſecuti, quæ lex eſt dubiò procul antiquisſima omnium, quam ipſi ius ſummum, fasq́;, rati eſſe, totam vitam ſuam vl- tro ei ſubdiderunt: fortuitas autem res precibus& ſupplicationibus csmendantes Deo pro- picio, hac quoque parte vixerunt feliciter, accedente ad proptam rectè agendi voluntatem diuina quoque prouidentia. Quam ſunt hæcab illis diuerſa„quæ noſtro tempore docent, qui ſegregauerunt ſeipſos. Quod non tam naturà mandatorum, quàm noſtra fiat ignauia, ut implere mandata non poſimus, cum quæ timori grauia ſunt, leuia fint amori, CA P. I. A.VI. Ed hic iſti nobis obiiciunt: Si tam leuia ſunt Chriſti præcepta, quàm ea, tu videri vis, S cur igitur dixit Chriſtus, quòd anguſta eſt porta,& arcta via, quæ ducit ad vitam,& pauci ſunt, qui inueniunt eam? Cur vias Domini duras appellat Propheta? Nos verò non noſtris, veruùm eorum, qui totius orbis iudicio grauisſimi, doctisſimi, ſanctisſimiq; ſunt habiti, verbis, ad hæc reſpondebimus. Ac primo quidem loco, quòd laborioſa via Dei, quòd eius mandata videntur eile difficilia, dicit Ioannes Chryſoſtomus, non tam id fieri naturà mandatorũ, quàm noſtra ignauia. Quid enim eſſe poteſt melle dulcius? ægroto tamen ama- rum perſæpè videtur. Num quod naturà tale ſit? Minimè gentium, ſed eſt id morbi vitium. Ad eundem modum lex oweroſa, non tam ſua natura, quam noſtra fit pigritia. Similiter Eu- ſebius Emiſſenus: Non eſt, cur interdum Domini famulatum intollerabilem pronũciemus, ſecundum vel leuitatem, vel duritiem morum noſtrorum. Qualem animũ habuerimus, tale ſuper nos ingũ Domini ſentiemus. Nemo itaq; dominicũ onus eſſe tollerabile cõqueratur. Qui duri eſt animi, qui cordis eſt aſperi, ipſe ſibi facit durũ atq; aſperũ iugũ Chriſti. Et verè Sraui premitur ſarcina mens ſubiugata peccatis. Onus verò Domini ſeit reuelare, neſcit op- primeres Hor*νi. Tr„ 7 Mat.cap.. Hormil». Jerm.ꝛdin aſcen⸗ ſtone. * Honiꝛ. 24. in Mat. Suiper Cantica Ferzn 4. Serng. 14⸗ Lages animiaiα, qribus vſi prifci. Vita ad legi regu lã facit exigéda. Aatt. Obiectio via arcta. Eſalm. 16. LCex Chriſli nov natu’ à ſua, ſed ignauta noſtiæ graus&ſt. Keſponfto. C r)hom. 8. pœnit. Horn. ꝛ. ii epiſt⸗ ad Ohilippben. Hom.is. in epiſt. ad Hebr. De Epiph. Po. 1. —— — — — — ———— ———— 5 ——. 3 Cap. 66. n. Forinth 2. . Corinεε. 4- Alm un. Aug lib. z. de Muſi ca 14. G ſerm. o. de verbis Doꝛnini. In Oſalmj. 2. De nat.& gra- tia, cap. penult. & vliimo, G jer. 3. de tenaplo & ſerm. 12. de verbis Apoſtoli. Cap.7. CTharitati nibil eſi graue. Ameuſla via la borati in timore, laia amanii. In orat. de iis quæ iuira Maxi: mũ geſla fuerũt. Oreg.lib.o. cap.z. in primi librum Regum. Epheſz. 1. Corinth. 12⸗ Philip. 2. Hebr. 13. Chryſ. ſerm. it. de paſßione Do⸗- mina capiie 2z. DEVS NON PRAECEPIIT primere. Ac vt infit etiam aliquid in ipſius legis natura difficultatis& m oleſtiæ, tartẽ ſi nan- tis minaces pehagi fluctus, ſi tempeſtates& hyemes agricolis, ſi vulnera, cædesq́; militibus, ſi pugilibus ictus, plagæq́; grauisſimæ leues adeò videntur& tolerabiles, vt voluntarij ma- gna cum alacritate ſe diſcriminibus iltis,& diſſicultatibus offerant, ſpe temporalium cõmo- dorum, quæ mox peritura ſunt: quanto magis homini Chriſtiano videri leue debet ac tole- rabile, ſi quid etiam aduerſi ferendum ſit, cui præmiũ in cœlo poſitũ eſt, non momẽtaneum, ſed æternum, cum nec oculus viderit, nec auris audierit, nec in cor hominis aſcenderit, quæ præparauit Deus his, qui diligunt eum, vt verè dictũ ſit à Paulo. Quoòd in præſenti momen- taneũ eſt& leue tribulationis noſtræ, ſupra modum in ſublimitate æternum gloriæ pondus operatur in nobis, non contemplantibus nobis, quæ videntur, ſed quæ non videntur, quæ enim videntur, temporalia ſunt, quæ autem non videntur, xterna. Leue Paulus vocat& mo mentaneum, quod eſt in præſenti tribulationis, at iſti non ſatis habent, ſi dicant eſſe difficile, verùm prorſum imposſibile, prorſus volunt eſſe onus importabile, cui ferẽdo nemo ſit mor- calium. Intereà tamen purum Dei verbum haberi volunt, quod iſti loquuntur& ſentiunt, quamuis ex diametro, quod aiunt, cum Dei verbo pugnare videatur. Sed libet adſcribere, quæ paulò pluribus verbis tractat hac de re Chryſoſtomus, ſcribens in illum Pſalmi locum: In mandatis eius volet nimis: Amor, inquit, in legiſlatorem, facilem& gratam facit legem, etſi videatur habere aliquem difficultatem. Nemo aurẽ quod dico, reprehendat, ſi tali exem- plo vſus ſum. Nam Paulus quoq; eo vſus eſt, ſic dicẽs: Sicut exhibuiſtis membra veſtra ſerua immũditis: ita exhibete iuſtitię. Qui meretricis itaq; amore captus eſt, etiãſi verberetur, etiã⸗ ſi ſe turpiter& indecorè gerat, etiamſi expellatur ex patria, etiamſi bonis paternis euertarur, etiamii patris beneuolentia priuetur, etiamſi grauia patiatur: ea fert iucundè& libenter, pro- pter amorẽ impudicũ. Quòd ſi illa cũ voluptate ſuſcipiunt, quomodo non multò magis Dei præcepta, quæ ſunt ſalutaria& gloriæ plena,& magnã nobis præbent philoſophiam,& ani- mam meliorem efficiunt, oporter cum magna voluptate ſuſcipere,& nihil eſſe difficile in eis exiſtimare? Difficultatem enim non natura præceptorum, ſed multorum ſolet ſocordia efficere. Itaq; ſi quis ea cum ſtudio& alacritate animi ſuſcipiat, videbit ea eſſe leuia,& faci- lia. Quocircâ dicebat Chriſtus: Iugum meum ſuaue eſt,& onus meum leue. Quod etiam poſtea pluribus productis exemplis confirmat Diuus Auguftinus, cùm& ipſe locum hunc enarraret ex Euangelio: Iugum meum ſuaue eſt,& onus meum leue: pluribus ver- bis laborioſiorem eſſe docet huius mundi amorem. Et in Pſalmos commentatus: Bonum opus, inquit, non multum laborat: malum opus habet laborem. Ac alio quodam loco, ad- ducens illud ex Pſalmo: Propter verba labiorum tuorum, ego cuſtodiui vias duras: Duræ ſunt, inquit, timori, leues amori. Omnia quippè ſimt facilia charitati, cui vni Chriſti ſarci- naleuis eſt: quin ea potius eſt ipſa illa ſarcina, quæ leuis eſt. Iraque quæ dura ſunt laboran- tibus, eiſdem ipſis miteſcunt amantibus. Nam quæ ſæua ſimt etiam& im mania, prorſus facilia& prorſiis nulla efficit amor. Et in libro de gratia& libero arbitrio: Sarcina illa, quæ infirmitati grauis eſt, leuis efficitur charitari. Et in libro de perfectione iuſtitiæx: Quis autem neſcit cium præceptum ſit generale charitas, quia finis præcepti eſt charitas,& pleni- tudo legis eſt charitas, non eſſe graue, quod diligendo fit, non timendo. Laborant autem in Dei præceptis, qui ea timendo conantur implere. Sed perfecta charitas foras mitrit ti- morem,& facit præcepti ſarcinam leuem- Ac paucis interiectis, dicit: Charitati Dei non eſſe graue mandatum Dei, non humanæ voluntati, cui plus dando quam oportet, ignoratur iu- ſtitia Dei. Et explicans illud ex Pſalmo 30. Statuiſti in loco ſpacioſo pedes meos: Certè anguſta, inquit, eſt via: laboranti anguſta eſt, amanti lata eſt. Eadem quxæ anguſta eſt, lata fit. In ſpacioſo, dicit, poſuiſti pedes meos, ne anguſtati pedes mei irent in ſe,& incurrẽdo in ſe, deiicerent me. Ergo quod ait: Poſuiſti in ſpacioſo pedes meos, plaue feciſti mihi facilem iu- ſtiam, quæ mihi erat aliquando difficilis. Hoc eſt, Poſuiſti in ſpacioſo pedes meos. Et iterum alibi: Quicquid difficile eſt in præcepto, leue eſt amanti. Gregorius quoque Nazianzenus: Quaàm ſint leues amori labores, exemplo Iacob Patriarchæ docet, cui 14. annis Laban Syro pro Rachel ſeruienti, viſi ſunt dies vnus. Quod exemplũ etiam Hieronymus profert ad pu- ſtathiũ ſcribens, dum probare conatur, quod nihil amantibus durum eſt. Quos ſecutus Gre⸗ gorius quoq; Pontifex loquens de præcepto dilectionis: Hoc eſt, inquit, præceprũ Domini, hoc iugũ eſt diuinę ſuauitatis. Quid enim leuius, aut vnquã gratius, quam amor, fertur?quid pretereà graue nõ leuiter tolerat, qui amat? Quicquid enim diligitur, cum magna deuotione porratur. Poteſt hoc amor huius mũdi, vt etiã que vidẽtur difficilia, facilia videri faciat,& nõ posſit multò magis, quò nihil eſt fortius, amor Chriſti. Quòd ſi ſoli nos eſſemus, ſi noſtris ip⸗ ſorũ viribus lex nobis implèda foret, fortaſſe noſtre nobis imbecillitatis cõſeij, de difficulta- te atqʒ adeò imposſibilitate ipſius nõ immeritò queri poſſemus. Nunc autẽ qui viuit in no- bis Chriſtꝰ, qui per fidẽ habitat in cordibus noſtris, ipſe eſt, qui operatur omnia in omnibus: ipſe eſt, qui operatur in nobis& velle& perficere: ipſe eſt, qui facit in nobis, quod placeat coram ſe. Hunc, ſicut ſcribit Petrus Chryſologus, habemus in bonis adiutore, qui dat poſſe quod iubet,& quæ præcipit, facit ipſe. Quem eriam Bernardus vocat athletam fortisſimum In preu 1 zel not ſen in M 9 Inp men 1 T Deut nil in 3 1 falh cii i Kceml cebb tale ſvut lellb- 1uE h ach 1mn u. Necel Fod tce- ord Ahom tnec 9 ine De Dicagn„orarb Lul⸗ Nne obreme ( d uba;- 8mpert laden delh aglvd zudr aint kum wabu bet Wwwi term eludege enhe Lilare nn mölei Jole monna ſellm huma toc) Cuorſi 1 m dppid Encan pii pispr Rmt nenoh Tlenn. ſun W allt) Kic, Üludi- dar en i u nones ta I p. De ſ dbi n. bis his doſtra Ne e. ſan ſinusc Tidd, Fsegs. hule, d 1 1= ſame te ne „ohen Krnau ſnden en ddand unn Hn nEr pong dtho . dedr — ₰ l. nembray 1 ull verbe 1 patemis. dt Kld n on multo 1 iloſophid 3.. orum ſoſß 5. ea eſſe leil 3. nleue. Q 150. cum& leue: 1S n lu c. nmentatu 11 ſo quodam 81 lui viasdd at cui vni Cê I r duraſun ar- Cimman au rbitrio: dione iult 0- 9 3 eſtcharita 3 0. Lab aritas fo Dharitatl 2nn N ni I mie portet, g en 0 pedes 2ces r anguſi NAu ſe,& nclh es eciſti mili esl dedes ed Tell uoqpe N* 14. anniis nymus ol 2 t. Qos& giuto zchleta 1 MPOSSIBII. I4. 126 in ſuis& pro ſuis pugnantem& vincentem,& inde victores coronantem. Hoc eſt, quòd cùm ſcribens ad Corinthios, gloriatus fuiſſet Paulus, quòd plus aliis omnibus laboraſſet, ne ſibi, ſuæq́; virtuti bona tribuere videretur, quæ per ipſum Deus operatus fuerat, ſubiunxit eneſtigio: Non ego autem, ſed gratia Dei mecum. Quæ tamen verba nequaquam ita ſunt accipienda, quaſi cùm dixerit, non ego autem, hoc intelligi voluerit, nihil ſe laboraſſe, nihil prorſus operatum eſſe: Non enim adieciſſer mecum, ſi præueniente gratia, ſubſequens libe- rum arbitrium non habuiſſet. Poterat dicere, per me quemadmodum annotatum eſt à Ber- nardo, ſed quia minus, inquit, erat, maluit dicere, mecum, præſumèẽs ſe non ſolùm operis eſſe miniſtrum per effectum, ſed operantis quodanmodo ſocium per conſenſum. Ac ſi diceret, abundantius laboraui, non ego, ſed& ego: In eo enim, quòd ſolo Dei dono præuètus ſum, non ego: in eo autem, quòd donũ voluntate ſubſecutus ſum,& ego. Quæ poſtrema verba videtur Bernardus ab Anſelmo mutuatus, Pauli locum hunc explicante: Qui paulò ſuperius etiam: Itaq; noſtra, inquit,& Dei ſunt& noſtra: quia ipſe nos præuenit, vt velimus aſpiran- do, qui adiuuando ſubſequitur, ne inaniter velimus, ſed posſimus implere quod volumus. Præueniente ergo gratia& bona voluntate, ſubſequẽte hoc, quod Dei donũ eſt, fir meritum noſtrũ. Explicans illud ex oratione dominica: Fiat volunras tua: quiſquis auctor fuit operis in Mattheũ imperfecti. Vide, inquir, quàm cautè locutus eſt. Non dixit: Pater ſanctifica no- men tuum in nobis: adhuc regnũ tuum ſuper nos, fac voluntatem tuà in nobis: ne ſeipſum Deus videatur in hominibus ſanctificare, aut regnũ ſuũ ſuper quos vult adducere, aut volan- tatẽ ſuam in quibus vult facere,& per hoc inueniatur Deus perſonarũ acceptor. Nec iterum dixit: Sanctificemus nomẽ tuum: ſuſcipiamus regnũ tuum: faciamus voluntatẽ tuam ſicut in cœlo& in terra: ne hominũ tantũmodo videatur eſſe quod ſanctificant Deum, aut quod ſu- ſcipiunt regnũ eius, aut quod faciunt voluntatem illius, ſod mediè dixit& imperſonaliter, id eſt, ſanctificetur, adueniat, fiat, vt vtriuſq; perſonæ opus neceſſarium demonſtraret, quia& homo Deum neceſſarium habet,& Deus hominem ad iuſtitiam faciendam. Nam ſicut ho- mo non porteſt facere bonum, niti habuerit adiutorium Dei: ſic nec Deus bonum operatur in homine, niſi homo voluerit. Sicut nec terra ſine ſemine, nec ſemen ſine terra fructificat: ſic nec homo ſine Deo, nec Deus ſine homine iuſtitiam operatur in homine. Ac ſi dicat: 81 hæc agitis, hæc oratis, digni filij eſtis huiuſmodi Patris. Quod operatur bona Deus in nobis, non ipſis nibil agentibus, uerùm conſentientibus,& ſimul operantibus nobis. CA pP. LXVII. Vamobrem execrandus eſt eorum impius error, qui nihilo plus hominem aſſerunt in bonis agere, quam agat ſecuris in manu fabri, aut lutum in manu figuli: atq; ita Deum per filium ſuum legem in credenribus implere docent, nihil vt agant ipſi. Quos etiam ad ea blaſphemiarum portenta deueniſſe tandem videmus, vt eum, qui ſolus bonus eſt, de quo dicit Propheta: Non Deus volens iniquitatẽ, tu es, eum etiam malorum auctorem faciant, neq; bona magis, quam ipſa etiam in nobis operari mala, impudenter af- frment: quod haud alirer habere ſe dicant facinoroſos, ad ea quæ patrant crimina, quam ha- bet ſe gladius, quo iugulatur proximus. Neq; minus eſſe proprium opus Dei Dauidis adul- terium, aut Iudæ proditionem, quam Pauli vocationem. Nunquid potuit aliquid dici peſti- lentius? Quid autem eſt aliud hoc docere, quam omnem ordinem, ommnem benè agendi cu- ram, omnem ſolicitudinem, prouidentiam, ac induſtriam, diſciplinam omnem euertere, reli- gionem ex mortalium animis radicitus omnem euellere, deniq; proſcriptam ab hominibus Velle vitam humanam,& pro illa pecuniam ac feralem quandam ſecuritatem ac licentiã in- troductã? Quorſum enim leges? quorfum Magiſtratusè quorſum bonis præmia, malis con- ſtitura ſunt ſupplicia? Deniq; quorſum illud pertinet, quod Deus etiam ipſe mercedem re- gni cœleſtis piis promittit, gehennæ verò peœnas impiis comminatur, ſi omnia, ſiue bona ſi- ue mala, fine nobis operatur in nobis? fi abſoluta necesſitate& ineuitabili parimur magis, quam agimus, aut velut ſerre quædam, ab illo acti, agimus? Sed nobis illud in præſentia refutare propoſitum non eſt, à quo non aures modò, verum- etiam cogitationes piorum abhorrent omnium, quòd quæ facinoroſi patrant ſcelera, eorum ſit auctor Deus. De eo tantum breuibus diſſerendum eſſe putauimus, quomodo bona Deus operatur in nobis. Aperta ſunt ſcripturæ verba, quòd à Deo greſſus noſtri dirigũtur, quodꝗ; omnia opera noſtra Deus operarur in nobis: qua quidem ſeriptura nihileſt certius. Verùm intereà non minus certum eſt& hoc, nos facere cùm facimus, quâuis ille faciat vt faciamus, præbendo vires efficacisſimas voluntati, qui dixit: Faciam vt in iuſtificationibus meis am- buletis,& iudicia mea obſeruetis,& faciatis ea. Quem Prophetæ locum adducens Auguſti- nus: Cùm dicit, inquit, faciam vt faciatis, quid aliud dicit, niſi auferam à vobis cor lapideum, vndè non faciebatis,& dabo cor carneum: vndè faciatis? Et hoc quid eſt? niſi auferam cor durum, vndè non faciebatis,& dabo cor obediens, vndè faciatis. Ille facit vt faciamus, cuĩ di⸗ cit homo: Pone Domine, cuſtodiam ori meo: Quod beneficium Dei iam fuerat conſecutus, dul I. Corinth. ix⸗ Beyrn. in libro de gratia& libero arbιιτνο. Orationis Doms⸗ nicœ explicatis. Matth. 19. Pſalm. 5. Deus non eſt Ma li operator- Blaſphem. Pha. Melanehh. Aug. cõtra For⸗ tumatumn, diſpv: tatione 2. 7 Malorum audor Deus non eſt. Pe, s JAl*‿ 36. Eſaliæ 26. Ezech. z6. Attl. deg ratic & lero arbitrio ca5. 16. 4-„ Pſalm. 140. Pſalm. 38. Eſaiæ 206. Philiy. 2. 1. Co⸗ iuth. 12. Hebr. 1z. Cap. 67. Deus in vebis quomodo ope: ratur. Vide Auguſl.3. Eypognoſticon. Aug de gratia & libero arbi⸗ zrio cap.1z. De grat. Dei con. 5 725 Pelag· ¶ Celeſt. Lib. 1. cap. 25. De corrspe.& Sratia cap. 2. Iib.. ca. 3. cõtra a. epiſt. Pelag. Gnil.lbro de meritis. Opere noſtra bonmæ, oera ſuus Oei. Tacob. J. 8. Corini h.3. Oalat. 2 1. Cori. 4. kr. Fuimus, opera- mur, meremur in Chriflo. Aug·tont.duas epiſt eiag.lib. 4 ·(.Hᷣ„†. e bouo perſeues rautiæ caρ13. Viuo iam võ ego, quomodo intel gendunr. P/alm. 50. Ioannis 3. Galat 5* DEVS OQVYOMODO ET OQYATENVS qui dixit: Poſui cuſtodiam ori meo. Quando igitur ledimus in ſcripturis, quòd omnia opera noſtra operatur Deus in nobis, quòod operatur& velle& perficere, q uod operatur omnia in omnibus, quòd facit in nobis, quod placeat coràâ ſe, neinne in eo con ſenſu accipiédum eſt, vt ic agi nos, cum agimur ſpiritu Dei putemus, quemadmoduũ faber agit ſerram, ſed po- tius quemadmodũ ſeſſor agit equum: Operatur quidem in nobis Deus, verùm non ocioſis nobis, ſed ipſis etiam& voluntatem& conatum adhibentibus. Quanquam yt velimus fine nobis operatur, inquit Auguſtinus, ab ipſo enim præparatur voluntas noſtra, cum autem vo lumus,& ſic volumus vt faciamus, nobiſcũ operatur, ſine illo tamẽ, vel operante vt velimus, vel cooperãte cùm volumus, ad bona pietatis opera nihil valemus. Et alio loco: Non ſolum, inquit, Deus poſſe noſtrum donauit atꝗ; adiuuat, ſed eriam velle& operari operatur in no bis: non quia nos non volumus, aut nos non agimus, ſed quia ſine ipſius adiutorio nec vo- lumus aliquid boni, nec agimus. Et in Pſal. 30. Quicquid Deus operatur per nos, nos vide- mur operari. Poteſt ille multũ& rotum ſine nobis,& nos nihil ſine ipſo. Et iterũ in alio li⸗ bro: Inrelligant, ſi filij Dei ſunt, ſpiritu Dei ſe agi, vt quod agendũ eſt, agant,& cum egerint illi, à quo aguntur, gratias agant: aguntur enim vt agant, non vt ipſi nihil agant. Et iterũ alio loco: Quamuis niſi adiuuãte illo, ſine quo nihil poſſumus facere: hoc non poſſumus aperire, tamen nos aperimus illius adiumento,& opere noſtro. Implet autẽ illud Dominus fine ope⸗ re noſtro: Nam quid eſt præparare cor,& os operire, niſi voluntatem parare? Et tamen in eiſdem literis legitur: Præparatur voluntas àa Domino. Et, Labia mea aperies,& os meum annunciabit laudem tuam. Ecce Dominus admonert, vt præparemus volũtatem, in eo, quod legimus: Hominis eſt præparare cor:& tamen vt hoc faciat homo, adiuuat Deus. Quia præparatur à Domino,& aperit os, ita jubendo, vt nemo posſt, niſi ipſe id faciat adiuuan- do, cui dicitur: Labia mea aperies. In ſententia ergo illa, vbi dicitur: aperi os,& implebo illud, quaſi vnum videtur ad hominem perrinere: alterum ad Deum. In hac autem vbi di- citur: Ego aperiam os tuum,& inſtruam te, vtrunque ad Dominum. Quare hoc? Niſi quia in vno iſtorum coopèratur facienti, alterum ſolus facit. Quapropter multa Deus fa- cit in homine bona, quæ non facit homo. Nulla verò facit homo, quæ non facit Deus, vt faciat homo. Præclarè Guillielmus Pariſienſis: Opera, inquit, noſtra, opera ſunt etiam Dei, quæ ipſe operatur in nobis,& etiam per nos. Non quidem tanquam per organa quæ- dam aut inſtrumentum: tunc enim, nec ad laudem, nec ad vituperium, nec ad culpam, nec ad meritum imputanda eſſent nobis opera bona: Sicut citharæ& tibiæ nihil imputatur ad cul- pam aut meritum de cithariſantibus& tibicinantibus. In nobis igitur operatur Deus bona opera ſua& noſtra, non tam preſtando virtutem, facultatem,& oportunitatem, quam etiam excitando,& foris doctrinis,& prædicationibus,& beneficiorum conſolatione, flagello- rum quoque ſtimulationibus,& interdum compulſionibus,& interius inſpirationibus, ac reuelationibus, terroribus,& aliis modis multiplicibus, qui ſibi ſoli noti ſunt. Aequum eſt autem, vt illius adſcribamus omnia diuinæ bonitati, non quod nihil agamus ipſi, ſed quòd nihil poſſumus, nihil volumus, agimus aut ſumus, quòd non illius beneficio posſimus, veli⸗ mus, agamus, aut ſimus, à quo ſolo proficiſcitur omne datum optimum,& omne donum perfectum. Neque enim ſufficientes ſumus, vel cogitare ſaltem aliquid ex nobis, quaſiex nobis, ſed ſufficientia noſtra ex Deo eſt. Quemadmodum igitur à Paulo dictum eſt: Viuo autem iam non ego, viuit autem in me Chriſtus: ita qui cum Paulo per fidem& baptiſinum eidem Chriſti corpori ſumus inſiti, cu ius etiam ſpiritu vegetamur, ſi, quòd ſubindè nos monet, imitatores illius facti fuerimus, dicere quiſque noſtrum cum illo poterit: viuo autem iam non ego, viuit autem in me Chri⸗ ſtus: laboro autem iam non ego, laborat autem in me Chriſtus: operor autem iam non ego, operatur autem in me Chriſtus: mereor autem iam nõ ego, meretur autem in me Chriltus: modo ſanus adſit horum verborum intellectus. Neque enim ea ſic oportet accipi, quaſi non viuamus, non laboremus, non operemur, non mereamur ipſi quoque: quinimò nos ſumus qui viuimus, nos ſumus qui laboramus, qui operamur, qui meremur: ſed vt viuamus, facit vita noſtra Chriſtus: vt operemur facit qui& voluntatem inſpirat,& vires ad operandum ſuppeditat adiutor noſter Chriſtus: vt mereamur facit, qui merita ſua nobiſcum communi- cat, redemptor noſter Chriſtus. Sic Auguſtinus ad Bonifacium ſcribens: Nos quidem am- bulamus, verùm eſt, nos obſeruamus, nos facimus, ſed ille facit vt ambulemus, obſeruemus, vt faciamus. Hæc eſt gratia Dei, bonos faciens nos, hæc miſericordia eius præueniens nos. Et in alio quodam libro: Nos ergo volumus, ſed Deus operatur in nobis& velle: nos ergo operamur, ſed Deus operatur in nobis& operari pro bona voluntate. Hoc nobis expedit& credere& dicere: hoc eſt pium, hoc verum, vt ſit humilis& ſubmiſſa confesſio,& totum detur Deo. Quando itaq; dicit homo Chriſtianus: Viuo autẽ iam non ego, viuit autè in me Chriſtus: hoc dicere videtur: Viuo autem ego, non iam ille, qui conceptus in iniquitatibus ex carnis meæ parentibus, iræ filius natus: verum qui ſum ex aqua& Spirituſancto Dei fi- lius renatus, qui ſum in baptiſmo veterem exurus,& nouum hominem indutus Domi- num noſtrum leſum Chriſtum, in cuius fide viuo, cuius etiam agor ſpiritu: Hic meam in- Srmitatem u eg l Uüfca a idquo üigit tad Uiat um d aumem eGii ,Ua umel coper iuD Rlerut urho rrüns minu bonicnt ilercco dmthu Ne doc ducitlat Dama dapon dosc dols m Kil eiusve Nuntyn ialah Röper piug acei rurm umin lraſg premſ 18 m teslnn Karſte Veni teſung vadl duuirg. cloel Cem Anobi hosliJ oper innodſn, elmdh ben Nunta elee rua ada mnn, Fetrus dolicte, T old el fen ge nfon rirs er tan Ippr2 U' d . 2=; ptet aera Deu a n itt leu ra,=(unea dam Seerganaqu U 1 nec; e an re hilit: Kurac rope t a Deu unita*usmen onſO* Ke, hal jus i Ecionban .4 f 1 dotllſ as 1equme agam eb be nefici N cimu um, me donl uid e niis cul V uAn 90,itemmn orc 8* wointe illiu ee klerne lit al an m0 rauta an Nohen uten 2ne Cu —„Jü ortet* ,9ual 1N NOBIS OPERATVR BONVM. 32 firmitatem adiunat: hic ad operandum& voluntatem impellit,& facultatem ſi uggerit: hie efficit pro ſua inenarrabili bonitate, vt qui dum naturaà filius eſſem irę, nihil mereri poteram, niſi gehennæ ſupplicia, factus per adoptionis gratiam Dei filius& hæres, frater autem ipſius & cohæres, iam deinceps mereri posſim ea, quæ Dei filio& hæredi, quæ Chriſtum induto debentur, vt quicquid mereor, non tam meo, quam ipſius, quem indui, Chriſti merito me- rear. Meum nanque meritum quatenus purè meum, extra Chriſtum factum, non erat niſi meritum ſupplicij: Poſtquàm autem viuo in fide filij Dei, iam illud qualecunque à me pro- fectum, illius aſperſum ſanguine pretioſo, pretium ex eo mutuatur, vt fiat meritum cœ- leſtis præmij, non ſua quidem ipſius, verum Chriſti viuentis, operantis,& merentis in me Virtute, dignitateque: qui, quæ eſt illius immenſa benignitas, merita mea, quæ ſunt ipſius dona, non tanquam merita mea, ſed tanquam dona ſua coronat. Nam& ab ipſo manant,& ex ipſius morte pretium acquirunt. Hic ſanus eſt& pius horum verborum intellectus. Nos ergo ſumus, qui viuimus: nos ſumus, qui operamur: nos ſumus, qui viuentes in fide filij Dei, legem implemus, qui, quæ mãdata ſunt ab eo perficimus: verum non ſine eo, qui dicit: Sine me nihil poteſtis facere. Illius deſtituti gratia, nihil poſſumus: illius adiuti gratia, nihil non poſſumus: qua fretus, nemo eſt ex iis, qui credunt in Chriſtum, qui non confidenter dicere queat: Omnia poſſum in eo, qui me confortat. Quod ſemel iuſtificatum gratia ſua Deus non deſerat, ſi non ab eo deſeratur: quod charitati non modò non impaßibile, uerum nec difficile quicquan ſit. C A P. LXVIII. S Tautem, quòd ab Auguſtino quoq; legimus annotatũ, Dei tanta bonitas, vt quem F ſemel iuſtificauit impium, gratia ſua nunquam deſerat, ſi non ab ipſo deſeratur, nihil vt ei deſit, quo minus piè ſemper, iuſteq́; viuere queat. Quod etiam ab Ambroſio, aut quiſquis ille fuit auctor libri, qui inſcribitur de vocatione Gentiũ, animaduerſum legimus: Qui certisſimum eſſe vult, Nullam infidelium à Deo, non diſcedentem relinqui, neq; cuiuſ- quam ruinam ex diuina eſſe diſpoſitione diſpoſitã, ſed multis, qui iam iudicio rationis vtun- tur, ĩdeò liberum eſſe diſcedere, vt non diſcesſiſſe ſit premium,& vt quod non poteſt niſi cooperante ſpiritu Dei fieri, eorum meritis deputetur, quorum id potuit voluntate non fie- ri. Verùm teſtatur hoc etiam Propheta, dicens: Dominus vobiſcum, quia fuiſtis cum eo: 8i quæſiueritis eum, inuenietis: ſi autem dereliqueritis, derelinquer vos, Sic ille fons totius bonitatis& miſericordiæ, nunquam nos deſerit, niſi prius à nobis deſeratur. Pulchra qua- dam ſimilitudine docuit hoc Barlaam Eremita, vbi cum Ioſaphat Rege loquentem eum in- ducit Ioannes Damaſcenus. Sicut, inquit, Sol ad illuminationem omnibus ortus, ſine inui- dia potrigit radios, cunctosꝗ́; illuminari permittit. Ita& vera ſapientia ſui appetitores more Solis illuminat& illuſtrat,& ſplendidos oſtendit. Si quidam claudentes oculos fulgorem eius videre nolunt, non ĩdcircò reprehendendus eſt Sol, vel à cæteris deſpiciendus, aut glo- ria ſui ſplendoris per illorum inhonorabitur ſtultitiam, ſed illi potius ſeipſos lumine cius priuantes, quaſi cœci palpabunt parietem,& in multis foueis cadent, pluribusq; lacerabun- tur facies eorum ſpinis. Et quemadmodum Sol in ſuo ſplendore permanens illuminat reue- lata facie fulgorem ſuum ſpeculantes, eodem modo& lux Chriſti ſplendet quidem omni- bus, ditisſimè eis largiens ſuam claritatem. Participat verò vnuſquiſq; iuxta quod deſiderat & appetit. Neq; enim deeſt alieni volentium ſe intueri Sol iuſtitiæ, neq; tamen cogit ſpon- te ſuas tenebras eligentes, ſed proprio vniuſcuiuſq; relinquitur arbitrio& præelectũ quam- diu in hoc ſeculo eſt. Cæterùm, ſi nobiſcum& pro nobis Deus, quis contra nos? quid erit, quod præſtare non posſimus, illo per fidem in cordibus noſtris habitante, illo viuente in nobis, illo operante in nobis, vt velimus,& cooperante, vt quod rectè volumus, faciamus? Etenim à Domino præparatur voluntas noſtra, quæ ſi magna eſt, charitas vocatur: nulla namque voluntas ma- ior eſſe poteſt, quàm ſit voluntas charitatis. Quin ardentem voluntatem ipſam, eſſe cha- ritatem dicit Petrus Chryſologus, quæ tanta eſt, nihil vt ſit, quod ei reſiſtere queat: quan- doquidem non ſolùm fortis eſt, vt mors, dilectio, quemadmodum à Sapiente ſcriptum eſt: verumertiam fortior ipſa morte: non ea re tantùm, quia, quos diuidit mors, non diuidit charitas: verumetiam quòd, cùm à corpore per mortem anima ſeparatur, tum verò, quæ fuit in corpore mortis huius tantùm inchoata charitas, fit perfecta. Senſit vim huius magnæ vo⸗ luntatis ille, qui dixit: Quis nos ſeparabit à charitate Chriſti? tribulatio? an anguſtia? an fa- mest an nuditas? an periculum? an perſecutio? an gladius? Sicut ſcriptum eſt: Quia pro- pter te mortificamur tota die, æſtimati ſumus ſicut oues occiſionis. Sed in his omnibus ſu- Peramus propter eum, qui dilexit nos. Certus ſum enim, quòd neque mors, neque vita, neq; Angeli, neq; Principatus, neq; virtutes, neq; inſtantia, neq; futura, neq; forritudo, neq; altitudo, neq; profundum, neq; creatura vlla, poterit nos ſeparare à charitate Dei, quæ eſt in Chriſto Ieſu Domino noſtro. Haæc igitur magna voluntas, quæ charitas dicitur, in cuius corde diffuſa eſt per Spiricum 1 ſanctum, Rom. 9. Meritum extrs Chriſtum, eſt ſup plicii meritum. Toannia 15 · Ehꝛlip.4. Aug. de natura & gratia ca. 26. E in confut. ar⸗ tieulorum, falſo ſili inpoſit orum art. ſept. Et ſer. 88. de tempore. Amb. vel Proſp⸗ lib.z.cap.4. 2, Pard. 18. Damaſce.in vita eius. I ux(briſui ſicut Sal volentes illa minat,& no co* ęit, deſerentem deſerit. Rom. 8. Charitatis volun axumng. Fer. 39. in D. Lau rentium. Cant 8. Ronz. 8. Charitas morts fortior. Hſaler.43 Charitas rel dieitu: magnæ Polkxxsas. Cap. 68, Aug degretia E& lib. arbitrio cap. 17. Eu ſeb. li.&. cap.z. Orig puer mar- yrium appetiuit Auff. lib.· 2. cap.5. Lib. 2. de virgi= Aailate Tocr.li. 4 ·cap.l. Theod. 4 ca. 17. Mart)rii deſide: vitim in muliere Ediſſeng. In lad Sᷓcapulã. Amor Chriſti fortiſs⸗ Flamma Chriſli amoris flammas axnis ſuperat,& ſenſum doloris adimit. Deut. 6. Mallh. 22. Vide Petri chy ſolog JFerm. 151. Morti vi vltr ſe quis offerat, nõ exigit Deus. Oratione 9. in fu⸗ nere fratris Cæſa ru, G rz in ſune- re Baſt lii. 1. oaunis 4. Vide Petrũ Chry. ſerm. 151. Loannis14. IVSTIEICATI NON DESERVNTVR A DEO. erè ſuaue, huic onus eius verè leue eſt. Quamlibet enim aſpe — ſe- ſanctum, huic iugũ Domini v . 1 8.„ r e—„, rum aliquid& durum eſſe videatur, ſi tamen hæc magnav oluntas acceſſerit, nõ modo1 an 1 imposſibile, verùm ne difficile quidem, quin potius iucũdum erit& ſuaue. V erum enim eſt, quod ab Auguſtino ſcriptum eſt, Sarcina illa, quæ grauis eſt infirmit ati, leuis eſt charirati. Documento ſunt, tot iam ſæui, terribilesq; cruciatus, quos tot milia ſanctorum Marryrum, etiam ex fragili fœmineo ſexu, deinde tenerioris etiam ætatis, amore ſponſi ſui Domini no- ſtri Ieſu Chriſti infſammmati, non maiore conſtantia, quam animorum alacritate pertule- runt. Qua in re ſe tales præſtiterũt, minus vt alacres ad epulas pleriq; quàm iſti ad virã ſuam pro Chriſti nomine cum ſanguine profundendã feſtinarent. Vt nullam nüc Origenis men- tionem faciamus, quem tantò Martyrij ſtudio flagraſſe puerulum adhuc Eccleſialtica narrat hiſtoria, multũ vt negotij mater habuerit in eo domi detinendo, ne vitam ſuam in apertum diſcrimen offerret: Vr nihil dicamus de beata Agne, de qua ſcribit Ambroſius, quod cum 12. annorum exiſtens martyrium feciſſet. Non ſic ad thalamum nupta properaret, vt ad ſuppli- cij locum læta ſucceſſu, gradu feſtina virgo procesſit. Deq́; alia quadam, de qua ſcribit idem Ambroſius, quamuis nomen ſubticet. Veruùm Theodoram fuiſſe Simeon Metaphraſtes vi- tam illius deſcribens, indicat, quæ cum Dydimo quodam certabat de nece, prior vt ipſa pro Chriſto ſanguinem funderet, vt mulros etiam alios ſilentio prætereamus, vnum in præſen- tia recenſuiſſe cõtenti erimus, quod in eadem hiſtoria legitur Ediſſenæ mulieris exemplum. Quæ cùm eſſet facta certior, ciuitatis Ediſſenæ Præfectum, ad campum, in quem Chriſtiani conuenerant, proficiſci, poſteaquàm vidit frequentiorem ſolito Chriſtanorum populum eò tendere, currere præcipites, ac feſtinare, tanquam vererentur, ne quis deeſſet ad mortem,& ipſa ſuis ex ædibus propere prorupit, cùm nec oſtium clauſiſſet, nec, vt mulierum habitũ de- cet, ſe diligentius operuiſſet, infantem quoq; paruulum ſecum attrahens, ac rapido curſu, ir- rupto etiam officij agmine, feſtinauit. Quam cùm ita feſtinantem Præfectus vidiſſet, appre- hendi,& ad ſe deduci iusſit, ſimul percunctatus eſt, quònam infelix mulier tam feſtina pro- peraret. Illa verò, Ad campum, inquit, quò catholicorum populus conuenit. Tum ille, Non audiſti, quòd Præfectus eò pergit, vt omnes interficiat, quos inuenerit? Audiui, inquit, mu- lier,& ideò feſtino, vt ibi inueniar. Et quò, inquit Præfectus, paruulum iſtum trahis? Vt& ipſe, ait illa, martyrium conſequi mereatur. De Arrio quoque Antonino ſcribit Tertullia- nus, quòd cum in Aſia perſequeretur, inſtanter omnes illius ciuitatis Chriſtiani ante tribu- nalia eius, ſe manu facta obtulerint, quibus ille dixerit:& iοοαν ει Ʒμέ ε&σντ οeαένι απεαναο gx‿ε X. Tantum potuit amor lIeſu Chriſti, non ſolum apud viros, verumetiam apud fœminas, yt non modò non cederent periculis, nec infringerentur doloribus, nec formidarent res aſpe- ras, nec vllos mortis terrores extimeſcerent, verumetiam quàm natura mortales omnes mor tem fugiunt, ea ſit illis adeò non fugienda, adeò non horrenda viſa, vt expetẽdam etiam vl- trò ducerent, nec magis dulcè quicquã& iucundum eis accidere poſſet, quàm, ſi cuius morte ſe ſalutẽ aſſecutos,& ab æterna motte liberatos eſſe meminiſſent, pro eius nomine mortem vicisſim oppetẽdi facultas& occaſio daretur: Cuius amore ſic inflammati plerique fuerunt/, vt ſenſum etiam doloris omnem amitterent,& cum carbonibus incenfis, nudis pedibus inſi⸗ ſtere cogerentur, nihil affirmarent intereſſe, vtrũ per carbones illos, an per humi ſparſas ro- ſas ſibi eſſet ambulandum? Cumã; flagris& neruis cæderentur, vt triticũ, niſi benè exculca- tũ& purgatum in horreo: ſic animam in cœlo, niſi ſic excuſſam& per purgatam, digneè ſtare non poſſe, dictitarent. Scilicet iis durum fuit aliquid ex iis, quæ multitudinis iudicio ſunt multò durisſima, quos ex ſummis corporis ſui cruciatibus voluptatem quandam animi non mediocrem percepiſſe legimus. Iis fuit aliquid imposſibile, qui plus etiam vltrò preſtiterunt, quàm à Deo mandatum fuerat. Nam vt exigat hoc à nobis lex charitatis, qua Deum ex to- to corde, ex tota anima,& ex tota mente noſtra diligere iubemur, vt cum deprehenſi fueri- mus, mortem prius, in eius nominis confesſione, ſimus occumbere parati, quàm vt eum ne- gemus: hoc certè, quod ab iſtis factum eſt, non exigit, vt vltrò ſe diſcrimini quiſquam offe- rat: quemadmodum ab Athanaſio in Apologia ad Conſtantinum,& in ea, quæ proximè ſe- quitur de fuga ſua,& à Gregorio Nazianzeno diligenter legimus animaduerſum. Quid autem eſt, quod præcepit nobis Deus? Quid aliud, quam id, quod ipſe eft. Deus cha- ritas eſt, dicit Ioannes. Charitas igitur charitatem nobis præcipit:& quod iubet, ipſe nobis præſtat Deus charitas. Prior ipſè diligit nos, ac ad ſe diligendum accendit nos: ſeipſum im- pertit nobis, manſionẽ facit apud nos, ita vt nos in ipſo maneamus,& ipſè in nobis. Quam- uis autem prior diligit, nunquam tamen prior deſerit nos, niſi prius deſeratur à nobis. Quòd nos deſerit, culpa noſtra, quòd manſionem in nobis facit, ipſius fit gratia: qui paratioreſt ad eam nobis impartiendam, quàm ſimus nos ad recipiendã: tam eſt illius obuia bonitas, quàm eſt noſtra ſupina negligentia. Quod Chriſtiana iuſtitia cbaritas eſt, ex corde puro, ꝗ& conſcientia bona,& fide non ficta. CA P. LXIX. Verum expenc T. ocj t pemi 3 ſert.— 4 b, ſ Areult9 0 necs iot peite rCor ſckntu- 1 Ame) Nadihe heriſ amem tem e xcn m lo l. kmau- bflorun lüſtu n phpr T b a nch nal 9 8 Nal J 1 hetag tt 3 nen de ke lek ſſd quis Uerla ſe tr Dtor ſtcu Iid e beta am la i nc raclun nitio Sllalec olce cefit nin dro oedene ſenrem nerdx Smunc lleich duect um& HIabe Lacral ich el teth poteſt ad ſo ſenr ſelee dauc enitor ar emuliet mi whin qu Wul ſtanorun dun. deeſſet, 2 ten. tmulien piü⸗ ens ac r P kn afectus al nulier ta Aum nuenit.] ra ee t? Audi I in im iſtum urt dnino ſch inl sChriſtiz: ienhe f —— ARAO diyzu etiam apl 1 im cformid essif ramoral* Wmn ttexpets uim et, quam zmn d eius nd E none nmatiple: Pien nſis nud: Jboi an per li rulkt riticn,niſ aSexclt er purgat ran- elclo ln e iii ultitudit em quand er” etiam vl dfe tatis qu mell- ritatis,qu Smar vtcumd; ele” parati ou n iſcriminl= a Kin eo,q! 2. IVSTITIA CHRISTIANA QVAE SIT. 12 Erùm, vt vnde cœpit, eò redeat oratio. Non ſola fides iuſtitia noſtra eſt, neq; ſi ſpes ad eam acceſſerit, abſolutaeſt iuſtitia noſtra: Dæmones quoq; fidem habent,& con tremiſcunt: Neq; enim non credebant, cùm Chriſtum confesſi dicerent: Quid no- bis eſt& tibi Ieſii fili Dei? Hæretici quoque ſpem habent& fiduciam, neque ſoli Luthe- rani, verum& reliqua fæx hæreticorum, Sacramentarij, Anabaptiſtæ, ac quibuſcunque aliis nominibus appellantur, ſe certos eſſe gloriantur, ſibi propter Chriſtum eſſe peccata remiſſa, ſeq́; eſſe apud Deum in gratia, ac citra dubitationem vllam, promiſſam ſibi regni cœleſtis hæ reditatem conſecuturos. Attamen, quamuis habeant fidem dæmones, quamuis habeant ina- nem fiduciam hæretici, iuſtitiam tamen habere dici non poſſunt, quæ extra charitatem ha- beri nequit. Tribuit Auguſtinus Donatiſtis ſacramenta, non detrahit Puangelium, non adi- mit fidem, ſed quemadmodum hec illis ineſſe poſſe confitetur, ſic prodeſſe poſſe negat. Quid ita? Quia ſola charitas eſt, quæ facit, vt hæc prodeſſe queant: extra quam ſi quis habeat om- nia ſacramenta, ſi prophetià omnem, ſi ſcientiam omnè, ſi fidem omnẽ, ita vt montes tranſ- ferat: ſi facultates ſuas omnes in vſum egenriũ diſtribuat, ſi corpus etiã tradat, ita vt ardeat, tantũ abeſt, vt proptereà iuſtus cenſeri debeat, vt eum nihil eſſe Paulus indubitater affirmet. Quem Pauli locum diligenter in quarto libro ſtromatũ tractat Clemens Alexandrinus. Hac ergo charitate, cùm, ſicut omnes alij hæretici& ſchiſmatici, deſtituti fuerint Donariſte,(nam alioqui non diuiſiſſent vnitatem) negat Auguſtinus, alia quæ habebant omnia, quicquàã illis vel ad iuſtitiam vel ad ſalutem profuiſſe: Nam cætera fruſtrà habet omnia, qui vnam chari- tatem non habet: quicunq; totam legem ſeruauerir, offendit autem in vno charitatis præce- pto, factus eſt omnium reus, quia contra præceptũ illud facit, in quo pendent omnia. Siqui- dem hæc eſt plenitudo legis: hic eſt finis præcepti: hoc eſt vinculum perfectionis: hec via Dei ad homines, hæc via hominum eſt ad Deum: Per hanc è cœlo deſcendit Deus in terram, per hanc ex iſta valle lachrymarum aſcendere nos oportet in cœlum, vbi Chriſtus eſt in dextera Dei ſedens:vt fit, vbi Dominus ibi& miniſter eius. Charitatem habeto, dicit Auguſtinus,& cũcta habebis: quia ſine illa nihil proderit, quicquid habere potueris, extinguit delicta,& ab ea pendent vniuerſa. Sola eſt quæ vincit omnia,& ſine qua nihil proſunt omnia,& quę vbi⸗ cunq; fuerit, ad ſe trahit omnia. Hæc omnium arx eſt virtutum, hæc promisſio regni, hæc præmium eſt ſanctorum, abſq; hac nihil eſt quòd ſe quiſquam bonum aut iuſtum fieri poſſe ſperet. Hinc eſt quòd cum quæritur, vtrum quiſquam ſit homo bonus, non quæritur, dicit Auguſtinus, quid credat, aut quid ſperet, ſed quid amet. Nam qui rectè amat, proculdubiò rectè credit& ſperat: qui verò non amat, inaniter credit, etiamſi ſint vera, quæ credit: inani- ter ſperat, etiam ſi ad veram felicitatem doceantur pertinere, quæ ſperat. Et alio loco: Mo⸗ res, inquit, noſtri, non ex eo, quòd quiſque nouit, ſed ex eo, quòd quiſq; diligit, diiudicari ſolent. Neque faciunt bonos, vel malos mores, niſi boni vel mali amores. Et in libris de ci- uitate Dei, defnitionem veram& breuem virtutis eam eſſe dicit, vt ſit ordo amoris. Quem Simon de Casſia ſecutus, definit iuſtiriam Chriſtianam, ordinatum amorem. Et de moribus Eccleſiæ catholicæ ſcribens idem Auguſtinus, omnium virtutum genus amorẽ ponit. Tem- perãtiam eſſe definit amorem Deo ſeſe integrum, incorruptumq; ſeruantem. Fortitudinem, amorem omnia propter Deum facile perferentem: Iuſtitiam, amorem Deo tantùm ſeruien- tem,& ob hoc benè imperantem cæteris, quæ homini ſiibiecta ſunt. Prudentiam, amorem benè deſeruientem ea, quibus adiuuetur in Deum, ab iis quibus impediri posſit. Quieriam alio loco: Interroget ſe quiſque, inquir, quid amet,& inueniet vnde ſit ciuis: verbi graria: Amat aliquis mundum,& ea quæ ſunt in mundo, carnem, pecuniam, honores, ciuis eſt Ba- byloniæ, nihil ei cum iuſtitia commune. Amat aliquis Deum, ciuis eſt Ieruſalem, bonus eſt, iuſtus eſt, neque dubitare debet, quin redditurus illi ſit Deus in illa die coronã iuſtitiæ. Itaq; proprio piorum& bonorum virtus eſt charitas, ſine qua cæteræ virtutes& bonis ineſſe pol⸗ ſunt,& malis. Habere baptiſmum,& malus eſſe poteſt, habere prophetiam,& malus eſſe po teſt, accipere Sacramentum corporis& ſanguinis Domini,& malus eſſe poteſt, habere no- men Chriſtus, id eſt, Chriſtianus vocari,& malus eſſe poteſt, habere Sacramenta omnia,& malus eſſe poteſt, habere virtutes alias,& malus eſſe poteſt. Sola charitas eſt, quam habere, & malus eſſe poteſt nemo. Hæc eſt proprius& fingularis ille fons, cui nemo communicare poteſt alienus, ad ſolos hæc virtus pertinet catholicos, quam ſi habere poſſent hæretici, hære⸗ tici eſſe non poſſent, neq; enim ſcinderent vnitatem, cuius vinculũ eſt charitas. Quam Do- rotheus tectum eſſe dicit, quod ſit abſolutio quædam& perfectio virtutum omniui, ſieut te- ctum domus. Et auctor operis imperfecti in Matthæũ: Omnis, inquit, ſpecies iuſtiriæ in im⸗ poſtoribus inuenitur, ſola autem gratia verę charitatis non inuenitur, niſi in ſolis ſeruis Dei. Ideò hanc priuatã ſpeciẽ charitatis ſibi ſoli ſeruauit Spiritus ſanctus, vt per nullius iuſtitiam & teſtimoniũ ſic cognoſcatur, vbi eſt Spiritus ſanctus, quemadmodũ per gratiã chariratis. Ex quo facilè perſpici poteſt, falſum eſſe, quod vulgo nonnulli perſiadere conantur hoc tempore, ſolam fidem iuſtificare, quam æquè malis atq; bonis ineſſe poſſe conſtat. Charitas enim, inquit Auguſtinus, ea eſt, qua vna verè iuſtus eſt, quicunq; iuſtus eſt. Et in eodem li- bro: Charitas, inquit, ea demum verisſima, plenisſima, perfectisſimaque iuſtitia eſt: Charitas X 2 inchoa- Dæmones babeng dewr. Iacobi 2. Mautb. 9. Fidem& fiduti habent hæreiici. Aug. in ſer. ſuper Zeſtis eum Eme⸗ rito, tom. 7. Charitas facit ve fides et ſacrmen ta nobis proſint. 1. Corinth.13. Clem. Alexan. Iacꝰb. ⁊. Matth. 14. Rom. iz. 1. Tumoth. I. Coloſ.z. Pſalm. 93. Iaannis 12. Aug. tract. 32. in Iaan. 1. Petn* 4· Charitatis laudes. Aug. ſerm 53. de tempore, in Ens ehri. cap. 117. Spiſtola 5a. ad Macedon. cap. 16. Lib.iʒ. cap. 2. Lib. 15. de geflis D. Jaluatoris. Cap. ix. Aup· in Pſal. ca. 2. Tienot*ν 4. Aug. tratt. ⁷. in epiſt. jIoan. Charitate carét hæretici. Dorptheus ſerm. 14. Nonn. 4A. in cap. 3 Mattb. Aug. de natui.& SFa. cap. 38. Cap. 42.G 70. —õ— Cap.69. IVSTITIA C HRISTIANA inchoata, inchota iuſtitia eſt: charitas prouecta, prouecta iuſtitia eſt: charitas magna, magna Idems lib...7. iuſtitia eſt: charitas perfecta, perfecta iuſtitia eſt. Qui eriamcontra duas Epiſtolas Pelagia- Pom.a. norum ſcribens, negat pium quenquam dubitare, quòd quanto amplius diligimus in ha vita Deum, tantò ſumus iuſtiores, ac tum demum piam, veramq; iuftitiam perfici, cum fue: weeedeede*. rit dilectio Dei perfecta. Quod pluribus etiam Verbis perléquitun in libro de perfectione iuſtitiæ. Et iterum alio loco: J unc erit, inquit, plena iuſtitia, quando plena lanitas. Lum ple- na ſanitas, quando plena charitas. Plenitudo enim legis charitas eſt. Et ante Bernardum An- De ſoniliudine ſelmus: Per intellectum, inquit ſapimus: per amorem iuſtificamur: per vſum beatificamur. cap. 163. In quantum quis Deum intelligit, ſapiens eſt: in quantum amat, iuſtus: verum, in quantum vtitur, beatus. Similiter& Cæſarius: Ipſe eſt Vera iuſtitia, quæ pro amore Dei non ſolũ ami= In dinlogo quem C0s, ſed etiam diligit inimicos. Et aliquot ſeculis antè luſtinus:Qui Deum toto corde& pabuit rum Tri⸗ Viribus amat,& proximum æquè ac ſeipſum: is demùm verè iuſtus& bonus eſt. Bernar- phone. dus: Timore, inquit, vocamur, amore iuſtificamur. Et paucis interiectis; Sic ad ortum Solis 6 luſtitiæ Sacramentum abſconditum à ſeculis de prædeſtinatis& beatificädis emergere quo- cat et ſautiijſcat. dammodo incipit ex abyſſo æternitatis, dum quiſque vocatur per timorem, iuftificatur per Linn Anemcor amorem, præſumit ſe quoque eſſe de numero beatorum. Audit ſe vocari, cum rimore com. DMs uertitur, ſentit& iuſtificari, cum amore perfunditur. Er poſt pauca: Si initium ſapientiæ ti- charita: aiuum mor Domini, in quo dicta eſt eſſe noſtra vocatio, qui niſi prouectus in ſapientia eſt amor Wyw ſaeh Dei, is duntaxat qui interim ex fide eſt, ex quo& noſtra fit iuſtificatio. Chryſoſtomus la 3 quoque charitatem ipſam caput eſſe bonorum omnium dicit,& radicem fontem,& paren- tem, atque ea vna abſente, cætera nobis nullum fructum adferre, nullam præſtare poſſe vti- litatem. Hæc enim diſcipulorum Domini eſt, magnus ſeruorum Dei character& indicium. In hoc inquit: Omnes cognoſcent, quod mei diſcipuli eſtis. In quo? Num in eo, Vr mor- tuos ſuſcitent, leproſos purgent, aut dæmonia expellant? Minime inquit, Sed illa mifla fa- ciens omnia, in hoc vno, inquit, omnes cognoſcent, quod mei diſcipuli eſtis, ſi charitatem ad inuicem habueriris. Nam illa vnius ſupernæ gratiæ munera ſunt hoc humani ſtudij eſt offi- cium, animum autem probum,& generoſum ‚non tam ea mouere, quæ Deus prabuerit munera, quam ſuorum laborum officia conſueuerunt. Quapropter Chriſtus, non ſignis: ſed à charitate ſuos cognoſci diſcipulos aſſerit. Hæc enim, ſi adeſt, nulla pars deeſt Philo- ſophiæ, ſed integerrima, perfectisſimaque virtutis ratio habetur, quemadmodum certè la- Leoin fani-4e borum expertem neceſſe eſt omnium, cui hæc deeſt, Ommium nanque ſuumma Virtutum,& mndt. aa. totius plenitudo iuſtitiæ de illo naſcitur amore, inquit Leo Magnus, quo Deus, proximusq́; Rup.libro iin diligitur. Quærit Rupertus, cum& pater ſpiritus,& filius ſpiritus,& pater ſanctus,& plius aie u mar fauctus ſit, quam ob cauſam vocabulum hoc, quod eſt Spiritusſanctus, propriè adſcribitur &t Deo Spintai Perſonæ huic? Et mox reſpondet, nimirum quia tota perſonæ huius operatio, nihil aliud, trunatur quam niſi ſanctificatio eſt. Hæc operationum diſtinctio diligenter animaduertenda, quia Deus Pe„, pater, omne quod factum eſt per filium, fecit:& omne quod ſanctum eſt, per Spiritum ſan- ctum ſanctificauit. Quid enim eſt ſpiritus eius, niſi amor tuus?& quomodo creatura ra- gpirituſani tionalis aliter, niſi amando creatorem, potuit vnquam, vel poteſt ſanctificari? Igitur quam- h an3zfeao. uis& pater ſpiritus,& filius ſpiritus,& pater ſanctus,& filius ſanctus ſit, rectè tamen hæc Drauo. ſola perſona Spiritus ſfanctus debuit nuncupari, cuius operatio propriè creaturæ ſanctificatio eſt: Sine quo nec Angelus ſanctus, nec homo ſanctus eſt: Quem non habens Angelus, Dia- bolus eſt: quem non habens homo, Äàntichriſtus eſt, vel membrum Diaboli eſt. Hic ſancti- ficationee quæ eadem iuſtificatio dici poteſt, Rupertus tribuit ſoli charitati. Cuius æqua- lis Petrus Abbas Cluniacenſis: Hæc eſt, inquit, illa charitas: non tantuùm faciens, ſed omni- nò perficiens iuſtitiam: ad quam cæteræ virtutes iuſtitiæ cooperantes, velut ad matrem filix reſpiciunt. De cuius radice exoriuntur, de cuius ſtipite, velut fructuoſisſimæ arboris ramo- rum infinitas, ſpecioſa dependent. Ibi caſtitas, ibi humilitas, ibi Veritas, ibi ſynceritas, ibi obe dientia, ibi omnis iuſtitia. Charitatem autem cùm dicimus, non eam hoc loco volumus intelligi, qua prior Deus Mier.z1. perpetuò dilexit nos,& miſerans attraxit nos: quæ cauſa noſtræ iuſtificationis eſt efficiens. Roms. Nos autem nunc de formali loquimur, nimirum de ea, quam Paulus diffuſam eſſe ſcri- Sererannie bit in cordibus noſtris per Spiritum ſanctum, qui datus eſt nobis. Datus autem nobis, in nobis palitat. VE habitet in nobis, tanquam in templis ſuis, non corporaliter, hoc eſt, non ſecundum ſub- Coloſf.2. ſtanciam ſuam: Solus eſt enim Chriſtus, in quo plenitudo diuinitatis corporaliter inha- Shaneans bitat: veruùm per fidem& charitatem, quam diffundit in cordibus noſtris. Quemadmodum Orillus libroro. etiam Hilarius teſtatur, dicens: Habitat enim Deus in religioſorum mentibus, non cor- caprs in loon. porali aditu, neque naturæ grauioris ingreſſu, vt alibi non degens, illic tantum quò ſe in- Tanh tulerit, inſiſtat: Sed ſpirituali virtute, in vacua ſe à terrenis labibus corda permittit, ſeſeque — luminis modo, in patentibus innocentiæ foribus, mentes illuminaturus infundit. Sic& à Cyrillo ſcriptum eſt: Etiamſi habitauit in nobis verbum, dictum tamen etiam hoc eſt, quod in Chriſto habitet omnis plenitudo diuinitatis corporaliter. Sed cum ſentimus, quod caro factum ſit, non eodem modo ſicut in ſanctis habitare dicitur,& in Chriſto iſtam factam Libro ⸗. epiſt.1. ſep 41 i SHnin duiabt o mMam d o qkoco, ke d t e lormodöle i eholmi ge rith EE AG erm mote. büigut ae bumelet a fegioket al fettt chld eo rao Üü vnög, g m dom Ce do rir na gubdg ü älgtm w ſooneng auf duonu m d enlm e i Cuog. ic mtsacc a M Mur qung 00 Itsii 9 Pece.) lipn⸗ 1 tiehgnim 1 creen 5 raaseuſtt b dlßp ne dae weltlten 1 ugnnan e uncceg Chrtun 10 9D 5 lal— ugd 6 E 3 8 lum d- au. AM 3* Ncamu. 8 1r uanna . U,e 3 olüan rGe Sdic mg 38 B Cadld ereg do. Drem, f Acannr, em, Aenu Alhe t won nttlit at ſenti in lag ella, Xlo. loſtn, mm fom Kn. oI nn ampti e. len harach E2 udlau Num& tan qult, S E lmili leſtis Meite A Lalesc humal A ella ſe ſum: aurun. quo Dſ Souma pater s Lit us, pr6 8 Adlertt soperi Shilal duerte shuiuhr neſt, pe S itomi quom es eatlin ctifical t uür qu tus ſit, Sramen! e creat a ncifa nhabe E4 aeboöl. Diabol& ichc charta. llbas num fb ſed Dm s,Velu Sarent loſisſiſ ². ofsre as bil itas b tißcatl iſt efias aulus q Fm elei⸗ 5.D tem lle eſt, nq 2ndo 4 3 ' 2* e altter u tatis q¶ ꝗ2 ae nadnol- GV AE SI T, 349 factam eſſe habitationem definimus: ſed quod ſecundum naturam vnitum, non tamen in caruem conuerſum, talem effecerit habitationem, qualem& hominis anima cum proprio habere dicitur corpore. Quamobrem cùm in omnibus iis quæ creata ſunt, quatenus& ſunt,& creata ſunt, per præſentiam, potentiam,& eſſentiam ſuam Deus eſſe dicatur, ſolæ ſunt mentes piorum, in quibus non ſolum eſſe, verumetiam habitare per gratiam, ſolus autem eſt Chriſtus, in quo per vnionem ſubſtantiæ eſſe dicitur. Hoc eſt quod ab Auguſtino ſeriptum legimus: Faten- dum eſt, Deum vbique eſſe per diuinitatis præſentiam, ſed non vbique per habitationis gratiam. Deus enim qui vbique æqualiter totus eſt per ſiam ſimplicem ſubſtantiam, aliter ramen in rationalibus creaturis eſt, inquit Bernardus, quam in cæteris,& ipſarum, aliter in bonis eſt, quàm in malis, per efficatiam. Ita ſanè eſt in irrationalibus creaturis, vt ta- men non capiatur ab ipſis, à rationalibus autem omnibus quidem capi poteſt per cognitio- nem, ſed à bonis tantuùm capitur etiam per amorem. In ſolis ergo bonis ita eſt; vt etiam iit cum ipſis propter concordiam voluntatis. Tunc igitur nobis dari Spirituſſanctus intel- ligitur, qui patris amor eſt& tilij, quando ſui nos huius amoris reddit participes, vt quem- admodum ipſèe cum patre& filio vnus eſt Deus, vna ſubſtantia, ſic nos adhærentes Deo, vnus cum eo ſpiritus efficiamur. Atque hoc eſt; quòd iuſtificari, quòd iuſtum fieri dieimus: Neque enim id aliud eſſe videtur; quàm quod à Propheta dictum eſt: Mihi atitem adhæ- rere Deo bonum eſt, Deus eſt enim iuſtitia noſtra, ipſe iuſtus, ipſe iuſtificans nos, cui quan- tè magis adhæſerimus, rantò magis patticipes iuſtitiæ fuerimus. Hoe eſt quod ab Auguſti- no quoque ſcriptum legimus: Ea iuſtitia, quæ viuit in ſeipſa, proculdubiò Deus eſt. Sicut autem cum ſit in ſeipſa vita, etiam nobis fit vita, cum eius efficimur participes; ita cùm in ſeipſa ſit iuſtitia, etiam nobis fit iuſtitia, cum ei cohærendo iuſtè viuimus,& tantò ma- gis, minusve iuſti ſumus, quantò magis illi, minusve cohæremus. Adhæremus autem illi charitatis vinculo copulati: Quod etiam Cyrillus teſtatur his verbis: Voluntaria eſt no- ſtra cum Chriſto conglutinatio,& charitate ac fide perſicitur. Et fides quidem in animo noſtro conſiſtit, veram Dei cognitionem efficiens, charitas verò mandatum eius ſeruare fa- cit. Cui enim me diligir, is, inquit mandata mea ſeruabit. Qui ergò per fidem Chriſto ſo- lummodò coniunguntur, ſola iſli confesſione inhærentes, nec charitatis vimine ſe colligan- tes, palmites quidem ſunt, ſed non fructuoſi. Nam fides abſque operibus mortua quædam res eſt. Huiuſmodi autem palmites agricolæ falx ſeuerisſime amputar,& igni tradit. Hoc enim modo de infructuoſis arboribus fieri ſolet. 8i igitur iuſtitia eſt, per quam adhæremus Deo: Deo autẽ pet᷑ charitatẽ adhærems, cui du⸗ bium eſſe poreſt, quin charitas noſtra ſit iuſtitia noſtra? quę quantò perfectior eſt, tantò per- fectior erit iuſtitia noſtra. Qua de re ſic à Bernardo quoq; ſcriptũ legimus: Quis eſt, qui per- fectè adhæret Deo, niſi qui in Deo manens, tanquã dilectus à Deo, Deum nihilominus in ſe traxit, vicisſim diligendo? Ergo cùm vndiq; inhærent ſibi homo& Deus, inhærent autem vndiq; intima, mutuaq; dilectione inuiſcerati alterutrum ſibi: per hoc Deum in homine,& hominem in Deo eſſe, haud dubiè dixerim. Quamobrem diligendo Deum, quodammodo trahimus illum ad nos, vt ipſè vicisſim diligat nos, qui dixit: Ego diligentes me, diligo. 81 quis diligit me, diligetur à patre meo,& ego diligam eum, maniteſtabo ei meipſum. Si quis diligit me, ſermonemn meum ſeruabit, pater meus diliget eum,& ad eum veniemus,& man- ſionem apud eum faciemus. Porrò vbi manſionem facit Deus, ibi neceſſe eſt remiſſa peccata, quorum charitas multitudinem operit, ibi neceſſe eſt iuſtitiam omnem infuſam eſſe. Quæ enim participatio iuſtitiæ cum iniquitate? aut quæ ſocietas luci ad tenebras? Quod autẽ dicimus diligendo Deum effici, vicisſim vr ipſe diligat nos nequaqua ita veli- mus accipi, quaſi priores nos dilexerimus Deum, quin cum Ioanne potius libenter profite- mur, quòd in hoc eſt charitas, non quaſi nos dilexerimus Deum, ſed quoniã ipſe prior dile- xit nos: ipſe elegit nos ante mundi conſtitutionem: ipſe miſit filiu ſuum propitlationẽ pro peccatis noſtris. Nam nifi prior ille dilexiſſet nos impios, vt faceret pios: niſi dilexiſſet intu- ſtos, vt faceret iuſtos, niſi dilexiſſet ægrotos, vt facerer ſanos, niſi nimia quadam noſtri chari- tate flagrans miſiſſet filium ſuum propitiationè pro peccatis noſtris, qui& immenſis benefi⸗ ciis præſtãdis nos ad vicisſim diligendũ excitaret,& verbo doceret,& exemplo nobis præi- ret, nos eum diligere nequaquã poſſemus. Ipſius itaq; miſericordia fit, vt diligentes vicisſim ab eo diligamur. Ipſius miſericordia præuenit nos: ipſius miſericordia ſubſequitur nos. Hoc eſt quod ab Ambroſio, vel Proſpero potius, quoq; ſcriptum legimus: Qui veniunt, inquir, ad Deum, amore ducũrur: dilecti enim ſunr& dilexerunt, quæſiti ſunt& quæſiuerũt:& quod eos voluit Deus velle, voluerũt. Præclara funt oa de re Bernardi verba, quæ viſum eſt adſcri⸗ bere: Nemo ſe, inquit, amari diffidat, qui iam amat. Libenter Dei amor noſtrum, quem præ- uenit, ſubſequitur: Nam quomodo redamare pigebit, quos amauit,& necdũ amantes? Ama- uit, inquam, amauit. Habes enim dilectionis pignus ſpiritũ, habes& teſtem fidelem Ieſum, & hunc crucifixũ. O geminum, ipſumq; firmisſimum Dei erga nos amoris argumentum. Chriſtus moritur,& meretur amari. Spiritus afficit,& facit amari, Ille facit cur ametur: iſte vt 1 3 ame- Deut quomodo eſt in rebus creatii. Aug epiſt. 57* ad Darda. Deus quomodo vl ique eſt. Bern. ho.3. ſuper Miſſus eſt. Spirit ſanctunn nobis dari qud. 1. Corinthes. Pſalm. 72. Pſalm.. Konz. 8. Aug. epiſi.;. Tituu 2. cyril.libro 19. cap. 14 in loan. Ioaunis 144 Ioannis 1;. Iacobi s. Bernardus ho. 71. in Cantic. Deum in homine & Fomineꝛn in Deo eſſe, quid. Prouerbiornan g. Ioauni 14. I. Petri 4. 2. Corinth ·Ẽ. I. Toannis 4e Bphe.. Rom. z. I. Ioaunis a⸗ pſaln.58. P/al. 22. Amb roſius de vo cauione gentium, libro 2. cap.⸗. Bern. epiſl 107 Cap.70. QVA DEI IVSTITIA ametur, ille ſuam multam dilectionẽ in nobis cõmendat: iſte& dat: In illo cernimus quod amemus: ab iſto ſumimus vndè amemus. Charitatis igitur ab iſto occaſio, ex iſto affectio. Quanta confuſio Dei filium ingratis oculis cernere morientemèquod quidem facilè contin⸗ git, ſi deſit ſpiritus. Nunc autem quia charitas diffuſa eſt in cordibus noſtris per Spiritumſan ctum, qui datus eſt nobis, amati amamus, amantes amplius amari meremur. Et aliquot ante ſeculis Theodoritus: Conſiderãtes enim, inquit, quinam cùm ſimus, quenã bona accepimus. Et quod non nos primi dileximus: Sed amati vicisſim amauimus. Et cum haberemus odio, amati ſumus:& cum inimici eſſemus, fuiſſemus reconciliati: cuùm non ipſi ſupplices petiiſſe- mus, vt fieret reconciliatio. Sed ad nos legatus veniſſet vnigenitus,& qui iniuriam fecera- mus, inuitati ſumus ab eo, qui fuerat affectus iniuria,& præter hæc reputantes ſuſceptam pro nobis crucem, ſalutares pasſiones, mortis ceſſationem, datam nobis ſbem reſurrectio- nis. Hæc& quæ ſunt huiuſmodi conſiderantes, ſuperamus eas, quæ in nos incurrunt diffi- cultates,& beneficiorum memoriam conferentes cum ea, quæ eſt ad tempus afflictione cor- poris, lubenter ferimus rerum moleſtarum impetus. Omnes enim vitæ moleſtias cum amo- re in Dominum tanquam in trutina conferentes, eas valdè leues iauenimus. Etſi omnia qu videntur iucunda& delectabilia ſimul collegerimus, ſi contra diuinũ expãdatur deſiderium cea vmbra magis euanida,& quæ vernis floribus facilius intereant, oſtendit. Charitas qnalis Eſt itaque iuſtitia noſtra, quæ legis plenitudo, quæ finis præcepti, quæ vinculum eſt per- u litia no-tra...... 1.. 9, 3. 9 fectionis, charitas. Charitas aurem non numi, ſed Dei, charitas non terræ, non cœli, ſed eius, 2Tmaibn. qui fecit cœlum& terram: Charitas, vt eſt apud Paulum, ex corde puro, conſcientia bona, Luin 5& fide non ficta. Quo loco, ſicut animaduerſum ab Auguſtino legimus, conſcientiam pro 7. Imoth. 1⸗ aag.in Pſahzt. ſpe poſuit: Ille enim ſperat, qui bonam conſcientiam gerit: quem verò bungit mala conſcien⸗- cen ſcientia pro tia, retrahit ſe à ſpe,& non ſibi ſperat, niſi damnationem. Hæc igitur vbi adſunt, fides, ſpes, ſpe à hpaulo& charitas, ibi demuùm perfecta eſt& abſoluta iuſtitia. Quod Paulus etiam ſignificare viſus PefrA„. eſt, qui cum Timotheo ſuo dixiſſet: Sectare iuſtitiam, quaſi volens indicare, quibus in re- bus iuſtitia ſita ſit: ſubiunxit mox, fidem, ſpem& charitatem. De quibus virtutibus ita Origenes libr a. ſcriptum ab Origine legimus: Puto quod prima ſalutis initia& ipſa fundamenta fides eſt. ad Romanos epi Profectus verò& augmenta ædificiis ſpes eſt. Profectio autem& culmen totius operis, Rela ꝛz0·cap.z0. charitas:& ideò maior ommnium dicitur charitas. Quod per Fidem, Spem,& Charitatem, quæ propemodum obſoleuerat in nobis, imago Dei reſtauratur. CAPVT LXX. Oeneſſs 1. Egimus hominem ad imaginem& ſimilitudinem Dei factum eſſe, Quam quo ad in⸗ mago Dei per contaminatam retinuit, iuſtus erat. Simul vt verò poſt admiſſum peccatum, hęc in eo beecaiuna defor. imago, non quidem prorſus abolita, verùm obſoleta tamen eſt& deformata, iuſtus nan 2ſe an.“ eſſe deſiit, atq; ſuam hanc iniuſtitiã, ex inobedientia contractam, in vniuerſam poſteritatem Vde Auuefin ſuam primus parens noſter propagauit, ac per eius vnius delictum, diuinum iudicium pro- de ſpiriu& u. cesſit in omnes homines in condemnationem. TeA cabie ⸗5. Eſt autem non ſecundũ formã corporis ad imaginem Dei factus homo, ſed ſecundũ ra- Rom.5. tionem mẽte prædiram. Quod cùm alij pleriq; omnes, tum longe vetuſtisſimus ille Philo in Imago Dei in ho eo libro, quem ſcripſit de opificio mundi, pluribus demonſtrat. Sed& Clemens Presbyter Tnden ee Alexandrinus his verbis indicat: Eſt enim Dei imago, eius verbũ& tlius mentis germanũ, adporiatoria al diuinũ illud verbum, lucis lux exemplaris& archetypa: Verbi autem imago eſt homo, vera Centes. mens quæ eſt in homine: qui ad Dei imaginẽ& ſimilitudinẽ proptereà factus eſſe dicitur, 5„ quod prudẽtia quæ eſt in corde, diuino verbo asſimilatur,& ea ratione verbi, rationisq; par⸗ väags he i ſſi ticeps dicitur. Verum indicat hoc etiam ipſa ratio: Nam cùm Deus ſpiritus ſit, non alibi con- ritu ponins. ſentaneum eſt imaginẽ eius eſſe, quàm in ſpiriru hominis. Sed ipſius etiam Apoſtoli declarat Epheſ.4. hoc auctoritas, cum dicit: Renouamini ſpiritu mentis veſtræ,& induite Houum hominem, quĩ ſecundum Deum creatus eſt. Quod dixit: Induite nouum hominem; illius videtur expli catio eſſe, quòd antè dixerat: Renouamini ſpiritu mentis veſtræ. Quod mox addit: Qui ſe⸗ cesaß.) cundum Deum creatus eſt, id alio loco quaſi declarans, dixit: Ad imaginẽ Dei, quum aliis ver bis idipſum præcipiens, Expoliantes vos, inquit, veterem hominem cum actibus eius,& in- duentes nouum, eum qui renouatur in agnitionem Dei ſecunduniimaginem eius, qui crea- , n uit eum. Ibi ſecundum Deum, hic verò ſecundum imaginem, inquit, eius, qui creauit eum, Veen vt creatum eſſe ſecundũ Deum, nihil alitid intelligi posſit, quàm eſſe creatum ſecundũ ima- Homo factus ad ginem Dei creatoris, quemadmodum etiam annotatum ab Auguſtino videmus. imaginem Tii Factus eſt igitur hnomo ad imaginè Dei in ſpiritu, quæ mens noſtra eſt: factus eſt autem „e m. s.z. ad imaginem totius Trinitatis: quod ex voce, noſtram, colligit Auguſtinus. Quæ cùm ſit de virgintate. pluralis numeri, non rectè diceretur, ſi homo ad vnius perſone fieret imaginẽ: ſiue patris, ſiue Ehauet⸗ Iiha filij, ſiue ſpirituſſancti: Habet itaq; niens noſtra, ſicut ab eodem aninotatum eſt, ſuam quo- n, 1,, que Trinitatem: Eſt enim in ea memoria, eſt ratio ſiue intellectus, eſt& voluntas. Hæcante lubro i. ap. 20. peccatũ ita fuerant in primo homine ſana& integra, vt neq; memoriã quicquam impediret, du Kretramn, 4 1' auam tetti 5 tn d bi Terta,— zermo wert H dir un ke Ä N no fln wekod nnen d L nentenbr dion rlgen7 ciip ingpilis dur rwun elkc Tuncm eno gien heit teme Juoc,dt Sme vetaore Tſo ſirrmk cnou- hehquid oen memür Vnob hechie per necpih mſ ſec dxt' Koo lel temom acle fden lom, tem— 1 er Dei 1 ap repheg Uroin id 5)' r itotun ( 81 R d e Tqua m.(ar, tema pisclg lgaa mhüusn mere moleſtu 5=m. mus kdl 2 ciag dädarl sen ndit. ur vinel 1 ere aonc nae ro,conſd bon aus, conſ amn bungitm) Si di adlum a etinm ſg a.ſ ndicare, 34 n quibus fundame 1 63 calmen t ima zerat in 3 3 dſte, Lun* un im peccat Tend ſt& defd: F) il niuerum vit iuinum 1 2amy. nomb, ſo 25 ndin ruſsimd Tn & Clem 2es blius met= rd. nimago; I o) tere⸗ fact dan ne verbi,j Shſe diritusſtt lbie etiam 49 4 deir mle uite ouſ Sn te tures memm lliu 110 mox.* I. C O3.„,, r 2lb ginè Den 1e „1us K' cum actiſ 2 ls 1C jnenl Er qule mag ter R& vol ³₰ npein quicq 2 90 4 IVSTI SIMV S. 130 quò minus in recolenda Dei potentia, ſapientia, bonitateq; verſari ſemper poſſet:nec ratio- ni deeſſet aliquid ad diſcernendum inter bonum& malum, verùm& falſum, commodum& incommodum:nec eſſet, quòd obſtare voluntati, quò minuùs quæ ſola eſt Chriſtiana iuſtitia, per charitatem adhærere Deo poſſet. Cæterum poſt infelicem eius caſum, in contrarium omnia reciderunt: Nam non ipſius magis primi parentis noſtri, quàm vniuerſæ poſteritatis eius memoria ſic eſt labefactata, vt in cuiuſuis alterius rei cogitatione conſumeretur potius, quam cuius gratia à Deo facta fuerat. Ratio verò tanta demerſa eſt caligine, vt vmbras rerũ Pro rebus ipfis, noxia pro ſalubribus, falſa pro veris amplecteretur. Voluntas autem Vſque eò à creatore ſuo auerſa,& ad omnem vanitatem fuit conuerſa, vt non Deo, qui fecit celum & terram, ſed ipſi tantuùm terræ viſa ſit adhærere: nihil vt aliud propè mens humana tota, quàm terra, quàm caro eſſe videretur. Hinc illæ Dei voces: Terra es,& in terram ibis. Et ali- bi: Terra, terra, terra, audi ſermonem Domini. Non permanebit ſpiritus meus in homine in æternum, quoniam caro eſt. Quid multis. eò redacta fuit humana mens, vt in qua fuerit ima- g0 Dei, quaſi pecudis imaginem in ea cernere liceret. Quod etiam Propheta deplorat, di- cens: Homo cum in honore eſſet, non intellexit: comparatus eſt iumentis inſipientibus,& ſimilis factus eſt illis. Tantam hanc ſuæ creaturę deformitatem, quam pulchram& decoram, nimirùm ad ima- ginem ſui fecerat, ferre non potuit pater ille miſericordiarum Deus, qui memor miſericor- diæ ſuæ, immemor culpæ noſtræ, rationem inuenit, qua ſic obſoleta imago Dei, in homine renouati poſſet. Venit igitur à patre Dei filius, verbum caro factum,& fidẽé dedit purifican- tem corda. Poſt filium Spiritus quoq; ſanctus miſſus eſt, per quem in cordibus noſtris chari- tas eſt diffuſa, quam qui habet, ei munda ſunt omnia. Per hæc duo fidem& charitatem, ad patrem redeundi ſpes facta eſt: Atque ita per hęc tria, purgata ſunt illa tria, quæ fuerant in mente noſtra deformata. Fides illuminauit rationem, ſiue intellectum. Credite nanq;& in- telligetis, dicit Scriptura: Spes erexit memoriã, charitas purgauir affectũ, ſiue volũtatem. Sic imago illa Dei, quæ tam fuerat in nobis obſcurata, vix vt vllũ iam illius veſtigiũ apparerer, renouari cœpta eſt: quæ renouatio ad iuſtitiam, quæ nobis datur à Deo, pertinere videtur. Tunc autem renouari dicimur, quando Dei beneſicio fit, vt qui prius portaueramus ima- ginem hominis terreni, portemus deinceps imaginem cœleſtis. Nam quemadmodum anteà quoq; dicere nos meminimus, errant, qui iuſtitiam noſtram non aliud eſſe putant, quàm peccatorum remisſionem, quandoquidem non ſolum remittuntur nobis peccata, quando iu ſtificamur, ſed renouamur præterea ſpiritu mentis noſtræ: induimur nouum hominem, il- lum, qui de cœlo venit, Dominum noſtrum leſum Chriſtum: in illius imaginem transfor- mamur,& fir in nobis ea, de qua Paulus meminit, noua creatura, quã alibi dicit eſſe fidẽ, qur per charitarem operatur. Nam quòd dixerat, in Chriſto Ieſu, neq; circunciſio valet aliquid, neq; pre putium, ſed noua creatura: id in proximè præcedenti capite, totidem propè verbis dixit: In Chriſto leſu, neq; circũciſio valet aliquid, neq; præputiũ, ſed fides quæ per charita- tem operatur: facilè vt appareat, quòd per nouàã creaturam, nõ aliud intelligi voluerit, quam fidem non ocioſam, non ſolam, vt noſtri temporis contendunt hæretici, ſed quæ per charita- tem operatur, per quam, quæ ſic obſoleta fuerat, vt nulla propemodum eſſe videretur, imago Dei in nobis reparatur. Pręclarè Auguſtinus:Vbi eſt fides, vbi eſt ſpes veſtra, vbi charitas ve- ſtra, ibi habet DEVS imaginem ſuam. Quod luſtitia Dei iuſti ſumus, non qua Deus iuſtus eſt, ſed qua uos iuſtos facit. CA p. LXXI. 1 Onſtitutum itaq; iam eſt, quòd iuſtitia noſtra charitas eſt ex corde puro, conſcientia bona,& fide non facta: per quam quæ deformata fuit in nobis, imago Dei reforma- tur, per qua netiam in filiorum Dei numerũ cooptamur,& à fliis diaboli diſcerni- mur. Charitatem autem, Auguſtinum ſecuti, non eam intelligi volumus hoc loco, qua nos ipſe diligit, ſed qua nos facit dilectores ſui: qua nos amati à Deo, amamus Deum,& amantes amplius amari meremur, vſq; eò verò ſemper hoc in Eccleſia certum fuit& indubitatum, vt inter publicas etiã illius preces legatur hæc oratio: Deus quem diligere& amare iuſtitia eſt. Quamobrẽ audiendi non ſunt, qui iuſtitiam noſtram eſſe quidam extra nos affirmant:nihil vt in nobis eſſe velint, vnde iuſti dicamur: ſed ea ſola iuſtitia nos iuſtos eſſe putét, qua Deus ipſe iuſtus eſt, non qua nos iuſtos facit: ea ſola charitate nos Deo charos& gratos eſſe, qua nos ipſe charos habet, nõ qua dile cti ab illo diligimus illum,& diligẽtes amplius diligi me- remur. Quafi dicat aliquis, parietem albũ eſſe, non ea quæ ipſi parieti, ſed quæ mihi, vel meæ veſti inſit, albedine. Aquam feruentem calidam eſſe, nõ ea quæ ipſi aquæ, ſed quæ igni inſit, caliditate. Potéſtne dici quicquàm abſurdius? Quis vnquaàm ita delirantem audiuit aliquem, Vt alicuius rei formam eſſe diceret, quæ ipſi rei non ineſſet? Pugnat itaq; cum ipſa ratione, ſi quis dicat iuſtitiam Dei, quæ nobis non ineſt, cauſam eſſe formalem iuſtificationis noſtræ: Neq; minus pugnat cum recepta tot ſeculis totius Ec- cleſiæ doctrina: quæ docuit nos quidem, quòd iuſtitia Dei iuſti ſumus, ſed non hoc ſenſu, 4 quaſi Imago Dei poſt lap ſuint in hoꝛ wine planè deformaid. Homo quarè terra& carg dicitur. Gene z. Gene s. Pſalm. 48. lmago Dei in hoꝛmine quomo: do reſtituta. 2. Corinith. l. Luc. II. ACkorum v. Homo in iribus vulneratus, rurs ſus in tribus renouatir. Ronia. 5. Luc.ur. Eſa 7. ſecundum 70. Interp. Keneuatio ne: ſtra quando ineipiat. 1. COr. 15. Ephe. 4. Rorna. 13. Gaſat.·6. Galat h. Creatura uous quid intelligi: tur d Paulo. ſalm.48. 1. T.7. ſ. 1. od.*. Aug. de ſpirita & liiera. cap.ʒz. In Dominica Palmarum. Iuſtitia n⸗ſera nõ eſt exira uos. Eceleſiæ dovtrina de iuſtitia noſtra- Cap.7 ⸗ Augu. de ſiritu & litera cap.. II. 18. C 31. Pſalm.z0. Pſalm. 70. Lib. ia⸗de Tré: Nit. cap.12. Esma. Ie. Qkæſſ ſaper Exod cap. 5· Exod 7. 4·Regus³s. 3. Ram. o⸗ 1. Cor. 4⸗ Tracl. 2 6.i Ioan. Cont.duas Epi. Seiag. li. 3. cap.⸗· Fermo. 69. de gempore. Pſalin.i42. Matt. o Rom. 1). Rom.. Jerm. de verb⸗ Apoſtoli. Pſal. 1nl. 3e Cor-I3s 3. CO† 4̈½ Rorrl. 5⸗ QVA DEI 1 VSTITIA ſti ſimus:verùm quòd hoc ipſum, quòd in nobis eſt, quo iuſti imus, non ex nobis eſt, verum Dei donum elt. Quod j libro de Spiritu& litera, quem falſo pro ſe tacere nouatores iſti contendunt, aliquot in locis inculcat Auguſtinus. Sed aper- tius etiam hanc ſententiam adſtruit, enarrans illud ex Pſalmo: In tua iuſtitia erue me. i ſt, x& noſtra fit, cum donatur nobis. Ideò autem Dei iuſtitia dicitur, no homo ſe putet à ſeipſo habere iuſtitiam. Et eadem verba in alio Plalmo explicans: Cum ero juſtus, inquit, tua Deus iuſtitia erit, quia iuſtitia mihi abs te data iuſtus ero:& ſic erit mea, vt tua ſit: id eſt, mihi abs te data. Et alio loco: Dicitur iuſtitia Dei, non ſoluùm qua ipſe iuſtus eſt, mini, cùm iuſtificat impium. Et iterũ alibi: Ignorantes Dei iuſtitiam, id eſt, quam dat hominibus Deus qui ſolus eſt iuſtus& iuſtificans:& ſuam volentes conſtituere, id eſt, velut à ſe ſibi paratam, non ab eo impartitam: iuſtitiæ Dei non ſunt ſubiecti. Et in alio quodam libro, loquens de virga Aaron: Nunc, inquit, virga Dei dicitur, quæ primũ Virga di- cta eſt Aaron, poſteà vero virga Moſi: Sicut dicitur ſpiritus Eliæ, qui eft ſpiritus D EI, cuius particeps fuit Elias: ſc illa potuit dici. Dicitur etiam Deiiuſtitia, quæ noſtra eſt, ſed donata a Deo:de qua loquens Apoſtolus lu dæos arguit, dicens: Ignorantes Dei iuſtitiam,& ſuam conſtituere volentes, tanquàm à ſe ſi- bi paratam: contra quales dicit: Quid enim habes, quod non accepiſti Eundem etiam Pauli locũ explicans alibi: Quid eſt hoc, inquit, iuſtitia Dei& iuſtitia hominis? Iuſtitia Dei dicitur non qua iuſtus eſt Deus, ſed quã dat homini Deus, vt ſit iuſtus homo per Deum. Et ad Boni⸗ facium ſcribens, Non enim proptered iuſtitia Dei dicitur, quoniam Deus iuſtus eſt, ſed quia homini ex Deo eſt. Et ad Honoratum ſcribens: Illa nanque, inquit, iuſtitia Dei commenda tur in eo, quòd dicitur: Ignorantes Dei iuſtitiã, qua nos ex eius gratia luſti ſumus, vt ipſa Dei juſticia nos ſumus, cùm iuſtè viuimus, credentes in eum, qui iuſtificat impium, illa, qua ipſe juſtus eſt, æterna ſua& immurtabili iuſtitia- Et producẽs illum ex Pſalmo locum: Exaudi me Domine in tua iuſtitia, hoc eſt, inquit, non in mea. Si diceret, Exaudi me in iuſtitiamea, tanquàm meritum vocaret Vocat quidem in nonnullis locis& ſuam iuſtitiam, ſed ſic melius diſcernit, quia& ſuam quando dicit, datam dicit, quomodo dicimus panem no- ſtrum quortidianum da nobis hodie, quomodo noſtrum, quomodo da. Ne vero poſſet Videri negare merita, poſt interiecta quædam ſubiungit: Hinc eum exieris, recipieris pro meritis,& reſurges ad recipienda, quæ egiſti, tunc Deus coronabit, non tam merita tua, quàm dona ſua. Atque iterum alio loco: Qui crediderit eum, non habebit ſuam iuſti- riam, quę ex lege eſt, quamuis ſit bona lex, ſed implebit ipſam legem non ſua iuſtitia, ſed da- ta ex Deo, ita enim non confundetur. Charitas enim eſt plenitudo legis. Et vnde iſta charitas? Diffuſa eſt in cordibus noſtris, non vtique à nobis, ſed per Spiritumſanctum, quiĩ datus eſt nobis-. Hic, quòd aliis quoq; locis ſemel& iterum fecit, iuſtitiam noſtram vult eſſe charitatem, non à nobis profectam, ſed per Spiritumſanctũ in cordibus noſtris diffuſam, qua legem im- pleri dicit. Ac paucis interiectis, cum dixiſſet, Noli velle habere iuſtitiam tuã. Iuſtiria, inquit, ſit, ſed ex gratia ſit, à Deo tibi ſit, non tua ſit. Sacerdores, inquit, tui induantur iuſticia. Veſtis accipitur, non cum capillis naſcitur: pecora de ſuo veſtiuntur, Hane prædicat Apoſtolus Pau lus: A Deo tibi ſit, geme vt impetres, plora vt impetres, crede vt impetres. Ac iterũ poſt pau- ca, Totum, inquit, ex Deo, non tamẽ quaſi dormientes, non quaſi vt non conemur, nõ qua- ſi vt non velimus. Sine voluntate tua non erit in te iuſtitia Dei: Voluntas quidem non eſt niſi tua, iuſtitia non eſt niſi Dei, eſſe poteſt iuſtitia Dei ſine voluntate tua, ſed in te eſſe non oteſt, niſi per voluntatem tuam. Demonſtratũ eſt quid agere debeas, iusfit kx, non facias illud, aut illud, fac hoc, aut illud: demonſtratum eſt tibi; iuſſum eſt tibi, apertur eſt tibi, ſi tibi eſt cor, intellexiſti quid facias: rogo vt facias. Et iterum paucis interiectis: Qui fecit te ſine te, non te iuſtificat ſine te: Ergo fecit neſcientem, iuſtificat volẽtem. Tamen ipſè juſtificat, ne ſit iuſtitia tua, ne redeas ad damna, ad detrimenta, ad ſtercora. Inueniare in illo non habens iu- ſtitiam tuã, quæ ex lege eſt, ſed iuſtitiam per fidem Chriſti, quæ eſt ex Deo, iuſtitiam ex fide, ad cognoſcendum eum,& virtutem reſurrectionis eius,& communicationem pasſionum eius,& ipſa virtus tua erit, communicatio pasſionũ Chriſti, virtus tua erit. Quid autem nõ erit in eommunicationibus pasſionum Chriſti, ſi charitas non eritè Ac paulò poſt, Non poteris communicare Chiſti pasſionibus ſine amore: ſed quæro, quo amore? Non ſit cupiditas, ſed ſit charitas. Si enim tradidero, inquit, corpus meum vt ardeam,& charitatem non habeam, nihil mihi prodeſt. Vt proſit tibĩ communicatio pasſionumn Chriſti, charitas adſit. Vnde tibi charitas, ò mendicisſima infirmitas? vnde tibi charitas Dei Vis oſtédi tibi vnde ſit tibiipſum interroga horrearium dominicum. Si enim fuerit in te charitas Dei, communicabis Chriſti pasſionibus,& eris verus martyr- In quo charitas coronatur, ipſe erit verus martyr. Vnde er- gò tibi? Habemus theſaurum iſtum in vaſis fictilibus, ait ipſe Apoſtolus, vt eminentia virtu- tis Dei ſit,& non ex nobis. Ergò vnde tibi charitasè niſi quia diffuſa eft in cordibus noſtris per Spiritumſanctum, qui datus eſt nobis- Ex his& aliis pleriſque locis hanc Auguſtini ſententiam eſſe cognoſcimus, qνε noſtta quidem q uaſi nihil ſit in nobis, quo ĩu inquit, iuſtitia Dei, qu ſed quam dat ho 14, 1.2 loletec t 1105011 rrouios vonala S e dunt, Nec au u a Hec ho3 e Domu Ä l. ge De b zatich u i N* aA re. d u Aruh S efor Ise ala ulsie hum cAche Aml erltent prie accitU Schr 4 der d. ttibe ſutit Chrit Nurr olpb aüito 1 grn à noblen ade elead Hctus Ktylem Ktoni onne eln etend onu. mtu hyirr auchſc wonrät Cd0 düt. egog SKde ſcat i oap Inſpigh Kelrer Ne d gr,, 1 dlho lclpa Schuh cr ud Woc AKL br icunte . h 8 l he erün SLr 1 Äl, Ol 0 5 a fon in lus, ne 3 ißas hal Täbds. .ld g trs claDor 2 ſels dp s. cn 1 1 n min Nele ſr as al Sanu erDeum.2 u usiuſtus lau ſtita De„COen iſti ſumuu*ao mpium, eS i nolocum ein di me in i Am am iülti mal o dicimu ecnn da. N nnk exieris, iam nonta Sen habed Ju. on ſuail igiu lo legis eten Spiritum uma nvult eſſ t durr fulann, umnr m tua.II Fainqm Juantur Neſes redicat bh rres. Ac NAMm. non cou:Stöm luntas q*Silohe tua, ſer selell 8, lust E oniu apertuf ts biſn s: A eeni men ipſs N 1 ein llo arebemt Deo;i 1 ineith o1 Ir 2 alfennl Sonpor 14 olh 4 8.„* oſciſ 9 au 1VS TI SIMV S. 131 .... 3 7 quĩdem iuſtitia iuſti ſumus, ſed ita noſtra, donata nobis vt ſit à Deo, non à nobis ipſis para- ta. Neq; enim nati, ſed facti ſumus iuſti, facti autem non a nobis, verum ab eo, qui creauit nos. Ipſe fecit nos,& non ipſi nos, vt non minus ipſius opus ſit, quod iuſti ſumus, quã quòd homines ſumus: Melius enim eſt iuſtum eſſe, quàm hominem eſſe. Quòd ſi nos homines fa- cit Deus,& iuſtos ipſi nos facimus, melius aliquid facimus nos, quàm fecit Deus; Quod cùm vel cogitare cumprimis abſurdum fit, tenendum eſt illud firmiter, quemadmodum quòd ho mines ſiimus, ita& quòd iulti ſumus, Dei donum eſſe. Ipfius opus eſt vt credamus: ipſus opus eſt, vt amemus. Atꝗq; hæg elt iuſtitia noſtra, fides quæ per charitatem operatur hæc eſt renouatio noſtra: hæceſt, imaginis Dei, quæ fuit in nobis obſoleta, reſtaurario. Hans& non aliam Auguſtini de iuſtificatione noſtra ſententiam eſſe, cùm ex his, quæ per nos addu- cta ſunt, tum ex aliis nonnullis locis, manifeſtius eſt, quaàm vt quiſqam inficias ire queat. Neq; diuerſum ſentire viderur, qui fuit æqualis eius Hieronymus: cuius hæc Verba legürur. Hæc hominis eſt ſummaiuſtitia, quicquid potueris habere virturis, nò tuum eſle putare, ſed Domini, qui largitus eſt: Quamobré nemo ſepalpet, inquit Auguſtinus, de ſuo Satanas eſt, de Deo beatus eſt. Quid eſt enim de ſuo, niſi de peccato ſuot᷑olle pegcatum, quod eſt tuum zuſtitia, inquit, de meo eſt. Quid enim habes, quod non accepiſti? Nunc videamus, num ſecus eade re Creęci lenſerint. Neq; Xers neceſſarium eſſe puütamus, omniũ proferre ſententias. Cyrilli maxime viſum eſt auctoritate niti, Viri longe doctisſimi, grauisfimiq;, cui cum Arrianis, Eunomianis, Neitorianis perpęetua fuit conflictatio, cui tributum ętiam hoc elogium ab Euagrio legimus, quod clarisſimus præco,& fortis rectorũ dogmatum propugnator decantetur atq; prædicerur. Is pauli locum adducens: Eum qui nõ nouerat peccatum, Deus pro nobis peccatum fecit, vt nos efficeremur iuſtitia Deie Sicut, in- quit, vnigenitus Dei filius in ſimilitudine carnis peccati factus ipſe peccatũ eſſe factus dici- tur: fic& nos reformati adipſum per fidem, iuſtitia Dei dicimur facti, quæ propriè filius eſt: nos enim naturalium bonorum Chriſti per Spiritumſanctum participes ſumus, ipſeè autem rurſus in ſeipſo humana ſuſcipir, ad diuinam pulchricudinem, narurã noſtram in ſeipſo redu cens. Ac non ita multò poſt: Omnia quæ naturaliter diuinæ inſunt naturæ, non poſſunt na- turaliter ac propriè creaturis ineſſe, ſed per gratiã innata ſunt. Quid enim habes, quod non accepiſti? haulus clamat. Quare ſanctitas quoq; ſoli Deo ineſt naturaliter, in aliis per gratiã. ADeo enim ſanctificata, quaſi à fonte ſanctiſicationẽ accipiunt,& ideò ſanctificare nô poſ- funt: id autem Chriſtus facit: Sanctificauit enim Eccleſiam. Nunquid non pulchrè cum Auguſtino Latino conuenit Cyrillo Græco? Quid enim hic aliud, quàm negat naturãâ nos eſſe iuſtos, negat naſci nos, verum fieri dicit iuſtos, atq; id non à nobis, verùm ab eo, qui ſolus iaſtus eſt& iuſtificans: cui quod eſſe, hoc ipſum eſt iuſtum eſſe: ab eo qui factus eſt nobis ſapientia:& iuſtitia, ſanctificatio,& redemptio, Domino no ſtro Ieſu Chriſto: in quo plenitudo diuinitatis inhabitat corporaliter: de cuius plenitudine omnes nos accepimus: de plenirudine miſericordiæ eius, de abundantia bonitatis eilis. Ipſe eſt enim ita bonus, vt ſit ipſa bonitas: ipſe eſt ita iuſtus, vt ſit ipſa iuſtitia. Videtur autè hoc natura boni flagitare, quemadmodum in eodem libro Cyrillus,& ante eum aliquot in locis auctor eſt Dionyſius, vt omnibus ſe proponat,& frui ſe velit omnes, prout ſinguli poſſunr, quod certè facit. Habitaturuavenim ſe in nobis promittit,& nos in filios adopraturum. Ira ergòô clemens& bonus eſt Deus, vt bonitas ſua per filium in Spirituſancto ad omnes tran- ſeat,& nemo à participatione ſuæ bonitatis repellatur. Patris verò participatio per filium in ſpiritu decenter& propriè fit: nam& Sole per ſplendorem, qui ex eo emittitur, nec ſi= ne calore parricipamus, qui operationis Spirituflancti imaginem gerit. Et iterum alio loco, Bonus ſanctus, cæteraque huiuſmodi de hominibus quandoq; per participationem veri bo⸗ ni& ſancti dicuntur. EX his& aliis Cyrilli locis non dubie colligitur, quòd nos ſumus, qui boni, qui ſancti, qui iuſti ſums, verum non naturaà, ſed per participationem tanrum, hoc eſt, quatenùus Dei par- ticipes eſficimur, qui non tam bonus, quàm ipſa bonitas, non tam ſanctus, quam ipſa ſancti- tas, non tam iuſtus, quam ipſa eſt iuſtitia. Cæterùm ad hanc participationem Solis illius iu- ſtitiæ, qui lucem habitat inaccesſibilem, nos qui ſedebamus in tenebris,& invmbramorris, Viribus ipii noſtris peruenire nulla ratione potuimus. Fecit igitur, qui diues eſt in miſericor- dia, Dominus Deus noſter, non pro meritis noſtris, quæ nulla erant niſi mala,& æterno ſup⸗ plicio digna, ſed propter nimiam charitatem ſuam, qua dilexit nos, vt eum qui ſplendor eſt ipſius gloriæ filium ſuum vnigenitum, è ſublimi cœlo demitteret, qui carnis noſtræ parti- ceps factus,& eam indutus, qua ratione ſuæx diuinitatis ipſo largiente participes fieri poſſe- mus, in hac lachrymarum valle nobiſcum verſatus, ac per omnia ſimilis nobis factus, illumi- nans tenebras noſtras, ac ſplendore ſuæ lucis omnem ex animis noſtris caliginem depellens, nobis demonſtraret. Neque enim in hunc mundum geniendi ſola Chriſto cauſa fuit hæc, vt pro peccatis no- ſtris morte ſua ſatisfaceret, ac nos per hunc modum patri ſuo cœleſti reconciliaret, verum- etiam vt quemadmodum nosi am reconciliatos, in nouitate vitæ ambulare, hoc eſt, in fan- ctitats Pſalm. 99. Qnòd homines ſumus& quod iuſli ſumus Dei donum eſt. Galat.⸗. Hier. Ii. I. con. 7.. H clagiauos. Aug.tract. 49. in Loan. 1. C9r, 4. Qrilli Enca⸗ mMion.. 0 rill. lib. 12. Tbè ſau cap.3. Euag. lib 1. ca. 7. Eeclé. hiſto. 2. Cor. 5- KRon.. 8⸗ Cap.ʒ. 1. COr†. 4. Ephe.. f. Cor. r. Colορmʃ. Ioan.l. Dion).li.4 ca.t. celeſtis Hie. G de dliuinis nom. cap. 4. 2. C07,16. Leuir. 26. Loan. 14. Cy rill lib. 7. I heſali cap. S. 1. Ti⁸. Lucæ. 6 Phe. 1. Hebr. I. Phili.2. Baruch 3. Hcbr. 4. Chriſtus cur in mundu vencrit. Cap. 7¹⸗ Ad Manacbos Honnil.3. Rom. 6. Lustæ I. Baffl. de vita ſo- litaria. ca ·i. Fanſt. in libris de fide contra Arria cap. 3. In ſermo. de Aſcen. Domini. Idem lib. z. ma: rdlituii cap. s. Oſeæ 13. I. Pef. 2⸗ Grcg. Paſtoral. curæ, lib. i. cap.;. Lib. ꝛ cap.5. Greg Niſſe. in lib. ad Harmon. Quid nomen C hriſiianums HFibi v lit. Jerm. 182. Pauliuus ad Se⸗ uerum epiſt 2. Ladt Ii 4. ca 24. Chriftus qualis cau ſa iuſtiſca⸗ zionis noſtꝛ æ⸗ Tirun a. Iuß̃ eſſe quid. Neh. 2. In Pſahmn. i18. erm. 3. Chriſtia eſſe quid ſit. Ter. Apolo⸗ S 7. Eilar. Ii- 12.de Trinitat. Hier. in epiſto, ad Lætam. ſer. 2. de reſuræilom. Ioan. 14. Fermo. 5ide Na tiuitase Domini. Fal. lib.;. in ne. CVA DEIIVSTITIA Kitate& iuſtitia omnibus diebus noſtris Deo ſeruire eporteret, in corpore mortis noſtræ, ſe nobis exemplũ proponeret. Quod etiam teſtatur Euſebius Emiſſenus cum dicir. Ad hoc ad nos è cœlo deſcendit, vt non ſolùm nos tedimeret mortis pretio, ſed etiam vt vitæ ædifi⸗ caret exemplo. Proptereà corpus peccati geſtauit, ſicut Baſilius quoq; ſcript m reliquit, vt nos ipſius vitæ conuerſationem, quantum posſibile eſt, imitaremur. Præclarè ſanctus ille monachus Macarius: Deus cùm ſit infinitus, inacceſſus,& increatus per infinitam& increa- tam bonitatem ſuam ſeipſum demiſit, induit; membra corporis noſtri, atq; vt ita dicam, minuit ſe ab inacceſſa illa gloria, ac per clementiam& h umanitatem mutata figur aſeipſum, corporeum reddidit, vt vniri posſit creaturis ſuis viſibilibus, nempe animis ſanctoru m atq; angelorum, vt ita participes eſſe poſſent vitæ diuinæ, poſſent in vnitate viuere, vitam morta les ſentire,& ad æternam gloriam peruenire. Factus homo inquit Fauſtinus, obſeruare vo- luit quodcunq; docuiſſet, vt cæteros inuitaret, magis autem dixerim, vt cæteros ſubleuaret. Et qui fuit aliquot ſeculis poſterior Berno: Factus eſt, inquit homo, vt viam redeundi pan- deret homini puro, ad Deum per hominem D EV M. Itaq; vita eius nobis viuendi regula, mors à morte fuit redemptio. Illa vitam inſtruxit, mortẽ iſta deſtruxit. Mors Chriſti, mors fuit mortis noſtræ, quoniam ille mortuus eſt, vt nos viuetemus. Quemadmodum autem peccatis morcuos, iuſtitiæ nos viuere deinceps oporteret, inter nos aliquandiu verſatus exé- plo ſuo nos docuit. Ideircò nanq; in carne apparuit, dicit Gregorius, vt non ſolum nos pet pasſionem redimeret, verumetiam per conuerſationem doceret exemplum ſe ſequentibus præbens. Et alio loco: Ad hoc Deus apparuit in carne, vt humanam vitam admonendo ex- citaret, exempla præbendo accenderet, moriendo redimeret, reſurgendo repararet. Ante quem etiam Auguſtinus: Aſſumpſit verbum Dei formam ſerui, in qua poſlet conſer- uos verbo inſtruere: vitæ ſuæ, morũ diſciplina informare. Et eius æqualis Paulinus. Ad hoc venit, inquit, Chriſtus, vt vitam ſuã nobis in formulam& ſpeculũ vitæ proponeret. Quod pluribus etiam verbis in lib. diuinarum inſtitutionum demonſtrauit Lactantius. Quamobrem cauſa meritoria iuſtificationis noſtræ, morte ſua nobis factus eſt Chriſtus: omni autẽ vitæ ſuæ genere, factus eſt cauſa noſtræ iuſtificationis exẽplaris: vt verisſimè di- catur, ipſius nos iuſtiia iuſtos eſſe. Nam ſiue quis meritũ ſpectet, mortis ipſius merito fit, vt iuſti ſimus: Niſt enim dediſſet ſemetipſum pro nobis, vt nos redimeret ab omni iniquitate, & mundaret ſibi populum acceptabilem, ſectatorem bonorum operũ, nos iuſti ſectatoreſq; bonorum operum nullo modo eſſe potuiſſemus: Siue quis ipſam conſideret iuſtitiam, non eam aliundè, quàm ab ipſo Chriſto habemus: qui niſi factus eſſet nobis iuſtitia, niſi nobis& verbo& exemplo iuſtitiæ viam commonſtraſſet, nobis ad eam aſpirare nunquam licuiſſet: in tenebris adhuc verſaremur, omniq; prorſus orbi lumine, in via iniquitatis errantes, à via juſtitiæ procul abeſſemus, niſi nos paternæ ſplendor gloriæ Chriſtus illuminaſſet. Huius itaq; ſplendoris, qui Chriſtus eſt, quiſquis particeps eſt, is demuùm iuſtus eſt, vt nihil iit aliud iuſtum eiſe, quàm Chriſti participem eſſe: Quemadmodum etiam à Paulo dictum eſt: Par- ticipes Chriſti facti ſumus: ſitamen initium ſubſtantiæ eius, vſq; ad finem firmum retimea- mus: Quicunq; in nouitate vitæ ambulauerit, dicit Hilarium ſecutus Ambroſius, quicunque tramitem iuſtitiæ tenuerit, Chriſti particeps eſt. Chriſti autem parricipem eſſe, eſt Chriſtia- num eſſe: àA Chriſti enim participatione Chriſtiani vocamur. Porrò fiunt non naſcuntur Chriſtiani, ſicut à Tertulliano ſcriptum, ab Hilario& Hieronymo legimus repetitũ. Quan- tò magis autem aliquis Chriſti particeps fuerit, tantò magis Chriſtianus, hoc eſt, iuſtus dic meretur. Præclara ſunt Leonis magni verba: Crux Chriſti qus ſaluandis eſt impenſa morta- libus,& ſacramentum eſt,& exemplum: Sacramentum, quo virtus impletur diuina exem- plum, quo deuotio incitatur humana: Quoniam captiuitatis iugo erutis, etiam hoc præ ſtat redemptio, vt eam ſequi posſit imitatio. Nam ſi mundana ſapientia ita in ſuis gloriatur er- roribus, vt quem ſibi quiſq; ducem elegerit, cius opiniones& mores atq; omnia in ſtituta ſectetur: quæ nobis erit communio nominis Chriſti? niſi vt ei inſeparabiliter vniamur, qui eſt, vt ipſe inſinuauit, via, veritas,& vita? Via ſcilicet conuerſationis ſanctæ: veritas doctti- næ diuinæ,& vita beatitudinis ſempiternæ. Qui etiam alio dicit: Hæc Domini noſeri opera, non ſolum ſacramento nobis vtilia ſunt, ſed etiam imitationis exẽplo, ſi in diſciplinam ipſa remedia transferantur, quodꝗ́; impenſum eſt, myſteriis proſit& moribus, vt meminerimus nobis in humilitate& manſuetudine redemptoris noſtri eſſe viuendum. Quoniam ſicut ait Apoſtolus: Si compatimur,& conregnabimus. Fruſtra enim appellamur Chriſtiani, ſi imi- tatores non ſumus Chriſti, qui ideò ſè dicit viam eſſe, vt conuerſatio magiſtri, forma eſſet di- ſcipuli,& illam humilitatem eligeret ſeruus, quam ſectatus eſt Dominus. Sed& a Saluiano rectè ſeriptum eſt: Nihil prodeſt nomen ſanctum habere, ſine moribus: quia vita à profeſ- fione diſcordäs, abrogat illuſtris tituli honorem, per indignorum actuum vilitatem. Grego- rius Niſſenus: Qui Chriſtianiſmum ſimulant, eos eſſe ſeribit ſimiarum ſimiles: S1 quis, in- quit, nomen Chriſti ſumat: quæ verò vna cum hoc nomine conſiderantur vita non expri- mat neq; repræſentet, is nomen ementitur, iuxta propoſitam à nobis fimilitudinem perſonã in animam humanæ figuræ conformatam,& asſimilatam ſimiæ apponens. Et ante cũ C yril. Hieroſo. ſuminduns Cher Cunie griusNib tm. ber cſtoän . 17 miam Accn tempacti nis indo nem& 1 d nishic e dt im W piunns g cum 4 119 unp d Iqumelr A qocin(O A unxrone cr rium ut le quinorn Jd uunindu s aui tenpote dar o, qlocit cle ſecemin pec etimmn ro! 4 tom io 2 dianeri ele Oxetame ahl piſmge dor olan 3 2 u mi- ne Cm if prbm m kaoug ſh taſep in ſog leag pb Vmü g au mpleg Ir morh Ror ta II le 1 d 1 völe l 9 dlt 9 anc NnN Anrid O dsem 1.. 5 die eit e Pim 1“ de hindm d 5 i, aſt 41 nur KN At* tätean llete at g Alänod Sr mRexterst oNRviam tel ausnobis uend dxit. Mor ChN 2. ernatnuit 1 sAlcuanän ſer 89 21 s, Ftnonſclon e. exemplum bd an m yiemadnon a lrgendo reperret ſeruijnquapeſt a Sccuals balnt af vitaproponen) it Ladtantils. nobis ſactusett in xeplars: ytſed in monis ipſius m meret ab omnil a peru, nos luſtiel i nconſideret iuſtt a obis iuſtitia,nil 9 ſpirare nunqual a ainiquitati erd a riſtus Iluminoll iuſtus eſt,it uil i na Paulo dictut ie ad fnem frmul n tus Ambrofius, i riieipem ellee orro funtnon 4 legimus fepec tianus, hoceſh 5 uandis eſc impq 4 us impletur dil 8 erutis, etianſ 0 nia itain luis g notes ac; omt ſeparabilter 2 onis lanctc:Iel e HrcDomini- 15* dendiſd cpbo,ſindie 11 t bust m Er moli„ endum. CWo velamor Chr 7 rio magiſtrh 4 1 4. 5 ed TL” minus.7 5 pro noribus:qula 1„41» 7 actuum I* 4 2. 1 ixum fmie— a ſiderantul rd bis lmilt jcr IVSTTI SIMV S. 132 Hieroſo. Nihil enim proderit nobis, inquit, Chriſtianorum poſſediſſ 6 appellatio nem, ſi ope- ra illam non ſequantur. Ne fortè& illud nobis dicatur: Si filij Abrahlam eſſetis, opera Abra- hæ faceretis. Hoc eſt igitur Chriſtianum& iuſtum eſſe, Chriſti participem eſſe: Quod tum efficitur quiſque, quando Chriſtum induit. Quid eſt Chriſtianiſmus, quærit Batilius: ae mox reſpondet: Similitudo Dei, quò ad eius humana capax eſt natura: Si Chriſtianiſmũ, amplexus es, ſtude ſimilis fieri Deo: indue Chriſtum. Quomodo illum indues? Qui ba- ptiſmum non accepit, quique veſtem incorruptionis non induit, ſimilitudinem Dei repu⸗ diauit. Ac paulò ſuperius: Aſſume viſcera miſerationis, bonitatem& comitatem, vt Chri- ſtum induas, Quibus enim modis ſympathiam aſſumpſeris, eiſdem& Chriſtum indues, & per Chriſti cognationem Deo quoque coniunctus eris. Quem imitatus frater ejus Gre- gorius Niſſenus: Suſcipe, inquit, viſcera miſericordiæ, beneficium exerce, vt induas Chri- ſtum. Per quos enim miſericors& benignus es, per eos Chriſtum induis;, Chriſtique ne- cesſitudine& coniunctione cum Deo coniungeris& deuinciris. Ac paueis interiectis: Quo- niam accepiſti vt eſſes Chriſtianus, operam da, vt ſis Deo ſimilis: indue Chriſtum. Quo au- tem pacto illũ indues?niſi eius ſigneris nota, niſi baptiſmnũ ſuſcipias, niſi capias incorruptio⸗ nis indumentum. Hacille, explicans verba illa ſcripturæ, Faciamus hominem ad imagi- nem& fimilitudinem noſtram. Et iterum Baſilius in Aſceticis: Chriſtianiſini, inquit, fi- nis hic eſt, vt Chriſtum pro menſura incarnationis, iuxta quod cuiuſque Vocationi compe- tit, imitemur. Quod idem pluribus verbis docet frater eius Gregorius Niſſenus, ad Olim- pium monachum, perfecti hominis Chriſtiani formam deſcribens: quam nihil aliud eſſe vulr, quàm Chriſti imitationem. 1 Ex quibus Batilij, Gregorijq́ue Nifſſeni ſcriptis colligere licet„quodab Auguſtino quo- que ſcriptum eſt: duobus modis nos Chriſtum induere: per baptiſmi ſuſceptionem,& per morum eius imitationem. De priore genere dicit Apoſtolus ad Calatas ſcribens: Quot- quot in Chriſto baptizati eſtis, Chriſtum induiſtis. De poſteriore meminit, cùm Romanos iam proculdubiò credentes,& per baptiſmum Chriſtum indutos, hortatur, vt induantur Do minum noſtrum Ieſum Chriſtum. Priorem igitur iuſtitiam, credentes in baptiſmo conſe- quimur, vbi complantati facti ſimilitudini mortis Chriſti, vetere ſimul homine crucißxo no uum induimus, qui ſecunduùm Deum creatus eſt in iuſtitia& ſanctitate. Quo quidem tempore non ſolùm peccata nobis omnia remittuntur, pasſionis& mortis Chriſti meri- to, quod nobis credentibus in baprtiſino communicatur, haud alirer ac magis etiam quàm ſi eadem ipſi pro peccatis noſtris pasſi, atque ad eundem modum mortui eſſemus: verum- etiam infunditur omne gratiarum genus, ipſo gratiarum largitore Chriſto per fidem in cordibus noſtris habitante: vt ſi quem, ſimul atque lauacro regenerationis ablutus eſt& ſanctificatus, ex hac vita migrare ſtatim contigerit, dubium eſſe debeat nemini, quin is Chri ſtum indutus,& quod Chriſtus eſt natura, per adoptionis gratiam filius Dei factus, hære- ditatem regni cœleſtis eueſtigio conſequatur: etiam ſi non modò nulla bona, verumetiam opera multa mala baptiſmum eius præceſſerint. Cæterùm, ſi poſteaquàm fidem eſt& ba- ptiſinum conſecutus, aliquod ei viuendi ſpacium Deus ſuppeditare ſit dignatus, nequa- quam ſuffecerit, quòd per gratiam adoptionis, quam adeptus aliquis eſt, credens& bapti- Zatus, Chriſtum indutus, filiusque Dei factus eſt. Neque enim ſine cauſa dictum eſt à Ioan- ne, Charisſimi, filij Dei ſumus,& nondum apparuit quid erimus: fieri enim poteſt, vt qui per baptiſmum& fidem Chriſtum indutus, filius Dei per adoptionis gratiam factus eſt, po- ſteaquàm guſtauit ſemel donum cœleſte, particeps factus eſt Spirituſſancti, contriſtet volun tariè peccando Spiritumſanctum, quem accepit,& quod ipſè factus eſt, templum eius vio- let, atq; ita duplo quàm antea gehénæ filius efficiatur: quod melius illi fuerat nõ cognoſcere viam iuſtitiæ, quàm poſt agnitionem retrorſum conuerti. Neſcimus igitur, inquit, quid eri- mus: ſed ſi conformes illi facti fuerimus, imaginem ipſius hic portando, crucem eius ferendo membra noſtra: quæ ſuper terrã ſunt mortificando, cùm apparuerit ſimiles ei erimus in glo- ria: ſi compasſſ illi fIerimus,& conregnabimus. Hunc eſſe Ioannis verborum ſenſum, velex eo colligi poteſt, quod ſtatim ſubiungit: Omnis qui habet hanc ſpem in eo, ſanctificat ſe, ſicut& ille ſanctus eſt. Quod verbum diligẽrer eſt obſeruandum: Neque enim dixit Io- annes: Qui habet han ſpem, Deus illum ſanctificat, aut pro ſancto& iuſto habet, non im putando ei peccata ſua, propter fidem& ſpem: nam non loquitur ibi de ſanctificatione& ĩuſtitia, quam ſupernè accepimus, mũdati lauacro aqua in verbo vitæ: ſed de ea qua ſanctifi- cati iam& abluti per lauacrum, exercemus nos ad omnem pietatem:& quem induti ſu- mus Chriſrum per ſacramenti ſuſceptionem, eum induimus per vitæ ipſius imitationem, Vvt quemadmodum ei ſimile eſſe cupimus in gloria, ſic prius ei pro modulo noſtro ſimiles eſſe contendamus in ſanctitate& iuſtitia, ea iuſtitia, de qua ſcribit idem Ioannes alio lo- co. Qui iuſtus eſt, iuſtificetur adhuc. Tunc autem iuſtificatur, qui iuſtus eſt, cuùm qui per lauacrum regenerationis, non ablutus tantum à ſordibus peccatorum ſuorum, verumetiam ĩuſtificarus eſt& ſanctinicatus, aſpiciens in auctorem fidei& conſummatorẽ Ieſum, quòd, cum baptizaretur profeſſus eſt, omni genere vitæ ſuæ præſtat, ſacris Ieſu veſtigiis incedit, ac quemad- Operandi bene, Chriſtianiſmut quid. Baſil. in Hexa: meron, bom. il. Galat. 3. Baſil. cap. 43. Chriſtianiſmi finis. Auguſi. lib.⸗. de bapi. paruulo: rum cap. 35. Chriſtũ induere⸗ Galat.3. Rom. 13⸗ Ephe.. Ephe.z⸗ I. Tocn. 56 Heby. 6. Hebr. 10s3 Ephe. 4. I. Cor. 3. 2. Pet. 3. 1. Toan. 3. Kom. 8⸗ Ephe. p⸗ Lucæ I. Apoc. ꝛ2. luſtus quomo: do iuſtificetur adhuc. I. Coriuth. ⁰. 1 1 II Cap. 71⸗ FEeb. 12. . Todn. 2- Ephe. 5. Dion) cap.ſ. Eccle. Hier. Deiſicatio quid. Greg.NYiſſentus ad Harmonium de profeſßione Chriſtianæ vitæ. In libello de octo zeatitudinil us explanans il Iud: Reati pau: peres /ſpiritu. Chriſto in qus debemus eſſe ſimiles. Fccle. 2. Chr). homi. 79. in Mattb⸗ Rorm.. Cyrill. lib.4. T he ſauri cap.ʒ. Idem lib. 6.de Triniiat. NOà*.. 2⸗ Cor.1z. Iuſtitia Dei, Chriſti,& noſtra. Pbilip.z. Apoc. t· Rorn. 8⸗ Hebr. 1. 7. Tim. 6, Iaan. 1. Exec. 32. 2. Cor 4. qril. Hieroſol. Catech. 12. Marcarius Homil. 6. Epbhe. 4. Aug· de gratia& libe. arbit. cap.». F. Cor.12⸗ Rom. 5. I. Cor. 6. Epbhe.. OVA DEI IVSTITIA quemadmodum ille ambulauit, ambulat ipſe quoque. Quam ad rem hortatur nos Paulus, cùm dicit, Eſtote imitatores Dei, ſicut filij charisſimi,& ambulate in dilectione. Hoc eſt igi⸗ tur iuſtum eſſe, Chriſtum induere, Deique filium fieri, non modè per ſuſceptionem ſacra- menti, verumetiam per imitationem illius vitæ ſanctisſimæ, citra quam ſalui eſſe non poſ- ſumus. Hoc eſt quod à Dionyſio quoque Areopagita ſeriptum eſt: Deus maximè deſiderat ſalutem noſtram, quæ nobis niſi deificatis contingere non poteſt. Deificatio autem eſt ad Deum quantum posſibile eſt,& ſimilitudo& vnitas, quæ quidem ſimilitudo, reddit creatu- ram Deo amabilem& dilectam: Si quidem ſimilitudo, cauſa dilectionis, ſicut contra disſi- militudo, cauſa eſt diſplicentiæ& diſiunctionis. Itaq; finem vitę cum virtute degendæ Gre- gorius Niſſenus eſſe ſcribit, vt quis numini diuino asſimuletur,& Chriſtianiſinum eſſe dicit imitationem diuinæ naturæ.. Quid autem eſt in quo Chriſtum imitari, in quo nos illi pro noſtro modulo eſſe velle ſi- miles oporteat? Nunquid in virtute, quem oſtendit in faciendis miraculis;num in ſapientia num in potentia& maieſtate? Nihil horum dicit Paulus: verum quando Dei nos imitatores eſſe iubet: Ambulate, inquit, in dilectione, ſicur& Chriſtus dilexit nos: vt omnis imitatio Dei, hoceſt, omnis iuſtitia noltra, non aliud eſſe videatur, quàm dilectio: Verùm in hac quo- que Deũ imitari perdifficilè eſt. Quid eſt enim homo, vt posſit ſequi Regem factorè ſuumè Infirmiores revera ſumus, quàm vt exemplo Chriſti in dilectione ambulare, atq; ita iuſti eſi ſe queams. Verùm data eſt tibi diuinituùs poteſtas, inquit Chryſoſtomus„imitari Chriſtum pro viribus& ſimilem fieri. Noli expaueſcere hocaudiens: Timendum enim tibi potius eſt, n ſimilis illi fijeri negligas. Adiuuat infirmitatem noſtram Chriſti Spiritus,& ad omnia nos fortes ac validos reddit, ſimul vt ignem ſui amoris in mentibus noſtris accenderit. Ex quo videre licet, quàm appoſitè dictum ſit à Cyrillo: quod iuſtitia, ſiue bonitas patris, per filium in Spirituſancto tranſit ad omnes. Qui etiam alio loco, ſanctificationem noſtram eſſe vult in ſpiritu participationem filij, quod exemplo quoque planum facit, dicens: Nam& Sole per ſplendorem, qui ex eo emittitur, non ſine calore participamus, qui operationis ſpirituſſancti imaginè gerit: Sol iuſtitiæx Deus pater eſt, ſplendor filius, qui tenebras noſtras illuminauit, quiq; nobiſcum in terris degens, num iuſtitiæ nobis cõmonſtrauit: calor Spirituſſanctus, qui ſimul vt charitatem in cordibus noſtris diffuderit,& eius igne mentes noſtras inflammaue- rit, iam ſumus iuſtitiã conſequuti. Et Cyrillo vetuſtior Athanaſius in Epiſtola ad Serapio- nem de Spirituſancto: Sicut ex patre per filiũ eſt gratia, quæ tribuitur, ſic largitionis cõmu- nio in nobis eſſe non poteſt, niſi in Spirituſancto. Huius enim compotes, habemus patris charitatem,& filij gratiam,& ipſius Spiritus communionem. Ex his cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quomodo Dei, quomodo Chriſti, quomodo noſtra dicitur eſſe iuſtitia, Dei dicitur, quoniam à Deo proficiſcitur, à Deo nobis donatur, Deus eſt enim qui eam efficit, qui eam operatur in nobis, qui gratuirò nos abluit& ſanctificat: Chriſti dicitur, non ſolum quia Chriſti meritò fit, vt iuſti ſimus, qui niſi lauiſſet nos à pec- catis noſtris in ſanguine ſuo, niſi nos per mortem ſuam Deo patri ſuo cœleſti reconci- liaſſet, non modò nulla iuſtitia, ſed mera eſſet in nobis iniuſtitia,& omne genus iniquitatis abundaret: verumetiam quia non aliter iuſti efficimur, quàm ſi ſplendoris illius paternæ gloriæ, qui Chriſtus eſt, participes reddamur. Cuius cum nobis lux eſſet inaccesſibilis,(quæ bonitas illius eſt,& miſericordia nunquàm ſatis prædicanda) dignatus eſt ſe nobis exhibere verbum in carne, Solem in nube, lumen in teſta, cereum in laterna, quominus difficulter ſu- ſtinere ſplendorem lucis illis poſſemus. Præclarè ſcriptum eſt à Cyrillo Hieroſolymitano. Cuùm nos ita vt ille erat, perſpicere aut frui illo non potuimus, Factus eſt ille, ficut& nos, vt ſic illo perfrui poſſemus. Si enim Solem qui die quarto factus eſt, perfe- ctè intueri nequimus, quomodo ipſius factorem videre poterimus? Similiter& Macarius: Si placuiſſet ei in pura diuinitate deſcendere, quis ferre potuiſſet: quamobrem ex virgine cor- pus accepit,& per organũ illius loquutus eſt hominibus,& in illo quemadmodũ vita nobis inſtituenda ſit, exẽplo nos docuit. Porrò noſtra dicitur iuſtitia, quoniam cùm à Deo nobis donatur, ſpiritu mentis noſtræ renouamur,& non modò reputamur, ſed verè iuſti nomina- mur& ſumus, iuſtitiam in nobis accipientes, de plenitudine iuſtitiæ, quæ Chriſtus eſt pro modulo noſtro, quemadmodum, dicit Auguſtinus, tanquam particulas noſtras: ſecundùm menſuram, quam Spirituſſanctus partitur ſingulis ſicut vult,& ſecundùm propriam cu- iuſque diſpoſitionem& cooperationem, diffuſa in cordibus noſtris charitate, quæ quantò malor fuerit, tantò maior erit iuſtitia noſtra. Quæ quamuis à Deo nobis infunditur per Chriſti merita, noſtra tamen eſt, quia nobis inhæret, quia non ſine nobis eã Deus operatur in nobis, iam præſertim adultis: quia poſteaquàm ſemel abluti, ſanctificati, iuſtificati fumus, nos etiam ipſi deinceps in Deo ſpem habentes, ſanctificamus nos& iuſtificamus, ambulan⸗ tes in dilectione, ſicut Chriſtus dilexit nos: in qua qui ambulat, omnem virturemn, omnem eſt iuſtitiam conſecutus. Noſtra ergo eſt iuſtitia, non qua Deus ĩuſtus eſt, ſed qua nos iuſtos facit. Neque enim pro- pterea noſtra non eſt, quòd ab illo donata eſt. Niſi fortè quis dicat& veſtem propterea noſtram Ts. i laga Knofrol Dij ch 4 Hocci ſmugiit DGmon ean1e tetſicloe lcuralt Gdartarug- elnoser d.J om celionge dühed), utien dinen 1” nicuc 30 omnig pletan fecun ſedöp 9 denelin naſimia damen npeen, dan ner 2 deeene, ringm— mohni. àies & e,, Del Dell me 1450 lca eiult voſtra minic 108 lo ca nienl nobi’ leron Anus. ttur dicit u emelu Deusi dum eti diped krits⸗ uglent N e mhocei üt Cin mneslut bltendun tioneil n Chuic nde ma dartii jpartic e quo tyirtu illus Juoqu — Lui pan 1 ſtum,] dation icem alco 1 damco k Kcu. lRegen f lr nbulate,3 e. ulit mus in Fanie Wmenm jie urts, lnan ris acen acxa vonitas Sitüll lonem no ſſ zdicens.N den ppetationn lui oras noſtH Ma in- alor Spirt A des noſtra tennmu- sin Epiſt 2 zerge ur, ſiclan m cim. 'mpotes, cun Chriſti, G aomi o nobis d' gr Da nos ablui Wadte zvi nililau 3 g atli ſuot: Tram Komneg! vücuit ſplendorſ i ismmn Keſſet ing Sildſg tus eſtſe Deiti- „ouomin Es ldte rilo li 2 mm „ Factus S ba. uarto fic att, fan dsimilte auam) aamobreſſ 2 hn quemadſ S ünm .. vod uoniam eDe 1 VS TI SIMV 8. 133 7 noſtram non eſſe, quod eam ab amico donatam habemus. Noſtrum eſt, inquit Auguſtinus. quod à nobis habetur: noſtrũ eſt& quod nobis donatur. Hoc eſt quod 1 Bernardo quoque ſcriptum legimus:quem nouatores iſti ſecum agere falſo gloriantur: Iuſtum, inquit, me di- xero, ſed illius iuſtitia. Quæ nam ipſa? Finis legis Chriſtus, ad iuſtitiam omni credenti: De- niq; qui factus eſt nobis, inquit, iuſtitia à Deo patre. Quæ ergo mihi juſtitia facta eſt, mea non eſt? Si mea traducta culpa, cur non& mea indulta iuſtitia? Et fanè multò tutior donata, quam innata. Nam iſta quidem gloriam habet: ſed non apud Deum:illa autem cuùm ſit ſalutis efficax, materiam gloriandi non habet, niſi in Domino. Nam etſi iuſtus, inquit, fuero, non leuabo caput, ne videlicet reſponſum accipiam: Quid enim habes, quod nõ accepiſtis Quòd ſi accepiſti, quid gloriaris quaſi non acceperis? Quid aliud his Verbis Bernardus, quàim illud ĩpſum aſſerit, quòd ab Auguſtino, quodꝗ; à Cyrillo ſcriptum antea retulimus? negat inna- tam, ſed eſſe nobis donatam dicit iuſtitiam:negat naſci, ſed fieri dicit Chriſtianos, hoc eſt iu⸗ ſtos. Non quia factus eſt mihi iuſtitia Chriſtus, ideò, inquit, iuſtitia mea non eſt. Etiã vita factus eſt nobis Chriſtus, Sic enim loquitur Paulus. Cuùm Chriſtus apparuerit vita veſtra, Sic loquitur ipſe Chriſtus, Ego ſum vita& reſurrectio. Ego ſum Via, veritas& vita, nun- quid ideò noſtra non erit vitaeIn Deo viuimus, mouemur,& ſumus. Nunquid ea vita viui- mus, qua viuit Deus? Nunquid eo motu mouemur, quo mouetur Deusẽſi modoò rectè dici poteſt moueri Deum. Poſſet ne dici quicquam abſurdius? Viuimus Igitur vita, quæ eſt in no bis, verùm quam Deus produxit in nohis. Sicut aër clarus eſt, nõ ea luce quæ eſt in Sole, ſed ea, quam accepit à Sole, Sicut aqua feruet, nõ eo calore, qui eſt in igne, ſed quem recipit al ĩgne,& ineſt illi: ſic& nos nõ ea iuſtitia iuſti ſumus, quæ eſt in Sole iuſtitiæ Deo, ſed quam accepimus à Sole iuſtitiæ Deo,& ineſt nobis. Qua de re ſic à Gregorio quoqʒ ſcriptum le- gimus: Iuſtitia noſtra dicitur, non quæ ex noſtro noſtra eſt, ſed quæ diuina largitate fit no- ſtra, Sicut in Dominica oratione dicimus, Panem noſtrũ quotidianũ da nobis hiodie: Ecce, & noſtrum dicimus,& tamen vt detur oramus: Noſter quippè fit cùm accipitur,& tamen Dei eſt, quia ab illo datur. Et Dei ergo eſt ex munere,& noſter fit veraciter per acceptioné. Hoc ergò ſentiendum eſt de noſtra& de Dei, ſiue Chriſti iuſtitia, quòd nos iuſtitia iuſti ſumus quæ eſt in nobis, ille verò eſt ipſa iuſtitia, nos capaces tantũ iuſtitię ſumus, ille ſicut ex Dydimo vertit Hieronymus, non capax, verum capabilis: Nam qua iuſtitia nos iuſti ſumus, eam ab illo accepimus:ille contrà à ſemetipſo habet quòd iuſtus eſt,& eſt(quo verbo liben- ter Victorinus vtitur) fontana quædã iuſtiria., Quamobrem Chriſtianos Macarius ſimiles aliquatenus eſſe dicit lucernis habentibus in ſe oleum, hoceſt, fructus iuſtitiæ ac niſi accen- dantur in eis lucernæ luminis diuini: nihil ſunt. Deus, inquit Ambroſius, vniuerſitate bonus eſt, nos ex Parte. Deus, inquit Gregorius, eſt iuſtitia iuſtificans: in nobis eſt iuſtitia iuſtifica- ra. Ad quem modum etiam ab Anſelmo ſcriptum eſt: Ipſe dicit. Ego dixi, Dij eſtis,& filij ex- celſi omnes: Sed ipſe Deus deificans eſt, non autem Deus deificatus. Nos iuſtitiam ſimilitu- dine tantùm, Chriſtus æqualitate Komprehendit: in illo corporaliter inhabitat plenitudo iuſtitiæ, nos non plenitudinem, ſed gratiæ portionem accepimus: mentes noſtræ de plenitu- dine acceperunt, mens Chriſti plenitudinem ipſam comprehendit: Quin ipſe Chriſtus ple- nitudo eſt, nam hoc ei nomen Cyrillum tribuiſſe legimus. Siquidem homo non eſt capax omnium, inquit Chryſoſtomus, ideò dicit Paulus: Num omnes Apoſtolienum omnes Pro- phetæenum omnes habent dona ſanationum? In carne autem Chriſti omnia dona fuerunt ſecundùm ſubſtantiam carnis. Cuius æqualis Baſilius: Filius, inquit, Dei iuſtia vocatur Verò participatione illius iuſtitiæ iuſti ſiumus. Er eius frater Gregorius Niſſenus: Vna& ea- dem eſt, quæ in Chriſto,& quæ in mentibus noſtris conſpicitur puritas: Sed illa in fonte naſcitur, hæc inde manat,& in nos deriuatur. Quod ante fratres hos ſic ab Origene ſeri- ptum eſt: Sicur participatione iuſtitiæ ſaluatoris iuſti efficimur,& participatione ſapiẽtie eius ſapientes, ita& participatione pPatientiæ eius patientes efficimur. Eſt ergo velut fons qui- dam perennis, de quo haurire poſſumus& patientiam,& ſapientiam,& iuſtitiam,& omnia quæcunque ſunt virtutis bona, ſi tamen bona, digna,& pura vaſcula noſtra deferamus ad fontem. Et Cyrillus Hieroſolymitanus: Verè vnus Deus dicitur ſanctus, qui naturà ſanctus eſt. Angelomus quoque: Omnibus ergo ſapientia veri Salomonis ante diſtat inter eos, qui participatione ſapientiæ ſapientes ſunt,& inter illum tix& origo virtutum. Verum autem Salomonem Chriſtum intelligit. N „n0s cellit, quia multum qui eſt fons ſapien- os verò ſancti, non Noſtruma quid. Aug in lib.0. homil. hom.14. Bernar. Epi. 10. KRon. 19. I. Cor. I. Roma. 4⸗ 2. Co*† lo, Iob. 10. I. Cor. 10. Colloſſ.3. Toan.xi. Ioan. 14. AcCtoxr. 1y⸗ Mal. 4. Greg.lib.z3. Mo- ral.(ap.z. Mattl. 6. Dydi. li.i. de Spirituſancto⸗ Victo. lib.. G& 3, cont. Arrium. Ambro. lib. 2. cap. 17. Lucc. Greg.lib. 1. mo⸗ rd. cap. 33. Collo ſ.2. Ioan. 1. Locn.- HO. 43. Cyril. li.t. cap.. n Ioannem. Chn. in hom. 95. Jancto Gadorãt⸗ ſbiri.:omo. 7. I. Co„ 12. In lib. de penfexti Ch riſtiani ho⸗ minis forma. Orig. in Pſal. js, honnil.z. Lib.). eap. 4. In. catecheſr naturd, ſed participatione& exercitio,& voto. Et ante hos cùm alibi tum in libro de di- ⸗Sodica. uinis nominibus, idem frequenter inculcat Dionyfius. Alio veroò loco Bafilius: Quemad- Et Græg. in Iob, cahb. 28. modum in igne eſt caliditas, quæ ſimul cum ipſo igne exiſtit,& quaſi conſubſtantialis illi Bufil hom. d eſt,& caliditas, quam communicat aquæ,& alteri cuipiam conſimili: ſic& ſpiriruſſanctus, & in ſe vitam habet,& qui participes ipſius fuerint, vitam agunt Deo dignam, vitam diui- nam& cœleſtem conſequuti. Ac mox virtutes omnes perfectas apud Deum eſſe docet, nihil in ipſo acquiſitium, ipſum fontem eſſe bonorum omnium, ſpiritum ex Deo proma- nantem eiuſdem cum eo ſubſtantiæ: quæ verò ex ſpiritu profluunt„ipſius eſſe operariones. Kirituſancto. In Oeo omnia perfecka. Leo quoque magnus; Nemo hominum veritas, inquit, nemo ſapientia, nemo iuſtitia eſt, ſed zeo epi. ↄ3. ca.y. Z. multi QVA DEI IVSTITIA Cap.7i. multi participes ſunt veritatis,& ſapiẽtiæ atq; iuſtitiæ: Solus autem Deus nullius participa- tionis indigus eſt:de quo quicquid dignè vtcunq; ſentimus, non qualitas eſt, fed efſentia: In- commutabili enim nihil accedit, nihil deperit, quia eſſe illi quòd eſt ſempiternum, ſemper eſt ꝑſalm.uns. proprium. Ante quem Ioannes quod; Chryſoſtomus, explicans illud ex Pſalmo: Bonitatem feciſti cum ſeruo tuo Domine: Non aliundè docet aſcendere virtutes, niſi Abonitate boni nec aliam vult eſſe bonitatem Chriſtianorum, niſi quam Deus infundit bonis, vt ex malis eſſent boni. Et ante Chryſoſtomum Origenes: Sola trinitatis ſubſtãtia eſt, quæ non extrin. ſecus accepta ſanctificatione, ſed ſui naturà fit ſancta. Omnis vero creatura, vel dignatione ſancti Spiritus, vel meritorum ratione ſanctificata, ſancta dicitur. Sic ergo& ſcriptum legi- mus: Sancti eſtote, quoniam ego ſanctus ſum: Non continuò ſimilitudo ſanctitaris in Deo atq; hominibus ponenda: de Deo enim dicitur, quia ſanctus eſt: homines autem quaſi quĩ non ſemper fuerint, iubentur vt ſancti fiant. Ac paucis interiectis. Manifeſtũ ergo eſt, quòd ui ſanctificat, ſanctus eſt, quia ſemper ſanctus eſt, qui autem ſanctificantur, non ſimplici- ter ſancti, ſed ſanctificati, ſancti dicẽdi ſunt. Theodoritus enarrans illud ex Canticis: Qus eſt iſta quæ aſcendit dealbata? Non dicit, inquit, alba, ſed dealbata: proptereà quod eam Sol aſpe⸗ xiſſet, dealbata eſt,& candoris ſponſi particeps effecta. Qui ſicut lux exiſtens, ipſam lucidam & reddidit& appellauit. Et ſanctus exiſtens,& ſanctam fecit& nominauit:& cùm ſit re- ſurrectio, reſurrectione dignam eſſe noluit. Sic etiam albedinem ſuam illi communicauit. Tibr. vn. cap. 4 e Auguſtinus quoq;: Dicat, inquit, Eccleſia: Non eſt ſanctus, ſicut Dominus:& nom eſt iuſtus, fhas 5 ſicut Deus noſter tanquã ſanctus,& ſanctificãs,& iuſtus& iuſtificans. Non eſt ſanctus prę⸗ Eennh deen ter te: quia nemo fit niſi abs te.Et eũ ſecutus Euſebius: His qui ex hominibus profecti ſunt, & ad eum virrutis gradũ peruenerunt, quem natura mortalis cõtingere poteſt, ſatis ſuperq́; fuerit, ſi quando in partem& communicationem quandam aſſumpti, eius qui dixit. Sancti eritis, quoniam ſanctus ego Dominus, ſancti appellentur. Sanctus autem ſanctorum, quis tandem ſit apud homines nominandus, præter vnum Dei filium Chriſtum? Proſper etiam Aquitanicus diligens Auguſtini ſectator, vbi de libero arbitrio diſſerit: Virtus, inquit, prin- 2. Cor.t. cipaliter Deus eſt, cui non aliud eſt habere virtutem, quàm eſſe virtutem, cuius cùm partici- Ihaiæ. u. pes ſumus, habitat Deus in nobis, qui eſt Dei virtus& Dei ſapientia, habitat fides, ſpes,& charitas, continentia, intellectus, conſilium, fortitudo, cæteræque virtutes: cùm verò ab hoc bono recedimus, omnia nobis è contrario oriuntur ex nobis: Diſcedeme enim pul- chritudine, quid ſuccedar niſi deformitas?abeunte ſapientia, quid reſideat niſi inſipientia?non regnante iuſtitia, quid dominetur niſi iniquitas? Virtutum itaq; ſemina, quæ beneficio crea- toris inſerta ſunt, præuaricatione primi parentis euerſa ſunt: nec haberi queũt, niſi eo reſti- tuente, qui dedit: Reformabilis enim eſt natura humana formatori ſiio,& eorum bonorum, quæ habuit, capax eſt, vt per mediatorem Dei& hominum leſum Chriſtum, in eo ipſo, Anonns ratio- quòd ei reman ſit, posſit recuperare quod perdidit: Remanſit autem ei rationalis animus, qui nalis virtutis ba non virtus, ſed virtutis habitaculum eſt. Ex participatione enim ſapiẽtiæ& iuſtitiæ,& mi- Orig hom. u. in Numero. Leuit,II⸗ kib. A in tanti: cvrum cap. 8⸗ Pſalm. 1%3. Pntinn ſericordiæ non ſapientia, neq; iuſtitia, neq; miſericordia, ſed ſapientes& iuſti& miſericor- Lutæ n.. des ſumus: Quæ bona, quamuis rationale noſtrum vitiis occupatum ſit,& præuaricantibus 1 uure⸗ 5 nobis Dei templum ſpiritus immundus inuaſerit, poſſunt tamen rurſum in ipſum rationale 4 confluere, per eum qui mundi principem foras mittit,& ligans fortem, vaſa eius rapit, fu- gatoq́; mundi huius ſpiritu, dat ſpiritum, qui ex Deo eſt, vt ſciamus quæ àa Deo donata ſunt Tauſt.lih.u.de li nobis. Et qui videtur non multò fuiſſe poſterior Fauſtus: Cùm Deus, inquit, iuſtus ac iuſti- bero. arbit. ca. 7. tia, miſericors ac miſericordia, pius& pietas ſit, homo iuſtus eſſe poteſt, juftitia eſſe non po- teſt: miſericors eſſe poteſt, miſericordia eſſe non poteſt: pius eſſe poteſt, pietas eſſe nõ poteſt: quia non naturaliter habet iſta, ſed largitet. Verbi gratia: Ille aurum eſt, homo autem deau- ratũ vas videri poteſt:& in homine gratia eſt, quòd in Deo natura eſt:& in hoc creatũ eſt, 15.2ein ob. quod in illo probatur ingenitũ Et ſecutus hos venerabilis Beda: Deus, inquit, non ſolum mi 625.y. ſericors, verum& miſericordia dicitur,& ita verè ac propriè appellatur. Et paucis interiectis Quicunqʒ ſanctorum dici poteſt miſericors& iuſtus, eſſe miſericordia& iuſritia nõ poteſt, quod propriè& naturaliter Deus eſt. Illi hoc ſoli competit: Deus enim quod habet, eſt. Nos quod habemus de fonte ſuſcepimus. Fons autem eſſe ipſi non poſſumus. Et alio loco: Ali⸗ ter, inquit, ipſe Chriſtus, ſanctus eſt, aliter nos. Ipſe enim ſanctus ſanctificans: Nos autem ſancti ſanctificati. Sicut ait Apoſtolus: ſed abluti eſtis, ſed ſanctificati eſtis. Ex his omnibus In Bſal.25. liquet, hoc quod diximus, non ea, nos iuſtitia iuſtos eſſe, qua Deus iuſtus eſt, ſed qua nos iuſtos facit, dum ſuæ iuſtitiæ participes reddit. Qudd non ſola iuſtitiæ Cbriſti imputatione, ſed uerè realiter inbærente nobis iuſtitia iuſti ſimus. CAP. LXXII. Pram hic alios audire licet, qui nolunt videri ſe prorſus negare, noſtram eſſe iuſti⸗ tiam, qua iuſti ſimus: Eſſe enim, aiunt,& Chriſti& noſtram: Chriſti quòd in ipſo, 6 non in nobis ſita ſit: noſtram autem imputatione fieri, quoniã accepta nobis fertur. 8 1 Ita non nnon ſer 1 ne beihh noſtäiilie prltse U vutator. † l mnzwcch anno 1 n minus qua eim alu M u nosſelei me 4 1s gene YO)r. nobishe zn tm wh Wr nobis 1Ä tu rum l Fele nis,d 15⸗ res1 W. msi N 91h) dän rund cur Kult eanc img 3 bb 1 qumſihe uopla adllernpe KG ſicuite uten ſaii o l gipls Jubno pru oftadeto wdit Krlort rentu fautblh aige haprol äm auweih riſec Chiix cerog qätänn Admm, cion nperi meg eumi (kriim aran Ihii ktelch iabn Kiel- meiu Sbon Chrge pat: Ton de Wüälla leni n lanee ct iſecun ceſmmn tur, mga g rChr ceit,g Aoſi er get ientis Mem xim veri fach ntun ſcipe dver) kke n luſis ſerle Inpr. rpe 8 ſätie, witeer aſät. likat peteais!: L Cu. t. cäma lthe 4 di Aem 5 A Albdc lc 5 ſold a eaquod ead 2 ütensipſn 4, mnault: K, zm licomt 91. 1nus.Kno J. 8 Nonektſh f dminibuspig gere poteſta elus qui dich. autem ſancta m nriſtum? prG n iit: Virtosin in tem cuiusch habitat fee a e virtutes: ch 7i Diſcedeme i deat niſſinig i ina, qux ben d beri queit, N a uo,& eorum a Chriſtum, 2 ei rationalb; a letiæ& iuſti 3 tes& iuſti c i nſit,& preu i urſum in iplu i tem, Valaeit a squxa Deot 2 us inquit iuſ teltjuftitiac teſt, pietas el i neſt homo 4 8. teſt:&in hg 8. ewsinqut 5 atur. Etpauf i rdia& uſin a. enim quod 5 ſſumus. Et E, . 1 W ſactifcans . e E att eltts. ENX u Deus utus el— 1IVSTI SIMVS. 134. Ita non verè nos iuſtos eſſs, ſed imputatione, vel ſon eſſe ĩuſtos, ſed pro luſtis imputatio- ne haberi, quatenus Chriſti iuſtitiam per fidem posſidemus: Hane enim ſolam eſſe volunt noſtrã iuſtitiam, non quatenus eanobis à Chriſto communicatur, ſed quatenus in Chriſto ipſo reſidens, poſteaquam per fidem eam apprehendimus, nobis perindè ac ſi noſtra eſſet, im putatur. Docent igitur nos reputari iuſtos, hoceſt acceptos, non propter propriam qualita- tem, hoc eſt, non propter gratiam, quam de plenitudine Chriſti accepimus, ſed proprer aliud extra nos, ſcilicet propter mediatorem filium Dei per miſericordiam. Verum hec quoq; non minus quam illa prior abſurda eſt opinio,& eodem propemodum recidere videtur. Quid enim aliud affirmant hi quoq;, quam quod ea, qua Chriſtus iuſtus eſt, non autem ea, qua nos vere iuſtos facit, iuſtitia iuſti ſumus, quandoquidem extra nos eſſe volunt id, quo iuſti ſumus? Quòd ſi Paulus audiendus eſt, qui prophanas vocum nouitates deuitare iubet, noua certè vox eſt,& his quæ nos preceſſerunt ſeculis inaudita, imputatiuæ iuſtitiæ. Nam reputari nobis fidem ad iuſtitiam, beatum eſſe, cui non imputauit Dominus peccatum: propter Chri- ſtum non reputare nobis Deum delicta noſtra, legimus in ſcripturis: iuſtitiam verò Chriſti nobis ad iuſtitiam reputari, ac ſi noſtra eſſet, nec in Canonicis, nec in veterum Orthodoxo- rum libris temerè quiſquam ſcriptum inueniet. Communicationis, participationis, diffuſio- nis, deriuationis, applicationis, coniunctionis, copulationis nominibus, Vſi quandoque Pa- tres reperiuntur: verùm imputatiuæ iuſtitiæ vox, noua eſt,& catholicorum auribus hacte- nus inaudita. Neque verò eunt hoc inficias ipſi nouatores, nouam hane eſſe vocem, nec à catholicis vſurpatam.Sed ſicut veretes licere ſibi voluerunt eſſentiæ, perſonæq́; nominibus vti quam- uis in ſeripturis ea non legantur, ſic iſti concedi ſibi poſtulant, vt imputatiuam vocenrt iuſti- tiam, quamuis ab orbe condito, hoc præſertim ſenſu, quo ab ipſis profertur, hæc vox nun- quam fuerit à quopiam vſurpata. Vti ſe dicũt hoc locutionis genere, quo planioribus verbis ediſſerant ea, quę captui noſtro in ſcripturis perplexa, impeditaꝗ; ſunt. Intereà tamen, quam ſibi dari poſtulant, eam catholicis veniã non concedunt, a quibus ſimul vt aliquid prolatum fuerit, quòd illis ipſis verbis in ſcripturis non legitur, vſitato hæreticis collectionis genere, quia non eſt ſcriptum, reiiciendum eſſe cenſent: Noſtras autem aures, voeis hæc nouitas non offenderet, ſi quòd iſti ſe facere videri volunt, ad explananda ea, quæ ſunt in ſcripturis ab- ſtruſiora, illa vterentur, Verùm tantùm abeſt, vt per has nouas voces ediſſerantur ea, quæ ſunt in literis ſacris perplexa, contrarium vtpotius illis aſſeratur. Aperta ſunt ſcripturæ ver- ba, per obedientiam vnius Chriſti, iuſtos conſtitui multos. An cum hac ſcriptura nõ pugnat, qui non conſtitui, ſed reputari tantùum nos iuſtos aſſeuerat? Quid autem hoc eſt aliud, quàm Chriſti meritis derogare? quàm gloriam illius imminuere velle? Scilicet peccati tanta fuit vis, quòd à primo Adam patratũ eſt, vt verè nos peccatores& iniuſtos cõſtitueret: vt illius pec- cato, non ſoluùm per impurationem damnemur, ac ſi alieni peccari exigeretur à nobis pœ- na: ſed ideò pœnam illius ſuſtineamus, quia& culpæ rei ſumus. Et non erit ſecundi Adam Chriſti iuſtitiæ tanta vis, vt ea nos verè luſtos conſſtituat? Vbi eſt igitur quòd dixit Paulus: Vhi abundauit delictum, ſuperabundauit& gratia. Et paulò antè. Sed non ſicut delictum, ita& donum: Si enim vnius delicto multi mortui ſunt, mulrò magis gratia Dei& donum, in gratia vnius hominis Ieſu Chriſti, in plures abundauit. Quin dicat confidenter homo Chriſtanus, quod à Bernardo ſcriptum ſuprà commemorauimus: Si mea traducta culpa, cur non& mea indulta iuſtitia? Si peccato primi Adæ, nõ per ſolam imputationem damnor, ac ſi alieni peccati à me exigeretur pœna, ſed ideò pœnam illius ſuſtineo, quia& culpæ reus ſum: cur& iuſtitia ſecundi Adam, non per ſolam imputationem iuſtificor, ac ſi aliena iuſtitiæ mer ces mihi daretur, ſed ideò præmium illius fero, quia iuſtitiæ particeps ſum, quæ mihi non innata, ſed per Chriſti meritum eſt à Deo donata? Dicat cum eo, qui multis ante ſæculis pre- cesſit, Cyrillo: Abſurdum eſt, nos quidem hæredes factos ſupplicij primi parentis, corruptio- ne per inobedientiam immiſſa, non autem fieri participes iuſtitiæ lecundi, qui ad vitam nos reuehit, per maximam illius obedientiam. Eſtne autem veriſimile, proptereà Dei filiũ de cœlo deſcendiſſe, proptereà carnem indu- tum, proptereà factum eſſe patri obedientem vſq; ad mortem, mortẽ autem crucis, vt nos imputatione tantùm, non autem vere iuſtos faceret? Atqui cum eſſet ad mortem iturus, pa- trem pro ſuis diſcipulis, proque omnibus qui eſſent in ſe crediruri presatus, Pater, inquit, ſanctifica illos in veritate. Iſti verò non veritate, ſed imputatione ſanctificari nos dicunt& ĩuſtiſicari, non verè nos iuſtos eſſe,& ſanctos, ſed imputatiuè, vel non iuſtos eſſe potius& ſanctos, ſed pro iuſtis& ſanctis imputatione haberi, Dieit idem Chriſtus, Si vos filius liberauit, verè liberi eritis. At iſti, non eritis, aiunt, verè liberi, ſed hactenus tantuùm eritis à peccatis liberi, quòd ea vobis non imputabuntur. Sic dixit dilectus Chriſto diſcipulus: Qui facit iuſtitiam, iuſtus eſt. Iſti, ſi Dijs placet, Euangelici, non qui facit iuſtitiam, aiunt, ſed cui imputatur Chriſti iuſtitia, iuſtus eſt. Dixit idem in eodem capite. Videte qualem cha- ritatem dedit nobis Deus: vt filij Dei nominemur& ſimus. Iſti verò: Non eſt verum, aiũr, quod dicit ſpiritus Dei per Ioannem, non ſumus filij Dei, verum nominamur tantum& 2 2 reputa= Degma de ixpu tatiua iuſtitia. Ioan.t. 1. Tinl. 2. Im putdtiuæ iitz ſtitiæ vox noud. 1. Tim. 6. Gene. 19. Rom. 4. Pſalm. zl. 2. Cer. 5⸗ Voces quædlam ₰ patrum Yciersse KRoyr. J⸗ 1M. or. 15, Ronm. js „ Oyril. li. pofferio⸗ ri ad Reginas de recta fide. Philip.ꝛ. Ioav. 17. Ioan. 8. 1. Todn.. Ibidem. Cap.72⸗ 2. Cor. 5⸗ ⸗ Cor. 5⸗ Eſaiæ. ſs. Fapientia 14 Eſalæ 4z. Ioau. I. Pſal.zt. Beatus vir cui non impntauit, Gʒc. explicatur⸗ Exech is. maft. in col. cum Triphone Iudæo. QVA TIVSTITIA reputamur. Niſi fortè poſſunt eſſe filij Dei, qui iuſti non fuerint. Atqui reclamat ſpiritus Dei per Paulum, dicens: Quæ participatio iuſtitiæ cum iniquitate? aut quæ ſocietas luci ad tene- bras? Quæ autem conuentio Chriſti ad Beliale Idem Paulus cům recẽſuiſſet fornicarios, ido- lis ſeruientes,& aliis id genus criminibus infames: Et hæc quidem fuiſtis, inquit, ſed abluti eſtis, ſed ſanctificati eſtis, ſed iuſtificati eſtis: Iſti autem fuiſtis, aiunt, hæc& eſtis adhuc, niſi quòd non imputatur vobis:iuſtitia autem Chriſti, imputatur vobis ad iuſtitiam. Nimirum hoc eſt planioribus verbis ediſſerere, quæ ſunt perplexa in ſcripturis thoc eſt purum Euange⸗ lium docere, quæ eum Chriſti& Apoſtolorum doctrina pugnant ex diametro, populo per- ſuadere conari:hoc eſt Chriſti gloriam propagare, negare tantam fuiſſe virtutem pasſionis & mortis eius, vt per eam verè uaſtificati„Verè ſanctiticati Verè per eam abluti ſimus,& x peccatis liberati, verè ex filiis iræ filij Dei facti Deinde verò non intelligunt iſti, per quos miro quodam artificio Satanas omnia Chriſti beneficia non obſcurare modò, verumetiam ex omni hominum memoria delere,& ſempiterna quadam obliuione conatur obruere: non intelligunt, inquam, iſti ſe pugnantia dicere: Neque enim non legerunr, peccata noſtra eſſe, quæ diuidunt inter nos& Deum: Odio eſſe Deo impium,& impietatem eius: qui igitur fie- ri poteſt, vt non imputet, quod odio habet, cùm ipſum etiam imputationis verbum odium quoddam ſignificare videatur? Quamobrem explodenda prorſus eſt iſtorum,& de manente quidem in nobis, ſed non imputato peccato,& de non inhærente nobis, ſed imputata tan- tum iuſtitia, doctrina: Pugnat enim cum verbo Dei:qui non dixit: Ego ſum qui non impu- to, ſed&go ſum ipſe, qui deleo iniquitates tuas propter me,& peccatorum tuorum non re- cordabor. Et in Euangelio loquitur de Chriſto Dei ſpiritus: Ecce agnus Dei: Ecce qui tollit peccata mundi: qui tollit, inquit, non qui non imputat. Verùm, à ſancto Dauid, aiunt, ſcriptum eſt: Beatus vir cui nõ imputauit Dominus pecca- tum. Scriptum eſt, verum non eo ſenſu, quo volunt nouatores iſti, neq; hoc verbis iſtis Da- uid ſignificare voluit, peccatum, quod quidem veri peccati rationem habet, quodq́; ſempi- ternæ mortis reum facit hominem, eatenus tantùm remitti, vt non imputetur, non autem vt non ſit. Longeè abfuit ab hac ſententia ſanctus ille Rex& Propheta: quin illud his ver- bis exprimere potiùs voluiſſe videtur: Beatum eum eſſe, in quo ſic peccatum deletur, vt eius etiam omnis memoria prorſus extinguatur, quaſi nunquàm admiſſum fuiſſet, vt fiat illud, quod per Ezechiẽlem dicit Dominus: Omnium iniquitatum, quas operatus eſt, non recor- dabor. Iuſtinus Philoſophus& Martyr, proximus Apoſtolorum temporibus, cùm hunc ip- ſum locum adduxiſſet, quaſi perſtringens noſtri temporis hæreticos: Beatus, inquit, cui non imputabit peccatum Dominus: hoc eſt, cui pœnitenti peccata Deus remittet. Non ſicut præ- dicatis, vobiſmetipſi fallentes,& alij quidam veſtri ſimiles aſſeuerant, etiam ſi peccatores fue Diſerimen imer Iint, modò Deũ norint, non imputabit eis peccata Dominus. Videtur autem Propheta quaſi tegi, remitti,& imputari· Lib. 4.in epiſt. ad Roma. In Pſalm.zl. Imputari apud veteres quid. 1. Petri 4. Quid ſit non im- puiari peccatum. 2. 71. 4. gradus quoſdam conſtituere, quiddam vt amplius eſſe velit tegere peccata, quàm remittere: Rurſus maius quiddam non imputare, quàm tegere, quemadmodum à doctisſimo Orige- ne,& ab Eutinio legimus annotatum. Tunc enim non imputari peccatum interpretatur Origenes, quando mens hominis ad perfectum venerit, ita vt omnis malitie radix ex ea pe- „nitus amputetur, eò vſq́;, vt nullum in eo veſtigium posſit reperiri nequitiæ. Hieronymus quoq; Pſalmum hunc enarrans, remitti dicit peccata per baptiſmum, tegi per charitatem, de qua ſeriptum eſt, quòd operit multitudinem peccatorum, non imputari per martyriũ. Qui- bus verbis nõ obſcurè videtur indicare, maius quiddam ſignificari, cum non imputari, quam cùm vel remitti, vel tegi peccatum dicitur. Quamobrem cùm legimus, non imputari nobis peccatum, ſic accipere debemus vt cum puluiſculo, quod aiunt, ablatum, nec vel veſtigium vllum deinceps eius in nobis reliquum eſſe factum perſuaſum habeamus. De iuſtitia verò, Chriſto potius& Apoſtolis eius fidé ha⸗ beamus, qui verè nos ſanctos, verè liberos, verè iuſtos eſſet cõſtitutos, ac filios Dei nõ modò nominari, verumetiam eſſe dixerunt: quàm nouatoribus iſtis, per quos non aliam ob cau- ſam, hanc de ficta& imputata iuſtitia, quam ipſe commentus eſt Satanas doctrinam diſ⸗ Lb.o·ce Trinit. ſeminauit, quam vt homines veræ iuſtitiæ prorſus expertes faceret. Veniſſe nunc revera 1/a.;z 0. 3. C9T. z, rempus illud videtur, de quo ſeripſit Apoſtolus, in quod ſe quoque incidiſſe queſtus eſt olim ilarius: Erit, inquit Apoſtolus, tempus, cum ſanam doctrinam non ſuſtinebunt, ſed ad ſua defideria, coaceruabunt ſibi Magiſtros, prurientes auribus. Quid enim? non videntur nunc quoque dicere: Loquimini nobis placentia, quorum nimis aures delicatæ, ferre non poſſunt, vt retributio fieri dicatur ſecundum opera, vt referat vnuſquiſq; propria corporis prout gesſit, ſiue bonum, ſiue malum, ſed volunt vt retributio fieri dicatur ſecun- dum illa, non quæ geſſerunt ipſi mala, ſed quæ gesſit Chriſtus in corpore ſuo bona, Vt ſi ipſi probi non ſunt, ſufficiat Chriſtum tamen probum fuiſſe. Quamuis de recens baptizatis, ſi ſubirò ex hac vita eos migrare contingat, non abſurdè dici queat retributionem futuram, ſecundùm ea, quę Chriſtus gesſit in corpore ſuo bona: de his vero nequaquam, qui poſt ba- ptiſmum aliquamdiu ſuperſtites, in peccatorũ cœno ſunt volutati. Fuitne tempus vllũ, quo maior eſſet Magiſtrorũ aceruus, auribus hominũ ſeruientium, quam ſit iſtud, in quo incidir atas bibeitſ NA ſeruien melior maior' rſua Rorr d telos m. fejt Mlb 7 mad Pachuedt. bolt. 9 qulcue 1 adfates KRuld- rere: Ahruodl nrii 3 vekgdil dimrbed cajorlte nchpes. Gamor vren- duod lge Ccal ih tlus, Pecem clib Don nn modl in Fürt al ſegta. m taen a bemo, enlc Jia npet 150 e teac dad rorc „L' wjent uchur Im cdi amon nefi dader dgelie ltorer blun, rio dcrenn mertu peccat 12 269 neèlus: urß onssſel 2 dyn dum K. Sune 8,ſedi am. dlum og eeinn. rum tuq en ont sDei: Sir * auit Dol der Bhocvo ib. nabet,qu ker. pputetut ann eta:quin abn. atum 1 1=ta nfuiſlet rtilh eratuseſ Ann. doribus Sm eatus, i i K um nittet. N Lum etiam ſiſ aotate autem H 1Taci cata, quſ t rütte 1à doch 2 Org. eccatum nenn nalitie* ian quitix.ſ 1y)nn tegiper ntens, ari pet I..C m nni d cfh cu ſpere da tsss ſte eius ini Delqg b apoliq 2 ſe actlio m u08 not b 10 9 lnam Satanas c neſe — IVSTI SIMV S.. 35 2 ætas hæc noſtra? Niſi fortè nõ titillat hoc aures noſtras non eſt auditu mortalibus vel maxi- mè gratum& iucundũ, cum dicitur: nulla noſtra, ſed ſola Chriſti iuſtitia nos iuſtos, ſola Chri ſti iuſtitia nos ſaluos eſſe: quicquid ſit de noſtris operibus, vnumquemque certum eſſe debe- re, quòd graris propter Chriſtum peccata ſibi remiſſa, quodque Deo acceptus& vitæ ſit hæ- res æternæ. Ac videtur hic eſſe temporũ horum ſtatus, haaud facilè vt quiſquã ſtatuere posſit, in magiſtris ne linguarum, an in diſcipulis aurium ſit pruritus ardentior: neque enim in his audiendi, quam in illis placenria loquendi, maius eſt ſtudium: adeò ſe vltrò ingerunt auribus etiam auſcultare nolentium, vt vel indè facilè quiſquam perſpiciat, quòd ex eorum numero ſunt de quibus Propheta ſeribit: Non mittebam Prophetas,& ipſi currebant, nec loquebar ad eos,& ipſi prophetabant. Et planè impletum eſt quod ab eodem Propheta ſcriptum eſt: Stupor& mirabilia facta ſunt in terra: Prophetæ prophetabant mendacium, ſacerdores ap- plaudebant manibus ſuis,& populus meus dilexit talia. Quem autem fructum attulerit hæc eorum doctrina, quam iſti parum ſani, ſanam haberi volunt, quamque ſub ſpecioſo ver- bi Dei titulo rudi populo venditant, rerum exitus ipſe declarar. Non eunt hoc inficias ipſi ſeruientes auribus magiſtri, ſuos vitam agere improbam& contaminatisſimam, nihiloque meliores nunc eſſe quam ante receptum nouum hoc doctrinæ genus fuerunt, quin etiain maiore audacia ſequi mundum,& eius cupiditates, omniad; ſibi permittere. Qui bonam vi- tæ ſuæ partem inter eos traduxit, qui malunt Euangelici, quam Chriſtiani vocari, Eraſmus Roterodamus: Circumſpice mihi, inquit, ſodalitatem iſtam Euangelicam, quot habet adul- teros, quot temulentos, quot aleatores, quot decoctores, quot aliis vitiis infames? Ac non- nullis interiectis: Dices, inquit, nihil tam felix vnquàm fuit in rebus humanis, quin malo- rum admixtu viciaretur. Ad bonos verte oculos. Fieri poteſt vr niea ſit hac infelicitas: mi- hi adhuc neminem contigit noſſe, qui non videatur ſeipſo factus deterior. Et iterum pau- lo poſt: Euangelica pietas à minimis initijs paulatim creuit in maius ac melius, ac optimus quiſque ſe illi iungebat: Hanc doctrinam non ferè niſi leuisſimus quiſque amplectitur. Et ad frates inferioris Germaniæ ſcribens, de quodam ſacerdote narrat, qui cùm virgis cæſus, & ex vrbe eiectus eſſet,& in carcere,& extra portam, cùm à carnifice dimitteretur, publicè teſtatus eſt, ſe poſteaquam illi ſe ſectæ addixerat, in omne fiagitiorum genus proruiſſe. Et in alio quodam libro: adeò per hoc quod ipſi vocant Euangelium, non corrigi ſcribit homines, vt potius videantur deteriores: nec fieri: vt peccare deſinant, ſed vt peccent impunirius. Ac verè quidem ille. Quis enim non peccet impunitius, cùm ab iſtis hominum ſceleribus blan- dientibus,& ſeruientibus auribus magiſtris, non noſtris, in immenſum exaggerari vim pec cati originalis audiuerit: adeò vt etiam renati ex aqua& Spirituſancto, non posſimus non peccare: cum cuius impulſu fit vt peccemus, ab iſtis edoctus, fortioreni eſſe credit vnã dæmonem, quam omnes homines. Quaſi non contrà fortior ſir vnus Deus, quo adiu- uante peccarum effugere poſſumus, quam omnes dæmones. Cùm verè dictum ſit à Ceſario, quod plus valet ad erigendum Chriſtus, quàm ad deprimendum diabolus. Sedeſt& hæc inſignis Cacangelicorum iſtorum& horrenda blaſphemia, quod ipſum etiam Deum pee- cati faciunt auctorem: vt ab eo ad peccatum agi blaſphement. Quis non peccet impuni- tius, cum nulla ſua, ſed ſola Chriſtt iuſtitia, ſe ſaluum fore perſuaſum habuerit? Quis non peccet impunitius, ſi nullum eſſe meritum bonorum operum arbitretur, eriam eorum, in quibus à Deo creati ſumus? quæ Deus ĩipſe operatus eſt in nobis, quæ non aliundè pretium, non aliundè meritum habent, quàm ex pretioſo Chriſti ſanguine, quo reſperſa funt, quẽéad- modum à viro quodam docto præclarè ſcriptum eſt, quòd iuſtitia meritorum Chriſti fulget in virtutibus ſanctorum, ſicut Sol in gemmis, quæ magis rutilant in præ ſentia Solis, in ab- ſentia aurem obtenebrantur. Quis non peccet impunitius, cum omnem iuſtitiam& ſancti- tatem noſtram, merum eſſe peccatum& rem damnatam crediderit? atq; adeò nihil valere bona opera ad diuinam gratiam demerendam, vt quo quiſq; turpior eſt, eò citius illi Deus gratiam impartiatur? His enim verbis vtitur Lutherus: Quantoò ſceleratior eſt homo, tantò citius Deus gratiam infundit. Iam autem magna pars hominum eò tendit, vt ſe adornet ſi- cut catus,& poſteà debeat Deus eos acceptare: Nequaquam. Sed quorſum attinet aliundè quærere teſtimonia, modo non edita voce clamat hoc res ipſa, quod ipſe quoq; princeps& architectus huius temporis hæreſeon fatetur, ſe corruptiores expertum eſſe mores Cerma- norum, poſteaquam, quod ab eo tradirum eſt, quintum Euangelium, acceperunc, quam fue- rint ſub regno(ſic enim ipſe vocat) Romani Pontiſicis, hoc eſt in Eccleſia Dei, quæ quatuor tantum recipit Euangelia, quæ tamen quatuor vnum ſunt. Qui etiam alio loco ſuos incre- pans, decies eos dicit Sodomitis eſſe peiores. Intereà tamen, quæ miſeranda eſt iſtorum ho- minum cæxcitas, Dei verbum vocatur, quod ad omne genus nequitiæ feneſtram patefecit, quod ex bonis improbos, ex improbis multò reddit improbisſimos. Nos verò aduerſus iſtorum voces, tanquàm Sirenũ cantiones, dulces illas quidem, verum certam perniciem ad- ferentes, aures noſtras obturemus. Nam præterquàm quòd omne ſtudium virtutis eneruãt, dum ſi minus ipſi probi ſumus, ſufficere docent, quòd Chriſtus probus fuerit, arque illius nos ſola iuſtitia contentos eſſe oportere, etiamſi minus ipſi juſtè vinamus, nondum inter 2 3 ipſos, Auri⸗ pruritas in iſto ſeculo. Hier. 2/. Hi/*. Teſtimonium Eraſ.in epi.cont. Pſeudo Euaug. Lxtheri dottrina hormiimes ftert deterisres. Myperaſprſit ſecuudo. Ican. y. Cæſa. Hom. is. Ephe.2. Eſaiæ 26. Alb. Magnas diſt. 20. n 3. lib. ſeutent. In 50o.artic. Articu. 65. Lutheri de uis telim onium. Lo Iodn. S. ——— —— Cap.72. Farietasdoëtrinæ inter hæreticos cle iu ſtificatione. Oſrander in Nicticorace. Ba/1l. lib. 2. cout. Eund. Eſa. 19. 2. Theſſ. 2. Rom 1. I. Tum. 1. Aug. de peccato: ri meritis& re⸗ mnnſS. lib. 1. cap. 9. 1. Cor. I5. Ibid. cap.· to. (97.168 Aug. de natura & gra. ca.38⸗ Iuſlitiæ no: ſtræ vis. 2. Cor.4. Epi 83.li.15. e. 8. Inſtitia in homi- ue quuid. Euſe. de corpore & /ſangui. domi. Eibro 4 diſt. 3. Grat. de cõſ. diſt. 2. Qvia, tapite 9. Val e ſcore ie*is caH.67. Maearius Pom. v CVA IVSTITIA ipſos, qui de via regia declinauerunt, hoc eſt, ab Eccleſiæ ſana doctrina abertarunt, de ratio- ne iuſtificandi ſatis conuenit, nec ipſi modoò disſident, inter ſe 8& inuicem fſibi ſunt hæretici, ſeq; mutuo iudicio condemnant, verumetia ſecum ipſi non rarò pugnant. Annotauit hoc vir quidam doctus, quamuis ex eorum numero, qui ſe regauerunt ſemetipſos, Philippum Melanchthonem in iuſtificationis negocio quaterdecies variaſſe. Sic iſtorũ oratio, ſicut ali- cubi ſcribit Baſilius, videtur neſcio quomodo, cùm ſemel extra veritatẽ deducta ſit, ad mul- tiplicia periculoſaq; inconuenientia, per quandam ſeductionis conſecutionem efferri. Nam qui ſemel de rectè fidei, religionis ꝗque curriculo deflexerunt, haud aliter, atq; ij, qui à recto itinere aberrarunt, alias ex aliis ſemiras ingredientes vagantur Xerrant„. nullũ peritum re- gionis ducem ſequuti. Siciſti duce carentes Eccleſia, quã reliquerunt, alia ex aliis erroris& impiertatis diuerticula ingresſi, nullum errandi finem faciunt. Miſcuit enim Deus in medio eorũ ſpiritum vertiginis,& immiſit illis operationem erroris: Obſcuratũ eſt inſipiens cor eo- rũ, vt non intelligant, neq; quæ loquuntur, neq; de quibus affirmant. 8ic fit vbi ſuo quiſque præfidit ingenio iibiq; hoc arrogat, vt proprio ſuo, non communi totius Eccleſiæ ſenſin, ſcri⸗ pturas interpretetur: vt cęteros omnes, quamlibet pios& doctos viros, talpis fuiſſe ceciores, ſe verò ſoldun videre, ſe ſoluùm ſapere, perſuaſum habeat. Quamobrem iſtos cum imputati- ua ſua iuſtitia miſſos taciamus,& Auguſtino credere potius animum inducamus: qui verè nos& realiter eſſe iuſtos docet, cum per illum, in quo omnes viuificabuntur, præterquàm quod ſe ad iuſtitiam exemplum imitantibus præbuit, dari etiam dicit ſui ſpiritus occultisſi- mam fidelibus gratiam, quam latenter infundit& paruulis: ſicut& ille in quo omnes mo- riuntur, præterquàm quòd eis qui præceptũ Domini volunrate tranſgrediuntur, imitationis exemplum eſt, occulta eciam tabe carnalis concupiſcentiæ ſuæ tabiſicauit in ſe omnes de ſua ſtirpe venientes. Itaq; iuſtificari in Chriſto qui credunt in eum, dicit Auguſtinus,& eum ſe⸗ cutus Anſelmus, propter occultam cõmunicationem& inſpirationem gratiæ ſpiritalis, qua quiſquis adhæret Domino vnus ſpiritus eſt. Hæret auté quiſq; Domino per charitatem, qua vna, ſicut in alio libro dicic idem Auguſtinus, verè iuſtus eſt, quicunꝗq; iuſtus eſt. Cuius cha- ritatis habitus ineſt eriam paruulis, vt cùm adulti fuerint, actu eam exercere posiint. Non igitur ſola pec-atorum remisſione, verumeriam, cuius toties Paulus meminit inte- rioris hominis renouatione, noſtra conſtat iuſtiria: quæ renouatio fit, quemadmodum ex Auguſtino iam docuimus, per occultam quãdam communicationem& inſpirationem gra- tiæ ſpiritalis. Quam etiam alio loco vocat interioris hominis pulchritudinem, cùm ſcribit ad Conſentium. Quid eſt aliud iuſtitia in nobis, quam interioris hominis pulchritudo? Et alibi volens explicare, quid ſit iuſtificari. Natura, inquit, humana in rebus creatis excel- lentisſima cum à ſuo creatore ab impietate iuſtificatur: à deformi forma in formoſam tranſ- fertur formam. Quibus verbis innuere videtur, quod iuſtificari ſit, à deformi forma in for- moſam formam transferri, hæc autem formoſa forma charitas eſſe viderur. Neque verò diſ- ſidet ab Auguſtino Latino, Græcus auctor Euſebius Cæſarienſis Epiſcopus. Cui quandam homiliam inſcriptam vidimus ante annos decem& amplius, annexam Rabani& Bertrami libellis de ſacramento altaris, in qua de eodem ſacramento tractatur. Et ſi quæ verba repe- riuntur in eo ſcripto Petrus Lombardus,& frater eius Gratianus, Algerus& alij complures tanquàm ab Euſebio Emiſſ. prolata citant. Valdenſis autem ille Thomas, vir non vulgaxiter doctus ad Iſidorum auctorem referr, cuius tamen ſtylum redolere minimè videtur. Sed ne- que Græcum aliquem auctorem referunt, cum qui ſcripſit hæc latinus fuiſſe videatur. Vidi- mus autem& ante annos quinq; quaſdam homilias in Euangelia, Euſebio Emiſſeno in- ſcriptas, Antuerpiæ apud Ioannem Stelſium editas anno 1558. in quibus ea verba non repe- rimus, Hoc ipſo verò anno legimus alias impreſſas Lutetiæ anno ¹557. In his inter ſermones de Paſchate reperimus& hunc de ſacramento altaris. In eo docet Euſebius Emiſſenus, aut quiſquis fuit auctor homiliarum illarum: fuit autem dubio procul ex antiquis illis viris do- ctisſimis: quod nemini nouum& imposſibile videri debeat, quod in Chriſti ſubſtantiam terrena& mottalia nimirùm panis& vinum commutantur? Teipſum, inquit, qui iam in Chriſto renatus es, interroga, dudum alienus à vita, peregrinus à miſericordia, a ſalutis via intrinſecus mortuus exulabas: ſubitò initiatus Chriſti legibus& ſalutaribus myſterijs in- nouatus, in corpus Eccleſiæ non videndo, ſed credendo tranſiſti,& de filio perditionis ado- ptiuus Dei fieri occulta puritate meruilti. Quod Auguſtinus, occultam communicationem & inſpirationem gratiæ ſpiritalis, hoc Euſebius vocat occultam puritarem. Sanctus verò mo nachus ille Macarius, arcana quædam veſtimenta cœleſtis pulchrirudinis appellat: Et mox ſubdit Emiſſenus. In menſura viſibili permanens, maior factus es teipſo inuiſibiliter, ſine quantitatis au- gmento: cùm idem atque ipſe eſſes, multò alter fieri fidei procesſibus meruiſti. In exterio- re nihil additum eſt,& totum in interiore mutatum eſt: ac ſic homo Dei filius effectus,& Chriſtus in hominis mente formatus eſt. Sicut ergo ſine corporali ſenſu, præterita vilitate depoſita, ſtibitò nouam indutus es dignitatè:& ſicut hæc, quæ in te Deus læſa curauit, infe- ſta diluit, maculata deterſit, non oculis, ſed ſenſihus ſunt credita: ita& cum reuerendũ ektats cibis uunch 1 gele* miKelene amſcriott erum! ut gecte 1 3 38, Tno I plum me; gedquimn e 1. 5) dod no 9 nrincpie 4 mutarus ent 1 21„n T' miu qy tioneta V varet: †0 S codten ſei nouos ſS0 ret. I ust ruiot äll 110, 2 rand mc ebwt He lunt 1 witcn te Cet else Tin Nom.II ſboletelre eiu Dutumg e(e Kdbolmn xe ten,Kpon cce kpiemcht ulus lmimgc dom viceturc lüfcr diditEts düsch Creaidig Ui celumlm renim berGüh laum cimm ſine dag ſten femnlsllen dec vl ſentent g jſcnd centem Dom uin mem cre catum fig 1 alh muſe Lcur uriarond cor noui 1 Ua tuimini 1 Tum . u Cünadiw len . Non 3 Nadentis* uniche 1 dun 1— 4 dr mngs fruc umkae 1 nem derfe 1 edaxer 1 don amre den. Lhan d ſan AMdone, dom nduca Ga dunrur oun luiſpin„ d inqus 12'sm dlundg t ult mie In cen uguſtin 8 m ratle ſ a u d per ch aina juſtus e 48 ercerepd e Paulus l in „ quem Sma K inſpit sinaa itudinen ³ c Wminis pi addc- in rebus Seacl nain fon 7 o rul deformi ühr ſerur. N nmäl copus. 1 Mnla m Rabaf Snn Et ſi q: vam gerus& n Füpl nas rir a brr inime vi · Se sfiſſe Stſſ Buſebioſa sewi- bus ea V 1*0MI „.In hist Ee m0 uſebiusſ t ellör Xantiqu Irbd. in Chril èr ſan uiim. on u 1IVSTI SIMVS. 336 cibis ſatiandus accedis, ſacrum Dei. tui corpus& ſanguinẽ fide reſpice, honore mirare, men- te continge, cordis manu ſuſcipe,& maximè hauſtu interiori aſſume. Quam clarè docet hic Euſebius, non impuratione iuſtitiæ nos iuſtos, Deiq; filios nomi- nari& eſſe, ſed occulta quadam puritate, ſed mutatione in virum alium. Quemadmodum n ie etiam ſcriptura dicit, Mutaberis in virum alium. Quæ verba Gregorius explicans: Amor, in- in loro Keg. 4 quit, electæ mentis quid eſt aliud, quàm immutatio vetuſtatis* Natura enim noſtra per la- pſum primi hominis ſic damnata eſt, vt quotidie labendo deficiat,& deficiendo veteraſcar. Sed qui in nobiſmetipſis deficimus, cum in nos ille ſpiritus inſilit, renouamur: quia ſtatim quod non eramus, efficimur. Tepidus erat quis, ſed repentè vifitatus à ſpiritu feruens eſfici- tur: incipit ardere per deuotionem, fortiter exerceri in bono opere. In virum ergo alium mutatus eſt, quia eſſe cœpit, quòd ante inſilientem ſpiritum in ſe eſſe non potuit. Extat ho- milia quædam diui Macarij, qua dicit quantam in homine Chriſtiano mutationé& renoua- tionẽ faciat Chriſtus: Quem ideò venilſe ſcribit, vt naturã conuerteret, tranſmutaret& reno⸗ Mæεεα τοm. 44 uaret: Demùm hanc animam propter trãſgresſionem affectionibus inuolutam reformaret, contemperans eam cũ ſuo ſpiritu diuino. Venit iraque vt nouam mentem, nouam animam, nouos oculos, nouam linguam, nouas aures ſpirituales, nouos homines ei credentes effice- ret. Quæ pluribus perſequutus. Oportet, inquit, animam Chriſto credentem transferri, mu- tariq; ab hoc ſtatu peruerſo in alium bonum ſtatum,& ab hac abiecta natura in aliam natu- ram diuinã, ipſàm deniq; virture Spirituſſancti nouã effici:& hoc pacto poterit ad regnum cœlorum pertingere: noſtrum eſt autem iſta conſequi, qui credimus, qui vere diligimus il- lum,& in omnibus ſanctis mandatis eius conuerſamur: cum enim tempore Eliſei, lignum, quod eſt naturaâ leue, miſſum in aquam extulit ferrum, natura graue: quantò magis Domi- nus mittit huc ſpiritum ſuum leuem, ſubtilem, bonum& cœleſtem, quo animam in profun- dis aquis nequitiæ immerſam extollat, eleuet ac euolare faciat ad alta cœlorum& tranſmu- tabit& conuertet eam à ſua natura,&c. Et explicans locum hunc Cyrillus: Dominus fa= Libro5. Tom⸗. ciens te,&c. Faciens dicit, pro condens,& transformans in aliud vitę inſtitutum,& ad aliam uε⁵*. vitam honeſtam. Tranſmutamur enim Chriſto, ad nouitatem vitæ ſanctæ,& uangelicæ ſuboleſcentes, ad eius formæ pulchritudinem, per ſpiritum: vt deinceps nos alij videamur. Dixit nimirùm de Centibus voce Ezechiélis: Euellam cor eorum lapideum à carne eorum, & dabo illis cor carneũ, vt me cognoſcant, quòd ego ſum Dominus. Venturam autem æta- tem,& populum creandum eos ex Gentibus, ſæpè nominat diuinus eriam Dauid. Quin ſapientisſimus Paulus: Nos omnes, inquit, retecta facie gloriam Domini ſpeculantes, ad ip- ſam imaginẽ trãsformamur, à gloria in gloriam, tanquã à Domini ſpiritu. Hic Cyrillus velle videtur, quòd iuſtificatio, quædã transformatio ſit, in imaginem Dei, quã parens noſter per- didit. Et interiectis chartis aliquot, explicans illud in eodeni capite: Ecce ego creaui te,&c.* Corinthior 3. Creari dicimus, in his verbis ſignificare, nõ ſemper ab eo, quod non eſt, ad id, quod eſt, pro- ceſſum. Diſputat enim veluti cu his, qui ſunt iã& ſubſiſtũt: ſed potius renouationẽ deſignat, per Spiritum ſanctum, tranſmutandum aliquos ad inculpatam& ſanctam conuerſationem ac vitam. Scribit in eandem ſententiam pleraque Leo quoque Pontifex. Hinc videre licet, Fer:i. de reſur. quantus eorum ſit error, qui iuſtificationem nihil aliud eſſe contendunr, quàm peccatorum Pemim. remisſionem: nec vllam in homine præterea mutationem requiri putant. An autem eorum ſententia, qua ij ſancti Patres producunt, apertè non pugnat? Audiuit Prophetam ſibi di- centem Dauid: Dominus tranſtulit peccarum tuum. Neque tamen id audiuiſſe contentus fuit, nec proptereà ſe plenè iuſtificatum eſſe putauit: verùm petiuit à Deo: Cor mundum rea in me Deus,& ſpiritum rectum innoua in viſceribus meis. Tunc demum ſe verè iuſtif⸗ catum fore perſuaſtum habebat: ſi poſt factam peccatorum remisſionem, cor mundum in ſe Deus creaſſet:& quem graui culpa ſua, ſpiritum rectum amiſerat, eum in viſceribus ſuis in- nouaſſet. Apud Ezechiéèlem quoque, cuùm Dominus dixiſſet: Proiicite à vobis omnes præ- uaricationes veſtras: non ſic ſubſtitit, quaſi iam ſatis foret: verùm addidit: Et facite vobis cor nouũ,& ſpiritum. Et alio loco: Effundam, inquit, ſuper vos aquam mundam,& mun- dabimini ab omnibus inquinamentis veſtris. Num ſatis habuit hæc ita dixiſſe? Minimeè. Quin adiunxit ille mox: Dabo vobis cor nouum,& ſpiritum nouum ponam in medio ve- ſtri. Non putauit ad iuſtificarionem ſufficere Propheta, ſi quis mundatus foret ab inqui- namenrtis: Cor eriam nouum& ſpiritum nouum,& mutationem in alium virum,& reno-⸗ uationem requirebat. Vtrum autem præcedat ea gratia, qua quis renouatur, culpæ remisſionem, an ſequatur, cu- rioſe magis, quàm fructuoſe quæritur. Scribit quidem Dionyfius, quod quibus inſinuat ſe Se ſae diuinitas, eorum animos purgat primum, deinde illuminat, poſtea conformat ad Deifor- 1 4 mem perfectionem. Cæterum, ſi quis hæc omnia ſimul& eodem puncto temporis fieri di- Spirituſſanctus Xerit, à Vero nihil aberrauerit. Neſcit enim tarda molimina ſancti Spiritus gratia: ac tria hec Hehecnentar non tam ré ipſa, quàm ratione diſtingui videntur. Si quidem vnus& idem actus, quatenus confccere poteſſ. repurgat mentem hominis ab inquinamentis& peccatis, dicitur purgatio: quatenus eam agnitione Veritatis illuſtrat, vocatur illuminatio: quatenus Verò ſic amore Dei accendit, vt 8 2 4 Pra⸗ Ang. ſer. 18. de verbis Ap'oſtoli. a. ILoannis 1. Abac. 2. Pſalm. i7. Coloſſ.. Tacobi a. Mal³5. 16. Lucæ 4. Heꝰ. 12⸗ 3. Timoth. 1. Rom. 8. Calai.z⸗ ſalm. 2· Eoas. 9. Eſaiæx 64⸗ Pſal,.13⸗ Lucæ 17. Eſalm. 142. CONEVTATIO præ illo terrena contemnat omnia, perfectio nuncupatur. Quanquam ſi cauſa prĩor eſt effe- ctu ſuo, gratie communicatio prior eſſe videtur, quam ſit culpæ remisſio. Sic enim Deus per gratiam expellit culpam, ſicut Sol per ſuos radios tenebras propulſat. Quamuis itaq; natura ſit inſpiratio gratiæ poſterior, ex parte peccatoris iuſtificati quod ea locum non habet, niſi propulſa ſint peccata: quoniam tamen cauſa eſt peccatorum propulſionis, prior eſſe dicitur: Sicut infuſio radiorum, prior eſt effugatione tenebrarum: quamuis non prius incipiunt ra- dij ſplendeſcere, quàm tenebræ fuerint propulſatæ... Quamobrem anxia diſquiſitione omiſſa, præcedatne, an ſequatur gratia culpæ remisſi 0- nem, an quod veriſimilius eſt, ſimul vtrunq; fiat: perſuaſum illud habeamus, eſſe in nobis zuſtitiam. Quemadmodum etiam alio loco ſcriptum eſt ab Auguſtino: Si dixerimus, in- quit, quia peccatum non habemus, noſinetipſos decipimus,& Veritas in nobis non eſt. Item ſi dixerimus, quia iuſtitiæ nihil habemus, aduerſum Dei donamentimur. Si enim iuſtitiæ nihil habemus, nec fidem habemus: Si autem fidem habemus, iam aliquid habemus iuſtitiæ. Ipſum aliquid vis noſſe quantum eſt? Iuſtus ex fide viuit. Et paulò pôſt: Beati prædicti ſu- mus:& de iuſtitia nihil habemus? Venit Dominus carnaliter ad Iudæos,& occiſus eſt, non venit ad nos,& acceptus eſt. Populus quem non cognoui, ſeruiuit mihi: in auditu auris obe- diuit mihi: nos ſumus,& de iuſtiria nihil habemus Omninò habemus, grati ſimus ex eo, quòd habemus, vt addatur quod non habemus,& non perdamus quod habemus. Et iterum paucis interiectis, ne quis eum de ſola fide loqui putaret: Ad fidem, inquir, quid pertinet? credere. Sed ait Apoſtolus Iacobus: Et dæmones credunt,& contremiſcunt. Si tantùm cre- dis& ſine ſpe viuis, vel dilectionem non habes,& dæmones credunt,& contremiſcunt. Quid magnum eſte Dicis Chriſtum filium Dei: hoc dixit Petrus,& audiuit: Beatus es Si- mon Bar-lIona: hoc dixerunt dæmonia,& audierunt, Obmuteſcite. Ille beatus, dicitur ei, quia non reuelauir tibi caro& ſanguis, ſed pater meus, qui in cœlis eſt. Illi autem audiunt, obmuteſcite,& hoc ipſum dicunt& repelluntur. Vna vox eſt, ſed Dominus radicem inter- rogat, non florem. Vnde dicitur ad Hebræos, Ne qua radix amaritudinis ſurſum germinans moleitet,& per illam contaminentur multi. Prius ergo diſcerne fidem tuam à fide dæmo- nis. Vnde eam diſcernise Dæmones hoc dixerunt timendo, Petrus amando. Adde ergo fidei ſpem,& queæ ſpes eſt, niſi de aliqua cõſcientiæ bonitate? ſpeiq; ipſi adde charitatem. Diſcer- nite fidem veſtrã, iam eſtis de prædeſtinatis, vocatis, iuſtificaris, Paulus Apoſtolus dicit: Neq; circunciſio aliquid valet, neq; præputium, ſed fides. Dic adhuc Apoſtole: adde, diſcerne, quia & dæmones credunt,& cõtremiſcunt. Ergo adde, Dæmones enim credunt,& cõtremiſcunt quod oderunt. Diſtingue Apoſtole,& circuncide fidem meam,& diſcerne cauſam meam de gente non ſancta. Planè diſtinguit, diſcernit, circuncidit. Sed fides, inquit, quæ per dilectio- nem operatur. Vnufquiſque ergo, fratres mei, inſpiciat ſe intus, appendat ſe, probet ſe in omnibus factis ſuis, bonis operibus ſuis, quę faciat cum charitate, non expectans retributio- nem temporalem, ſed promiſſum Dei, faciem Dei. Fides ergo quæ per dilectionem opera- tur, ſi eſt in vobis, iam pertinetis ad prædeſtinaros, vocatos, iuſtificatos. Prgo creſcat in vo- bis. Quibus verbis, quam his Auguſtini, potuit apertius, demonſtrari, quòd ſit in nobis iuſſi⸗ ria, quodq́; ei iuſtitia ſit fides noſtra, non ſola, ſed quæ per charitarem operaturè Eorum confutatio, quæ contra uerè& realiter inhærentem nobis juſtitiam à quibuſdau producuntur. CA P. LXXIII. N Eram hic iterum reclamant iſti, qui iuſti& ſalui eſſe volunt, iuſtitiam autem habe- re nolunt: Si nos ad noſtram remittis iuſtitiam, quò nos aliò quàm ad gehennæ pœ nas remittis? Siquidem non ſunt condignæ pasſiones huius temporis ad futuram gloriam. Nos verò cum Propheta libenter profitemur, quòd facti ſumus vt immũdi omnes, & quaſi pannus menſtruatæ vniuerſæ iuſtitiæ noſtrr. Omnes declinauimus, ſimul inutiles facti ſumus, non eſt, qui facit bonũ, non eſt vſq́; ad vnum. Nam& Magiſter noſter nos do- cuit: Cùm feceritis omnia, quæ præcepi vobis, dicite: Serui inutiles ſumus, quod debuimus facere, fecimus. Occinitur hic& illud ex Pſalmo, Non intres in iudicium cum ſeruo tuo, quia non iuſtificabitur in conſpectu ruo omnis viuens. Producitur& Auguſtini ſententia, Qugufhinus lilro qui dixerit alicubi: Væ etiam laudabili vitæ hominum, ſi remotamiſericordia diſcurias eam. ↄ canf. cap.i3. Gregorij quoque, quanuis& Romani Pontificis& Monachi, hac in parte multùm valet Meritors ad præ: G. 8—.—.... 4 hre auctoritas, quò tamen Eccleſiæ Præſidente, iam inde à mille propemodum annis extinctam mis cẽ arano. Ereg. lib. 8. mo: Tal. cap. 23. Libro a1. moral. Capite 15. Bern ſer. de an⸗ ANCAs. Euangelij lucem de vera fide, deq́; veris cultibus eſſe volunt, quem etiam, quæ eſt eorum ſa⸗ crilega audacia, manifeſtam Ethnicorum idololatriam in Eccleſiam introduxiſſe mentiun- tur, neq; dubitant ei viro impietatis notam, impii, nepharijq́; homines inurere, cuius pietas, vitæq́;, fanctimonia fingularis, totius eſt orbis Chriſtiani teſtimonio comprobata. Sed hic nihilominus plurimum auctoritatis illi tribuunt, quod ſcriptum ab eo legatur. Quantalibet inſtitia polleant, nequaquã ſibi ad innocentiã vel electi ſufficiũt, ſi in iudicio diſtrictè requi- rantur. Et alio loco: Omnis humana iuſtitia, iniuſtitia eſſe deprehéditur, ſi diuinitus diſtrictè iudicetur. Hic& alterius Monachi Bernardi vox laudatur: Acternã vitam nullis potes vpee ribus N Ioßus 4 znnol Ten coN muedt nhenti lurrre, Pprüſt donller go erf b Utſ molia o Julr aorta chn de nellan IXN' vend. volore- tem Cuiu 1 ntal ceslt Cratlnn mos.Dnn dun torg den ten Ilnom 4* Vs n 4 Paoi, GignI AARgl eroll nnol onten db gu Puked- ie li „Kofe Lalel rſo tslimi uitipo vtiaope eius vir icquit Holbite iic; co deauricc eceptun congui remis Jj Pwic e Deum Coronat taset oc. oco au diſt aimmer müirut mini nlis eta iutus ſ ds, Anl 3 it co clleſ ſiderlä . hoden— eitenn mquit, 1 i nin Uleunt, ma, 5& col e Sann. audiuit;= 8eg. Ille beal .: inre . Illial ün ominus ekhün inis furſt 3 rina em tuam rX im. ando. Je Tyit lde chari r l Apoſto 2tNe le: adde ira edunt,& Srllu cerne cal rzseme quit, quß scleci pendat Tet Jexpech: Stdr der dilech anch 0s. Ergd atind quod ſit: Sob operat n nob iuſtiin. dmä pquam; 3 ns stemp i lann musvti iiem mauimuj nun Magitet ee l ſumos, e ülr dicum t nſenuu K Aug t gſarnn 4A„ OPINIONIS CONTRARIAE. ribus promereri. Quod ante eum totidem propè verbis ab Auguſtino ſcriptum legimus. Neque verò noua ſunt hæc, quæ ab iſtis obiiciuntur, Suo quoque tempore quæfitũ fuiſſe— ſcribit Algerus, ante quingentos& amplius annos, qui fieret, quòd xternitas felicitatis pœ- Alderns 4. næ retribuatur temporalibus meritis, reatus vel iuſtititiæ. Ac reſpondet his verbis, Gragorij Sah ehan e & Auguſtini ſententiam ſecutus: Deus non temporalem actionem, ſed perpetuam b oni vel Gregorius lib. 4 mali remunerat vel damnat voluntatem, quæ ſi in æternum viueret, in æternum in ſuo pro- dial. cap 44. poſito maneret. Ideò iuſtè æternitatem retributionis æternitari Voluntatis appendit. Vnde us epiſt.4 eriam cum, vr ait Apoſtolus, pasſiones huius temporis non ſunt condignæ ad futuram glo- Kom.8. riam, quæ reuelabitur in nobis: quia ſi ab initio mundi vſq; ad finem, non modoò quis pro Deo laboraret, ſed& pateretur, non tamen eſſet condignum, vt hoc temporali commercio xternitatem mercaretur: ne tamen malo diutius liceret beccare ad maiorem ſui pœnam: ne etiam bonos in mundi exilio tæderet viuere, ſi nirnia fieret illis dilatio ad gloriam, breuiauit 3 Deus humanæ vitæ dies propter electos: ne prauorum afflictione, vel nimio ſuo labore de⸗ Matths. ficerent:& ne minutio temporalis laboris, aliquod æterni præmij videretur diſpendium. Ipfius præcurſoris ſui vitam, quo nemo maior, ipſo teſte, ſurrexit, triginta duorum& ſemis annorum eſſe voluit: Suam etiam ipſius, qui ſuper omnes eſt eodem numero conſummauit: t quia Deus non curat, ex quanto tempore, ſed ex quanto corde ſibi ſerujatur perfectio- nem meriti non tempori adſcriberet, ſed virtuti. In quam ſententiam preclarè multa ſcripta Emiſc. cap.j ſunt à Bernardo quoque ad Abbatem Garinum Alpenſem, epiſtola 253. Ante Algerum verò multis ſeculis Euſebius Emiſſenus, Totis licèt animæ& corporis laboribus deſudemus, to- ris licèt obedientiæ viribus exerceamur, nihil tamen condignum merito pro cœleſtibus bo= nis compenſare& offerre valebimus: Non valent vitæ præſentis obſequia æternæ vitæ gau- diis comparari. Laſſeſcant licèt membra vigiliis: palleſcant licèt ora ieiuniis: non erunt ta- men condignæ pasſiones huius temporis ad futuram gloriam, quæ reuelabitur in nobis. Pul⸗ Sn,s. ſemus ergo charisſimi, in quantum poſſumus: quia non poſſumus quantum debemus:futu- Hebrrrarspee ra beatituds acquiri poteſt, æſtimari non poreſt. Niſi enim cum auiditate, niſi cum bona vo- 3 luntate, cum lætitia opera Dei egerimus, Deo nos perire nouerimus. Et hoc etiam vetuſtior Antonius, ſicut eius vitam deſcribens narrat Athanafius: cum hunc ipſi ium Pauli locum pro- duxiſſet: Omnis, inquit, terra ad infinitatem comparata cœlorum, breuis ac parua eſt. Si er- g0 nec vniuerſo orbi renunciantes, dignum aliquid habitaculis poſſumus compenſare cœle- ſtibus, ſe vnuſquiſq; conſideret,& ſtatim intelliget, paruis iugeribus agri& portionibus, vel modica portione auri contempta, nec gloriari ſe debere quali magna dimiſerit, nec tædere, quaſi parua ſit recepturus. Vt enim contemnit aliquis vnam xæream dra aureas dragmas conquirendas: ita etiam qui totius orbis Dominum der de melioribus præmiis in ſublimi ſede recipiet. Ex his Euſebij Emiſſeni& Algeri verbis facilè quiſq; perſpexerit, in remunerando Vel puiæ Aug. in Pſal el. niendo diſcutere Deum quid quiſq; voluerit, non quid potuerit: non attẽdere facultaté, ſed 33, Gr13. — 5...... Ber. de præcepto voluntatem. Coronat Deus intus voluntatem, inquit Auguſtinus, vbi non inuenit faculta- 7, uel ..& diſpenſat. tem: Sola voluntas eſt, quod eriam à Bernardo ſcriptum eſt, quæ retributionem meretur. Bern de gratia et Cuius alio quoq; loco, digna vox eſt, quæ celebretur: Sola Voluntas, quoniam pro ſui inge- Tofr ehhei nita libertate, aut diſſentire fibi, aut præter ſe in aliquo conſentire nulla vi, nulla cogitur ne- iu capise. cesſitate, non immeritò iuſtam vel iniuſtam beatitudine ſeu miſeria dignam ac capacem creaturam conſtituit, prout ſcilicet iuſtitiæ, iniuſtitiæve conſentit, Ante quem etiam Anſel- P Lueee mus: Non punitur, inquit, niſi voluntas. Pnhrouth3t Cuius æqualis etiam Petrus Abbas Cluniacenſis: Solus creaturæ rational rur de toris gratia adiutus vel deſertus, ſemper aut remuneratur, aut condemnatur. Et qui vixit iiſ- k5, ſaue⸗ dem temporibus, Anſelmus Hauelburgéſis Epiſcopus: Intentio, inquit, bona ſiue mala, ope⸗ Anſel lib. i. con- ri nomen imponit,& ſiue meritum, ſiue ſupplicium iuſtæ retributionis acquirit. Auguſtinus napoſtto. cap.10. ...—. 2... 3/121 20 quoq;, Voluntas, inquit omnium factorũ, meritorumꝗ́; menſura eſt. Ex qualitatibus quipe Eiſt.42 4.4. pè voluntatem, nõ ex temporum ſpaciis ſiue rectè facta, ſiue peccata metimur. Alioqui, ma- ius peccatum haberetur arborem deiicere, quàm hominé occidere- Illud enim fit longa mo- ra, actibus multis, hoc vno ictu, breuisſimo tempore. Pro quo tamen exigui temporis tam randi peccato, ſi perpetua de ortatione homo puniretur etiã mitius cum illo actum uàm , P„„9 dignus fuerat, diceretur: quamuis in ſpacio temporali longitudo pœnæ cum breuitate faci- noris nullo modo ſit comparanda. Et qui pr —......, ᷣ f/⸗. æcesſit hos omnes Hilarius: quid dico Hilarius? Hilin Sſal. us Vniuerſa ſemper Eccleſia docuit vniuſcuiuſq; aut pœna, aut præmiis affici electionem. Falſo igitur ſibi perſuadent nouatores, quòd cum illis Bernardus faciat. Quamuis enim Ber- in Pſal.1ig. .— b. 3—..—.. Augu ſiinus de dixerit alicubi: Aeternam viram nullis potes operibus promereri: quo tamen ſenſu dixerit, Aubuituuse 3 Aeloti lus; 1 tcpore ſer.5. ex his quæ proximsè citata ſunt Verbis, liquere cuiuis poteſt: Non enim opus eſt, quod mere- ago libro a de tur, ſed voluntas in credentibus, q uæ ſi mala eſt, mortem æternam: ſi bona eſt, meretur vitam ſacramètis parte ⸗...— 1— capite 6. xternà: Non virtus, dicit Auguſtinus, ſed cauſa virtutis apud Deum mercedẽé habet. Hoc eſt W 20 quod Hugo quoq; dixit, æqualis Bernardi, ſententiã Auguſtini ſequutus, in quo tã diligen- arb. Libro 1. c. 14. ter verſatus eſt, vt ſui ſeculi Auguſtinus vocaretur: Totu, inquit, meritum in voluntaté eſt: Eclbroo.ho⸗ quan- wil. homil. 8⸗ 137 Matth. it. gmam ad centum Nanp.js. eliquit, centuplum is affectus, crea- Peerut de vene- Cap.73⸗ Lutæ 1„. LCaræ 7. magnad, ſi vis Juòd dimitteretur, Si multa pecunia magis, quaàm charitate m tes eſſent, quàm pauperes:& ſecurè peccare enim eſſet redẽptio peccatorũ ſuorũ: quando ve Deus in lit re- Nunc autẽ benè fecit Deus, quia in eo poſuit rec iemptionem mo- egere poreſt.&mare poſſunt æg ſiram pauãcſe poſſunt: Dilige multum, ſi vis vt mu enus Hugo, cuius cadem ve teriori domo, cap.. Et ante mulrtis feculis Ioãnes Chry⸗ Qui dederit calicem aquæ frigidæ. Non ſed ob id quia magnus eſt, propter Nunquid iuſtum eſt, vt ſecun- volwit, quæ ad: ſuni ommibus. ta, quoniam dilexit multum. Hact quoque reperire licet in libro de In ch. hom. is. in ſoſtomus, explicans illum ex Euangelio locum: nuaiuhe ecp- e. quia aliquid eſt, inquit, quod dat, ideò habet mercedem, uem dat. Quid enim ſi aliquis voluit dare& non potuit, 9 dum modicum anguſtetur larga ors. 6. 2 3 Elalip.ꝛ. voluntatem, quam larga VOluntas anguſterur quantumuis, tantum m Tusæ‿ ³ο ratem, magnam fiduciam. Tantum merer ſunt facultatibus impares. Multum ded dua illa quæ duo minuta miſit, pa Zachæus: Minores f rint, diuerſa inuenies: 1 quantùm detur, ſed ex ꝗ nõ eſt, ſi æqualis vtrinq; ferẽs meritũ eſſe nõ poteſt, ſi æqua res. Si facultas deeſt, adſit bona vo habere mericum magn nõ attulit ſubſtantiã magnã acultates ferebat, CONFVTATIOG rum h ereris. Si ergo magnum habere meritum vis, magnam habe volun- is, quantum vis. Poſſunt eſſe voluntate pares, qui achæus, qui diues erat,& multum habebat: Vi- abuit,& parum dedit: imò tantum dedit, quantum ſed parem voluntatem habebat. Si attendas quid dede- ſ atrendas vndè dederint, paria inuenies. Non autem penſat Deus uanto detur: Si ergo vbi plus datur,& vbi minus, differẽs meritum voluntas habeatur: ergò vbi aliquid datur,& vbi nihil datur, ibi dif- lis vtrinq; voluntas habeatur. Ideò dixi tibi, vt nõ de luntas: Quantũ vis, tantũ mereris. Fac ergo voluntatem ũ. Benè hoc ſciuit peccatrix illa, quæ quia multũ habuit ſed dilectionẽ magnã:multũ eõtra multum. ulta, iniquitas multa redimeretur, feliciores diui- poſſent quãdiu vellent,& quantũ vellét: in ipſis Ilent, darent pecuniã,& haberent iuſtitiam, lemptionò noſtrã, vbi nullus, niſi ipſe velit, ualiter diues& pauper, etiam ſi pecuniam æqualiter dare non ltũ tibi remittatur. Remittuntur, inquit, ei peccata mul- rba multa apud Bernardum — ſpe⸗ 4 voluntas? Melius eſt ergo vt opus extendatur ſecundum ſtomi quoque verbis diſcimus, quòd non tam operi ſecundum opus. Ex his Hugonis& Chryſo- ‚quam voluntati merces tribuitur. Quæ ſi mala eſt, à nobis eſt,& ſtipendium illius mors eſt: ſi bona eſt, à Domino præparatur, quĩ Rom.j. In cap. o.æd Heb. Cerſin Anago de verbo ei hyu: no gloriæ pari⸗ tiane 4. Cant. 2⸗ Anug. in ꝓjal. 103. Clem. libro 4. ſtromatum. Epiſt. 4 ad Fe: AMET 44775 Pſahm. iy. Eceleſice doct᷑rina de meritis operũ. Hieron. libro 2. In zJaeha. cap. 8· Opera ſint meri⸗ ꝛoria quæx. 2. Paralil;. Fier. 31. 1. Corivth. 3. Docencdii ratio in Eccclefta. Aug. de naturæ G gratia cap. 68. Difficuliatem in vita ſeutientes piis precibus au- xilium peiẽdum. lectus meus mihi, d cat, non habeo, non poſſum, c quid dicimus& quicquid diximus,& quicq ui ante nos, finem non habet, niſi charitatem. Sic à Clemente quoq; eſt, Quòd eundem honorem conſequentur hi, qui voluerunt ualis,& ſi alij ſuperent facuſtatibus. Paulinus quoque, Non ſacrificta, In nobis eſt vndè ſoluamus. Hunc Domino impendamus,& ſoluimus. Dauid liberatus de manu omnium inimicorum ſuorum, pro ſalutis ſuæ plena ſecu- ligam te Domine, virtus mea. Addo etiam ſt debitorem fieri, ſi illi pretium bonitatis ſuæ, quam nobis inde- rum eſt voluntas æq non munera ſumptuoſa, non duri labores exiguntur Anobis. Res enim poteſtatis noſtræ eſt, noſter effectus. Deniq; ritate non regni opibus, ſod animi ſoluens, ait: Di amplius, eum qui creditor e operatur in nobis& velle& perficere: per quem diffunditur in cordibus noſtris charitas. Cui ſoli deberi vitam æternam docet ſanctus Thomas, quod quicquid non eſt ex chatitate, non ſit meritoriũ. Vt rectè lIoannes Gerſon admoneat, tenẽdum eſſe pro regula, quòd qua- lis eſt in cognoſcendo& amando Deum Chriſtianus, talis eſt ſibi in retribuendo Deus. Di- icit ſponſus,& ego illi,& ad me conuerſio eius. Quamobrem nemo di- haritas non de ſacculo erogatur, dicit Auguſtinus, quia quic- uid dicere poterimus, vel nos, vel poſt nos, vel Alexãdrino ſcriptum ‚cum iis qui potuerunt, quo- biram præſtat, gratuita diligentes animo penſione ſoluamus. Et ſi quid à Bernardo dictum eſt, quo ſenſu dixerit, explicare ſatis ipſe videtur iis verbis, quæ ſtatim ſubiunxit: Aeter- nam, inquit, vitam, nullis poteſt operibus promereri. Mox addit: Niſi gratis dentur& illa. Non aliud itaq; dixiſſe videtur, quàm quod Auguſtinus anteà dixerat: Quoniã& ipſa vita œterna, quam certũ eſt bonis operibus reddi, à ſancto Apoſtolo tia non operibus reddatur, ſed gratis detur, ſine vlla dubitatione confite tiam, vitam æternam vocari, quia his meritis redditur, quæ gratia contulit homini. gratia Dei dicitur: cum gra- ndum eſt, ideò gra- Quò magis autem intelligi pvsſit, quæ de meritis operum, Eccleſiæ doctrina ſit operæ- pretium nos facturos eſſe putauimus, ſi paucis ea de re diſſereremus. Primim igitur hoc ſemper in Eccleſia catholica docebatur, docetur& docebitur, quod ab Hieronymo quoque legimus annotatum. Priuſquam fidem Chriſti quis recipiat,& in eo spirituffancti funda- menta iaciantur, nullum audire poſſe: Eſt merces operi tuo: Siue ille Iudæus ſit, ſiue hære- ticus, ſiue gentilis, quicquid boni operis fecerit, niſi in nomine Chriſti fecerit, mercedem eum ſui boni operis non habiturũ: Poſteaquàm verò conuerſus ad Chriſtum& templũ eius effectus aliquis fuerit, tũc eum ſtatim auditurum Apoſtolũ proclamantem: Vnuſquiſq; acci- piet propriam mercedem iuxta opus ſium. Proinde& illud ſemper obſ eruatum, obſerua- tur etiam nunc,& deinceps obſeruabitur, quod Auguſtinus monuit: Si volumus animos ad rectè viuendum frigidos& pigros Chriſtianis exhortationibus excitare& accendere, primitus exhortemur ad fidem;, qua Chriſtiani fiant,& eius nomini ſubiiciantur, ſins quo ſ berentur terroribus& pramiorum laudibus erigantur: Ita ſanè vt non ſolum ad lui eſſe non poſſunt. Si autem iam Chriſtiani ſunt,& rectè viuere negligunt, ver- bonas actio- „ Fas ſxc u molt 1id? peraa chep hlelt cunl oc grn nc, m VFocal ime imel eloih catun zum ecpoc aol Do c en m enimo kom ſcdqui cbück. Cred qpem Necbon deitzt dun ge dag acpen, Etn tzugal c Kepond duge iolm I on) gora lae ama qpemn, efaciun alet pecex dnah iunt ſo feen e oteſt ckenge eccatun tnam tsnon 4 deych n. — u arggä n E Sdad,7 A qwantm 2S ſuldtzt. 3 E Alat Deu 8 meitu u e dr Ni 3 z 10 1 M C äee junta de tbi dul amah reto Siottzt duan 1 lerinn de l nülld en pſn an u Etane Inqui. ceran zulta; Belemate fecd t ihes macu t icr, la ma 1 diuſtt, I,na exten ari ſecun- 8 Hug F& Ch mercſ t autl Homin, ane libus chm. id not Iecun epro E, cuttn nretnb e Deu amn n nme eAugu S, qun relnos 28 dſtne -; Ae koluns iis quſe Seru quoqi! Dn ſacts bis ett? ſobne pendat: aXſcun o(au 2:plend virru: d Adäre tis ſu⸗ Lncht quida—* ardode ſtatim Annte Nili ge entufä- 35 dena K n 1 cclelie inakie mus um Pu 0dab 1* ayno ineo ſenci Ile lü aſt,le Chrit ir, nn dChri X r i m 4 noſelcn, mand Srur, rol rratum, dre Slums Kn d3 ed actl 0 büicuunu 5 neglit ee 2* eeVt 3 OPINIONIS CONTRAIAE. 138 actiones, verumetiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus, atq; hac inſtruere ſani- tate doctrinæ, vt& illi gratias agant, cum inſtituerint benè viuere, quòd aliquid ſine diffi- cultate fecerint:& vbi difficultatem aliquam ſentiunt, fidelisſimis& perſeuerantisſimis pre- cibus& miſericordie promptis operibus faciliratem à Domino impetrare perſiſtant. Auctor operis imperfecti: In tempore opportuno, vt in perſecurione magis inſtanter, de veritate fi- dei doceamus, quaàm de iuſtitia conuerſationis: In pace autem magis asſiduè de iuſtitia con- uerſationis, quàm de fidei veritate. Quoniam in perſecutionibus quidem plus neceſſaria eſt doctrina fidei, quàm conuerſationis: In pace autem plus neceſſaria eſt doctrina conuerſatio- nis, quàm fidei. Quoniam in perſecutionibus non propter conuerſationem ſuam bonã aut malam veniunt Chriſtiani in periculum, ſed propter fidei confesſionem. In pace autem non propter fidem ſuam veram periclitantur Chriſtiani: ſed propter conuerſationem. Quoniam in perſecutione fides Chriſtianorum periclitatur: in pace autem iuſtitia: Et eum ſequutus Fauſtus, difficultatem, quæ eſt in Paulinis epiſtolis, ita demùm tolli poſſe docet, ſi perſona- rum vel operum intellecta fuerit diſtinctio. Ad Iudæos, inquit, dicitur: Non iuſtificabitur in conſpectu eius omnis caro. Ad Chriſtianos autem, iam in Chriſto renatos ita inſtructio- nis ſermo dirigitur: Operamini bonum ad omnes. Itaque ſecuùs in Eccleſia fidelibus, ſecùs eſt prædicatum infidelibus: His nihil eſt inculcatum præter fidem, extra quam imposſibile eſt placere Deo, quamlibet multa in ſpeciem bona opera feceris. Quare ſi quis eorum quæſiuiſ- ſet: Quid me oportet facere, vt ſaluus fiamẽ reſpondebatur ei: Crede in Dominum leſum, & ſaluus eris tu& domus tua. Illi contrà ſunt admoniti, quandoquidem Chriſtianã fidem iam ſemel eſſent profesſi, vt ſe Chriſtianos eſſe, non tam Verbis quam factis oſtenderent, neque lingua magis quam moribus& bonis operibus Chriſtum confiterentur ‚quòd fides ſine operibus mortua ſit. Itaque dicebatur ei: Si Vis ad vitam ingredi, ſerua mandata. Quod verò ad ipſa opera attinet, diſcrimen inter ea factum eſt, quòd quædam eorum præcedant, quædam ſequantur gratiam. Gratiam autem vocare viſum eſt, reconciliationem, ſiue ami- citiam cum Deo, quæ fidelibus contingit per baptiſmi vel pœnitentiæ ſacramentum. Hanc gratiam quæcunq; præcesſiſſent opera, nullius apud Deum eſſe meriti. Quamobrem ne bo- na quidem ea vocare dignatur Auguſtinus, quamlibet rectè, laudabiliterq́; facta videri poſ- ſint. Quid enim eſt, inquit, boni operis ante fidemè cùm dicat Apoſtolus: Omne quod non eſt ex fide, peccatum eſt. Et iterum: Non ſunt bona opera, niſi ex fide: Iuſtus enim ex fide viuit:& omne quod non eſt ex fide, peccatũ eſt:& ſine fide imposſibile eſt placere Deo. Et alio loco: Nemo computet bona opera ſua ante fidem, vbi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valdè attendas, quid homo faciat, ſed quid cùm facit, aſpiciat, quò lacertos optimè gubernationis dirigat. Ac pau- cis interiectis: Crede in eum, qui iuſtificat impium, vt posſint& bona opera tua, eſſe bona opera: Nam nec bona illa appellauerim quamdiu de radice non bona procedunt. Et iterum: Per fidem etiam peccata ſoluuntur, quia iuſtus ex fide viuit. Sine ipſa verò etiam quæ vi- dentur bona opera, in peccata vertuntur. Omne enim quod non eſt ex fide, peccatum eſt. Et obiecerat Auguſtino Iulianus: Si gentilis nudum operuit, nunquid quia non ex fide pec- catum eſt. Reſpondet Auguſtinus: Prorſus, in quantum non eſt ex fide, peccatum eſt. Non quia per ſeipſum factum, quod eſt nudum operire, peccatum eſt: ſed de tali opere non in Domino gloriari, ſolus impius negat eſſe peccatum. Cumque pluribus verbis hanc ſuam ſententiam confirmaſſet, ſic tandem concludit. Ex quo colligitur etiam ipſa bona opera, quæ faciunt infideles, non ipſorum eſſe, ſed illius, qui benè vtitur malis. Ipſorum autem eſſe peccata, quibus& bona male faciunt, quia ea non fideli, ſed infideli, hoc eſt, ſtulta & noxia faciunt voluntate. Qualis voluntas, nullo dubitante Chriſtiano, arbor eſt mala, quę facere non poteſt niſi fructus malos, id eſt, ſola peccata. Omne enim, velis nolis, quod non eſt ex fide, peccatum eſt. Ac aliquot capitibus interiectis: Nos enim ea quæ videntur opera bona, dicimus non eſſe verè bona, ſine fide. Quia opera verè bona, neceſſe eſt Deo placere, cui ſine fide, quia imposſibile eſt placere, profectò quod verè opus eſt bonum, ſine fide eſſe non poteſt. Nec quamlibet fidem, ſed eam quæ per dilectionem operatur. Ad hoc requiri vult Auguſtinus, vt opus aliquod bonum dicatur. Sic enim alio ſcribit loco: Etſi enim Dei mandatum videtur aliquando non à diligentibus fieri: tamen vbi non eſt dilectio, nullum opus bonum imputatur, nec rectè opus bonum vocatur: Quia omne quod non eſt ex fide, peccatum eſt. Et fides per dilectionem operatur. Et ſectator Au- guſtini Proſper: Sine cultu, inquit, veri Dei, etiam quod virtus videtur eſſe, peccatum eſt: nec placere Deo ſine Deo poteſt. Qui verò Deo nõ placet, cui niſi ſibi& diabolo placet. Et ĩterũ alio loco: Non ſunt bona opera,&c. niſi quæ per fidem& dilectionè fiunt. Et Ambro- ſius enarrãs illud: Et foliũ eius nõ defluit: In myſticis, inquit, fructus eſt, in moralibus foliũ. Nam virtutes ſine fide, ſunt folia: vidẽtur virere, ſed prodeſſe non poſſunt. Agitantur vento, quia non habent fundamentũ. Quanti Gentiles habent miſericordiã, habent ſobrietatẽ, ſed fructũ non habent, quia fidem non habent. Labuntur citò folia, vbi ventus flauerit: Et ali- qui Iudæi habent caſtimoniam, ſedulitatem lectionis multam& diligèẽtiam, ſed ſine ziuei unt Homil. s. Fauſſ. li.i. dellibes ro arbitrio cap.. Pſalm. 142. Galat. 6. Hebr. 11. Ackorum 16. Iacobi 2z. Matth. 19. Diſerimen operũ bræcedẽtium& conſcquentium gratiam. Gratia quid. Aug.tract. 86. in Ioanxem. Rom. 14. De præd. ſanct. capite 10. Hebr. Il. In Pſalmum 31. Rom 4. Lib. 4, con. Iulia- nlem cap. 32 Cap. 9⸗ De gratis Chrifti cont Ptlag.ca· a6. De vocatious CGenlium. Cap.73 Abac.2· De voeat. Gen: tium, li. I. cæ. 3. In epiſt. ad Gal. capᷣ.33· roſ. in ſent. ex Aug. collectis. Aug. de ſpirita & litera, cap. 28. Opera exira fidẽ an ſit bona. Ordt. 37. Libro 3. cap.33. Epiſtolarum. Libro 20. Moral. capite y. Romil. 52, Libro 4. eap.3. Rom. 14. Orig. ii. i. in Iob. chy de fide& lege naturæ. Aetor. 10. Eeh⸗. 6.11. Meritum congrt s & condigni. ACkor. 10⸗ chy·in pſal.iiʒ. Auctor operis imperfect:, 50.I. CONFVTAIIO ſunt& verſantur vt folia. Hæc fortè ſunt folia, quæ Saluator in illa ficu reperit, ſed fructum non reperit. Myſtica ſaluant& à morte liberant: moralia autem ornamenta ſunt decoris, non ſubſidia redemptionis. Similiter& Hieronymus: Sciant, inquit, nullum abſq; Chriſto viuere, ſine quo omnis virtus in vitio eſt. Et eius præceptor Gregorius Nazianzenus: Quemadmodum non eſt extra fidem opus, quod probari posſit: quandoquidem& glorix cauſa multi, quod honeſtum eſt amplectuntur, cum hoc à natura eſt inſitum: Ita fides abſq; operibus mortua eſt. Et cognominis eius Gregorius Pontifex: Sicut enim rami ſine virtute radicis arefiunt: Ita opera quantũlibet bona videantur, nulla ſunt, ſi à ſoliditate fidei diſiun- gũtur. Et alio loco: Nullius eſſe meriti dicit, vera fide perdita, quicquid homines operantur. Et auctor operis imperfecti in Matthæum: Qui fidem habet,& bonam in Domino volun- tatem, etiamſi quid minus in opere quaſi habuerit, nihilominus quaſi remuneratur à Iudice bono. Qui autem fidem non habet, aut bonam in Domino voluntatem, etiam cæteras vir- tutes, quas videtur naturaliter posfidere, perdit. Eleganter ait, quòd videtur habere, aufertur ab eo. Quicquid enim boni ſine fide Chriſti eſt, non ei imputatur, qui malè vſus eſt eo. Sicut ſunt multi, qui videntur quidem aut manſueti aut humiles eſſe: ſed quia non ſunt, hoc propter Deum, licèt videatur eſſe aliquod bonum eorum, non autem eſt. Quia quod non eſt ex fide, peccatum eſt. Et Auguſtini ſectator Proſper: Non ſunt bona opera, niſi quæ per fi- dem& dilectionem fiunt. Et Paulinus Aquileienſis Epiſcopus, contra Felicem& Pliphan- dum ſcribens, Nihil eſſe boni docet omne quod videtur bonum, ni fuerit ſuper fidei fun- damentum firmiter radicatum. Et tamen alio loco dicit Auguſtinus: Ad ſalutem æternam nihil proſunt bona opera aliqua impio. Hieronymus quoque: Abſque fide, quamuis bona opera ſint, mortua computantur. Quid igitur dicimus: Num inter ſanctos Doctores parum hac de re conuenitè aut num 7. ſecum ipſe pugnat Auguſtinus, qui non diuerſis, verumetiam eodem aliquando in loco, im- pij, hoc eſt, infidelis,& bona& non bona opera eſſe dicit? Nulla diſſenſio, nulla pugna eſt: Verum quòd alicubi dicit Auguſtinus: Vbi fides non erat, bonũ opus non fuiſſe: nequaquam ſic intelligere voluiſſe credendus eſt, quaſi quod hæretici noſtri temporis faciunt, opera om- nia infideliiũ eſſe vereę peccata iudicauerit. Quos huc etiam dementiæ prolapſos videmus, yt in omni bono quoq; opere iuſtum peccare contenderent. Non hèc fuit Auguſtini ſententia: Verùm ipſè declarat, quomodo intelligere voluerit, ea non eſſe bona, cum ait: Ea ipſa opera, quæ dicuntur, ante fidem, quamuis videantur hominibus laudabilia, inania ſunt. Ita mihi vi- dentur eſſe, vt magnæ vires& curſus celerrimus præter via. Senſit igitur Auguſtinus, quem- admodũ ipſe contra Iulianum ſcribens, pluribus verbis explicat, eſſe quidẽ ea bona, hoc eſt laudabilia apud homines, non eſſe autẽ bona, hoc eſt, eſſe inania, cum neq; gratiã ſiue iuſti- hcationem, neq; vitam æternam nobis mereri posſint. Solum enim hoc affirmat, ſe bonum opus dicere, per quod ſolum homo poteſt ad æternum Dei donũ, regnumꝗ́; perduci. Quod eodem Pauli loco allato: Omne quod non eſt ex fide, peccatũ eſt, pluribus etiam verbis de- mõſtrat Origenes, aut quiſquis fuit auctor cõmentariorum in Iob. Sic& Ioannes Chryſo- ſtomus, Cornelij opera, bona quidẽ vocat& admirabilia, ſed mortua tamen, eo quòd fidem non haberet. Mittit, igitur Deus, inquit, Angelũ, operibus ad acquirenda præmia miniſtran- tem, ĩta vt benè certando ob fidem coronari posſit. Quid dicit ei? Corneli, preces tuæ aſcen- derunt in memoriã coram Deo. Si igitur exaudita eſt petitio,& eleemoſynæ meæ acceptæ ſunt, quid mihi deeſt ad iuſtitiam? Mitte igitur in Ioppen, dicit,& accerſe Simonem, quiag- nominatur Petrus, qui vbi venerit, loquetur tibi verba, in quibus ſaluaberis tu,& tota do- mus tua: Itaq; non poterant opera ſaluare. Nam ſi his, quæ Petrus prædicat, ſaluatur& ipſe & domus ſua, nondum habuit Cornelius ex operibus ſalutem, donec operibus ſuis fides ac⸗ quirendum præmium offerret. Quid aliud his verbis Chryſoſtomus quoq; quàm quòd Au- guſtinus, ciuiliter quidẽ bona fuiſſe, dicit, opera, bonitate moris, vt aiunt ſcholaſtici, quæ re- prehendi non poffent, quin laudem potius apud homines mererentur, quoniam verò fides non aderat, fuiſſe inania, vt quæ nihil ad ſalutem& vitam æternam conſequendam prodeſ- ſent. Si quidem vita æterna, gratia,& ex gratia Dei eſt, hoc eſt, meritis datur ex gratia Dei profectis: gratiam verò nulla præcedunt merita. Quoniam verò legitur apud veteres nõ rarò mereri peccatores iuſtificationè, mereri pec- catorũ remisſionẽ: indè naræ ſunt illæ ſcholaſticorum diſtinctiones, de merito congrui, deq́; merito cõdigni, quòd in impiis, hoc eſt, in iis, qui nondũ per lauacri regenerationis credètes abluti, vel ĩam abluti crimine ſe aliquo capitali cõtaminaſſent, meritũ eſſe congrui dicerent, ſi feciſſent quod in ſe eſt, hoc eſt, ſi nihil eorũ prætermiſiſſent, quæ ad conciliandã Dei gratiã pertinere putaſſent. Non quod eorũ opera fidẽ præcedentia digna eſſent, quibus Deus placa⸗ retur, ſed quod congrueret bonitati diuinæ, non prorſus eos aſpernari& reiicere, qui tanto ſtudio demereri ſibi gratiam eius cõtendiſſent. Tale meritũ, ſunt qui putẽt etià in Cornelio fuiſſe. De quo nõ dubitauit Chryſoſtomus dicere, quod eum Deus vocauit: quoniã ipſè præ⸗ occupans ſeipſum dignum reddidit. Et auctor operis imperfecti in Matthæum: Cornelũ in- quit, Deus adduxit ad fidem ſuam per miniſteriũ Petri. Sed antè habuit animã cius ‚operans in ea „ a nonCe. 49¹⁰ ſio 1 22 ls ſes 1 09 a c, dmerln ommenn abe9” 1( Cl mn W patcu 3 L 1 6 6 de Bg⸗ „e Fpel. Lciat 1 gbe (chA Wpfe dlI a- Melll⸗ „ Anh es lel Id,U ¹ aul A conC- matt menl 16 rrinn jner ir bimen cignt) coc enta o,Del- grr W I gulc dum d oru tol duddl Vlbls( rE dgran duitln SNolo Nod jmags ſcuc„Klellt eot irarem eh dt t. L lſrg polar AMc n micrhol Ab Alanctus Noſt fproh ie boalac V Whe moßg wosüt, ege Dallbde Aptae Mludiee nCpl Tonne ( dum ine K K Rllü.) eagg enern 1 8 5& lb ones& Pn,n, lam ex fren umf F e znitare econ n, Io, I gp 3 auid noun acil ae 1. 4 Tolap d! u Au 1 Kanke um ait Fp; dniaſ T ü IT A A ug ide 4 2s foe neg; 3 u ref r bon umq r. busc wtblöe K& Iq A Chr ramen ⸗ wdf dapra ini 16 99 Sux ale moſj yn aen acch erſe 5 di oli aberid e ton xdicat, Lor&i operih 25 flei onſeon Am pi ltis dat 2= gralh. 4 Deigul oncl -OC 11 —)ellsp! 4 m Ju— 1 a &P⸗A 10 elall tet* 11LColle t jz iplep auit 21 1 ſ vorhel! A tthlã 263 ut operald it anl* 1. N O PINIONIS CONTRARIAE. 129 — leemoſynas multas: q uUld⸗ uem tamen infidelem fuiſſe nonnulli negant, ſed im- dem habuiſſe nondum mani deſlnta Verilate. Sie enim loquitur Augultinus, quèd non fine aliqua fde donabam& orabat. Nam quon nodo inuocabat, in quem non credi 14 Lerat? à quo non didſenrit etiam Hieroi zymus. Quos ſecutus Gregorius,i ita ſeribit: C operibus venit ad: fidem, ſed ſᷣ didilſer otnelius non de venit ad opera. Neq; enim poterat benè agere, niſi antè cre 4ʃ et. Scriptum nanq; eft: Sine fide imposfbile eſt placere Deo. Fidem er go habuit cuiu 1 operationes 8- eleemofynæ placerc potuerunt. Bona auten actione promeruit, vt Oei n perfecte cognoſceret,& incarnationis m yſterium crederet, quatenus ad ſacramentum Ba- priſmmaris peruenirer. Per ſidem ergo venit ad opera: ſed per opera ſolidatus eſt in ide. Quin ab Eraſmo q oque contra Lutherum ſeribente, meritum iſtud congrui defenditur. Lo ui- tur enim ibi non de drdunn. ſed de meritis impiorum. Necueaen defuerunt viri docti, qui meritum hoc, quod congrui voc- r, prorſis reiiciendum eſſe putarent, ne quid habere cum belagianis commune videremur. Quod bis iam eſt inchoatum Tridenti conciltũ E ti⸗ nam per fect tum aliquanc do videamus) in eo diſertis verbis illud eſſe ſancitum legimus, iuxta Patrum decrera, quod nihil eorum, qus iuſtificationẽ preredunr, ſiuie fides, ſiue ²opera, ip ipſam iuſſificarionis gratiam promer eretur. Verisſimum enim eſt, quod ab- Auguſtino dictum eſt, Sciat ſe quiſq; per idem luſtificari, etiamſi legis opera non præceſſerint, lequu neur enim in- flificatum, non præcedunt iuſtificandum. Quem ſecutus Bernardus ita löe L hleeeinr; Non inuenis merita, ſed præuenis. emobrem quæ pracedunt iuſtif cationem opera bo- na, diſpofitiones bi G rparationes ad gratiam, quam qualiacunq; tandem merita Patres illi, qui fuerunt in co ncilio Tridentino congregati, Vocare maluerunt, ne quis mereri ſib rpoſſe primam g atiam exiſtimaretur, cum pugnent inter ſe gratia& meritũ. Sicut Apo ſtolus etia ait, Sj auteni gratia, iam non ex operibus ‚alioqui gratia iam non eſt gratia: non eſt enim quo intrer gr. atia, bi merit ũ iam occupauit.F xplodendũi igiturn n énullis viſum eſt omne meritũ congrui, ſolumꝗ́; cõdigni meritũ rerinendũ, q quod iam fideliũ eſt,& eorũ, qui cri imine nullo capitali cõmiſſo, Dei v olunta atẽ à ſe abalicnallerät, quiq́; cum eo ſunt in gratia conſtituti, cui gratiæ tribuitur, quicquid eſt meriti, quod condignũ vodatur. Hæc enim eſt i iut ſtitiæ princi- pium, hæc bonorũ fons& origo meritorũ, hanc lles xcluſeris nullum erit meritum. H oc eſt quoc d in Cano nibu s concilij Arauficani ſecüdi ſcriptũ reperitur, Debetur merces bonis ope- rib us, ſi fiant les ed grat 1a, quæ non del»betur, præcedit vt fiant. Hoc eſt quod Bernardũ quoq; weſe legimt rseNoſo fu eritũ, quod gratiã excludit. HJoreo quicquid meũ eſt, vt ſim meus: Niſi quòd illud Inaois f0 fon— tan meum eſt, quog me meum facit. Oratia reddir me mihi iuſti- ſeer grati 8,& ſi c liberatum à ſeruitute peccati. N on igi itur e⸗ xcludit merirum gratiam ſ ed excludit indigniratem, cum gratia ſit, quæ dignitatem oper rem ea adducit ◻‿ — bus noſtris adfert, quæ in hono- Qorum 1 naturam ſpectes, nihil eſt eò verius quod aic apon olus: Non bastiones huius temporis ad futuram gloriam. Neq; eſt quo dſf bi quiſquam 1unr C ondign⸗ haber Spirituſfanctus, vt quod ipſe per Paul um loquu tus eſt, id fibi tuendum homo ſumat. Non u mnodo probabili defenſione, erumertiam quauis certisſima demonſtratione certius eſt erius, quodi pla dixit veritas. hoc arroget miſer homuntio, Pauli ſententiam hanc v probabiſter tueri velit. Nono pus Vnde gitur r, dices, eſt iſta condigniras in operibus, ſiue ne pasſionibus noſtris? Vbi de baptiſ- mo ſermo nobis fuit, Jocere nos memi Dined andc non ex operũ ipſorũ natura ſedprimum ex prom niſto De libora ſi, qui fallere neſcit, cuius tanta eſt! bonitas, vt qus natura ſua digna nõ IRt, ea digna iudicet æternæ beatitudinis p præmio, deinde ex ea dignitare, quam regenteratis nobis, præter omne meritũ noſtrum, conterre dignatus eſt. Quxa autem eſt ilta ai aitas? uod Chriſtum induimus, quòd fl ů Dei facti ſumus. Magna revera dignitas eſt, eſſe Chri- 1 5 Dei filiũ. Nun quid autem illam vlla merita noſtrapræceſſerunt? Præceilerunt, ſed nerita gehennæ. Quæx enim in piorm n alia eſſe n Retin pocwerunt? Qamobrem quòd per 1 1 Lauacrum regenerationis Chriſtum induimus, qndd filij Dei facti ſumus, mer ræ grativ, me raq́; bonitatis& liberalitatis eſt diuinæ. Hanc gratiam nulla merita præc eſlerunt, niſi r 8 fortè iſoofiriones& præparationes ad illam Koeh merita voluerit, Tolle gratiã hanc. rolle dignitatem, quam: ex ea conſec cuti ſumus, ni ll oplis noſtrum, quantacu unq; laude& ad- nurarione diguun fhelit dururæ gloriæ præmio dign um iudicabitur. Sed poſteaquam ſemel gr. atuita Dei bonitare dignitatem iſtam conſe d9 unti, C Chriſtum indr ni, flij Dei ack ſumus s, iam incipiunt merita noſtra, iam dignt xoptandam audiamus, Gaudete& exi ult ate, quoniam merces veſtra co pioſa eſt in ccelis. Non quòd quæ facimus s opera, quatenus àn- oſtra volun- tate profecta ſunt, tanti ſint, ſed Aud d qui viuit in nobis, qui operatur in nobis, qui paritur mC lign iti ◻ dummodo, quod ſancti ſumus, eſſe non deſier rimus, cenſemur, qui vocem illam omnibus in nobis, qui meretur in nobis, Dominus noſter Ieſus C Chriſtus, Vnus eſt omnir mus, cuius operibus tanta merces næc tribuatur. Cuͤm præſ ſerrim propter r hoc ipſum paflus ſit,& mortuus„Vt ea, quæ natura ſua ta anti non ſunt o opera, pasſionesd; noſtræ, pasſionis& mortis ipſius merito tanti eſſe po ſſent. Neque vero c quoniam operatur r& meretur Chriſtus in nob is, ideò non operamur, neque Aa mere- upn. de fide Ge 9 t 971 14(.εν. Opert ituſi ca: nonem præccden: 4111 vE 3 Fi.g6. Rors. II. Bexn. in ſer. 6y. In Caulica. Ga* 24 1*. 3. 70 7171315 Es —— CONPVTATIO Cap. 73⸗ Operatu Deir meremur nos. Dixit Chriſtus: Non enim eſtis vos, qui loquimini, ſed Ciritus patris veſtri, in noꝛ opera qui loquitur in vobis. Dixit Paulus: An experimentum eius quxritis, qui loquitur in me S,, Chriſtus. De Stephano quoque ſcriptum legimus, quod ennnee diſputabant, non pote- 2, Corintb.. tant reſiſtere ſapientiæ& ſpiritui, qui loquebatur: Nunquid quia ſpiritus, quia Chriſtus in Stephano loquecbatur,& in Apoſtolis, ideo non ipſi loquebantur? Atqui legimus in eodem Sle s. libro: Tunc repletus Spirituſancto Petrus, dixit ad eos: Quin& Stephani,& Pauli,& alio- rum Apoſtolorũ orationes multas ibidem inſertas videre licet: Quid igitur 2 Pugnant hac inter ſe? tu non loqueris, ſed ſpiritus?& Petrus loquutus eſt plenus Spirituſancto? Nequa- Weiee ſde. quàm pugnant: Loquebatur enim Spirituſſanctus in Apoſtolis, verum fᷣic, vt fimul ipſ lo- 40 71.. 41. 1 n. fiol. loquitur- querentur obtemperantes Spiritui. Quos cùm non loqui dixit Chriſtus, non ideo dixit, uòd nihil agerent ipſi, ſed quòd ipſi non fuerint principales ſermonis auctores: quodque Hſalm S0. quicquid efficaciter,& cum audientiũ fructu loquebantur, id omne fuit illius, qui dixit:&pe ri os ruum,& ego adimplebo illud: Cuius niſi præſens virtus adfuiſſet, niſi per eorum ora ſpi ritus ipſe Chriſti loquutus fuiſſet, nunquam duodecim homunculi, omni humano præſidio deſtituti, tam breui temporis curriculo, tantam terrarum orbis partem ſub imperium Chriſti ſubiunxiſſent. Sicut igitur non propterea non loquebantur Apoſtoli, quia Chriſtus loque- batur in illis: ita non proptereà non operamur aut meremur nos quia Chriſtus operatur& meretur in nobis. Alioqui nec viuere diceremur nos, quia Chriſtus viuit in nobis: cùm ta- men digito Dei ſcriptũ ſit: Iuſtus ex fide viuit. Operamur itaq; nos: ſed quod fructũ aliquem operũ noſtrorũ conſequimur, illo fit operante, illius pasſionis& mortis merito intercedète, qui ſi non operaretur, ii non mereretur in nobis, opera noſtra, qualiacunq; tandẽ eſſent, ge- hennæ ſtipendio digna eſſe poſſent, ad futuram gloriam condigna eſſe non poſſent. Quam- Kan. 8. obrem non tam noſtræ, quàm ipſius pasſiones ſunt, quibus in cœlo copioſa merces eſt repo- ſita: vt quod illis detrahitur, ipſi Chriſto detrahi videatur.lpſe enim eſt, qui& patitur adhuc Thmsſtus pasiiu& coronatur in nobis, ipſe caput noſtrũ eſt, nos membra ſumus eius, ipſe dolet in membris & doromaiar in ſuis, ipſe gaudet in membris ſuis. Vis videre, vbi doleat? vbi patiatur in mẽbris ſuis? Quan- nob. do Saulo dixit Chriſtus: Saule, Saule, quid me perſequeris: nunquid nõpatiebatur tumènun- Pete hns u. quid non dolebat in membris ſuis? Neq; enim Chriltũ tum perſequebatur Paulus, ſed mem bra Chriſti: ſe tamen in membris pati Chriſtus interpretabatur. Ipfius ergo pasfiones, ſunt pasſiones noſtræ: quæ tanquã noſtræ, cõdignæ non ſunt, tanquã Chriſti pasſiones condignæx ſunt ad futurã gloriam. Neq; quia Chriſti ſunt, propterea noſtræ non ſunt: ſed Chriſti ſunt, quoniã ipſe& præparat ad pasſiones v oluntatem,& confert illis dignitaté: noſtræ ſunt, quia Gregorius lib.n. non ſiunt niſi volentibus nobis. Sic à Gregorio ſcriptum legimus: Bonũ quod aſpirante Dei loral cap.. gfatia agimus,& Dei eſt& noſtrũ: Dei per preuenientem gratiam: noſtrum, per obſequen- tem liberam voluntatem. Si enim Dei nõ eſt, vnde ei in æternũ gratias agemus? Rurſum, ſi noſtrum non eſt, vbi nobis retribui præmia ſperamus? Quia ergo non immerito gratias agi- mus, quod eius munere præuenimur. Et rurſum, quia non immeritò retriburioné quęrimus, aufinuad ſcimus quod ſubſequente libero arbitrio bona elegimus, quæ ageremus. Et ab Auguſtino Ius e Molss3. cumn de iuſtitia, continentia, pietare, caſtitate, loqueretur: Hæc, inquit, Dei dona ſunt:& ve- 2. Corinthior 4. ſtra quidem ſunt, ſed non ex vobis: Habetis enim theſaurum iſtun in terrenis corporibus, & adhuc fragilibus, tanquã in vaſis fictilibus, vt eminentia virtutis Dei ſit,& non ex vobis. WMaltins. Ne miremini, quia dicimus,& veſtra eſſe,& ex vobis nõ eſſe: Nam& panẽ quotidianũ dici⸗ mus noſtrũ, ſed tamen addimus, da nobis, ne putetur eſſe ex nobis. Si cui vero reprehenden- dæ locutiones hoc genus eſſe videntur, Chriſtus viuit, Chriſtus operatur, Chriſtus loquitur in nobis: is quem alium, quàm Spiritumſanctũ per Paulũ loquẽtem reprehendit? Nunquid autem ſcut rectè dicimus, viuere Chriſtũ, operari, mereri, quin& coronari in nobis: ita re- cte dicere queamus, credere Chriſtum, amare Chriſtum in nobis? Scripſit aliquando Augu- wihtm nee ſtinus: Dicit Apoſtolus: Idem Deus qui operatur omnia in omnibus, nuſquã autem dictum nundi propoitio eſt, Deus credit omnia in omnibus. Quòd ergo credimus, noſtrum eſt: quod autem bonum ni in eyiſ oia au operamiis, illius eſt, qui credentibus in ſe dat Spiritumſanctũ. Quem locum retractauit di- di nehe e cens: Profecto, inquit, ſic non dicerem, niſi ſcirem, etiam ipſam fidem inter Dei munera re- Fer. 33. de verbis periri, que dantur in eodem ſpiritu. Et alio loco: Vt ames Deum, habitet in te Deus,& amet Domini. ſe de re: id eſt, ad amorẽ ſuum moneat te, accendat te, illuminet te, excitet te. Quæ verba re- Wrfae en Petir aͤnſelmus⸗Petiamn Deum orare in nobis, vt caput noſtrũ: alibi ſcribit idem Auguſtinus. Limiliter Bernardus: Et Deus in ipſo amet vel approbet, quod amare vel approbare debet, lr. Kro de id eſt, ſeipſum. Et cap. 7. Deum alloquès, Tu teipſum amas in nobis,& nos in te, cùm te per enore, capiiea. te amamus,& intantũ tibi vnimur, inquantum te amare meremur. Nec disfimilis loquendi Jerm. il. modus reperitur apud Petrũ Chryſologũ, cum dicit: Homo Deus in te ieiunat, in te eſiuit. 4 Den ecaner Cæterum cùm dixirt Paulus, Non ſunt condignæ pasſiones, videtur dicere voluiſſe, quòd Tnedteh, eotar 0. ſunt æquales vel comparabiles. Quis autem eſt, qui hoc ire inficias audeat? inter paſ- les vel cen,pa: ſiones, iiue merita noſtra, quatenus noſtra ſunt,& à libero arbitrio noſtro profecta,& fu- Anehge turæx gloriæ præmium, æqualitatem eſſe nullam? cùm heæ leues& momentanex fint:& pro⸗ ptereà vocat eas Paulus, huius temporis: illud contrà ſit æternum. Cæterùm ſicut iuſtitiam duplicem Apac. 2, Matth 5. Ctöte emt eNonc 0 gemelt aib ſo lwers Mlot fgeip dt aitm Dei cepers inla viprer9. Lac etallne podt bdocuid Nom pipen atdl debolg parra a bem ütDe nicoch unc e t dumb Cuam nſ long ker n dren: Inp wqpl ſi ten pd p Clld perbe ernmn e Tllent Nrg racie IIt: r ein! eimname onior Ie en lacer Dir an. tam 460” ran. um detrah deh jlli CRritu ult in no dovodff is meritq ⸗ cunq; tan; enonpoſ pioſame lt qui& dle dolé in mäbti dpatieba: batur ba us ergo liti pasliq rſunt: ſec itaté: n nu quoo doſtrum, las agem nimmern? retributi nus. E t, Dei do interre — 8. — — Sälna e aen 8 .. Wäcr eu e lel cenee 3 rr ciusn. . rern ₰ mot f dn 5 po Hei ſit,& K pan’ AXW „ inüc OPINIONIS CONTRANRIAE. 40 duplicem eſſe legimus, ſic& æqualitatem eſſe duplicem intelligimus. Et iuſtitia cõmutatiua, eit& iuftitia diſtributiua. IIla eſt inter contrahentes, vt emptorem& venditorem: hæc pe det ex liberalitate diſtribuentis. IIla reſpicit æqualitatem arithmeticam, quę eſt quantitatis: hæc geometricam, quæ eſt proportionis. Si quis iuſtitiam ſpecter cõmutatiuam, certum eſt, neq; iuſtum eſſe, neq; dignum, vt pro pasſionibus huius temporis detur æterna gloria: cùm inter leues& momentaneos labores,& præmium illud æternum nulla ſit æqualitas: ſitque hoc, quàm illud in finitis partibus maius& præſtantius. Si quis verò ſpectet diſtributiuam, eſt aliqua tamen æqualitas, quæ vocatur proportionis inter opera, quæ charitate ſunt infor- mata,& futuram gloriâ, quæ merces eſt charitatis: quæ licèt quantitate maius quiddam ſit, quàm gratia& charitas, quibus meremur: non eſttamen maius virtute. Quod vel exemplo planum facere poſſumus. Semen arboris multò minus eſt, quàm fit arbor ipſa, ſi quantita- tem ſpectes:ſi virtutem, minus non eſt: quandoquidem in virtute ſeminis arbor tota conti- netur. Ad eundem modũ gratia ſancti ſpiritus, quam nunc habemus, quaãuis actu vel quan- titate non ſit æqualis gloriæ, eſt tamẽ æqualis virtute: quia ſicut in ſemnine tota eſt arbor vir- tute, ſic in nobis per gratiam Spirituſſanctus, qui cauſa eſt eſficiens vitæ æternæ, ctum ſit fons aquæ ſalientis in vitam æternàâ:& ideò vocatur à Pauio pignus hæredicaris noſtræ. Summa doctrinæ de operibus hæc in Eccleſia ſemper fuit,& eſt,& erit. Quòd ii ſubſtantia ſpectetur operum noſtrorũ, ac ipſa tantùm in ſe conſiderentur, fieri poſſe mortem vt mereantur æter- nam: vt mereamur vitam æternã, fieri non poſſe. Quamobrem vt hanc mereri queant, illud requiri neceſlario putauerunt, vt& à Chriſto proficiſcerentur,& ad Chriſtũ referrentur. Si viuit Chriſtus in nobis(viuere auté non poteſt, niſi& operetur in nobis) ſi nihil ad oſten- tationem, fi ad illius gloriam referimus omnia, ſi illius amore facimus, quicquid facimus: quę ad hunc modũ facimus, non poſſunt nõ eſſe digna vita æterna: nõ propter ipſorũ operũ, ſed propter eius, qui viuit& operatur in nobis dignitatè,& propter finẽ, ad quem referuntur, Chriſtũ: cùm idem eſt& effector& finis eorũ. Verũ eſt enim quod ab Hieronymo ſcriptum eit: Non virrus, ſed cauſa virtutis apud Deum mercedem haber. Et quod ab Auguſtino ſcri⸗ ptum eſt: Non actibus, ſed finibus officia penſari. Quam ſuà ſententiã ibidem explicans pau lo ſuperius ita ſcribit: Cum facit homo aliquid, vbi peccare non videtur, ſi non propter hoc facit, propter quod facere deber, peccare conuincitur. Ac aliquãtò clarius Gregorius: Ipſa, in- quit, virtus, ante Dei oculos virtus non eſt, dum abſcondit, quod diſplicet: prodit, quod pla- cet. Plerunq; enim latet ſuperbia,& caſtitas innoteſcit: atq; ita oſtenſa diu caſtitas, circa finẽ vicę perditur. Quia cooperta ſuperbia vſq́; in finẽ incorrecta ret netur. Et pręclarè ſeriptum eſt à Maximo, quòd non ad opera, ſed ad ſcopum operum, diunum iudicium intentos ha- bet oculos,& in omnibus, quæ fiunt à nobis, actionibus, ſcopus apud Deum quæritur, num proprer illum, aut aliud quiddam, quod agimus, faciamus. Sic& à Theodoreto dictũ eſt, vbi de Polygamia Patriarchæ Iacob tractat, vniuſcuiuſq; tacti ſcopus inquirendus eſt. Itidem& à Marco Premita Deus actiones ſecundum propoſitum æſtimat: Tribuat enimn, inquit, Do- minus ſecundum cor tuum. Quodq; ſcriptum eſt Gregorio Niſſeno, vt quicqnid non eſt ex ſide, peccatum Paulus dicit, ita nos eodem modo cogitantes planè poſſumus affirmare: quæcungq; non reſpiciunt Chriſtum, ſeu verba, ſeu opera unt, ſeu cogitationes, illa omnia ad id omninò ſpectare, quod Chriſto aduerſarium eſt. Quamobrem admiranda eſt iſtorum hominum cæcitas, qui tantoperè bona opera impugnant, qui negant Euangelium pati poſſe, vt prædicetur de illis: ouiculam Chri- ſti horrere, vbi prædicare ea audit: fidem nullum opus bonum poſſe iuxta ſe ferre: eos qui bonis operibus cooperti ſunt, vix poſſe ccœlum penetrare, quod ea iuſtificationem etiam conſequentia impura ſint, cùm opus optimè factum peccatum ſit: peſtilentes eſſe Magiſtros& radicem germinantem fel, qui in nouo Teſtamento operibus conſcientias ve- xanr: non eſſe in Eccleſia ſimul Magiſtrum fidei,& operum. Doctrinam operum eſſe do- ctrinam dæmoniorum& diſcesfionem à fide. Deum non reſpicere opera, non curare, non valere, non placere coram Deo opera, nihil ea prodeſſe, nec amari quenquam à Deo pro- prer ea. Hæc tam abſurda qui docent, admirabilis eſt eorum cæcitas, quandoquidem de Chriſtianorum operibus loquuntur, quod non intelligunt, ſe non operibus noſtris detrahere, ſed illi à quo hauriuntur, illi ad quem tanquam ad- finem referuntur, Domino noſtro IES V CHRISTO: quem ſi rollas ex operibus noſtris, re vera tanquam pannus menſtruatæ ſunt vniuerſæ iuſtitiæ noſtræ. Quandoquidem, ſicut ex Alberto paulò antè commemorauimus in Sanctorum virtutibus, non fulger niſi meritorum Chriſti iuſtitia, ſi- cut Sol in gemmis, quæ magis rutilant in præſentia Solis, in abſentia autem contenebran- tur. Chriſtus eſt, qui virtutes in nobis operatur: Chriſtus eſt, qui per eas in nobis coro- natur. Sicut exphicans illum Zachariæ locum ſcribit Hieronymus,& eum ſequutus Ru- pertus: Ab iſtis ſumes argentum& aurum,& facies coronas,& pones in capite Ieſu Io- ſedech Sacerdoris magni. Quia videlicet, inquit, per ſingulas virtutes electorum ſuorum Dominus coronatur, imò in illis omnibus coronaris Saluator in ſingulis coronam accipit, quia videlicet iplius gratia, ipfius eſt opus omnis omnium ſanctorũ corona. Quod pluribus Aa 2 Iuſtitia&& æquas litas duplex. Communtatiud eæqualiias. Diſtribuliud. Ioannis 4⸗ Epheſ.i. Operum vis& raiio. In cap. 6. Matth. Aug. libro 4. contra Iul. Fer. 11. cõtra Iul. Libro 14. Moral. capite 8. Max. centuria 2. caꝑ. 7. D cen: Iur*να 3. cap. 48⸗ Iu Gen cap. 84. Mar. rem. de ls: ge ſpiritetale ca: pt« ¹184. Iu Iib. de peyfecki hominis C riſlia: ni forma⸗ Ron I4. Coloſ. z.3. Lutherana do⸗ Lmata de oper- Iſci 642 71l. in lab. j. ſer. di*. 20. Zach. s. Hier. libro 2. in Zacha. Cap.73 · Angel. li. 2. ea. 12, Per. de paſßione Domini. In Pſal. Qui ha: bitat. ſerm.. Dent. 28. Lutheranorum fimentũ de falſa eceleſiæ doctrina. Eſaic. 28. fuperbiæ qua: tuor ſpecies. Greg.lib. ⁊7.mo- ra* cap. 7 Lib 31.Cap. 33- Matth./· C s. Vide Ambroſ.li. I. com ment in Lu cam, vbi locã illũ EFuangelii expli. cat, Erant ambo iuſti ante Deñ. 3. Coriætb. 4. Aug. in Enchiri⸗ dio. cap. 107. Ioan.. Apocahyp.l. Iit. 3. Li. 64. Japient. 2. E/di 6. CONFVTATIO etiam verbis confirmat Angelomus in his commentariis„quos in libros Regum edidit. Et æqualis Ruperti Bernardus: Deus eſt, inquit, qui operatur in vobis,& velle& perficere: ipſe auctor, ipſe remunerator operis, ipſe remuneratio tota. Sed cùm ſola ſit Eccleſia catholica, cui ſanæ intelligentis lux promiſſa eſt, non eſt adeò mi- randum, ſi qui ſegregauerunt ſemetipſos ab ea, percusſi ſunt à Domino amentia& cæcitate, ac furore mentis, vt palpent in meridie, ſicut palpare ſolet cxcus in tenebris,& in ſumma errorum caligine verſentur. Hæc autem eorum improbitas ferenda non eſt, quòd Eccleſiam Dei docuiſſe ſingunt, propter opera noſtra, non autem propter Chriſtum remitti nobis pec- cata: propter opera noſtra, non autem propter Chriſtũ donari nobis vitam xæternam. Nonne videntur iſti quoq; dicere: Poſuimus mendacium ſpem noſtram,& mendacio protecti ſu- mus, qui cùm iſta tam apertè falſa cõminiſcuntur, non aliundè quàm ex mẽdaciis& calüniis eſſe conflati videntur? Vel vnũ aliquem proferant ex Eccleſiæ Doctoribus, quamlibet eriam recentibus, qui docuerit opera extra Chriſtum facta, aut aliò quàm ad Chriſtum relata, vel remisſionem peccatorũ, vel vitam æternam nobis mereri: extra Chriſtũ, inquam, cuius non fuerit inuincibilis ignorantia. Nos contrà vel ex his libellis, qui puerorum manibus aliquan- do tenebantur, quos hortulos animæ vocant, docere pofſumus: etiam n ouisſimis his tem- poribus, quibus iſti extinctã Euangelij lucem fuiſſe mentiuntur, nõ aliter in Eccleſia fideles inſtitutos fuiſſe, quàm quòd ea ſola opera prodeſſe nobis queunt, quorũ& initium& fnis ad Deum refertur: cætera verò æternæ vitæ retributionem non mereri. Eſt in eo libello, qui hortulus animæ inſcribitur, quem pueri legebamus, modus conſiten- di deſcriptus: Enumerantur in eo ſpecies& filiæ peccati cuiuſq; morralis: Superbiæ quatuor ſpecies ex Cregorio recẽſentur. Quarum prima eſt, ſi quis à ſemetipſo ſe bonum habere ia- ctat: ſecunda, ſi datum ſibi quidem deſuper eſſe credat, pro ſuis tamẽ hoc ſe meriti- accepiſſe putet: Enumerantur& filiæ, inter quas recenſentur hypocriſis,& inanis gloria. Quid aliud ex his pueri didicimus? quàm iuſtitiam, quam habemus, nõ eſſe nobis ex nobis, non eiſe vi- ribus noſtris partam, non eſſe meritis noſtris præcedétibus datam, quæ ante fidem nulla eſle potuerunt, ſed ex mera gratia, liberalitateq́; Dei patris, per Chriſti meritum nobis cõmuni- catam, vt& acceptũ referamus Deo quicquid boni agimus,& in agendo nihil aliud, quàm Dei gloriam ſpectemus. Quod ſi ſecus à nobis factum ſit, ea ĩipſa quæ bona viderentur, non eſſe nobis bona futura, ac mortem potius, quam vitam ſempiternam allatura. Nunquid ma⸗ lum eſt habere bonũ? Quis vſq; eò eſt ab omni mente deſertus, vt hoc exiſtimet? Et tamen ſi hoc ipſum, quòd habet, bonum non ad auctorem Deum referas, qui mẽtem bonam donat vt recta conetur,& vires vt conata perficiat: ſi non Dei gloriam, ſed humanam laudem vel cõmodum aliquod ex eo, vitæ degendæ quæſieris: iam hoc ipſum quod habebas bonum, fa- ctum eſt tibi malum, factum eſt tibi crimen capitale. His ergo præceptis pueri ſumus imbu- ti:non propter ſe, ſed propter Chriſtum, opera noſtra Deo placere: non propter operum no- ſtrorum, quatenus à nobis proficiſcuntur, dignitatem, ſed propter Chriſtũ operibus noſtris vitam æternam donari: à quo cum auctore proficiſcuntur, cumꝗ́; non ad alium finem, quam ad ipſum protendunt, quod leue& momentaneum eſt tribulationis noſtræ, ſupra modum in ſublimirate æternum glorię pondus operatur. Sic docuit, ſic docet, ſic docebit ſemper vna, ſancta, Catholica, Apoſtolica Eccleſia. Sicab Auguſtino quoq; ſcriptum legimus, quod vita æterna merces eſt bonorum ope- rum. Nunquid autem hæc merces propter opera daturèminimè gentium: Datur quidem ope ribus:verùm propter: Chriſtum, qui viuens& habitans in nobis operatur ea: propter Chri- ſtum, ad quem operantes reſpicimus propter Chriſtum, qui dixit: Merces veſtra copioſa eſt in cœlis: procedent qui bona egerunt in reſurrectionem vitæ: propter Chriſtum, de quo ſe- culis iam aliquot cantatum fuit ab hominibus in Germania, materna gentis lingua: Quod niſi prognatus nobis puer ille fuiſſet, eramus omnes perditi. Nam niſi factus homo, lauifſer nos à peccatis noſtris in ſanguine ſuo, niſi dediſſet ſemetipſum pro nobis, vt nos redimeret ab omni iniquitate,& mundaret ſibi populum acceptabilem, ſectatorem bonorum operum, quid aliud eſſent vniuerſæ iuſtitiæ noſtræ, niſi pannus menſtruatæ? profitetur hoc etiam Ec⸗ cleſia, cùm hymnum illum Ambroſij quotidie recitans, perennem gloriam, non operum vo- cat præmium, ſed pramium mortis ſacræ: quæ niſi intercesſiſſet, non perennis gloria, ſed per- enne ſupplicium operibus noſtris deberetur. Quæ eſt igitur iſtorum hominum audacia?quæ tam perfrictæ frontis impudentia?qui po⸗ pulo perſuadere conantur, Eccleſiã tot ſeculis nunquàm docuiſſe de fide intuente non no- ſtram dignitatem, ſed mediatorem:& accipiente remisſionem peccatorum& hæreditatem æternæ vitæ propter Chriſtum, Quod cùm dixerunt, Paulum iuſtum eſſe propter ſuas vir- tutes& afflatum diuinum, nihil addiderunt de mediatore, de promisſione fiue Euangelio, & de fide ſeu fiducia mediatoris, Aut iſti nunquã Eccleſiæ doctores legerunt, aut ita malitia cor eorum excæcauit, vt videntes non videant,& audientes non audiant, neq; intelligant. Quis enim vnquam Theologorum, non iam dico veterum, ſed eorum qui quadringéẽtis his annis floruerunt, qui ſententiarij ſiue Scholaſtici vocantur, aliter docuit, quam quod illa ſola opera Irs tren mnn. 3 1 2 pat zcol+ aaun ͤlgel li gudch 3 dule„.. N geu lende V den mo. quosetla I 1 rer nntiatep 1 gueri n elt dirm rum coht 1— ionbus, P. 24 3c M V nious it K ged u ag ds Kit n Ldticst I b ... le ſpieu den le IrOI Vn un9 habe vli ider adn oe m äͤmdei aft Tiexo’t pl- migeshf luam lun guce oher PTno u Cra inune fen coſügn 2 erna Oſeꝛem aſun Emwit nesiu fckynehd mac ror.unn lictol iengt erhad Uinèm Dacer Eim. Summ dper u, Tenuse hecha tenus Fropt ds Erit m. B aqle fcu itre infl Arcie he. Fahi geentn aniun miäsſte D lit, Al Teon it nog u:or um ac ſpitu 132 dünt dm k de W n anl ana. m un uanh e, Chrſtum eel dinouam, Im manlbl 12, nouism Sr. ter in Lccl; 5. rüKnii . mus modus c sSuperdi Ip dſe bonum G ocſe werti a nis glona. G 3 Sex nobis 13 Lante fdem g eritum nobih 5 ndo nifilal bona vicen n allaturaNdh a c exiſtimets 3 imétembot m humanam! b od habebs! a tis pueri ud a n proptet q i hriſtü opeit 2 1 1 * nad alium fi noſtræ, ſup ſicdocebitſſ erces eſtbon ai: um: Datur q 2 ratur ea poq anl lerces veſtra mot er Chtiſtum 51¹ a gentis ing niſ facusho 5 3 nobis, VtDG 1370, rem bonord e u roftetur hq 2S29 orian,on 1S petennls 8 „) F — 10- nris inpuds 8E ebde itneſ 2e & 9 74 torum&] umquice ihch t an 1 gof. uit,qu pel O PINIONIS CONTRARNIAE. 144 opera Deo placent, ſolis illis merces datur æterna, quæ in fide mediatoris facta ſunt? Noͤnne pater Scolaſticæ Theologiæ fuiſſe videtur Petrus Lombardus? Atqui is, vbi de fide tractat, uàm diligenter illud inculcat,& Auguſtini& Gregorij pleriſque ſententiis in mediũ pro- ductis, quòd ſine fide mediatoris, vel ante vel poſt aduentum eius nullus morralium ſaluus factus fuerit. In quem cùm commentati ſunt omnes ferè, qui poſteà ſequuti ſunt Theologi, ĩdem vno ore ſcripſiſſe, ſenſiſſeq;, cunctos, nemo qui quenquã eorũ legerit, dubitabit: Apud quos etiã illas diſtinctiones de explicita, de implicita fide, deq́ vincibili& inuincibili igno- rantia reperire licet. Quodq́; nullis mortaliũ remisſionem peccatorſi ſalutem& vitam obti- nuerit vnquam, aut obtinere posſit, niſi per Chriſti pasſionem& mortem, aut præuiſam, aut exhibitam. Nam quòd ab Arnobio dictum legimus: Licèt tu purus,& ab omni fueris vitio- rum contaminatione purgatus, ad immortalitatis præmium nullis poteris accedete conten- tionibus, niſi quòd ipſfam immortalitatem facit Chriſto attribuente perceperis,& veram fue ris admiſſus ad vitã. Id iam inde à Chriſto nato ad hæc vſq; noſtra tempora ſemper ab om- nibus ita fuit creditum. Sed quò magis omnes intelligant, quanta ſit iſtorum hominumain his aſſerendis, temeri- tas& impudentia, aliquot locos adferemus ex eorum libris tantùm, quos Theologiæ ſcho- laſticæ Prineipes fuiſſe eonſtat, vt quæ fuerit eorum de meritis operum ſentétia, cuiuis per- ſpicuum eſſe queat. Ac primo quidem loco, eum qui cum primis celebris habetur, Thomam Aquinatam collocabimus, qui ante annos propè trecentos in hanc ſententiam ſcripfiſſe legi- tur. Opera humana poſſunt conſiderari dupliciter. Vno modo ſecundum ſubſtantiam ope- rum,& ſic non habenrt aliquid condignum, vt eis merces æternæ gloriæ reddatur. Alio mo- do poſſunt conſiderari ſecundũ ſuum principium, prout ſcilicet ex impulſu Dei aguntur ſe⸗ cundum propoſitum Dei prædeſtinantis:& ſecundũ hoc eis debetur merces prædicta ſecun- dum debitũ, quia vt infra cap.&. dicitur: Qui ſpiritu Dei agũtur, hi ſunt ſilij Dei. Si autẽ fllij, & hæredes. Et explicans illud: Gratia Dei vita æterna. Quia enim dixerat, inquit, iuſtos ho- mines habere vitam æternam, quam certũ eſt non poſſe haberi, niſi per gratiam: ideò hoc ip⸗ ſum, quod bona operamur,& quod opus noſtrum eſt vita æterna, eſt gratia Dei. Vnde& in Pſalmo dicitur: Gratiam& gloriam dabit Dominus. Sic igitur opera noſtra ſi conſiderentur in ſua natura,& ſecundum quod procedunt ex libero arbitrio hominis, non merentur ex condigno vità æternã: ſed ſoluùm ſecundũ quod procedunt ex gratia Spiritus ſancti. Etalibi: Opera enim non ſunt cauſa, quod aliquis ſit iuſtus apud Deum, ſed potius ſunt executiones & manifeſtationes iuſtitiæ. Nam nullus per opera iuſtificatur apud Deum, ſed per habitum fidei, non quidem acquiſitum, ſed infuſum. Et ideò quicunque ex operibus iuſtificari quæ- runt, ſub maledicto ſunt, quia per ea peccata non remouentur, nec aliquis quo ad Deum iu- ſtificatur, ſed per habitum fidei charitate informatũ: Heb. uu. Hi omnes teſtimonio fidei,&c. Et in Summa:Docet dari gloriam ex meritis, merita ex gratia, gratiam ex diuina voluntate, Et in eadem Summa: Si conſideretur opus hominis meritorium ſecundum ſubſtantiam eperis,& quatenus ex libero proficiſcitur arbitrio, vita æterna dignum non eſt: Sin autem ſpectetur, quatenus procedit ex gratia Spiritus ſancti, dignum eſt: non propter ſuam, ſed propter Spiritus ſancti dignitatem, mouentis nos in vitam æternam, ſicut ſcriptum eſt: Erit in eo fons aquæ ſalientis in vitam æternam. Addit& hoc: Attendi pretium operis ſecundum dignitatem gratiæ, per quam homo diuinæ naturæ conſors factus ‚adoptatur in filium Dei: cui debetur hæreditas, ex ipſo adoptionis iure: iuxta illud Pauli: Si filij & hæredes. Scribit prætereà: Deum ex promiſſo debitorem nobis fieri, quòd ipſe benè agentibus præmium promiſit, vt mereri dicamur, quoniam promiſit. Nunquid hic de pro- misſione tacuit, aur de fide intuente non noſtram dignitatem, ſed Mediatoris? Qui cùm reconciliauerit nos Deo Patri per mortem ſuam, factus eſt primogenitus in multis fratri- bus:& per eum adoptionem filiorum Dei conſecuti, atque ita Mæreditate regni cœleſtis digni facti ſumus. Sed& præceptor eius Albertus Magnus, an oblitus eſt Mediatoris? cum dixit: Iuſtitia meritorum Chriſti fulget in virtutibus ſanctorum. Ante quem etiam Inno- centius tertius Romanus Pontifex: Quatuor, inquit, crucis purpureæ, ſunt quatuor virtu- tes politicæ: iuſtitia, fortitudo, prudentia, temperantia, quæ niſi crucis Chriſti ſanguine purpurentur, fruſtrà ſibi virtutis nomen vſurpant,& ad veram beatitudinis gloriam non erducunt. Aequalis autem Alberti Bonauentura, cum demonſtrare conatur, quòd nobis hp incarnato Chriſto, maius gratiæ munus tribuitur, quaàm tributum fuiſſet, ſi in ſtatu innocentiæ primus homo permanſiſſet: Quia mediaror, inquit,& interceſſor pro nobis in- terpellat, quem in omnibus decet exaudiri pro ſua reuerentia: vndè cùm appareat vultui Dei ſemper ad interpellandũ pro nobis,& pro nobis oblatus in cruce fuerit,& offeratur quoti- die, valdè probabile videtur, quòd maius munus gratiæ tribuatut nobis, quàm ſi non fuiſſe incarnatus, vel pro nobis oblatus. Ac præter ea quæ ſcribit copiofius in vigeſimam fepti- mam diſtinctionem ſecundi libri Petri Lombardi, in eo libro quem inſcripſit Compen- dium Theologicæ veritatis, octo cauſas enumerat, quamobrem ex condigno mereamur Vitam æternam. Prima, inquir, eſt efficatia doni Spiritus ſancti cooperantis in meritum. Aa 3 Secunda, Libro 3. ſent. diiſt ⁊6. epiſt. 17. Greg·hom.i⁊⸗ in Ezech. Lib.4. éontis Gentez. Stholaſt. Theol- ſententia de me: ritis ponorum operum. In epi. ad Galak. cap. 3. Thomar in epiſt. ad Rom. cap. a· Prima ſecundæ quall. Art 3. PFarte I. quæft. ꝛ3. AF. Ioan. 4. 2. Fet. I. Ron. 8. Tho. quæſt. 3,1 7 27. diſtiuct. Petr. Conb. ſent. lib. z. Alber. art. 3. 9. 2. in 29. d. ſt. Petri Lomb.li.. ſent. Inno. myſterior Miſſæ, li. i. ca. 4. Bon. art.3. q.3 in 29. diftinct. Petri Lomb. ſent. lib. 2⸗ Hebr. 5. el'r. 2. Bonad. li.. eap. ir. evmp·theolog. Cauſce octo quam obrem ex condi: gno mereamiir vitama æsernauts⸗ Cap. 73⸗ Cuiliel. in lib. de eeritis. Duran. in ration. diuinorũ ofjieio- ruin, lib. 4. ca. 32. Scot. diſtin. 17. Aub. i. ſent⸗ Gabriel lib. 20 diſtin. 22. Japien. 14. Sapien. a. Heſter-s. Gab. in canonem Niſſæ lect. 86. Lid. 1. diſt. 17. Luræ 17. Aeceptare quid /5. CONEFEVTATIO gecunda, veritas Dei promittentis. Tertia, perſuaſibĩlitas liberi arbittij conſentientis,& fina⸗ liter perſeuerantis. uarta, difficultas ſtatus merendi. Qinta, dignitas Chriſti noſtri capitis interuenientis, quoòd glorificari debet in membris ſuis. Sexta, liberalitas Dei retribuentis, quem non decet parua reddere. Septima, obſequium ſibi fideliter obtemperantis. Octaua, nobilitas operis, quod ex charitate procedit: quod tantum ponderatur in conſpectu ludicis, quantùm amor, ex quo procedit,& ideò non poreſt ſufficienter, niſi à ſummo bono, remu- nerari. Et qui præcesſit Bonauenturam Alexander de Ales in tractatu ſuo de Miſſa, verba faciens de fine quo claudi conſueuerunt orattones, quas vulgò collectas vocant: Non per aliam, inquit, vià æterna Dei beneficia poſſunt ad nos decurrere, quam per eum, qui eſt me- diator Dei& hominũ, homo Chriſtus Ieſus. Per illum enim exaudiuntur preces fidelium, qui in diebus carnis ſuæ preces, ſupplicationesꝗ́; ad Deum, qui poſſet illum ſaluum facere 2 morte, cum clamore valido,& lachrymis offerens, exauditus eſt pro ſua reuerentia. Num& hic Chriſti mediatoris non meminit? Num& hic nullam Chriſti mediatoris, nullam pro- misſionis fecit mentionem: Et æqualis horum Guilhelmus Epiſcopus Pariſienſis: Diligens Deum& ſeruiens ei, Deum ſibi facit revera debitorem: non quidem ex virtute vel bonitate huius amoris vel ſeruitij, ſed magis ex promisſione diuina, qua ſe obligauit benè negotianti- bus in talentis ſibi commisſis. Ac nonnullis interiectis: Noſtris meritis ſolis Deum nobis in aliquo facere non poſſumus debitorem, ſed meritis noſtris,& promisſione ſua ſimul. Qui verò centum annis poſterior fuiſſe videtur Guilhelmus Durandi: Quia in iuſtificatione plu- ra& nobiliora ſunt à Deo ſeu à Chriſto: tum quia etiam illud, quod à nobis eſt, potius ha- beret rationem mali quàm boni, niſi quodam modo eſſet à Deo per gratiam præuenientem elicitum, regulatum,& acceptum. Et eius æqualis Ioannes Scotus, poſteaquam docuit, nul- dum actum hominis, ſecundum ſtrictam iuſtitiam eſſe dignum æternæ bearitudinis præmio, extrinſeca bonitate, quam habet ex ſuis principiis: atque ideò rectè dici, quòd Deus ſemper præmiat vltra merirum condigni, vniuerſaliter quidem vltra dignitatem actus, qui eſt meri- tum: demonſtrat ſimul quomodo actus aliquis condignum meritum cenſeatur: dicens, quòd ille actus eſt condignum meritum, hoc eſt vltra meritum& bonitatem actus intrinſe- cam, ex mera gratuita diuina acceptatione: ita vt omnis ratio meriti non aliunde magis proficiſcatur, quàm ex ordinatione diuinæ voluntatis illius actus ad præemium. Quem ſe- cutus Gabriel Biel parentum noſtrorum memoria: meritum condigni quiddam in eo, qui operatur, quiddam in ipſo opere, quiddam in eo requirere dicit, à quo præmium expectatur. in eo qui operatur, vt ſit amicus requiri: nam inimicus non eſt dignus præmio, ſed pœna. Quamobrem quamaiu peccato fuerit aliquis obnoxius, non eſt quod præmium expectet, ſed peaam:eſt enim inimicus Dei, cum ſcriptum ſit, Similiter odio Deo ſunt, impius& im- pieras eius. Fructus impiorum inutiles. In opere requiritur, vt referatur ad honorem Dei, am ſi quis etiam in gratia exiſtẽs, aliò referat opus, quàm ad honorem Dei, præmium non meretur. In eo qui dat præmium requiritur acceptatio, ſiue ordinatio actus ſic eliciti, vel im- perati ad tale præmium: ita vt præmium iuſtitiæ, in præmiante actum ex gratia proceden- tem tali præmio æterno dignum, non innitatur bonitati actus, quam habet ex bonitate in- trinſeca,& principiis ſuis naturalibus, ſed diuinæ ordinationi: quæ eſt quædam conuentio ſiue promisſio& pactum: debent autem pacta& promiſſa ſeruari. Quam Scotus ordinarionem diuinæ voluntatis alicuius actus ad præmium, eam expo- nens Gabrièl, promisſionem vocat, ſiue conuentionem& pactum: vt quod opus ex ſe dignum non erat æternæ vitæ præmio, dignum fiat propter promisſionem Dei, ſic illud eæ liberalitate ſua tanquam dignum acceptantis: quemadmodum in libro Heſter legimus: Hoc honore dignus eſt, quemcunque Rex voluerit honorare. Nunquid& hic nullam fecit de promisſione mentionem? Idem Gabriel Biel Miſſæ Canonem explicans: Nullum, inquit, foret noſtrum meritum, ſi non per Chriſti meritum fieret præmio dignum. Nunquid hic Chriſti mediatoris oblitus eſt? Stephanus Brulepher Scoti ſententiam ſequutus, ponit duas propoſitiones. Prior eſt hæc: Nullus actus illicitus ex charitate,& ſecundum inclinatio- nem charitatis, quantumcunque bonus ſit, eſt dignus vita æterna ex natura rei. Probatur. Non ſunt condignæ pasſiones huius temporis ad futuram gloriam, quæ reuelabitur in no- bis. Item Chriſtus in Euangelio: Cùm feceritis omnia, quæ præcepta ſunt vobis, dicite: Serui inutiles ſumus. Sed ſi homo faceret actus ex natura rei dignos æterno præmio, non eſſet ſeruus inutilis. Poſterior verò: Omnis actus illicitus ab habente charitatem,& ſecun- dum inclinationem charitatis, ſolùm eſt dignus vita æterna propter pasſiuam acceptatio- nem Dei. Quid ſit autem acceptare, Scotus explicat ipſe dicens: Acceptare eſt velle ali- quem ſecundum diſpoſitionem, quam nunc habet eſſe dignum tali præmio quem prius non voluit eſſe dignum. Verbi gratia: Sit aliquis grauis peccator, non modò non dignus cœleſti præmio, verumetiam dignisſimus, qui ſempiterno ſupplicio afficiatur, conuertatur is ad Deum, ſtudeat eum placare ieiuniis, orationibus, eleemoſynis. Quamuis hec omnia na⸗ tura ſua non fint eiuſmodi, vt ſint cœleſti præmio digna, tamen ſecundum has diſpoſitiones acceptat Deus hominem ex gratuita ſua bonitate,& vult eſſe dignum tali præmio. Diony- Dionſ= Itruractl n rb gfalla gaalelee 4¹ Deus Deusn 1od Kn2 1, oE ſiioppo repicen„ meorum 4 1 mainn unral n Josae E biriruit 4 na Dem fel fun Jll De n wit dl A Lan Uham ult vd , 6 u zm bch rbe Zahan) Wtlc umdn len neggd om. geüide 1g,h dnm crüdgde vne müfkecde per! pumäe ait; Rdn nari Bcrum fu demrud ernih Neon’ tun nſn etam Mealh! dat Alt Tatme im. du ſui lenen drel dem 4 lor Ie.Oe ſo 1 kon e„lo 35 oni lderali,g 1 mqem m. odit mewira em Veara,. aut n Vaß pte nſen 3 abi Ner. un te ſerge 11 d 1 as I. Alerſ, 52 ca uſpun au r Shjiere 1 8 cunue r ſ b on loſende, † d d eaſ n E j riſtate f tißin. 3 dlis a nch lons Inl, iiniſ tR dian anoſ„ pai fatla Jeniene ſtead ra aai beas wüxn 3 q. Dewuer. 2m a6 e ielne m Q Am dr. nitate— winrn iti ni? en prem Ln ni qu ehia præf ²Dexpetn us pri i w ſedpen dd pf r xnenn Deo ſ enpioli ratur! Tnoten! em U ziemiun dactd Piciie um en xupnes nhal: abohjte eſt n olle præl, eanen n:VI2 1¹ cpube ſons i, ſcll Sro H † leginvit 1ic Rf ullameen dlical ullumxc dign 1— Nungt am lus uspentc Kſe dammiximn rdd OPINIONIS CONTRARIAF. 142 Dionyſius verò Carthuſienſis, qui non ita multis annis Cabrièlem præcesſit, his verbis vtitur: Actio virtuoſa, ex motione actuali Spirituſſancti,& ex ſupernaturalibus præſtantiſ- ſimis gratiæ donis,& charitatis procedens, talis eſt dignitatis, quòd nullum temporale bonũ poreſt eſſe condigna aut ſufficiens merces eius: Et ante Cabriêèlem Simon de Casſia, illud: Deus Deus meus reſpice in me: Non petitur, inquit, à Chriſto, diuinus in eum reſpectus, vt liberetur à pœnis, ſed vt iuſtitia pœnę ipſius capitis, in iuſtitiã myſtici corporis conuertatur, quod& factũ eſt. Nam in iuſtitia qua Chriſtus non dignus pati patitur, facta eſt iuſtitia my⸗ ſtici corporis indignis ſaluari, qua ſaluatur. Clamat igitur Saluator omniũ: Deus Deus meus reſpice in me, pro corpore meo futuro, vt in iuſtitia quæ in me agitur, ad iuſtitiam, pro ſalute meorum fidelium, ſcilicet mei corporis deriuetur. Num& hie tacuit de Chriſti iuſtitia deri- nata in nos? Ideò ſecundùm valentiores Doctores Scholaſticos, Alexandrum, Albertum, Thomam, Bonauenturam& alios: imò& ſecundum Auguſtinum, Gregorium, Bedam& alios ſanctos, in omnibus promisſionibus Moſaicę legis, in quibus temporalia bona pro préę⸗ mio actuum virtuoſorum promittuntur, ſub promisfionibus temporalibus intelliguntur ſpiritualia gratiæ bona, ac gloriæ dona. Quamuis autem omnia bona quæ habemus, ſint do- na Dei: attamen benè& laudabiliter vti eiſdem eſt meritorium. Et quoniam quæ à Deo ſunt, ordinata ſunt,& ipſe ſuper glorioſisſimus Deus omnia in ſapientia fecit, atq; in cunctis operibus ſuis miſericordiam iuſtitiamq́; ſuam cõtemperat: ipſemet ſic ordinauit,& ita inſti- tuit, vt rationalis creatura per viam non ſolùm miſericordiæ, ſed etiam iuſtitiæ ad ſummam & æxternalem illam felicitatem pertingat. Ad incitandum quoq;& confirmandum nos in fi- de ſpe,& charitate,& ad laborandũ idonesè, indefeſſè,& feruide, dignatus eſt hominibus fuis dona beatifica ac diuina, non ſolum aſſerendo, ſed& promittendo,& iurando prenunciare, ſicqᷓ, ſe quodammodo ad id agendum conſtrinxit,& debitorem conſtituit. Vnde ad Abra- ham loquebatur:Per memetipſum iuraui, quia feciſti hanc rem, benedicã tibi, Propter quod Zacharias in Cantico ſuo deprompſit, Iuſiurandum quod iurauit ad Abraham patrem no- ſtrum, daturum ſe nobis. Hinc& Iacobus dixit Apoſtolus: Beatus vir, qui ſuffert tentatio- nem, quoniam cùm probatus fuerit, accipiet coronam vitę, quam repromiſit Dominus dili- gentibus ſe. Iterumq́; Apoſtolus Paulus. Quam promiſſt, qui non mentitur, Deus. In Ioan- nis Apocalypſi etiam: Ambulabunt mecum, inquit, in albis, quoniam digni ſunt. Sicque de condigno hoc meruerunt, nihilominus totum originaliter, ex mera ſyncera bonitate& munificentia ſuper beatisſimi Dei fluxit. Hactenus Dionyſius. Nunquid autem& hic de promisſione tacuit? Sed quorſum attinet aliorum teſtimonia producere, quos videre licet, aut Thomam, aut Bonauenturam, ſiue Scotum eſſe ferè ſecutos?vt ab horum ſententia minimè diſcrepare vi- deantur. Libet nihilominus hic adſcribere verba Petri Aliaci,& Ioannis Gerſonis, qui vi- Xerunt ante centum quadraginta annos. Quorum ille ſic ſcribit, enarrans illa verba: In juſtitia tua libera me. Si attendis, inquit, ad iuſtitiam meam, damnas me: ideò in iuſtitia mea non liberas: Nam iuſtitia hominis eſt, quæ ſuis viribus putat ſe iuſtificari, non credens gratis ſaluari. Abſit a me Domine, abſit à me hæc iuſtitia, heu verius iniuſtitia, ſæuisſima con tra te ferens arma. Sit, ſit in me potius illa humilis confesſio: Gratia Dei ſum id quod ſum. Quare gratiat quia gratis data. Quare gratis data? quia merita mea non præceſſerunt ſed beneficia tua præuenerunt. Nec inuenit in me gratia tua merita bonorum quæ coronet, ſed demerita malorum qusę damnet. In hac ergo iuſtitia tua, in hac gratia mihi gratis data libera me: quia hæc ſolaliberat, dum iuſtificat impium à ſua impietate,& iniuſtum à ſua iniquita- te conuertit. Ioannes verò Gerſon ſic: Spes, inquir, ad certam beatitudinis expectationem ſic ſe habet. Ponit ſibi per fidem, quod eſt aliqua talis beatitudo: iungit, quòd ad illam pura liberalitate& gratia Deus ab æterno quoſdã prædeſtinat,& eligit: addit, quòd ad conſequu- tionem eiuſmodi finalis bearitudinis ordinauit media conuenientia varijs modis, ſine nu- mero: inter quæ medium præcipuum eſt gratia, quæ ideò dicitur vita xæterna, quia pignus eſt Vel arra. Hanc autem grariam nulſi daturus eſt, niſi per medium mediatoris Dei& hominũ. Quam gratiam pro omnibus meruit ad ſufficientiam, ſed non efficaciam: niſi incorporatis ſibi per fidem habitualem, vt in paruulis, vel actualem& habitualem ‚quæ per dilectio- nem perſeueranter operatur. Quæ fides minus explicita fuit in Prophetis tempore legis ſcriptæ, quàm in Apoſtolis tempore gratiæ. Et alio loco: Si obſiſtat fortasſis antiquus il- le aduerſarius,& calumniabitur, iniuſtum eſſe vt alienis precibus,& non proprijs operibus quiſquam ſaluetur, ad verbum illud, fateor, expaueſcerem, niſi magna merita mea reco- gnoſcerem. Habeo autem duo merita magna& valida:& merito pro iis ingrediar in lo- cum tabernaculi admirabilis, vſq; ad domum Dei. Et primum quidem eſt Domini mei paſ= ſio: ſecundum verò, mei eſt& ipſius operatio: etiamſi vel minimuin quid operatus fuero, etiamſi vel vnum in fine vitæ gemitum edidero: Quacunq;, inquit, hora peccator ingemue- rit, ſaluus erit. Primum opus operatus eſt Dominus meus pro me,& ſine me:& quia merito eius ipſe non eguit, mihi dedit. Secundum opus operatur mecum,& in me:& eius meritum mihi totum dar, ac pro eo& præmium dabit. Atque ita verum eſt, quòd electi Deo dicunt, Aa 4 Omnia Dion. Sar. in lu. 2. ſent diſt. 27. quæſt 2. Lib. i3. de geſti Domini Sah ndtorig. Iſa. 1. Rom, 13.“ Pſalm. 183. Gene. 27. Lacæ 1. lacobi I⸗ Titum 1⸗ Apoc.z⸗ Pet.de Alla⸗in Pſalm. z9. Rom. ul. I.Cor.1. Gerſ. de conſol. Theologiæ libat. Proſ.4. Rom. s. 1. T/. 2, Gala. 5. Idem in ſerm. de verbis dom. Venite ad me omner parie 2. Pſalm. 41. Merita duplucia. Ezec. 18. —y —— ———yjj————— ——————— —’x4ÿͦ—— Cap.73⸗ F/2. 26. Apoc. 15. I1. Pet.5 xi.z. ſen. Aiſt. 18. 4. Cor. 2. Ecæle. 18, Maetꝰ. 10. 1. Cor.z. Gerſ.de mendici⸗ tate pirituali, parte 2. Gerſouss certa- men cun da⸗ mone. Pſalm. jo. Valden. li. 1. tdoꝰ. de ſasramentis. 1. Neghm. 12, Chriſti erucifixi fimulachrum in templi cur ponatur. Oration. ommes in Chriſti nomi- ne coneluduntur. 3.TI. 2. 1. T1717. 3. CONFEVTATIO Omnia enim opera noſtra operatus es in nobis. Primum meritum ianuam mihi regni cœle⸗ ſtis reſerat, ſecundum in beatitudine ſedem collocat. De primo ſcriptum eſt, Occiſus es,& redemiſti nos Deo in ſanguine tuo,& feciſti nos Deo noſtro regnum& ſacerdotes„X re- gnabunt ſuper terram. Item Chriſtus pro peccatis noſtris mortuus eſt, iuſtus pro iniultis, ys nos offerret Deo. Et Magiſter Petrus Lombardus in ſententiis: Non potuit patefieri regnt aditus,& fieri ſalus, niſi per mortem vnigeniti, cuius ranta fuit humilitas& patientia, vt me- rito eius, paruerit in eum credentibus regni aditus. De ſecundo ſcriptum eſt: Vnuſquiſque propriam mercodem accipiet, ſecundum ſuum laborem. t alibi, Cuius miſericordia locum vnicuig; tribuit, ſecundum meritum operum ſuorum,& ſecundum intellectum peregrina- tionis eius. Benè autem dicitur, ſecundum intellectum peregrinationis eius, quia ſecundum quod magis aut minus ſe hic peregrinũ eſſe quiſquam intelligit,& iuxta intellectum veram patriam inquirit, ſecundũ hoc maius aut minus in regno claritatis habebit. Attamen qui vel vltimus erit in regno, vtpotè, qui illud ſibi conquifierit vno ſolo gemitu, vel vno aquæ frigi⸗ dæ potu, ſcimus quòd tantà gloriam habebit, quantã nec oculus vidit, nec auris audiuit, nec in cor hominis aſcendit. Et iterum alio loco: loquens inimicis, animà in deſperationem in- ducere volentibus: Nec opus eſt, inquit, vt mihi mea peccata cõmemoretis, inferentes hinc, me cœleſtibus pręmiis eſſe penitus indignum: id enim ſcio: Sed ſcio, quòd pius ille meus pa- ter Ieſus Chriſtus meum debitum ſoluit,& mea omnia, quotieſcunque mihi diſplicuerint, delebit peccata, mihiq́; ſuo pretioſisſimo ſanguide cœleſte regnum lucrifecit& emit, ex hoc tirulo,& nullo alio poſſesſionem eius rei præſtolor. Et paulò poſt ad eoſdem: 0 nequam& deſperati, non quidem dico mihi hanc adeſſe fiduciam, vt abſq; obſeruantia diuinæ legis ſal- uari præſumam, eſſet hoe indubiè non ſpes, ſed præſumptuoſa temeritas. Huiuſmodi ſunt quamplures, qui ſine pœnitentia& correctione malæ vitæ Deum eos ſaluaturum arbitran⸗- tur, dicentes: non ideò eos Deum feciſſe, vt condemnet. Abſit vt ſic ſpem meam inſtituam. uinimò ſummeè cupio in melius reformari,& legem totam adimplere, finè qua imposſibi- le eſſe ſcio me ſaluari. Ad id autem faciendum mihi confido præſtari vires à Domino. Sit igi- tur hæc vobis mea reſponſio, quòd celeſtium bonorum retributionem peto, ſub titulo,& in ſpe mei glorioſi redemproris Ieſu Chriſti, qui mihi ius in illis vendicauit,& ob id ſuam mi- hi impertiri miſericordiam precor, qua in primis à peccaris meis& mera ſua gratia ſuam auertat faciem,& omnes meas deleat iniquitates,& exindè me faciat ſuæ legis factricem& mandatorum eius. Hæc Ioannes Gerſon. Et qui fuit æqualis eius Thomas VVvaldenſis, Di- cunt, inquit, quomodo gloria Paradiſi datur promerentibus, ſi ipſam ex libertate arbitrij mereri non poſſumus?aut ſi totum efficit gratia, vt quid merita requiruntur, quaſi non ſit qui reſpondeat. Si totam hanc domum ſolus fecit artifex ad quid quęrebatur ſecuris? Etſt Chriſtus ſolus totum hominem ſanum fecit in ſabbato, quid profuit claudo ſermo curantis, ſed nouerint vitam æternam dari nobis pro meritis, ſi eum meritis ipſis numeremus& gra- tiam, ſine qua nec ipſa ſunt merita, quia nec Dei dona. Ac paulò pòôſt producto Auguſtini lo- co quodam. Ex hoc, inquit, Auguſtini loco, ſecundùm fidem Apoſtoli, merita noſtra non co ronat Deus, nĩſi quia gratiam ſuam coronat in meritis,& nihil de ſuo habent merita, ſed ex toto quod ſunt, gratia ſunt. Quoniam verò, vt ſuprà diximus, hoc ferè Scholaſtici Doctores reliqui ſecuti ſunt, nee aliud ſcripſerunt, aut ſenſerunt omne ſancti Monachi, Dominicani, Franciſcani, Catmelitæ, & cuiuſcunq; tandem alterius ordinis, quin& quoquot alij fuerunt ſcriprores, qui Petrum Lombardum ſequuti ſunt ad hæc vſq; noſtra tempora: quis eſt incircunciſus iſte Philiſtęus, qui ſic audet aciei Dei viuẽtis exprobrare, quaſi nihil in ea tot ſeculis de mediatore, nihil de promisſione ſeu Euangelio, nihil de fide ſeu fiducia mediatoris dictum ſit? Videtur hic non modò Theologos non legiſſe vnquam, ſed ne templa quidem Chriſtianorum ingreſſus ali- quando: Vidiſſet in his Ieſu Chriſti mediatoris noſtri ſimulachra, per quæ templum ingrę- dientes, vt in hoc vno mediatore ſpem noſtram omnem defixam habeamus, admonemur:& cùm alia pleraq; animauertiſſet, de quibus initio libri huius ſcriptum eſt à nobis, tum illud audiuiſſet, quòd in iis orationibus, quæ funduntur ad altare,(vulgò collectas vocant) pre- ces omnes in Deum patrem ferè dirigimus, neq; per alium concecdi nobis ea quæ petimus, poſtulamus, quàm per vnicum Dei& hominum mediatorem, Dominum noſtrum leſum Chriſtum, Vt dicere, fuiſſe mediatorem orbi Chriſtiano tot ſeculis ignotũ, nõ ſit aliud quànꝝ dicere, Nil intra eſt oleam, nil extrà eſt in nuce duri. Verùm iſti qui dici volunt(ſi diis placet) Euangelici, verùm an falſum dicant, nihil ſua referre putant: dum quos Chriſtus pretioſo ſan guine ſuo collegit, eos diſpergere,& à corpore ipſius, quæ eſt Eccleſia, ſegregare, Satanæ- que lucrifacere queant. Quam ad rem cùm non aliam eſſe vià commodiorem intelligerent, hoc illis commentum placuit, igunoratum tot ſeculis fuiſſe mediatorem Dei& hominum, ho minem leſum Chriſtum, qui dedit ſemetipſum redemptionem pro omnibus, nihil de pro- misſionibus, nihil de beneficiis eius dictum eſſe, verùm hoc actum porius, vt ea quàm maxi- mè obſcura eſſent omnibus. Atq; interim hæc ab imperitis non leguntur modò magna cum admiratione, verumetiam non minore leuitate creduntur. Sed — noscum P4 Anr glt zdruan tum 27 mus ſipl0 Deo gaterel redderetut. ferweutiSii obten ipla qui opetatl 1 m e ſp gin faca nekincue polis, d Nivilite cimnus, l 745. 8 N p effielt nem o b Kdr mruo⸗ 9 a mundtrer,9 1 emeiosnr 1 bomtriilN. nl duüpnmuin tru prheotd i) Aswtt'ttr n rirenqult Uls Dopej mopim Xb. Uctellei Kos Et nlpr Ru 1 3 qutch m per inusit li matdlri ial bpon i I reen ecer ms a n müs. ancoſt etun meelg uc t 6 b 1 t Il cüüin er ulir iyd Än wde tri tca S. bomnre i. maimangt Rb coſſeul in, rite Luzitege er 3 5,O i cut vedtene a ak dlnaun n nuttnn ai⸗ 3 u cc Dadoni Giein. 3t lde ellcle. Guhapr 1 ol 1“fapton e ure 1 1 dr dalges 8 pelt cenna oc miſorene 8 3t br⸗ nußani ten p dr.= ſ. Wolt 1ſa d d emtet aſc 1 degun and Pru bg as. K unodlt ſall Am ab dem ialiter e, ſ1 5 Airpoad res4 2r dinott npet 1 dno uit,, d— dlum ma graie ſux„Bactten omz Ncenio) ame 1 Kltrexi irunl Tuln ereb? ets dlaud* Iwata iSn a2trGlp drodi e Fugulh ime Sttrate 1hh zrerte,e relicl Atilmn ranc a& Cum- ſript as quiden unch t e. Püllte de i Kote l n ſit Werur n tand racgrelbi er ohs aplumbn eami E Jolen neſo Fis tänli erocni OPINIONIS CONTRARIAE. 143 Sed iam quæ ſit Eccleſiæ ſententia de meritis operum,& quàm ſint ab omni veritate lon- gè remota, quæ matri noſtræ per filios deſertores affinguntur, ſatis planũ feciſſe videmur. Ex his autem quæ iam dicta ſunt, ad ea quæ per iſtos obiiciuntur, facilè fuerit reſpondere. Nam & nos cum Paulo non inuiti fatemur, quod non ſunt condignæ pasſiones huius temporis ad futuram gloriam: Quin& illud addimus: ſi fleri poſſer, quod à diuo quoq; Macario legi- mus ſcriptum. Vt quis ab eo die, quo conditus eſt orbis, ad extremũ vſꝗ; iudicij diem viue- ret, ac per omne tempus id non modoò laboraret, verumetiam extrema quæ ꝗq́; ſupplicia pro Deo pateretur: nondum eſſent labores illius& cruciatus digni, quibus æternæ vitæ præmiũ redderetur. Et verisſimè dictum eſt ab Anſelmo. Si homo mille annis ſeruiret Deo, etiam feruentisſime, non mereretur ex condigno, dimidium diem eſſe in regno cœlorum. Quam- obrem ipſa quidem operum naturaà, ſiue ſubſtanria, digna non eſt, verum dignus eſt Deus, qui operatur ea in nobis, digna eſt Chriſti pasſio, per quam, quæ indigna fuerant ex ſe, di- gna facta ſunt opera noſtra æternæ vitæ retributione, digna eſt denique charitas, quæ diffu- ſa eſt in cordibus noſtris per Spiritumſanctum, quæ cùm finem neſciat, non eſt huius tem- poris, atque ideò nullum temporale, ſed æternum præmium illi pro dignitate tribui poteſt. Nihil itaque tribuimus operum naturæ ſiue ſubſtantiæ ‚ſec cum ſancto Marco Eremita di- cimus, quod omne opus bonum, quod per noſtram naturam operamur, tantùm equidem efficit, vt à contrario malo abſtineamus. Cæterùm extra gratiam ſanctificationis accesſio- nem nobis ferre non poteſt. Sed nec illud imus inficias, quod facti ſumus vt immundi omnes,& quaſi pannus men- ſtruatæ vniuerſæ iuttitiæ noſtræ. Sed quid ſi ſanguis Ieſu Chriſti emundauit nos ab omni peccato? ſi proptereà dedit ſemeripſum pro nobis, vt nos redimeret ab omni iniquitate,& mundaret ſibi populum acceptabilem, ſectatorem bonorũ operumè nunquid euacuabo cru- cem eiusenunquid mortis illius beneficiũ abolebo, nunquid non agam potius gratias infinit bonitati illius& miſericordixeper quam factum eſt: quod iuſtitiæ meæ, quæ naturaà ſua tan- quà pannus menſtruatæ fuerunt, ſanguine illius ablutæ, factæ ſunt mundæ, factæ ſunt acce- ptæ Deo, factæ ſunt per hanc illius acceptationè digna præmio vitæ æternæ, quòd fulget in illis iuſtitia meritorũ Chriſti, quæ ſi non adeſſer, ſi nõ fulgeret in illis, eſſent adhuc quales fue rũr, tanquàm pannus mẽſtruatæ. Sic à Ruperto Abbate ſcriprũ legimus: Quem tu erudiert Domine, ille ſcit, quòd iuſtitia nulla ſit, quod omnis ex operibus iuſtitia vana ſit, niſi teſti- monium habeat ex fide huius filij hominis lIeſu Chriſti, cuius ſanguis cum aqua fluens de latere eius, niſi iuſtos omnes emundaſſet, immundæ,& ſordidæ eſſent omnes iuſtitiæ. Et qui præcesſit Rupertum Remigius,& ipſe monachus, Enarrans illud ex Michæa: Nun- quid dabo primogenitum meum pro ſcelere meo?sed& nos, inquit, agentes pœnitentiam, ſciamus nos nihil dignum dare poſſe ad placãdum Deum: Sed ſolummodo in ſanguine im- maculati,& ſpiritalis agni nos ſperemus ſaluari: Sitamen initin ur eius pasſione,& pro il- lo mori parati ſimus. Confitemur& illud non magis humiliter, quàm& veraciter& liben- ter, quod cum fecerimus on nia, quæ nobis præcepta ſunt, ſerui ſumus inuriles, quod debui- mus facere, fecimus. Sed quid ſi ille iam non dicit nos ſeruos, ſed amicos? quid ſi non tãtùm amicorum, ſed etiam filiorum ſilorũ honore nos& appellatione dignatur, quibus omni iu- re cœleſtis regni debetur hæreditas? quid ſi tanta liberalitas eius eſt, qui fons eſt perennis to- tius bonitatis, vt vltrò ſe obliget: vt cui nos debitores ſumus, ipſè ſe nobis ex promisſione debitorem conſtituat? Debitor enim factus eſt, inquit Auguſtinus, non aliquid à nobis acci- piendo, ſed quod ei placuir promitrendo. Illo ergò modo poſſumus exigere Dominum no- ſtrũ vt dicamus: Redde quod promiiiſti, quia fecimus quod iusſiſti:& hoc tu feciſti, quia la- borantes iuuiſti. Et ante eum Chryſoſtomus, ſi dimiſeris, hoc quaſi debĩtum repetis, non ex natura rei, ſed ex bonitate donantis. Et vbi non illuxit æqualis benignitatis iudicium, vt qui conſeruis dimittit eorum quæ ipſe peccauit, in Dominũ veniam referat. Hac tamen tam ſin- gulari benignirate nos fruimur, quia creditor noſter diues eſt in miſericordia& miſeratio- nihus. Quem ſecutus Cæſarius. IIle qui captiuos, inquit, redimere,& pauperes paſcere vel veſtire non præualer, conrra nullum hominem odiũ in corde reſeruet,& inimicis ſuis non ſolũ malum pro malo non reddat, ſed etiã diligat,& pro iis orare non deſinat, certus de pro- misſione& miſericordia Domini ſui libera conſcientia ante tribunal Chriſti dicere poterit: Da Domine, quia dedi: dimitte, quia dimiti. Et alio. Eleæmoſynà dare feſtinemus, vt ſecuri in die iudicij dicere poſſumus: Da domine, quia dedimus. Nos fecimus, quod iusſiſti, tu imple, quod promiſiſti: Quæ repetit etiam Bernardus cũ illa Chriſti verba explicaret: Conſumma- tum eſt, inquit, hoc eſt, tuo adiutorio, non mea virtute certaui, curſum cõſummaui, fidẽ ſer- uaui. Redde ergò quod legitimè certantibus in agone te promittente propoſitum eſt, ſcili- cet coronam iuitirtiæ, quã tu iuſtus iudex reddes in tua die. Alio verò loco Auguſtinus: Pro- miſſor Deus, debitor factus eſt, bonitate ſua, non prærogantia noſtra. Quem ſecutus Nilus Chryſoſtomi diſcipulus: Cum fim, inquit, Deo redditurus debitum, non accipit debitum, qui ſcit reſolutionem, rurſus ſecunda rependere gratia,& quod red- ditur debirum non accipit tanquam debitum, ſed hoc accipit fœnori,& ſe confiterur debere 6XOIM= Va.z0. Ad argumeniem hæreticorum re-⸗ ſpondetur. Merita bonorum operum. Rom. 8. Macar.homil.iy. Li de Menſura- tione Crucis. CPhilip.. Rorr. 5. Macarius Ert. mita de leg Piri iuali. cap.2z. Iſa. 84. 1. Iogn. l⸗ Tixuν³ 2e Ruper. lib. 2. in Matth. Pſalm. 93. Ioan. 1s. Michææ.& Lucæ 1y. Toan 15. Ronz. d⸗ Aug. dt verbi Apoſt. h m1. 60 G mn enari. ſalm. 109. Hom. 2. Homii in Spiſt. ad Plulemoenem. Hom.1⸗. Bern. de paſeioue Domini. hom.35. cap 14. Auguſt. Jerm. iß. In Prolago 110. qtebs ad Moni- mum ſcripſit⸗ Gap.73 · CONFVTATIO 1 1 ioné zanimi debitoris, qui ſemper quidẽ profundi. exolutionem in remunerationè grati animi debitoris, q per quidẽ profindit gratias, & ſe ſemper ſcribit debitorem iis, qui fœnori accipiunt beneficia,& corü omnino redaitio- nem reputat liberalitatem& munificentia, Vt& ſemper incipiat beneè facere, vt tanquã debi tor referat gratias. Et Fulgẽtius, Ecce qualis eſt, inquit, Dominus noſter, vt donãdo debeat: & quantò magis donat, tantò magis eum debitorem eſſe non pigeat. In quantum enim gra- tis largitur, in tantum debitor inuenitur, nec etun potè ſt aliquis debitorem habere, nift in eo —...„ 2.11—.. gaſt in beat ha quod ipſè dignatus fuerit gratuita largitate conferre. Exponens illa verba Pſalmi Baſilius: uam mariytem. Quid retribuam Domino pro omnibus quæ retribuit mihi: Nec hoc, inquit, ſe tribuiſſe mu- nificus ille& in dando maximus: Non quaſi prior ipſe grariam tribuiſſet, ſed quaſi tribuiſſet iis qui dederunt. Gratam enim accipientium voluntatem loco beneficij numerat, qui cum ipſe tibi dederit opes, petit abs te elesmoſynam per manus pauperum,& cim acceperit ea X 4. 1—.. 1. 8 d quæ ſua ſunt, haud aliter quam ſi tua dediſſes, gratiam tibi reddit. Hancigitur illius inenarrabile beneficentia nunquid non obuiis vInis amplectar potiuùs, Pſalm. il. 4... 1— 4.. 5 quàm vt parum illi me gratum præſtem? Scio quòd bonorũ meorum non eget, Scio me ni- I. Cor. 4.. 4 1„—.—.r-, Par.ylt. hil habere, quodab eo nõ acceperim, ſcio quod illius ſunt omnia, neq; poſſum illi dare quic- Philip.ſib. ⁊ quam, quod de manu eius nõ acceperim, Scio verisſimum eſſe, quòd à Philone ſe riptum eſt. allegoriarum. 14 3.. g 1 1.. Cum ne parentibus quidem dignam referre valeamus gratiam, multò minus poſſe nos Deo vicem reponere mutuam, qui omnia ex nihilo, condidir, qui virtutem omnemn largitur, Scio quòd illius munera ſunr, ſi quæ ſunt merita mea, ac ſi quid valet opus aliquod meum, Chri- ſti pasſionis& mortis merito valet, quòd iuſtitia meritorum eius fulget in virtutibus meis, ſi quæ ſunt, omne meritum illius, vt fit proprium: neque debere mihi quicquam posſit. Sed quid faciam illius immenſæ bonitati? Nunquid oculus tuus nequam eſt, quoniam ille bonus eſt? Agnoſco quæ dicis omnia, vera eſſe confiteor, cũ digito Dei ſcripta ſint, Sed quis Mattb. z0. mine ipſe debeo, ſe mihi debitorem Deus conſtituat, vt ſuis ipſe donis mercedem promittat, Vt ſuis ipſe muneribus coronam tribuat: Quæ mihi certè iam debetur non ex operis mei per cpyſhom de ſe conſiderati dignitate, ſed ex immenſa promittentis Dei liberalitate. Præclarè Chryſoſto- Adim& Eua. mus. Et alio loco: Poſteaquàm docuit, nihil habere nos, quòd à Deo non acceperimus, ſic . Deum inducit loquentem. Eorum quæ ipſè præbeo, mercedem nõ exigo: Verùm& huius tu jipſius mercedem tibi debeo, ſi meis omnibus vri volueris. Tanta enim eſt erga omnis boni- tas Dei, vt noſtra velit eſſe merita, quæ ſunt ipſius dona,& pro his quæ largitus eſt, æterna præmia ſit daturus. Agit quippè in nobis, yr quod vult& velimus& agamus.(Quis vnquam prædicare ſatis poterit admirandam hanc illius bonitatemè quam quantò mihi Satan magis inuidet, tantò magis de illa gloriabor, tantò maiores illius auctori gratias agat, rantò ſum pſabn. 28. in illa perpetuò prædicanda fururus diligentior:& cum Propheta dicam: Miſericordias Do- Eſalm. 143. mini in æternum cantabo. Qui cùm& illud canã labens: Non intres in iudicium cum ſer- uo tuo, quia non iuſtificab itur in conſpectu tuo omnis viuens. Nam quemadmodum etiam Cerſ ſer faper. Ioannes Gerſon admonuit: aliter cum Satana loquimur, ſi quando ille nos in deſperationem verb. Chriſi, adducere, aut ſi quando opera, quæ Deus operatur in nobis, eleuare, ac omnem meritum il- hemiw d me lis derrahere conatur, quò ſegniores nos ad benè operandũ reddat: aliter agimus cùm fiſten- L di ſumus in conſpectu diuinæ maieſtatis: Tunc enim nos cum ſancto Abraham cinerèẽ& pul Gene. 18.—.. cum Deo humi- uerem eſſe recognoſcimus: tunc nos miſerrimos peccatores,& omni ſuppliciorum genere di hrewrdeyrchee gnos profitemur: tunc qua ſumma poſſumus animorũ noſtrorum ſubmisi one veniam de- agendan- precamur:tum quaſi ſuper terram ſtamus, alas ſubmittentes, quas in alrercatione cum dia- bolo, quaſi in cœlo volantes, extenſas tenemus: vt ſemper& erecti coram D iabolo,& humi Hph Shee les coram Deo reperiamur. Quod etiam Bernardã fecilſe ſcribit Cuilhelmus, qui cam extre⸗ D. gemadi. müũ iain ſpiritum trahere videretur, in exceſſu mentis ſuæ ante tribunal Domini ſibi viſus eſt cap. 12 præſentari. Affuit auté, inquit,& Satanas ex aduerſo, improbis eum accuſationibus pulſans. i anaa Io Vbi vero ille omniafuerat proſecutus,& viro Dei pro ſua fuit parte dic ndum, nihil territus in agone mortis. auit turbatus ait. Fateor, non ſum dignus ego, nec propriis poſſum meritis regnum obtinere cœlorum: Cæterùm duplici iure illud obtinens Dominus meus, hæreditate ſcilicet Patris,& merito pasſionis, altero ipſe contentus, alterũ mihi donat: ex cuius dono iure illud mihi ven- dicans non confundor. In hoc verbo confuſus inimicus, conuentus ille ſolutus,& homo Dei De gimilit. i. in ſe reuerſus eſt. Ante quem etiam Anſelmus Cantuarienſis Archiepiſcopus alloquens An- gelos. Quod in regno Dei, inquit, noſtra quærimus æqualitate beari: dono& gratiæ leſus Chriſti Domini noſtri id adſcribimus: qui ad hoc dignatus eſt homo fieri, pati, mori, vt nos ab omni delicto in ſanguine ſuo iuſtificatos, ipſius regni conſortes efficeret. Qui etiam inter⸗ Interragationes 3 acr...—. 4 3— 3 inſimorum qui rogationes quaſdam præſcripſiſſe dicitur infirmis in extremis conſtitutis: inter quas extre- in extrerꝛis ma eſt. Credis te non poſſe niſi per morrem Chriſti ſaluari? Reſpondet infirmus, Etiam. Ia laborau. illi dicitur. Age ergò, dum ſupereſt in te anima, in hac ſola morte fiduciam tuam conſeituo: in nulla alia re fiduciam habe: huic morri te totum committe, hac ſola te totum contege, to- tum immiſce te in hac morte, totũ confige: in hac morre totũ inuolue. Et ſi Dominus Deus 1.......-,,... 5„ voluerit te judicare, dic: Domine, mortem Domini noſtri Ieſu Chriſti obiicio mter me& b tuum „ eullac. ud 9 nuten een rionmi „mella, Tale 1 1 3 johei,a Ad..„) J. trged 1 3 4 1„ T cum umel 9 i Re dm d 4 ead bbuuer 9e Boumaug 3 5 gam) A5 N Hieron“ re rrſe quid tit rit tem tit E Ki neft ku rup len xnu ſtcl deuit ul⸗ eradnolt zella iflunt ilii celetiwym erbi- amreihe uct u neriote Nobi vens,h aure mme Hon alüsingch ipds Vämus qt vhn nüngwn,n tran eimoblig quoc meittſune deml Sacerdot’o Wnn tis dp, Dom Hondä 3.:( nootg von muitigg ſo Domim a wbe mottemme unolt nammogt dopde In, gunoe wicee nen Kim IDan commeni itmm Lua g. foni Daand. 1 gare. Gealttidig ibi 1 ungrem nüt luune wl „Aodeen im gKier winin Mels rs Kon ng. tmien dui wonmjjn 0 5 Dtmm. e elu. fn, deronön 3 t auſa mezſ.. no tashxer e minä unn offun; hilod An ainus Dncl, omne eeln, 3 Nac qug n etin 1e us m l cuit 2e T. * dch nam el iam — rI 7 ell 84 LalLedar rA B mDr.=Otum anto M n atias Nanthe m: M raercbsDh- s in iuſ wicn quem Aumew enosil artohe zcomt mertonn. ſteragi 2 imt Abralh rreded ſuppliſ rxage ubmis enlm laltes aae cime oram l ³ helmt* cümel IDG Ssibiuls us pul accul! GlSh cend blte dicel O PINIONIS CONTRARIA. 144 tuum iudicium: alter tecum non contendo. Et ſi tibi dixerit: quia peccator es, die: Domine, mortem Domini noſtri Ieſu Chriſti pono inter te& peccata mea. Si dixerit tibi, quod me- ruiſti damnationem, dic: Domine, mortem Domini noſtri Ieſu Chriſti obtendo inter me,& nala merita mea, ipſiusq́; meritũ, offero pro merito, quod ego debuiſſem habere, nec habeo. 9i dixerit, quod tibi eſt iratus, dic: Domine, mortem Domini noſtri Ieſu Chriſti oppono in- ter me& iram tuam. Quamuis aliorum etiam exempla ſanctorum commemorare liceat, qui cùm iam eſſent morti proximi, non omninò ſuis operibus diffidere viſi ſiunt. Sic Ezechias Rex, cùm dixiſſet illi Dominus: Diſpone domui tuæ, quia morieris& non viues: conuerſa facie ſua ad parietẽ, orauit Dominum& dixit: Obſecro Domine, memẽto quæſo, quomodo ambulauerim corãte in veritate,& in corde perfecto,& quod bonũ eſt in oculis tuis fece- rim. Ac maiore cum fiducia Paulus, cum delibaretur,& tẽpus reſolutionis eius iam inſtaret: Bonum, inquit, certamen certaui, curſum conſummaui, fidem ſeruaui: in reliquo repoſita eſt mihi corona iuſtitie, quam reddet mihi Dominus in illa die, iuſtus Iudex. Quibus verbis etiã cognominem eius Paulum Eremitam, iamiam ex hac vita migraturum, vſum fuiſſe ſcribit Hieronymus: Qui de Hilarione quoq; narrat, quòd cùm iam modicus calor teperet in cor- pore, nec præter ſenſum quicquam viui hominis ſupereſſet, hæc verba protulerit: Egredere, quid timestegredere anima mea, quid dubitasè ſeptuaginta annis ſeruiuiſti Chriſto,& mor- tem times?atque in hæc verba ſpiritum exhalauit. Sed quorum quenq; reperire licet, his præſertim temporibus, quibus abundauit iniqui- tas, refrixit charitas multorum, qui ſic vitam ſuam tranſegerit, vt per æquè cõfidenter, vt iſti loqui posſit, ex diuerſorio corporis huius, æternam illam in domum migraturus? Quamob- rem tutiùs fuerit vt cum ſancto Iob vereamur omnia opera noſtra: eum non ſine cauſa vi- deamus in Eccleſia Catholica ſemper obſeruatum, vt qui morti iam ſunt proximi, diligen- teradmoneantur, etiam ſimulachro Chriſti crucifixi ante oculos poſito, quò propriæ iuſtitię diffiſi, in vna Chriſti iuſtitia ſpem ſuam& fiduciam omnem habeant collocatam: illam patri cœleſti repræſentent, illi vni innitantur. Sic enim futurum eſt, vt inanem gloriam fugiamus, dum præcipuum auctorẽ& conſummatorem noſtræ iuſtitiæ Chriſtum profiteamur:& ip- ſius merita denuò nobis applicari promereamur, ad eas, quæ tunc occurrunt tentationes ſu- perandas. Accedit autem, vt cum hæc tertia æditio Antuerpienſis iam eſſet ſub prælo, veniret in manus noſtras Hortulus animæ, qué pueri legebamus Pariſiis ante annos 43. typis ex- cuſſus, ³in quo illas ipſas interrogationes, quæ ſunt à nobis ex Anſelmo paulò antè productę, vidimus: quas habebant etiam fratres D. Franciſci de obſeruantia, in cœnobio T'ridentino in linguam Italicã tranſſatas. Vnde cuiuis perſpicere licet, qui mos fuerit in Eccleſia Dei, tum etiam obſeruatus, quodꝗ́; morti proximi, non alia in re, quam in Chriſti pasſionis& mortis meritò, ſuam omnem ſpem& fiduciam vt collocarent, admonebantur. Videmus autem& Sacerdotale Romanum, in quo& ipſo habetur hæc interrogatio: Credis non propriis meri- tis: ſed pasſionis Domini noſtri Ieſu Chriſti virtute& merito, ad gloriam peruenire? Re- 9„ P ſpondet infirmus: Credo. Iterum Sacerdos, Credis quod Dominus noſter Ieſus Chriſtus pro noſtra ſalute mortuus ſit,& quod ex propriis meritis vel alio modo nullus posſit ſalua- ri, niſ in merito pasſionis eius? Reſpondet infirmus: Credo.. Et in fine dicit Sacerdos: Si Dominus Deus voluerit te ſecundùum peccata tua iudicare, dicas: Domine Deus, ego pono mortem Domini noſtri Ieſu Chriſti inter me& iudicium tuum:& quamuis meruerim eter⸗ nam morrem propter peccata mea, interpono tamen meritum pasſionis eiuſdem, loco me- riti, quod ego miſer deberem habere& non habeo. Item: Domine, pono eandem pasſio- nem& mortem Domini mei leſu Chriſti inter me& iram tuam,& in manus tuas Domine commendo ſpiritum meum. Extat Confesfionis priuatæ formula, quæ beato Bernardo adſcribitur, in qua ſic Deũ al- loquitur: Recordare Domine leſu, quia tuũ non eſt perdere quicquam eorũ, quæ Pater tuus dedit tibi: quin tibi proprium eſt miſereri ſemper& parcere, neminem perdere, ſed ſaluare. Nam pater tuus miſit te in mundũ, non vt iudices mundum: ſed vt vitam habeamus per te, vt ſis propitiatio noſtra,& aduocatus noſter, nõ contra nos. Quod enim debuimus tu ſol- uiſti, quod peccauimus, tu luiſti: quod negleximus, tu ſuppleſti. Proficiat ergo nunc Domi- ne,& in extremis meis plenaria, imò ſuperflua ſatisfactio, amarisſima mors tua,& pretium inæſtimabile fuſi ſanguinis tui, commemoratio ſatisfactionis tuæx, venerabile myſteriũ cor- poris& ſanguinis tui, quod tibi quotidie offertur in Eccleſia pro ſalute fidelium ſeruorum ruorum, in qua es tu ipſe ſacerdos& ſacrificiũ: ille qui offert pariter,& cui offertur. Sic Lau- rentium Medicem, cùm eſſet morti proximus, precantem inducit Angelus Politianus. Ob- ſecro te ſalutifer Ieſu, vt cùm ante tribunal tuum conſtitero, quo me iamdudũ citari planè ſentio, nõ mea fraus, non culpa plectarur. Sed tuæ crucis meritis cõdonetur. Valeat, valeat in cauſa mea ſanguis ille tuus Ieſu pretioſisſimus: quẽ pro aſſerendis in libertatem hominibus, in ara illa ſublimi noſtræ redẽptionis effudiſti. De Ambroſio ſcribit Posſidonius, quod mori- turus dixerit: Non ſic vixi, vt me pudeat inter vos viuere: ſed nec mori timeo, quia bonum Dominũ habemus. Qur verba ſenex Auguſtinus, tãquàm elimata ac librata, ſit admiratus, ac vehemen- Exenplæ eoruvs qulin extremis= non v/tee*ed: que dihidebant operil s ſuis. Eſaiæ 18. 2. T1077. 44 Hier. in vita cls. Matth. 24 Tob. s. Mos Chriſtianus circa morituros⸗ Horiulus anii⸗ Aarti praximi de Chriſti paſ⸗ ſieꝛus mertto, quo ſbes iota ponenda eſt, admorrend. fecerdotale Rontanor a, Nold. Pulchra orat. Bernardi ad Chriſtum. Angel. Polit. epiſtolarum a.. epiſt. ⁊ Poſſi. de vita Aug tap. 27. — ——xʒ ———— An. ecur. Ore ſc. 47„an FO- . Fett*ν᷑ habuch onn e NICA va 7 4 1 40½ 2½ ud en. Doyrothens in li . le hiani 1 fi F. 20. ztei5, uοντ(⁴ο inteli genduum. 2-66. Eccle. 12. Roma 3. Nath. 25. Anr. 49. 1e.,). ce vertts dom. Todn. 15 In srarione de p iu ertbas K ˙7 Gτα. f. in O77. ne de Placutlla Frem. in natali ₰/ 9 941ν In dedicatione He 2171.. 1. J9. 9. 1⁰00.25. 4dt1 440.9, ca, 5. CONFVTATIO vehementer laudauerit. Ideò enim eum dixiſſe: nec mori timeo, quia bonũ Dowminũ hak 1 1 Srn—— ¹ 82α . e r. ræ ſumpſ 2 mus.ne cre ereturpr elidens de ſuis purga tis stim S mOorlbus pi ainplitie. Od N erd pre- CeSNI Ir::] NOS 110 Vi Li, Vt eme pud leat inrer VOS VI Uere. ad 1! 1 1d reſp lclentem GiIXxiſſe 2 uod! hom 411— n88 de homine noſſe pot erant. Nam ſciens examen xquitacis diu in?, de bor no Domi 10 quàm de meritis, ſe dicit magis confidere. Bedam quoq; ſubindè ſolitum! fuiſſe repetere vo- cem hanc Am broſi), narrat qui; itam illius conſcripiit Chutbertus. Quam non ſolum admi- rarus, verum& imitatus eſſe videtur Augutti nus, cùm contra Creſconium ſeribe ens ita lo. quitu r: Ad exiſtimarionem humanam magna ter iĩum qui me nouerunt ſuppetit copia,a ad Dei vero conſpectum ſola conſcienria quã contra veſtras o criminationes cum int repida ge- ram, non me tamen ſub oculis or otencis ntiGen audeo: ma agi sq; ab eo effluent mi- ſericordiæ largt atem, quàm iudicij ſummum examen expecto: cogit tans quod 1 Leriprun eft Cum Rex iuttus ſsderirin throno, quis gloriabitur caſtum ſe habae: cor? aut c quis gloriabi. tur mundum ſè eſſe à peccato? De Ag Arlone narrat Dorotheus, quod dum eſſet iam prope noriturus, ro gatus 4 quoda, cur ti imerer qui ſemp der Deo ſeruiuilfer ‚reſponderit ſe 8 hactenus mandata Hei pro- riribus feciſſe, ſed neſcire v rruun quod fecir, Deo placuerit. Aliud enim eſſe iudicium Dei, aliud hominis.. Quanquam illa Pfalmographi verba, Non iuſtificabitur in conſpectu tuo omnis Viuens, non dinb, Detores Bei Aeceiend putauerunt, vt negari per ea crederent, iuſtiſicari quen- xtremo iudicio: Certum eſt enim quod omnes nos manifeirari oporter ante tri⸗ i, quodq́; iu ſieſumn ibi futurum ſit de OPeribur. vt referat vnuſe quiſque propria rourt gesſit, ſfiue bonum ſiue malum. Quamobrẽ ſi nemo tum iut Uficaretur, ſt ne- mo referret propria corporis, prout aliquid bonig gesſit ‚neq; glorificaretur heſn nec eſ⸗ ſent quibus recte dici poſſet: Venite benedicti patris mei, posſidere paratum obis regnum Aconſtitutione mun di. Qu verba proferens Augu ſtinus, quxrit, Quibus me eritis? Et ſtatim ſubiungit: Eſurini enim,& dedi ſtis mihi mar nducare, C. Quem eundem locum adducens etià Gregorius Ni Mleundt Audio zinq nit quid ipſi reſpondeant Regi: Denigq; pro ſuis queng; meritis ornatum cerno: illis qui boni, benignig; irimn t, atq; oprimè vitam egerint, ſumma & perpetua quies tribuitur in feenn cœleilti: In nun nanis autem& i mprobis fupplic lũ ignis. Er alibi le Scum eundem explicans: osſidete paratum vobis regnum. Quod à quo paratumn Quod, inquit, vobis ipf per opera Prepan rauiſtis. Quache⸗ k ſuui bam,frieb dam peregii nus eram, nue dus, ntitmus, in carcere. Rectei gitur Euſebius Emiſſenus veras Cg lorum claues merit orum dicit eſſe virtutes: Omues, i ‚inquit, in nobis habere poſſumus claues regni cœlo- rum,& deſeh duplicem vim gerentes, duplicam habentes effectum. Fides, hum lltas;pa- tientia, caſtitas, quaſi bonæ chaues aperiunt Dei portam: ſed& fuperbian, iracundiam, cupi- Crrem,noni imme rito claues eſſe dixerim, nam claudunt re gnum cœlorum. Et Auguſt Vſints Ita laboremus, vr nobis bonorum operum, clauib dus regni cœlet lis januam aper ire poſſu- mus. Sicut enin n malis operibus, quaſi quibuſdam ſeris,& vecdibus, vitæ nobis iant da andh. tur: ita abſque dubio, bonis operibus, aperitur. Q — 8— 8 7 — 14. udicit— G◻..—, 8—..—. Erit igitur iudicium& retributio ſecunduùm opera: erit iuſtificario ſecundum opera cu- iuſque. Ibunt qui bona egerunt, in reſurrectionem vita Qamobrem locum hunei interpre⸗ — n8 k lieronymn as: Duplicem eius interprerarionem adfert: Vnam, non iuſtificabitur in con- ſpoctu tuo dmnis viuens, id eſt, in tora vita ſua,i nomni, quo in mundo iſto conuerfatus eſt ke NDore Alteram: 1 6 — Non dixit, in quit, non iuſtificabt ttur in conſ pectu tuo quiſpiam 7 — mnis viuens, id eſt, non iuſtiſcabuntur omnes:iuſti Rcabuntu ir verò alt Jul. Albinus ve⸗ 3— 1* r0 fic Pſalmi locum hunc en⸗ arrat. Omne Ben 1s b umanum ſignificat o originali! peccato obno- 1A S1 1* :Ideo allbe, niſi graria liberatus tua, iuſtificari poterit, de radice vitiata narlis quantò 1 2— 8 8* torum n meorum pondere hr reſſus Cxterum expen damus! Prophe e IS ego Dec 8 3 14 Si ed ba Higentius. Non dixit ſim pliciter: Quia non iuſtificabirur omnis; juens: verũ ad conipectu tuo. Hoc itaq; dixiſſe videtur, quod in libro lob elldten les gimus: Nunql mo, Jei com paratione iuſtificabitur„ aut factore ſi elc* N- 1.. d — 213Pe o purior erit vir? Poce qui f ſeru nunt ei, aon lunt ſt ab 51168, S& Iin Angelis ſuis repe rit pr. auitate m: qu anto ma s hi qui habitãt do: nos berens⸗Ain terrenum h. tent fundamentum, confi mentur velut àtimea. Er t alio loco: Verè ſcio, quod ita ſit ‚quod non iuſtificabitur homo con Wlins Deo. Et iterum alio loco: Nun- Dui uid iuſt ifice ari dtete hon 40 L ebd Deo, aut apparere mundus natus de muliere? Ec- n conſpectu eius: quantò magis ho — moO pu Itr 200& vVerm 8, g 6 1 2 Q 1 F Ivermis liu s hom! mis s Vermis 5 UX ioca enarrans Gregorit 118. Huma † 12 38211 1 1† 4 na, inquit, ufiitins uinæ iuſtitiæ com pa arata, iniu tia eſt: quia& lucerna in teneh kece⸗ re cernitur, ſed in Solis radio poi ta tenebratur. Et rurſus: Honm n0 qui, pè Deo non compo- . 8,..... 4 1 4* 1 ſitus, iuſtitiam pe 2 t, compoſitus amirttit: qnie quiſquis auctori bonorum ſe compa- rat, bono ſe au od: ccep erat, priuat. Nunquid negat Gregorius habere nos noſtram iuſti- 61 ¹.—— 4 mqun it, iuſt ziiarn non com oſitus, amittit compofitus Deo. Quid aliud his — tiam? Percipi Verbis, gvam hos Indicare videtur. 9u d non comparata Dec r 3 aliqua juſtitia no- ftra, comparata illi mera eſt iniuſtitia Slendor in tenebris: cæterum Sicut eſt aliquis lucernæ 5 fertl ſicut is n anci mo no apobe ſonseltynic 1— 5. nõ el erd 8 Sall 6 1 Tia 15 bol Konm n dem mod compuae 4 cor olb dceincmd etſeral 4 nihse 4 lumeldet eſeponuma: mäitaripolio ncrati allld: milcaum:oot Neingeäinig Cuwcals i tuo: öpnier t cis caetenes 1 ſrecuuno ole t cit. Nnvuni i nutimmeſt kfecſſe dic h l alo Pco: Gane d dleuderrm r tu a dm y eingciſäpi Hos omac 1 1 Dei nullunm bonitaCsn te Umilis dmn I ch Omair d pet ſdam 1 7 1 crearorj ſuc. geli.- Os cl 1 5 4 neritdong. 1 dlecdnnrd Plnl, b n - f— Rnbäp . 1 8 0 83 .— Nerop 1 XÄ 13 pre. — 10G Ron degAD. A . oa 1U ₰ Rdete n n 3 um ach un A Ds ka m. l A dutu Dit i renr 18 ad nn— ue rn um 1 nr daretul x TI 1 ldus Ee mdemn caddu- Denic t Kilcar 3* VItam e r ſu Ar 1—. e nprod ³lcüm 1 0 .Quo Daxuu 1 ebam, 8 um ei Vaß„ U5 vel„ rmG mus egac — 0. N. kI S mlloo dianEiduma œlorut A ug 1S Iand rentephl vItæ I? Hach rio 1 rnopene 10] don iut a Wrerne 40 Mella 1* 3 I lan. lll 0 1! Tccl 1Ce VI Jatl§ Gl endaf ropleie 1 . 7„1 VI 2Tll 40 begj Luncud 7 H ell 1. . P ſrar Golb 4 aolſtal Loh l d0 5 1l.. nea- lio loco die., 5 10000 3„ 1—10 1 rer mulere . Ulld! 1' naf 4 8 TO I 1— 119 1l 1 ll 1 1115 5— W. vehſsM tellel” 434 V* ncoll .. ononc 1 u ſe co p'— 3 atf. CII„ℳ am l- Toltlat 1 del 1„JaTdodh „18 n, ucls ⸗ * ſtitl 1 1¹ 1 19 ) 1. 2p el r in eel „ 11¹ renl (ld OPINIONIS CONTRANIAE. 145 cxterdm ſi ponatur in Solis radio, meræ ſunt tenebræ. Ad eundem etiam modum de ſcientia loquitur idem Gregorius: In comparatione, inquit, Dei, ſcientia noſtra, ignorantia eſt. Ex Dei namque participatione ſapimus, non comparatione. Quod totidem verbis de iuſtitia quoque dici rectè poteſt: In comparatione Dei, iuſtitia noſtra, iniuſtitia eſt. Ex Dei nam- que participatione iuſti ſumus, non comparatione. Quod indicat etiam Origenes, ex plicans illud ex Annæ Cantico: Non eſt ſanctus, ſicut Dominus. Si ſcriptũ eſſet, inquit, non eſt ſan- ctus niſi Dominus, cõſequens erat omnes nos renunciare nobiſmetipſis ab hac ſpe vt ſancti efficeremur:nunc autẽ neceſſaria diſtinctione vtitur,& dicit: Non eſt ſanctus ſicut dominus: hoc eſt: Et ſi ſint ſancti multi, ſed nullus ita ſanctus eſt, dominus. Poſſunt ergò multi ſancti fieri:ſicut& mandatũ Dei dicit: Sãcti eſtote, quoniã& ego ſanctus ſum: ſed quantũcunque quis in ſanctitate proficiat, quantũlibet puritatis& ſynceritatis acquirat, ita eſſe ſanctus ho- mo non poteſt, ſicut dominus: Quia ille largitor ſanctitatis eſt, iſte ſuſceptor: Ille ſanctitatis fons eſt, hic autem ſancti fontis potator: ille ſanctitatis lux eſt, hic ſanctæ lucis inſpector,& ideò nõ eſt ſanctus, ſicut dominus. Hoc& ab Hilario dictũ his verbis legimus: Quanquam verò eam eſſe infrmitatem humanæ naturæ meminerimus, vt ex comparatione diuinæ bo- nicatis bonus nemo ſit, ſed incomparabilis illa diuinitatis exceptio non intercluſit bonitatis officium, vt ſecundum comparationem hominum inter homines bonus nemo ſit. Ad eun- dem modum Ioannes quoq; Chryſoſtomus. Quemadmodũ hora veſpertina quis Stellà aliis comparatam lucidam vocat, quam Sole fulgente lucidã nemo diceret, quòd excellens ſplen- dor Solis, fulgorem Stellæ obtegit, ita& hominem veracem ac bonum eſſe dicimus, quan- do eum cum aliis hominibus conferimus: ceterum quando eum cum Deo comparamus, non eſt verax: Omnis enim homo mendax. Et explicans illud apud Mattha um: Nemo bonus niſi ſolus Deus. Nullum, inquit, hominem eſſe bonum annuit, nec tamen omnino genus humanum eſſe bonitate priuatum affirmat, ſed comparatione diuinæ bonitatis, neminem eſſe bonum aſſerit. Et iterum alio loco: Sanctus, inquit,& purus erat Eſaias, ſed ſi ſupernæ ſanctitati noſtrã conferamus, immundi profectòè ſumus. Sancti Angeli ſunt, ſed huius quoq; ſanctitatis alia differentia inter nos videlicet& ſupernas virtutes. Idem explicans illum Pſal mi locum: Iudica me Domine ſecundum iuſtitiam meam. Qui fit, inquit, vt qui alibi dicat: Ne ingrediaris in iudicium cum ſeruo tuo, hĩc dicat: Iudica me ſecundum iuſtitiam meam? Quod hoc aliud,& illud aliud. IIlic enim dicens: Ne ingrediaris in iudicio cum ſeruo tuo: Significat ne tu mecum iudicio contenderis: ne meam vitam eam cum tuis benefi- ciis conferendo examinaueris: Etideo ſubiunxit etiam: Quia non iuſtificabitur in con- ſpectu tuo omnis viuens, hoc eſt, ſi tecum in iudicio contendat. Bic autenr non hoc di- cit. Non vult enim in iudicio cum ipſo contendere, ſed ſecum. Et ideò dicit: Secundum iuſtitiam meam, hoc eſt, ſecundum iuſtitiam quæ mea eſt. Iuſtitiam autem hic dicir, non affeciſſe aliquem iniuria, quod dixit ſuperius: Si hoc feci,& quæ ſequuntur. Et iterum alio loco: Quemadmodum enim is, qui multum pecuniarum posſidet, diues quidem eſſe videtur. Cæterùm theſauris Regiis comparatus, pauper elſe atque mops primus cerni- tur: Ita& hic dum Angelis conferuntur peccatores, eſſe etiam iuſti deprehenduntur. Et eius diſcipulus Casſianus, enumeratis aliquot ſcripturæ locis, vbi homines boni appellantur: Hos omnes, inquit,& ſecundum ſe bonos eſſe dubium non eſt, ſi reſpiciamus ad bonitatem Dei, nullus eorum pronunciatur bonus. Ac paucis interjectis: Sicur bonitas noitra ſupernæ bonitatis intuitu in malitiã vertitur: Ita etiam iuſtitia, diuina collata iuſtitiæ, paàno menſtrua- te ſimilis deputatur. Et paulò antè: Quia nihil ſtabile, nihil inmmutabile, niſi bonũ, niſi Deitas ſola. Omnes verò creaturæ, vt beatitudinè æternitatis, vel immutabilitatis obtineant, nõ hoc per ſuam naturã, ſed per creatoris ſui participationẽ& gratiam conſequuntur, tenere meritũ creatori ſuo collatæ nõ poſſunt. Et qui fuit his poſterior Beda Presbyter explicãs locũ uan- gelij: Vos cùm ſitis mali, noſtis bona data dare hominibus: Apoſtoli, inquit, qui electionis merito, bonitatèẽ generis humani multis exceſſerunt modis ſupernæ bonitatis intuitu, mali eſſe dicuntur, quia nihil eſt per ſemeripſum ſtabile, nihil immurtabile, niſi bonum, niſi Deitas ſola. Omnes verò creaturæ, vt beatitudinẽè æternitatis vel immutabilitatis obtineant, nõ hoc per ſuam naturam, ſed per creatoris ſiii participationem& gratiam conſequuntur. Hoc eſt, quod& Moyſen ad Deum dixiſſe legimus: Nullus apud te per ſe innocens eſt. Non modè iuſtitiam non habere, ſed ne eſſe quidem dicimur comparati Deo, ſicut etiam Eſaias reſtatur, dicens: Omnes gentes quaſi non ſint, ſic ſunt coram eo. Et quaſi nihi- li& inane reputatæ ſunt ei. Qui in libro quaſi de diuinis nominibus non vno Joco docet Dionyſius:& poſt eum Origenes, explicans illud ex Annæ Cantico: Non eſt præter te, Sed & Auguſtinus: Omnia quæ creata ſunt: quamuis ea Deus fecerit bona valdè, creatori ta- men comparata, nec bona ſunt: cui comparata nec ſunt. Quem qui diligenter ſecutus in omnibus eſſe viderur Anſelmus: Tu ſolus, inquit, Domine es quod es: tu es qui es. Extant quinque libelli Anaſtaſij Patriarchæ Antiocheni, in eorum ſecundo, qui inſcribi- tur de incircumſcripra Dei eſſentia, pluribus docet, quod ſolus Deus eſt Ens propriè ſumptum, reliqua verò ſunt Entia, participario illius Entis, Ad eundem modum propriè B b quogue Lib. 16. ,Oα☛ (aꝓρ.1. I. Regar 5, Lenis. 18. Hilarius in Pſalm. 28. chn in ꝑſal. iua Hom. 64. Honn. 13, 8 Toar. Pſalm.7. In eap.t. epiſt. ad Thimo. hom. 4. In collatione de libero arbit. cap· 7. Beda lib.ʒ. cap. I1. L4 Exod 34, Eſaiæ 40⸗ I. Regum 2. Aug · de perfs⸗ ctꝛsue iuſti. Gcao k⸗ Cap. 73⸗ Fermone 49. Lib. 4 de Trini. dale cap. 3. Aru. in ſalm. Beru. de verbis Eſa ſerm. 7. Hier. lib. i. contra h Pelagiauos. G Iuſtitia Des, G- Freatttrarum. 1 dliue ſa. E)/alæ 64⸗ 1 1 6 3 Fom. de verb. Eſa. ſerm.5. — b 3 3 Hier. Toan. 1. CONFEVTATIOG quoq; iuſtus& bonus eſt ſolus Deus, homines verò iuſti ſunt& boni participatione illius iuſtitiæ. Prophetæ locum hunc adducens Auguſt. in eodẽ libro: Hoc eſt, inquit, ne intres in iudicium cũ ſeruo tuo:noli me iudicare ſecundũ te, qui es fine peccato: quia non iuſtificabi- tur in conſpectu tuo omnis viuẽs. Quod ait, non uſtificabitur, ad illà perfectionem retuln, quæ in hac vita non eſt. Quin& hoc addit in eodem libro: Quod ipſi etiam filij Dei, compa- rati ſibiipſis, quales in illa perfectione æterna futuri ſunt, ita boni ſunt, vt adhuc& mali ſint. Et alio loco, corpus tanquàm homo exterior, quantoò eſt hæc vita diuturnior, tanto magis magisq; corrũpitur:vel ætate, vel morbo, vel variis afflictionibus: donec Veniat ad vltimam afflictionẽ, quæ ab hominibus mors vocatur, eius autè reſurrectio differtur in finem, cuùm& ipſa iuſtificatio noſtra perficietur ineffabiliter. Tunc enim ſimiles ei erimus, quoniam vide- bimus eum ſicuti eſt. Nunc verò quamdiu corpus quod corrumpitur aggrauat animam,& vita humana ſuper terram tota tentatio eſt, non iuſtificabitur in conſpectu tuo omms vi- uens in comparatione iuſtitiæ, qua æquabimur angelis,& gloriæ, quæ reuelabitur in nobis. Quod pluribus etiam confirmat in quodam ſermone de tempore. Neque ſecùs interpre- tatus eſt Arnobius, qui centum plus minus annis Auguſtinum præcesſiſſe videtur. Non in- tres, inquit, in iudicium cum ſeruo tuo. Hoc ergo voluiſti dicere: iuſtitia tua eſt, vt Domi- nus in iudicium intrare cum ſeruo contemnat: Quis enim ad comparationem tuam iuſſifca- bicur homo? quamuis ſanctum& electum& mundum,& laudabilem in conſpectu tuo id eſt, ad comparationem tuam, ſiue diuina iudicia, ſiue humana probare non poſſunt. Omnis enim pulchritudo te præſente deformis eſt, omnis fortitudo te præſente infirma, omnes diuitiæ te præſente mendicitas, omnis iuſtitia te præſente iniuſtitia. Ad eundem modum Euthymius quoque: Non dixit ſimpliciter, inquit, non iuſtificabitur, ſed in con- ſpectu tuo non iuſtificabitur, hoc eſt, ſi ad ſummam iuſtitiam tuam comparetur,& iuxta illa exquiratur. Eandem interpretationem adferunt Eernardus, Hilarius, Hieronymus, Casſiodorus, Remygius& alij Pſalmorum interpretes. Libet autem ex alio quodam lo- co Bernardi verba adſcribere: Quid poteſt, inquit, eſſe omnis iuſticia noſtra coram Deo? Nonne iuxta Prophetam, velut pannus menſtruatæ reputabitur? Et ſi diſtricte iudicetur, iniuſta inuenietur omnis iuſtitia noſtra,& minus habens? Quid ergò de peccatis erit quan- do ne ipſa quidem pro ſe poterir reſpondere iuſtitia? Proptereà obnixè cum Propheta cla- mantes: Non intres in iudieium tuum cum ſeruo tuo Domine, tota humilitate ad miſeri- cordiam recurramus, quæ ſola poteſt ſaluare animas noſtras. Idam Bernardus, quatuor po- nit iuſtitiarum genera. Primum vult eſſe rectam, ſed non puram, qualis eſt in hoc ſeculo iu- ſtitia noſtra: De qua non minus verè quàm humilirer, patres noſtri dixerunt. Omnes iuſti- tir noſtræ, tanquàam pannus menſtruatæ. Nam quomodo poteſt eſſe pura, vbi adhuc nõ po- teſt deeſſe culpa? Primi quidem hominis iuſtitia, fuit& recta& pura. Cæterùm,& hæc, quo- niam firma non fuit,& puritatem facilè perdidit,& ne ipſam quidem retinuit rectitudinem ſuam. Apud angelos verò, iuſtitia& recta, pura,& firma, ſublimis quidem, ſed adhuc lo ge inferior quàm diuina. Non enim innata eſt eis, ſed à Deo collata, vt natura ipſa, quod ex ſe eſt, non modoò iuſtitiæ, ſed etiam iniuſtitiæ capax inueniatur. Nunquid non iſta eit prauitas quædaà, quam in angelis ſuis vera illa iuſtitia legitur inueniſſe? Non enim iuſtificabitur in cõ- ſpectu tuo omnis viuens, ait is qui Dei iuſtitiam minimè ignorabat. Nec ait omnis homo: ſed omnis viuẽs, fortè vt nec ipſos angelicos eum noueris ſpiritus excepiſſe. Viuunt enim& ipſi tantò verius, quantò propius aſtãt ei, apud què eſt fons vitæ. Nihilominus etiaã iuſti funt, ſed ex eo, non corã eo: munere eius, non in eius comparatione. Ipſa enim ſibi iuſtitia eſt cu- ius voluntas, non tam æqua, quàm ipſa æquitas: Et vtraq; non aliud quã ipſa ſubſtantia eſt. Illa ergo Iuſtitia, verisſimè ſicut mons eſt, quæ recta eſt, quæ pura eſt, quæ firma eſt. Et vt it dicã, etiam ſubſtantia eſt. Illa itaq; iuſtitia quæ eſt Subſtantia, ſoli Deo competit. Quamuis enarrans illu Hieremiæ locum Hieronymus: Omnis lagenula im plebitur vino, nõ dubitauit affirmare, quod non ſolũ ad cõpararionem Dei, verũ& ad ſcientia eius nõ iuſtificabirur om nis viuẽs: Homo enim, inquit, videt in facie, Deus autẽ in corde,& quod nobis interdũ pul- chrũ videtur, illius oculis ſordidũ deprehéditur. Videtur autẽ Hiero. cũ hæc ſcriberet, vel ad hominẽ gratia deſtitũ reſpexiſſe, qui nõ poteſt nõ peccare, vel ad decliuã illã ad peccandũ ex fragilitate carnis inclinationè, quà Paulus vocat inhabitãs peccatũ. Quò fit, vt nihil ita rectè geri posſit ab homine, prorſus vt omni defectu careat, nec in eo quicquam deſiderari queat. Quò magis autem intelligi queat, ita rem accipiamus. Eſt iuſtus Deus, eſt iuſtus Dei plius Dominus noſter Ieſus Chriſtus, quatenus homo, ſunt iuſti Angeli, ſunt iuſti& alij Spiritus beatorum in cœlis degentium, ſunt iuſti& homines in terris agenres. Deus ita iuſtus eſt vt ſit ipſa iuſtitia: Chriſtus quatenus homo, plenitudo eſt iuſticiæ. In Angelis cæteriſq; ſpiriti- bus beatis eſt quidem perfecta iuſtitia, ſed quæ longius abeſt à perfectione, ſi cum Dei iu- ſtitia cõparetur. Nos autem in hac vita degentes de plenitudine Chriſti, ſi qui iuſti ſumus, accepimus omnes pro modulo noſtro, tanquàm particulas noſtras perexiguas, que ſi exami- nentur, quales ipſæ ſunt in ſe, certum eſt quòd immundæ ſunt, quòd nomen iuſtitiæ nõ me- rentur, quòd æternæ beatitudinis præmio dignæ non ſunt, Sed quoniam de plenitudine Iritr Chrilti 2 zua fuit, amüſetic A micerc ce inglit 1S I0- Noröoniee uipe eict dvnüdlne gorſgeprenn ſtin hacrit is do ftcuren ie ilhanc keul getialime dien lluar pecreſt zapierdeelt dioneconi. anitem hed nodis opp 2 tranſcendung nlaexita R Ettame hois woräamoſt Auacunc, ſ deccatoris h Tonie prel le, cum ſe ni Arquelih eins hoceg an Deglent ileißeln ſeacepruſi 3 dterma. Ohn ſetribuen ge eributiog 5 i mm qua co e 4 nrmur Pt. 1 eallekt deg, derunelt.D,2 N0 Ofres?1 4 ſugnazdg, facllo pen, “ AM- bectu 1 1 teueladi; ann dqhe— e rids P iiunag E nonemtt rüi lem in 0O Lhn Drobare a ſ n preſ Sir nut ta. km ticadiun 3 comparect larius„HrAn 2mex alio an- tia noſtra e0 t ſidiſtri de pecca 3 ixe cum] a Cn ahumilitz à2 i ernardus, En AUis eſt in a0 axerunt. pura ybi i⸗ Czterum nretinuitſ Bdl idem, ſec 5 natura ig 40. uic noniſſe nim iuſtit eAti Nec ait Arh cepiſſe.V Een ominus] Eel enim ſibiſuct Joua ipa a bque urn e bu eo compę 2₰ bitur vind! A jusnô iu Wyi cũ hæcſi det, iuãilä; Zebe Ln. n Jomenn „n= lenlll onias= G O PINIONIS CONTRARIAE. 14 6 Chriſti ſunt, quoniam opera manuum ipſius ſimt, quoniam illius pretioſo ſanguine conſper ſa ſunt, ex eo fit, quòd acceptantur à Deo, tanquam'æternę beatitudinis premio digna, totũ vt ſit bonitatis& miſericordię diuinę. Illa eſt qus preuenit nos, illa eſt que ſubſequitur nos, illa eſt que nobis adheret, ſiue cum conuertimur, ſiue cum pręliamur, ſiue cum coronamur, quemadmodum à Dauide ſcriptum legimus: Miſericordia eius preuenier me. Et iterum: Mi- ſericordia eius ſubſequetur me. Pręuenit nos eius miſericordia, quãdo, qui prior dilexit nos, fidem nobis largitur, quæ per charitatem operatur. Subſequitur nos, quando, quæ munera nullis noſtris meritis præcedẽtibus ex mera ſua liberalitate largitus eſt, ea quoniam non ſu- mus aſpernati, tanquam noſtra merita coronat. Coronat autem in miſericordia& miſera- tionibus. Sic à Bernardo dictum eſt: Ipſe enim peccata condonat, ipſe merita donat,& præ- mia nihilominus ipſe redonat. Huc reſpexiſſe videtur Theodoretus explicans illum: vę qui accepit ſuper eam opprobrium: Hominũ, inquit, ſalus ex ſola Dei miſericordia pendet. Neq; enim hanc adipiſcimur, præmium& mercedem iuſtitiæ: Sed Dei bonitatis donũ eſt. Quam- obrem Dominus ait, Propter me& ſaluabo,& ſuſcipiam,& abalienatà& reiectà mihi vin- dicabo,& illuſtrem es oſtendam,& gloria florentem reddam,& infamiam, quæ illi antea in- iuſta fuit, eluam. Et ante eum Ioannes Chryſoſtomus: Etiãſi innumerabilia rectè fecerimus, à miſericordia& clementia audimur, etiãſi ad ipſum faſtigiũ virtutis peruenimus, ſeruamur à miſericordia. Et enarrans illum lIocum: Miſerere mei Deus, quoniam infirmus ſum. Hac vo ce, inquit, omnes egemus, etiamſi innumerabilia recta& ex virtute fecerimus,& vel ad ſummam peruenerimus iuſtitiam. Similiter Ambroſius: Semper homo, etiamſi ſanctus& iu ſtus ſit, debet orare, vt exaudiat eum, ſecundum miſericordiam ſuam: Non ſecundum merita virtutis alicuius. Quia rara virtus, multa peccata. Similiter Auguſtinus: Iuſti, inquit, meritis ſuis nihil tribuunt: non tribuunt totũ niſi miſericordie Dei. Idem quoq; Gregorius, dicens: Non bonitare noſtra: ſed Dei fit, vt homo terrenus bonis cœleſtibus perfruatur, Donum quippè Dei eſt, non ex nobis. Et alio loco, illam ſanctorũ felicitatem miſericordiã eſſe dicit, Quoniã& ex hoc miſericordia iure poteſt, inquit, nominari, quia pro illis operibus datur, quæ ſine præuẽtu diuinæ miſericordiæ nemo aſſequitur, quia quibus miſericorditer tribuit, vt in hac vita bene operentur, eis miſericordius largitur, vt in ęterna beatitudine centuplica⸗ to fructu remunerentur. Qui etiam alio loco, inquit: Ipſe noſtra perfectio, culpa non caret, nifi hane ſeuerus Iudex in ſubtili lance examiuis miſericorditer penſaret. Quamobrem Verisſimè dictum eſt à Simone de Casſia, quodeneminem Deus niſi per miſericordiam ſaluat, nec reprobat, niſi iuſto iudicio. Et Theodoritus explicans illum Pſalmi locum: Hic accipiet benedictionem à Domino: ingenioſe admodum, ait: Miſericordiam cum benedi- ctione coniunxit. Etenim quæ exiſtimantur remunerationes propter ſolam diuinam beni- gnitatem hominibus præbentur: Omnes hominum iuſtitiæ nihil ſunt ad dona, quæ à Deo nobis ſuppeditata ſunt, nedum ad futura munera, quæ omnium hominum cogitationem tranſcendunt. Hæceſt gratia quam pro gratia dandà ſanctus Apoſtolus perhibet, vt quibus in hac vita diuinitus datur gratia ſanctificationis, eis in futuro detur gratia ęternsę felicitatis. Et tamẽ hæc ipſa bonitas, hæc ipſa miſericordia Dei iuſtitia eſt: Iuſtũ eſt enim quod miſeri- cordia motus per Prophetã dixit pater ille miſericordiarum,& Deus totius cõſolationis: In quacunq; hora ingemueris, ſaluus eris, vt illud præſtet, promisſiq́; ſui memor, vel extremũ peccatoris gemitũ coronet in miſericordia& in miſerationibus ſuis multis. Quod etiã in la- trone preſtitit, propter facinora ſua in crucem acto. Qui ſimul vt dixit, Memento mei Domi ne, cùm veneris in regnum tuum, ſtatim audire meruit: Hodie mecum eris in Paradiſo. Atque hoc eſt fortasſis, quod à Propheta ſcriptum legimus. Exæquabit gratiam gratiæ eius, hoc eſt, quod Ioannem quoque dicere voluiſſe ſcribit Auguſtinus, qui poſteaquam di- xit, De plenitudine eius accepimus omnes, mox adiecit,& gratiam pro gratia. Pro gratia fidei, ſpei& charitatis, in quibus per gratiam eius proficientes ambulamus, aecepimus iam ſpe, accepturi deinceps etiam re, grariam illam de qua loquitur Paulus, Gratia autem Dei vi- ta æterna. Quem ſequutus Rupertus. Prius, inquit, in hac vita gratiã dat, diuerſa credentibus in ſe tribuens chariſmmata,& poſt in illo ſeculo, de quo nunc ſermo eſt, pro gratia benè expé- ſa, retriburionis æternæ præmia recompenſat. Et æqualis Ruperti Bernardus, eadẽ illa Ioan- nis verba explicans, Gratiam pro gratia, Triplicem, inquit, gratiam diuinituùs accepimus. Vnam qua conuertimur, aliam qua in tentarionibus adiuuamur, tertiam qua probati remu- neramur. Et prima quidem beneplacitum eſt, ſecunda meritum, tertia præmium. De prima dictum eſt: De plenitudine eius omnes accepimus, de duabus reliquis dictum eſt,& gratiam pro gratia, id eſt, munera gloric æternę pro merito temporalis militię. Et qui fuit eodem il- lo ſeculo Petrus Abbas Cluniacenſis: Perfacilè, inquit, erat gratiam à graria, laborem à re- tributione, meritum à beatitudine diſcreuiſſe. Quod autem dixi gratiam à gratia, laborem à retributione, meritum à beatitudine. Hec verba non nunc primùum à me proferuntur, ſed in Euangelio Ioãnis leguntur: Nos ait, omnes de plenitudine eius accepimus,& gratiam pro gratia. Quid eſt gratiam pro gratia? Accipiunt enim ſancti eius, geminam ab ipſo gratiã, ita Vt ex præcedente gratia, ſequatur& alia. Primò enim hic accipiunt gratin Sheraeio igae Lr 2 ipſa Pſalm 78.5 3s Pfalm. ꝛ2. 1. Iodu. 46 Gala.. Pſalm 102. Fer. i. de Aunlt. Mariæ viꝛ ginis. ſalm. az. Sopho.3. In Pſalm. 4. In pſalm. iis. Jermo. 19. Greg. lib. ⸗,in 1. kKeg.cap. 2. Grego. iu 7. aln po ni: tentialem⸗ Lib. 5. Moral. cap. 8. De geſtis Doꝛmi: ni Haluatoris. In Pſalm,⸗». Matith. fz. 19. Gratjan: pro gratia. IOan. I. 2. Cor. I. Exech. 18. 2. Cor. 1. Pſalm. 102. DPſalm. 14z. Lucc 23. Exæ qua bit gra- tian graliæ. Zach 4. Ang. 1racl.3. in Ioaunem. Iodn. I. Ronn. 6. Ruspert. lib.12. in Apocal. Bern. ſermo. 5. de aſſumptione. Gratia triplex. Lib.;.epiſt.1- Cap. 73· Fita æternd eur vocatur 8 atia. An. ad Sixtum Epiſl. 15o. Et de gratis G bero drontito cap.ↄ.& in pſalm. 102. G Pſalmi. 144. Pſalm. 37⸗ Aug. de correp. E gratia ca. 13. In ſi.ʒ0. homil. homil. 14. In illud Pſal. 42 Non intres in iudicium,&c. Tom.. hom. in cap ↄ. Eſa.& bom. de Adam & Eud. Saſclode Spiri= tu ſanto cap.is. Ram. 8. Aug lib ↄ. cãfeſ. cap 13. Ephe. 5. Heb. S⸗ Aug In li,8. homalia run⸗ poml. 14 Iſa 64. Colloſt. Ron:. 5. Epheſ.2. 1. Toan. z. Romn. 8. Athan. lib.·ʒ. contra Arria. Iodu. ¹. Sern. ſerm. in Epipba. Eſa. 9. Lib. z. cap. 28. CONFEVTATI O ipſa alibi gratiam retributionis. Primò hic accipiunt gratiam ſanctificationis, ac pro ipſa ali. i gratiam glorificationis. b Vetuhurom vita æterna gratia, non ob aliud, ſicut ſcribit Auguſtinus niſi quòd gra- tis datur, nec ideò quia meritis non datur, ſed quia data ſunt& ipia merita quibus datur, yt cùm Deus coronat merita noſtra, nihil aliud coronet, quam dona ſua, quam ea, quæ non de- ſpicit opera manuum ſuarum. Et iterum alio loco: Da veniam Apoſtole, propria tua non no⸗ ui niſi mala. Da veniam Apoſtole, dicimus, quia tu docuiſti. Prorſus tua a te tibi parata, non nouimus niſi mala. Cùm ergo Deus coronat merlta tua, nihil coronat niſi donaſua. Ad eundẽ modum Chryſoſtomus: De meritis ſuis nihil asſignare ſibi decet, niſi peccata, quæ ſunt pro- pria noſtra. Ceterùm virtutes& actio purgata cœlitus datur ab hominibus, donatur a Deo. Etiterum Auguſtinus: Quia& ipſa vita terna, quam certum eſt bonis operibus debitam reddi, à tanro Apoſtolo gratia Dei dicitur, cum gratia non operibus reddatur, ſed gratis de- tur: ſine vlla dubitatione confitendum eſt, ideo gratiam vitam æternam vocari, quia his me- ritis redditur, quæ gratia contulit homini. Recte quippè ipſa intelligetur, que gratia in Euz⸗ gelio legitur, gratiam pro gratia, id eſt, pro his meritis, quæ contulit gratia. Sic à Chryſoſto- mo quoqʒ ſcriptum legimus: Coronat in nobis Deus non merita noſtra, ſed dona ſua: Tan- ta eſt enim, inquit, alibi erga nos bonitas Dei, vt noſtra velit eſſe merita, quæ ſunt ipſius do⸗ na,& pro his, quæ largitus eſt, æterna præmia ſit daturus. Agit quippè in nobis, vt quod vult & velimus& agamus. Qua de re ſic ante Auguſtinum quoq; ſcripſit. Baſilius: Quis adeò ru- dis eſt, vt non audiuerit de bonis quæ Deus præparauit dignis, vt ignoret, quòd corona iu- ſtorum eſt Spirituſſancti donum ſiue gratia: qus largior tum ac perfectior exhibebitur, cum iuxta proportionem recte factorum ſpiritualis gloria fuerit vnicuique diſtributa. Neque hac vna in re illuſtris eſt illius gratia& miſericordia, quòd ſua dona coronare in nobis dignatur: magis etiam in hoc inſignis eſt, quòd vnigenito ſuo filio non pepercit, ſed pro nobis omnibus tradidit illum: Tradidit autem ad illudendum, flagellandum,& morte turpisſima condemnandum: vt pasſionis& mortis illius merito mereri nobis vitam æternã liceret. Atque hæc illa videtur eſſe miſericordia, de qua dicit Auguſtinus: Væ eriam lauda- bili vitæ hominum, ſi remota miſericordia diſcutias eam. Nam niſi Chriſti miſericordia intercesſiſſet, qui ſemetipſum tradit pro nobis, oblationem& hoſtiam Deo: niſi ſanguis eius interpellarer, niſi vultui Dei pro nobis appareret, cicatrices illi ſuas oſtentans: væ foret quamlibet laudabili vitæ noſtræ, ſi remota hac miſericordia diſcutienda veniret. Ad hanc igi⸗ tur miſericordiam confugiamus, ſecundùm hanc miſericordiam iudicari petamus: vt in Illa die tremenda, quando cœli mouendi ſuint& terra, non iudicentur opera noſtra qualia ſunt in ſe:(actum enim erit de illis, ſi ſecunduùm naturam, ſiue ſubſtantiam ipſorum iudicium fa- ctum fuerit) ſed iudicentur tanquam à Deo data, tanquàm opera manuum illius, tanquàm (quæ nunquàm ſatis eſt prædicanda bonitas illius& miſericordia) Ieſu Chriſti ſanguine re- ſperſa,& per eum in honorem adducta: vt iam non posſint æternæ vitæ præmio digna non cenſeri. Si quis nos tanquàm Adaæ ſpectet filios, ſi quis opera noſtra tanquàm ex nobis pro- fecta conſideret, revera digni non ſumus, quibus tam excellens præmium detur,& ſunt om- nes iuſtitiæ noſtræ tanquàm pannus menſtruatæ. Sed quid ſi pater ille miſericordiarum di- gnos nos fecit in partem ſortis ſanctorum in lumine?quid ſi proptereaà filius eius vnigenitus pati, crucifigi, mori dignatus eſt, vt nos qui eramus inimici,& naturãà filij iræ, efficeremur ci⸗ ues ſanctorum& domeſtici Dei, efficeremur membra eius, efficeremur non amici modò ve- rumeriã filij Dei, ſi filij& hæredes: hæredes quide Dei, fratres autẽ& cohæredes Chriſti, vt quæ opera noſtra per ſe fuerunt immunda, ea ſanguine ipſius abluta, munda& grata redde- rentur in conſpectu Dei, æternæq́; heatitudinis præmio digna. Præclarè Athanaſius, Quem- admodum verbum caro factum eſt, ſic& homo, quæ Dei ſunt per verbum accepit, verbum dicitur accepiſſe, vt quamuis indignus ſit homo, quantùm ad naturam eius pertinet, qui ta- lia acciperet, tamen propter verbum carnem factum accepiſſe monſtretur. Diſcutienturigi- rur in extremo iudicio opera noſtra, ſod non remota miſericordia Chriſti, qui non ſolumau- ctor eorum& effector eſt, verumetiam quæ naturà ſua fuerunt immunda, ſanguine ſuo mundare dignatus eſt. Simul illud effecit, vt quod illis deeſt, ſuæ pasſionis& mortis pretio compenſetur, vt rectè cum Bernardo dicere posſimus, Pauperes ſumus, parum dare poſſu- mus, attamen reconciliari poſſumus pro paruo illo, ſivolumus: Totum quod dare poſſum, miſerum corpus iſtud eſt, id ſi dedero, ſatis eſt. Si quo minus, addo& corpus ipſius. Nam il- lud de meo eſt,& meum eſt. Paruulus enim natus eſt nobis,& filius datus eſt mihi. De te Domine ſuppleo, quod minus habeo in me. Ante quem etiã Anſelmus: Quid miſericordius, inquit, intelligi valet, quam cum peccatori rormentis æternis damnando,& vnde ſe redimat non habenti, Deus pater dicit: Accipe vnigenitum meum,& da pro te. Et ipſè filius, Tolle me,& redimo te. Itaque de illo ſupplemus quod nobis deeſt: Illum ad Patrem relegatum mittimus. Quod fit in eo ſacrificio quæ propriè Miſſa, ſiue legatio dicitur. Alio verò lo- co de meritis hæc eſt Bernardi ſententia, Sufficit ad meritum, ſcire, quòd non ſufficiant merita, ſed vt ad Ineritum ſatis eſt, de meritis non praſumere, ſic carere meritis, nins ad iu- Nerius tect 5 cdlola Cb” ſi merits 7 dido,ut nds inniti nouatofe 4 irCunt fuit ſecul ſaluarion- man e9 ben Tonedt „ T fMcctaeln . Hcſelbal mnſ velarloneltI 1 duchbon 2 deerloc K N 5 Nasgitur. r i Krolextot I cekequellt e Nonrepl t tnsoperan n. bos cm u n gnsbonüt p. Kitrbundm m. u loclsed n ſdurecuiph a etlamiae ſh autem nid ſt 1 No qol dc ſequenn ,0 docet Nen ait 1Sponenig lus udiejci we n Plehendit ſal eibaut qune le mlnet tem e a menronaſcin de Inlderia con It calonem in e g — 3 dint,(ol ge, di ſer ſum qu 1 n. Nec dute e Rnclm lpe 1 dedls. tt V Mdumlitate. tio Kn p 1 ldonaſ Se dan Su nidu do an nls operd e däian 4 mmſocnig 5 Lnraung ei ttraſe do. manueit. ein nobis g aſlius. 4 1 norer 8 0 ectior extih ai. ue diſtributa od ſuN dond n, flio nond n. fhgellandun 3, ereri nobi m, tinus: Vei m., niſ Chritiſ a. diam Deo N ſuas oſtenn 2 nda venitet h licari petanſ opera nollt an. miplomm it. nanuum illi u leſu Chriſt n vitæ pram b tanquame f nium detuf a ille miſeri d rea filius eſ vi àfil ite, ,e aur non an K & cohæred ſtretur. DI hriſt' qul mmunda, 1 asliolls& mus, parl otum quc Kcorpus lus datus os Cid 7 b 10 2 , I — OPINIONIS CONTRARIAE. 147 ad iudicium eſt: Porrò infantium renatorum neminem carere meritis, ſed Chriſti habere me⸗ Beri⸗ cantica rira, quibus ſe tamen indignos reddunt, ſi ſua iungere non nequiuerint, ſed neglexerint: erm,o. s. quod quidem periculum iam adultæ ætatis eſt. Merita proindè habere cures, habita data noueris, fructum ſperaueris Dei miſericordiam:& omne periculum euaſiſti, paupertatis, in- gratitudinis, præſumptionis. Periculoſa paupertas penuria meritorum. Præſumptio autem ſpiritus, fallaces diuitiæ:& ideò, Diuitias& paupertatem ne dederis mihi, ait Sapiens. Felix Eccleſia, cui nec merita ſine præſumptione, nec præſumptio abſq́; meritis deeſt. Habet vnde præſumat, ſed non merita: habet merita, ſed ad promerendum, non ad præſumendum: Ipſum non præſumere, nonne promereri eſt? Ex quibus Bernardi verbis colligimus, alia eſſe merita paruuli, ſiue cuiuſcunque tandem Nerita alia pare alterius recens baptizati: alia adulti, poſt baptiſmum aliquãdiu ſuperſtitis: Ille nô habet ſuua, wulin alis adulti- ſed ſola Chriſti merita,& ſecundùm illa iudicabitur dignus vita æterna: adultus verò Chri- ti meritis iungit ſua quoq;, quæ ſi bona ſunt pronunciabitur& ille dignus in extremo iu- dicio, qui posſideat regnum patris ab æterno ſibi præparatum, iuxta merira ſua Chriſti me- ritis innitentia. Simul& illud perſpicuum eſt ex his Bernardi verbis, quòd non merita, ſicut Noi wierire, f nouatores contendunt, ſed præſumptionem de meritis excludere videtur: ſicut& ille qui di- echhie hitnanen. xit: Quantum detrimentum eſt non laborare, tantùm periculi de labore præſumere. Et qui iIn Pſal. r. fuit ſeculis aliquot poſterior Haymo: Nemo debet de ſuis meritis præſumere, ſed omnem fauſieli. ndelibæ- ſaluationem ex Chriſti meritis expectare. Quàm frequens autem illud eſt apud Chryſoſto- nd Pechg 1—2 Chyy Hom. 5. in Matth. bens monet, vt vnuſquiſque noſtrum nulla in re ſpem ſuam, niſi poſt Dei miſericordiam ‚in Ohraue Katae fanctitate morum conſtituat. Cuius in his quoque Commentariis, qux in Ger dee hæc verba ſunt: Habenda eſt ſalutis expectatio in omni virtutis operatione:& neque in ap⸗ pellarione ſublime ſapere, neque in cognatione ſanctorum virorum, neque in aliquo, ſed in fiducia bonorum operum: imò neque in illis multum de ſe ſentire, ſed tunc magis humi- lem& modeftum eſſe oportet, cum magnas virrutum diuitias congerere poſſumus: ſic enim & ipſi collectas diuitias cuſtodiemus,& gratiam Dei nobis conciliabimus. FEnimuerò pro- pter hoc& Chriſtus diſcipulis ſuis dicebat: Cùm omnia feceritis, dicite: Serui inutiles ſu- mus. Igitur in omnibus inflationes& faſtus noſtros humiliemus,& diſcamus modeſti eſſe, Sobrie operibus & non extolli in bonis operibus,& ſcire maximam virtutem eſſe ‚in bonis operibus mo- ſdendum. Proue: Oiori 3a. mum, vt ne aliis in rebus vllis, quàm in bonis operibus confidamus? Sic in Matthæum ſcri- 2. 1 1VI neſim edidit, 3; deſté arque humiliter ſe habere. Non reprehendit hic fiduciam operum Chryſoſtomus, qui ſuper eundem librũ commen et).honn.I tatus, opera multæ nobis fiduciæ eſſe fulcimenta ſcribit. Et irerum: In propriis bonis operi- in Cene. bus cum ſuperna gratia ſpem ſalutis noſtræ habendam docet: Et in alio quodam loco: In- Coucione 3 de gens bonũ in tuis ipſis benefactis collocare ſpem. Et iterũ alibi: Vnum duntaxar apud Chri- rein. 5 Ee? ſti tribunal patrocinium eſſe dicit operum: quo qui caruerit, aliundè nuſquàm, inquit, ſa- Nom.u.im 19an. luti locus eſt. Et rurſum: In nullo alio niſi in ſolis ſuis virtutibus poſt diuinam gratiam de o³2ο. ſalute cuipiam ſperandum eſt. Et in Paulum ſeribens: Oramus, inquit, vt poſt baptiſinum z STi etiam vitam honeſtam habeamus: Tu contrà ſtudes, vt hinc migres abſque bona vita: Quid Hona.)— 15 autem referr, ſi iuſtus fias, ſed ſola fide? At nos optamus, vt& ex benefactis habeas fiduclã. 1⁴οννο. Er alio quodam loco: Ingens bonum in tuis ipſius benefactis, collocare ſpem. Et mox in ſequenti homilia: Oportet in propriis benefactis ſpem ſalutis collocare. Et iterum alio loco docet: Non ſolum in Dei benignitare, ſed in propriorum etiam factorum virtute ſpem ſalu- Pſalm. 4. tis ponere. Ante quem etiam beatus Ephrem: Nihil nobis prodeſſe poterit in illo extremo iudicij die, niſi conuerſatio ſancta& opera bona, quæ hinc detulerimus nobiſcum. Non re- prehendit igitur ſobriam operum fiduciam Chryſoſtomus: Sed ſicut ab eod eſt, aut quiſquis ille fuit auctor operis imperfecti: In omni re, ex ipſa renaſcitur, quod exter- ope. imper. minet rem: vt puta in ligno, ex ipſo ligno naſcitur Vvermis, qui exterminat lignum: ex veſti⸗ Ex renaſti, mento naſcitur tinea, quæ comedit veſtimentum: ex oleribus naſcitur vermis, qui olera Qodous ſam vniuerla corrumpit. Sic& in ſpiritualibus, ex ipſo propoſito eorum ſpirituali, accipit oc- ei caſionem inimicus, vndè eis retia texit: ira vt cum cætera vitia tantum in mal leant, ſola ſuperbia etiam in rectè factis cauenda ſir. Præclara eſt Paulini per viam qua itur ad vitam, facilius ingreditur humiliata iniquitas, quàm ſuperba iuſti- epiſlala io. tia. Nec disſimilis eſt illa Optati: Meliora ſunt peccata cum humilitate„ quàùm innocen ptat.lib.:. tia cum ſuperbia. Melior eſt, inquit Kuguſtinus, peccator humilis, quam iuſtus ſu- Fermai ſuper perbus. Et ſecutus hos Bernardus: Salubriorem„inquir, elegit agnum ſequendi partem auiſus eſt. in humilirate peccator, quàm in virginitate ſuperbus. Scripſit ſermonem de adi- ficio& congruitate ſiue concordia vircutum animæ Dorotheus„ in quo cum lapidi- bus in eo ponendis, deque ligacionibus nonnulla dixiſſer. Tectum eius x lificij ſiue domus charitatem eſſe dicit, coronam vero tecti„ mentis humilitarem. Hæc enim eſt, inquit, quæ omnes virtutes& coronat,& conſeruat. Et quemadmodum omnis Faperhia in rett Virtus ex humilitate gignitur,& cum humilitate producitur, ita virturum omnium ab- falis cuncnda. foluta perfectio humilitate completur. Superbiam igitur à nobis amoliri ſtudet his B b 3 Verbis Ephrem de exꝛ trenꝛo iudicio- cap. I. S1 ſcriptum ENON. 43. In Mat. efactis va- ententia, quod renerum Dorot heus. CONFVTATIO Cap.73 2 cho bom.3in Verbis Chryſoſtomus. Quod apertius etiam ab alio loco demonſtrat, dicens: Satis certus Mai.& 33, aulà theſaurus rectè factorum obliuio. Quia ſicut aurum, veſtemꝗque prerioſam cùm in publico papiaui Ap. onimus, plurimos ad inſidias prouocamus: ſi verò ea recondamus, atq; occultamus domi tiachenum. P 2.„ in ruto cuncta ſeruabimus, ſic ſunt etiam diuitiæ virtutum, Si eas in memoria, quaſi venales asſiduè portemus, armamus hoſtem, irritamus inimicum,& doloſum inuitamus ad furtum, Sin vero nemo alter id ſcieret, niſi quem nulla occulta latere poſſunt ‚tutisſimo in loco pre- tioſa conſiſtent. Et paucis interiectis, Caueamus de nobiſmetipſis dicere glorioſe. Hocenim nos& hominibus& Deo facit abominabiles. Et idcirco quantò maiora fecerimus bona tantò de nobis minora dicamus, Hoc enim modo maximam,& coram Deo& coram ho minibus gloriã cõſequemur, nec ſolum gloriam, quæ à Deo eſt, verumetiam mercedem re- tributionemq; plenisſimam. Noli ergo mercedem repoſcere, vt merearis accipere, Tu ſalua- ri te Dei gratia confitere, vt ſe ille tibi debitorem fateatur, nec modò pro operibus tuis, ve- rumetiam pro hac gratia humiliq; ſententia. Quando enim aliqua fecerimus, habemus eum proculdubio debitorem, quando verò nihil arbitramur nos operatos, amplius etiam de talĩ meremur affectu, quàm propter opera ipſa, quæ facimus. Minimum itaq; de ſe ſenſiſſe, tam Humiias inope magnum eſt, quàm maximas res feciſſe. Quod ſi non adſit, necillæ poterunt eſſe laudabi- eea ferpende les, Nam nos quoq; famulos habentes, tum eos maximè comprobamus, quando cum bona reat,. gratia in omnibus obſequuti, nihil ſe grandè arbitrantur egiſſe. Itaq; ſi bona tua magna vis an.i. facere, noli ea magna putare, aliter enim magna eſſe non poſſunt. Sic enim Centurio dixit: Non ſum dignus, vt intres ſub tectum meum,& proptereà dignus effectus, ſupraq́; omnes Iudæos iure mirabilis. Sic etiam Paulus ait: Non ſum dignus vocari Apoſtolus,& omnium primus inuentus eſt. Sic& Ioannes: Non ſum, inquit, dignus ſoluere corrigiam calciamenti eius,& idcircò amicus factus eſt,& manum Chriſtus, quæ indignam ſe calciamentis eſſe du- Lucæ 5⸗ cebat, à pedum obſequio ad caput ſuum ſubleuauit.Sic etiam Petrus ait, Exi a me Domine, quia homo peccator ſum,& proptereà factus eſt Eccleſiæ fundamentum. Nihil enim ſic eſt amicũ Deo, quam ſi quis ſe minimis annumeret, Hoc eſt enim caput totius Philoſophiæ at- que faſtigium. Et iterum explicans illum locum ex libro Paralipomenon, Elatum eſt cot Oziæ, Nihil, inquit, perindè gignit ſuperbiam, vt bona conſcientia, niſi aduigilemus. Vn- de Chriſtus ſciens, quòd poſt benefacta nos hic morbus adoritur, dicebat diſcipulis ſuis: chy hem. in Cum omnia feceritis, dicite, inutiles ſerui ſumus. Cuùm enim hæc noxia beſtia parat inua- 2. Para. 26. Chr). hem.z⸗ M ad 4 Pes an dere vos, tunc, inquit, per hæc verba fores illi occludite. Neq; dixit, cum omnia feceritis, inu- tiochenum. tiles eſtis, ſed, vos dicite, inutiles ſumus. Dic, ne metuas, non ex tuo iudicio fero ſententiam, In bonrde pæn- Nam ſi tu teipſum dixeris inutilem, ego te vt vtilem coronabo. Et alibi: Audi quomodo jſuone den Clluiſtus præcipit nos obliuioni tradere bona opera. Quãdo hæc omnia feceritis, dicite quo- niam inutiles ſerui ſumus. Ego te non facio inutilem, tu autem ſi confeſſus fueris nullitatem tuam, ego te illuſtrem faciam& coronabo. Et iteruùm alio loco, Non igitur in ſuperbiam intumeſcamus, ſed dicamus nos ipſos inutiles, vt in partem vtilium tranſeamus. Si enim te laudandum eſſe dixeris, reprobus effectus es, etiamſi fueras ante laudabilis. Si verò inu- tilem te eſſe fatearis, factus es vtilis, etiam ſi fueras antè culpabilis. Si quidein ex peccatori- bus quoq; iuſtos humilitas facit: cum tamen non ſit illud humilitas, ſed vera cõfesſio. Tunc Hier in prini: enim iuſti ſumus, ſicut dicit Hieronymus, quando nos peccatores fatemur, dicente ſancta Wrai ſcriptura. Iuſtus accuſator ſui eſt. Explicans eundem locum Fauſtus, qui non multoò fuit Tausf. it. a. dele Chryſoſtomo poſterior: Aduerte, inquit, quia non exclufit operis ſtudium, ſed operantis bero arbit.cap.. requirit obſequium: nec laborem ſeruitutis recuſat, ſed humilitarem mentis inſinuat. Vitium ergò, quòd laborem imperitisſimè refugiendum putas, non in opere, ſed in corde coniiſtit. Toris ergò viribus laboro, ſed quicquid de ſuperna largitate percepero, gratiæ, non indu- Merua openn ſtriæ deputabo. Beneficium vocabo, non pretium: donum teſtabor oſſe, non meritum: remu nerationem, non retributionem. Ex his Chryſoſtomi& Fauſti locis videre licet, quemadmodum quæ Chriſti verba no- ſtri temporis hæretici producunt ad extenuanda merita operum, iis non modò non exte- nuari, verùm amplificari potius ea ſint interpretati, modò vt quæ ſequi ſolet in recte factis, periculoſa vitetur arrogantia. Aliud enim loquitur homo, aliud loquitur Deus. Homo di- cit, Seruus ſum,& ſeruus inutilis. Quid Dominus? Euge, inquit, ſerue bone& fidelis: Et. Matth. 24. 25. Ioan. 15 4 e. IOan. 1.... 2„ Iam non dico vos ſeruos, ſed amicos, quin& pro ſeruis fratres appellat,& qui ſe vocant ſer- uos inutiles, Deus appellat filios ſuos, atq; ipſi, qui ſe nunc vocant ſeruos inutiles, audiunt a Matih. 25. Domino: Venite benedicti Patris mei:& audiunt commemorari ſua benefacta, quæ ipſi ſe iſſe Ci 4 ſ01 4 111 3 4- Ephyem ie llde feciſſe neſciebant. Quamobrem ante Chryſoſtomum rectè monuit beatus Ephrem, ne la „ta vile raus. BOrum tuorum fructus amittas humilitatẽ cole: Hanc enim ſi reieceris inter eos qui fruſtra 7. 1ap. z8. laborant, ipſe quoq; numeraberis. Neque verò ſolus Chryſoſtomus, verumetiam xqualis t In ſer one. 1. 5.—.... 4 8 3 eius Bafilius, vſque eo non reprehendit fiduciam operum, vt diſertis etiam verbis ſcri- Srae acttzone. ptum reliquerit, Mulctaris? ſed diuitiis cœleſtibus& theſauro, quem per bona opera tibi re- Baſtlm ſemo. poſuiſti“, intende. Et alio loco, Exhibe opera,& tum demuùm exige retributionem. Et 2lio loco. Qualis actio, talis etiam merces pro operibus debetur: Oltende prius opera,& tandem ad dies- num,daci9 zqurſig acgpe pi pibiind m wiſerion gobem li nireom d ſyeiire 5 duockpenc le neiis ach dt egodcaml pxculip oſ 3 vim Tolurſt duer pöpct lcy propali em teqler n ſtis lduslis peruumpos,s celummerd disrnporn vem agqir a do rdin an dlo oco. dn peres croec 2iarzchom emeterung danlocodk baupent totum. gg non dechg eilludhag tumpett Denlum dua docrr h due Tauril a nem acero 9 BEpren n be ir e,oult, i meattf tiscxerdu, demera n ) 83„ ds wmu M i kam 22 n 35„Ad woi 1m, Nloda.) 1 5 Kerim 4 dok 1 3 umnen Sle Kopete, ooperdul 1 müs hade* mpuerl, 4 „ 1. ac Ge ſe tel* Rernteſſ, 9 quando 2 domtuat wum Centt* ctus fprz g 1 doſtolus,& orgam c cllcamend e t,Exia mt 30 mm. Nihle n otius bhid ic enon, Ekt n. niſt aduiglh ess ebat diſcg 2 xia beſtia. nomniafe 3 dicio ferol 2 libi: Auch au la fecetitis) d feſſus fuenn 3 onigiturit n tranteamu udabilis. 9 1 quidem e: d vera cott temur, ci tal us, qui no: ſtudium,ſe 1 nentis inſi ed in cord ro, grarit rau ſſenonm aux Chri* bi 1 ſ nonmO! l.- .. le h qui ſolet i 2re 1— 0 tur Deuß! n del OPINIONIS CONTRAKRIAE. 148 tandem exige mercedem. Iterum alio loco, hominem ſaluum fieri dicit per iuſtitiã operum. Et in homilia, quam ſcripſit in initium Prouerbiorum: Omnes, inquit, qui viam Euangeli- cam incedimus, mercatores ſumus per opera mandarorum nobis poſſesſionem cœleſtium comparantes. Quo ſenſu dictum etiam eſt ab Auguſtino: Auaritia te ad Indos miſir ad de- portandum aurum: ego tibi ante oſtium Chriſtum poſui, à quo emeres regnum cœlorum. Et alio loco: Venale eſt regnum cœlorum. Dicis illi: Quantùm valet? Prerium ipſius labor eſt. Et ab Ambroſio: Habemus plura ſubſidia, quibus peccata noſtra redimamus: pecuniam habes, redime peccatum tuum: non venalis eſt Dominus, ſed tu ipſe venalis es, peccatis tuis venundatus es: redime te operibus tuis, redime te pecunia tua: Vilis pecunia, ſed pretioſa eſt miſericordia: Eleemoſyna, inquit, à peccato liberat. Et alibi dicit: Redẽptio viri diuitiæ eius. Et in Euangelio Dominus dicit: Facite vobis amicos de mammona iniquitatis. Et a Pruden rio ſcriptum eſt: Merce doloris emit ſpem luminis& diem perennem. Et à Ioanne Chryſo⸗ ſtomo: Pretium non appono, ne obiicias inopiam: quanti potes, tanti eme, habes denarium, eme cœlum, non quòd venale ſit cœlum, ſed quòd clemens eſt Dominus. Non habes dena- rium, da calicem aquæ frigidæ: Inquit enim: Quicunq; dederit vni ex minimis iſtis calicem aquæ frigidæ propter me, non perdet mercedem ſuam. Mercatura, negotiatioq; cœlum eſt, atque ipſi pigritamus: Da panem& accipe Paradiſum: parua da,& magna ſuſcipe: da corru⸗ ptibilia,& incorruptibilia accipe. Et ſcribens in Pſalmos: Prudentem diſpenſatorem dicit miſericordem, vt qui multa paucis emat pecuniis, cœlum veſte, regnum pane,& poculo fri- gido bona futura. Et alio loco: Ne conquerare cœleſtia pecuniis non emuntur. Non pecu- niæ ea comparant, ſed voluntas eius, qui pecunias dependet. Philoſophia eſt, temporalibus ſuperiorẽ eſſe, eſſe benignũ,& miſericordẽ. Alioqui ſi argento cœleſtia venirẽt, quę æra vtiq; duo dependebat, nihil vtiq; magni accepiſſet. Quoniã verò non argentum, ſed voluntas hic valebit, factum eſt, vt quia omnem voluntatẽ ſuam exhibebat, omnia quoq; acceperit. Non ergo dicamus pecuniis venire regnũ cœlorũ: non pecuniis emitur, ſed animi voluntate, quæ pecuniis oſtenditur& exhibetur. Igitur pecuniis opus eſt, inquis? Non opus pecuniis, ſed animi voluntate: illãà ſi habueris, potes& per æra minuta duo emere cœlũ. Illã verò ſi nõ ha- bueris, nõ poterũt hoc vel innumera auri talẽta, quod alioqui poſſent era minuta duo. Et alio loco: Pro paucis iugeribus,& exiguis habitaculis nõ modo aurũ, ſed propriũ quoq; ſangui- nem frequenter impendimus: vt verò cœlum nobis emamus ipſum, ne hæc quidem, quæ no ſtris vſibus ſuperãt, erogamus,& hoc, cum& exiguo illud pretio emere posſimus,& in per- petuum posſidere, ſi ſemel emeerimus. Et iterum alio loco: Deus tibi pecuniam tradidit, vt cœlum merceris. Et in Homiliis ad populum Antiochenum: Vide quanta ſit Dei miſericor- dia, temporalem redimere mortẽ tibi non concesſit, ſed concesſit æternam mortem. Ne bre⸗ uem, inquit, emas vitam hanc, ſed vitam illam æternam, illam tibi vendo, non hanc, non illu⸗ do tibi.In fragmento quoqʒ; in Euangelium Matthæi, habes nummum, compara cœlum. Et alio loco: Vt per bona opera promereamur Dominũ. Et in Ioannẽ ſcribens, Noſtras in pau- peres erogamus facultates, vt cœlum nobis emamus: In quam ſententiã& a Gregorio Na- Zianzeno, ſic ſcriptum legimus: Negociationem optimam eſſe, vt pauco ſanguine regnum emeretur cœlorum,& gloria ſempiterna pro rebus acciperetur temporariis. Et alio quo- dam loco Machabæos inducit loquẽtes: Morte vitam lucramur. Et Petrus Chryſologus, Da Pauperi terram, vt accipias cœlum. Da nummum, vt accipias regnum. Da micam, vt accipias totum. Da pauperi, vt det tibi: quia quicquid pauperi dederis, tu habebis. Quod pauperi non dederis, habebit alter. Et alio loco: Amore pauperis Deus regnum ſuum venqdit, vt eme- re illud homo posſit. Fragmentũ panis ponit in prerium. Quia vult habere omnes, qui tan- tum petit pretij, quãtum ſcit hominem habere. Vocatur etiam ab eodem regnum cœlorum præmium iuſtorum. Simul etiam apud Cæſarium extat& B. Macarij homilia quædam, in qua docer, quod Chriſtianorũ ſtatus mercaturæ,& fermentationi ſimilis eſt. Maximus quo⸗ que Taurinenſis Epiſcopus in eandem ſententiam, Mercimonium eſſe dicit adminiſtratio- nem ſacerdotum. Reperituretiam inter Ambroſij Sermones. Nec disſimilia leguntur apud B. Ephrem, quamuis in eo exemplari, quod eſt Dilingæ impreſſum anno proximo ſuperio- re, ſecus hic liber inſcribitur. Nimirùm, capita monitorum. Præclarè autem Chryſoſtomus: Eme, inquit, cœlum, non quod venale ſit cœlum, ſed quòd clemens ſit Dominus: Quis enim neſcit, quòd non ſunt condignæ pasſiones huius temporis ad futuram gloriam? quodò; no- ſtris operibus, quatenus noſtra tantùm ſunt, ea comparari non posſit? verùm tanta eſt Dei cdlementia, vt quæ per ſe digna non ſunt, ea intercedente filij ſui ſanguine, quo reſperſa ſunt, pro dignis habeat, quibus regni cœleſtis prrmium largiatur. Cæterùm numiſma noſtrum charitas eſt, quę prerium imponit actibus noſtris: Per quam, ſicut a Ioanne Cerſone ſcriptum legimus, non ex illorum dignitate, ſed ex dignisſima ſeu dignatisſima condeſcentione Dei, mereamur cum eodem de regno cœlorum cum fœnore multo. Et quamuis omnia, quæ damus, ſint de ſuo,& ſuſcepimus ea de manu ſua,& ita dare propriè nequimus, quid pro quo nihilominus ipſe totus deſiderabilis acceptat bona noſtra valore huiuſmodi numiſinatis, tanquam noſtra eſſent appropiatè& non ſua: reddit quoq; B b 4 abſqʒ Idem de ſpiritu ſancto ad Am⸗ pbi. cap. 4. Aug in ſerm. de verbis Apoſtol. ſerm. 22. In Pſalm. 93. Amb. de Helia E ieiunid ca. 20⸗ KRon. 7. T05. 4. Prudentius vbꝝ ſeribit de ſancto Cypriano. Chyyſ. hom.. de pænitentia. Matth. 10. In Bſal. ui. In epi. ad Philip. Jerm. i. Fom. 12. in Mat. chD. hom. 78. in Matth. Chry hom. 36,& Homil s. in 2.ad Timoth. Homil. 1e. Homil. 6. Homil.38. Naxijanzenus in oratione de baptiſmo. Jermo. g. Oratione 21. Macar. hom 24. chy ſoft. hom. 8. De cõpunctione cordis lib.i. ca. 8. Jermone 76. Numi ſina noſtra charitas eſt. Gerſo. de vita ſpi rituali animæ lectione 3. Cap.73 Clem. in oratione exhortatoria ad Gentes. Charitas iaflum preuium. Ang. in Pſal. 10¹. In libro Regum 3. Cap. S. I tap. Matao. ELibro 2. contra IJouinianum⸗ Ferm. 21. de ver: bis Domini. Hom. i. ad popu: lum Autioch. Lib. 7. epiſt. 44. Ferhtane 181⸗ Aug. in lib. ·0. pomiliarum hom. 13. Ept. s. ad Seucrun. Pern. ſerm. i. de CONFEVTATIO abſque vlla commutatione ciuili, ſed emptione gratuita, vimum compunctionis, lac deuo- tionis, imò& ſeipſum,& regnum cœlorum. De hoc numiſmate charitatis ita ſcribit vetu- ſtisſimus auctor, Origenis præceptor, Clemens Presbyter Alexandrinus: Ne ſi Pactolũ qui- dem, qui totus aureo, vt eſt in fabulis, fluit fluento, quis dederit, pro ſalute iuſtum pretium numerauerit. Ne vos ergo laboraſſe pigeat: licet Vobis, ſi velitis, pretioſisſimã ſalutem eme- re proprio theſauro, charitate& fide vite? quod quidem eſt iuſtum pretium. Iuſtum pretium ſalutis eſſe dicit Clemens charitatem. Cuùm autem dicit Ioannes Gerſon, numiſma noſtrum eſſe charitatem, cumꝗ́; multis ante ſeculis iuſtum ſaluris noſtræ pretium eandem charitatem vocat Clemens Alexandrinus, non ita accipi oportet, quaſi ſola charitate, non autem ſimul operibus ex illa procedentibus re- gnum cœlorum nobis comparemus. Cæterùm quemadmodũ Vis comburendi penes ignem quidem eſt omnis, non ramen effectus ipſe combuſtionis, qui penes ignem eſt& materiam lignorum, ſic habere ſe videtur charitas tanquam ignis, quæ radix eſt merendi, opera verò ex illa procedentia, ſunt tanquam ligna. De quibus& ipſum etiam Auguſtinum, qui præcipuus gratiæ fuit prædicator, ita diſſerẽtem audiamus. Nemo, inquit, habitabir in terra viuentium, niſi per opera ſua, nemo glorietur ſe habitaturum ibi, ſi dicit ſe ſeruum Dei,& opera non ha- bet: Non enim habitabunt, niſi filij. Filij tui te deducant ad terram promisſionis, terram vi- uentium,& non morientium. Præcedant filij tui, præcedant te opera tua. Quales filios præ- miſeris, talis& ſequeris. Et Angelomus: Opera iuſtitiæ quorum merito ad regnum ccelelle peruenitur, recte per oſtia, per quæ in ſancta fanctorum Pontifex ingrediebatur, poſſent ty- picè demonſtrari. Audacius autem aliquanto Hieronymus: Dicerem, inquit, vobis quia vado & præparabo vobis locum, ſi non manſiones multæ eſſent apud Patré, hoc eſt, ſi non vnuſ- quiſq; manſionẽ fibi non ex largitate Dei, ſed ex propriis operibus præpararet,& ideò non eſt meum parare, ſed veſtrum, quia& Iudæ nihil profuit paratus locus, quem ſuo vitio per- didit. Et paulò pôſt: Paratæ, inquit, ſunt in cœlo diuerſæ& plurimæ manſiones, plurimis, di- uerſisq́; virtutibus, quas non perſonæ accipiunt, ſed opera. Et alio loco: Regnum cœloxum, non eſt dantis, ſed accipientis. Non eſt enim acceptio perlonarum apud Deum: ſed quicunq; ſe talem prebuerit, vt regno cœlorum dignus fiat, hic accipiet, quod non perſonæ, ſed vitæ paratum eſt. Similiter Matthæi locum hunc interpretatur Chryſoſtomus: Vndiq; illos com- pellebat in gratia Dei primùm: deinde in laboribus propriis omnem ſalutem& gloriæ ſpem reponere. Ideò dixit, quibus paratum eſt: Nam etſi alij preſtantiores videbuntur, ſt excellen- riora, quàm nos opera facturi ſunt: quomodo illis expulſis, locum eorum vos occupabitis? An quia mei diſcipuli eſtis 2 Idcircò etiamfi non digni Primatu eritis: præmia tamen quo- que nos conſecuturos arbitramini. Et iterum alio quodam loco Auguſtinus: Nihil te adiu- uabit, quod hic non fæceris. Vnumquemque opera ſua iuuabunt, aut opera ſua preſſura ſiint. Ad eundem modũ Chryſoſtomus quoq;: Ex propriis operibus punimur,& ſaluamur. Am- broſius quoq;: Pender per ſingulos noſtrorũ ſtatera meritorũ, atq; exiguis vel boni operis vel degeneris flagitij momentis, huc atque illuc ſæpè inclinatur, ſi mala vergant, heu me: ſi bona, præſtò eſt venia. Nemo enim à peccato immunis, ſed vbi propendunt bona, eleuan- tur, peccata obumbrantur, teguntur. Ergo in die iudicij, aut noſtra opitulabuntur nobis ope- ra: aut ipſa nos in profundum molari depreſſos lapide mergent. Et eum ſecutus Auguſti- nus: Certũ eſt, quia qui fert ſecum illuc plura opera bona,& plura opera mala, in ipſis pœnis habebit aliquid refrigerij. Qni autem bonorum operum nihil habet: malorum autem ſecum multam copiã defert. Quid eum maneat, nihil opus eſt dicere: Erit enim ibi ſine dubio com penſatio bonorum, malorumꝗ;. Et velut in ſtatera poſita vtraq; pars. Quæ demerſerit, illa ſibi eorum, quo momentum vergitur, operarium vendicabit. Si ergo malorum multitudo ſuperauerit, operarium ſuum pertrahit ad gehénam. Si verò maiora fuerint opera bonorum, ſumma vi obſiſtent,& repugnabunt malis atq; operatorem ſuum ad regionem viuorum ex ipſo etiam gehennæ confinio reuocabunt. Da petenti, vt posſis accipere. T'ribue pauperi, ſi non vis flammis exuri, Da in terra Chriſto, vt tibi reddat in cœlo. Et in Pfalmum 49. Quid tam vile, quid tam terrenum, quàm frãgere panem eſurienti. Tanti valet regnum cœlorum. Et paucis interiectis: Tantùm emit vidua duobus minutis, quantùm Petrus relinquens re- tia, quãtum emit Zachæus dando dimidium patrimonium. Regnum Dei tanti valet, quan- tum habueris. Aeternam vitam tibi daturus eſt Deus, cogita quanto labore emenda fit. Inrendite fratres, venale eſt, venale eſt, quod habeo dicit tibi Deus, eme illud. Quid habet venale? Requiem venalem habet, eme illam. Et in Pſalmũ uo. Quid potétius, inquit, quàm vt regnum cœlorum, non ſolum Zachæus emat dimidio rerum ſuarum, ſed& vidua duobus minutis:& tandundem vterque posſideat? Quid potentius, quàm vt idem regnum& the- ſauris diuiti,& calice aquæ frigidæ pauperi valeat? Qui etiam enarrans illud ex Euangelio: Qui dederit calicem aquæ frigidæ,&c. Regnum cœlorum, inquit, venale propoſuit,& pre- rium eius calicem aquæ frigidæ eſſe voluir. Et æqualis eius Paulinus: Salubriter, inquit, præ- ſentium onerum decoctione feciſti fragilis ſubſtantiæ pretio, ccœlum, Chriſtumq́; mercatus. omuilus ſanttis. Et Bernardus: Regnum, inquit, cœlorũ paupertate quidem emitur, ſed in pasſione pro Chri⸗ ſto abſ piſieot nriunb I0 8 nti. lrisi Crrdtrul. inte nile iauis ſete 2 Juslenber 3 deusſdtens, rerenok:d0 1 Kandoll 9 a cdeierd, 1 Dorini un T dr,Donie d leſum 0 ſedaohM tc dotum Iw m. auod 9 Vich amn m dhuin t I de N. Lin Cume del wlnt d es Db. inc ungit on hertrege hub pertur, Be ſlc musdum abe musmorn Nee wudbulen mi dp qus Rtu dcimn mn auisfector em mum dgs r. ceu l mi t ingus dyer Noolst mu noſtrurm v dis on kit peadoß ven lnraſe lk venceln dfn ascm mus ea 1 1 8 e5p h alperl, dab 1 nnn promist dern, ana.G Esfii derlto ad Zma vgrecieh ſen nquit) Pcaln atre, hocſ wen 5 præpara ricen ocus, quet in dmanſioh aetn loco: Reg„ob apud Ded a 2 uin d non peſ rſ- tomus:VI ilcse m ſaluremm, Ziuſe es vicebut axe neorum fennn eritis: preh Srnc uguſtinus ten ut operaſi Glui unimur,& aslu. q; exiguisſ keuc imala er rrun” propenduf Edie dopitolab dg aoperamal rilbſe det'malord S al it enim ibiſ fdhe dars.(ul B l lergo malg anu ra fuerintq er'u nadregiod 4 1 3 accipete.] k ai . Et in Pla 7 1 Felor 1 Valetteg IG nti valetteq ie pPetru 3 ll atum 1 elll S nim Pernſ e nnum Heitz 1 aantolibd= 9 Cuan 1 iih Ml 2. Jt gul B 9, ,J. V— O. ge . Mngel O PINIONIS CONTRAKRIAE. ſto abſque omni dilatione percipitur. Idem in ſententiis: Regnum cœlorum al olente rapiunt, vt pauperes ſpiritu: alij mercantur, vt illi qui faciunt amicos de mammone iniqui- tatis. Et iterum alio loco: Quid miſer pro iugo boum diſtrahis animam ruam, qui iugum Chriſti ſuſcipiens emere poteras regnum Dei, mercari vitam, lucrifacere Chriſtum? Scripſit ante mille& amplius annos, libros quatuor contra auaritiam, quibus magna quadam ora- tionis vehementia mortales ad impartiendam eleemoſynam accendit, Saluianus Epiſcopus Masiilienſis, vbi inter cætera ſic loquitur: Si opes non damus ob peccatorũ redemptionem, demus ſaltem ad emendan beatitudiné: ſi non damus, ne damnemur, demus ſaltem vt mu- neremur: ſi non habent ſancti quæ redimant, habent tamen quæ emant. Atque hæc quidem ſecundo libro. In eo autem qui præcesſit: Neq; homo, inquit, Deo præſtat beneficium, in his quæ dederit, ſed Deus in his homini, quæ acceperit, quia etiam quod homo habet, Dei ac Domini ſui munus eſt: ac per hoc in his, quæ offeruntur ab homine, homo non ſuum red- dit, Dominus ſuum recipit. Itaq; cum offerr Deo quiſquam facultates ſuas, non offerat quaſi præſumptione donantis, ſed quaſi humilitate ſoluentis: nec abſoluere ſe peccata ſua credat, ſed abluere: nec offerat cum redemptionis fiducia, ſed cum ſupplicationis officio: nec quaſi rotum debitum reddens, ſed quaſi vel paruum de magno reddere cupiès, quia etiam ſi tradat quod habet pro modo rerum, non reddit quod debet pro magnitudine peccatorum. Videmus igitur, quod non fiduciam omnem operum prorſus excludendam, ſed arrogan-⸗ tiam repellendam, quæ ſequi ſolet in rectè factis, veteres exiſtimauerũt, qui meritis operum plurimum tribuiſſe videntur. Quamobrem immerito reprehẽditur à quibuſdã Petrus Lom⸗ bardus, qui dixerit alicubi, Spes certa eſt expectatio futuræ beatitudinis, veniens ex gratia & meritis præcedentibus. Sine meritis enim ſperare, non ſpes, ſed præſumprio dici poteſt. Quæ tamen ſpei definitio, non Petri Lombardi, ſed Haymonis eſt, qui Petrum quadringen tis& amplius annis præcesſit, vir minimè vulgari doctrina præditus. Ante quem etiam his verbis ab Auguſtino ſcriprum legimus. Ille ſperat, qui bonam conſcientiam gerit, quem ve- ròô pungit mala conſcientia, retrahit ſe a ſpe,& non ſibi ſperat, niſi damnationem. Vt ergo ſperet regnum, habeat bonam conſcientiam,& vt habeat bonam conſcientiam ‚Eredat& operetur. Quia quod credit, fidei eſt: quod operatur, charitatis eſt. Item alio loco: Curra- mus dum lucem habemus, nec prætereuntia lalutis tempora negligamus. Hinc extingua- mus mortem moriendo peccatis: hic vitam vita meritis comparemus. Quaæ verba etiam apud Euſebium Emiſſenum reperiuntur, Qui dicit etiam alibi Juſti reſurrecturi ſunt vt per- cipiant, quæ meruerunt. Sed ante Auguſtinum Rilarius, enarrans illud ex Pſalmo: Feci iu- dicium& iuſtitiam, non tradas me nocentibus me. Fecit, inquit, placentia Deo opera,& 45 ij violenter quia fecit ne nocentibus ſe tradatur, orat: opus merendi antefertur,& dehinc meriti præ- mium poſtulatur: fit enim primum quod placeat cetur, oratur. Idem in Matthæum feribens: Diuin tis, inquit, vitæ operibus eſt merendus: atque ita per hanc ſpiritus humiliratem, qua à Deo nobis meminerimus& indulta omnia,& deinceps potiora ſperanda, regnum cœlorum erit noſtrum. Et in eo qui proximè ſequitur, Canone: Regnum, inquit, Dei, vitæ noſtræ ſtipen- diis quæramus. Et iterum: De noſtro eſt beata illa æternitas promerenda. Et iterum enarrãs parabolam de theſauro abſconſo: Per ſimilitudinem, inquit, theſauri in agro ſpei noſtræ opes intra ſe poſitas oſtendit, quia Deus in homine ſit repertus: in cuius prerium omnes ſeculi vendendæ ſunt facultates, vt veſtitu, cibo, potuq; indigentium æternas cœleſtis theſauri di- uitias comparemus. Et ante vtrunq; Cyrillus: Poterit fanè aliquis etiam per pecunias iuſti- ficari. E ſuriui, inquit,& dediſtis mihi manducare, Omninò id per pecunias. Et vis noſſe, quod bona, opes, poſſunt eſſe oſtium regni ccœlorumè Vende omnia quæ habes, inquit,& da pauperibus,& habebis theſaurum in cœlis, Et Paulinus: Placet, inquit, Deo talis iniuria, vt vim regno ipſius inferamus, bonis operibus cœli clauſtra frangentes. Ad eundem modum quiſquis fuit auctor operis imperfecti in Matthæum: Sicut oleum, inquit, accendit lumen lucernæ, ita& bona opera excitant fidem cordis,& dant confidentiam animæ apud Deum orandi. Et in ea quæ ſequitur homilia: Bona o pera ſunt, quæ ſperare faciunt,& mala opera deſperare compellunt. Et alio loco: Quomodo opera bona in die tentationis præſtant vir- tutem: ſic opera mala deſperationis operantur infirmitatem. Et alio loco: Non poteſt in Deum ſperare, niſi qui aliqua bona opera facit: Sed& Ambroſius: Opus eſt, inquit, vt creſcat in nobis fiducia bonis actibus parata. Et Origenes: Sanctus non abſcondit ſe, ſed conſcientia actuum ſuorum habet fiduciam ad Deum. Et Gregorius Niſſenus: Primùum per opera fidu- ciam ſumamus. Hieronymus: Sicut impietas magni Dei reformidat aduentum, ita ſecura de opere ſuo& de fide illum pietas præſtolatur. Gregorius quoq; Pontifex: Cùm opus creſcit, præmij fiducia proficit: Cùm vero opus torpuerit, ſpes à remuneratione laceſcit. Baſilius Epiſcopus Seleuciæ Iſauriæ, in oratione de transfiguratione Domini, poſt factam extremi iudicij mentionem: H uius, inquit, terroré reputantes mores mutemus, ante id tem- pus bonis actionibus fiduciam comparemus,& ante tempus iudicij meditemur defenſio- nem. Et B. Ephrem: Beatus& felix eſt, quem in extre uo iudicio opera bona comitantur, illisq; ereapteg iprei eg 19. .& tum dignatio eius, cui per opera pla æ bonitatis præmium atq; honos, præſen- In ſerm. de ed, Ecce nos reliquia mus omnia,& c⸗ Jpei defmitis. Lib. 3. ſen. diſt. 26. Aug in præfa⸗ rione P/al.8. Euſeb. Emiſ⸗ homil. 3. Epiph. liomil.ꝛ. de Hmb. Pſal. ii. Hilar. Cauon. a. Canonꝰ s. Canone 1a. cril Catech. a. Iuſtifcani per pecunias. In epiſt. de Gæꝛ zopyiauio. Chſ. hom.. Honl. 52. in 25. cap Matth. In cap·s.hom.is. Homi 49. Hom. 2 in Hiera Grcg. Niſi. lib. de oratrone dom ini⸗ ca in illad: Et di⸗ mit te nobis. Hier. in cap. 2⸗ Epiſt. ad Tituns. In 7 ca I0b. ca. 7. In ſer de laude Mærtyrii-⸗ — — ⸗— — —— -— — ———————OVB:;— ECEPTVM CHARITA. Cap. 74. PRAE . 6. u. illisq; operibus fretus eanden confidentiam habebit cum Martyribus. Itaque non Petrum 1 r ſed Bilarit 5. Lombardum, ſed Haymonem, ſed Auguſtinum, ſed Ambroſium, ſed Hilarium, ſed Hiero- 3—. H 86,——„ nymum, ſed Gregorium Niſſenum, ſed Originem, ſed Gregorium Pontificè, ſed Cyrillum Hieroſolymitanum, ſed Chryſoſtomum, ſed Bafilium, ſed B. Ephrem, ſed Paulinum, ſec re. liquum orthodoxorum ſcriptorum chorum omnem reprehendunt, qui ſpei definitionem hanc reprehendunt. Quòd præceptum charitatis, quæ eſt tuſtitia noſtra, in bac uita expleri poteſt. C A p. I. XXIIII. 1. 3 Actenus veterum orthodoxorum teſtimoniis demonſtratum Anobis eſt, quèòd Dei 1 quidem iuſtitia, ſed non ea qua ipſe iuſtus eſt, veruùm qua nos juſtos facit, quodq; non 1 ſola iuſtitiæ Chriſti imputatione, ſed verè,& realiter inhærente nobis iuſtitia iuſti ſu- mus, quæ quidem iuſtitia noſtra charitas eſt& dilectio, quam ſolam præcepiſſe nobis Chri- i: ſtus viderur, ita vt omnia mandata ſint vnum charitaris mandatum. Hinc pender vniuer- hnas a dir ſa lex& Prophetæ. Ac hoc vno præcepto dilectionis impleto, vniuerſam omninoò iuſti- Gr luera cap. s. tiam impleri ſcribit Auguſtinus, qui præceptum etiam dilectionis, vocat preceptum luſtitig: Charitatis mite Cæterum ſunt, qui negant, in hac vita mandatum hoc expleri poſſe. Quod qui non dubitant ri an impleatxr. 3 1 21211, 1Kl 2L 6 Marti ⸗. affirmare, quid aliud quaàm imposfibilia Deum præcepiſſe blaſphemant? Nos verò Chriſto Philip.4. potius credamus dicenti: Omma posſibilia ſunt credenti. Et cum Paulo quiſq; noſtrum glo- Kan. rietur, dicens: Omnia poſſum in eo, qui me confortat Chriſto. Incredulis, dubium non eſt, quin ea, quę Chriſtus præcepit, factu ſint imposſibilia: Cæterùm qui ſidem habemus in Chri ſtum, qui regenerati Spiritumſanctum accepimus, qui adiuuat infirmitatem noſtram: dice- re, quòd nihilominus explere Chriſti præcepta non poſſumus, quid fuerit aliud quàm Spiri tumſanctum imbecillitatis arguere? quam virtuti pasſionis& mortis Chriſti detrahere? quaſi parum efficax ea fuerit ad promerendum nobis vt posſfimus? Theodoretus victorix m ecpitesad contra peccatum facilitatem ex his Pauli verbis docet: Peccatum non amplius nobis domi- Mpi hi. nabitur. Non amplius, inquit, natura ſola luctatur, ſed opem ferentè haber gratiam ſpiritus. Hoc enim ſubiunxit: Non enim ſub lege eſtis, ſed ſub gratia. Docet quòd ante gratiam lex ſolum docebat, quid eſſet agendum. Iis autem quibus ipſa imponebatur, nullum penitus auxilium afferebat. Gratia enim præter legis impoſitionem, præbet etiam auxilium:& pro- pterea lege eſt perfectior, quę fit a gratia legiſlatio. Vtpotè cùm auxiliũ ſoluet dificultatem. warihezahn Et ante eum Chryſoſtomus: Lex non ſolùm ideò grauis eſt, quia grauia præcipit obſerua- 23. 15 Matth. tionis mandata: ſed& quia præcipit ſieri,& faciendi non præſtat auxilium. Nec ideò ſolùm gratia leuis eſt, quia leuia ponit mandata: ſed quòd fieri præcipit,& ipſa in nobis operatur faciendi virtutem. Ecce enim lex præcipit: Diliges amicum tuum,& odio habebis inimicum tuum. Gratia autem iubet: Diligite inimicos veſtros. Nonne grauius eſt gratiæ mandatum, quam legis? Er tamen facilius eſt nobis per gratiam hæc imposſibilia adimplere: quam lu- dæis per legem illa posſibilia. Quia in gratia Dei totum poſſumus: ſine gratia autem nibij, dicente Apoſtolo: Omnia poſſum in eo, qui me confortat. Siquidem hoc nobis præſtat re- Leo ſermn.. demptio ex captiuitatis iugo erutis: quemadmodum à Leone Magno ſcriptũ eſſe ĩam antè Serfſc„. e Commemorauimus, vt eam ſequi posſit imitatio. Quamobrem rectè ſcriptum eſt à Doro- Thaereee theo, fides vt à maioribus ac ſenioribus noſtris accepimus, ea comprimit ſemper& amouet, ſubmißiose. quæ poterunt eſſe impedimento,& liberã nobis reddit ac facilem operanci viam, quæ nos ad perfectam hanc qua de agitur mortificationem adducit. Præclarè Bafilius: Non hoc nobis percepiſſet bonus ac inſtus Dominus, nĩſi ſimul& vi- Narcus Eremita res perficiendi dediſſet. Sanctus Marcus Eremita rectè docee, ſtatim à baptiſmo donari Spi- de baptiſmo. ritumſanctum firmiter credentibus, infidelibus autem aut malè credentibus ac non bapriza- tis non conferri. Et paucis interiectis: A baptiſmio per Chriſti beneſicentiã plena gratia Dei nobis donata eſt ad implenda cuncta mandata. Quod reliquum eſt, quicunq; mytticęè illam accepit, non tamen facto implet mandata, pro modo defectus torquetur à peccaro: quod quidem Adamo non eſt imputandum, ſed negligenti, eò quòd conſecutus facultatem ope- Laoh 2 Tenm. randi, opus non peregit. Nec minus præclarè Euſebius Emiſſenus: Non nimis arduum enler aroezo cor iüdicetur, vt diuina quiſque præſumat exempla ſectari. Propter hoc Deus homo factus eſt, ira diuerſa vitia. vt homo Deum posſit imitari. Et alio loco: Proptereà corporis noſtri naturam Chriſtus Jn hn do induere debuit, vt per illam, quam in noſtra carne peragebat, de mundi hoſte victoriam, un onnem noſtram poſſet conſecrare naturam,& roboraret fragilem conditionem dum exercer in fra- Libro 4. gilitate virtutem. Cyrillus etiam Alexandrinus explicans illud Bſaiæ: Ponam omnes mon- eats tes meos in viam, ſubinnui per hæc verba docer, nihil arduum& difficile fore his, qui per 41 49. Chriſtum ſaluati ſunt. Videtur enim ſublime& altum& inacceſſum eſſe multis, vt virtu- tem quis colat. Sed planam& æquabilem omnem hanc viam nobis reddidit Seruator, vt quod imperuium eſſe videbatur& immeabile, leuigatum id& prolſtitutum ſit illac ire Volentibus. Teſta- Al corpus ſtrosmoe m epodl nos Mat catum Augul N Punllore3 healteyUle doinabuni Coiytmo N lul Neqm oltecens,n'0 idehlonf Nonetſs ce kzechud kxeo duock rra.lur Dominosoe quomoden ſunr zeh cacete quns noc ioſtnna ſuitce ecn dum:yn feaino rum pare mong Tuſtorũ cg per aleum ehrionemah nrcedint:. ſot mochen, mleli wrilat 4 lüſi une ulb in eo „ 3 d tudu la n EXPLERI poOssk. 5o De num em Teſtatur hoc Auguſtinus quoq;, iuſtitiæ perfectionem etiam in hac vira eſſe posſibilem: Serahhi ſce, lrlhe quia omnia posſibilia ſunt Deo ſiue quæ facit ſola ſua voluntate, ſiue quæ cooperantibus daul n creaturæx ſuæ voluntatibus a ſe fieri poſle conſtiuit. ldei 1 on Quanquam illud interea fateri neceſſe eſt, quoddam eſſe dilectionis genus, quod in hac 6 vita non poteſt expleri: Verùm non eſt lta crudelis Deus„Vt exigat à nobis quod præſtare nequimus: facilè in eo acquieſcir, ſi quod facultas noſtra fert, faciamus. Eſt quedam perfectio ee ſeshi dylee Viæ, eſt alia perfectio patriæ: Cuius duplicis perfe tionis Ambrofius quoq e meminit in his nb.lin.ca. a8. libris, quos de officiis inſcripſit:& eum ſequutus Auguſtinus in libris de doctrina Chriſtina. Te ash ar Non requirit à nobis Deus in his diebus peregrinationis vitæ noſtræ paruis& malis, eam o de ſpirin 9. dodis e iuſtitix ſiue charitatis perfectionem, quam habent ſpiritus beatorum in cœleſti patria degen he Sen losggi 11 tium, vbi elt Eccleſia illa glorioſa, de qua Paulus meminit, ſine macula& ruga. Nos quo ad epheſ, wodssi 1 corpus hoc quod corrumpitur, aggrauat animam,& terrena habiratio deprimit ſen ſus no- f hiense recepile 1 8 ſtros mulra copitantes, non poſiunus ab officij religione quandog; non declinare, quin ſæ- uee kinege* pè porius in multis offendimus omnes: atque ideo nsvolſe habemus quotidie dicere, ficlit ,a r. uerſam d nos Magiſter nolter docuit: Himanirbe nobis debira noſtra. Nam 11 dixcrimus,quoniam pec- ve ariennt dn cat mnon habemus, ipſi nos Laesiliis, Se urs in DOhis ron Lſt. An brem fieut ab Wienen 6 Vodquin 48 Auguttino ſcriptum leßimuts erſam perteclanot ra znnſiüin⸗ eperibe a 41:Pracipuie, ſ vel Zug· de Eccle- 4*½ cum Dei, vel cum hominis Chriſti, vel cum ſpirituum beatorum in cœleſti patria cõmoran- ſaſl dogmat. 8 ui 4 tium iuſtitia comparetur: Neque tamen proptereà iuſti non ſumus, quòd peccato non care- Thnes iqt 9- 6.X ſanc ult Car ccatc ici uſtinus: C nen ex hoc ſini 5 eids mus. Nullus ſanctus& iuſtus caret peccato, dicit Auguſtinus: nec tamen ex hoc deſinit eſſe epe deg,eo. 3 iuſtus,& ſanctus, cum affectu teneat ſanctitatem. Siquidem diligentibus Deum, omnia coo- . correcl. cap.2. 1L.—..—. 5„- cem 3 71 perantur in bonum. Vſque adeò prorfus omnia, quemadmodum idem ſcribit Auguſtinus, 4 ütnem no es vt etiam ſi qui horum deuient& exorbitent, hoc ipſum eis faciat proficere in bonum: quia uetitaliud i humiliores redeunt atque doctiores: Diſcunt enim, quòd in ipſa vita iuſti cum tremore de- ris Chriſ ab. beant exultare, non fibi arrogado tanquam de ſua virtute fiduciam permanendi, nec dicen- Theodort an do in abundantia ſua non mouebor in æternum: propter quod eis dicitur: Seruite Domi- Sſaln. 20. n amplios n no in timore,& exultate ei cum tremore: ne quando iraſcatur Dominus:& pereatis de via faness habet gra m. iuſta. Neq; enim ait: Et ne veniatis ad viam iuſtam, ſed ne pereatis, inquit, de via iuſta: quic t quod ant n oſtẽdens, niſi eos eſſe cõmonitos, qui iam ambulant in via iuſta, vt in timore Deo ſeruiant? Kom. u. ebatur, ni un ĩd eſt, non altum ſapiant, ſed timeant. tiam anxil Non ergo ſtatim iuſtus eſſe deſinit, ſi quis paululum de recto curriculo defſexerit. dicur liü ſoluetd Fa de Ezechia ſcribit Hieronymus: Non ex eo quod parua peccauit, iuſtitiæ nomen amiſit: Sed zrauia pred ain ex eo quòd multa bona fecit, iuſti vocabulum posſidet: Septies in die cadit iuſtus, dicit ſeri- Prouerl. 24. Kilium. N nir ptura. Iuſtum vocat etiam, cum ceciderit: Cum ceciderit, inquit, iuſtus, non collidetur: quia anse 3 X ipfainn Sin Dominus ſupponit manũ ſuam. Præclarè Hieronymus: Si cadit, qnomodo iuſtus 2ſi iuſtus, nais 2 na odio habe ec quomodo cadit? Sed iulti vocabulum, inquit, non amittit, qui per pœnitentiam ſemper re- Hier in Amos eſt grul ar ſurgit. Ad eundem modum 1 homas quod; referète Eastlao Quid enim aliud eſt, inquit, Ceheohatiue aadmpler il cadere quam peccare?& tamẽ cùm dicatur tepties cadere, nihilominus pronunciatur iuſtus: 2eicpen Anegra Ebi nec iuſtitiæ eius præiudicat lapſus fragilitatis humanæ. Vbi poſteaquàm quædam interpo- an heno ſuit de eo, quantum interſit inter ſancti& hominis peccatoris lapſum: ſubiungit ad extre- cin h mum: Nec enim ſanctus eſſe deſinit poſt ruinam, qui cum ſe ſiducia operum ſuorum iuſti- vnond ficari non poſſe cognoſcat,& Atantis peccatorum nexibus credat ſola Domiai gratia libe- tte ſeride randum, cum Apoſtolo proclamare non deſinit, Infelix ego homo, quis me liberabit de cor- Rom. y. nmit leng 9. pore mortis huius? Gratia Dei per Ieſum Chriſtum Dominum noſtrum. Gregorius quoq; opetancſ Iuſtorũ caſus, quodammodo ſtatus eorum eſt: quia aliquando permittuntur cadere, vt ſem- Sn lie s echar 7. 3 3 in t. Reg. Aalb per valeant fortius ſtare: permittuntur vr in malis corruant, Ne ſumma virtutum dona per uſtos permiitie srA!.. 21 9.... re De dominds) V elationem perdant: Hi profectò,& ſi verba Domini quandoq; non implent, à Domino non cadere Deus. „ l 7 1. 3 3 1 nabaptiſ e recedunt: quia ad tempus relinquuntur, vt æternaliter teneantur,& in modico deſipiunt, ſed gentibs a 2 4 poſt modicum reſipiſcunt. Non igitur omni prorſus iuſtitia vacui ſtatim ſumus, etiam cum„ihoehnee dar eficentläp 8 in leuiora peccata prolapſi ſumus, modò ne capitalis alicuius criminis affines ſimus. Quod ſi buuſtuwn. tquicunc nec illud fortasſis effugerimus, modoò lapſi per pœnitentiam reſurgamus, non ideò ſtatim rquetura zuſti nomé amittimus,& erit iuſtitia noſtra, ſi præſertim nullius fuerimus rei criminis capi- nſecutus kien talis, in ſuo nihilominus genere perfecta, etiam ſi collata cum iuſtitia ſpirituum beatorum, nus: N 5 Valdè futura ſit imperfecta, cum Dei verò iuſtitia comparata, mera erit iniuſtitia. Quod ab oc Deusl en Hieronymo quoq; contra Pelagianos ſcribente videre licet annotatum. Vidit hoc ille Pro- Libror. nofttina— ⸗ pheta, qui dixit, Iudica me Domine ſecundum iuſtitiam meam. Cùm enim intelligeret eſſe ape tepe mondi bi iuſtitiam Dei, quæ menrem omnem excedit, quam rantùm abeſt, vt vlla creatura posſit exe-* 3 nem dur c 1 quate, vt non modo non imitando, verum ne cogitando quidem, vim eius comprehendere Ir pona dene queat. Eſle deinde iuſtiriam ſpirituum bearorũ, ffue 1j lint Angeli, fiue ex hominum piorum oifftlleſ= 2 ccœtu in ſedes beatorum recepti, ad quam& ipſam nulli mortalium ita accedere liceret„Vt lumeſe dane eam aſſecutus nudicari posſit, noluit neq; ſecundum priorem illam, neq; ſecundum poſterio- 2an ds edd— r rem hanc iudicari. Sed iudica, inquit, me ſecundum iuſtitiam meam, hoc eſt, ſecundum eam 22n, jolitſ ei V iuſtitiam, quam humana natura per Dei gratiam adiuta, poteſt apprehendere. Addit deinde: b Et pRAECEPTVM CHARITAT. Cap. 74⸗ Et ſecundum innocentiam meam ſuper me. Innocentiam interpretatur Baſilius, Pſalmum Daæuidem quid. hunc enarrans, ſimplicitatem, inexperientiam,& ignorantiam eorum, quæ neceſſaria unt Sh,, cognitu, ſicut in prouerbiis dicitur, Innocens ommi verbo credit. Quoniam itaque nos mor- . tales per ignorantiam& inexperientiam noſtram in multis offendimus„rogat Propheta Deum ſuper innocentia veniam, Iudica me, inquit, ſecundum iuſtitiam meam,& ſecundum innocentiam meam in me exiſtentem, id eſt, ſecundum iuftitiam humanæ fragilitatis,& ſe- undum morum meorum ſimplicitatem. Quaſi diceret, Scio me parum eſle confideratum, neque ſatis in mundi negotio circumſpectum: Quamobrem noli me iudicare ſecundum iu- ſtitiam tuam, hoc eſt, qua tu iuſtus es. Nam ſi ſecundum illam judicaueris, actum eſt de me, ſiquidem omnis humana uſtitia, cum tua comparata, mera eſt iniuſtitia. Sed neq; iudica me ſecundum iuſtiriam ſpirituum beatoru, nam&Rhanc, quo ad corpus hoc mortis circunfert, humana fragilitas aſſequi non poteſt, ſed iudica me ſecundũ iuſtitiam imbecillitatis& igno- rantiæ humanæ, quæ non poteſt ab omni prolapſione prorſus eſſe libera, ita vt ſæpè cadere, ſæpè etiam reſurgere neceſſe habeamus. Sic ferè locum hunc Pſal mi Baſilius interpretatur. Cum dixiſſet Dorotheus aliquando: Quantò quis Deo propius adhæ ret, quod ſe tantò ma- gis peccatorem agnoſceret. Quidam ex illuſtribus viris Gazenubus audiens, admiratione quadam& ſtupore aſſectus. Quomodo fieri hoc poteſt, inquit? Dorotheus veròô: Dic mihi obſecro, præclare Domine, quem locum habes in tua ciuitate? Ille verò reſpondit: Magnum uidem& Principem locum teneo in ciuitate mea. Dico illi: Si forte Cęſaream iueris, quem jbi locum obtinebis? Viliorem, inquit, atq; peiorem omnibus qui illic degunt. Tum ego: 8i verò, inquam, Antiochiam perrexeris, quem 1bi te faceres Cui ille: Vt ruſticum certe me ha berem& ſemipaganum. Quod ſi ad regiam ciuitatem, inquam, perrex eris Conſtantinopo- lim, quem te ibi putares? Certè, inquit, vt pauperem& mẽdicum me exiſtimarem. Tum ego illi: Ecce, inquam, ita ſe habent ſancti viri, quantò propius& vicinius ad Deum accedunt, tantò ſe viliores aſpiciunt& peccatis magis onuſtos. Cum Abraham videre Dominum me- ruiſſet, terram ſe vocauit& cinerem. Eſaias autem dixit: Miſer ego& polutus ſum. Innocentia apud Doro-erm. l⸗ Iuftut in vis Dieicur itaq; iuſtus in hac peregrinatione, non qui comprehendit illam patrix iuſtitiam, quij. quæ verè perfecta eſt: ſed qui quo maximè poteſt ſtudio contendit& elaborat„Vt ad eam quàm proximè accedat. Quemadmodum in libro de perfectione iuſtitiæ pluribus verdis veh docet Auguſtinus: Qui negat etiam alio loco, iuſtum impedire peccata quedam venialia, iine quibus hæc vita non ducitur, quo minus ad vitam æternam peruenire queat. Eſt igitur perfecta iuſtitia, hoc eſt, perfecta charitas etiam in hac vita: ſed eo perfectionis genere, quod in hac via requiritur. Quam verò perfectionem in cœleſti patria nos conſe- quuturos eſſe ſperamus, eam in hac peregrinatione noſtra Deus à nobis exigere nõ videtur, eſt quidem eadem numero viæ charitas, quæ patriæ: ſicut idem numero eſt homo, qui cum puer fuerit, factus eſt poſteà vir: neq; alius eſt factus vir, quaàm fuit puer: Sic& nos in hac vita degé es paruuli ſumus, loquimur vt paruuli, ſapimus vt paruvli, cogitamus vt paruuh,, diligim us vt paruuli: quãdo autẽ facti fuerimus viri, tunc euacuabimus ea, quæ erant paruu- lorũ,& perficietur in nobis, quæ fuĩt in hac vita degentibus inchoata charitas. Quamobrem nihil imposſibile præcipitur, cum ex toto corde noſtro diligere Deum iubemur: quandoqui Samn dem& Propheta dicit: Iu toto corde exquiſiui te, ne repellas me à mandatis tuis: Et Eze- cgan 8. chias Rex: Memento, inquit, quomodo ambulauerim coram te in corde perfecto. Sic Sa- lomonem quoque dixiſſe legimus: Domine Deus, qui cuſtodis pactum& miſericordiam ſeruis tuis, qui ambulant corain te in toto corde ſuo. Si tales nulli ſunt, pro quibus orat Salo⸗ Dauid, Execbian, mon? aut nunquid mentitos eſſe dicimus Dauidem& Ezechiam Reges, qui ſe exquiſiuiſie & alii diex Dominum in toto corde,& ambulaſſe in corde perfecto glorianturè Drin, 4 Quamobrem in hoc præcepto, quò iubemur diligere Deum ex toto corde noſtro,& ex tota anima noſtra, eſt quiddam, quod à nobis rectè perfici poreſt, etiam in hac via: eſt aluud, Ex toto corie. quod non poteſt, niſi cum ad patriam cæœleſtem illam Ieruſalem peruenerimus. Nanu ſi quis ndheran ita verba hæc accipiat, vt illis præcipi puret, ſic Deum vt diligamus& colamus, ſic in eo ſpem poſiulue.& ſduciam noſtram omnem collocatam habeamus, vt ne partem vllam cultus& amoris li ſoli debiti, in alienos& factitios deos impẽdamus: quis eſt, qui non videat hoc nullo nego- cio ab homine Chriſtiano præſtari poſſe? Atq; hunc eſſe verborum horum ſenſum, prater alia multa ſcripturæ loca, vel ex hoc vno ſatis colligi poteſt, vbi Samuél populum Iſfatliti- cum hortatus fuiſſe legitur his verbis: Si in toto corde veſtro reuertimini ad Dominum, au- . ferte deos alienos de medio veſtri. Semar aa, Tunc igitur ex toto corde Deum diligimus, cum nullam cultus illi debiti partem idolis tribuimus, neq; nobis præter vnum Deum alium conſtituimus vllum, nec in alio quoquam S,48⸗ 1 1—— ſpem noſtram defixam habemus. Et hoc eſſe, quod à nobis hoc præcepto Deus exigit, Ve poteſt, vbi prohibet Deus, ns L. Regum 7. ex eo Deuteronomij capite, quod proximè præcesſit, liquere facia Dus nobis Deos alienos, ne adoremus, néve colamus ſculptilia, ſed ſolum illum adore- mus, ſoli illi ſeruiamus: quod credenti præſtare non modo non imposſibile, verum ne diffi⸗ cile quidem eſſe, quis eſt qui non intelligat 2 Cæterum fi quid amplius etiam exigatun hoc præcepto, aamodu W ſdorem— R rransfo videatu 1 werſ ouomad A d Iob I re ſeller. d 6 ſeCOo 0 tautem 7 ¹ mwettytltt; Kveret di R cum: quipt e mndem Foft I mnfimedaDt a neqle it, n. trdogegn d mwektin, A k pefection e duinpotee e vitauterm veret ytiol ſer Cuanto er ctarorldug ſi contempih lec condmuoge ia cbumla kt vniuerſuc ne nitarisci rum ſpecge ze komus g zn cbtas ten 5. disacin 1m 1 zumcung, i blent 6 8 1 nunc gichgh, ſeim iß, a drille 1 3 de,Gl0 din a. im ſeinlee Corhe a „Dotemoche n mntun wi ſ ſeteres O„ us 909 ti S lomine; bgßs ful 9 * A alllſl) quc 8 g ¹ ul, der lle 4ug. b 18(6 dlt,Lg decll dan LaN 2 c üliust en Sehn uclens n, eus cien dreipot ime Alarean 33 un degum 2 l tnſticcſ 32 3 verts Cq Jn xiſtimad un 5 aG DS era vicere uc, polutus lam pa Sie Kelabon ſen uſtitiag n aquecad 2an ecleat. ita: ſede scici eleſti paß ao bis exige 1 2 dero eſth alau puer: di do „cognam a ſtll us ea dus e chants Imr niubemt ¹0 nandatis tl orde perſ 15” ctum& n n,pro S Se n eges,gul 3 010 cord am in ha .— 11G venetimſ“ 33 „eo oen colamuf e . 1 Tols lam cllj 83 1 . He VIceal 1 1 2 b” 6 . 4 nd Ah 1 horum ſ. eſ mue po 5 EXPLERTI POSSE. 15 præcepto: nimirùm ſummus amor Dei comparatione rerum cxterarum: vt is diligat Deum ex toto corde, anima& viribus, qui illum anteponat omnibus rebus conditis, etiam vitæ& morti: ii caſus inciderit, vt aut ſit offendendus Deus, aut mors opperenda: ne ſic quidem ad- huc imposfibile præcipitur aliquid, cum quod a tot myriadibus martyrum factum eſſe legi- mus, fieri adhuc à credentibus& amantibus Deum posſit. Quòd ſi verò quis hunc eſſe verborum horum ſenſum velit, vt præcipi nobis exiſtimet, quo ſic amore diuino inebriemur, vt obliti noſtri, factique nobiſipſis tanquam vas perdi- tum, toti pergamus in Deum,& inhærentes Deo, vnus cum eo ſpiritus effciamur, vt cum Propheta dicere nobis liceat: Defecit caro mea& cor meum, Deus cordis mei,& pars mea Deus in æternum: hoc verò quin arduum ſit& difficile, negari non poteſt. Te enim quodammodo perdere, tanquam qui non ſis,& omninò non ſentire teipſum,& à temet- ipſo exinaniri,& penè annulari, cœleſtis, inquit Bernardus, conuerſationis, non humanæ res eſt affectionis. Videtur enim id eſſe hominem exuere,& Deum induere. Nam quem- admodum exigua aquæ gutta, multo vino infuſa, deficere in ſe tota videtur, dum vini& ſaporem induit,& colorem: quemadmodum ferrum ignitum& candens, igni ſimillimum fit, priſtina, propriaq́ue forma exuta: quemadmodum Solis luce perfuſus aër ‚in eandem transformatur luminis claritatem, adeò vt non tam illuminatus, quàm ipſum lumen eſſe videatur. Sic in eiuſmodi hominibus, humanam affectionem, quodam ineffabili modo neceſſe eſt à ſemetipſa liqueſcere, atque in Dei penitus transfundi voluntatem: Alioqui quomodo omnia in omnibus erit Deus, ſi in homine de homine quicquam ſupererit? uamobrem fateri neceſſe eſt, cum primis id eſſe magni negotij. Neque tamen propte- reà vel ſemel in vita præſtari non poteſt. Niſi fortè non fuit ab illo præſtitum, qui poſtea- quàm ſe Chriſto confixum eſſe cruci dixerat, exclamauit: Viuo autem iam non ego, vi- uit autem in me Chriſtus: Qui propter Chriſtum omnia detrimentum fecit,& arbitra- tus eſt vt ſtercora, vt eum lucrifaceret: qui tanto in eum amore ferebatur, vt deſiderium haberet diſſolui,& eſſe cum Chriſto: Mihi enim, inquit, viuere Chriſtus eſt,& mori lu- crum: qui denique quaſi numine correptus,& totus igne diuini flagrans amoris, in has tandem voces prorupit: Quis ergo nos ſeparabit à charitate Chriſti? tribulatio, an anguſtia? an fames? an nuditas? an periculu? an perſequutio? an gladius? Certus ſum, quia neq; mors, neque vita, neq; Angeli, neq; Principatus, neq; virtutes, neq; inſtantia, neq; futura, neq; for- titudo, neq; altitudo, neq; profundũ, neq; creatura alia poterit nos ſeparare à charitate Dei, quæ eſt in Chriſto Ieſu Domino noſtro. Nunquid aliquid huic defuit ad iuſtitiæ, charitatisq́; perfectionem, quæ à mortalibus in hac lachrymarum valle peregrinantibus, vel maxima re- quiri poteſt? Certè Clemens Alexandrinus, cum dixiſſet Paulus, Viuo autem iam non ego, Viuit autem in me Chriſtus, hoc eum dicere voluiſſe ſeribit: quòd cùm eſſet in carne, ſic vi- ueret, vt in cœlo verſari videretur, cœleſtemq́; vitam in terris adhuc degens repræſentaret. Qua in re ne cæteri quidem Apoſtoli multò videntur inferiores fuiſſe, quorum etiam ſe- tatoribus hoc teſtimonium tribuit Philo Iudæus, quod vſq; eò fuerunt diuinarum rerum contemplationi dediti, vt abieciſſe curam carnis omnem, ac reficiendi etiam corpuſculi per continuos dies aliquot obliti prorſus eſſe viderentur: vix vt quandoq; ſexto aut ſeptimo die cibum caperent. Et quidem ita eos dicebat, quos Chriſtus lumina mundi conſtituerat, quiq́; vniuerſum orbem diuinæ ſapientiæ ſale condire debebant. Neque verò ipſi ſoli fuêre diui- nitatis contemplatores: ſed quos in fide Chriſti inſtituerant, eos quoq; ſpiritualium dono- rum ſpeculatores eſſe cupiebant. Tales etiam ſuo tempore fuiſſe Monachos narrar Chryſo- ſtomus,& Nilus Monachus,& Auguſtinus de moribus Eccleſiæ Catholicæ, qui carnis ille- cebras reſpuentes, ab omni ſtudio mundanarũ rerũ auerſi ſuos amores in cœleſtibus optan- dis, ac in illa cum Deo gratia, coniunctioneq́; ponentes, nullis vel carnis deſideriis, vel qua- rumcunq; aliarum affectionum motibus perturbarentur, quæ ex mundanis curis excitari ſolent: ſed cœleſtium vitam in terra& in fragili adhuc corpore repræſentãtes, ad iuſtitiæ di- uinæ ſimilitudinem quam proximè accederent. Tales nullo vnquam ſeculo defuiſſe, ac ne nunc quidem deeſſe credendum eſt. Verum hic dixerit aliquis: Si tantam iuſtitiæ perfectionem Paulo tribuis, cur ergo queri- tur ille, quòd videat aliam legem in membris ſuis repugnãtem legi mentis ſuæ,& captiuan- tem ſe in lege peccati, quæ eſt in membris ſuis? Cur ſe vocat infelicem,& liberari cupit de corpore mortis huius? Cur alio loco negat ſe iam accepiſſe, aut ſe iam perfectum eſſe, ſed ſe ſequi tantum dicit, ſi quo modo comprehendat? Quod ad priorem Pauli locum attinet, quid ſi veteres Orthodoxi complures negent illic eum loqui de ſe, ſed ſub ſua perſona de quo- uis homine, qui victus à concupiſcentia, iam ſeruiat peccatis? Nec enim Apoſtolus, cum hæc loqueretur, per legem erat mortuus, nec illi mandatum inuentum eſt ad mortem, qui legis fuit obſeruantisſimus: neque carnalis erat: neque venundatus ſub peccato, neque malum, quod non volebat, faciebat, neque erat infelix, vt optaret à corpore mortis libe- rari, per quod cogebatur facere quod nollet, verum docendi gratia peccatoris in ſe perſo- nam recepit, vt oſtenderet à peccatis neminem polſe fieri liberum, niſi per gratiã Euangelij. Cs Quid Qxatenus iden præceptun itas poſiibile. P/alm. 30. 1. Corinth. é. Bſalm. 7a. Bern in libr. de diligendo Deo. I. Corinth. 1. Colſs.3. Charitatem per⸗ feckam habuit Paulus. Galat. 2. Philip.3. Pbhilip.r. Rom. L⸗ Clemen. libr. 4 ſtromatum. Apoſtoli diuina⸗ aunn rerumn con: tẽplati0ni dediti. Ehil. in lib. de vi: ta contemp. ſiue de ſupplicibur. Monachi olim quales. Chry. in ho. 70. 71.in Matth⸗ Rom. 7. Iufelix ego, Oec⸗ fi 5 perſona pee: catoris, un ſuia loquitur Paudus, Cap. 74. PRAECEPTVM CHARITATIS Quid ſi iidẽ veteres non de peccato originis, quod omnes contraximus, ſed de cõſuetudine peccandi, qua deprauatur hominis& ratio& voluntas, verba hec Pauli interpretãrurè Cum & Auguſtinus dicat, Legem peccati violentiam eſſe conſuetudinis, qua trahitur& tenetur etiam inuitus animus: aut ſi quem locum tribuunt peccato naturæ, maximam certè portio- nem adſcribunt aſſuetudini vitiorum, quam in Paulo fuiſſe, dici verè non poteſt: Verùm de- mus hoc iſtis: vt à qua ſententia non abhorruit Auguſtinus, ſub ſua perſona Paulus dixiſſe credatur: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meæ: non ideò ta- men ab ea perfectione iuſtitiẽ ſiue charitatis, remotus fuiſſe putandus eſt, quæ Anobis in hoc fragili corpore noſtro exigitur: quæ certe tanta no exigitur, vt perpetuò fimus in ſolius Deĩi contemplatione defixi: nihil vt prætereà cogitemus vnquam, nullam vt carnis noſtræ, nul- lam amicorum noſtrorum, nullam rerum ad vitam hanc ſuſtentandam pertinẽtium curam habeamus, nulla rei cuiuſquã cupiditate ſeu deſiderio tangamur. Nam etſi dictum eſt: Non amen intelligi dictum hoc oporteat, docet nos Paulus dicens: Aug. lib. i:ca. 33. Lib.. ca. eẽfeſ. Aug · cont. duas epi. Pelagianori ad Bouifacium lib.i.cap. 10. concupiſces: quemadmodum t Non coneupiſces 4 9 quomodo intel- Non regnet peccatum in veſtro mortali corpore, vt obediatis concupiſcentiis eius. Docet& Sapiens, cùm ait: Poſt concupiſcentias tuas non eas. Non cõcupiſcere, non eſt noſtre fragili- Erod.„...... 1——.. C Sene, tatis, qui dum ſumus iu iſto corpore, peregrinamur à Don nno, ſed eorũ eſt, qui cœleſti iam Nom. s. patria potiti, præſentis eius aſpectu fruuntur, in quem Angeli proſpicere deſiderãt. Cæterum Eereens,. non ire poſt concupiſcentias, non obedire concupiſcentiis, noſtrũ eit,& à nobis præſtari po- 1. Peiri- teſt, ſpiritu noſtram infirmitatem adiuuante. Vt non concupiſcat aliquis, ad cœleſtis patriæ perfectionem perrinet, in hac verò lubrica via, quam inſiſtere aut ingredi ſine caſu aliquo& prolapſione non poſſumus, non alia perfectio requiritur à nobis, quàm vt non eamus poſt concupiſcentias noſtras, vt non obediamus illis. Quam etiam ob cauſam Paulus, cum non- dum ſe perfectum eſſe paulò antè dixiſſet, ſubiunxit eueſtigiò: Quicunque ergo perfecti ſu- Aug. conira duas mus, duplicem nobis perfectionem inſinuans, vnam patriæ, quam ſe nondum accepiſſe con⸗ epiſj. pelag.· ad feſſus eſt, alteram viæ quam ſibi cum aliis optimo iure vendicat. Oſtendit, inquit Auguſti- ven idas nus, ſecundum iſtius vitæ modum eſſe quandam perfectionem, eiq; perfectioni hoc depu- b V tari, ſi ſe quiſq; nouerit nondum perfectum eſſe. Et in eodem libro: Licèt non immeritoò in aliquibus iuſtis pro huius vitæ capacitate iuſtitia perfecta dicitur, parua tamen eſt ad illam magnam, quam capit æqualitas Angelorum. Quam quia nondum habebat Paulus,& pro- pter illam, quæ iam inerat, perfectum,& propter iſtam, quæ adhuc deerat, imperfectum ſe eſſe dicebat. Ac aliquantò ſuperius in eodem capite: Tunc eſt ſecundum hanc infirmitatem ro ſuo modulo perfecta iſta parua iuſtitia, quando etiam quid fibi deſit, intelligit: Ideòque Apoſtolus& imperfectum& perfectum ſe dicit. Imperfectũ ſcilicet cogitando, quantũ illi ad iuſtitiam deſit, cuius plenitudinem adhuc eſurit& ſitit: Perfectũ autem, quod& ſuam im perfectionẽ confiteri erubeſcit,& vt perueniat, benè procedit. Et in alio libro: Paulum dicit V fuiſſe perfectũ viatorẽ,& ſi nondũ fuerit ipſius itineris perfectione peruentor. In quam ſen- tentiam etiam pleraq; ſcripſit in libro de gratia Chriſti, contra Pelagium& Cæleſtium. Quiĩ Aurde pettat. fuit verò diligens ſectator Auguſtini Fulgentius: Nunc enim diuinorum munerum(vt ita neeriis Srremiſ. dicam) nondumeſt perfecta perfectio, vtpotè, vbi omnis perfectus perfectionis eſt indigus. Wen cen Namq; ille, qui dixit: Quotquot ergo perfecti ſumus, hoc ſentiamus.Idem dicit: Non quod Lib. primo ad annd; 1 6, dul. 9 8 P 2 4 4 4— n. duo Morimum. iam acceperim, aut iam perfectus ſim. Fuĩt ergo perfectus ſpe futuræ glorificationis, fuit au- tem imperfectus onere corruptionis& mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, adgra⸗ uat animam,& deprimit terrena inhabitatio ſenſum multa cogitantem, fuir perfectus ex- pectatione muneris, fuit imperfectus fatigarione certaminis, fuit perfectus quòd mente ſer⸗ uiebat legi Dei, fuit imperfectus quòd carne ſeruiebat legi peccati, fuit perfectus, deſiderium habens diſſolui& eſſe cum Chriſto, fuit autem imperfectus, quia quamdiu fuit in corpore, peregrinabatur à Domino, fuit perfectus, plenisſimè ſciens, quia Deus, quæcunque promi- ſit, potens eſt& facere: fuit autem imperfectus, quia Deus in ſanctis ſuis quædam nondum fecit ex omnibus quæ promiſit. Scripfit autem Gregorius quoque Niſſenus orationé quan- dam de perfectione hominis Chriſtiani, quam ita concludit: Ea enim vera perfectio eſt, vt qui augetur in melius, nunquam confiſtat: nunquam terminis vllis perfectiònem exiſtimet eſſe concluſam. Sic in Euangelio perfectus dicitur diſcipulus, ſi fuerit ſicut Magiſter eius: non quòd quiſquam par ſit Chriſto, ſed quòd in eodem virtutis genere, quamuis longè im⸗ pari ſucceſſu, verſetur. Ibidem iubemur eſſe perfecti, ſicut pater cœleſtis perfectus. eſt: non quòd vllus hominum, aut etiam Angelorum ad perfectionem Dei posſit accedere, ſed quòd in aliquo virtutis genere nihil impedit, quo minus aliqua ex parte referre patrem cœleſtem queat: nimirum in benignè faciendo non amicis modò, verumetiam inimicis. Tractans hunc locũ Hieronymus: Eſtote perfecti: Nunquãà, inquie, hoc Apoſtolis imperaret, niſi ſciret hominẽ poſſe eſſe perfectũ. Clemẽs quoq; Presbyter Alexandrinus in Pædagogo ſuo Pauli locũ hunc explicãs: Ego me nondũ exiſtimo cõprehendiſſe,&c. Seipſum, inquit, perfectum exiſtimat, quòd à priore vita liberatus fit, melioré autem perſequirur, non tanquã in cogni- tione perfectus, ſed tanquam id quod perfectũ, deſiderans,& ideò ſubiungit: quicunq; ergo perfecti, hoc ſentimus: perfectionẽè dicẽs renũciaſſe peccatis,& in ſidẽ eius, qui eſt perfectus, elle G Perfectio duplex viæ& patriæ. Philip.3. 79 Paulus perfectus 6 V& imperfechus. Peyfectio vera. Lucæ 6. Eſtote perfecti fteut pate vefter, Sc. queomodo. Cle. lib. i. cap. s. in fine Hhil.z. Ita oftir non ale 1 Exbin in carne 5 Vt ſenleln tarnen „, A VIUIel¹, parur-( 77 Cl ge0 ¹ ruſgrelot 6 † omitpent Deuspon d Quzmoti . Ipolle.Nd Dobisadhdoc Currere losit- ſechone iul Ftle difichit aouersiri Gd ſcoclo u hbenmös R Ctar.CC — Ing muone,K diffcle von tom eſſe, ToOhycusin Une Cuuia Vndemugf rentibus a rpian ua ſemina Ig Naturà, co. Natl † IIn nodis adlig Ittutes n enris K 3) nſe geren zd gere cenmose n do ſelimus a duum Hcut Ic ſens Ntumi 1 1 Leodo af. nalenimm. -hcſe ſ. — 6 11 N 1 l 1 te m di ap h0 d le 9 50 A umSit L 5 n dd 45 0p enosbal 2 Sa 1 entis iu a on eſtno 82 el zgpi 3 del eldera h Anobis. uisadcel ei. di ſnec a mWtnoné ar am Paulus a. due ergog 3. ondum ach, endit inqui„3. verfectionil 2. iicet non in 8 rua tamend a bebat bauld 3 heerat, impet d um hancinſ n ſit intellgt d cogitando u tem, quodd 1 lio libro:Paà- u eruentof.Inc s um& Calet u rum munen erfectionisel aà⸗ Idem dicit: u lonfcationm. od corunpi tem, fult en fectus quod 2 tperfectuo⸗ 1 namdiu fut b— :us, quæcund 7 2 sſuis qurin 1 ienus orati 31 im venpett 4 petfettiòne en ert ſcit N 3n nere,quamuh 5 leſtsperket den vsſt ꝛcrkoen 8 rene ere 4 3 im inimis 3 dolsinpeuuf 1ar ein Pagog 4 pſumind 1* r non an da EXPLERIPOSSE. ₰ eſſe regeneratos, poſteriorum peccatorũ oblitos. Et iterum: Soluùm, i malrii credidiſſe& generatum eſſe veiti in vita perfectio. Libet autem& Gregorij verba adſcribere, ex Cbibus planum fieri posſit, quis ſit verborum Pauli ſenſus: Explanans enim illa: Velle adiacet mihi, pofſe autem bonum non inuenio: non enim quod volo bonum, hoc ago, ſed quod odi ma- Ium, id facio: Quaſi dicat, inquit, vellem eſſe in carne non ea per fectione, qu Aderſbee in carne perfectus eſt, ſed ſicut Angeli Dei in cœlo: ſed hoc poſſe noni inuenio: quia quamdiu nors quoq; peccati, abſorpta in futura reſurrectione non fuerit, illud quod in me peccatum inhabirar, mouer ne contra me. Videtur autem Gregorius Augul ſtini ſententiam ſequutus, quam his verbis recitat Proſper: luſtitia, ſcundum d quam iuſtus ex fide viuit, quoniam per ſpiritum gratiæ honind ex Deo eſt, vera iuſtitia eſt: quæ licèr non immeritò in aliquibus iuſtis pro huius vitæ capaellate perfecta dicatur, parua tamen eſt ad illam magnam, quam capit a jaualitas Angelorum. Quam qui nondum habebat,& propter illam, quæ iam inerat, perfectum,& propter iſtam, quæ ad Ihuc deerat, im perfectum ſe eſſe dicebat. Sag planè minor iſta iuſtitia, Acir meritum maior illa, facit premium. Vndè qui iltam non ſequitur, illam non aſlequitur. Ex his facilè cuiuis liquere poteſt, fuiſſe Paulum perfectum ea perfectione, quap derfectus in carne perfectus eſt, non autem ea quam deſiderabat, qua Angel in cœlo per fecti ſunt. Ac vt ſenſerit a liquando Paulus legemi in membris ſuis repugnantem legi mentis ſuæ, dubium tamen non eſt, quin adeò fuerit ab omni ſenſu eiuſmodi perſæpe remotus, vt iam non ipſe viuerer, ſed viueret in ipſo Chriſtus, in quem tota mente, cunctisq́; animi ſui viribus fere- batur. Quòd ſi vel ſemel ab homine Chrilt tiano fieri contingat, iam ad ſummam præcepti de diligendo Deo perfectionem perueniſſe videtur. Cuius quidem præcepti non cantim 10 tranſgreſſor exiſtimandus eſt, qui non ad plenum forte præſtirit, cum ſemper augend æ dile- ctioni ſupereſſ elocus videarur. Qudd fi nos, quod in nobis eſt, præſtamus, amplius à nobis Deus non exigit. Quamobrem audiendi non ſunt, quĩ mandatum hoc dilectionis in hac vita negant exple- ri poſſe. Nam quatenus præceptum eſt, expleri poreſt, quatenus autem expleri non potoft, nobis adhucà Domino peregrinantibus minime preceptum, verùm quò contendere quòve currere nos oporteat, via tantum eſt commonſtrata, quemadmodum in libro quoq; de per- fectione iuſtitiæ docer AuPuiftinte Certè Pran lis auctor Bafilius, adeò nõ imposſibilej putat, vt ne difficile quidem eſſe dicat, his qui volunt, ſuſcipere dilectionem erga iuſti tiã,& edit m aduerſus impietatem. Omnem zinquit, potentia um Deus animæ rationis participi, ſicut aman⸗ di, ſic odio habendi vtiliter dedit, vt ratione directi, virturem quidem amemus, odio autem habeamus iniquitatem. Et alio loco, vbi propriè de hoc ipſo d ligendi Deum præcepto tra- Star Qui mandatum iinquit, di ligendi Deum accepimus, iidem ſtatim in prima noſtri conſti tutione,& diligendi faculcatem vna nobis inſitam adepti ſumus. Vſq́ue eo Bafilius non eſſe diff delle vult præceptum hoc, vt naturæ maximè conſentaneum,& animis ab illa noſtris in- ſitum eſſe dicat. Quod pluribus verbis in eo loco probare nititur. cuius ſententia nec Hie- ronymus abhorrere videtur, qui natura omnibus ineſſe dicit Dei notitiam, nec quenquam ſine Chriſto naſci,& non habere ſemina in ſe ſapientiæ& iuſtitiæ, reliquarumd; virtutum. Vndè multi abſque fide& Etang elio Chriſti, vel ſ ſapienter faciunt aliqua, vel ſanctè: vt pa- rentibus obſequantur, vt inopi manum porrigant, non opprimant vicinos, non aliena di- ripiant, magisque iu dici 10 Dei Obnori flant, quod habentes in ſe principia virtutum& Dei ſemina, non credunt in eo, ſine quo eſſe non poſſunt. Itidem& Dororheus: Virtus, inquie, naturà ineſt nobis„duandoquidem virtutis ſemina a handquaduam deleri poſſunt.Et alio lo- co: Naturaliter indidit nobis Deus virtutes, vitia autem& affectus praui præter naturam nobis adſunt. Et alio loco: Non oportet dicere, Magnæ atque ingentes, eoq; difficiles ſunt virtutes, nec ad eas peruenire queo. Hoc enim homimni is eſt, in Dei auxilium ſpe mnon ha- bentis,& boni quippiam acquirere detrectantis Pigriterque& ignauiter ad præclara ope- ra ſe gerentis. Quoniam quamcunque v ultis eligere virtutem, f ſtrenuè nos ipſos exer- cuerimus experimento comperietis in noſtra eſſe poteſtate recte& cum virtute agere, mo- dò velimus opitulante Deo, qui nunquam deeſt. Ecœce ſcriptura dicit: Dilige hoximumn tuum ficut teipſum. Noli animum conuertere& conſiderare quantum à virtute ſis ab- ſens: vt timere incipias,& dicere: Quo pacto meum proximum diligere queo vt meipſum? Quomodo afflictionum& aærumnarum illius anxius& Süeiti eſſe polum vt mearum, præſertim mearum, quæ corde teguntur, quas neque video, neque omnino cognoſco Vr meas? Ne, te quæſo, ſſtiuſmodi immenſacr atque aded esetlmn arbitreris virtutem: vt per- difficile e ſit aut imposſibile illam AMlequi, ſed ftetus auxilio diuinoi incipe forti animo& fᷣide conſtanti erga Deum. Oſtende illi animi tui propoſitum ac ſtudium,& adeſſe tibi pro- culdubiò ſenties auxilium illius ad rectè agendum& cum virtute. Nec disſimilia ſcri- bi it Cyprianus, cuùm ait: Neque lex tua ſcripta à lege naturali in aliquo diſſonat, ſed re- Prob atio mali,& electio boni ſic animæ rationali infixa ſunt diuinitus ‚Vt de hoc neme rectè cauſetur: quia nulli ad harum rerum perſecurionem deeſt ſcientia ſine potentia, quia G& CG2 quod Gre. ſi.⸗. cap.i. in 11 Keg. No. 7. Velle adi ales mibi, G&§. Proſ. ſcat.313. 7„ Baſel. in ꝓſal. 44. Amanti nihil d 97 cile. Baſil.in Aſca⸗ ticis cap. 3. Natura ineſt CU0 as Hei not:cia. Hier. in cap.i· ad Calat. Fernz. II. Fernm. 12. Jerns. I ½. Cyp. de Bauvti/ſmο Chiiſei& mani: feſtauie ITrinis. Cap.75. Iuſti. ad ortho: doxos qu. 103. Phil in libello de victimas of: 85 ſerenꝛibus. 10. Ethicorum. Corinth. 12. In lib I. aduer ſus Pelagium. Ber. in Pſal. 50s ferm. 10. me au Ey- chiblis. Pſalm. 1398. Beda lio 5. in Lue. cap 17 Hier aduer ſci Pelaginos ad Cteſihontem. Jer. 49.de temp. Imperſecta man darorũ explerio. Bern. epiſt. 253. ad Abbatem Garimum. 1. Corint h. 15. PRAECEPTVM CHARITAT. quod agẽdum eſt, ſeimus:& quod ſcimus, facere poſſumus. Quod ſi imposſibilia eſſent præ- cepta tua, vel tantis difficultatibus onerara, vel voluntas tua ſic abdita, vt non polſlet intelli- gi quid a nobis tua expeteret altitudo, licet inuitus nemo peccet, poſſet tamen ex multis ex- cuſare delictũ, niſi nobis& moderatio mandati,& veritatis cognitio,& agendorum diſtin- ctio, auctoritate cognoſcibili prouidiſſent:& ſimul ſe cõplecterentur posſibilitas&facilitas, ſcientia& poteſtas. Et paucis interiectis: Quod quæris a me prius ipſe donaſti. Vetusſimus quoq; ſcriptor Iuſtinus Philoſophus& Martyr: Quid eſt, inquit, tota legis iuſtitia? Diligere Deum pluſquã ſeipſum,& proximuù vt ſeipſum. Quod dicit igitur nõ luſtificari ex lege car- nem vllam, non dicir, quia non poſſunt imposſibilia, ſed quia nolunt posſibilia. Voluntate enim ad posſibilia vtimur, non ad imposſibilia. Er hoc vetuſtior Philo: Nihil à te Deus exi- git graue, multiplex& arduũ, ſed ſimplicia quędã& facilia, videlicet vt eum tanquã beneme ritum diligas, ſi nõ libet reuereri, vt Principem ac Dominũ, vtꝗ́; incedas per vias ei placitas, colasq́; eum non obiter: ſed ex tota mente referta piis opinionibus, tum mandata eius reti- neas firmiter,& ius diuinum habeas in pretio. Et Chryſoſtomus: Vides quam res ſit facilis virtus, difficilis autem vitium. Quemadmodum illa quidem eſt tranquilla, hoc verò turba& tumultu refertum. Hoc ergo deſcribens, dicebat Propheta: Ecce parturiit iniuſtitiam, conce- pit dolorem,& peperit iniquitatem. Et hoc oſtendit iniuſtitiam non eſſe nobis ſecundum naturam, ſed eſſe quid alienum,& ideò graue eſt. Quamobrem etiam in hac via præceptum hoc dilectionis perfici poſſe, perſuaſum habea- mus, quamuis non ita plenè ſicut in patria. Siquidem viſio, ſicut à Philoſopho quoq; tradi- tum legimus, amoris eſt cauſa. Porrò nunc in terris degentes, non videmus niſi per ſpecu- lum& in ænigmate. Cùm ventũ erit ad cœleſtem patriã, videbimus facie ad faciem. Quan- tò tunc eũ plenius cognouerimus, tantò plenius& perfectius amabimus. Quamobréè quan- diu peregrinamur à Domino, imperfecta eſt dilectionis noſtræ perfectio, vt rectè cum Pro- pheta dicere queamus. Imperfectum meum viderunt oculi tui Domine. Quamobrem rectè dictum eſt ab Hieronymo. Quod cunctorum in carne iuſtorum imperfecta perfectio eſt. Qui etiam alio loco vniuerſam creaturam, quãuis ad perfectionem venerit, indigere tamen dicit miſericordia Dei,& plenam perfectionem ex gratia non ex meritis posſidere: Quem imitatus Bernardus: Niſi enim eſſet hic quædam, vt ita dixerim, imperfecta perfectis, non diceret Apoſtolus: Quotquor perfecti ſumus idipſum ſentiamus. Idipſum profecto, quod præmiſerat: non quaſi iam acceperim, aut iam perfectus ſim. Hoc eſt, quod à venerabili quo- que Beda ſcriprum legimus, Hæc eſt in hominibus ſola fidei perfectio, ſi omnibus, quæ pra- cepta ſunt, impleris, imperfectos eſſe ſe nouerint,& quãdiu peregrinãtur à Domino, ſemper ineſſe ſibi mala, quæ defleant, ſemper meminerint deeſſe bona, ad quæ gratia eius iuuante proficiant. Videtur autẽ hæc ab Hieronymo Beda mutuatus, cuius hæc verba ſunt: Hæc ho- minibus ſola perfectio, ſi imperfectos eſſe ſe nouerint. Etvos, inquit, cum omnia feceritis, dicite, ſerui inutiles ſumus, quod debuimus facere, fecimus. Si inutilis eſt qui fecit omnia, quid de eo dicendum, qui explere non potuit Velab Auguſtino, cuius hæc verba ſunt: Ipſa eſt perfectio hominis, inueniſſe ſe non eſſe perfectum. Eſt igitur quædam etiam imperfecta mandatorum expletio: verbi gratia: Si dux mili- tibus, vt pugnent, imperet: quiſquis hoſtem pugnando vicerit, perſectè ducis imperium ex- pleuit, huc enim ſpectabat dux, dum inire prælium iuberet, vt pugnando miles vinceret. Itaque plenè per militem eius eſt imperio ſatisfactum. Si verò ftrenuè quidem pugnauit miles, neque quicquam eorum, quæ ſunt artis& diſciplinæ militaris prætermifit, non eſt ni⸗ hilominus quod cupiebat aſſecutus, vt hoſtem prælio ſuperaret, nunquid is non expleſſe ducis mandatum exiſtimandus eſt? etiamſi per aduerſam fortunam, non per aliquam iner- riam ſuam ad optatum illum ſinem, quem non modò dux, verùm ipſè miles etiam ſibi pro- poſitum habeat, non peruenit? Ad eundem modum rectè dici poterit de dilectionis præ- cepto, quo videtur a nobis exigi, vt vnus cum Deo ſpiritus efficiamur, quod quoad corpus iſtud mortis circumferimus, à nobis plenè præſtari nequaquam poteſt. Nam vt omnibus curis aliis vacui, ſolius Dei contemplationi perpetuò vacemus,& in eum hac ratione quo- dammodo transformati, vnus cum eo ſpiritus efficiamur, humana fragilitas noſtra non per- mittit. Cæterùm præclarè ſcriptum eſt à Bernardo quod indefeſſum proficiendi ſtudium & iugis conatus ad perfectionem, perfectior reputatur. Hoc igitur ſtudium requirit à no- bis, in hoc, vel ſolo acquieſcit, nec plus quàm facultas noſtra tulerit, à nobis exigit. Sed ſi quem ſummum poſſumus conatum attulerimus, eum pro eo reputat, ac ſi perfeciſſemus. Si omnia fecerimus, vt quàm proximè ad iſtam cum Deo coniunctionem accedamus, jam de diligendo Deo mandatum expleuimus, quatenus expleri potuit in iſto corpore. Nam vt vere cum Deo coniungamur,& vnus verè cum eo ſpiritus efficiamur, non in hoc, veruùm in illo ſeculo futurum ſperamus, quando Deus erit omnia in omnibus: qui tamen intereà tolerat infirmos, donec proficiant,& adiuuat proficientes: ac prout quiſque profecerit, ſic eum, poſteaquam ex hac vita migrauerit, coronat in miſericordia& miſerationibus ſuis multis.. Expli- ei emm unen. auin& Ie 3 2 1A doteſta en 30 ₰ jolitian nol 1 7osmemnl lichm am, er nos0P t propteres 1 1nposlbi 1 V bis. Qol 4 candü ſpi ſoo ſerbe T carnis C eoum Ti fülſeiut Im bo’- nunänrr5 iitns homeh Somibem De Hediter K& runmoraai derimanoſtn torobb flale dusetian ſeb wporerat cem faſer lncus femottemt nento ele ſn Kſpirtureie texzecumer g It vicbimie do Khoig. proximunrar ci ſicermnme eXtoto cog tudnenog Hua 1 dar r gentum Iſ⸗ Non amlciae non& hag venia,9u 1 alawlain r lanbabe 3 flisomir ire älue de acoilli 9 tl quam ai el doto corc* uine deun Ji Lunt qu 24 etum doſt, 2 cde non ue dnerur, ü e Fire cn 1 nnemorn lapen er, 1 ſnalms b unne G 1 9 1 p 5 8 ſdeperiu mü. loſopho* Gemus 99 cie adan e dus. QLan lo, vt tes 2 de. Quam res erfectade 3 enerit, ind 1S itis poslit ein erfectad an lipſum pi an luoda ver au- ſi ommib an uraDof afn ue gratia L verbaſc an t cum om Sinh lis eſt qui 2 hxcvet 4 digras im te cuclslt schd ando mil E Duè quid Terul ratetmi kn nquid t d non pet 1 4 n rit de dil 7 nobis I aſp en. 19 qui 1 11:,7— ofecu rionl- „₰ 1a DEIBET PKOXTMT. 133 Explicatio præcepti de diligendo Deo& proximo. CAPVT LXXV. Abemus ergo iam quxæ ſit iuſtitia noſtra: Eſt enim fides, ſpes,& charitas: aut ſi quis E compendio vti,& vno verbo rem expedire malit, luſtitia noſtra eſt charitas: quæ vbi eſt, quid eſt, quod posſit deeſſe: vbi non eſt, quid eſt, quod postit prodeſſe. Nam fides haberi poteſt abſq; charitate, cum dæmon credat, nec diligat: venia quoque quamuis fruſtraà, ſperari ramen poteſt ab eo, qui non diligit: Cæterum qui ex animo diligit, facere non poteſt, quin& credat,& ſpem atq; fiduciam ſuam in eo collocatã habeat, quem diligit. Cùm autem iuſtitiam noſtrã charitatem eſſe dicimus, quemadmodũ anteà quoq; ſemel& iterum dicere nos meminimus, non eam intelligi volumus, qua Deus diligit nos, ied qua nos amati à Deo vicisſim amamus eum,& amantes, amplius amari meremur. Illorum quoq; iam eſt refutara per nos opinio, qui iuſtitiam hanc, in hac vita expleri à nobis poſſe negant. Quandoquidem propterea Deus miſit filium ſuum in ſimilitudinem carnis peccati, vt quod legi praſtare fuit imposſibile, poſteaquã de peccato damnauit peccatũ in carne, iuſtitia legis impleretur in no⸗ bis. Quomodo autem implereturè Impleretur, inquir, in nobis, non ſecundũ carnem, ſed ſe- cundũ ſpiritũ ambulantibus. Hoc eſt, quod dicit Clemens Presbyrer Alexandrinus, de Chri- to ſcribens: Non id quod erat, viſus eſt iis, qui non potuerãt capere proptet imbecillitatem carnis. Cùm ergo carnem accepiſſet ſenſibilem, venit oſtenſurus hominibus ſufßcientes eſſe eorum vires, vt posſint obedire mandatis. Quem ſecutus Lactantius, Proptereà dicit carne fuiſſe indutum Chriſtũ, vt oſtenderet etiã carnem poſlſe capere virtutẽ. Gregorius explicans illum locũ Iob: Quis mihi tribuat adiutorem? Adiutorẽ dicit eſſes nigenitũ Dei filiũ, qui hu⸗ manã naturã in hac mortalitate laborantẽ, dum ſuſcepit, adiuuit. Ipſe quippè adiuuit hominẽ factus homo, vt quia puro homini via redeundi non patebat ad Deũ, via redeundi fieret per hominem Deum. Longeè quippè diſtabamus à iuſto& immortali nos mortales& iniuſti. Sed inter& immortalem iuſtum,& nos mortales iniuſtos apparuit mediator Dei& homi- num morrcalis& iuſtus, qui& mortẽ haberet cum hominibus,& iuſtitiã cum Deo, vt quia per ima noſtra longè diftabamus à ſummis, in ſeipſo vno iungeret ima cum ſunmis atq; ex eo nobis via redeuudi fieret ad Deum, quo ſummis ſuis ima noſtra copularet. Quod pluri- bus etiam verbis docet Auguſtinus in libro quem inſcripſit de verbis Domini. Lex præcipe- re poterat: ćterum infirmior erat caro noſtra, quàm vt quod ab illa præceptum fuit, præſtare poſſet. Indutus carnem noſtram Dei filius, quod in ea corruptum fuit, reparauit, ac abolitp per mortem peccato, nobisq́; Deo patri reconciliatis, tulit ea cuncta de medio, quæ impedi- mento eſſe poſſent, quo minus iuſtitia legis in nobis impleretur, quæ iam in nobis ex aqua & ſpiritu renatis implerur: Chriſto non modo& verbis docẽte,& exemplo nobis præeun- te, verumetiam ipſo in nobis operante, ipſo faciente, vt iuſtitià faciamus, ipſo diligente nos, vt vicisſim eum, ipſius amore prouocati, diligamus. Etenim omnis iuſtitia legis eſt vna dile- ctio,& hoc vno præcepro continetur, quo diligere Deum iubemur ex toto corde noſtro,& proximum ſicut nos ipſos. Quod præceptũ vnum quidem eſt, ſed duo tamen in ſe comple- cti videtur, iubemur enim Deum, iubemur& proximum diligere. Deum diligere iubemur ex toto corde, ex tota anima, ex omni mente, ex omnibus viribus, ex omni virtute& forti- udine noſtra, ita, vt præ illius amore poſt putemus omnia, neq; fit in hoc mundo res vlla, in quam pari noſtræ voluntatis inclinatione propendeamus, non honores, non aurum aut ar- gentum, non poſſesſiones aut vineas, non pecora aut mancipia, non vlla veſtium ornaméta, non amicos, non parentes, non liberos, denique ne vitam quidem noſtram tanti faciamus, vt non& hanc& reliqua omnia, ſimus alacri animo deſerturi propter Chriſtum, ſi fortè vſus Veniat, quin ea potius vt ſtercora reputemus, modò lucrifacere Deũ liceat. Deinde vetè non alia vlla in re præſidium nobis conſtitutum, ſed in illo ſpem& ſiduciam noſtram omnem po fitam habeamus. Non ſperemus in incerto diuitiarum, non in curribus& in equis, non in fliis hominum, in quibus non eſt ſalus, verum ex Dei ſolius benignitate toti pendeamus, inde ſalutem, inde rebus noſtris afflictis præſens auxilium expectemus. Poſtremò, contem- plando illi toti vacemus, omnes vt ſenſus noſtri, cogitationesque noſtræ non alio referan- tur, quàm ad illius bonitatem, ſapientiam, maieſtatem perpetuò contemplandam. Hoc eſt, ex toto corde, ex tota anima, ex omni mente, ex omnibus vitibus, ex omni virtute& forti⸗ tudine Deum diligere. Sunt qui tunc ex toto corde diligi Deum interpretantur, quando rationem ſiue inrel- lectum noſtrum omnem captiuamus in obſequium Dei: ita vt non quod ratio noſtra di- ctat, non quod intellectus noſter aſſequitur, ſed quod in ſcriptura diuinitus inſpirata con- tinetur, id ſolum verum, id ſolum rectum eſſe perſuaſum habeamus: quamlibet etiam pu- .„ 2 1 gnare cum ratione ſiue intellectu noſtro videatur. Ex tota verò mente tum Deuũ diligi, cum in memoria noſtra non alia res verſatur magis, quàm vel Deus ipſe, vel quod ad honorem Dei pertinet: ita vt in eius ſolius meditatione, omnis noſtra cogitatio conſumatur. Ex tota Vero anima, quãdo ſic voluntas noſtra omnis citra contradictionem vllam Deo addicta eſt, vt ſumma cum alacritate iusſis eius omnibus obtemperet: vt nec proſperis rebus elata, CG3 nec Iuſtitia noſtne 47.. Iacoꝰ: 2. Rem. 8⸗ Clemen. li.⸗ſtrs matum. Lacl. li. 4. c. 24. In z1. cap. Iob. 100 22. MOrdi. 4.18. SFerhioMe 13. Diligere Deun quid. Deut. 6. Maith. 22. Marc. 12. Luca lo. Phalip.3. 6 1 1. Timoth 6. Pſa r. 18. Pſalm. i45. Ex totk Mente- Ex:eta auinsa- PRAECEP. CHAR. DEI ET PROXIMI. Cap.75. 4 nec aduerſis fracta, commirtat vnquàm aliquid, quo volũtas eius offendi posſit: quin potius in eo tota fit, vt eius mandata pro virili ſua expleat.Qua de re pluribus etiam diſſerit Apo- h nius in ſuis commentariis in Cantica Canticorum, libro primo. 3 Meminimus in ſuperioribus nos de eo diſſerere, quemadmodũ ad imaginem& ſimilitu- dinem Dei facti ſimus: quæ quidem imago, cum peccato primi Adæ deformata fuiſſet,) jrr⸗ te ſecundi Adæ rurſus eſt in nobis reparata: vt ſicut portaueramus antea imaginem terreni, ſic portare deinceps posſimus imaginem cœleſtis hominis. Hanc autem imaginem in anima noſtra eſſe docuimus, ac ſicut in Deo: ſic in illa quoq; trinitatẽ quandam Deus vnus eſt, tres 57 perſonæ, Pater, Filius,& Spirituſſanctus: Sic anima cuiuiq; noſtrum vna eſt, tres autem vi- bomune. res, ſiue potentiæ: intellectus, memoria, voluntas. Ex patre naſcitur filius, ex patte& filio procedit Spirituſſanctus. Ita ſuo modo ex intellectu naſcitur voluntas,& ex his ambobus V procedit memoria. Hæc trinitas in homine valde fuit, vt diximus, primi parentis noſtri vi- V tio deformata: Nam intellectus& memoria& voluntas, à Deo creatore ſuo vehementer auerſa fuerũt: ad quẽ vicisſim cõuertuntur, quãdo quod nobis precipit Deus, ex toto corde, ex tota mête, ex tota anima Deũ diligimus, itavt& ratio illi noſtra tota ſubiecta,& memo- ria in eius contemplatione perpetuò defixa,& voluntas ad omnem illius nutum ſemper ſit conuerſa: nihil vt magis ex animo cupiat homo, quam omnia Dei mãdata pro virili ſua ex- plere. Hac ratione recuperamus imaginem Dei, quæ fuit in nobis obſoleta,& Deiformes ef- ficimur. Eſt enim animæ ratione præditæ forma Deus: cui haud aliter eam imprimi oportet, quàm ſigillo, quod ſignatum eſt, imprimitur. Hæc autem impresſio non fit, niſi per charita- tem, per quam ſolã Deo ſimiles efficimur. Charitatẽ autem perfectã erga Deum habere non poſſumus, niſi collectis in vnum tribus his animæ viribus,& à creatura auerſis, in ſolum au- tem Deum conuerſis. Hæc ſi videntur apud homines imposſibilia, certè apud Deum nihil imposſibile:modò prompta voluntas adiit, ſpemq; noſtram omnem in Deo poſitam habue- rimus, ac deindè ipſi quoq; manum admouerimus,& quod in nobis eſt, fecerimus: citò ſen- .„ tiemus per gratiam eſſe facile, quod per naturam non modo difficile, verumeriã imposſibile 12, umme forè videbatur. Eſt aliquo prodire tenus, ſi non datur vltra. Nec ille tantum perfectus homo dicitur, qui tanta eſt mole corporis, quanta in homine eſſe maxima poteſt: quales aliquando Gigantes fuiſſe feruntur. Perfectus& ille iudicatur, qui quamuis magnitudine Gigantem æquare non posſit, nihil tamen ei deeſt eorum, quæ hominis natura requirit: Eadem eſt& V dilectionis ratio: Si non poſſumus ad eam aſpirare, qua Gigantes ardent in cœlo:(nam& V caro noſtra, cum ſpiritu noſtro bellum gerit implacabile, vt non quæ volumus, ea faciamus, nec toti Deo dediti eſſe queamus: in multis offendimus omnes,& ſeculi, domeſticarumque 1. Corinth. 13. Imao Dei in 3 V rerum curis impediti, cor in ſolum Deum intentum habere,& actu ſemper in eum ferri,& V quod maximè proprium dilectionis eſt, vnus cum eo ſpiritus effici non poſſumus) ſi igitur non poſſumus quod Gigates in cœlo, faciamus quod vel pumiliones ſaltem in terris: Quan- V tè minus nobis ſatisfecerimus, tantò ſibi magis ille ſatisfactum eſſe iudicabit: etiam ſi fit mi⸗ nime ſatisfactum. perfe un Porrò proximũ iubemur diligere, tanquã noſipſos: ita vt Dei dilectio ſuperet, proximĩ au⸗ ,pur. tem exæquet noſtram ipſorũ dilectionẽ. Proximus autem eſt omnis homo, fidelis pręſertim: Diligere pro- qui cum ſit imago Dei, quiſquis eum diligit, Deum diligit. Sicut enim Rex in imagine ſua xvnum. vel honoratur, vel contemnitur: ſic Deus in homine vel diligitur, vel odio habetur. Non po Proxtmus quis...— 1. 4. Laao. teſt hominem odiſſe, qui Deum amat, nõ poteſt Deum amare, qui hominem odit: Scriptum 3. Ioannis 4. eſt enim: Si quis dixerit, quoniam diligo Deum,& fratrem ſuum odit, méẽdax eſt. Qui enim non diligit fratrem ſuũ quem videt, Deum quem non vider quomodo poteſt diligere? Qlis honorat Regem,& eius contemnit imaginemè aut quis honorat imaginè,& auctorem con- temnit imaginis? Sic igitur alterum dilectionis præceptum pender ex altero, primum vr ſer uare nemo queat, niſi ſeruet ſimul& ſecundum. Quamobrem proximi dilectioni tantùm Pebiison Peuee tribuit Paulus, vt non dubirauerit dicere: Qui ailigit proximuũ, legem impleuit. Et in alia epi- 7 1 ,. ſtola: Omnis lex in vno ſermone im pletur: Dilige proximum tuum ſicut teipſum. Dixit au⸗ Komrn. tem hoc à Magiſtro ſuo doctus: qui cum alicubi duobus in mandatis de diligendo Deo& Sn, 2. proximo pendere legem vniuerſam& Prophetas affirmaſſet, alio loco quaſi explicans, quid WMash. z. ſit proximum diligere, iis verbis vſus eſt: Omnia quęcunq; vultis vt faciant vobis homines, ita& vos facite illis. Ac mox addit: Hæc eſt enim lex& Prophetæ: vbi tancùm tribuere vi- detur vni huic, quantum alibi vtriq; dilectionis mandato. Siquidem vnum abſque altero conſtare non poteſt: atque in dilectione proximi haud aliter includitur Dei dilectio, atque cauſa in ſuo effectu. Hinc enim apparet, quòd Deum diligas, ſi propter Deum proximo bene velis,& in eum ſuauiter ſis effuſus. Snut ſeipſum. Iubetur autem quiſquis diligere proximum tanquam ſeipſum. Porrò qui diligit iniqui- 4742, 10. tatem, odit animam ſuam. Quemadmodũ itaq; non diligit ſeipſium, qui diligit iniquitatem, Diligendus ho. ita non diligit proximum, qui diligit iniquiratem in proximo: Duo igitur cùm ſint in pro- mo, odi haben Ximo, homo& peccator: diligendus eſt homo, odio habendus eſt peccator. Si bonus eft ho- b aus petauor. mo, diligendus eſt in eo Chriſtus, cuius bonitate bonus eſt. Si malus eſt, corripiendus eſt poſtetiote 3 nibusjtai norbeletſ mancrn ximidleci- hacunO: alchrirel Cumobiſh nte Ktt rum radices en rtäubolus d dilemyer d Icmulre alhe mam vihilcun neitilam ætnu donlcerzuerile conmemorga d ſvent ſ n quid,n ſtnodis rulis⸗ ſeambulanten nnonanbg lesmonm, num palmane Deo lacuid ſtiniectneqe etgo Deichm labeamo non modo f eiquod; m reglla exen opus tunch g humanumt 9 d ero diſcn duitzsin 8 mnboobtuli 1 Ddeufuchn crbejilt. Indl jld.Ban uofem e. daate m.Opera r Mäarr 1 üsgad 12 d di mue 3 d din eseldn rorem de 3 Sine—. dalubiec lus 2* adaaproſ ſt les,àd cumimdd azr on t mi.em. roa Deum hn ra axrfs, 1 certe apudh a n Deo poh mu. eſt,fecerim 1:e verumetd nn untum pert 1im oteſt:qualt a ngnitudid Da requirit: I 34 dent in cch:l volumus tu culi domeſ aon- ſemperint nil don poſſuf ai ſaltem int na dicabit et u io ſupetet nis domo, ſidel ar im Rex in nel- odio habt 1IÄ ominem od? 2r t,médax*. i- d0 potelt 3 9 giné,& a W X Jltero,p T K — oniu inpleuit 2la ſcut teipi xül ris ce cii 4e co que ISI eel faciantv lele ſ bitanrif 2 em vnum E2, tur Dei q 20) 4 M Deunf 71 aui 1 riin EXPLICATIO PECALOGI. 154 eſt malus, ſed nihilominus diligendus eſt homo, verùm in hocrantùm, vt conuertatur ad Chriſtum. Quiſquis aliud ſpectat in proximo, non diligit proximum, qui tum rectè diligi- tur, cùm propter Deum diligitur: vt in proximo non nili Deus diligatur,& ad Deum om- nis dilectio noſtra referatur. Sicut Medicus cùm diligit egrum, non morbum diligit, quem venit propulſare, ſed ſalutem, quam cupit reuocare: Sic cùm diligere proximum iubemur, nõ peccatum diligere iubemur, qui morbus eſt animi, qui modis omnibus propulſandus nobis eſt pro virili noſtra: ſed ſalutem proximi, quam ille tunc adipiſcitur, quando Deo, qui ſalus noſtra eſt, coniungitur. De Præceptis decalogi. CAPV IT I. XXVI Vnc videamus quomodo lex in duobus his mandatis pendet vniuerſa. Duas legis tabulas, digito Dei ſcriptas Moſi datas eſſe legimus. Ac Philo quidem in eo libro, quem ſcripſit de decalogo,& Ioſephus, quinꝗ; præcepta in vna tabula, quinq; in al- tera conſcripta referunt. Origenes autem, cuius hanc ſectionem ſequutus eſſe videtur Ru- pertus Abbas Tuitienſis, quatuor in priore(nam primum præceptum in duo diuidit) ſex in poſteriore:(nam vltima duo vno comprehédit.) Auguſtinus vero, quem vt in aliis ferè om nibus, ita in hoc quoq; ſequitur ſchola Theologorum, tria vult prioris, ſeptem autem poſte- rioris eſſe tabulæ præcepta: quæ tamen omnia ad duo, de quibus iam diximus, dilectionis mandata ſpectant. Nam tria quidem prioris, ad Dei, ſeptem verò tabulæ poſterioris, ad pro- ximi dilectionem pertinent: quemadmodum Auguſtinum ſequutus Petrus quoque Lom- bardus annotauit: Qui neque impleri niſi per charitatem, neque ad alium finem præterquam ad charitatem, ea rectè referri docet. Quamobrem in vtriuſq; tabulæ præceptis, non tam quid exterius geratur, quàm quid intus fiat,& ex qua radice, quod fit proficiſcatur, attenditur. Sunt enim in cordibus homi- num radices duæ: charitatis vna, quam plantat agricola Chriſtus: cupiditatis altera, quãà plan- tat diabolus. Nihil ex illa mali, nihil ex hac boni naſcitur. Hoc docuit, hoc docet, hoc doce- bit ſemper ſancta catholica Eccleſia. Quæ malum igitur intemperixæ iſtos agitant? qui eam inſimulare audent, quòd tot ſeculis ſecundam tabulam tantũ& opera politica ſiti ntuita, pri⸗ mam nihil curauerit, quaſi nihil pertineret ad rem, aut certè tantum externos cultus requiſi- uerit, illam æternam legem. Diliges Dominum Deum tuum ex toro corde tuo, prorſus non conſiderauerit? Cùm non obſcure falſitatis hos arguat Petri Lombardi, quam paulò ante commemorauimus, ſententia, quem auctorem ſequuti videntur Doctores omnes, quos vul- g0 vocant Scholaſticos. Etiam pueri didicimus in Eccleſia, non quid, ſed propter quid facia- mus aliquid, Deum attendere: adeò, vt ſi quid ex radice charitatis profectum non ſit, nihil ſit nobis vtilitatis allaturum. Hanc enim excellentiorem viam eſſe docet Apoſtolus, què per ſe ambulantes ducit ad patriã. Et ſicut ſine via nullus peruenit eò quò tendit, ita ſine charita- te, non ambulare poſſunt homines, ſed errare. Hæc enim eſt ſumma bonarum actionum, ſa- lus morum, finis cœleſtium præceptorum, mors criminum, vita virtutum, virtus pugnan- tium, palma victorum, cauſa meritorum bonorum, præmium perfectorum. Sine hac nemo Deo placuit:cum hac nec potuit aliquis peccare, nec poterit: quemadmodum diligens Augu- ſtini ſectator, Proſper Aquitanicus, vbi de laude charitatis tractat, ſcriptum reliquit. Ad hanc ergo Dei charitatem ſiue dilectionem referimus cætera præcepta omnia: adeò vt perſuaſum habeamus, proximos quoq; diligendo, niſi propter Deum,& in Deo charos eos habeamus, non modo nos officio noſtro functos non eſſe, verumetiam peccati grauis reos factos. Hoc eſt, quod à Thoma quoq; Aquinate ſcriptum legimus: Quod omnium actuum humanorũ regula lex eſt charitatis diuinæ. Sicut enim videmus in artificialibus, quòd vnumquodque opus tunc bonum& rectum dicitur, quando regulæ coæquatur: Sic etiam quodlibet opus humanum tunc rectũ eſt& virtuoſum, quando regulæ diuinæ dilectionis concordat: quan- do verò diſcordat ab hac regula non eſt bonum, nec rectum. Præclarè Auguſtinus: Non fuit charitas in Cain:& niſi eſſet charitas in Abel, nõ acciperet Deus ſacrificium eius. Cùm enim ambo obtuliſſent, ille de fructibus terræ, ille de fœtibus ouium: quid putatis fratres, quia Deus fructus terræ neglexit,& fœtus ouium dilexit? Non intendit Deus ad manus, ſed in corde vidit. Et quem vidit cum charitate offerre, ipſius ſacrificium reſpexit: quem vidit cum inuidia offerre, ab ipſius ſacrificio oculos auertit. Opera ergo bona Abel, non dicit niſi cha- ritatem: opera verò mala Cain, non dicit niſi odium fraternum. De primo Præcepto. CAP. ELXXVII. 5 Rioris tabulæ tria tantuùm vt eſſent præcepta, proptereà viſum eſt Auguſtino congruõ- tius, quòd trinitatem diligenter intuentibus inſinuare videntur. Primum enim quòd Deũ vnum colere iubemur, ad patrem: Secundum de iuramenti veritate, ad filium. Ter tium de ſpirituali vocatione, ad Spiritum ſanctum pertinere videtur: ita vt tribus his præce- ptis tres perſonas, vnum Deum colere iubeamur. Quoniam verP ſicut Principes non ſunt in terrorem benè operantium, ſed male: mittũtur enun ad vindictam malefactorum: laudem CG4. Verò Decalogi diniſio. Taſeph, lib. 3. an- tioniia. cap. 6. Orig. homil.S. in Sxod. Ruper. lib. ꝛ in Exod. cap 32. Ang. ſuper. Exo. quæſt. 71. Lib.: ſent. diſti. 37.· diſt. 38. lib 3. Charitas finis ræcepti. Radices duæ in cordibus 50: minum⸗ Charitatis laus. Proſclib.ʒ.de vis ta contemplat. cap.z· Thom. opuſcu. 4. Tract.; inl. epiſt. Ioan. Auwgu ſuper Exod. quæſt. 71. Ratio trium Præceptorun⸗ Rom. 13 1. Pet. 3. 1. Tnn.l. Cap.77. Præcepturm dile- lionis diuinæ tribus modis aranſgredimur. Exod. 29⸗ Deuit non pati: tur fibi quicquã astepoui. Eſaiæ 28. 3. Cor. 19.⸗ Matth ·s. Diſferentia in- ter Deos alienos & ſculptile. Philip.3 2. 0o. 4- 1. Cor-S. Calat. 5⸗ Ephe. 5. Hie in Anzos. cap·ꝛ· 2. Pet. 2. 1. T:m. s. ie. in Zach. cap 1. Pſalm 113. Mæ eticorten docrν voca: tur idolum. F ſaiæx 2. Ozec. 8. Aug de vera re- Cgione cap.z8. Aug. uæſi. 29. ſupe Iojue. Joſtte 23. Aug. li.z de Ba- ptiſccont. Dona- tiſtas. cap. vli. Deut. 13. 3. CCT.IE. EXPLICATIO verò bonorum:ita lex iuſto non eſt poſita, ſed iniuſtis& non ſubditis, impiis& peccatori- bus, ſceleratis& contaminatis: eſt enim pofita, propter tranſgresſionem: Deus autem quo- niam cum iuſtum in terris reperiret neminem,& iniuſtos& omni vitiorum genere conta- minatos curandos ſuſceperat: quod facere ſolet diligens agricola„ f1 malis radicibus terram videt occupatam, primùm vt eas euellat, ad meliorem deinde plantationem terram præpa- ret, hoc ſibi quoq; faciendum eſſe putauit, vt non prius charitatem pręcipiendo in mentibus hominum inſereret, quam radicitus extirpaſſet omnia, quæcunque videntur impedire, quo- minus ea radices agere queat.. Cùm itaque de diligendo Deo præceptum, tribus modis tranſgredi nos contingat, corde, ore,& opere, tribus etiam præceptis tranſgresſionem hãc prohibet. Primo eam, quæ fit cor- de, ſecundo quæ fit ore, tertio quæ fit opere. Corde de colendo vno Deo legem tranſgredi- mur, ſi Deos habeamus alienos, ſi faciamus nobis ſculptile, aut ſimilitudinem aliquam. Hac tria primo præcepto Deus fieri vetat, dicens: Non habebis Deos alienos coram me, non fa- cies tibi ſculptile, neq; omnẽ ſimilitudinè, quæ eſt in cœlo deſuper,& qus in terra deorſum, nec eorum, quæ ſunt in aquis ſub terra, non adorabis ea, neque coles. Cultus quem ſibi præ- ſtari Deus vult, eſt illa, de qua iam ita multa dicta ſunt à nobis, dilectio, ſine qua nullus Deo gratus cultus exhibetur. In hac totum ſibi cor hominis vendicat, nullam vt eius partem ali- cuius alterius amor occupet. Eſt enim Dominus Deus noſter zelotes: non modo non præ- ferri, ſed nec exæquari ſibi quicquam in amore patitur. Quod ab Eſaia dictum eſt: Coangu- ſtatum eſt ſtratum, ita vt alter decidat,& pallium breue vtrunq; operire non poteſt: de cor- dis humani ſtrato rectè dici poteſt, quod tam anguſtum& arctũ eſt, vt ipſum eriam Deum ſolum, pro eo, vt debet, capere non posſit. Quamobrem excidit is eueſtigiò de ſtrato cordis noſtri, ſimul vt alius admiſſus fuerit. Hoc eſt, quod Apoſtolus dicit: non poteſtis calicem Do- mini bibere,& calicem demoniorum: non poteſtis menſæ Domini eſſe parricipes,& men- ſæ idolorum. Quod a Chriſto quoq; dictum eſt: Non poteſtis Deo ſeruire& mammonæ. Atque hac de cauſa dicit hoc loco Deus: Non habebis Deos alienos, non facies tibi ſculptile, aut aliquam ſimilitudinem. Sunt qui inter Deos alienos& inter ſculptile diſcrimen hoc faciunt, vt ſpiritualem per illos& internam, per hoc veroò craſſam& externam idololatriam ſignificare velint. Eſt enim duplex idololatria, lapidum vna, cordis altera. Cæterùm de vtraque rectè vtraque verba ac- cipi poſſunt. Nam etiam vitia, ſiue peccata noſtra, nunc Deus alienos, nunc idola vocari, vel ea Pauli loca planum faciunt, vbi de iis, quorum Deus venter eſt, vbi de Deo huius ſeculi, vbi de Diis,& Dominis multis, mentionem facit. Denique vbi auaritiam ſemel& iterum idolorum ſeruitutem vocat. Hinc eſt, quod ab Hieronymo quoq; ſcriptum legimus: Vnuſ- quiſque adorans vitia ſua atque peccata, Deum habere cœpit, à quo victus eſt: dicente Petro Apoſtolo: Aquo enim quis ſuperatur, huius& ſeruus eſt. Auarus aurum, guloſus ventrem, libidinoſus penem& Beẽlphegor colit: laſciua mulier, quæ cùm ſit in delitiis, viuens mor- tua eſt, adorat venereas voluptates. Qui etiam alio loco non ea tantùm, quæ manu fiunt ar- tificis, de quibus ſcriptum eſt: Simulachra Genrium argẽtum& aurum, opera manuum ho⸗ minum, rectè vocari docet idola, verumetiam hæreticorum peruerſam doctrinã: quæ quod- cunq; ſimulauerit, vertit in idolum,& pro Chriſto facit adorari Antichriſtum. Illum quogq; locum enarrans Eſaix: Repleta eſt terra idolis, opera manuum ſuarum adorauerunt, quod fecerunt digiti eorum:& incuruauit ſe homo,& humiliiatus eſt vir: idola interpretatur, do- gmata veritati contraria. Neque ſecùs intelligi vult, quod ab Ozea ſcriptum eſt: Argentum ſuũ& aurum ſuum fecerunt ſibi idola, vt interirent. Auguſtinus quoq;, poſteaquàm de ſimu lachris manufactis pleraq; dixerat: Eſt, inquit, alius deterior,& inferior ſimulachrorum cul- tus, quo phantaſmata ſua colunt,& quicquid animo errante, cum ſuperbia& tumore cogi- tando imaginati fuerint, religionis nomine obſeruant. De cuius generis phantaſmatibus, illũ etiam loſue locum exponit, Auferte Deos alienos de medio veſtri,& inclinate corda veſtra ad Dominum Deum veſtrum. Itidem& illum Ezechiélis locum: De auro meo& de argen to meo, feciſti tibi imagines. Ad imagines, inquit, phantaſmatum ſuorum, cum quibus carna lis anima volutari delectatur, conuertit omnia ſacramenta,& verba ſanctorum librorum. Nec tamen quia illæ imagines falſæ ſunt, proptereà& illa ſacramenta,& illa diuina eloquia ſic exhonoranda ſunt, vt illorum eſſe purentur, cùm Dominus dicat. De auro meo& de ar- gento meo,&c. Vincentius quoq; Lyrinenſis aliena ab Eccleſia dogmata, vetus Teſtamen- rum Deos alienos appellare ſcribit, quod ab hæreticis ipſorũ opiniones haud aliter obſerué⸗ tur, quàm à gentilibus Dij ſui. Quod itaque legitur in Deuteronomio: Si ſurrexerit in me- dio tui Prophetes,& prædixerit ſignum, atque portentum,& euenerit quod locutus eſt, & dixerit tibi, Eamus,& ſequamur Deos alienos, quos ignoras, non audies verba Prophe- tæ illius: quia tentat vos Dominus Deus veſter, vt palàm fiat, vtrum diligatis eum an non, in toto corde,& in tota anima veſtra, per Deos alienos, extraneos errores dicit ſignificari, nouos quoſdam& inauditos, quos proptereà ſpargi nonnunquàm patitur Deus, vt probet conſtantiam noſtram in diligendo ſe,& in adhærendo ſanæ doctrinæ. Quemadmodum etiam . rubelcunt, 4 ec ocl e 11 Sü r. an Exhöp dorelphane manufacta 6 num culcol- venditat, m ponibetit ouidem ¹ in copdet ceſſores,t ro cuitr lokema Tühl oni Harumoll: Kfuucacs ius ſcle 1l mndaIna? adoren-annen: gerbum cot ſetbumanf Dhecnonhe T ccbit Hern Deirerbun, dem 2uin ecinbol g. lo niſen a l rilo,ugt). dom eib o lcer ſegs, ctmonu tr i ſcan con a brs ſc adductas ef Peccum abalibtm i rinn qug Anltatlé wir l Mus Ille Nar 5 dies ealh 6 tes ille vem bscimign 1 eete cectel n numermm i V rarudidi,, 3 Jee, g Dii ferbu I 1 an San PRIMI PRAECEPTI. 655 me e w. etiam à Paulo ſcriptum eſt: Oportet& hareſes eſſe, vt qui probati ſunt, manifeſti liant, Ob Herrſa&xer mcial hn hocſ(ait Vincẽtius)hæreſeon non ſtatim eradicantur auctores, vt probati manifeſti fiant, id 8 Hae, es⸗ de ern eſt,vt vnuſquiſque quàm tenax& fideelix& fixus catholicæ fidei ſir amator appareat. Et re eadoin Jh uera cum quæque nouitas ebullit, ſtatim cernitur frumentorum grauitas,& leuitas Haleaeh un m„ 9 tunc ſine magno molimine excutitur ab aëre, quod nullo pondere intra aream tenebatur. nu. Namque alij prorſus euolant: alij vero tantummodo excusſi,& perire metuunt,& redire Sond. erubeſcunt, ſaucij, ſemineces& ſemiuiui: quippè qui tantam hauſerint Veneni quantitatem, 3 aui 4 quæ nec occidat, nec digeratur, nec mori cogat, nec viuere ſinat. Aa. Ex his perſpicuum eſſe poteſt, quòd non tunc ſolùm peccatur contra præceptũ hoc, quan- 5 eden dt. do vel planetæ, vel aſtra, vel reliqua gentium dæmonia coluntur, aut cùm adorantur idola aa9 1 manufacta, verumetiam cùm adorãtur idola vitiorum: multoq́; deteriorem eſſe ſimulachro- mm rum cultum, quo ſua quis phantaſmata colit,& quo ſuas impoſturas pro verbo Dei populo Seuftorum Venditat, quàm fit is, quem ſuis gentes præſtant ſimulachris. Nam quod primo hoc Praæcepto Mario. prohiberi quidam purant ſanctorum inuocationem,& imaginum venerationem: quando- lußin terz, dT rlktus quet d 4 2 ) 1. lne quan A quidem non alia ratione ſancti, qui cum Deo viuunt, quàm qua ij, qui conſtituti ſunt adhue Meiug. in corpore mortis huius, inuocantur, hoc eſt, non ranquam largitores, ſed tanquàm inter- non modd ao. ceſſores, quemadmodum vbi de ſpe diſſeruimus, pluribus verbis planum fecimus, deinde ve- dGictum eh rò qui tribuitur honos imagini, non alio, quàam ad prototypum refertur, ſicut etiam à Baſi- Baſiin li de gępi de nonpote d. lio legimus annotatum, cùum nemo tam ſit lapis, Vt lapidibus& lignis ineſſe putet ſenſum, Annt,. Miplam ei an nihil contra præceptum hoc peccatur, ſi ſanctis& eorum imaginibus debita veneratio præ- eſigiöde tt 6 ſtatur, modò ne in homine, neve in ſtatua, depicta tabula aliqua, ſed in ſolo Deo ſpes omnis nporeſläcl e& fiducia collocetur. Vnde ſanctam Synodũ ſeptimam exclamaſſe legimus. Quicunqʒ; ſentẽ⸗ Seene ſe prricpei— tias ſacræ ſcripturæ de idolis contra venerandas imagines adducunt, anathema. Qui vene- A ac7 rüte Rmn in randas imagines idola appellant, anathema. Qui dicunt, quod imagines Chriſtiani vt Deos Set. onfacesrhh adorent, anathema. Quod ſimiliter in octaua factum reperitur. Cæterùm hominis alicuius Hine 1o. verbum contra receptam Eccleſiæ totius doctrinam, pleraq; omnia docentis, tanquam Dei verbum amplecti,& adorare illud, quod ab eo ſcriptum eſt, ſeq́, coram eò incuruare: quæ eſt, n, Vt ſoit A ſi hæc non eſt ipſisſima idololatria? Quid enim aliud faciunt hoc genus homines, quàm quod tcare felnt i ſcribit Hieronymus, pro Chriſto adorant Antichriſtum? Dicit Lutherus, Quod ego doceo, ecte ſtracut 2 Dei verbum eſt,& purum Euangelium, ſtatim adorant,& incuruantur coram idolo. Dicunt nuncidcaſ 2 idem Zuinglius& Caluinus, dicunt Anabaptiſtæ, dicunt alij quoq; hæretici, mox hominis, dce Deoll a veldiaboli potius per hominem loquentis verbum, pro Dei verbo, proq; Chriſti Euange- itiam ſemel a2 lio miſeri amplectuntur,& adorant. Horrenda hæc eſt idololatria, ac velis, quod aiunt, re- ptum legin 2 miſq; fugienda. Quid enim ex eo conſequitur aliud, quàm cùm vnaquæque ſecta ſuum ver- useſt:gic a bum, verbum Dei eſſe iactet, vt iſti tot Deos, habeant, quod ſunt hæreſiarchæ? Quos videre rum gulolit a licet, neglectis veterum orthodoxorum ſcriptis, in quibus cum doctrina certabat vitæ ſan- delitiis, i u ctimonia„non aliundè iam ferè, quàm ex impurisſimi alicuius hæretici libris opinionem m, quæma in ſuam confirmare, nee minore auctoritate ‚quæ ab illo dicta„ quam quæ in Canonicis li- n, operam a bris ſcripta ſuint, proferre. Huc idololatriæ cæcas hominum mentes, præſti giis dæmonum ddoctrin? a adductas eſſe videmus. 3 4 triddum. I at Peccant igitur contra præceptum hoc, qui& colunt ipſi ſua phantaſi mata,& coli volunt an.a8. 1 madorae al ab aliis, tanquaàm idola,& quod ipſi ſentiunt, Dei vorbum vocant,& Euangelium, vt ſic eue- Vejeitidiai aohainreg e niant, quod à Propheta ſcriptũ eſt. Vocauerũt in terris numina ſua. Haud aliterenim iſti di- viatis nomen 2 3...— aſſeckant. Ipuumck uu uinitatis opinionè affectant, quam feciſſe ſcribit olim in Lybia Pſaphonam quendam, 1 y- Max. Jyy. ſey.10 ſec an rius ille Maximus, qui quàm plurimas aues cepiſſe dicitur, vocales& humani ſermonis do- quis finis plulo: „poſteaqd. ⸗ Gpolieac. ciles, eaſq́; ſonare docuit hæc verba. Magnus Deus Pſaphon, atq; ita doctas emiſir in mon- ſopkia. or ſimulach 2cd- 4. 4.— 0. ſhae d tes, illæ vero quæ didicerant, canebãt, ac reliquas item aues eadè ſonare docebant. Porrò Ly⸗ 1a N tl* 6 8.—.......— De di⸗ 1 bes cum ignorarent cõmentum, credentes id diuinitus aceidere, Pſaphoni rem diuinam fa- c D 8 1) l nsp hantalj, an cere decreuerunt,& eum in Deorum numerũ retulerunt. Sic iſti, cupientes& ipſi in Deorũ Linclinateſ an 3 numerum referri, verbo ſuo verbi Dei titulum prætenderunt, atq; vt verbum Dei vocare- auro med 12 tur à rudibus, perfecerunt, à quibus iam pro Diis quibuſdam eos coli videmus. um, com 1† 4 Neque verò ipſi tantùm hæretici, ſed& qui dogmata eorum recipiunt, atque ea tanquàm ſanctorun d 1 Dei verbum amplectuntur, violati præcepti huius rei ſunt. Nobis verò propoſitum non eſt, 3, Kile dun 1 omnes modos, quibus contra præceptum hoc venirur, enumerando recenſere, quandoqui- De auroſ 4 dem non paucorum extant de ea re commentarij ab illis hæc peti poſſunt. Verum hoc tamẽè VWiim&lro. nta, reru 3 ſilentio præxtereundum non eſſe duximus, grauisſimè contra præceptũ hoc peccare, qui Miſ- Lantesg audiSi: s laud= de ſæ ſacrificium, propriæ diuinitati debitam ſeruirutem, ſicut ex Auguſtino docuimus, abroga⸗"è peccan. si ſurs= he re conantur. Quid enim iſti aliud quam Deum in ordinem cogere volunt? Siquidem om- eir ug er nes alij cultus, ſiue ij conſtent imitatione, ſiue adoratione ‚ fiue inuocatione, non ita Deo udies m proprie debentur, vt non etiam ad homines, quanquam diuerſo modo, ſicut alibi docuimus, rectè transferri posſint: Solus hic eſt, quo diuina ſeruitus ab humanis obſequiis diſcernitur: neq; poteſt alius vllus Deo præſtari gratior. Nam quod de Deo ex toto corde, ex tota ani- ma, ex omnibus viribus diligendo præcipitur, id aut hic, aut nuſquam alibi, quatenus in hac .Gn, PSrG= 1 elunl Miſſun celebra: peregrinatione fieri poteſt iar quid fae⸗ cogitationibus abſtractam, edihaas. eorum recordatione prouocatus, tantò erg Cæp./8. EXPT ICA 110 „perfectè præſtatur. Hic enim ſacerdos mentem ab omnibus alijs & in diuinorum beneficiorum contemplatione defixam habens a Deum amore inflammatur, vt ſui prorſus obli⸗ tus, in illum totus rapiatur. Ex quo fit, vt cum agendis Deo gratiis pro hac immenſa illius beneficentia mentem ad eum, cogitationemq́; tollit, illico mentis hanc ad Deum ſublationè, vultus, oculi, manusque ſequantur: vt quod mens cogitat, idem vultus, oculi, manus, totum Niſſa quomado. 2 3 ge.. 95 Aacdacla. deniĩque corpus actione repræſentet. Quibus rebus ad idem faciendum, qui præſentes ad- ſunt, omnes inuitantur: quo& ĩipfi cum ſacerdote in eorundem beneficiorum cogitatione Deo gratias pro illis agentes verſentur ‚ſimul patrem illum miſericordiarum ſupplices de- precentur, vt quòd filius eius dilectus pro mundi totius redemptio ne, ſacrolancti corporis & ſanguinis fui ſacrificium in cruce pendens obtulit, cuius rei fit in altari repræ ſentatio, e in ſe fructum faciat redundare. Operihus hams Neque minus grauirer contra præceptum hoc peccant, qui bonis operibus Deum colen- Ueum colendam dum eſſe negant: cum& hic ſit cultus Deo longe gratisſimus. Non enim qui dicit mihi, Do- mine Domine, intreibit, inquit, in regnum cœlorum. Sed qui facit voluntatem patris mei, 105 eſſe negantes, 5 qui in ccœlis eſt, ipſs intrabit in regnum cœlorum: Opera Deus 4 nobis exigit, non verba. Si Ioan.9. filij Abrahæ, inquit, eſtis, opera Abrahæ facite. Ac dilectus illi diſcipulus: Filioli mei, non 1.LaT.3s diligamus verbo, neque lingua, ſed opere& veritate. uamobrem vocem Euangelij ne- Tebr. 3. gant, qui Deum operibus colendum eſſe negant: cum à Paulo quoque ſcriptum legamus: Beneficentiæ& communicarionis nolite obliuiſci: Talibus enim hoſtiis promeretur Deus. Etiam ab Ethnico quodam piè dictum eſt: Vis Deos propitiariẽbonus eſto. Clamet aliquis Feueca. ad rauim vſque: Credo in Deum: ac non modèò iacter habere ſe, verumeriam habeat re ipſa Matthay. fidem, qua vel montes transferre queat: quin& tantam in Deo fiduciam ſibi collocatam eſ⸗ r. ſe dicat, quanta maxima haberi poteſt: niſi dilexerit Deum in proximo ſuo, niſi dilectio- nem hanc ſuam non verbo magis, quàm opere declarauerit, inanis erit cultus omnis, quo ſe Deum proſequi gloriatur. De ſecundo Præcept᷑o. 3 CAP. LXXVIII. Rimo loco, corde, ſecundo prohibemur ore tranſgredi præceptum de diligendo Deo. — 81c gitur dicit Dominus: Non aſſumes nomen Domini Dei tui in vanum: nec enim X nbebit inſontem Deus eum, qui aſſumpſerit nomen Domini Dei ſui fruſtra. Qui di- ligit& colit aliquem, non meminit illius niſi reuerẽter,& cum quadam etiam honoris prę- fatione. Cum itaq; præ cunctis aliis diligere nos,& colere Deum oporteat, committere non debemus, quin& pſi ſumma cũ reuerentia nomen eius vſurpemus: neq; id in alios, quam peceanies in tantam decet maieſtatem, vſus cõferamus. Quod faciunt ij, qui necromantiis, incantarioni- ſecuudum præe: bus, fortilegiis, diris& deuotionibus,& id genus aliis rebus impiis Dei nomen,& ſanctæ rng ſcripruræ verba ſeruire faciunt: qui per iocum Deum aliquando nominant: qui ſeripturis io- culariter vtuntur: qui mendaci] ſui teſtem Deum nonnunquam citant. Is autem cuùm ſit ve- ritas, nulla poteſt ei fieri maior contumelia, quàm ſi quis eum ſui mendacij teſtem inuocet. Quare prohibetur hic omne iuſiurandum, quod non vel Dei gloria, vel fratrum vſus ne- Ioan 14. Iurare quate⸗ nuts liceat· ellario poſtulet. ier.4. 5...... 2. Ahg Peccat igitur contra præceptum hoc, quiſquis voluntariè iurat. Nam ſi quis iuret exigente nuſiuandum Maxiſtratu, ſibiq; ruramentũ deferente, modò id faciat in veritate& in iudicio,& in iuſtiria, Laai Lebee non peccat. Nam quòd prohibuit Deus ne iuretur, ilud Auguſtinus prohibuiſſe vult intelli- C deheh rde Vülle quiſquam, ſicut bonum, appetat iuſiurandum,& asfiduitate iurandi ad periurium per ferwedom:in conſuetudinem delabarur. Quamobremnon eſt appetenda, ſicut bona, iuratio, nec tamen fu- monte lib. i. gienda tanquam mala, cum eſt neceſſaria. Cuùm igitur non in bonis, ſed in neceſſariis iuratio ſit habenda, refrenet ſe quiſq;, quantum poteſt, vt ea non vtatur, niſi cuùm necesſitas poſtu- huerit: ſi quando videt difficiles homines ad credendum, quòd iis expedit credere, niſi quod dicitur, iurando firmetur. Quoties autem vel ad Dei gloriam, vel ad proximi vtilitatem in veritate, iudicio& iuſtitia iufiurandum præſtatur, non modò contra præceptum hoc nihil Dans. u, fieri, verum illud magis impleri credendum eſt, quod in Deuteronomio ſcribitur: Deu tuum timebis,& illi ſoli ſeruies, ac per nomen illius iurabis- De tertio Præcepto. CAPDV T LXXINX. Iligere Deum& colere corde, ore,& opere iubemur. Quemadmodũ id corde fiat& ore, quemadmodum etiam vtroꝗq; contra præceptum hoc peccetur, paucis iam à no- bis demonſtratum eſt: Reſtat nunc, vt quemadmodũ opere Deus diligendus& co- lendus ſit, breuibus de eo diſſeramus: Hac enim de re, terrium hoc eſt mandatum, cuius hæc verba ſunt: Memento vt diem Sabbati ſanctifices. Sex diebus operaberis,& facies om⸗ nia opera tua, ſeptimo verò die Sabbatum Domini Dei tui eſt: Non facies omne opus in eo, tu& filius tuus,& filia tua, ſeruus tuus,& ancilla tua, iumentum tuum,& aduena, qui elt incra portas tuas. Eſt in 2 lidemjilu gere. decl lberatidedis müso poſei tum Chun brſän que lente 8 Kſickinl- auſærultl dumde ora faarandeinent Rerrassce anc diem feraruna vm auctorit? cer auttoritele decckebrae ie quanqhdurd tnpoſbus6ice ceincesdllg r Cu l e,72 riterensrepibn tu Srmſon tam enes Chrilotoa ſirſedqodes aotern Deua quano prois vtngltgs bare aler zn Cd guitöge biun Emim dlpenſirio ar uudſelcigr ⸗ dioneKman uüdu 5 Fenris Senerajonid 1 Ivnã ggn rin 2 „aug naclntoc do recoſadi 54 Knuglio pium he aun unccehrn 2 deridus Bh. m quid aä dluntats 4 5 exigit, o 6 llus: Fi NVocem] due ſr n. ſtuis pron useſto.( er umerlann dar lam ſbic l. imo ſuo leci it cultus a tum de d Boln ui in val ⁵ Dei ſuiſſ as wi lam etiaf arüpr orteat, q Aen neq; idſns waun omamtis arxit Dei no x lar inant.9 Du nt. Is aup: gthſ endacijt wos , Velfſ a lb mnſtquit Kh f in jucich 3 1u proh bu Skir ranci ad serüng a iurati ²eranen ddin t üölu ſicum f 22ris lch ro ſcri TERTIIpPRaECEPTI. 156 Eſt in hoc præcepto quiddam quod ad cæremoniam, eſt quod ad mores quoq; pertinet. Quòd ſeptimus dies vacationi fuit asſignatus erat cæremoniæ: Sic enim loquitur Dominus: Videte vt Sabbatum meum cuſtodiatis, quia ſignum eſt inter me& vos in generationibus veſtris. Quòd autem in cõtemplandis Dei beneficiis, in hymnis, precationibus,& ſacrificiis dies ille conſumebatur, morale fuit: Sublata cæremonia, remanſit quod ad mores pertinet. Nos enim ne offendamus in id, quod vetat Apoſtolus, ne videamur obſeruare cum Iudæis dies, annos,& tempora, non iam ipſa tẽpora, ſed res, quarum illa ſigna ſunt, obſeruamus: Re pudiamus cum illo temporum obſeruationem, interea tamen temporalium ſignorum intel- ligentiam, cum eodem Apoſtolo, ſicut Auguſtinus quoque ſcribit, retinemus. Triplicem autem habebat Sabbatum Iudæorum ſignificationem: Vnam, quæ ad mores pertinet, ceſſationem à peccatis,& ab iis omnibus, quæ ſunt impedimento, quominus ali- quis ex toto corde diligere Deum,& colere posſit. Aliam, quæ ad allegoriam: quietem Chri⸗ ſti corporis in ſepulchro. Tertiam quæ ad anagogen, æternam requiem in cœlo. Ac primum quidem, illud præceptum nobis modis omnibus obſeruandum eſt, vt quieſcamus peruerſè agere. Secundum expletum iam eſt, in Chriſto. Tertium expectatur& ſperatur à nobis, vt liberati de corpore mortis huius, ac ſoluti graui peccatorum onere, quo premimir in hoc mũdo, poſt multas tribulationes& anguſtias, poſt varios exantlatos labores, quo caput no- ſtrum Chriſtus præcesſit, ingrediamur& nos in requiem illam, in qua Sabbatum eſt ex Sab- bato, Sabbatum delicatum& ſanctũ Domino. Cum igitur figuræ ſucceſſerit veritas, quod- ꝗque fuerat externa Sabbati obſeruatione ſignificatum, Ieſum Chriſtum Dominum noſtrum & ſiti& inedia,& multis moleſtiis, grauisſimisque corporis cruciatibus, quos vltrò noſtra cauſa pertulit, vehementer fatigatum, ad extremum acerbisſima, turpisſimaq; morte confe- ctum, die ſeptimo tandem in ſepulchro quierurum, id re ipſa ſit expletum: nihil fuit neceſſe figuram deinceps amplius obſeruari. Sicut enim aduentète Sole ceſſat vmbra, ſic adueniente veritate, ceſſare debet figura. Itaq; ſeprimus dies in octauum eſt mutatus: Nam pro Sabbato, diem feriarum agimus eum, qui proximè Sabbatum ſequitur. Mutatus eſt autem Apoſtolo- rum auctorirate, ne quid habere commune cum Iudæis videremur. Quemadmodum eorun- dem auctoritate conſtitutũ eſt, ſi quis ante æquinoctium vernale ſanctæ Paſchæ diẽ cum Iu- dais celebraret. Epiſcopus aut Presbyter, vt abiiceretur. Quin& illud caurum eſſe videtur, quam diu durabat ſacerdotium Iudæorum, vt qui miniſterio reconciliationis Apoſtolorum remporibus fungebãtur, non ſacerdotes, verùm Presbyteri tantùm vocarentur. Quod etiam deinceps diligenter ſancti Patres cauerunt ſemper, ne quid Chriſtiani Catholici, non modò cum Iudæis, ſed ne cum hæreticis quidem haberent cõmune. Sic Ioannes Chryſoſtomus, gra uiter eos reprehendit, qui ieiunarent iiſdem diebus, quibus à Iudæis ſolenniter ieiunaba- tur. Sic in Epheſino Concilio, cum Neſtorius Chriſtotocõ, non autem Theotocon eſſe Ma- riam virginem aſſeueraret, ſub anathematis pœna fuiſſe legimus interdictum, ne quis eam Chriſtotocon auderet appellare: Non quòd hoc nomine rectè vocari non potuerit aut poſ- ſit: ſed quòd obuiandũ errori putauerunt, quo Neſtorius purum hominem Chriſtum, non autem Deum& hominempeperiſſe Mariam virginem contendebat. Sic in Toletano quoq; quarto, propter vitandum ſchiſmatis ſcandalum, vel hæretici dogmatis vſum, decretum eſt, yt ſimpla teneretur baptiſmi merſio: ne viderentur, qui tertiò mergunt, hæreticorum appro- bare aſſertionem, dum ſequuntur& morem. Quòd autem in octauum& non in alium, dies hic mutatus eſt, proptereà factum eſt, quòd is præ cæteris multis eſt Dei beneficiis inſignis: cuius præconia, poſt Iuſtinum& Euſe bium Emiſſenum, Leo Pontifex his verbis recenſet: Tantis eſt, inquit, hæc dies diuinarum diſpenſationum myſteriis conſecrara, vt quicquid à Domino eſt inſignius inſtitutum, in hu- ĩus diei dignitate ſit geſtum. In hac mundus ſumpſit exordium, in hac per Chriſti reſurre- ctionẽ& mors interitum,& vita ſumpſit inirium: in hac Apoſtoli à Domino prædicãdi om- nibus gentibus Fuangelij tubam ſumunt,& inferendum vniuerſo mundo ſacramentum re- generationis accipiunt: In hac, ſicut beatus Ioannes Euangeliſta teſtatur, cùm congregatis in vnũ diſcipulis, clauſis ianuis ad eos Dominus introiiſſet, inſufflauit& dixit: Accipite Spi- ritumſanctum. In hac deniq; promiſſus a Domino Spirituſſanctus aduenit. Tot igitur bene- ficia cum hoc die acceperimus, quem vocant Euangeliſtæ vnam ſiue primam Sabbati, meri- to recolendis illis diligentius eum asſignauit Eccleſia. Magnum fuit beneficium, quòd creati ſumus, qui non eramus, ſed multò maius illud, quòd reſtituti ſumus, qui perieramus, per eũ ipſum, per quem creati ſumus, Dominũ noſtrum Ieſum Chriſtũ. Quapropter meritò diem hunc celebramus, meritò dominicum appellamus, in quo verè ſe Dominum Chriſtus decla- rauit: non ſolum quando per eum totus hic orbis ex nihilo creatus eſt, verùm etiam quando reſurgẽs ex mortuis, manifeſtum fecit omnibus, quòd poteſtatem haberer ponendi animam ſuam,& ſumendi eam. Meritò cantat in eo chorus Eccleſiaſticus: Hæc eſt dies, quam fecit Dominus. Multa præclara ſcribuntur in Concilio Pariſienſi de obſeruatione diei Dominicæ, in nouisſima conciliorum æditione. Eſt quidem ita, quod nullo non die, quin potius nulla non hora, nullo non temporis momento Fabbati præte ptum ad cære⸗ monias& ad mores pertinet. Exod.;z1. Galat. 4. Ausg. cont. Acli⸗ mantun cap. 16. Fabbati Iudaici ignificatio. Eſaiæ I. Rom. 7. Hebr. 4. Eſaiæ. 66. E/a.58. Fabhatimm mutatum. Canon. 8. Paſchæ celebra- tio ab Apoſtolis⸗ Chn ſo·tomo.z. & luerſus Iudæos oratious 1. Dominicus dies. Homil. 7.de Paſcha. Leo. epiſt.Sr. Dominicæ diiei bene ficia. Marc. is.& Matth. 28. Iuſti. Apologia 2. pro Chri- ſtianis. Ioan. 20. Aœkorum 2. Fabbati vna ſeu prima, eſt dies reſurrectionis Chriſti. Jabbatum cur diem donrinicum vocitemus Tom.Oʒ.li.i. cap.;. Ioan. le. Cap.⸗9. Pſalm. 117. 5 Pſalm 45. Feſſi dies cur inſtituri. Dalas. 1. C9Tr. 14. ’ Matih. Il. Kom. 8. Sapien. 9. Ceculi curæ Oni- pPhibus Aeg- ptiorum ſumiles. Exod. 3. FHeb. s. Fabvatun quo⸗ modo ſancti- candum⸗ EXPLICATIG momento vacandum nobis eſſet tantorum Dei beneficiorum contemplationi, ad quam ipſe nos inuitat, dicens: Vacate& videte, quoniam ego ſum Deus: vacate 4 curis& ſeculi nego- tiis,& in ſancto ocio& quiete videte, quòd ego ſum, qui creaui vos: ego ſum, qui, cum vi- tio veſtro, quòd eratis per me creati, perdidiſſetis, dato pro vobis in mortem filio meo, de- nuò per eum vos quaſi creaui, vt iam in filio meo fitis noua creatura:& ſicut portaſtis quon dam imaginẽè terreni, ita nunc portetis imaginem ccleſtis hominis, neq; ſitis iam deinceps Adeæ filij, ſed ſitis mei filij, ſitis& vocemini filij Dei, fratres autem& cohæredes Chriſti. Hęc tãta beneficia, per me vobis multis quidem offenſionibus, nullis autem veſtris meritis præ- cedentibus præ ſtita, vobiſcum recogitate,& à quo tantopere vos eſſe dilectos videtis, me vicisſim ex toto corde veſtro diligite. Quod igitur à nobis exigit ipſe Dominus, qui nos etiam laborantes& oneratos ad ſe venire iubet, quòd in eo ſimus animabus noſtris requiẽ inuenturi, hoc nobis nunquàm non faciendum, ac ne reſpirandum quidem toties, quoties il lius eſſet reminiſcendum. Nihil aliud mentem noſtram cogitare, nihil aliud linguam ſonare, non aliò cunctas animi noſtri vires,& ſenſus noſtros omnes oportuit referri, quam ad vi- dendum& contẽplandum Deum tam beneficum, tam liberalem, ram noſtri amantem, quiĩ proprio filio ſuo non pepercit, ſed pro nobis omnibus tradidit ilum. Cater um tale Sabbatũ celebrare, ſic totos Dei& beneficiorum eius contemplationi vacare, non eſt huius ſeculi, nõ eſt huius corporis, quod corrumpitur, quod aggrauat animam, quod deprimit ſenſum, ea quæ ſurſum ſunt cogitare volentem:haud aliter, quàm ſi quis paſſerculum pede alligatum in ſublime ſe tollere cupientem in terrã funiculo detrahat. Sabbatiſimus hic, ſiue vacatio hæc,& requies, non huius peregrinationis, ſed cœleſtis erit illius patriæ. Nam in hac quidem pere- grinatione, non eſt quiſquam tanta firmitate animi preditus, tanto virtutis robore munitus, tamꝗ; fibi admirabiliter& inuictè conſtans, qui non aliquo lapſu aliquando, aliquoq́; de- flexu ad carnem& carnis deſideria protrahatur, quem nulla vnquam animi affectio, nullus cupiditatum motus perturbet: vt in vna illa Dei conſideratione perpetuò conſiſtere huma- næ menti datum non ſit: quàm ſæpè cum Deo rationem omnem habere meditantem, terre- næ iſtæ induuiæ de cœlo ipſo deducunt, atq; eiiciunt: ac fidei cõplexu in Chriſto leſi hærere cupientem, proturbant inde tamen, diuelluntq́; à beata cura,& ad inquinatas& ſordidas co gitationes detrahunt. Cum nec Cyniphes Aegytiis perinde moleſte fuerint, ſubitò in oculos eorum incurſantes,& quoties abactæ fuerant, iterum atq; iteruùm recurrentes, quàm ſunt ſæpè nobis moleſtæ ſeculi curæ, carnisq́ue noſtræ deſideria, quibus non poſſumus quando- que non à Dei contemplatione auocari. Non ignorauit hoc, qui vt miſericors fieret, ac fidelis pro nobis Pontifex ad Deum, ad impetrandam delictorum noſtrorum veniam, per omnia ſimilis nobis fieri dignatus eſt, ac omnes infirmitates noſtras(quæ modò peccatum non importarent) aſſumpſit. Quamobrem quaſi digito commonſtrare contentus, quo nobis conrendendum eſt, non tam exactè Sab- batum hoc ſempiternum, hoc eſt perpetuam animi tranquillitatem, ac in ſe, ſuisq́; beneſciis contemplandis vacationem à nobis exigit, vt non auocari nos quandoque ab eo, vel corpo- ris noſtri, vel eorum, qui nobis aut genere coniuncti, aut quocunq; tandem alia necesfitu- dinis genere ſunt deuincti, cura& ſolicitudine, ſine aliqua ſui grauiore offenſione patiatur. Quamobrem non imperauit, quod à nobis minimè præſtari poſſe videbat: ſed, optandum, inquit, foret, vt ab omni aliarum rerum cura, ſolicitudineq́; remoti, ſoli numinis mei con- templationt vacaretis, in eaq́; perpetuò mentem veſtram omnem defixam haberetis: Quo- niam verò carnem noſtram, peccati tamen expertem indurus, quæ ſit illius fragilitas didici, non exigo quod præſtare non poteſtis: Eſt aliquo prodire tenus, ſi non datur vlrra: Prima ſequentem, etiam in ſecundis& tertiis conſiſtere honeſtum eſt. Non ſemper vobis eſt ociũ, animum ad ea, quæ ſunt pietatis, colligendi: non poteſtis hymnis, precationibus, ſacræ do- ctrinæ, ſacrificiis, elesmoſynis,& id genus aliis exercitam ètis, quæ fidem& charitatem exci- tant, toti perpetuò vacare, vt ſie vos me ex toto corde, ex tota anima, ex omnibus viribus ve ſtris diligere declaretis: ſaltem quotidie ſepoſitum tempus aliquod ad iſta habeatis: Sin& hoc difficile eſt, ſaltem ſeptimũ quemqᷓ; diem iis rebus propriè dicetis. Scio quòd nõ omni- no eſt ſui iuris maritus, aliquam ſui partem debet vxori: non eſt ſui auris& vxor, aliquã ſuĩ partem debet marito: neuter vt vacare mihi ſemper totus quear, dũ in diuerſas vterq; curas diſtrahitur: quomodo ſocero, ſocrui, quomodo cæteris affinibus, quomodo coniugi ac liberis ſatisfaciat: vnde victum indies creſcenti familiæ ſuppeditet, vnde dotem euincat. Non pro- hibeo matrimoniʒj legirimum vſum, non piam, minimeq; anxiam de ſeipſo cuique, deque li- beris ac domeſticis ſuſtentandis ſolicitudinem. Licet vobis qui matrimonio iuncti eſtis, li- beris procreandis operam dare: licet agros, licet vineas colere, licet manibus operari, licet arti⸗ ficio victum quærere: nihil ea me res offenderit: non proptereà violatum eſſe præceptum meum exiſtimabo, de diligédo me ex toto corde, ex tota méte, ex omnibus viribus veſtris: modò ne ſic in harum rerum ſolicitudine toti ſitis occupati, vt vos mei, cui debetis omnia, capiat obliuio. Poteſtis etiam in mediis laboribus veſtris mei meminiſſe: poteſtis meum, non manuum veſtrarum beneficiũ agnoſcere, ſi quid rectè proceſſerit: poteſtis mibi ſemper gratias Invoslbi 4 lmcterim fer cole iqpand 4 inbecll conuer num0.. quocu 1 1n 109 J Jhenlb l Säbaüb aqro)ſe 4 1 bb mpo. Warg, s Atrum.de nureraoe ec culaechth lal 7.1 Nidege dul 3* peclet l u Polevuh cer bostram F. — Ceeh II OUG zor 1 2 P membct ze ne pe qül Alos n erc Cedcl go or Coltem lin den ein lin Neks ſ. 4 Opefe lel⸗' 4* 4 ſio'pe NolsRe n6 naßgen 3 Jentrle h, diagg 1 dacee r⸗d d Kagac ur l Aimat he non nt dus T 1S ſl 00pa 5 d an Mdion Jl. ausd Seni edo(un e 3 neg norden Se & ſ cudg—. 1 Sn dhnn 1 mng d vetti iith dies o — A. guüen m 2 dhi lulaiualnnd 4 trit efern 8 4 umno 18 n. Cætetun 1 aanei 2, wod deprint 1 raulumpei l. ushieſu d a, Nam inhac 3e vintis rod 1 Jiquando, ai, am animiad. erpetuo con aln abere mecid an &u in Chriſ In inquinatas Nas fenn 12 n recurrenn 2 l snon poſ uu is Pomifex h Jobis fferd r t)alumpſtt Pia eſt nontat 2 acin ſe,ſd Sai ndoque ad aI q; tancem Sias Uiore offenl nai videbat: ſi ul- oti, olinuf al defxam i 4 eſtiliusff 1 et non datul t on ſempet precatio f; Dact ficem 81 un da, eX omf Slü Jad iſta a: eris. ioſ 2 tsde e . 2 J00l. wiur eſeipo— e rimoni— 1 TERTII PRAECEPTI. 157 gratias agere. Cæterùm ad recolenda diligentius beneficia mea, ad cultum, qui mihi debe- tur, præſtandum, ſi vacare ſemper non poteſtis, tempus tamen aliquod ad eam rem ſepoſi- tum habetote. Sex dies conſumatis licet in iis, quæ ad liberorum procreationem, quæ ad eorum ſuſtentationem, quæ ad rem veſtram familiarem tuendam pertiner re videbuntur, ſal- tem ſeptimum quemque diem, vel ſi qui funt alij non ita multi feſti dies, mihi totos dice- tis:vt in iis a mutuo congreſſu,& ab aliis quibuſcunq; curis vobis temperetis: quò magis defe catis animis ſacris precibus, ac ccœleſtium rerum meditationi vacare queatis. Hoc ſi fe- ceritis, erit mihi ſatisfactum. Quamobrem vel ex hoc præcepto ſatis liquet, quod anteà quoq; dictum eſt, nihil nobis imposfibile Deum præcepiſſe: nec exigere ‚Vt mandatum de ſe ex roto corde diili igendo ita iugiter impleamus, vt curis omnibus alis reiectis, in illo contemplando, ac omni pietatis ge- nere colendo, perpetuò mètes cogirationesq́; no itta as occupatas habeamus: Salté præſtemus aliquando, quod præſtari iugiter a fragilitate noſtra non poteſt: ſaltem dies, hvic rei propter imbecillitatem noſtram peculiarixer dicatos, Beledeena D beniq; vel ſemel in vita Haltbn, conuertamur ad Dominum Deum noſtrum in toto corde noſtro, neq, Deum aliquem alie- num occupare deinceps cor noſtrum patiamur: fiue is Deus. venter fr, ſiue Mammona, ſiue quocunq; tandem alio nomine vocetur. Si ſic conuerſi, nec à Deo noſtro poſt eiuſmodi conu eerſionem auerſi poſte, migrauerimus ex Ha dis a: etiam ſi per omne vitæ Prarericæ tempus deos alienos coluiſſemus,ſi ventri atq; 5, quæ lul b ventre ſunt, ſt auaritiæ, ſi qui- buſcunq; vitiis aliis mancipati fin iiemus, nihil nos ea res impedier, quòminus ætern a gau- dia conſequamur: illius gratia& miſericordia, qui dixit: Quacunq; hora in gemueris, ſaluus eris: vel eo ipfo tempore ille nos impleuiſſe interpretabitur, quòd a ſe ded iligendo ſè m. anda- tum nobis datum eſt: Vt vel ex hoc perſpicuum cuinis eſſe queat, falſum elſe, quoc A blaf- phemis iſtis d dicitur, præceptum hoc ab homine Chriſtiano expleri Non hobir Perpetuum Sabbatũ fatendũ eſtà nobis obſeruari nõ poſſe: verum vt ſemel in hebdom ada, N Vel f 18 nel in anno, vel ſemel in vita tantũ obſeruemus, adiuuante ſpiritu infirmitatẽ noſtram non eſt no- bis impoeniofis Cateruùm ſempiterni iugisd; Sabbati obſeruatio non exigitur à nobis in hac eregrinatione noſtra: cum ventum erit ad cœleſtem patriam, ad manétem illam ciuitatem, quam futuxam inquirim us, ibi Sabbatum erit ex Sabbato, ibi requies erit ſempiterna, ibi va⸗ cab bimus,& doheise amabimus:& amabimus& laud abimus abſq z vllo faſtidio, abſq; Vlla fatigatione, eum, qr ai iKeiegis ae deſideriorum noſtrorum finis eſt Uami aum Deum no- ſtrum: vt ſir Deus omnia in omnibus quemadmodum ab Apoſtolo ſcriptum eſt:& inter eos numerabimur, de quibus in Pſalmo dicitur: Beati qui habitnnfi n domo tua Domine: in ſe- cula ſeculorum laudabunt te. Videmus igitur iam squidh ſibi velit præceptum! hoc de ſanctificando Sabbato. Quodex- pedirer quidem iuge vr eſſet, verum infirmitati noſtræ largitur hocl Deus, it qui cunctos nõ poſſe videmur, c certos tamen düe: obſeruemus, quos ſanctificemus, hoc eſt: in ſanctis operi- bus tr anfigamus, nec vllis Deo parum dignis actionibus pr Todha anemus. Que autem ſint ſan⸗ cta iſta opera, in quibus dies feltos rranligere nos oportet, ex Agarhenſi concilio diſcimus: In quo cunctis s pPręcipitur, vt populus Miſſas die dominico totas audiat nec ante benedictio- nem ſacerdotis egredi præſumat. Apoſtolorum quoq; canonibus cautum eſt, v t communio- ne priuentur, qui ſolennibus ſacris non perſeuerauerint in oratione, vſq́; dum Miſſap eragi- tur: quo tempore cõuenire etiã ad Eccleſiam,& ſcripturas Apoſtolorum ac Euangelium au- dire ubentur. Hoc eſt igitur ſanctificare Sabb atum, ſacrificiis, concionit bus,& aliis diuinis officiis, non corpore magis quàm animo intere eſle. Nam ſi mens dereg rinata fuerit, nihil pro⸗ fuerit, 1 ĩ quis corpore præſens adſit: illam itaq; tunc Deo maximè vacare, beneticia illius re- golere, S pro Illis gratias agere oporter. Ar0 hæc eſt cauſa, quamobrem aliis peribus om- nibus tum interdicitur: non quòd per ſe malũ ſit arare, ſemnuisare e, rem familiarem curare: ſed quòd qu 16 potiora ſimt, iis vt rectius vacari queat, ab zlis operibus abſtinendum eſt id contemplationi noſtræ impedimenti adferant. Maximè verò abſtinendum tum eſt ab omni opere ſeruili. Nulla autem grauior eſt ſeruitus quam ſi ſit peccatum. Quare ſi quid per dies re- liquos peccarum elt, recogitare debemus in amaritudine, cum dies Leſtus aduenetit,& om- nia facere, vt reconciliari Deo posſimus, atq; ab omni deinceps peccato cauere: ita vt tnech ue ventri ſeruiamus, n neq; mammonæ, neq; cuiquam alij virio. Nam qualia nunc à multis Sab- batacelel brantur, non ſanctificari, ſed prophanaxi videntur: Neq; enim ad potationes, ad cho reas, ad luxus inſtituta ſunt gabbata: cùm recte ſeriptum ſit ab Auguſtino: Melius eſt arare quàm ſaltare. Cuius etiam alio loco verba ſunt hæc: Obſerua diem Sabbati non carn- aliter, non Iudaicis deliciis, qui ocio abutuntur ad nechnirlam. Melius vtiq; tota die foderant, quaà tota die ſaltarent. Et alio loco: Quanto meliusi wmine eorum lanam facerent, quàmi lo dic in neomeniis ſaltarent. Nulla ſunt opera magis ſeruilia, quàm ſint hæc: Sed vt rantò tran- quilliori mente co ntemplando Deo,& beneficiis eius recolendis vacare queamus. Quam- obrem ab iis, quæ vereè ſeruilia ſunt opera, ſemper abſtinere oportet. Cæteruùm labores manuum fieri quandoque poſſunt, etiam die feſto, ſi vel necesſitas Dd euidens Fex dies ope: rabeis- Hebr. rz. ſalm. 66. Pſalus. 45· I. Cor. 15. Pſa lin. 83. Feſtoranꝛ operæ. Cenbess Niſſæ ad nint; 2 77 e e mane ndu 775. Cauo. lo. Feß'a quamoda celebranda. Heccat uꝝn gra: u ſe ſers uitus. Aug. in Oſal. 9t. Aug..in Dſc 1l. 320 Ir.iet. 3 in Ioau- Feſſtir an labo: are licea 1˙. Cap. do. Matth. 12. Tbidem. Kan. 7. Proſp. Part. i. de proꝛnißsis& prædictionibus cap. 36. Tucæ lo. Facerdotes vel Monachi matri⸗ monium contra: hentes nõ ſanctifi cant Jabbatum. Proximui quis. Baſil. in Pſal. i4. NM4At25.s. Philip. 2. Homo vnde dictus. Ladt. li. 2. ca. 1I.rte origine erroris. Humanitas. I. Cor. I0.18. Benigxitatis /ratio. Amb. lib. 1. offĩc. cap. 30. F. Tin. 5. Domeſticors ra- tio habenda, qui: que eo nomine intelligantur. NHonos& ho. Norafe. Hie. in Mat. cap. 15. E in lib. de monogamia ad Gerontian. Tobias 1. 1. Tim. 5. Parent es qui· EXPLICATIO euidens poſtulet: ſicut Dominum excuſaſſe legimus diſcipulos euellentes ſpicas in Sabbato: vel Eccleſiæ commodum: ſicut in Euangelio Sacerdotes feciſſe dicuntur omnia, quæ erauut neceſſaria in templo, in die Sabbati: vel proximi vtilitas, ſicut Dominus curauit in die Sab- bati habentem manum aridam,& Iudæos, qui factum id reprehenderant, confutauit exem- plo adducto de oue: vel ſuperioris auctoritas: ſicut idem præcepit ludæis, vt circunciderent in die Sabbati. Extra hos caſus ſi quis manibus laborauerit, tranſgresſi præcepti de ſanctiſ̃. cando Sabbato reus erit. Proſper Aquitanicus: Qui votum, inquit, vouentes ſeſe offerunt Deo, eiusq́; verbo vacan- tes ſpiritale Sabbatum obſeruant, vt Maria, quæ meliorem partem eligit: à quo declinantes in ſtrangulatione, dum mundanis curis innodantur, morſu peſtifero tertiæ plagæ Aegyprio- rum læduntur in anima. Ex quibus verbis etiam illos venire contra præceptum hoc de Sab- bato ſanctificando manifeſtum eſt, qui cum ſemel Deo ſe deuouerint, primam fidem irritam facientes, matrimonium contrahunt: cuius generis ſunt Sacerdotes& monachi: quibus non proptereà nuptiis inrerdictum eſt, quòd malæ ſint nuptiæ, ſed quòd cùm perpetuum illis Sabbatum obſeruandum,& iuge ſacrificium ſit offerendum, ac de lege Domini die nocte- que meditandum, abſtinendum eſt eis ab iis omnibus, per quæ posſint à continua Sabbati obſeruatione auocari. De Quarto Præcepto. CAPVT LELXXXxX. Docti ſumus in prima tabula, quemadmodum diligere, pieq́ue colere Deum,& ea fugere, quæ à vero ipſius cultu auocare poſſent, oporteat: In poſteriore, quomodo ſit proximus diligendus, docemur. Proximum autem exiſtimare debemus omnem ho- minem: ſicut præter alios à Baſilio quoq; legimus annotatum. Siquidem omnes inuicem proximi ſumus, omnes cognati, fratres omnes, ex eodem patre prognati ſumus omnes. 8i ſpiritualem quæris, pater noſter ille eſt, quem vno ore inuocantes dicimus omnes. Pater no- ſter, qui es in cœlis. Sin autem terrenam quæris originem, Pater noſter Adam mater noſtra terra eſt: ex eodem luto fabricati ſumus omnes, Itaq; naturâ fratres ſumus ſecundùm carnè: ſed& ſecundùm ſpiritum fratres nati, vel potius regenerati ſumus: eundem à primo homi- ne ſanguinem ducimus, eandem à Domino gratiam accipimus. Quæ cuùm ita ſint, non ea, quæ noſtra ſunt ſinguli, ſed ea, quæ ſunt aliorum conſiderare: non quod nobis ĩpſis, veruùm quòd multis eſt vrile, quærere debemus. Reputet homo ſecum, nomen ſuum vnde traxerit: ab humo vtiq;, quæ nihil cuiquam accipit, ſed omnia largitur ommnibus, non hominibus modò, verùm& brutis: dum in vſum omnium animantium di- uerſos fructus miniſtrat. Inde appellata humanitas, ſpecialis& domeſtica virtus: quam vel ipſa nos docere debet noſtri corporis forma, membrorumꝗ; vſus. Nam& nos omnes vnũ corpus ſumus in Chriſto, ſinguli autem alter alterius membra. Sicut igitur ipſa pro ſe inui- cem ſolicita ſunt membra, ac non modò non lædit vnum alterum, verumetiam pro virili ſua ſuccurrere læſo conatur: ſic& nos alterum, pro alrero ſolicitos eſſe, ac quoties necesſitas poſtulat, inuicem ſubuenire oportet. Omnes itaq; diligendi ſunt: ſed quoniam copiæ ſingulorum paruæ ſunt, eorum autem, qui iis egent, infinita eſt multitudo, delectus habendus eſt eorum, quibus benighè facias. Nam vt quiſq; nobis fuerit coniunctisſimus, ita plurimum eſt in eum benignitatis confe- rendum. Quapropter hanc probandam eſſe putat liberalitatem Ambroſius, vt proximos ſe- minis tui ne deſpicias, ſiegere cognoſcas. Melius eſt enim, inquit, vt ipſe ſubuenias tuis, qui- bus pudor eſt ab aliis ſumptum depoſcere, aut alicui poſtulare ſubſidium neces ſitati. Paulus quoq;: Si quis, inquit, ſuorum,& maximè domeſticorũ curam non habet, fidẽ negauit,& eſt infideli deterior. Inter ſuos autem& domeſticos iure ſuo primum locum fibi parentes ven- dicant, per quos factum eſt, vt lucem hanc aſpiceremus. In hos ergò cum primis nos eſſe be- neficos oportet, vt gratos nos, quæ ab illis accepimus, beneficiorum eſſe declare mus. Et hoc eſt quod præcipit Dominus, dicens: Honora patrem tuum& matrem tuam, vt ſis longæuus ſuper terram, quam Dominus Deus dabit tibi. Quo quidem præcepto, non ſolùm vt paren- tes debita veneratione proſequamur,& eorum dictis fimus audientes, admonemur: verum etiam, ſi quibus rebus opus habuerint, vt illis benignè ſuppeditemus,& eos vicisſim alamus, quorum cura ſingulari nutriti ſumus& educati, iubemur. Honos enim in ſcripturis, quod annortauit etiam Hieron. non ille ſolum intelligitur, qui in ſalutationibus& officiis deferen- dis, verum& ille, qui confiſtit in ele?moſynis ac munerum oblationibus: vt honorare ſit idẽ, quod liberalirate proſequi. Sic in Prouerbiis legimus: Honora Dominum de tua ſubſtantia: Et apud Tobiam: Cum ex his quibus honoratus fuerat à Rege, habuiſſet decem talenta. Et apud Paulum: Viduas honora, quæ verè viduæ ſunt. Ac paulò poſt: Qui benè præſunt Preſ- byteri, duplici honore digni habeantur: hoc eſt, non ſolum illis debita veneratio præſtari, verumetiam vitæ neceſſaria debent ſuppeditari. Parentum autem nomine, non ij ſolum accipiendi ſunt, ex quibus prognati ſecundùm carnem Grtvu herant ge riburs& ſer lscylcols rerum& all rit dum eo um proſcini vonictelli intin ic rent. fe diumnopplei Mutot ſin lus 1 conarelh 1 berjum m wnltlbcdt ru ldent ilequingt cncihapie g rylotercog 0 gediröte d ungul dogurzolt lefikur i talmaal bsKojſi fere eilsloe peruit ufu rotib-e guacmnc, m odnXNo e cuope. nisnui dm Aaerl. fleri,ſt g mol non el 9 namglo Vr Alio loco Wm Nrechard a muit aſ. Daxatdr, Imn Dbanle rem dic faucenus 1 auegla 1 anodteu J celärgon le guinrden d prteuu 4 Aunſäbge n ttis eodhluir. ostaft S erecanai lue chane n dlahelum 6 4 deipäte — 4 5 omini. lütacomin 2. e colere Deu oſtenore, qu an debemusod a uidem omm n nati ſumusd an imus omnes 80 ſter Adam m n umus ſecund m undem àpi e taliouma 1. Reputetho 0 pit, ſedom in mium znim a neſtica viru p. lam& nos m igitor ipan o⸗ verumetiu zi ſe,ac qlotit a rſunt, eol Na vibus benſ 35 im denignl 2 doſtus, Yt ple ſubuelſ a um neces! au abet,fde H ed cum fbi g 7 um piiml tarfi ſe ceclusſ ire tuam,t 2 ‚pon 0o erhr 5 admol 2 3 Keosvid 5 . 5.0! nimin ſc Er 1 bus& ſ* b s:Vthq e 6 umde lan nmenta Redeſ an, ü bene d a ſen 7 V 6 .undi -u, splo b cerl CVARTI PRAECEPTI. 158 carnem ſumus, verumetiam omnes qui præſunt: ſiue ſint Paſtores& Epiſcopi, ſiue Reges & Principes, aut quicunq; tãdem alius Magiſtratus: Omnis enim poteſtas à Deo eſt;& qui reſiſtit poteſtati, Dei ordinationi reſiſtit. Quamobrem vtrique poteſtati duplex hic honos debetur,& venerationis& ſubſidij. Cui tributum, tributum, dicit Paulus: cui vectigal, vectigal: cui timorem, timorem: cui honorem, honorem: nemini quicquam debeatis, ni- ii vt inuicem diligatis. Peccant igitur contra præceptũ hoc, qui vel decimas negant Epiſcopis& Paſtoribus, vel tributis& vectigalibus Principes ſuos fraudãt, vel vtriſq́; dicto audientes nõ ſunt: cùm etià illis dyſcolis obedire Petrus iubeat. Magis etiã peccant, qui non ipfi modòo non honorant, Verùum& alios ab honorandis illis auocat: dum illos iudicant, à quibus ipſos iudicatos opor- tuit:dum eorum exiſtimationi detrahũt: dũ falſis etiam plerunq; criminationibus famã eo- rum proſcindunt& lacerãt, dum quicquid ab illis ſtatuitur, id ſecuùs interpretantur,& quæ non intelligũt, ea ſæpè reprehendũt: neq; ferre poſſunt, ſi, qui cum poteſtate verſantur, fue- rint in aliquo delicto præoccupati: cũ ſi ipſi eodẽ loco eſſent, multò fortaſſe grauiora patra- rent. Ferenda ſunt à ſubditis, eorum qui præſunt errata: non eſt ab oue iudicandus paſtor: diuino pleraq; iudicio ſunt reſeruanda, Dominus enim eſt, cui ſtat aut cadit. Multò grauisſimè verò peccant contra præceptum hoc, qui eos, ex quibus interrogare ſunt iusſi, de ſemitis antiquis, cùm ipſi contemnunt, tum in aliorũ contemptum adducere conantur, quicquid ſancitum ab illis,& tot ſeculorũ vſu in Eccleſia Dei receptũ eſt& appro batũ, id vno traditionũ humanarum nomine reiiciendum eſſe docent, ſanctos patres omnes pro nihilo ducunt, ſibĩipſis nihil non tribuunt, illis contra nihil non detrahunt. Rident ieiu- nia, rident vota, rident ſacrificia, quin& ipſa ludibrio ſunt ſacramenta. Deniq; quæcunque mille quingentis annis& deinceps, per Apoſtolos,& eorum ſucceſſores,& per œcumenica concilia piè ſunt inſtituta, cachinnis omnia proſequuntur. Atqui non ita nos docet ſcriptu- ra, Interroga, inquit, patrem tuum,& annunciabit tibi: maiores tuos,& dicẽèt tibi. Ne tranſ⸗ grediaris terminos, quos poſuerunt patres tui. Qui disſipat ſepem, mordebit eum coluber. Quaàm grauiter autem iſtos momordit coluber, qui disſipare ſepem, hoc eſt, omnia Eccleſiæ dogmata, omnes inſtitutiones, ab Apoſtolis& Apoſtolicis viris fundatas, conuellere ſunt& labefactare conati, qui pleraq; non aliam ob cauſam contemnunt& reiiciunt, quàm quòd ita ſunt a ſanctis Patribus, quamuis ſumma ratione, cõſtitura. Verbi gratia. Viſum eſt Patri⸗ bus,& ab ipſis etiam Apoſtolis inſtitutum, vt ſextis feriis à carnibus abſtineretur, quò grata fieret eius rei recordatio, quomodo verbum caro pro nobis factum, ſexta feria graue crucis pertulit ſupplicium,& mortem acerbisſimam oppetiuit. Illi in contemptum Patrum, nulla prorſus necesſitate cogente, eo die carnibus veſcuntur. Deniq; quicquid à ſanctis Patribus, quacunq; tandem de re, quamlibet piè conſtitutum eſt, contra id omne pedibus& manibus obnixè venire conantur. Quid eſt, ſi hoc non eſt grauisſime contra præceptum iſtud pecca- re, quo patrem& matrem honorare iubemurè Audi fili mi, dicit Spiritus Dei, diſciplinam pa tris tui,& ne dimittas legem matris tuæ. Pater noſter Deus eſt: huius diſciplinam vt audiamus præcipit. Sed nunquid hoc ſatis fuerit, ſi nos diligere Deum, ſi præceptis eius obtemperare, ſi diſciplinam eius audire dica- mus? Minimè gentium. Mater noſtra Eccleſia eſt: huius legem ſi dimiſerimus, ſi morem illi non geſſerimus, ſi nos ab illius vnitate ſegregauerimus, fruſtrà nos audiuiſſe patris diſcipli- nam gloriabimur. Erimus enim ij, quos vocat Propheta filios deſertores: de quibus etiam alio loco ſcriptum eſt: EFilij alieni mentiti ſunt mihi. Nam vt alia omnia, ſic hoc quoque præclarè Cyprianus: Eccleſia, inquit, eſt, quæ nos Deo ſeruat, quæ filios regno, quos gene- rauit asſignat. Quiſquis ab Eccſeſia ſegregatus adulteræ iungitur, à promisſis Eecleſiæ ſe- pParatur, nec pectinet ad Chriſti præmia, qui relinquit Eccleſiam Chriſti, alienus eſt, pro- Phanus eſt, hoſtis eſt. Habere iam non poteſt Deum patrem, qui Eccleſiam non habert ma- trem. Sic igitur parrem noſtrum Deum honoremus, vt ſuo matrem Eccleſiam honore non fraudemus. Sic patris noſtri diſciplinam audiamus, vt matris quoque legem ne dimitta- mus. Quam qui nonaudit, eum Deus haberi vult tanquam Ethnieum& Publieanum, non agnoſcit eum pro filio, qui quam ſibi ſanguine ſuo mundatam copulauit, ſponſæ ſuæ Ec- cleſix non obtemperat, cuius contemptus ad patris contemptum redundat. Sie enim lo- quitur Deus: Qui vos audit, me audit: qui vos ſpernit, me ſpernit. Et ad Samuélem: Non te ſpreuerunt, ſed me, ne regnem ſuper illos. Nunquaàm à diſciplina patris lex matris, nun- quàm à lege matris diſciplina patris disſidet. Non eſt Euangelium, vbi non eſt Eccleſia. Non eſt Eccleſia, vbi non eſt Euangelium. Non quòd ſcriptura non haberi posſit extra Eccleſiã, de qua Iudæos gloriatos, cuius teſtimonio Diabolum& membra eius hæreticos& ſchiſma- ticos ita frequenter vſos legimus, vt eam, eiusq́; ſanum intellectum ſibi ſolis propriè vendi- care conati fuerint. Sed quod viuum Euangelium ipſa eſt Eccleſia, extra quam pelles haberi, ſiue chartæ poſſunt, atramentũ haberi poteſt, literæ ſiue characteres, quibus conſcriptum eſt Euangelium, haberi poſſunt: cæterùm ipſum Euangelium extra Eccleſiam non habetur, nee haberi poteſt. Quæ cauſa eſt, quòd ApPoſtoli Spiritu ſancto pleni, cùm ſymbolũ tradidiſſent, Dd 2 nuſquam Ronz. 13⸗ Ibidem. I. Pet2s Galat.6. Paſlor ab oue iu⸗ dicandus non eſt⸗ Rom. 14. Eceleſiaſticorum inſtitut orum com temptores. Deut. 32⸗ Prol. 22. Eœcle. 10. Dißipãtes ſepem mordet coluber. Ieiumnii ſextæ feriæ ratio. Prol. l. Fater noſter Deus. Mater Eccleſid. Ab ea diſceden: tes à Chriſto diſcedunt. Eſaiæ 30. 5 ſalm. 17. Cyp.de fimplici- tate Prælatorum. Maltth. 18. Lucæ 10⸗ I. Reg. 8⸗ Extra Eccleſiam ſcriptura haberi poteſi, intelligen⸗ t a cius ou. ſ I 6 Cap. 81. Credo ſauctam Eccleſiam docue- runt Apoſtoli. e. Cor. 3. Eſaiæ 49. Luca 21. Libros legis Dei cobuſtos Eſdras reſtituis. Euſebius in Chronieis. Cby. in Op. im. derfect. in Matt. hom. 39.& ho. 8. in epiſt. ad Heb. Aug. de mira- bil. ſacræ ſcrip. lih. 2. ca p. 33. Beda de ratione temp. cap. 21. Epheſ.5. Lutheri ſuperꝛ da verba. Præteptum Non occides, qua= ꝛenus ſe extẽdat. Gene.». 1. Corele. Cædes non om: nis contra præ: ceptum Dei. Exod.21. Exoll. 22. Leuit. 24. Deuit. 17. Deut. 13. Lib. 7. cap. 3. conſtit. apoſt. Magiſtratibus licei occidere. RXPLICATIO nuſquam propoſuerunt: credo ſancta Biblia, aut ſanctum Euangelium: ſed credo, dixerunt ſanctam Eccleſiam. In ea ſunt Biblia, in ea eſt Euangelium, in ea ſanus eſt Euangelij intelle- ctus:quin ipſa potius eſt Euangelium ſeriprum non atramento, ſed Spiritu Dei viui: non in tabulis lapideis, ſed in tabulis cordis carnalibus. Hoc eſt illud verbum Domini, quod pro- pheta manere dixit in æternum: de quo Chriſtus loquitur: Cœlum& terra tranſibunt, ver- ba autẽ mea non tranſibũt: Nam quæ calamo ſunt in charta ſcripta, tranſire poſſunt, poſſunt aliquo caſu perire: quemadmodũ libros legis Dei cõbuſtos legimus, quos tamen Eſdras po⸗ ſteà, qui eodem ſpiritu, quo antè ſcripti fuerant, plenus fuit, reſtituit, ſicut Euſebius, Chryſo- ſtomus, Auguſtinus, Beda,& alij memoriæ prodiderunt. Quæ verò ſeripta ſunt Spiritu Deĩ viui, non in tabulis lapideis, vel in chartis papyraceis, aut pecorinis, verùm in tabulis cordis carnalibus, ea nulla ratione poſſunt interire. Quamobrẽè honoremus patrem noſtrũ Deum, honoremus& matrem noſtram Eccleſiam: vtriq; morem geramus, vtriq; dicto ſimus audit⸗ tes. Etenim cum Dei filio, carnem noſtram induto, corpus vnum Eeccleſia mater noſtra fa- cta eſt. Quare qui non audit hanc, Deum non audit: Deo detrahit, quiſquis illi detrahit: Si quidem duo ſunt in carne vna, Chriſtus& Eccleſia. Menrtitur, quiſquis audire ſe patris diſ ciplinam iactat, ſi matris legem dimittit: nam niſi doctus à matre fuerit Eccleſia, quæ pattis diſciplina ſit, ignorabit. Teneamus igitur illam, quæ firmamentum eſt,& columna Veritatis, neque cuiuſquam auctoritate nos ab ea auelli patiamur, quamlibet is ſibi cautus& pru- dens videatur, quamlibet etiam multa ſctipturarum proferat oracula, quæ non in legen- do, ſed in intelligendo conſiſtunt. Satanæ ſunt illæ voces: deponite quicquid armaturæ ſuppeditant Orthodoxi veteres Theologorum ſcholæ, auctoritas conciliorum& Pontifi- cum, conſenſus tot ſeculorum, ac torius populi Chriſtiani: nihil recipimus, niſi ſcripturas: ſed ſic, vt penes nos ſolos ſit certa auctoritas interpretandi. Quod nos interpretamur, hoc ſenſit Spirituſſanctus: quod adferunt alij quamuis magni, quamuis multi, a ſpiritu Satane& alienata mente profectum eſt: Quod Orthodoxi docuerunt, quod auctoritas Eccleſiæ tra- didit, quod populus Chriſtianus amplexus eſt, quod ſcholæ deſendunt, exitiabile venenum eſt Satanæ: quod ego doceo ſpirttus eſt vitæ. Credite in ſcripturis nihil prorſus eſſe obſcu- ritatis, vel quòd egeat iudice: aut vt omnes cæcutiant, ego non cæcutio: nam conſcius mihi ſum me habere Spiritum Chriſti, quo poſſum de omnibus iudicare, nemo de me. Nolo iu- dicium, ſed requiro obſequium. Neque quenquam vel tantillum moueat multitudo, ma- gnitudo, latitudo, profunditas, miracula, ſanctitas, Eccleſiæ ſanctorum: Omnes perierunt, ſi ſenſerunt vr ſcripſerunt:niſi qui fortè reſipuerunt ante ſupremum vitæ diem: Qui meis pro- bationibus diffidunt, aut carent ſenſu communi, aut blaſphemiam committunt in Spiri- tumſanctum. Et tamen per quod idolum hæc Satanas loquutus eſt, non continua quidem oratione, ſed ſparſim in multis locis, in illo omni impiæ doctrinæ genere referto libello. De ſeruo arbitrio, illud nunc pro Deo colit magna pars Germaniæ: Quod ille ſentit, Dei verbũ & purum Euangelium vocatur-. De Quinto Præcepto. CAPVYVT LXXXI. Vemadmodum nihil eſt magis ſecundum naturam, quàm vt homo homini, quicun- que ſit, ob eam ipſam tamen cauſam, quòd homo ſit, conſultum velit: ſic è cõtrario, detrahere aliquid alteri, violare alterum,& hominem hominis incommodo ſium augere commodum, magis eſt contra naturam, quàm mors, quàm paupertas, quàm dolor, quàm cætera quæ posſint aut corpori accidere, aut rebus externis. Inter omnia autem incõ- moda, quæ per hominem homini poſſunt importari, multò grauisſimum habetur,& longè facinus atrocisſimum exiſtimatur, ſi quis alicui lucis huius vſuram eripiat: ſi quem vita pri- uet. Quamobrem rectè primo loco Deus id prohibet, dicens: Non occides. Quod tamen in- terdictum non ita latè patet, vt minimè nobis per id licere putemus animalia terræ, volucres cœli, piſces maris, ac quæcunꝗq; tandem bruta animantia, quæ in vſum hominis creata funt, occidere. Nam ſi quicquid viuit occidendum non eſt, viuunt& herbæ, viuunt& plantæ. Non ergo fas fuerit virgultum vellere, aut herbis etiam veſci. Cùm ramen diſertis verbis ſcriptum ſit: Omne quod mouetur& viuit, erit vobis in cibum: quaſi olera virentia, tradidi vobis omnia:vt feras,& quaſcunq; tandem beſtias,& pecora non alio loco habere debea- mus, quam quo vel herbas, vel fructus alios. Cùm dreſerelmn à Paulo quoque ſcriptum ſit: Omne quod in macello venit, manducate. Tantum autem abeſt, vt beſtias& pecora Deus occidi prohibuerit, ipſum etiam vt hominem occidi iuſſerit: idq́; in eiuſdem libri capite mox ſequenti: Qui percuſſerit, inquit, hominem volens occidere, morte moriatur. Et proximè in ſequenti: Maleficos non patieris viuere. Et rurſus in Leuitico: Qui percuſſerit& occiderit hominem, morte moriatur. Et in Deuteronomio: Qui ſuperbierit nolens obedire ſacerdoti, ex decreto Iudicis moriatur homo ille. Quod ergõ dicit hoc loco: Non occides, ad priuatos homines pertinere voluit. Nam ſi- cut præclarè ſcriprum eſt à Clemẽte. Non omnis cædes in malis habéda eſt, ſed ſolũ illa pro- hibetur, quæ innocẽti infertur: iuſta verò Magiſtratibus reſeruatur, Quare ſi qui Magiſtratu fungun —. vos,quipa num dlirur faciat,ed derum Norn9 de quibls ſ gncisal, 5 rerfcend axrafenln nure,on denr duiccahuotuÜs peciiſſd 4: peccalt mi gele 1t Kvoygadtn lnqotauguls nerlades. uitarac, toss Kinalud Pe Crawe eltl incos rita à 1uwero, b etSloxmie micenpa moctbus mitont. W.) etim ſphs ſailon NRaake Pe K rumca, Cbesag k Nehnor Gudice dn cecitſmn 7 Nungend 10 müdina. dloseo, lnn aſet.. nt, jee non Hodhn. ſducitr 1 1 18 comgene 2 tum apn 4* 4 1 larun nieiu lte ſe a.— eilede — cl 3 dim Slkeina A Setandhh llli, tuderme. uctſ en katein t g i Zie ſam il Tseleohn lo: raonſcüsm ldem S w. Nühn douf allinrhh m.(u perenn 2 j 1buimein A' co Wunrugr nof cgrinunql ere*Slbeld. dil=t Daimi doft t mitügür um i eſckcin nig s Anmolin ug ae quim ter rautem- uin Eerdr, K ſpit rpuem in cd).odt- nit: Terre, nlr J is cenn. 3 Epun t u diſete o ee teminn Ice labete(e le ſcipu CVINTI PRAECEPTI. 159 funguntur, ſupplicium capitis de nocente ſumpſerint, non ipſi hoc, ſed ille facere videtur, qui dixit: Ego occidam,& viuere faciam. Ipſè enim eſt per quem reges regnant,& legum con- ditores iuſta decernunt. Quid enim aliud eſt Rex, aut Iudex quicunque, quàm Deu miniſter, bonis in bonumè Si autem malum feceris, inquit, Paulus, time: Nõ enim ſine cauſa gladium portat. Dei enim miniſter eſt,& vindex in irã, ei qui malè agit. Ipſius miniſterio Deus ple- ctit ſontes, quos proptereà vult occidi, vt vel metu adactus quiſque, quod de non occiden- do præceptum eſt, tantoò diligentius obſeruet. Quamobrem non modè peccat ludex, cùm de ſonte penas ſumit, verumetiam ſi id facere intermittat, non minus in vitio eſt, quàm il- le ipſe qui facinus patrauit, cuius cauſa mortis reus erat pronunciatus. Homicida eſt, quiſ- quis iuriſdictionem ſibi datam habens, homicidam impunitum relinquit: de quo cùm debi- tas pœnas exegerit, non iam homicida: verum Dei miniſter eſt, vindex in iain ei, qui malè agit. Itaque homicidas,& ſacrilegos,& fornicarios punire non eſt eſfuſio ſanguinis, dicit Hie ronymus, ſed legum miniſterium. Præclarè quidem dixit, quamuis Ethnicus: Sæuit in bo- nos, qui parcit malis. Impunitatis enim ſpes maxima eſt peeccandi illecebra, qua furor homi- num alitur effrenatus. Non igitur violati præcepti huius reus eſt iudex, ſi hominem occidi faciat, ſed qui priuata ſua& propria auctoritate occiderit hominem, is demum violaſſe man-⸗ datum hoc exiſtimandus eſt, non ſolum ſi manu id faciat, verũ etiam ſi ſit ex eorũ numero, de quibus dicit ſcriptura: Filij hominum: dentes eorum arma& ſagittæ,& lingua eorum gladius acutus: Quare ſiue quis contilium det alicui, vt occidat, ſiue prouocet aliquem ad interficiendum, vel accuſando proximum, vel derrahendo, ſiue quodcunque preſtet auxiliũ aut aſſenſum ſaltem ſuum præbeat, reus erit huius præcepti violati, Siquidem digni ſunt morte, non ſolum qui faciunt, ſed etiam qui conſentiunt facientibus. Conſentire autem vi- detur& is, qui non obſiſtit ſi poteſt, cuùm ſcriptum ſit. Erue eos qui ducuntur ad mortem,& qui trahuntur ad interitũ liberare ne ceſſes. Qui videt igitur fame morientem, neq; paſcir, ĩpſe occidiſſe iudicatur. Paſce fame morientem, dicit Ambroſius. Si non paueris, occiciſti. Ac peccant quidem grauiter, qui corpus hominis occidunt, ſed grauius etiam illi, qui ani- mas in gehennam mittunt. De diabolo dicit Chriſtus, quòd homicida erat ab initio. Atqui il le non gladio armatus, non ferro accinctus ad hominem venit. Verbum malum ſeminauir, inquit Auguſtinus,& occidit: Noli ergò putare te non eſſe homieidã, quando fratri tuo ma- lè perſuades. Graue genus id eſt homicidij, ſi quis oratione ſua hominem ad peccandum in- uitat, atq; ita gehennæ reum facit, ſi doctrinis variis& peregrinis mérem alicuius abducere, & in aliud Buangelium transferre conatur ab eo, qui vocauit nos in gratiam Chriſti. Graue eſt& illud homicidij genus, ſi quis vita fua contamipnata corrumpirt alios, dum ſila in eos vitia infundit, ac plus etiam exemplo, quàm peccato nocer, ſi præſertim ſit ex eorum numero, quibus dictum eſt. Vos eſtis ſal terræ, quod ſi ſal euanuerit, in quo ſalietur? Vos eſtis lux mũdi: Sic luceat lux veſtya coram hominibus, vt videãt opera veſtra bona,& glo- riſicent patrem veſtrum, qui in cœlis eſt. Qui ſipræierint aliis flagitioſe viuendo, tot eos mortibus dignos eſſe ſeribit Gregorius, quòt ad ſubditos ſuos, perditionis exempla tranſ- mittunt. Quamobrem tanto diligenrius cauere eos oportet, vt non modò crimine, verum etiam ſuſpicione criminis vacare queant, quantò pluribus æternæ mortis auctores fiunt, cùm ſua in illos vitia infundunt. De ſexto Præcepto. CA P. LXXXII. Raue crimen eſt homicidium, ſed non minus graue, quod ſexto loco prohibet Deus: Non mœchaberis. Quamobrem non Romanorum modo, verum& Hebræorum & Barbarorum legibus, in adulteros capitis pœena fuit conſtituta. Furti manifeſti reum, quadrupli, nec manifeſti, dupli pęna abſoluebat, ſcelus adulterij ſecuris expiabat. Apud Hebræos aurem populi manibus lapidabantur, quòd id violaſſet, ſine quo populus non eſ- ſet. Nec hoc contenta legum ſeueritas illud etiam permiſitc, deprehenſum adulterum, ſine iudicio, ſine legibus confodere, nimirum id maritali donans dolori, quod grauatim con- cedit vim à capite propellenti, quaſi lædat atrocius, qui coniugem adimit, quàm qui vitam. Nunc, proh dolor, apud Chriſtianos ludus ac iocus eſt adulterium. Qui ſemel furtum ad- miſit, non audet faciem attollere, qui multis adulteriis nobilitatus eit, principem inter alios ſæpè locum obtinet. Arque adeò non pudet facti pleroſque, vt glorientur etiam in ma- litia ſua, lætentur cum malè fecerint,& exultent in rebus pesſimis. Si quis veſtem ſublege- rit, in crucem agitur, ſi pudicitiam vxoris alienæ furatus omni eam honeſtate ſpoliauerit, non modò nulla pœna, ciuilibus quidem legibus, dignus exiſtimatur, verumetiam idoneus ducitur, cui honores mandentur. In vxore tantum crimen habetur adulteri, maritus etiam commendariorem inde ſe fore perſuaſum habet. Quem tamen, ſicut ab Auguſſtino ſcri- ptum legimus, tantò puniri grauius oportuit, quantò magis ad eum pertinet& virtute vin- cere fœminam,& exemplo moderari. Caput mulieris eſt vir, iraq; ducem illum, vxorem co- mitẽ eſſe decet. Quo dili gentius illi cauendum eſt ne illac eat viuedo, quaà timet, ne ſequatur Dd 3 vxor Denl.;32. Pron. 9. Korn. 13. Magiſiratus noa huntens ſans e?, 4, honitcida eſt⸗ 2 In ca. Hie. 225 Rei buiius præs cepil. ſalm. 6. 071. I. Sroner. 24. Covſentie nti in alienum periculuu⸗. Romiicidæ and Marum. Iodn. S. Aug. tract. 42. tu 0ax. Malo exen: plo nocere eſt homie c:dan. eſſe. Matb.. Grog. in baſlara- eIs HDA li parte 3. ad. mouiticue Adulteritum erir mies grau im. Adulterium que modo punirum olima,& eias noſtro æο—m—— Punitas. Pſc'm. 5½. Prcu. 2⸗ Aug. de adulte- rinis nup tiis. lib. 2. cap. 2. Pectatun, viro: 711 œna A: TOTG d Enti, guden 777 alertan. — Cap. 82, Fir vnde dittus Lac. de opificio Dei, cap. 12. Aœchia quid. In Epitome diui- narum inſtitut. ca 5. 4. Foruicatio qua le crimen. Ephe.1z. Ephe. ⸗. Galat. 5. plutarch. in li: Bro de exilio. Non mœchaberis ad quos ma- gis pertinet- Conſcientia an poßit ſeruari. Eſaic 59. Marc. 9. Philip. 4. Cælibatus prær ſiat couiugio. I. Co7.7. Mat:?. 18. I. Cor. 7. Continentid an ewulra att. ram fat. I05.7. FXIPLIOATITO0 vyxor imitando. Virum, ſunt qui putent à virtute dictum, quòd plus in eo, quàm in fœmina, virtutis inſit. Quod ſi ita eſt, æquum eſt, vt virtutis exemplo præeat vxori, neq; quod illi nolit, ſibi licere velit: prior ipſe præſter, quam ab illa coniugij fidem exigit. Cæterùm adulrerii ſiue mœchiæ nomen latius patet. Quamobrem omnis illicitus concu- bitus hoc præcepto prohibetur. Licitus autem cenſetur ſolus ille, qui eſt inter matrimonio iunctos. Itaq; rectè dictum eſt à Lactantio: Hoc præcepto non adulterare non ſolùm cor- rumpere aliorum matrimonium Deus prohibet: Quod etiam cõmuni gentium iure dam- natur: Verum& proſtituris corporibus abſtinere iubet. Ex quo manifeſtum eſt eos errare, qui fornicationem eius generis peccatum eſſe negant, quod xternæ mortis reum homi- nem faciat. Quamuis enim leuius peccatum ſit ſimplex fornicatio, quàm adulterium, vtrun- que tamen coniunxit Apoſtolus, dicens: Fornicatores& adulteros iudicabit Deus. Et alio loco: Omnis fornicator, aut immundus, aut auarus, quod eſt idolorum ſeruirus, non habet hæreditatem in regno Chriſti& Dei. Nemo vos ſeducat inanibus Verbis, pro- pter hoc enim venit ira Dei in filios diffidentiæ— Et rurſus in alia Epiſtola, fornicatio- nem inter alia carnis opera recenſens: Prædico Vobis, inquit, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non conſequentur. Certe quòd peccatum excludit à regno Dei, mortis æternæ reum facit. Ridiculum autem eſt, quod hoc præcepto nonnulli ſanciri putant,& confirmari legiti⸗ mum coniugium. Qui ſi hoc dicerent, ſancire Deum, vt à lege matrimonij coniuges non diſcedant, néve quid indignum cõmitrant honeſtate temperantiaq; coniugali, ne illi rectè ſentirent. Vult enim Deus, vt coniuges alter alteti coniugij fidè ſeruent inuiolatam. Cæterũ hoc iſti perſuadere velle videntur, præceptum hic eſſe cunctis, Vt VXOres ducant, qua ſcri⸗ pturæ mens nunquam fuit. Nam quod ait Deus, non mœchaberis, non tam ad eos, qui cœ- libem vitam agunt, quàm ad eos, qui matrimonio ſunt irretiti, proprie dictumn eſſe videtur. His præcipitur, vt inuicem ſibi fidem ſeruent, vt thorum immaculatum cuſtodiãt, néêve ma- ritus alicui præterquam vxori, néve vxor alicui præterquàm marito ſui corporis poteftatem faciat. Ad vxorem autem ducendam nemo per hoc præceptum adigitur. Eſt quidem ita, quòd inter alias inſtituti matrimonij cauſas,& hæc recenſetur: quod hac ratione facilius,& fornicationem& quemuis alium illicirum cõcubitum effugere liceat. Sed ſi quis purat, vni- cum hoc eiſe vitandæ fornicationis remedium, is à vero longè aberrat. Multa milia virgini, multæ myriades continentium fuerunt in Eccleſia, qui aliis, quàm contrahendi matrimonij remediis vſi, pudicè& caſtè vitæ ſuæ tempus omne tranſegerunt. Scilicet quòd potuerunt tot ſeculis rot myriades hominum, hoc nunc vix quemquam poſſe dicemus? Non eſt abbre- uiara manus Domini: idem nunc Deus eſt, qui fuit ſemper: neq; cœpit vnquàm, nec idem eſ- ſe deſinet: equè nunc potẽs, equè nũc benignus eſt& miſericors: Non exaruit fons ille boni- tatis: æquè nunc etiam copioſus eſt,& redundans. Quamobrem qui negat recte dici hodie, nos Dei auxilio adiutos, omnia poſſe, negat Euangelij vocem: Omnia posſibilia ſunt cre- denti: Omnia poſſum in eo, qui me confortat. Quamobrem ficut nemo prohibetur, ita ne- mo iubetur hoc præcepto, matrimonium contrahere: neq; ſe ſubducit vocatione ſua contra Dei voluntatem, ſi quis viram cœlebem agere firmiter deliberatũ habuerit. Quamuis enim, qui matrimonio iungit virginem ſuam, benè facit: tamen qui non iungit, melius facit. Ad id ergo, quod melius eſt, vocati ſumus omnes: cùm per ipſum Chriſtum dicentem: Qui poteſt, hoc eſt, qui vulc, capere capiat: tum per Apoſtolum eius ad Corinchios ſcribentem: Y olo au- tem omnes eſſe ſicut meipſum: Hoc præcipuè tempore, quod cùm breue ſit, etiam qui ha- bent vxores, vult Apoſtolus eos eſſe, tanquam non habentes: hoc eſf, vt negiectim eas ha- beant,& in Deo piè colendo potius occupati, quam rei ſint vxori mancipati. Quare voca- ti ſumus ad ea, quæ ſunt optima. Nam ſi Ethnicus ille dixit: Optimam vitæ rationem elige, eam tibi iucundam reddet conſuetudo: non eſt veriſimile, non multò magis id voluiſſe Leu: qui nos ad perpetuum quendam ſabbatiſinum vocaſſe videtur: Sed non ita tamen, vt non fecerit cuique poteſtatem, ſi dura illi videtur& difficilis perpetua continentia(ſicut natura ſua virtus omnis eſt difficilis) quin quod proximum ett ſequeretur. Prima ſequentem, fi- cut anteà quoque diximus, honeſtum eſt in ſecundis& terriis conſiſtere. Quin optimna ſit virginalis caſtitas, proxima cœlibum continentia, nemo eſt tam proteruè improbus, qui ne- gare audeat. Sed fi cui vitæ genus hoc arduum videtur, bonum eſt& matrimonium inite: & ſecundas& tertias& quartas nuptias contrahere, malum non eſt: verum ei, qui nullaſe Voti religione obſtrinxit. Neq; proprereà Deum tentat, qui Dei fretus auxilio cœlibatum vouet: vt maximè verũ ſit, contra naturam eum niri. Siquidem ſi quis naturam ſpectet corruptam,& vitio primi parentis deprauatam, non modò carnis, verùm& oculorum,& honoris concupiſcentia, maximè ſecundùm naturam eſt. Omnes enim natura,& voluprate frui,& diuitiis afflue- re,& honoribus potiri cupiunt. Nunquid igitur non erit nitendum contra corruptam natu- ram hanc? nunquid Deum tentare putandus eſt, ſi quis fortiter ei fuerit reluctatus? Atqui hæc eſt militia noſtra. Milicia enim eſt vita hominis fuper terram. Quidaliud in baptiſino factum billisabi concubi teliceli netur cociughn gi, chlt rreite 7iem nerlo,0 Heum en d cnugicae dienus urn aut qqlartas ſt mntm quhe Ettmence ele Kieraue molng CW cpsilbn nes ſetugri et om Ua los:Perqul doremiim & miſern de Sunu h Gellogume Nnlspomg el decuem emit.ic ne dict baug, Ppolehg durlg Jb luclnn cerlntm mnelta me lseäſtein afum üpau duisncdi g wrapjihſt auochr, tantoo. en .daln, maihe Cn Tttneie rebeſaach nem tenn 8 vIeund. diechnan 5. baptinu M 8 b 8 a 3 d on,h nid n. odi inamdus n Epitoha 14 noniam Gui 2 ſ 4 vegno 1 3 N- n, Konft* adeimonij 19 d 4 zconugen 19, lent. nulg 2 MXores ducad e ontam ads prle dümn⸗ 7, tum nc uſtodid 11 1 n. ligitur. Eſtt A dhacratione ih, at Sed 1 OUls 34 rat. Multan I contrahendit a Scilicet quod 0 dicemus? Noh f dit ynquam nt i on exaruit fon i 1„ 9 ecte ui negntett 3 Hömnia poslibll i. nemoprolibe i ucit vocatione 1¹ abuerit. EN 4. ungit, mellus. im cicentem u los ſcribentet 7 n breue ſit, ei mr ꝛeſt, Wt negſet n mancipati- C Nr mam vitr itte 55 lco magisid"c i 1 ged nohitatat d continenta d. Ir. Primaſec Ee . 1 l dſtere. E. 2ll’ rotert 6 in 7, eſt& matrimng 3 f eſt: verumm gl 7 V mn volet Un orruptan 88 1 1 f s coll 3 K hono Ff 4d 12 te Frl). atl E l contia cnl drü dertrebi 5 i 1 aoc 1 8 EXTI, PRAECEPTI. 1:0 ctum eſt, quàm quòd Chriſto nomen dedimus, quàm quòd illi ſti ipẽ Cdia nos facturos,& con tra omnem& carnis,& oculorum,& honoris cõcupiſcentiam f fortiter eiſe pugnaturos nos obſtrinximus? Ned; proptereà deſpondere nos animum ſtatim oportet, ſi victi quandoque fuerimus. Vir fugiens, dixit ille, iterum pugnabit. Præclarè Baſilius: Non Angeli Iſumus‚in quit, ſed homines,& cadimus& reſurgimus, idq́; ſæpè eadem hora. Ambroſius verò con tra eos, qui propter infirmitatem non eſſe putabant vouendam continentiam ne quisforts non præſtet quod vouiſſ et. Ergo nemo militer, inquit, ne aliquando vincatur: nec pedis vtatur obſequio, qui gradiendi periculum rer ormidat: nec oculi inten dat officio, qui ccupiſcentiæ timet lapſum. Quids ipſi coniuges, nunquid omnes caſtitatem obſeruant cõiugalem: Etiam in ipſo coniugio adulterium committi poſſe, vel illa Xiſti ſententia ab Hieronymo& Au- guſtino producta, nos docet: Adulter eſt in ſuam vxorem amator ardentior. Quam multos autem reperire licet, quibus, quod eſſe debebat fornicationis remedium, peccati grauioris fit occaſio, apud quos adulterium ludus& iocus eſt. Nunquid ideò male ſimtmuprie⸗ nunquid ab illis abſtinendum eſt propterea, quod alteruter, aut vterque coniugum non rarò illicito concubitu miſcetur? Et certè cum non diſpar ſit admillum, non par tamen culpa fuerit adul teri cœlibis,& coniugati. Nam quo ſanctior eſt res coniugium, eo gra uioris piaculi reus te- netur, qui rem tam ſanctam adulterio temerauerit. Non proptereâ tamẽé non eſt honorabile coniugium,& thorus immaculatus: non propterea peccar ‚ſi quis fidẽ ſuam coniugi obſtrin- git, ſi corporis ſui poteſtatem penes coniugem tantum fore promittit: etiamſi non paucos reperire liceat, qui quod promiſerint, non preſtent. Qod ſi difficilius continet, qui co: dugis vti commertio conſueuit, ſi quo caſu longius abſit à coniuge, aut ſi non modico rempori s interuallo, nullus illius propter diuturnam infirmitatem ſit Vins nunquid ciedendus erit Deum tentare, qu ni contra cõcupiſcentiam a natura ſibi inſitam niti, ac ne quid contra fidem coniugi datam committat ſui corporis poteſtatem alteri facere noluertt? Scilicet ſt iſtos au- diemus, ſuperſtite coniuge, quandoquidem illius vfus eſle non poreſt, ad ſecundas ac tertias aut quartas etiam nuptias tranſibit: ne ſi continere voluerit, Deum tentare videatur, contra naturam, quæ ab eo nobis indita eſt, nitendo. Quis non videt, quanta ſit in his abſurditas? Et tamen cati ſibi videntur, qui hæc magno cum ſupercilio pronunciant: ſed; prudentiores eſſe deierauerint, quam vel Apoſtolos ipſos, qui tam fuerunt rærum omnium imperiti, vt ſi- mul atq; Chriſtum ſequi cœperant, vxores relinquerent, neg; ſui corporis pote ſtarem dein- ceps illis vnquam facerent: Vel, eos, qui per mille quingentos annos illos echttudi ſunt om- nes. Verùm huc iſtos cæcitatis& 2dementia perduxit mcœchia ſpiritualis quæ multò grauior eſt, quàm illa carnalis. Deſpondi vos vni viro virginem caſtam exhibere Chriſto dicit Pau- lus: Per quem qui loquutus eſt, idem etiam per t rophetam multò antè dixerat: 5 t ſponſa- bo te mihi in ſempiternum,& ſponſabo te mihi in iuſtitia,& in iudicio,& in miſericordia & miſerationibus. Sumus ergo ſponſæ Chriſti, quodq́; ſtupendum maximè eſt,& omnes vna ſponſa,& ſin- guli ſing gulæ ſponſæ ſumus Hactenus autem ſinguli Chriſti ſponſæ ſumus, quatenus illius 3 nius ſponſ- æ ſanctæ Catholicæ& Apoſtolicæ Eccleſiæ membra ſumus. Sponſus noſter ille t ge quo ſer riptum eſt: Rex omnis terræ Deus: ipſe ſponſus noſter totam nrhanigetbeee emirt. V ide autem quanti emerit, vt intelligas quid emerit. Quod pretium d lediteleimpti eſtis, dicit Paulus ‚pretio magno. Sed quòdnann eſt illud pretium magnum? Ediſſerit hoc alius Apoſtolus 5 icens: Non Corrupribilibus auro& argento redempri eſtis ‚ſed pretioſo n guine qus aſi agni immaculati Chriſti. Sanguinem ergo ſuum fudit: ſa aguinis fu ui pretion Vbi fudit Hunnenſiägne. in pastione cruci afixus, quam prædixit Propheta, dicens: Po- geruun manus meas& pedes meos, dinumerauerunt omnia oſſa mea. Diuiſeru nt ſibi veſti- enta mea,& ſuper veſtem meam miſerust 6 ſortem. Habet ergo veſtè ſponſus noſter. Qu 52 11 U ncn fuerit docet Ioannes, dicens, quòd erat deſuper contexta per rotum. Quie dea res ni 5 2 2 87 181 nO semit. 1 charitatemè quid ſignificat niſi vnitatem? Hanc tunicam nan diuiſerũt impij i mn s, Chri⸗ ſti perſequutores: intereà diuidunt Eccleſiam qui volunt haberi Chriſtiani. Cæter dn cun 1- quis hanc diuidit, milites, qui Chriſtum in Crucẽ egerunt, impietate ſua ſuperat. Quiſquis à toto, quiſquis à ſponſaà Chriſti ſancta catholica Eccleſia enerieſutm echar⸗ 1s à bonſo quoq; C hriie 5, à quo tanto emptus fuit pretio, ſegregatus eſt, atq; illius eſſe ſponſa deſinit, tantoq; grauius mœchatur quam qui coniugio irretitus alienum thorum inuadit, quantòo maior eſt Chriſtu 5De us&! homo, quam quiuis alius purus homo. De hoc genere ncœchiæ ſcribit Clemens zresbyrer Alexandrinus Eſt autem adulterium, ſi quis reliet a Pocleſaſti- ca& vera cognirione,& de Deo perſuafione, accedat ad falſam, quæ non conuenit, opinio- nem. Et eum ſ equutus Optatus, exp he llum locum: Cum Meæchis particul. am tuam Ponebas, hæreticos dicit mcechos,&em s Eccleſias illorum„ quas aſpe ernarur& repudia at Chriſtus in Canticis canticorum. Quaſſi ierter ridh mihi colligitis non neceſſar rias?vDa eſt dilecta mea, vna ſpõſa mea, vna colt umba mea: Carholica in qua& vos cum eſſe bolletis re- baptizando Mcœchos particulam habere voluiſtis. Quod pluribus etiam p perſequitur Theo- doritus, in præfatione quam ſcripſit in Cantica canticorum. Et æqualis eius Hieronymus Dd 4 Origenis Raſil. in hœn,. de pœniten. Aml ⸗lib. 1. de Yĩicuis. A atrim omiũ quo: modo violetur⸗ Hier. lib. I. cou⸗ tra Iout. Aug. lib. 2. com tra Ialia. „. Aduiteriun ſei. mrale gralcus 1 r arnale. 2. Corint. II. 0/cæ. z. Fpoſæ æ Ch riſ⸗ ſi ſas⸗ mus quomcdo. Pſal⸗. 46· 1. Corint h. 6 1. Petri I. pſalm.: Ioaasn 2 13. UVnit. 7 ehe, Chriſtt incon ftr⸗ erl⸗ wanie 4/⁄&G 71- ficata. Machia ſpiras tuai⁵. Clemen. lib.s. ſtromaiunr. Lib. 4. contra Parmienia. Honl. 7.& 8. i Eʒechielem. Hie. I.. 5. cap. 6. Fxech. 16. Quomodo dære: 1C1 15 Frixeipro viaru fuuεαας bipanar ſunin. 1ffer2, Collis ſublimis & ligmum fron: doſum quid. Hæreticorn do gmata uon ſunt diasurnd. Poſfe pro velle ſæpeè in ſcripiu: 9S V/41 Nazian. i5. 4- Theolngiæ. 7 752 Chry ⁸½7. in Ioan A1ι Hiey.), Ho. 63,i Mat. EIXPLICATIO .„..:1 Eſt& li. 2 7,2 Origenis interpretationem ſecutus Ezechiẽlem enarrans: Eſt&a ia, inquit, fornicatio ſiti. tualis, quando deſerentes Eccleſiam hæreticis iungimur,& xdificamus upanar noſtrum in capite omnis viæ. Quibus præcipit ſermo diuinus, State in Viis& quaærite ſemitas Domini ſempiternas,& videte quæ ſit via bona,& ambulate in ea: Mofi videlicet, Ieſu, Iudicum,& Regum libris, Eſaiaq́;& Hieremia,& aliis Prophetis. In omnibus viarum principiis fabri- catur lupanar ſuum, qui ad peruerſitatem doctrinæ teſtimoniis male abutitur ſcripturar m, & dicit: Hæc ait Eſaias, hæc dicit Ozea, hoc loquutus eſt Moſes, hæc Daniél. Et pulchrè, non in mediis viis, nec in viarum terminis ponit lupanar ſuum, ſed in principio. Si enim ad ſcien⸗ tiam& profunda diuinorum venerit librorũ, errare non poteſt. t paucis interiectis: Quic- quid de Hieruſalem diximus, refert ad Eccleſiam, animasq́; credentium, quæ munera mari- talia, aurum videlicet in ſenſu, argentum in eloquio,& veſtimenta, quibus fœditas noſtra, ac turpitudo velatur, dãt amatoribus ſilis, vel cõtrariis fortitudinibus,- el Magiſtris dogma- tum peruerſorum, quando aſſerunt nihil nocere luxuriam, cibis omnibus indifferenter Vten⸗ dum, quia ad hoc facti ſunt vt ſumantur,& cxtera. Hanc fornicationem Ita grauem eſſe di- cit Hieronymus, vt exponens illum locum: Et poſt te non erit fornicatio: collatione ilhus omnem deinceps fornicationem leuiorem exiſtimari debere dicat. Vocant eiuſmodi, pro- phetæ, mulieres adulteras, vocant& meretrices, ficut apud Hieremiam legimus: In omni col je ſublimi,& ſub omni ligno frondoſo tu proſtern baris meretrix. Hoc enim ingenio ſunt, qui ſemel a Chriſto ſponſo noſtro ſe diuiſerunt,& ſponſæ ipſius Eccleſie membra eſſe deſie- runt, vt quando ſemel ei fidem datam fefellerunt, eam fubinde mutent, ac ſimul ac viderint collem aliquem ſublimem, aut lignum frondoſum, hoc eſt, qui ſcientiæ habet opinionem, quæ inflat, quiq; verbis ornatis& amplius ea, quæ praua ſentit, ediſſerere queat, ſtatim ilſi adhæreant. Px quo fit, vt nunc huic, nunc illi ſectæ ſe tradant, dum nihil apud eos ſtabile eſt & diuturnum. Sed neq; apud Magiſtros eorum, ſectarumq́; Principes, conſtans eſt aliud& perpetuum, cùm quotannis,& ritus& dogmata ſua varient. Plæroſq; videre licuit, qui cùm nati vel renati potius fuiſſent Chriſtiani, facti ſunt Lutherani, deinde Sacramentarij, poſteà temporis cauſa finxerunt ſe Lutheri de Euchariſtia dogma, quamuis falſum amplecti, vt ne prorſus veritatem Chriſti corporis ex Euchariſtia tollere videantur, ad extremum tamen, mortui ſimt Sacramentarij. Alij verò Iconomachi, aliz Anabapriſtæ facti ſunt,& ſubinde nouum aliquod dogma ſequuti, nullus vt apud eos legitimus thorus, fed vagi ſint concubi- tus. Ab hoc mœchiæ genere cum primis cauendum eſt homini Chriſtiano: cui perſuaſum eſſe debet, ſpem ſalutis in diuiſione nullam eſſe. Quamobrem prius omnia& facere& pati peratus eſſe ſe debet, quàm vt ab Eccleſia, quam vt ſibi ſpõſam Chriſtus elegir, in cuius com- munione Chriſti ſpona& ipſe efficitur, ſe diuelli quacungq; tandem ratione patiatur: Quin illud potius contendat& elaboret modis omnibus, ne vnquam ſe à ſponſo Chriſto ſeparet, & fidem ſemel illi datam inuiolatam ſeruet, quo posſit ad præmia, quæ ſponſis ſuis Chriftus pollicitus eſt, peruenire. Ne verò durius alicui videatur, quod à nobis dictum eſt: Qui poteſt, hoc eſt, quĩ vult ca- pere, capiat: veterun orchodoxorum interprerationem hanc eiſe ſciat. Nam& Oregorius Nazianzenus, Ioannes Chryſoſtomus, ſæpè ſcripturam, poſſe pro velle, vſurpari docent. Li- bet autẽ Chryſoſtomi verba adſcribere, qui enarrans illum Euangelij locum: Proptereà non potuerunr credere: quia dixit Eſaias: Non potuerunt, inquit, hoc eſt, noluerunt. Neq; te ad⸗ miratio capiat. Alibi enim inquit: Qui poteſt capere, capiat: ita nonnunquam poteſtate pro Voluntate vtitur. Et iterum: Non poteſt mundus vos odio habere: me autem odio haber. Hoc& communi ſermone vſurpatum videmus, cuùm quis dicit, Non poſſum aſperum ho- minem diligere: vehementiam voluntatis poteſtatem appellans. Et iterum: Non poteſt ille fieri bonus. Et Prophera: Si mutabit Aethiops pellem ſuam,& pardus varietarem ſuam,& populus hic poteſt benefacere, qui didicit mala. Non dicit, quòd imposſibile ſit ei benè ope- rari: ſed quia nolunt, ideò non poſſunt. Et in Matthæum: Non omnes capiunt, ſed quibus datun eſt: Vt ſingulare id eſſe certamen perdiſcas, non vt ſorte datam necesſitatem ſuſcipe- ris. His enim datum eſt, qui ſponte id eligunt: Quod ideò dicit, vt oſtenderet ſuperiore no- bis auxilio opus eſſe: quod quidem omnibus paratum eſt, ſi volumus in hac luctatione ſu- periores euadere. Et in opere imperfecto: Non dixit: non omnes poſſunt, ſed non omnes ca- piunt, idèſt, omnes quidem capere poſſunt, ſed non tamen omnes capere volunt. Palma pro- poſita eſt, Qui concupiſcit gloriam, non cogitat de labore Nemo vinceret, ſi omnes pericu- lum pugnæ timerent. Hieronymus quoque ſententiam ſecutus Origenis, Matthæi locum eundem explicans: Non omnes capiunt verbũ iſtud, Nemo putet ſub hoc verbo vel fatum vel fortunam introduci, quòd hi ſunt virgines, quibus à Deo datum eſt, ſed his datum eſt, qui petierunt, qui voluerunt, qui vt acciperent laborauerunt. Omni enim petenti dabitur, S 1 K quærens inueniet,& pulſanti aperietur. Quem Sixtus quoq; ſecutus in lib. de caſtitate: Noli, inquit, ſic intelligere dictum hoc: Non omnes capiunt hoc verbum, ſed quibus datum eſt: quaſi caſtitatem non niſſ illi posſideant, quibus etiã non volétibus, vt fatali, quod aiunt, necesſitate collata ſit, ne& gratioſum Deum ſtatuas,& caſtitatis præmium tollas,& vanam vtro- 1 Ty inrerprern „k. ſm quit, Mn Neque 4n cumadfe i .„ A lesit ewin certane rrsduinc temn eunce E Joneſtdat 3- brſtini qublscpe Vöhe üut dehe raucttlitm tionzeleenc retun,lir h poſtenn hrtoeldh Getpape is weh oiiciumG aoodptn d cens. V.e l grunt dceteon Nonm: Ilud mu un l uis Jien⸗ll npinam i vicetu 9 iti wu lierum n ꝛceiir s manm gg lienn 1 ute ceneh ſidnan nor. — Ms Aleölldt,. Inoten 7 duos,n los du — 6 us ndſferen,— emita Nralet e atlo: dolletd 2 denn diuln 4 m egmusla r ocepim inga o ie menbtac 9. t, c ſmul kie hebet oyl ſetere qleit,d i lhilapud eosl ic 8 conſtanset l zVidere lluin, Sacramenni G falſum amplet n ad extremun ir efacti nt Aà A ſedvaxiſntc i ſtiano: cui de M omnia& ſact 2 uselegitinc a tatione patic ponſo Chrſto e ſponſisſui 4. ſt hoc eſt,ou- t. Na&G le, vluroaridt locum: Pfop n noluerunt. N&. unquam poh& ne autem odl d n poſum 15 0 ſterumNol io! us vatietateß 4. osſbileſteiſ a nes capiunt, 4b necesſtats t tenderet i 7 us in haclu- funt ſed not ere roloht- ncexet, dm igenio duf g 7 ) „ 1 3 9 rg 1 cl⸗ 51 1 1 21 2 SEPTIMI PRAECEDPTI. 161 vtrobique eius exhortationem facias, ſi eam non qui capiunt, ſed quibus diuinitus indulge- tur, obtineant. Tam vana erit exhortatio rei non voluntariæ, quàm præmium iniuſtum. Et tam non culpari merebitur, qui pudicitiam negatam ſibi non habuerit, quàm qui collatam posſiderit, coronari. Quomodo ergo intelligendum eſt: Non omnes capiunt hoc verbum, ſed quibus datum eſt? Noli à ſcripturæ ſono diſcedere,& errare non poteris. Verbum dixit datum, non caſtitatem, quam aliundè ſperare non poſſumus. Quia cùm habemus, naturaliter osſidemus. Noſtra eſt enim, que nobiſcum naſcitur,& in nobis eſt. Ita non eſt expectanda, ſed cuſtodienda, quæ in nobis eſt. Hoc ergo cuſtodiendæ caſtitatis verbum non omnes, ſed quibus datum eſt, capiunt. Quibus ergo datum eſt? Omnibus Chriſti diſcipulis: qui& Euan gelium,& Apoſtolum legunt, vbi non aliud magis Deum, quàm caſtitatem velle cognoſcũt. Quibus verò datum non eſt? Paganis ſcilicet& Iudæis,& quibuſcunq; noui Teſtamenti doctrina ignota eſt, in qua vel maximè bonum caſtitatis oſtenditur. Ad eundem modum interpretatur& Euthimius, explicãs illa verba, Qui poteſt capere, capiat. Relinquit rem, in- quit, in hominum voluntate, dicens: qui poteſt capere hoc, aut peruenire ad hoc, capiat. Neque diuerſa eſſe videtur interpretatio Theodoriti, qui priuſquam hunc ex Euangelio lo- cum adferret, his verbis vtitur: Dominus Deus, non tulit quidem leges de virginitate, intel- lexit enim eſſe rem ſupra naturam, eam tamen laudibus proſequendo ‚eos qui vellent ad certamen adhortatus eſt. Auguſtinus quoq; eundem, quem Chryſoſtomus, Ioannis locum explicans: Sic dictum eſt, non poterant, vbi intelligendum eſt, quòd nolebant, quemadmo- dum dictum eſt de Domino Deo noſtro: Negare ſeipſum non poteſt. De omnipotente di- ctum eſt, non poteſt, Sicut ergo quòd Dominus ſeipſum negare non poteſt, laus eſt volun- ratis diuinæ, ita quòd illi non poterant credere, culpa eſt voluntatis humanæ. Tractans au- tem eundem locum: Non omnes capiunt verbum hoc, ſed quibus datum eſt. Quibus enim non eſt datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt. Quibus autem datum eſt, ſic vo- lunt, vt impleant quod volunt. Itaq; vt hoc verbum quod non ab omnibus capitur, ab ali- quibus capiatur,& Dei donum eſt,& liberum arbitrium. De ſeptimo Præcepto. 1 GA P. LXXXIII. Voͤd ſeptimo loco ponitur: Non furtum facies, vel hoc nomine non debet aliis le- uius videri, quòd cùm abſq; ſatisfactione& pœnitentia peccatum non remittatur, de furto difficilior eſt, quàm de aliis quibuſcunq; ſatisfactio. Nam ſi quis cædem pa- trauerit, ſi thorum alienum inuaſerit, modò iuſtum animo dolorem concipiat, ieiunio, ora- tione, eleemoſyna placatum ſibi Deum reddere, peccatiq́; ſui veniam impetrare poteſt. Cæ- terùm, ſi rem alienam contrectauerit, nihil ei ieiunium, nihil orationes,& lachrymæ, nihil profuerint eleemoſynæ. Si non vult quadruplum cum Zachæo reſtituere, ſaltem id quod furatus eſt reſtituat oporter, ei cui furatus eſt, ac poſteaquam reſtituerit, tum demùm de ſuo det pauperibus. Neq; enim gratæ Deo ſunt eleemoſynę, què fiunt de alieno. Si verò fiant ex ĩis, quæ pauperibus erepta ſunt, nihil eſt quod magis abominetur Deus. Nam qui offert ſa- crificium ex ſubſtantia pauperis, quaſi qui victimat filium in conſpectu patris ſui. Hinc eſt quod Propheta quidam, ea quæ furto ſiue rapina congregata ſunt, vocat denſum lutum, di- cens: Væ ei, qui multiplicat non ſua, vſquequo aggrauat contra ſe denſum lutum? Nam& grauant& polluunt vt lutũ,& haud aliter morantur ac retardant hominem, quominus eua- dere posſit, quàm profundum lutum eum, qui in ipſo hæſit. Non eſt autem exiſtimandũ ſolum illud furti genus hic prohiberi, quod occultè fit, quin illud multò grauius eſt, ſi quis alicui per vim aliquid eripiat. Quamobrẽ, furti nomine quam- uis alienæ rei illicitam vſurpationem intelligi vult Auguſtinus: Neq; putandus eſt, inquit, rapinam permiſiſſe, qui furtum prohibuit, quin à parte potius totum id ſignificare voluiſſe videtur, quod illicitè de proximi rebus aufertur. Sed etſi quid inueniſti, inquit,& non reddi⸗ diſti: rapuiſti, quantum potuiſti, feciſti: Quia plus non potuiſti, ideò non plus feciſti. Qui alienum negat, ſi poſſet,& tolleret: Deus cor, non manum interrogat. Vſuram etiam ſi quis accipiat, furti vel rapinæ potius reus eſt. Quod etiam apud Ethnicos tam graue facinus exi- ſtimatum eſt, quam hominem occidere. Nec is à furto immunis eſt, qui rerum imperitum aliquẽ in negotiis& contractibus circũſcribit, aut pluris vendendo, aut iuſto vilius emendo ab iis, qui pretia rerum ignorant. Quacunq; quis arte fuerit vſus in fallendis hominibus con trahendo, furtum commiſit. Qui nouis& inſuetis vectigalibus præter necesſitatem vllam ſuos grauant, in eadẽ cauſa eſſe videntur, de quibus dicit Propheta: Principes tui inobedien- tes, ſocij furum: qui cùm per rapinas, miſerorumꝗ; lachrymas diuitias congregenrt, ſi minus fures, certè ſocij furum rectè vocantur. Sunt enim ex eorum numero, de quibus ſeribitur: Videbas furem,& currebas cum eo,& cum adulteris porrionem tuam ponebas. Neq; verò ſi ipſi non rapiant, crimine vacant: ſed ſi non prohibent eiuſmodi facinora, eiuſdem criminis affines iudicantur. Qui enim prohibere poteſt eum qui iniuriã facit,& non prohibet, is non minorem, ſcribit Chryſoſtomus, luet pœnam, quam qui iniuriam fecit. Contrà verò qui do- minos ſuos debitis fraudant vectigalibus,& ipſi fures meritò dicuntur. Vix vllum autem crimen Theo in Epitome diuinorum decre⸗ torum cap.de virginit. Aug. Tracf.⸗z. in Ioan. De gratia c li⸗ bero arbit. cap. ⸗. De furto difficis lior ſatigfactio. Reſtitutio rei alienæ. Eleemoßnæ ex alieno, Deo in: gratæ. Ecele.;4. Abac. 2. Denſum lutum furto vel rapi⸗ na pᷣarta. Aug. in quæſt. in Exod. ſap.71. Aug. de verbis Apoſt. hom. is. Inuentũ nõ reſtiꝛ tutum, furtũ eſt. Vſura. In contractilus furtum. In tributjs exi- gendis vel ne- gancdis, furtum. Eſaiæ 1. Pſalm. 49. chyſ. in Gez. om.zz. — Cap. 84. Ioaunii 10. Fure: ſp iritualts. aæretici fures. Hier. 23. Catech. 3. Mendacijum imi⸗ taiur veritatem. Jeriptnrarũ poſ⸗ ſeſio non com- petit hæreticis. Lib. de præ ſcrip· aduerſus hærcs. Prouerb.». Aendaeii pater Aiabolus. Eecle. 7 Aug. tract. 42. in Ioan. Toannis 8. Fapient. 1. H ſalm. 5. Mendacii tria Te*ers. Falſi teſtis pena in veteri Teſia. Deui. Is. Howicidii et fal- ſi teſtimonii ea- dem pæna. Exod. 21. Detractores ſer- pentibus ſimiles. Rom. l. Eccle. 10. Ecele. g. Ju ſurrones. Prouerb. 6. Palpon s. Eccle. 29. P/ſalm. 9⸗ Eſciæ 5. E ſaiæx 3. Murmutratores⸗ Eccle. 28. E XPLICATIO crimen eſt, quod latius quàm hoc pateat. Nam& qui mercedem non ſoluit operario, non eſt alienus ab hoc crimine. Deinde verò, qui non intrant per oſtium in ouile ouiũ, ſed aſcen- dunt aliundè, hoc eſt, Magiſtratus& honores, eccleſiaſticos præſertim, pecunia ſibi compa- rant, eos fures& latrones ipſe Dominus appellat. Numerant quidam& hæc inter furti ge- nera: Si quis, Eccleſiæ præſertim bonis per luxum abutatur: ſi maiores quam pro cenſu ſum- ptus faciat: conſequitur enim neceſſario, vt omnes corradendæ pecuniæ rationes excogitet, non ſine magno eorum quibus præeſt grauamine. Cæterùm inter omnia furti genera, multò pernicioſisſimũ illud eſt, cuius Prophetas quoſ⸗ dam arguit Dominus, qui furabantur verba ſua. Quem locũ enarrans Hieronymus,& ante eum Cyrillus Hieroſolymitanus: Semper, inquit, imitatur mendacium Veritatem,& niſi ha buerit aliquam ſimilitudinem recti, decipere non poteſt innocentem. Quomodo igitur in priori populo mentiebantur Prophetæ atque dicebant: Hæc dicit Dowinus: Et, vidi Domi- num. Et, verbum Domini, quod factum eſt ad illum, ſiue illum, ſic hæretici aſſumunt teſti- monia ſcripturarum, de vetere& nouo Teſtamẽéto,& furantur verba Saluatoris, vnuſquiſ- que à proximo ſuo, Prophetis& Apoſtolis& Euangeliſtis,& aſſumũt linguas ſuas vt cor- dis venena ore pronuncient. Neque enim competit hæreticis ſcripturarum poſſesſio, quam quoties inuadunt, ſyluam alienam cædunt, fontes alienos tranſuertunt, limites alienos com- mouent, in alieno ſeminant,& paſcunt, quemadmodum pluribus ea de re verbis Tertul- lianus diſſerit. Et proptereà rectè dicuntur furari verba Dei, quorum poſſesſio non perti- net niſi ad Catholicos. Hinc etiam eſt, quod ſcriptura doctrinam hæreticorum aquas furti- uas vocat,& panem abſconditum. De octauo Præcepfo. CA P. LXXXIIII. Ctauo præcepto prohibetur omne genus mendacij, quemadmodum etiam alio lo- co dicit ſcriptura: Noli velle mentiti omne mendacium: Asſiduitas enim illius non eſt bona. Quantum autem ſit crimen mendacium, vel ex eo colligi poteſt, quod ab Auguſtino ſcriptũ eſt: Quomodo Deus pater genuit filium veritatem, ſic Diabolus lapſus, genuit quaſi filum mendaciũ. Quare qui veritatem loquitur, Dei, qui veritas eſt: qui verò mentitur, flius eft Diaboli: qui ſicut ipſa dicit Veritas, mendax eſt,& pater eius: intellige mendacij. Verum& ſcriptura quam graue ſit hoc facinus, demonſtrat, dicẽs: Os, quod men- titur, occidit animam. Et rurſus: Perdes omnes qui loquuntur mendaciũ. Peccat igitur quĩ- cunq; mentitur. Cùm autem tria ſint mendacij genera: pernicioſum quod obeſt, officioſum quod prodeſt, iocoſum quod delectat: peccatur quidẽ omni genere, ſed eo grauisſimè quod perniciem adfert proximo, ſiue quis eum doctrinis variis& peregrinis in aliud Euangelium transferre, Dei verbum adulterando, ſiuæ capitis aut fortunarum, aut quæ vita charior eſt, exiſtimationis ei periculum creare conetur, falſum contra eum teſtimonium dicẽdo. Quòd ſi iuſiurandi accedat religio, tunc verò duplicatur peccatum. Nullum enim eſſe poteſt faci- nus magis capitale, quàm teſtem citare mendacij veritatem. M Quamobrem cùm graue ſit crimen mendacium, longè grauisſimum eſt periuriũ. In vete- ri lege contra falſum teſtem pœnam hanc fuiſſe conſtituram legimus: Cuùm diligentisſimè perſcrutantes, inquit, inuenerint falſum teſtem contra fratrem dixiſſe mendacium, reddent ei ſicut fratri facere cogitauit:& auferes malum de medio tui, vt audientes cæteri timorem habeant,& nequaquam talia audeant facere: Non miſereberis eius, ſed animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede exiges. Eadem vi- detur falſo teſti pœna propoſita, quam aduerſus homicidas in Exodo ſancitã legimus. Neq; enim leuius eſt, falſo teſtimonio, quam ferro quenquam lædere. Videtur autem ſub hoc falſi teſtimonij titulo contineri noxa omnis, qua proximus per linguam afficitur: quæ nonnun- quam eſt omni ferro nocentior. Quamobrem impingunt in hunc ſcopulum detractores. Deo odibiles: qui quod Deus in honunibus amat præcipuè, amorem inter eos, beneuolen- tiamque mutuam euertere conantur, qui ſimiles eſſe videntur ſerpentibus. Quemadmo- dum enim illi occulte mordentes venenum inſerunt, ſic iſti clàm detrahentes virus ſui pe- ctoris infundunt in fratrem: cumque lingua hominis ad benedicendum Deum& ad ædifi- cationem hominis ſit creata, iſti iam ſerpenti faciunt ſimilem, dum virtutibus eius in per- uerſum abutuntur. Neque verò modoò ipſi qui detrahunt alienæ famæ, verùm& ij qui detra⸗ hentibus aurem accõmodant, ad eundẽ lapidem offendũt, quos monet ſcriptura, dicẽs: Sepi aures tuas ſpinis,& linguam nequam noli audire,& ori tuo facito oſtia:& ſeras auribus tuis. Offendunt& ſuſurrones qui ſeminant diſcordias inter fratres, qui multos turbant ſæ- pè pacem habentes. Offendunt& palpones, qui laudant peccatores in deſideriis animè ſuæ, qui dicunt bonum malum,& malum bonum, dum nihil non loquuntur ad gratiam, contra quos dicit Propheta: Popule meus, qui beatum te dicunt, ipſi te decipiunt. Offendunt& murmuratores, quibus nunquam ſatis fieri poteſt. Offendunt, vt vno verbo complectamur omnia, quicunq; vel vitam proximi, vel exiſtimationem, vel fortunas lingua ſua vocant in diſcrimen, quæ ſæpè muratas etiã diuitum ciuitates deſtruxit, ſicut dicit ille Sapiẽs:& domos magna- Deus vero d3 cgtano mosN6de ſerbis per gigwin ocols m el llcut 4 allentint meritd ruidxo d frrerp imile aixrdi rauump e crmitzs cpenblsilt Co,tco A cedthom A I Delbauted N ꝛieggoe zt nrecht la cummgert Nce nonchſo er. perier.) g ctamane üi Jobota n dordos eg ncn ſerm n⸗ Falow em Iitoni iu monſt M on Commam u, ſcepetae n Potulein de, dul iih G ne. N a demn, De der aüjleente qu onnlungh ſge ndte i, lc reltennd ge ra um a 8 ade e we 1 n pollait un reiegum 1 modumes a lduitas eni lu volli pon 14 w ſc Dub lh Iveritas è n- & pater eit †. dices. Oa ur ci. Peccx a0- quod obeſſ Niu ed eo gral u sin aliud ain tquxſi fd doniumdic abli nenimeſſe u meſtpert NIir Cum c 2b emendach nit lientes cet Im daniman rcl- dede exigt I ſanctäls N rur aurem fucll nffcitur. q 2 l opolum Tn inter eo Sune ntibus. S rahentes 1 E l2 zum Deuf DSla- NoNI ET DECIMI PRAECEPTI. 162 magnatorum effodit, virtutes populorum concidit,& gentes fortes diſſoluit: plures vt per linguam interiiſſe, quam in ore gladij cecidiſſe videantur, vt rectèe eam Iacobus vniuerſita- tem iniquitatis vocauerit, inquietum malum, plenam veneno mortifero. De nono G decimo Præcepto. CAPVT LXXXV. Vmanarum& diuinarũ legum inter alia diſcrimen& hoc eſſe putatur, quòd illis aut facta puniuntur, vt furta, cædesq́;: aut dicta,& conuitia& infidæ aduocationes: aut & ſcripta, vt falſa charta,& famoſi libelli: aut confilia, vt coniurationes& conſcientiæ latronum. Cæterùm cogitationis pœnam nemo patitur, modoò ſuis terminis ea ſit contenta. Deus verò de malis etiam cogitatis pœnas perſequitur. Apud quem, ſicut ſcripſit B. Ephrem, cogitata non aliter ac facta cenſentur,& operis inſtar conſilium eſt. Quem ſecutus Hiero- nymus: Non ſolũ enim opus, ſod& cogitatio mali operis pœnas luet. Quod pluribus etiam verbis perſequitur pręceptor eius Gregorius Nazianzenus, in priore cõtra Iulianũ oratione. Siquidem homo videt quæ foris ſunt, atq; ea ſola punit quæ videt: Deus autem, cuius oculis nuda& aperta ſunt omnia, cor intuetur, cor non manum interrogat: Solaq́; voluntas eſt, ſicut ex Bernardo quoque docuimus anteà, quæ, quoniam pro ſui ingenita libertate, aut diſſentire ſibi, aut præter ſe in aliquo conſentire nulla vi, nulla cogitur necesſitate, non im- meritò iuſtam vel iniuſtam, beatitudine ſeu miſeria dignam,& capacem creaturam conſti- tuit, prout ſcilicet iuſtitiæ, iniuſtitiæve cõſenrit. Et alio loco: Quid enim odit aut punit Deus præter propriam voluntatemè Ceſſet voluntas propria,& infernus non erit. In quem enim ignis ille deſcuiet, niſi in propriam voluntatem. Quamobrem apud Deum, qui hominem oc- cidere diſponit antequam occidat, quaſi homicida habetur: qui& peierare paratus eſt, an- tequaàm peieret, iam periurus habetur:& qui adulterium commitrere niſus eſt, antequam committat, iam adulter eſt ante Deum. Deus enim, inquit Ioannes Chryſoſtomus, non ex operibus iudicat, ſed ex cogitationibus cordis. Voluntas eſt, quæ aut remuneratur pro bo- no, aut condemnatur pro malo: opera autem teſtimonia ſunt voluntatis. Et in ea quæ præ- cedit homilia: Nunquid ſic iudicat Deus, quomodo iudicat homo? Homo iudicat in opere, Deus autem in corde. Qui etiam alio loco dicit: Bonus Dominus non conſueuit attendere ad ea, quæ à nobis fiunt, ſed ad internam mentem, à qua vt hæc faciamus, impellimur. Et ad hanc ſpectans, vel approbat ea quæ à nobis fiunt, vel auerſatur. Et iterùm alibi: Et ſi nõnun- quam gerimus nec facimus, diſponimus nec implemus, tamen cogitata pro factis tenentur, licèr nondum opere compleantur. Facere enim cordis, cogitare eſt, quia corporis eſt cogitata perficere. Cor cogitando tenetur in crimine, licèt corpus immune videatur ab opere: Reus eſt iam animus qui cogitauit, licèt immune ſit corpus ab opere, quod non fecit. Hanc igitur voluntatem, vt radicitus omne malum ex animis noſtris euellat, prohibet Deus extremis duobus his pręceptis: Non concupiſces domum proximi tui: Non deſiderabis vxorem eius: non ſeruum, non ancillam, non bouem, non aſinum, nec omnia quæ illius ſunt. Falluntur autem, qui prauam inclinationem, fomitemꝗ; peccati, qui primi parentis noſtri vitio nobis inſitus eſt, hoc loco prohiberi cenſent. Nam ſicut anteà quoq; fuit à nobis de- monſtratum, non exigit à nobis Deus, quod in poteſtate noſtra nõ eſt. Verum iſti nihil non comminiſcuntur, quò posſint blaſphemam ſuam ſententiam de eo, quòd imposſibilia præ- ceperit Deus, confirmare. Nos verò cum Auguſtino dicamus, quòd nec imposſibile aliquid potuit imperare, qui iuſtus eſt, nec damnaturus eſt hominem, pro eo quòd nõ potuit vitare, qui pius eſt. Quamobrẽ primos illos concupiſcentiæ motus non prohibuit Deus, cùm dice- ret: Non concupiſces. Fomes iſte nobis inſitus eſt à natura. Quæ verò ſunt à natura, nec lau dem, nec vituperationem merentur. Quamobrem ne peccatum quidem eſt in renatis con- cupiſcentia: Siquidem baptiſma, quemadmodum ab Auguſtino ſeriptum legimus, dat nobis omnium indulgentiam peccatorum,& aufert crimina, nõ radit, nec vt omnium peccatorum radices in mala carne teneantur, quaſi raſorum in capite capillorum, vnde creſcant iterum reſecanda peccata. Qui non vno loco docet, quamuis maneat in renatis concupiſcenria: ſub- latum tamen eſſe reatum in Baptiſmo. Sed vocat, aiunt, concupiſcentiam peccatum Apoſtolus. Etiam Chriſtum vocat pecca- tum: Nunquid ideò Chriſtum, aut culpæ alicuius affinem, aut damnationi dicemus obno- xium? Quamobrem quamdiu non conſentimus illi, concupiſcentia peccatum tale non eſt, quòd nos æternæ damnationis reos faciat. Nam dicere peccare aliquem ſine voluntate, ma- gnum eſſe deliramentum ſcribit Auguſtinus,& peccati reum teneri quenquam, quia non fe- cit quod facere non potuit, ſummæ iniquitatis eſſe putat& inſaniæx. Vſq; adeò enim pecca- tum, voluntarium eſſe malum cenſet, vt nullo modo ſit peccatum, ſi non ſit voluntarium. Quòd itaq, concupiſcentiam peccatum vocat Apoſtolus, non ideò ſic vocat, quòd propriè pPeccati, culpæq́; alicuius rationem habeat, ſed vocatur, inquit, peccatũ, quia peccato facta eſt, cùm iam in regeneratis non ſit ipſa peccatum. Sicut vocatur lingua locutio, quam lingua fa- cit,& manus vocatur ſcriptura, quam manus facit, itemꝗ́; ſic vocatur peccatum, quia pecca- tum ſi vincit, facit. Sicut vocatur frigus pigrũ, non quòd aà pigris fiat, ſed quòd pigros ne ihi Oceidit ſmngua plures quam gladius. 14cο⁵.z. Legum humana: rum dinina: rum diſcrimen. Vbi tractat de linguæ morbo & altis vĩtiir. Hier. lib.i. cap. 4.0/6æ. t. Regum 1s. Hebr. 4. Voluntas a Des iudicatur. Operis im perfe: cti in Mauthæk. Homil. 45. Hom. 27. in Gen. In Hom. de leuix peccatorum Per riculis, Tom. 5. Conenpiſcentia non probibeiur, ſed cõſeuſus con: cupiſceuiiæ. Aug. ſer. 6t. de ienp · Concupiſcentia remauens poſt bapeiſmum, non eſt peccatum. Aug contra duas epiſt. Pelag. lib.1. (a p. 33. De nuptiis Qcõ⸗ piſcen. li.i. ca. ⁊6. Contra lulianam lib. s. cay 8. Rorn. 7. 2. Corinih, 5. Peccati ntullsuns ſine voluntate. Aug. de dua'⁵ animabus contra Manich. dem de vera re. ligione, cap. 14. Aug. de nupꝛiis et coucupiſcentis lib. i. capi23. Et contra duas epiſt. Pelag. Cap. 85. Eecle. 18. Rom. 6. Ce ncupiſcere & velle. Ch D.· bo 7.52. oper imperf in 1 Mattb. oinil. 19. In cap.ʒ.ad Gal. Gre. Niſj. in libr. de 2 Seer,ai ꝛnibuus, Xꝑ auds il⸗ Iud: Beati mites. Chrſ. hom. iz. in epiſt. ad Rori. Concupiſcentiæ diuiſio. Gene. 9. RGn. 7. Iacob. 1. In cap. 18. Eʒech. 1 8 8 Proſ.lib. 2, de V ta coni emplat capite 3. 8 Greg. interroga- res S8a onun. cap'ell. 1 1 EXPELIGCATIO Nihil igitur aliud damnat hic Deus, quam vitioſos affectus, ad quos accedit conſenſus: Vt non concupiſces, idem eſſe v deatur cum eo ‚quod alio loco d dicit ſcriptura: Poſt cõcm piſcen tias tuas non eas: quodò; dixit alibi idem Apoſtolus: Non regnet peccatum in veſte r0 mor- tali corpore, vt obediatis concupiſcentiis eius. Joannes Chryſof ſtomus a aliud 10 eſle vult con- cupiſcere, alind velle: Concupiſcere, 3anis Pasi fionis: velle autem arbitrij eſt, frequenter enim ce oncupiſcimus, etia m quod nolam nus. Si ergo concupiſcentiæ non onſeneſn oluntas concupiſcentia ſola non damnat: magis autem gloriofiorem facit virginitatis coronam. Er in Homiliis ad populum Antiochenum: Concupiſcere iinquit, nat urale, malè verò concu- piſcere iam eſt volu ntatis, peccatum autem ex voluntate. ui diſertis eriam Verbis alio loco concupiſcentiam non eſſe peccatum a affirmat. Et epiſto olam ad Galatas expli cans: Concu- piſcentia, inquit, ad liberorum procrea tionem, vitæq; conſeruationẽ data eſt, non ad adul- terium, ſcortationes& laſciuias, v t pater fieres, non adulter: vt legitimè reiſonis cum vxore, non vt contra fas eam corrumpas: vt relinquas tuum ſemen mon vt aliorum vic cies. Siqui- dem adulterium non eſt naturalis appetitus, ſed contumelia præter naturam. Itidem& Ore- gorius Niſſenus, non eum, qui⸗ aliqu oo caſu concupierit, ſed qui conſultò ſibi vis 1 aichern & contraxerit, condemnandum elſe ait. Nam vt inn aſcatur alig quando talis appetitus, ‚ſepè infirmitas inſita naturæ etiam prætter animi ſententiam efficit: Verum non in modum tor- rentis, impetu Perturbati ionis tranſtierſum rapi, ſed viriliter aduerſus dad nrciſanden nem& affectum conſiſtere,& rationibus pe ettürbatiomom difétete arque ſubmouere,) Virtutis eſt opus. Qu u0 ma agis autem intel Uigi res Pos ſir, Na d ſeire Opor tet. Coneupe ſcenti iam nõnunquam habere nomen fomiris, 8 eſle quanda m ad malum nelinatioren: factum enim eſt pecca- to pt irni Daträdſs noſtri, ud ſenſus& cogitatio! aumani cordis in mal am prona ſunt ab adoleſcentia ſua. Janc) Paulus vocat legem in membris noſtris, repugnantem! legim entis noſtræ. De hac ſcribit Iacobus:Vnuſqui 3 tentatur à ancliftennd. 8 na abſtractus& ille⸗ ctus. Hæc non ſolùm peccatum non eſt, ametiam occaſio perſæpe coronæ. Beatus enim qui ſuu flert tentationemm, quoni/ im cùm p robaeus ieri acc ihtet co vonam vitæ. Porrò con- cupiſcentia, hæc cum conceperit, parit peccatum.Concipit autem delectando, qua quidem re iam offendin nus, ſed lapſum tamen mortis nondum incurrimus. Eſt itaq; iam hic ſecundus ſtimulus, qui& ipſec concupi iſcentia v Leatun. Nam primus eſt, leuis quidã punctus ſenſuum & incentiuum vitiorum. Secundus eſt cogitatio, quæ concepit peccatum delectationis. Hos duos ſtimulos, quos Græci ρ̈εέοσς vocant, ſcribir Hieronymus Deum non punire: ſine Auben n ullum! hominum eſſe poſſe d dicit. Cæterùm peccatum cùm conſummatum fue- rit, hoc eſt, cùm quis facere decreuerit cogitata, aut cùm opere perpetrauerit, tum demùm generat mortem. Quos autem ſtimulos Hlierony MnS, eas affectiones vocat Proſper Aqui- tanicus: de quibus ita loquitur: Non has affectiones habendo, ſed eis malè vtendo delinqui- mus. Quia humanorum affectuum proprietas, ho ominis indicat creaturam, qua alitas bonam vel malam ſignificat voluntat ztem, ac ſic mot us ij, qui in hominibus affecti onosſunt, iidem ipſi in benè vtentibus virtutes,& malèvt entibus pasf ſiones, ſiue perturbationes, aut, vr qui- dam volunt, ægritudines fiunt. Serij dſit diuus Bernardus ſermonem quendam de cute, carne,& osſibus animæ. Et expli- cans llu dd. Pſalmi, Multæ tribulationes iuſtorũ, ſed de orunibus his liberabir eos Dominus. Cu Kc it Dominus omnia oſſa eorum, vnum ex his non conteretur. His verbis vtitur: Po- namus velut quandam animæ cutem cogitationem, carne m affectionem, vt conſequenter os eius intétionem posſfimus accipere. Sic enim erit in osſis integri tate a nime vit a, in carnis incorruptione ſanitas, in cutis ſpecie pulchritudo. Qu æ ſunt ergo tribulationes iuſtorũ, niſt quod interdũ d lecoloratur o cutis, cumn videlicet inutilis cogitatio io in corde verſatur, nonnun- quam verò etiam caro vulneratur, quando ſcilicet ad hoc iquec cogitatio perniciot esdse dit, vt delectatione corrumpatur affe ectio. Nam oſſa quidem iuſt orum omnino inte gra atq; illæſa cuſtodiuntur à Domtno,yt nunquam frangatur propoſitum cordis eorum„nunquai ſalubris intentio conteratur, vt videlicet Crchibilegzatie etitillanti etiam detur kaſßen ſus. Sic enim peccati cogitatio decolorat, affectio vulnerat, ſic conſenſus omnino animam necat. Ante quem et iam Gregorius: Trbus, inquit modis impletur omne peccatum, ſuggeſtione, delectatic one,& conſenſu. Suggeſti 10 quippe fit per diadolwadels ctatio per carnem, conſe 1 ſus per ſpiritum. Quia cùm Prlmam culpam ſerpens! uggesſit, Eua verò caro delectata eſt, Adam velut ſpiritus conſenſit. Et neceſſ. aria eſt magna diſcretio, vt inter ſuggeſtionem, de- lectationem& conſenſum iudex ſui animus præſideat. Cum enim malignus ſpiritus pecca- tum ſuggerit in mente, ſi nulla peccati delectati io ſeqi aatur, peccatum om ninò perpetratum non eſt: Cùm verò caro Aenat ari cœperit, tunc peccatũ incipit naſci: ſi autem etiam ad con- ſenſionem ex deliberatione deſcendit, runc peccatu mn cognoſcitur per rfici. In ſiij ggeltione 5 igitur Peccati ſemen ett, in delectation ne fit nutrimentum, in conſenſu perfectio- 7 tſee contingit, vt hoc quod nna Mignus ſpiritus ſeminat in cogitatione, caro in delectationem tr- hat, nec tamen animus eidem delectationi conſentiat:& cum caro ſine anima delectari nequeat, 2 muanipe in „enrut inult do errinene oligtum cheoleam eneba,dcen fumm di me puguaban poterche juſttisquam 3 1 buiorli rer: Prmole ermilcentu 1 doſe gerat ſdlls ohel, 7 & Domin dur dein .— poteſtdi Al qiidema canke rlul b R l käni u arkan muüte Tlcumbit ec oncdpilit 3t carne mSugt u fim icus 2 f iobodon ju tononellge 4 forrtyihs lu fchl es corolt 2 dessPum W Ea heiſpin das instune,g el m. Wamc in dcdloshot vi tspoble ubt IRasem. enin or I mititotim n genns dd eNeng enm durs radi erat oas h. rridt 5 l c 2 na aolerls a. doc, ae u enadoſtss 2 endoſie, Ame no 13 ſer td 8 NONI ET DECIMI PRAECEPTI. 15½ 7* ds. mn le nequeat, ipſe tamẽ animus carnis voluptatibus reluctans in delectatione carnal aliquo mo- e eone do ligatur inuitus,& ei ex ratione contradicat, nec Lonſentiat,& tamẽ delectatione ligatus Krj den eſt, ſed ligatum ſe vehementer ingemiſcat. Vndè& ille cœleſtis exercitus præcipuus miles dcade 1uen gemebat, dicens: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis mex,& ca- a un ptiuum me ducentem in lege peccati, quę eſt in membris meis. Si autem captiuus erat, mini- * 3 Da mè pugnabat: igitur legi mentis, lex quæ in membris eſt, repugnabat. Lughrabar autem, qua- tin propter captiuus non erat. Ecce itaq; homo eſt, vt ita dixerim& captiuus& liber; liber ex meni Sioh iuſtitia, quam diligit, captiuus e dclectasionr, quam Portat reee hen 8 ralun⸗ eaetar Den aSwo.. udi eone in Paſtorali. Et qui præcesſit vtrumque Oregorij Nazianzeni di cipulus Heſichius Presby- Aet S a ter: Primo loco, inquit, eſt ſiggeſtio: ſecundo copulatio, nempè cum cogitationes noſtræ neſerar mw. Permiſcentur cum malignis cogitationibus dæmonum: tertio conſenſus, quo ſcilicet pa- cent. cap. 40- dormg n cto ſe gerat anima inter vtraſque cogitationes, malè conſultas: quarto verò loco eſt ipſa ſen- Ladlran.d 3. 6 nibilis operatio, videlicet peccatum. Si ergo temperans animus attenderit, ac repugnando, ulroſtinih& Dominum leſum inuocando imaginationem ſuggeſtionis prauæ fugauerit& repulerit, nco ge, quæ deinde moliuntur, manent inutilia. Nam cùm ſpiritus nequã ſit mens incorporea, non um non in 0 poteſt alia ratione ſeducere animas, quàm illuſionibus cogitationum.Porrò de ſuggeſtione fäseuſmh e. quidem ait Dauid: In matutino interficiebam,& quæ ſequuntur. Magnus verò Moſes, de re arbellt 3G conſenſu inquit: Et non aſſentietur illis. 7 Ex quibus omnihus colligere licet, quòd concupiſcentia, quatenus vel vrit, vel etiam de⸗ piſemim 1 lectat, nihil aliud quàm bellum, quàm pugna, quàm rixa quædam eſt in qua, ſi quis victor :Hactun ed aie euaſerit, æternæ vitæ præmia meretur: Sin autem ſuperatus fuerit, ſtipẽędium illius mors erit nnahn* æterna. Nihil igitur peccati, nihil damnationis eſt in eo quòd vrimur, quòd delectamur, ſed Vnen⸗ ſi ſuccumbimus delectationi, tum demùm peccati, tum æternæ mortis rei eſficimur Caro 8 aſh 4 1 concupiſcit aduerſus ſpiritum, in eo nihil eſt peccati: nam& ſpiritus concupiſcit aduerſus . 8— 8 Aug. in cap.. carnem. Suggerit caro, fac adulterium: ſuggerit ſpiritus, non fac. Luctam video, dicit Augu- 2 5 2. P. re 3 ſtinus, victum non video. Non autem certantem, ſod victum pœna conſequitur, ſicut idem alio loco docet. Loquens de hac concupiſcentiæ pugna S. Marcus Eremita, ſic ait: Oppugna- a42 rio non eſt peccatum, aut iuſtitia, ſed argumẽrum liberæ voluntatis noſtræ. Quapropter op- RRag; um a ponere propugnaculum nobis etiam permiſſum eſt. Vt ij qui tendunt ad mandatum, velut uicäpund 20 fideles coronari demonſtrẽtur. Qui verò tendunt ad voluptatem, oppugnari tanquam infi- 1 A 1 dlectanco,q g deccarum de e deles. Pugna eſt: concupiſcit caro aduerſus ſpiritum, delectat aduſterium. Fateor quia dele- Adg. hom 4) de jmus Deum ai ctat: Sed ſpiritus ex aduerſo cõcupiſcit aduerſus carnem, delectat& caſtitas. Ergo vincat ſpi ve e, zeunn cum conlun ari. ritus carnẽ, aut certè non vincatur à carne. Adulteriũ tenebras quærit, caſtitas lucem deſide- vider, velg. petrauetit) uu rat. Quomodo vis innoteſcere, ſic viue. Quomodo vis hominibus innoreſcere, etiam præter nes voctt8 My- oculos hominũ, ſic viue: Quoniam qui fecit te,& in tenebris videt te. Quare laudatur caſti- is malevtec oul tas publicè ab omnibus? Quare non laudant adulterium nec adulteri? Qui ergo quærit ve- Jouuαν z. earuram,qu nmn ritatem, venit ad lucem. Sed delectat adulterium: contradicatur, reſiſtatur, repugnetur: Non Saffectioncd an enim non habes vnde pugnes: Deus tuus in te eſt, ſpiritus bonus datus eſt tibi. Et tamè per- tturbationt p mittitur ipſa caro concupiſcere aduerſus ſpiritum, ſuggeſtionibus prauis& delectationibus genuinis. Fiat, quod ait Apoſtolus: Non regnet peccatũ in veſtro mortali corpore. Non di- oslibus ait 2n Xit, Non ſit: Iam enim eſt ibi. Quod ideò peccatum vocatur, quia meritò peccati contigit. libercbits Kemn Non enim in Paradiſo caro concupiſcebat aduerſus ſpiritum, aut erat ibi iſta pugna, vbi pax(oueupiſeemtis l.Hs rerh 2 19- erat ſola, ſed facta tranſgresſione, poſteaquam homo noluit ſeruire Deo,& donatus eſt ſibi, Le. onemn,i den nec ſic donatus ſibi, vt posſit ſaltem posfidere ſe. ſed ab eo poſſeſſus 4 quo deceptus„cœpit „e ine Sc caro concupiſcere aduerſus ſpiritum. Cæterum ſpiritus Dei eſt, qui pugnat in te aduerſus re, tnee ſu aduerſus illud quod eſt in te contra te. ribulanon 1 u Quod autem aliud ſit cõcupiſcere, aliud velle, explicans illa verba Pauli, vt non quaæcunq; corce ver A vultis illa faciatis, docet Auguſtinus quoq;. Velle enim, dicit, hominẽé caſtum pacem, vt nulla. 3e perbis gitatlo ſer Pr omninò ſurgat in membris eius cõcupiſcentia aduerſaria caſtitati. Sed nihilominus, velimus vehen 4 rum omiij 1 nolimus, concupiſcenrias habemus, velimus nolimus, titillant, blandiuntur, ſtimulant, infe- cordi 2 1⸗ ſtant, neq; prius illis liberabimur, quam cùm corruptibile hoc induerit incorruptionem& tiam detuf ³9 mortale hoc induerit immortalitatem. Tunc fiet ſermo qui ſcriptus eſt: Abſorpta eſt mors in ον triumphan- 81 1„. mninoanſ e Va ſ victoria? Tunc audientur voces illæ triumphantium: Vbi eſt mors contentio tua? Vbi eſt mors aculeus tuus? Percusſiſti, vulneraſti, deieciſti, ſed vulneratus eſt propter me, qui fecit me. O mors, ô mors, vulneratus eſt propter me, qui fecit me,& de morte ſua vicit te. Voces Vex pugranain: illæ ſunt triumphantium, pugnantiũ verò vox eſt: Miſerere mei Domine, quoniam infirmus ſalm.¹. ſum, ſana me Domine, quoniam conturbata ſunt oſſa mea,& anima mea turbata eſt valdè: tu Domine vſquequo? Hanc vocem emittebat& Paulus, cui& ipſi, ne magnitudo reuela- tionum exrolleret eum, datus fuerat ſtimulus carnis, angelus Satanæ, qui eum colophizaret: Propter quod ter dominum rogauit, clamans: Et tu D omine, vſquequo? Et reſponſum ac- cepit a Domino: S ufficit tibi gratia mea: virtus in infirmitate perficitur. Vel ex his verbis perſpicuum eſſe cuiuis poteſt, quòd inſirmiras hęc, pronitas hæc ad pec⸗ catum, non modò peccatum non elt, verumetiam facit ad virtutis perfectionem quod; Ee ea pro- EXYPILICA TIG ea prohibita non ſit: neque enim prohiberur pugna, ſed vt ne cedatur in pugna. Non po- tes efficere, vt omninò nullæ ſint in te concupiſcentiæ carnis, fac quod Potes, vt non regner peccatum in tuo mortali corpore, ad obediendum defideriis din Pees quod nolo, mala de- ſideria ſurgunt: ſed noli obedire. Arma te, ſume inſtrumenta bellorum: præcepta Dei ar- Som. s. ma tua ſunt. Si benè me audis,& eo quòd loquor armaris: Non, inquit, regnet peccatum Saaenus in veſtro mortali corpore: Quid eſt, non regnet? Non obediatis concupiſcentiis ſuis. gi enim cœperitis obedire, regnant. Et quid eſt obedire 3 Exhibere membra arma iniquita- tis peccato. Nihil hoc doctore præclarius. Quid vis vt exponam tibi? fac quod audiſti. Non exhibeas membra tua arma iniquitatis peccato. Dedit tibi Deus poteſtatem per Spiritum ſanctum, vt membra tua teneas: Surgit libido, tene tu membra noli exhibere membra tua arma iniquitatis peccato. Tene pedes ne eant ad illicira„tene manus ab omni ſcelere, tene oculos, ne malè attendant: tene aures, ne verba libidinis libenter audiant: tene to- tum corpus, tene latera, tene ſumma, tene ima. Spiritu ambulate. dicit Paulus,& concu- pauſus perficere piſcentias carnis ne perfeceritis. Quare non dixit concupiſcentias carnis ne habueritis? quia camis deſderia. Neceſſe eſt, vt habeamus illas. Quare non dixit, concupiſcentias carnis ne feceritis? quia Rom.7. facimus eas, cuùm concupiſcimus: Ipſum concupiſcere, facere eſt. Sed ait Apoſtolus: jam non ego operor illud, ſed quod habitat in me peccatum. Ergo quid tibi cauendum eſtè hoc ſine dubio ne perficias. Surrexit libido damnabilis, ſuggesſit, non audiatur: ardet, non ſe compeſcit,& velles vt non arderet 2& vbi eſt, vt non ea quæ vultis, faciatis: Noli dare membra: ardeat ſine cauſa,& conſumit ſe. In te ergo fiunt ipſæ concupiſcentiæ: faten- dum eſt, fiunt: ideò dixit, ne perfeceritis. Decreuiſti facere, perfeciſti: Perfeciſti etenim, ſi decernas faciendum eſſe adulterium,& ideò non facis, quia locus non eſt inuentus, quia opportunitas non datur, quia forts illa caſta eſt, de qua videris eſſe commotus. Ecce iam De lege ſpiritua illa caſta eſt,& tu adulter es. Quare? quia perfeciſti concupiſcentias. Quid eſt perfeciſti li, capite iʒ. in animo tuo faciendum eſſe adulterium decreuiſti. Par enim eſt maleficium, inquit phi- Puehen. lo, patraſſe cædem,& decreuiſſe. Et beatus Marcus Eremita: Cui, inquit, eſt animus ali- quid faciendi, nec poteſt, perinde eſt apud Deum cordis cognitorem, ac ſi feciſſet. Hoc de bonis& malis rebus intelſigendum eſt. Quod pluribus etiam in Homilia quadam perſequitur Macarius: Hæc eſt concupiſcen- tia, quæ prohibetur iſto præcepto. Si quis vratur, ſi quis delectetur, non eſt adhuc reus præ- Vahite aſtne cepti huius violati. Siquidem ſemina iſta cupiditatis quemadmodum à Baſilio quoqʒ; ſcri- vui rupiumn a Ptum,& ab eius fratre Gregorio Niſſeno repetitum, legimus, primo motu compeſci ne- cere perfetian. queunt: quin etiam occaſio potius& materia ad Dei gratiam promerendam, exercendamq́; virrutem exiſtunt: vt non ſine cauſa dixerit Origenes: Sicut caro, ſi ſale non aſpergatur, quamuis ſit magna& præcipua, corrumpitur: ita& anima niſi tentationibus asſiduis quo- dammodo ſaliatur, continuò reſoluitur ac relaxatur. Si verò blandior aliquantulum in iis mora fuerit, humana tentatio. Cæterum ſi ad extremum certa ratione, deliberationeque fit⸗ mentur, etiamſi in actum non prodeant, omninò lætifera iam ſumt: Tum enim demum ven- tum eſt contra præceptum Dei: Non concupiſces. Bearus verò Ephrem conſenſus, inquit, pro factis iudicatur. Actionis enim vis& caput in ipſo conſenſu,& propoſito ſitum eſt vbiĩ Srne. ſeipſum reprehendit,& peccata ſua confitetur. Sic& Anſelmus exponens illum Pauli lo- cum: Non regnet peccatum,& c. Non ait, inquit, non ſit, ſed, ne regnet. Et ſi ſit peccatum, pide eundemin id eſt, fomes& dilectatio peccati, tamen nõ regnet, id eſt, non faciat, quod illicitè cupit. Ineſt lib. de miluud. modò peccatũ cùm delectaris, regnat ſi conſenſeris. Sed quid Anſelmum cõmemoramus, vi- 17, 28. rum excellenti quidem doctrina præditum, ſed qui quingentorũ annorum ætatem non ex- ceſſerit Etiã ante mille propè ducentos annos, ſic Pauli locũ hunc enarrauerũt ante Auguſti⸗ choſſem.nz. num Chryſoſtomus,& poſt Auguſtinum eius diſcipulus Primaſius,& qui propemodũ fuit Snnhnee kec' illius æqualis Petrus Chryſologus: poſt hunc Theophilactus, atque alij non pauci. Libet au- tem Petri Chryſologi verba adſcribere: Non regnet peccatum in veſtro mortali corpore. Non dixit, inquit, non veniat ad vos: non dicit, non prouocet, non titillet, ſed non regnet, non dominetur. Confligat, ad vincentis gloriam: dimicet,& decidat ad triumphũ victoris, & tandem ſe doleat impia peccati dominario à ſeruis quondam ſuis tota ſecuritate calcari: SSe crudelis tyrannus ingemiſcat, ſubiectum ſe ſuorum pedibus captiuorum: Tad eorum ven ie e triumphum, de quibus diu triumphauerat, ſe veteranus hoſtis perueniſſe deploret. Ad eun- dem modum Bernardus quoq;: Felix anima quæ peccatum ſentiens, peccato non conſentit, quam& ſi cogitatio inquinat, ratio lauat pugnans& repugnans legi peccati. Moleſta lucta eſt, ſed fructuoſa, quia etſi pœnam habet, adhibet& coronam, imo quod ſentiètem fatigat, vincentem coronat.In hoc enim conflictu, vbi ſenſus eſt, non conſenſus, nihil damnationis De peccatorun eſt, iuxta Apoſtolum, His qui ſunt in Chriſto Ieſu. Hoc eſt quod ab Auguſtino quoq; di- eiese d e ctum legimus, manere in baptizatis concupiſcentiam ad Agonem, non ſibi ad illicita conſen⸗ tientibus nihil omnia nocitura. Sed& vetuſtior omnibus his Hilarius, enarrãs illud ex Pſalmo: Non dominetur meiĩ om- nis iniuſtitia. Non, inquit, vt à ſe abſit, ſed ne dominetur ſui, orat: Scit per kenerie, a glorlam Dalat.⸗. Quare prohibet Dexfitere quid. Macar. D0. 26. . In homil. de reꝛ furrect: one. Origę.hom. 27. in Numeros- In Pſalm. is. temvtili vo 1 Sapctorum i pem: Non P peamur,20 SanGi eni neque cui 4 tuncintrat nerpill2n rI repughale 8 Ihv Kl na Henn, E wodlerd N Tropiyle 4 onlls, del jincicit, Von kquhit: ddh) mor. Vitanom l Jimilms d 61 Cin igt Ir duoddigheg d non dlesb i nan, feimpn bo Nonconcn derſuscamnerp a twencmib dc notadtn i, i eianamimgt er dan cperqg lu ſtaihiſg, lgs uodg i oport un g tsbem t d bico,dim, a cum quo s, ſedinom auiureupi 19 1 unduem ge i atendtDelg nras. Fxa,hr, n 1 malonm u Cuu nckr g,g In rerrapiuer n emsaj dtie parand nm näi Ma elſ punt.= ctus, ahch ti N e. ſdnnul dn a er- llis t i. Niid boncl ir. cſti: ilienn non, i an 3,0 9 kean 8. r uth „Inqd e im , 3 e. ue eie nauin non e B ckebn um a Naungt imo m esanenn erendh arnee „ fi fa„nahenn rrion 1 culc Gior a ua tulmii ne, deſ weicletn Tum Crsiemunfe hrem cilböpe Lproß kumat xponé m Dall net. t hect Ouod A⁴ kagit num G* wotami temaol 1e iliu NONI ET DECIMI PRAECEPTI. 164. gloriam perueniri. Ac paulò poſt: Dominationem iuſtitiæ Propheta metuit, tentationem Verò eius non recuſat. Gregorius verò Pontifex citans hæc eadem Apoſtoli verba: Nequa- quam, inquit, peccatum in mortali corpore non eſſe, ſed regnare prohibuit: quia in carne Greꝑ. lib. z6.64.3. corruptibili non regnare poteſt, ſed non eſſe non poteſt. Hoc ipſum namque ei de peccato ....* 1.— tentari peccatum eſt, quo quia quandiu viuimus perfectè omni modo non caremus, ſancta prædicatio quoniam hoc explere plenè non potuit ei de noſtri cordis habitaculo regnum tu- lit, vt appetitus illicitus,& ſi plerunque bonis noſtris cogitationibus occultè ſe quaſi fur in- ſerit, ſaltem ſi ingreditur, non dominetur. Dorotheus etiam Abbas: Carere, inquit, omninò affectibus& animi perturbationibus ſine pasſionibus, ferè eſt imposfibile, non operari au- tem vt illi volũr& imperare, non a — dmodum eſt diffſcile. Tranues etiam Euiratus quendam Sanctorum dixiſſe refert: Cum oramus ad Dominum, dicentes: Ne nos inducas in tentatio- nem: Non vt non tentemur oramus, hoc enim posſibile non eſt, ſed ne à tentatione abſor- beamur, ſi aliquid agamus, quod diſpliceat Chriſto: hoc enim eſt, nõ intrare in tentationem. Sancti enim Martyres tentati per ſupplicia, nec ſuperati, non intrarunt tentationem, ſicut neque qui pugnat cum beſtia, quouſque non deuoretur ab ea. Cum verò deuoratus fuerit, tunc intrauit in tentationem. Ita& in omni pasſione fit. Neque enim intramus in tentario- nenu niſi à pasſione ſuperemur. Quæ malum igitur iſtos agitant intemperiæ? qui tantò priſcorum Patrum conſenſui repugnare, ſuamque opinionem, illorum ſententiæ anteponere audent 2 Nam quod Au- guſtino& Primaſio in Africa, idem Ioanni Chryſoſtomo in I hracia„Origeni in baleſti- na, Hieronymo& Ephrem in Syria, Macario in Aegypto, Bafilio in Capadocia, Grego- rio& Petro Chryſologo in Italia, Hilario, Proſpero, Aquitanico& Bernardo in Gallia, Theophylacto in Meœſia, Anſelmo in Anglia,& qui ſequuti hunc ſunt, reliquis deinceps omnibus, idem viſum eſt, in variis orbis Chriſtiani partibus. Sed& ipſe ſenſus communis indicat, non prohiberi à Deo pugnam carnis: in qua ſi quis ſtrenuè ſe geſſerit, coronam aſ ſequitur: ſed prohiberi, ne concupiſcentiæ carnis aſſentiamur, ne nos ab ea ſuperari paria- mur. Vita noſtra militia eſt: Si primi nos ab eo ſinamus. premit nos hoſtis, in eo peccatum nullum eſt, modò ne op- Cum igitur prohibetur concupiſcentia, prohiberi videtur mala dilectio, qua diligitur quod diligi non oportet. Vt cùm dixit lex: Non concupiſces, hoc velle dicere credenda ſit: non diligas, quod diligi non oportet. Non oporret autem diligi, quod vel in Dei cedit iniu- riam, vel in proximi detrimentum. Quamobrem omnis iniuſtitia prohibetur hoc vno ver- bo, Non concupiſces: Nam& ſi bona concupiſcentia quoque ſit, qua ſpiritus concupiſeit ad- uerſus carnem, de qua ſcriptũ etiam legimus: Concu piſcentia ſapientiæ deducit ad regnum, tamen cùm non adiicitur quid concupiſcatur, ſed ſola ponirur, non niſſ mala, ſicut ab Augu- ſtino traditum eſt, intelligitur. Itaq; non ſoluùm opere, quod non oportet ſi perfeceris, verum etiam animum ad perficiendum ſi adieceris, contra legem hanc peccatum eſt. Siquidem non tam operi, quàm voluntati præmia ſunt à Deo vel ſupplicia conſtituta. Ex hac& iuſtitia no⸗ ſtra& iniuſtitia pendere videtur. Quòd ſi voluntas magna eſt& bona, dilectio vocatur. Di⸗ ligis quod oporrert, iuſtus es: diligis quod non oportert, iniuſtus es. Dilectio eius quod non Oportet, vocatur cupiditas, vel concupiſcentia: dilectio eius quod oportet, vocatur chari- tas. Pes animeæ, dicit Auguſtinus, rectè intelligitur amor, qui cum prauus ſit, cupiditas aut li- bido: cùm autem rectus, dilectio vel charitas dicitur. Amore enim mouetur tanquam ad lo- cum quo tendit. Locus autem animæ non in ſpacio eſt aliquo, o uod forma occupat corpo- ris, ſed in dilectione, quò ſe perueniſſe per amorem lætatur. Dilectio autem pernitioſa ſe- quitur cupiditatem: fructuoſa charitatem. Vnde& radix dicta eſt cupiditas. Radix porrò tanquam pes arboris intelligitur 3 Qui etiam alio loco radices duas eſſe commemorat, quas atrendit Deus. Radix malorum omnium, eſt cupiditas: radix bonorum omnium, eſt cha- ritas. Ex hac nihil mali, nihil ex illa boni proficiſcitur. Hanc in bonorum Chriſtus, il! in malorum cordibus plantat Diabolus. amm Et alio loco: Radix noſtra, charitas noſtra: fru- ctus noſtri, opera noſtra: opus eſt vt opera tua de charitate procedant. Tunc eſt radix tua in terra viuentium. Extat præclarus Leonis Pontificis ſermo de duplici concupiſcentia, carnis& ſpiritus: in quo monet vt amor prauus recto amore ſuperetur,& delectarione iu- ſtitiæ, peccandi cupiditas deſtruatur. Non atte ndit igitur Deus id, quod foris apparet, ve- rum radicem intuetur, vtrum ex cupiditate, anex charitate facias ‚ſolum id ſpectandum eſſe putat. Vſque eò eriam, vt homicidam laudatum de eo vero qui miſericordia du- ctus, abſtinuiſſet à cæde, pœnas expetitas eſſe legamus. Phinees vno pugione duos con- fecerat, commendatus à Domino æterni Sacerdotij teſtamentum accepit. Non quòd ip- ſum bonum ſit per ſe homicidium, quod lege prohibitum eſſe ſcimus, ſed quod illud ze- lando zelum Dei patrauerat. Ita charitas rem per ſe malam, fecit eſſe bonam. Contrà Saul non occidit Agag Regem pinguisſimum,& optimis veſtibus,& arieribus,& v gregibus ouium& armentorum,& niuerſis quæ pulchra erant, pepercit, nec voluit ea diſperdere. At in tam grauem ex ea re Dei indignationem ineurrit, vt cum dies, noctesq́ue, precibus& Ee 2 lachry- Dorot. ſer. 1. dæ obedientia. Cap. 289. 105.7. Non eoneupiſcer, id eſt, non diligas quod nõ oporitet. Concupi ſceutia bona. Kapien. s. Augaꝛin ſal. x. Iu Pſam.. Radices boworuns & malorum. t. Tim. s. In ſalm. ii. vide euandem ſerea4⸗ de tempore. Ferm. 9. de ieits⸗ nio ſeptimo. Nunn. 25. 1. Mach. 2. Phinees hoꝛmici- diũ cur Deo gra⸗ tet aulis miſe⸗ ricordia ingraia, DE CVL TV EXTEKRNO. Cap. 86. lachrymis iram eius placare conatus fuerit, nihil tamen proficeret, neq; pœnam ſibi conſſti- 4, Regum tz. tutam euadere potuit, non quòd malus eſſet affectus miſericordiæ, ſed quòd cõtra Dei pra- ceptum pepercit, deq́; rebus Amalec cõcupiuit, Non eſt in Phinees, laudatum homicidium 7 in C jſeri 6.„ ſed charitas, ſed zelus. Non eſt in Saule damnata miſericordia, ſed cõcupiſcentia, partim lau⸗ dis, partim rerum optimaruù Amalec, de quibus prohibuit Deus, ne quid concupiſcerer, qui radicem, non quod foris apparet, inſpicit. Abominatur omne id, quod ex radice cupiditatis proficiſcitur. Contrà quicquid ex radice charitatis procedit, qualecunꝗq; ſit de eo mortalium iudicium, Deus tamen qui cor non manum interrogat, grato cumprimis animo id ample- ... 2.—— 1. d ctitur. Quod pluribus etiam verbis& exemplis perſequitur I heodoretus, explicans illud Oſeæ: Dixit Dominus, voca nomen eius IſraclI,&c. Porro charitatis radix in hominis corde Deut.z. plantari non poteſt, niſi prius eiecta ſit radix cupiditatis. Hanc euellit Deus cùm dicit, ne Mesrh.:2. concupiſcas, quò facilius inſerere posſit radicem illam, ex qua naſcitur quicquid eſt rerum Marc. 12..... I. m Lex. ts. bonarum. Cuius meminit Chriſtus, dicens: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo,& ex tota mente tua,& ex omnibus viribus tuis,& proximum tuum ſicut teipſum. Li.3. de doctrina Ac præclarè ſcriptum eſt ab Auguſtino, quod neq; præcipit ſcriptura, niſi charitatem, neque chriſtiana ca io. culpat niſi cupiditaten,& eo modo informat mores hominum. Ex his colligere licet, quod anteà quoque copioſe per nos demonſtratum eſt, quod ſicut iniuſtitia noſtra cupiditas, ſic iuſtitia noſtra non eſt niſi chariras. Quam ſi iuſtitiæ nomine non dignantur hæretici, mirandum non eſt. Quemadmodum enim ſcientia, ſicut à Philo- ſopho ſcriptum legimus, non habet inimicum niſi ignorantem, ſic non alij magis aduerſan- tur charitati, non alij plus illi modis omnibus detractum cupiunt, quàm qui ſunt omnis cha ritatis prorſus expertes. Cuius generis omnes hæreticos& ſchiſmaticos eſſe iam ex Auguſti⸗ no docuimus. Poſſunt enim hærerici loqui linguis, poſſunt habere prophetiam, poſſunt ha- bere myſteria omnia,& omnem ſcientiam, poſſunt habere fidem, ita vt montes transferant, poſſunt non modò ſuas facultates omnes in cibos pauperum diſtribuere, verumetiam tra- dere corpora ſua ita vt ardeant. Sola eſt charitas, quam ſi habere poſſent, hæretici& ſchiſma- tici eſſe non poſſent. Sola eſt chariras, quæ ficut Dei filios à diaboli filiis, ſic ſecernit catholi- cos ab hæreticis, ſola eſt charitas, per quam retinetur ſpiritus vnitas in vinculo pacis. Hæc enim eſt quæ non modò non inflatur, verumetiam in mortalium animis eam parit mode- ſtiam, vt alteri ſe præferat nemo: quin alterum ſe quiſque præſtantiorem exiſtimet. Hac ſe deſtitutos eſſe negare non poſſunt, qui poſteaquam ſegregauerunt ſemetipſos, inflati ſenſu carnis ſuæ, nihil ſibi non arrogant, nihil aliis non derogant: ſibi lumen& intelligentiam ſcri⸗ pturarum, ſibi pietatem ſolis ica vendicant, vt qui tot ſeculis in ſancta catholica Eccleſia ma- gna cum pietatis& conſtantis laude vixerunt, eos aut cæcitatis, aut impietatis condemnent V omnes: qui aut nihil viderint in tam dara ſcripturarum luce, aut agnitam veritatem,(quod extremæ cuiuſdam eſt impietatis) amplecti noluerint. Hoc igitur ingenio præditi qui ſunt, V nihil ab illo faciunt alienum, ſi, quo ſe defici dono charitatis intelligunt, ei iuſtitia nomen tribui, ferre non poſſunt. Verùm de his hactenus. Nunc quoniam de interno cultu, quãtùm præſens tempus poſtulat, dixiſſe ſatis videmur: ad ea quæ de externo cultu dicenda reſtant, ſermonem noſtrum conuertamus. aæretiei ebarita zis inimici- Charitan facit Dei filios. Epheſ.4. A 2⸗ Corinth. 13. De externo cultu. CAPVT LXXXVI. Vod ſi nuda mens eſſet noſtra, nec vllo membrorum inuolucro irretita, ſatis iam de ratione colendi Dei dixiſſe videri poteramus: nec erat quòd plura ſcribendi labo- rem caperemus. Quoniam verò iuncta eſt& implicata cum corpore, ac illius admi- niculo perſæpè mouetur,& nititur ad ſummũ Deum: de eo quoq; cultu paucis diſſerendum nobis reſtat, qui corpore, quiq́; rebus externis exhibetur. Sic enim à Baſilio quoq; ſcriptum legimus: Si extra corpus conſtituti eſſemus, neceſſarium eſſet, ea tantum curare, quæ animæ ſoli optimè conducerent. Quoniam verò geminus eſt homo, conuenit geminum eſſe virru- tum ſtudium, quod& corporis laboribus,& animæ exercitiis abſoluatur. Ac illud quidem homini Chriſtiano certum& indubitatum eſſe debet, quòd omnis Dei cultus, omnis veræ pietatis& religionis vis, per quam cum Deo revera coniungimur, ac ll- Baſil. de vĩta ſo⸗ utaria cap.⸗· Cultus Dei vex rus in quo con· ſoſtit.. 3...2...... lius numini, maieſtatique dediti ſumus, in mente& ſpiritu,& in ipſa inteſtina voluntate 1. Corinth.s. conſiſtit. Quæ voluntas cùm bona& magna eſt, charitas vocatur: per quam adhærentes Ioan. 4. Deo, vnus cum eo ſpiritus efficimur. Hac ſola coli Deus maximè gaudet: qui cum fit ſpi⸗ Chriſtus cur in **—* de. 17.. T 2— 2 8.* 3 ſi- wunda venent. Titus, in ſpiritu& veritate vult adorari. Nec eſt alia cauſa, quamobrem de ſublimi cœlo ſ lium ſuum in hanc lachrymarum vallem demittere,& hoc mortis noſtræ corpus indutum, in terris verſari cum hominibus voluit: quàm, vt ſicut ipſe nobiſcũ vna caro,& vnum cor- 1.102.4. pus fieri dignatus eſt, ſic nos vicisſim eius, qui prior dilexit nos,& ſemeripſum tradidit pro Ephe.. nobis, amore inflammati, ex illo toti pendentes, in illo acquieſcentes, in illius beneficiorum Quantum dilgi: contemplatione omni mente, cogitationeq́ue noſtra defixi, voluntates& actiones noſtras mus tantum o:. 71 . Pnus Deum. omnnes, ad illum, tanquam ad vltimum finem referentes, vnus cum eo ſpiritus efficeremur. 13; B4¹» V haakal 5 Uls, Nam V leim V huisele 4 V psraict. i lclrxiolerg cntut; 80 8 domque hud dyinaa Erriorimlt— cſt, quii niam Br n. mos inn S vrios ind 6 gctaque s tss. Ci 4 u molatio 1 ſcriptun ſ wrect i nuijqu 9 9 1a Inp 4 I. To d Cu d Nan Ann anlentor- d du Iur o d nro.non e ,0. ſcroatt g puntur.etk el Turus videt t 1, zichta Gtee lo xtrdeeon la dominem la uranteKonc Iſe 8 p plo nrect lei 2 Verltatè ſh ic ndus,tem m ibos, nu nd nonalanm Ha goram iſ J las cumpr,0 do, aio eſpen i lo felpex i dem ſuam. Omnis, 2.iſ kta prerid etun egn bentla, men 2u niam benj 3 9 benign nolequeun Ananr guale, Lrrecitatio, 3 9 e cger M. kelche, k. ea N en DE EXTERNO CVI.TV. 165 48 n Hic eſt cultus, quem Prrciud Deus 4 nobis exigit: quem quantùm dili gimus, tantum coli- dee dü mus. Nam ſicut ab Auguſtino quoqʒ ſeriptum legimus: Pietas Dei cultus eſt: nec colitur Aug epi rio. æp. dcond* da ille niñ amando. Cæterum vbi verus eft amor, nequaquã ſic in ipſa mente reconditus& ab- 18 Sechiſ⸗ e exnd ſtruſus eſſe poteſt, vt nõ per ſigna quædam& indicia ſe foras proferat, ac ad ſpectantiũ ocu- Iehhres ſir V nndn los traducat. Hinc lle 1 ublationes& deiectationes oculorũ, pectorum percusfiones, capirum ceremonianuan mmnat L3 inclinationes, genuũ inflexiones,& hoc genus externæ geltiones aliæ, quæ cæremoniæ vo- 5 veenee dan 1 cantur: Quibus, vr ſeribit Auguſtinus, maxgis ſeipſum excitat homo ad orandum ‚gemen- neds pa⸗ ie näri tla dumque humilius atque feruentius,& neſcio quo modo, inquit, cum hi motus eororis fie· her exierune GliOen 1a ri niſi motu animi præcedente, non posſint, eiſidemꝗque rurſus externis viſibiliter factis ille 9 r heehe uS ig interior inuiſibiliver, qui eos fecit, augetur. Ac per hoc cordis effectus, qui vt fierent iſta præ- Sunn Serem. Tn dulcd n cesſit, quia facta ſunt, creſcit. Sed hæc ſicut aſia externa omnia, ita demũ ad promerendam eum roum 1 gratiam,& miſericordiam Dei momenti aliquid adferre videntur, ſi ex ea, de qua iam dixi- dm umh e mus, intima erga Deum voluntate proficiſcuntur, imitationes vt ſint,& ſimulachra animi d Nlllchan 32,1 varios in ſe affectus erga Deum ſuſcipientis. Sin autem falſo& per ſimulationem vſurpata, gimulatio fams ſictaque fuerint& ementita, vix eſſe poteſt vlla magis nefaria conſceleratæ mentis improbi⸗ mum fagitium. Dratum n tas. Cuùm in rebus huiuſmodi, ſicut ſunimum bonum veritas, ita ſummuum ſit flagitium ſi- e feſa,2. Vm li 129 mulatio. Rectè enim ab illo dictum eſt: Simulata æquitas, duplex eſt iniquitas. Nec temerè e imſcentiaſ e- ſcriptum eſt ab Hieronymo, quòd in comparatione duorum malorũ leuius malum eſt, aper- Libr. in Eſaiã non ljm air te peccare, quàm ſimulare& fingere ſanctitatem— Chryſoſtomus quoque dicere non dubi-„ quim quil A9 rauit, quod omnes qui perperam agunt, ſupplicio digni ſunt: qui verò ſimulatione bonita- 3 tiareſt 3 tis ad improbitatem tendit, multo grauiori pœna omnino afficiendus„Qu tamen Verba, para e-queſ. n. epropheiin a 1 non de quouis genere ſimulationis D. Thomas intelligi vult, cum ſit aliud alio pernitioſius. ad GEs"um. laaxt mond 13 8 Nam& mendaciorum diuerſa genera, nec æquè pernitioſa ſunt omnia. Quamobrem talia cenſentur apud Deum, qui ſcrutatur corda& renes, cuius oculis nuda& aperta ſunt omnia, iſta, quæ foris aguntur qualis eſt intus voluntas hominis. Hanc inſpieit iuſtus illę rerũ æſti- mator, non ea ſola, quæ fiant externè: quæ ſi ſpiritu ſint& veritate dilectionis deſtituta,& tibuere, e n dſlent heret? inn ilis leſs 15 fucato fiant animo plus adeò ad prouocandam, quàm ad placandam iram Dei facere vide- dasm VIncI. huntur. Verum eſt enim quod à Propheta ſcriptum eſt: Omnis gloria filiæ Regis ab intus. nanns e I Intus videt Chriſtus, intus amat, intus alloquitur: intus, quæ fiunt, vel punit vel coronat. pſahnt.a. mioremexl a Sicut à Gregorio quoque ſcriptum legimus: Intus eſt qui iudicat, intus eſt quod iudicatur. Fafioralis ui:t. niſemetiph i Extat de eo Homilia diui Macarij: Quod non externa, ſed interna promouent, aut lædunt ν.⁴. :——. 42 l 1 efe- Maca. homa. 24. men Kin r hominem. Editus eſt etiam nuper libelſus Marc. Eremitę, qui inſcribitur, Capitula de iis qui Mar-cap.¹. nctacatholl Tu putant ex operibus ſe iuſtificari, in quo docet in rebus externis non benè fiduciã collocari. utimpietat n — 4 Cæremo niarun diuiſio. agnitam e ringeniog a CA p. LXXXVII. lligunt, i Ae 6 s Tautem duplex ordo cæremoniarum. Quædam enim 8 veritate mentis profectæ, in cæremnie alie ndeintenn e ³⁴ ipſo corpore ſtarim,& in lis quæ vnita ſunt corpori, ſuſcipiuntur: cuius generis ſunt Drofte⸗ ene 5 erno cultuſ em preces, Deique inuocationes,& ea quæ paulò antè recenſiimus: Quædam non magis dne, 2 5 35 à veritate proficiſci, quàm ad illam aſpirare videntur: quales illæ ſunt, quæ in templis, orna- dam:eferuntur. tibusq́; templorum, in varietate ordinum, in ritu quorundam ſacrorum, in cantibus, in ve- ſtibus, in feſtorum dierum celebratione ſitæ ſunt: Quas qui in ſumptu ſuo inſtituerunt 311 non alia re quàm flagranti Dei amore adducti fecerunt, nec alium„quàm laudem illius& gloriam, finem ſibi propoſitum habuerunt, fieri non poteſt, quin hæc eorum præclara volun olucro itd 2e tas, cùmprimis Deo grara ſit& accepta, ac ſuam apud illum mercedem habitura: Sin autem qwodplers 5 alio reſpexerunt, quadrabit in illos quod de hypoeritis dicit Chriſtus: Acceperunt merce- 1ath.s, um corpo e 107 dem ſuam.— zcolropa Sile Omnis autem tractatio cæremoniarum harum, ad inſtructionem populi ſumpta præci- mn à Ballie Ieh puè videtur. Eſt enim eorum pars multò maxima, qui, cum ſenſibus magis, quam intelli- tantum cd Ae urr gentia, menteque moueantur, ſuis ipfi cogitationibus ad pie Deum colendum,& eius exi- eaaan wen duenit gell I fleie miam benignitatem contemplandam, ac grata quadam recordatione proſequendam, non— ſoluatur. facilè queunt excitari. Quamobrem fit non rarò, rebus vt his externis, quæ in oculos in- elle debet)* on eurrunt, quæque ſenſibus offeruntur pulſati ſæpius,& admoniti, curam tandem aliquam rexeta cq 23& meditationem homine Chriſtiano dignam ſuſcipiant. Horum igitur vtilitati, cæremo- in pſin 9 niarum hoc genus inſtitutione, proſpectum eſt maximè. Sumuntur autem cæremoniæx à Ceappnte ah rur: perſ E= 2, perſona, re, loco,& tempore. Et ſunt quæ recta ad Deum ipſum referuntur, cui cultus dunad Deune eguuce⸗ exhibetur Vt ritus ſacrificij: ſunt quæ ad homines Deum colentes: vt ieiunia, eleemoſy- quaædam ad homi. dn ri næ, orationes,& eiuſdem generis exercitationes aliæ, quibus animus hominis ad colefidum ues pertinét, quæ⸗ W ors usiu Deum præparatur: ſunt rurſis alia, quaſi quædam inſtrumenta diuini cultus: vt ſacra Fe eneem dno J vrrf Vaſa, ſacræ veſtes, chriſma, cereus, luminaria,& id genus alia. Nobis de fingulis 4nen ace* raii dicere, rationèmve fingulorum explicare propoſitum non eſt, verum Klen reit quæ temporum iſtorum ratio poſtulare videbitur nes,! 2 loncsnſ paucis de quibuſdam diſſeremus. lua 75 Cſas Ee 3 De cæ⸗ um 4 DE CAEREMONIIS Cap. 88. De cæremoniis, quæ ſumuntur à perſonis. CA P. LXXXVIII. Væ ſumuntur à perſonis cæremoniæ, de ĩis, quo loco de Sacramento ordinis ſermo 3. Corinub. 14. nobis fuit, cum pleraq; dixerimus, tantò nunc futuri ſumus breuiores. Neq; enim 4 omnibus in Eccleſia viſa ſunt omnia conuenite: neq; fas eſſe putatũ eſt, vt ſibi quil- que, quæ vellet, ſumeret, vtq; legitimè non vocatus, munus aliquod Eccleſiaſticum Vſurpa- ret. Verùm, quod Paulus diligenter monuit, omni ſemper ſtudio laboratũ eſt, vtnon Kum ordo, verumetiam ordinis ornandi cura retineretur in Eccleſia, vt quid perſonas, quid loca, quid tempora deceret, etiam arq; etiam circumſpiceretur. Non omnes voluit Paulus Apo- Nõ' omnibus om. nia cõueniunt. 1. Corinth. 12. Hebr.;. Ktolos, non omnes Propheras, non omnes eſſe Doctores, non omnes Sacerdotes, non om- nes Epiſcopos: non vt ſibi quiſquam honorem ſumeret, ſed vt vocaretur tanquàm Aaron. Manuuum impoſt Neq; ſufficere exiſtimauit, ſi quis vocatus eſſet:manuum impoſitionem neceſſariam præte- De ea i rc² iudicauit, de qua& ipſa nihil feſtinantius ‚minusd; confideratè ſtatui præcepit. Cui Verò 1. Tn29,. manus eſſent impoſitæ, ſignum id erat, quod non iam vſurpauerit, verum approbatione Ee- Actorum 13. cleſiæ,& Spirituſancto auctore delatum ſibi publicum in Eccleſia miniſtrandi munus acce- perit. Præcedebant autem impoſitionem manuuũ', ieiunia& orationes, quibus placatus Deus, gratiam per ea ſuam ordinãdis largiretur: quem etià nunc obſeruari morem videmus. Neq; enim ordines, quos maiores vocant, conferuntur; niſi poſt triduanum ieiunium: in quorum collatione ſolennes etiam ritus precationum ‚chriſmatum, prælectionum, examinum, teſti- Aicationum& indumentorum adhibentur. Quæ ſi minus eodem omnia modo factitata ſunt ab Apoſtolis, magna tamen ex parte per manus ab illis tradita retinemus.Qudd ſi ſucceſſu temporis adiectum eſt aliquid ad ea, quæ temporibus Apoſtolorum in vſu fuerunt, factum id eſt, quò religioſiores& auguſtiores Eccleſiaſticæ functiones redderentur: atq; vt ordini publico maieſtas quædam diuini ſpiritus adderetur: ne vel ij, qui manus imponunt, parum eſſent in legendis miniſtris circunſpecti:vel ij quibus imponuntur, cum ſe tanta vident ob- ſeruatione receptos, donum ſuum contemnerent,& parui facerent. celibatus ſacee Quòd verò non admirtuntur ad miniſterium Eccleſiæ niſi cœlibes, non ideò fit, quòd cœ- doti nen eſi eu libatus pro cultu Dei habeatur, ſicut quoſdã hoc tempore ſomniare videmus: nam& celi- derſe tahe bes reperire licet cuiuis potius quàm Deo ſeruientes: ſed quòd qui ſe propter Dei regnũ ca- Dei. ſtrauerunt, multò ſunt ad colendum eumexpeditiores, quam qui matrimonio funt irretiti. Naush-. Quamuis enim non eat quiſquam inficias, quin honeſta ſit res matrimonium: tamen ſeculĩ curis, quamlibet nolentem, inuoluit hominem: quibus quantũ additur ſtudij, tantum ſacris rebus deciditur. Teſtatur hoc Apoſtolus quoq; cùm orationes impediri dicit vſu coniugij. f. Coroneb.. Quamobrem vult omnes eſſe ſine ſolicitudine. Qui ſine vxore eſt, inquit, ſolicitus eſt, quæ Orationes impe: Domini ſunt, quomodo placeat Deo: qui autem cum vxore eſt, ſolicitus eſt quæ ſunt mun- Ctuat ar S di, quomodo placeat vxori: Et diuiſus eſt. Et mulier innupta,& virgo, cogitat quæ Do- She mini ſunt, vt ſit ſancta& corpore& ſpiritu: quæ autem nupta eſt, cogirat quæ ſunt mundi, quomodo placeat viro. Quoniam igitur qui ſunt matrimonio irretiti, partem eorum occu- pat mundus, partem Chriſtus dum ſic placere Chriſto ſatagunt, vt coniugi quiſq; ſue, cui de- bet obſequium, non diſpliceat, cuius cauſa mundi curis implicari neceſſe habet: ideò factum eſt, vt cœlibes tantùm ad ſacerdotium admitterentur, quos nihil impedit, quominus omni ſtudio in eam cogitationem incumbant, quomodo ſponſo ſuo Chriſto placere queant: nec eſt quicquam quod eos ab ipſius iugi cultu remoretur. Qua deè re pluribus etiam verbis in pexfeftion Eu Aſceticis diſſerit Baſilius: vbi qui Chriſti militiæ nomen daturus eſt, eum à matrimonio mo Foaetaheeh⸗ dis omnibus deterret, ac ad cœlibem vitam amplectẽdam inuitat. Quo quidem in loco, non modò coniugio interdicit ei, qui Chriſto ſtipendia facere decreuerit, verum& priuatarum Ordines eur poſt ie unium confe- asuur. ſolitaria, cap:i. facultatum poſſesſionem eum à ſerelegare, quin& voluntati ſuæ propriæ renunciare, ſeq́; in poteſtatem alterius tradere vult: vt ſic nudus nudum Chriſtum ſequatur, ac non modò nul- las facultates, ſed ne voluntatem quidem propriam habeat, quò ſic ab omnibus mundi curis liber, torus Chriſto ſponſo ſuo vacare queat, illiusꝗ́; poteſtati ſe, quantus quantus eſt, ſuaq́; omnia ſubiiciat. Non eſt itaque cultus Dei cœlibatus aut monachatus, ſed eſt ad colendum Deum via quædam expeditior. Monachorum ee: Quamobrem impudens eorum commentum eſt, qui monachatum, cœlibatum, votaq́us Snaerdit 1uα caſtitatis, paupertatis,& obedientiæ, ad idololatriam pertinere dicunt: cùm non aliam ſe- quantur colendi Dei rationem monachi, cœlibes,& votis quæ iam recenſuimus obſtricti, quàm reliqui Chriſtiani omnes. Quod etiam in diſputatione illa, quam habuit cum quodam Mar. Canm. ſcholaſtico Marcus exercitor, ab ipſo Marco dictum legimus: Monachi, inquit, non ſectan- tux alienam ab Eccleſia doctrinam, ſed Chriſti doctrinam tenere conãrur per Apoſtolum dicentis: Hoc ſentite in vobis, quod eſt in Chriſto Ieſu, qui cum in forma Dei eſſet, non ra- pinam arbitratus oſt eſſe, ſe æqualem Deo, ſed exinaniuit ſemetipſum. Vna cunctorum eſt religio, vna fides, eadem fidei ſacramenta, eadem ſpes, eadem beatitudinis expectatio, eadem charitas, eadem orandi regula, idem miniſterium, non alius vt ſit monachi,& cœlibis cul- tus, quam coniugati, niſi quòd magis ille continuus eſt,& minus habet interpellationis. . Nam Nang cilinaueris ceäunrc0 6 4 tos milsd 3 lc EE Chnktipalt judicauefſs: dioge cum abctume l curs allis( 4 jedis oml Nonel preceptu genus Al Eedleſa re. CLi jn tummed um nin 1 ſubepif Ilt fn ferunt t pgent i mulks alis Crgeriuman rinsin ncinon fm d Irfanalia rxrequm(d d Puigio dt rm rdatanis no M.D. N Cmlorn Nc ludb genteretton Chrjſokon Haudem Ddoon- horunſen Cltatos tno agd eltma,g multacog auia inn Chriſtun R Luitiga Alot apoſt nr obttinn im Araud 1 Nam cun e mnllaag 34 = Ik. ucune= 5 * aius etl Col Al 1. — hanccolbalt ſ 1 dieiunium 4 Num exam n, nia modoft gi mus. C Na invfuften 39 derentur at 2 b anus impoh arn cum ſe tan ai snonidedt—p videmus: n 1 ſe propter natrimonioſ Ti rimonium: erl dirur ſtucij nn ediri dict v* inquit, oli 44 licius eſtqu F virgo, c08 2) cogitat qur n erit,partem na coniugi quiſ neceſſe aber zin impedit, quc E niito placetaEi eplorlbuset r ſt,eum àd n Qo quiden Lo 4 eanc ert, retun 5 „tenu l proptic tend 1 1 duatur ac nd i 22 bhu 2T” cab ommnibu 1 „, u rus quaf 2n quan dutus, ſc ch e qumm vaduiſ tE,a, 11„, mnau 1.!“, fonachbmng. oftob pſum. oeur J. 11, xX 2 ,1: l rtodech lbssc tmome 1, Tio P. ¹ Tind 5 1 us habel 8 A PERSONIS SVMPTIS, 166 Nam quacunq; tandem in re verum Dei cultum conſtitueris, non alius monachi quàm lai- ci, non alius erit cultus cœlibis quàm coniugati. Quòd ſ fide, ſpe, charitate, rectè coli Deum exiſtimaueris, non eſt alia monachi fides, alia coniugati, eundem Deum colunt, in eundem credunrt, ab eodem ſperant, eundé diligunt. Sin autem in contemplando Deo, Pſalmis& cã- ticis, hymnis& laudibus proſequendo, ſi in peccatorum agnitione, in corporis& ſanguinis Chriſti participatione, in eius ſeruitutis, quæ ſatria dicitur, exhitione, cultum Dei ſitum eſſe ĩudicaueris: quicquid tandẽ illud fuerit, quo verè Deum coli dixeris, commune eſt monacho & laico, cœlibi& coniugato. Quod verò hic vxoris vſu ſibi ipſe interdixit, ille verò præter hanc cœlibatus, alias quoq; ſibi nouas leges adſciuit, in quas voluntaria primum animi indu- ctione cùm iuraſſet, earum pPoſteà ſeruandarum necesſitate conſtrin geretur, non alia de cau- ſa factum eſt, quàm vt his tanquam arctioribus vinculis, in ſtudiis pietatis teneretur, atque curis aliis omnibus vacuus, tantò liberior& expeditior debitum Deo cultum præſtaret: re- iectis omnibus iis, quibus ab eo retardari posſit. Non eſt igitur alienus aliquis cultus cœlibatus, aut monachatus: neq; peccat contra primũ Præceptum, quo deos alienos habere prohibemur, ſi quis aut cœlibatum, aut monaſticæ vitę genus aliquod ſit amplexus. Nam hoc aſſeueranter dicere, quid aliud fuerit, quãâ vniuerſam Eccleſiam iam inde ab Apoſtolorum temporibus ad hæc vſq; noſtra, idololacriæ condemna- Quis enim fuit ex primis illis Eccleſiæ luminibus, qui non aut monachus ĩpſe fuerit, aut IS? in ſumma veneratione monachos non habuerit? Sunt qui ipſos etiam Apoſtolos cœnobio- rum primos auctores fuiſſe dicant. Certè Casfianus à Marco Euangeliſta Monachos normã ſuſcepiſſe viuendi ſeribit. Cuius præceptor Chryſoſtomus eam ad Ioannem Baptiſtam re- fert. Verum vt nihil dicamus de Apoſtolis, nihil de iis, qui in Aegypto, Thebaide, Syria, Scy- thia ingenti numero fuêre monaſticam profesſi, nihil de Antontis, Paulis, Hylarionibus,& mulris aliis eorum ſectatoribus: certè beatum Ephrem, Baſilium, H jeronymum, Auguſtinũ, Gregorium,& quàm plurimos alios, qui nõ doctrinæ magis, quàm ſanctitatis nomine cum primis in Eccleſia celebres habentur, monachos fuiſſe dubiurn eſt nemini: qui verò alij mo- nachi non fuerunt, monachos nihilominus recepiſſe, laudaſſe, ſuſpexiſſe. Ex quorum nume- ro Athanaſius, quemadmodum à Gregorio Nazianzeno memoriæ proditum legimus, ope- ræprecium ſe facturum eſſe putauit ſi vitam Antonij monachi conſcriberet, quam nos etiam ab Euagrio quodam Presbytero Latinitate donatam,& in eorum Athanaſij librorum nume rum relatam videmus, qui Colonix fuerunt impresſi in oſſicina Melchioris Noueſiani, an- no M. D. XLVIII. Nam inter ea quæ ſunt à Nannio verſa, non reperitur. Ioannes verò Chryſoſtomus, Ppræterquàm quòd in quibuſdam locis monachorum inſtitutum in cœlum vſq; laudibus vexit, ac è ſuperiore templi loco ſuos, vt eorum inſequerentur veſtigia, dili- genter eſt hortatus, etiã tres libros aduerſus vitæ monaſticę vituperatores edidit. Sed& ante Chryſoſtomum virtutum officinas„ monaſterium vocauit Ambroſius, ac in Monachorum laudem non pauca ſcripfit. Idem fecit Gregorius quoq; Nazianzenus. Auguſtinus ad ſonum horum verborum: Ecce quàm bonum& quam iucundum fratres habitare in vnum: exer- citatos fuiſſe Monachos ſcribit, qui habitare in vnum cupierunt. Méuog enim vnus dicitur. Qui ergò ſic viuunt in vnum, vt vnum hominem faciant, vt ſit illis verè, quomodo ſeriptũ eſt, vna anima& vnum cor: Multa corpora, ſed non multæ animæ: multa corpora, ſed non multa corda. Rectè dicitur ³⁴εοο⁹, id eſt, vnus, ſolus. Meritò illis diſplicer nomẽ Monachorũ, quia illi nolunt habitare in vnum, ſed ſequentes Donatum(nunc dici poſſet Lutherum) Chriſtum dimiſerunt. Quid igitur dicemus? Nunquid omnes hos idololatras pronunciabimus, vt Monachos ali- quot apoſtatas noſtri temporis, à periurij crimine, cuius rei ſunt, propter votum, quo Deo ſe obſtrinxerunt, violatum, liberemus? Nos verò potius hæreticos eſſe cenſebimus, quos à tam ſanctis Patribus inflatos ſenſu carnis ſuæ, tantoperè diſſentire videmus: qui ſuo ipſorum iudicio cõdemnati, quod ab Eccleſia factum oportuit, vt eos è cœtu piorum eiiceret, id prio⸗ res ipfi fecerunt, ſeq́; vItrò à Chriſti corpore, à ſancta Catholica Eccleſia præciderunt. Qui Verò peruerſas iſtorum hominum opiniones, tanquàm Dei verbum ſuſcipiunt& adorant, atꝗ;&orum potius, qui ipſi inter ſe disſident, prauum ſenſum, quàm pium totius Eccleſiæ, tot ſeculorum conſenſum ſequuntur, quemadmodum ab idololatriæ crimine defendi posfit, non videmus. Verùm nos hic monaſticæ vitæ propugnationẽé non ſuſcepimus. Cum igitur quan⸗ tum præſens poſtulat inſtitutum, de cæremoniis, quæ ſumuntur à perſonis, ſatis multa di- xiſſe videmur, ad alia properabit oratio. De Cæremoniis, quæ ſumuntur à rebus. CAPVT LXXXIX. Rebus quoq; ſumi cæremoni ficium: quæ vſq; eò propriè Deo debita ſeruitus eſt, vt neget eſſe quenquam hominũ Auguſtinus, qui dicere audeat, ſacrificium alij cuiquam deberi, quam Domino ſoli. Nam cùm de diu humilitate nimia, ſiue adulatione peſtifera: ita tamen, vt quibus ea deferũtur, homines nihi- Ee 4 lominus Monachatas. Caſoh. 2. cap. 5. de cæ nobiorun⸗ inſlitutione. Hom. i. in Marg. 10. 2. In viia eius. In prin.cap. ⁊. in hom. 14. G& ad popu- An- tioch. hom 58. G tribus ſe: quentibus,& hom. 59. G 70. in Matth. E& in Homi.de compæ: ratione Regis & Monachi. In ſalm. 2. Amro. epi. 82 Grego · mm orat.de reconciliatione monachorum. as diximus: inter quas principem locum obtinet ſacri- Saerifcium pro- prieè Deo deli: ta ſeruitus. Aug. lib. o. de cei⸗ ino cultu multa ſint vſurpata, quæ honoribus deferuntur humanis, ſiue uitate Dei, ca.a- V DO E CAEREMONIIS venerandi, ſi autem eis multũ additur:& ado- candũ cenſuit, niſi ei, quem Deũ aut ſciuit, aut putauit, aut fin- Cap. 89. lominus habeantur, qui dicuntur colendi& randi: Quis ait, vnquam ſacritſ xit? Proprius igitur& peculiaris Philo teſtatur. Nam quicunq; Deo cu Dei cultus eſt ſacrificium: uod etiam in libro de victimis ltus alij deferuntur, communes illi ſunt cũ hominibus 9 gacriftwam ex Quæcauſa etiam eſt, quòd eum tantoperè Satanas oppugnat: quòd hac ſeruitute ſublata, wn hien ſublatum iri quicquid illud eſt ex rebus iis, quæ ſub aſpectum hominuũ cadunt, quo propris ee Deus colitur, intelligit: nullus vt eximius el prr mortalibus honos habeatur, neq; maior il- lius, quàm aliorum quorumcunq;, qui dignitate præſtat inter homines, ratio ducatur. Etian Auguſtini ſeculo perſuadere per ſua membra Satanas hom inibus eſt conatus, viſibilia ſacrifi⸗ cia iis aliis congruere: Vero autem Deo tanquàm inuiſibili inuĩſibilia,& maiori maiora, me- liooriq; meliora, qualia ſunt puræ mentis& bonæ voluntatis oſſicia. Ar No dee.. Ac verum quidem eſt, quemadmodum ab Auguſtino dictum,& ab Algero legimus repe- 8 orad; ſacrificia Deo debentur: ſed non propterea viſibi- iia. De,cap.s. titum, quòd inuiſibilia maiora, meli 1) entur: ſed le Acrificium excludendum eſt, quòd ita ſignum eſt illorum inuiſibilium, ſicut verba ſonan⸗ tia ſigna ſunt rerum. Sicut enim orantes atq; laudantes, ad eum dirigimus ſignificantes vo- ite ſgum ces, cui res ipſas in corde, quas ſignificamus offerimus: ita facrificantes non alteri viſibile ſa- 44 crificium offerendum eſſe ſcimais, quam illi, cuius in cordibus noſtris inuiſibile ſacrificium nos ipſi eſſe debemus:quod niſi facti kuerimus, nullam nobis quidem ipſis, viſibile ſacrificiũ gaurjfeium ve: quod offerimus vtilitatem adfert. Eſt enim verum ſacrificium, ſicut ab eodem Auguſtino b num uod. ſcriptum legimus, omne opus quod agitur, vt ſancta ſocietate inhæreamus Deo. Quicquid auesee 10 igitur non eo animo agitur, vt Deo ſancta ſocietate adhæreatur, quantum ad hominem ſa- ei. Des, r crificantem pertinet verum Deod; gratum Herificium non eſt. Pſahm.72. Cum autem ſacrificia multa ſint, quibus hoc agimus, vt, quod ſibi ſolum Propheta bonũ V Niſſe ſacripcio eſſe dixit, Deo adhærere queamus, nullo magis id efficitur, quàm eo, quod Miſſæ ſacrificium 3 Deo perfecte ad vocatur. In quo cùm exacta fiat,& accurata cumprimis omnium Chriſti beneficiorũ com- he annus memoratio, fieri non poteſt, quin eorum contemplatione mens hominis ardeſcat,& in eius ineffabilem, incorporeumq; complexum, ſancto deſiderio feratur, à quo ſe tot& tantis be- neſiciis immerentem, quin extrema quæq́; ſupplicia merentem potiis, affectam eſſe perſpi- cit. Scripſit Maximus Monachus libellum de Eccleſiaſtica Myſtagogia, in quo per vnita- tis myſterium, quod per Sacerdotem peragitur:(ſic enim vocare Miſſiæ ſacrificium videtur) vnam carnem& vnum ſpiritum fieri docet, Deum& Eccleſiam. Et illud impleri, quod à Paulo dictum eſt: Erant duo in came vna. 1 Quamobrem, celebraturus hoc ſacrificium ſacerdos, illud ante omnia curat, vt ſedato prorſus animo, cunctis perturbationibus& ſeculi curis omnibus vacuo, per ſummam quie- tem, ſabbatum agat ſpirituale: ꝗquo vacare posſit,& videre, quoniam Chriſtus eſt ille Deus, qui oblato in ara crucis pretioſi corꝑoris& ſanguinis ſui ſacrificio, nos cœleſti patri ſuo per mortem ſuam reconciliauit, ex impiis pios, ex inimicis amicos, ex iræ filiis Dei filios& hæ- gce⸗doradel. Tedes, fratres autem ſuos& cohæredes effecit. Qua cogitatione accenſus,& ſe,& adſtantes tare& ſe epo omnes, quin& Eccleſiam vniuerſam, cuius ad altare ſtans perſonam gerit, tam bono, tamq; pul oßen Dco. benefico Deo ſacrificium offert: atꝗ; vt ab eo tantoperè amata, tantisq́; beneficiis affecta, vi- cisſim illi per dilectionẽ adhærere, nec vnquã ab eo ſeparari queat, ipſius, qui ſolus ĩid præſta- re poteſt, miſericordia perfici petit. Quo magis autem huic cogitationi tota mente vacare,& per eam adhærere Deo posſit, membra quoque corporis omnia per id tempus, vt huic vni rei ſubſeruiant, procurat: vt mentis iudicio, voluntatiq; parentia& illius veritatem ac ſyn- ceritatem conſequentia, eodem, quo mentis cogitatio, motu impellantur, mentemq; tan- quàm dominam comirentur: ita vt mentis merum, motio ſemper corporis aſſequatur, vt ſi- ue animus peccati& culpæ conſcius, proſternat ſe atq; abiiciat coram Deo, corpus eundem geſtum, eundemq́; actum ſubeat, atq; conſiciat: ſiue agendis pro acceptis beneficiis gratiis mentem ad Deum, cogitationemꝗq; ſuſtulerit, eandem ad Deum ſublationem, vultus, oculi, manusq; ſequãtur: ſiue quid quoquo modo ſtudeat animus, atq; decernat, quod quidem.a colendum Deum pertinere videatur, repentè tanquàm in ſpeculo, ſic in corporis motu, illud inteſtinum animi conſilium, voluntasque cernatur-. Sicut autem ſacerdos ad eundem modum affectus etiam eſſe debet è populo quiuis, qui Vnfaſe di preſens adeſt, quoties tremendum hoc à ſacerdote ſacrificium peragitur: vt& ipſe non aliis Ja bed aße rebus vacet, quàm iis quæ per ſacerdotem aguntur contemplandis: atq; illius exemplo om- quomdo affe: Facrificiun eſt viſibile fignum Jacerdos quo modo ſe ad Mij. ſam præpara: re debeat. Cneſſe deseat. nibus& animi& corporis motibus in Deum feratur: cumq́; verba illa dicentem audierit: g fmcwdc Surſum corda, non ore magis, quàm intimo corde reſpondeat: Habemus ad Dominum, V Admonentur enim his verbis qui præſentes adſunt, vt, quæ ſurſum ſunt, quærant, vbi Chri⸗ Coloſſz. ſtus eſt ad dexteram Dei ſedens: quę ſurſum ſunt, ſapiant, nõ uæ ſuper terram. Procul itaqʒ tum faceſſat ex cordibus hominũ carnalis omnis& ſecularis cogitatio,& in eo roti ſint, a quod ſacerdos inuitat, vt quòd verbo ſe facturos promittunt, re præſtent: ne ſi quis aliud Aflorum 9. in lingua promptum aliud in pectore clauſum habuerit: quod Ananie dixit Petrus, ſibi quo⸗ que dici audiat: Cur tentauit Satanas cor tuum, mentiri te Spirituiſancto? Non enim et mentl⸗ reh urai 1 cnrn guo k ſcde bilen rercoll cekuco d t ucdatole b 1pocps K cacem E L bsmagjs la a rInbol 2 minom 8) veldis n T. n0s,& T noseirt 1 Rtraho pron d parat Ho0 gl es tet Je Ned l 7 dhu nel Iinoua b an aulle lon not metro- NE efe Gh docuiae kel Gemanigie lo nriſxrt qus ſrerdos, ilul neret’ lin itacomm i on docderuno Ki adiderun a one iiſdicom unt ont eem iludowoa al Eſtic do te eru Orauon, m leg Inque Ce ofol apeniil R ende Kopu axr Opetanul. vep ceräoten l uſac glltas e ing nt. C git elt munch) munchf jpu Milame allamege, egh Cotus atte dn am UIS G7o.; cns Cl uoc boultsen mi uius ſa anr pr m 7 un Deora lat Tur. Quag em un lgnaae r acl ſ ung les Ueltwert 0 doappliet 4 u tal 4 düh Nan npd Au lidre— 19 dc Krh cſer W aunn, Aea An rän radio du pg. wansfl Läa madtt 12,7 enptog ⸗ ai ium ſon n Shus ſg e, desnonze 1 rs jnuibi midſs, wid Si dot eddel e reamus Ded„ 1 uantum al 81 bi cam Pi„d 2 quod Mil 8 Chriſtibenet o Wminis axdeſt e Aqpoſetot*5 tins affectal ke vee Miſlæ ſacriffiq n. „E lu 2 romnid en 9 acuo, perſ ni am Chtiſtus 4 nos cœleſh a cux flüs Dde k ccenſus,& Se m gerit tan 91 riscz beneñt 2u ipluusquiſſ ar tioni totamm 23 pet itempu: 4 a K illus veſs4- npellantur, 1 rcoppofts Alr ram Deo, 1 accepts h 3 Gublationem 39, . ſo ſic in colſ 1 1 1 äos egebet 2. 8 1 eragitur 18. m dis: atgj 1n 2u A KREBVS SVMPTI S. 167 mentitus hominibus, ſed Deo, atq; ita magis etiam Deus eum execretur, ſicut hypocritas il- los de quibus ait: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longsè eſt à me. Quam- obrem quod lingua profitentur, corda re ipſa ſurſum erigãt, vbi Chriſtus eſt in dextera Dei ſedens, ibi mens cuiuſq;, ibi fixa ſit cuiuſq; cogitatio, vt cum Paulo dicere posſint. Noſtra autem conuerſario in cœlis eſt, vnde ſaluatorem expectamus Dominum leſum Chriſtum. Ceſſent confabulationes, ceſſent curæ terrenarum rerum, in eo ſint hominum animi defixi, quod a ſacerdote poſteà geri vident, qui populo ad gratias Deo agendas inuitato, quid ſit il⸗ lud pro quo Deo gratias agere debeamus, oſtendit, cum quemadmodum pro nobis paſſus, in crucem actus, mortuus& ſepultus ſit, tertia die reſurrexerit, in cœlum aſcẽderit, non Ver- bis magis explicat, quàm totius corporis actione repræſentat, ac ſub aſtantium oculos ſubii- cit. In horum igitur tantorum beneficiorum contemplatione defixas tum eſſe mentes ho- minum oportet, vt quod eſſe dignum& iuſtum fatemur, Deo pro illis gratias agamus, neq; Verbis modò gratam noſtram voluntatem declaremus, verumetiam ficut Chriſtus dilexit nos,& tradidit ſemetipſum pro nobis, oblationem& hoſtiam Deo in odorem ſuauitatis, ita nos eius hac tanta dilectione prouocati, vicisſim diligamus eum,& exhibeamus corpora no ſtra hoſtiam viuentem, ſanctam, Deo placentem: ea mente, vt ſicut ipſe poſuit animã ſuam pro nobis,& nos animas noſtras pro nomine illius ponere, ac omnia prius& facere& pati parati ſimus, quàm vt vnquàm ab illius nos dilectione ſeparari permittamus. Hoc animo qui præditus eſt, ſiue ſit ſacerdos, ſiue ſit aliquis ex iis, qui rei diuinæ præſen- tes interſunt, is demum in odorem ſuauitatis hoſtiam acceptam, Deoque placentem offert. Nam externæ cæremonixæ nullus eſt eam exercenti vſus, ſi non ſit ex hac inteſtina voluntate profecta. Falſum eſt enim, quod filij deſertores de matre ſua quondam Eccleſia commenti ſunt, quaſi prædicatum in illa fuerit, valere coram Deo ſacrificium ſacerdotis ex opere ope- rato, ſiue bono motu vtentis: Cùm Eccleſiæ doctrina cum iſto commento pugnert ex dia- metro. Nam vValere ſacrificium ſine bono motu vtentis, vel ſacerdotis, vel populi, non mo- dò docuit in Eccleſia nemo, verùm illud vno ore potius affirmarunt omnes, niſi quis per fi- dem, animique deuotionem fructum illius in ſe transferre conatus eſſet, exicio potius illi fu- turũ ſacriſicium, quàm vtilitatis aliquid allaturum. Quorſum autem admoneret populum ſacerdos, vt corda ſurſum erigerent, ſi valere ſacrificium ſine bono motu vtentis perſuaſum haberet? Vt vel hinc perſpicuum cuiuis eſſe queat, quàm fint ab omni veritate auerſi, quos iſta comminiſci non puduit, cum tamen auctorem huius commenti proferant neminem. At docuerunt Scholaſtici, Miſſam ex opere operato valere. Docuerunt, verum illud nuſquam addiderunt, ſine bono motu vtentis. Tum autem, longe alio ſenſu docuerunt, quàm quem iſti ſibi confinxerunt. Quò magis autem dilucidè cognoſci res queat, libet planioribus verbis ediſſerere, quid ſit illud quod Scholaſtici docuerunt, vt ſic omnibus iſtorum impia calumnia detegatur. Scho- laſtici doctores, rerum quàm verborum ſtudioſiores, hoc habuiſſe propoſitum videntur, vt orationis ornatu neglecto, quo breuisſimo poſſent verborum compendio rem explicarent. Itaque cùm de eo foret diſceptatio, num& mali ſacerdotis Miſſa valeret: quoniam ad rem apertius intelligendam permultum lucis adferre diuiſio conſueuit: diſtinguendũ inter opus, & opus eſſe putauerunt: vt aliud eſſe dicerent opus operans, aliud opus operatum. Opus operans appellare placuit ſiue ſacerdotis actionem, quod Anthiſiodorenſi viſum eſt: ſiue ſa- cerdotem ipſum ſacris operantem:(ſic enim loquitur Innocentius: Non ergò ſacerdotis ini- quitas effectum impedit ſacramenti, ſicut nec infirmitas medici virtutem Medicinæ corrum pit. Quamuis igitur opus operans aliquando ſit immundus, ſemper tamen opus operatum eſt mundum.) Opus autem operatum, rem immolatam. Quid igitur docent cùm ſcribunt, Miſſam ex opere operaro valere? Quid aliud, quam non eſſe perſonam aut actionem ſacer- dotis attendendam, verùm ipſam quæ præſens eſt in altari, rem immolatam: ipſum verum corpus Chriſti, quod pro nobis traditum eſt: ipſum verum ſanguinem Chriſti, qui pro no- bis fuſus eſt in remisſionem peccatorum noſtrorumè Huius emim corporis pro nobis tradi- ti huius fanguinis pro nobis effuſi virtute, non autem merito Sacerdoris, aut actione fieri, vt cum Deo reconciliationem, peccatorum remisſionem,& ea quæ petimus omnia conſequa- mur. Quamobrem ſicur nihil refert, calidus ſit an frigidus, qui ignem accendit,& ad vren- dum ligna admouet, cùm non quantum ignis habeat caloris in ſe impertiat: Sic& in ſacro faciendo, quod ad illos atrinet, pro quibus illud facit ſacerdos, non plurimum intereſt, cuius ille ſit meriti, quandoquidem iis pro quibus offert, non ſuum ille, ſed Chriſti ſanguinis me- ritũ applicat. Querit alicubi diuus Thomas: Nunquid ſacerdos immundus poteſt mundare. Et reſpondet quod non, ſi ageret in propria virtute, ſed agit virtute ſanguinis Chriſti, qui eſt ſicut cauſa prima. Potuit ne dici magis pium aliquid, aut veritati Chriſtianæ magis con- ſentaneum? Quid enim? An non omnem hac ratione fiduciam ab homine transferunt,& in ſola Chriſti pasſione(hoc enim eſt ſacrificium quod offerimus) collocari iubent: cum Pro- phera dicentes: Maledictus homo qui confidit in homine,& ponit carnem brachium ſuum: Benedictus vir qui confidit in Domino,& erit Dominus fiducia eius. Nolunt vt quiſq amn in ſan- Eſaiæ 190 Philip·ʒ· Dignum o iu ſtum eſt. Ephe. 5. Ror. 12. Ioan. 10. 1. Ioan.3· Philip.4. Facrifſcium ſii ne bono motu non valet. Opꝛs operatiu operans. Ohus operang. Anth. i. in par. fummæ. Innoc li.ʒ. my- ſieriorum Aaiſſæ cap.. Opus operaium. In epiſt. ad Heb. cap. 9. Lect.3. Hier.. DE CEREMONIIS Cap. 39. 3. Pet.1. in ſanctitate, aut in externo Sacerdotis opere, ſpem ſuam omnem defixam habeat:Verum Ioan.1. in agno iſto immaculato, cuius pretioſo ſanguine redempti ſumus. Hic eſt, qui tollit peccata I? 4 5 mundi:hic eſt in cuius nomine ſi quid petierimus patrem, dabit nobis: hic eſt vnus aduoca- 1. Ioan. 3.. 1 3... 2. Cor. 5. tus, mediator& reconciliator noſter. Homo ſacerdos, miniſter tantum eſt reconciliationis: 21..„...—. H 8.. I Pſalm. ias. miniſterium enim reconciliationis dedit illi Deus, quemadmodum à Paulo ſcriptum legi- Hebr. ⸗. mus: Vera propitiatio pro peccatis noſtris: verus Sacerdos in æternum, ſolus ſanctus& jmmaculatus Pontifex, qui& exauditus eſt,& exauditur ſemper pro ſua reuerentia, d& per Hebr.⸗. uem exaudiuntur quotquot exaudiuntur, eſt ille qui per proprium ſanguinem introiuit ſe- V Aons: mel in ſancta: qui ſedens ad dexteram patris, etiamnünc interpellat pro nobis, Dominus no- ſter Ieſus Chriſtus. Cuius corporis& ſanguinis Sacramentum cùm præſens adſit in altari: cumq; ſubiiciatur ſub oculos aſtantium, quemadmodum ille ſemel oblatus eſt ad multorum Cyp. S. ſe decæ- exhaurienda peccata: in huius ſacramenti præſentia, ſicut à ſancto martyre Cypriano ſcri- va Demim. ptum eſt, non ſuperuacue mendicant lachrymæ veniam, nec vnquam patitur contriti cordis holocauſtum repulſam. 1 Hoc ſenſu dixerunt Scholaſtici, Miſſam ex opere operato valere, non propter ſanctita- tem, aut actionem ſacerdotis, ſed propter victimam illam ſalutarem, cuius tum fit immola- tionis repræſentatio. Quis autem eſt, qui ſenſum hunc cumprimis pium eſſe negare audeat? Ne quis autem ita ſenfiſſe Scholaſticos dubitare queat, ipſa eorum verba ſubiungemus. Ac V I ventilant quidem hanc quæſtionem: Vtrum ſacerdotis mali Miſſa tantundem valeat, quan- Tho. parte.a. qu. tum boni: Thomas de Aquino: præceptor eius Albertus, Bonauentura, loannes Gerſon, Ca SPif Ih.4. ſent. briẽl Biél,& alij nonnulli. Quoniam vero longum eller ſingulorum verba recenſere, breui- diſtn art.i. tati ſtudentes, ex Ioanne tantum Scoto quædam adſcribem us. Miſſa non ſolùm valet, in- Bon. in ſeuten. quit, virtute weriti, ſiue operis operãtis, fed eriam virtute ſacrificij& operis operati: vel, non V Whtaan afe ſolùm Valet Virtute meriti perſonalis ſacerdotis ofl rentis, verumetiam virtute meriti gene⸗ die mortuo. ralis Eccleſiæ, in cuius perſona per miniſtrum communem offerrur ſacrificiũ. Alioqui, Miſla Scot. in quodiie mali ſacerdotis, qui in illo actu non meretur perſonaliter, ſed demeretur, nulli valeret in Ec- 1” rame dn cleſia: quod repurtatur communiter inconueniens: Et rationaliter: iuxta illud Ioannis: Panis canonis Kiſſe. quem ego dabo, caro mea eſt, pro mundi vita. Quandocunq; enim Chriſtus vt ſummus ſa- Lecione as. cerdos offert, panis quem dat, id eſt, caro eius, eſt mundi vita. Hactenus Scotus. Sipeee Cum de ſacerdotio ſermo nobis eſſet, docere nos meminimus, quòd ſacerdos nihil aliud eſt, quàm reconciliationis miniſter: fungitur enim legatione, ſiue miniſterio pro Chriſto:& capite,& corpore. In conſecrando ſiue ſanctificando, offerendo, diſtribuendo, manus, lin- gua, miniſterium hominis eſt mortalis: verùm ipſa cõſecratio, ſiue ſacriſicio, oblatio, diſtri- butio, denique virtus omnis,& efficacia, non eſt niſi æterni ſacerdotis illius& immortalis, Domini noſtri Ieſu Chriſti. Hoc igitur in loco Chriſti capitis miniſtrũ agit. Cùm verò pre- catur Deũ, vt oblationis in cruce factæ, cuius fit in altari repreſentatio, fructũ ad fideles om- nes redundare faciat, miniſtrum agit Chriſti corporis Eccleſiæ. Scotus igirur hoc dicere vi- b detur iis verbis, quæ paulò antè per nos adducta ſunt: Siue ſacerdotem conſideres, ranquàm Chriſti capitis, ſiue tanquàm Chriſti corporis miniſtrum, vtroque modo valet Miſſa. Nam quòd ad prius illud miniſterium attinet, non refert quo ſit vitæ merito ſacerdos. Chriſtus eſt enim ſummus ille Sacerdos, qui ſemetipſum offert panis quem dat, id eſt, caro eius, eſt mundi vita. Quamobrem non hominis Sacerdotis actio, verum Chriſti Sacerdoris oblatio, Chriſti caro, quam ſemel in ara crucis pro nobis in mortem obtulit, illa eſt vira mundi, illa eſt, per quam ſalutem conſequimur: Hominis autem ſacerdotis nihil aliud eſt, quam mini- ſterium. Virtus omnis penes carnem illam eſt, quæ eùm propter noſtram ſalutem in crucs pependiſſet, nunc ad dexteram Dei collocata, pro nobis interpellare nunquam intermiteit. ug trat.in Rectè enim ab Auguſtino dictum eſt: Qui fuerit ſuperbus miniſter, cum diabolo computa- Ioannem. tur, ſed non contaminatur donum Chriſti. Quod per illum fluit, purum eſt, quod per um tranfit, liquidum, venit ad fertilem terram: Puta quia ipſe lapideus e ‚quia ex aqua fructum ferre non poteſt. Per lapideum canalem tranſit aqua ad areolas: in canali lapideo nihil gene- rans, ſed tamen hortis plurimum fructum adfert. Spiritalis enim virtus facramenti ita eſt vt lux:& ab illuminandis pura accipitur,& ſi per immundos tranſeat, non inquinatur. Quod verò ſpectat ad poſterius miniſterium, quo ſacerdos pro Chriſti corpore fungitur Eccleſia, cum primis id optandum foret, vt quibus illa miniſtris vtitur ad iram Dei placandam, eſſent . moribus inculpatis: ne, ſi ſicut populus, ita ſacerdos quoq; factus ſit, rectè ad vtrumq; cici Te posſit, quod à Propheta ſcriptum eſt: Iniquitates veſtræ diuiſerunt inter vos& Deum Ve E ſaic 59⸗ ſtrum,& peccata veſtra abſconderunt faciem eius à vobis, ne exaudiat. Certum eſt enim quod multum valet deprecatio iuſti: neq; temerè dictum eſt ab illo cæco nato, cui Chriſtus oculorum viſum reſtituerat: Deus peccatores non audit. Cæterùm in homine Sacerdote ſa- cris operante, ſi nulla ſunt ipſius miniſtri merita, non deſunt tamen eius, cuius eſt miniſter, Heb. 9* 32. artic. 6. 3 IJoan 9. Eecleſia non à maion, ſcda Eccleſiæ merita: quæ non à maiori quidem, ſed à meliore tamen ſui parte, ſancta dicitur:& melon /ua palte regnum ſæpè cœlorum à Chriſto vocatur. Quare cuius oratio priuata nullum pondus habi- tura, neq; fructum erat vllũ allatura(ſcriptum eſt enim: Qui declinat aurem uam, ne auci 8 eeS 2 legem, ſancta dicitur. FProuerb. 38. anon elle tem nionepe h0 d. bus nihul dare ditrbutlonl 2 1us,non O- n G 5 e phariſei in Ee nitudine pe 4 nones exc“ uem Pal Ah ſuo qurfuit men(hiſſte cauſsnust run receye 3 2 linalus-Recelte mimmclb 1 jeliclholhld rinilerulußh u Conlantino,t I. oficioNecpè I tummaust d cſentque ot d t lmegoq iti ſienuf. Nor ſo Rxenntetmng li maiencapnt u hoquidus de üt dendum onl od teat damen K. quadiquiema d dualiquibelge dc üraüſan à d collegsbong f tat quanto iih lici bonis ni fa noſtente aäc tdus malb2 Petilanan. b cedititſin G unt. ftag un Ciia Kilu g tn lerscimle ne ellh impice, zi Ropter nom,e m de darzpien cc idit, No.. 5 Llübit 1i n. Güt.Cit his Aicb exo umelt zun nai däun.. 4 dialniüt 22 4 nütm darn nd ranrhoc, 1 dpr Kaicne fi rOs enim D ſarm leum. ſ tehlame, M vdont Fetlh ulus ent i am el 21 aude detda raenu antundt F at Gl 1ralos S ela näJerda S: lilanon LL Loperi„Gint, dam vin saeriig. rſacrifch. gaſ retur,nl ima luxta illl T nihn Chriſtt F ama. tenus 8 a3 quod ſa tssrtla- niniſteri Cn liſtmbuerc an eſactiſch ott Botis ilit ⸗3m uitri g— ne atio,fruc ſccebie cotus igi 4 Bin otem col 2 H,1ll modo eift. W nerito ſa.(h da, idſ Sroelh m di, c dm 3 Chriſti d etöch 1— It, ila et i Snud aaee dhilaJiud Hum ernoſtras Sen not intern llare num nr jer, cum Lo. „durum 2 0op ul elue 18 eſt,quf el. ern n capdl 1 rün 9 irtus— nuütach avirtus eat, non A REBVS SVMDTIS. 168 legem, oratio eĩus erĩt execrabilis) cum is orat in Eccleſiæ perſona, quæ in potiore ſui parte ſancta eſt, non poteſt eius oratio non ĩis, pro quibus orat, eſſe fructuoſa, quamuis ipſi ſacri- ficanti fit pernicioſa. Malitia enim miniſtri non impedit bonitatem, ſiue bonum opus per- ſonæ quæ bona eſt: ſicut ſi bonus aliquis Dominus per manus famuli ſui nequam, eleémo- ſynam tribuat, non ideò perdir eleẽmoſynæ ſuæ meritum. Et hoc eſt quod orans dicit Sa- cerdos: Domine leſu Chriſte, qui dixiſti Apoſtolis tuis: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis: quæſo, ne reſpicias peccata mea, ſed fidem Eccleſiæ tuæ. Videntur eiuſmo- di non eſſe disſimile procuratoribus hoſpitalium aut captiuorum, quibus eotum con- remplatione pro quibus petunt, largè datur Eleémoſyna: cum tamen ipſis pro ſe petenti- bus nihil daretur: fortasſis etiam turpiter abigerentur: cum tamen ipſi nihilominus partem diſtributionis accipiant. Præclarè ſcriprum eſt ab Hieronymo. Epiſcopus, Presbyter, Diaco- nus, non ſunt meritorum nomina, ſed officiorum. Ante quem etiam Cyprianus, Scribæ,& Phariſæi in cathedra Moſi ſedentes, dum agunt quæ ad cathedram pertinent, per omnia ple- nitudine poteſtatis vtuntur,& officium, non vita, tantis effectibus honoratur. Obediunt deę⸗ mones exorciſtis. Chriſtum(inquiunt) ſcimus,& Paulum nouimus,& in nomine Chrifti quem Paulus prædicat adiurati egredimur: vos autem penitus ignoramus. Ecce in nomine ſuo quæſtuarij nihil peragunt exorciſtæ, nec ſe eis deferre ipſi dæmones profitentur: ſed no- men Chriſti etiam per lucrorum ſectatores ſuæ gloriæ retinet poteſtatem:& fiunt in talibus cauſis miniſtri mercenarij ſicut naues onerariæ, quæ per pelagus euehunt inſtitores, qua- rum rectores potius eorum quos ducunt, pecuniis inhiant, quàm ſaluti. Et tamen mare ſecu- li huius neceſſarios habet eiuſmodi tranſuectores: alioqui ceſſabunt cõmercia, nec ex tranſ- marinorum copia aliorum inopia habebit ſubſidium: nec occurrent ſibi ſolatia regionum, ſi Vehicula tollantur de inuio,& pelagus immeabile relinquatur. Bonis quippè ſæpè malorum miniſteria ſuffragantur. Hæcille. Scripſit aliquando Leo nonus Pontifex ad Michaélem Conſtantinopolitanum. Quicunque ſacerdotes,& ſi diſpares ſunt merito, pares tamen ſunt officio. Nec poteſt denegari pro merito, quod debetur officio. Alioquin non ſtaret ſacerdo- tium, ſi maius aut minus fieret, ſeu varietur ſecundum humanorum varietatemn meritorum: eſſentꝗue tot ſacerdotia quot homines. Iam ergo quæ Scoti fuerit mens iis verbis, quæ per nos producta ſunt, planum ſatisfeciſſe videmur. Neq; verò ſolùm in hac ſententia fuiſſe Scotum aut Thomam exiftimandum eſt. Fuerunt etiam Auguſtini ſeculo, qui ſacramenta& ſacrificia ex dignitate miniſtrorum eſſe metienda putarent: quiq́; mali Epiſcopi, aut ſacerdotis preces obeſſe potius, quàm prodeſſe, pro quibus fierent, affirmarent. Quos, contra Parmenianum, petilianu m, Creſconium, Gau- dentium, contraq́; Donatiſtas alios ſcribens Auguſtinus, pluribus verbis confutauit. Profe- rebat Parmenianus,& Petilianus locum ex Eſala: Facinoroſus qui ſacrificat mihi vitulum, quaſi qui canem occidat:& qui ſimilaginem, quaſi ſanguinèm poreinum:& qui offert thus, quaſi qui benedicat idolo. Sed hæc Auguſtinus cùm de ſchiſinaticis multò cõgruentius dici docuiſſet, his deinde verbis vtitur: Si primis temporibus non obfuerunt mali ſacerdotes, vel collegis bonis, ſicut fuit Zacharias: ve! popularibus, ſicut fuit Nathanaël, in quo dolus non erat: quantò mgis nihil obeſt in vnitate Chriſtiana Epiſcopus malus, vel Coẽpiſcopis vel Naicis bonis, cum iam ille ſacerdos in xæternum, ſecùndum ordinem Melchiſedech,& Ponti- fex noſter, ſedens ad dexteram patris interpellat pro nobis. Nec illud bonis obeſt, ſed offerẽ- tibus malis, quòd verisſimè dictum eſt, Donainiquorum non probat altisſimus. Et contra Petilianum: Nos dicimus tale cuiq; ſacrificium fieri, qualis accedit, vt offerat,& qualis ac- cedit vt ſumat,& eos de ſacrificijs talium manducare, qui ad illa tales accedunt, quales& il- li ſunt. Itaq; ſi offerat Deo malus,& accipiat inde bonus, tale cuĩg; eſſo qualis quiſq; fuerit. Quia& illud ſcriptum eſt: Omnia munda mundis. Ac Paulò poſt contra Parmenianũ ſcri- bens, cum obiectum eſſet ab eodem, Sacrificia impiorum execratio eſt Domino. Sacrificia, inquit, impiorum eis ipſis oberunt, qui offerunt impiè. Nam vnum atque idem ſacrificium propter nomen Domini quod inuocatur,& ſemper ſanctum eſt,& tale cuique fit, quali cor- de ad accipiendum acceſſerit. Qui enim manducat& bibit indigneè, iudicium ſibi manducat & bibit. Non ait, aliis, ſed ſibi. Qui ergò manducat dignè& bibit, gratiam ſibi manducat & bibir. Quid aliud his verbis Auguſtinus innuit, quàm quòd aliis verbis dictum eſt à ſcho- laſticis, ex opere operato, non ex opere operantis valere ſacrificium ſiue ſacramentum. Ve- rum eſt enim, quòd à Nicolao Papa ſcribitur, quòd mali bona adminiſtrando, ſe tantum- modo lxdunt, ſicut fax accenſa ſibi quidem detrimenrum præſtat, aliis verè lumen in tene- bris adminiſtrat,& vnde aliis commodum exhibet, inde ſibi diſpendium præbet. Cum ve- rò idem Parmenianus protuliſſet ex Euangelio, Deus peccatores non audit, An proptereà dicunt hoc, inquit, vt intelligatur malus Epiſcopus non exaudiri„cuùm pro populo rogat? Quod& ſſ ita eſſet, non ideo tamen populus, ſi bonus atque fidelis eſt, ſolicitus eſſe deberet: Securos enim illos facit illa ſcriptura, quæ ait: Etſi quis peccauerit, Aduocatũ habemus apud patrem Ieſum Chriſtum iuſtum,& ipſe eſt propitiatio pro peccatis noſtris. Cumꝗ; poſuiſ- ſet de Balaam exemplum: Non mirum eſt, inquit, ſi verba bona, quæ pro populo dicuntur in precibus, Hey. li. f. eontra Iouinianum. Cypein ſerm. de baptiſmo Chriſti⸗ Exorciſtæ quæ- ſtuarii nibil ſuo nomine peragũt, ſed Cpriſti. Cap. 34. Jacramenta ex dignitate mini- ſtrorum non melienda. Aug. cont. Creſe. lib. 3. cap s. cont. ſecuendli ep. Gau⸗ dentii li. 2. cap. ꝰ. contra Donat. li. 2. cap 4.& ſe⸗ queniibus. gſaiæ 6s. Cont. Parmen. lih. 2. Kap.·. Ioan. l. Pſalm.10. Proti. 1. Idem cap.s. Eccle.34. Cont. Petilianum lib.z. cap.52. Ibidena cap. 8. Ioan. 9. I. Izan. z. Num. 23. Oratio mali ſacer doiis pro bono po puli ex audiuur. Cap. 89. 8.TSr. F Cutæ 2a. Ap plicatio ſan erifttii. Aiiſſæ ſacrifcium dro moru⁴ valct. . Toan. 30 Ozeæ ⸗ Farerdos nor ſuum opus applicas. Ang · li. ꝰ. eon feſ. cap. 12. Amb in orat. funebri de obi: tu fratris. Epiſt. 8. Op · li. epi. ꝰ⸗ Tertul de mo⸗ nnc gamiq. Teri. de exhorta: tione caflitatis. Epiſtola 1. Am b. de obitis Theodofti. D E CAEREMONITIIS malis dicantur Epiſcopis, exaudiantur tamen: non pro peruerſitate Præ- oſitorum, ſed pro deuotione populorum. Quid hic aliud dicit, quàm quod poteſteà ſcrip- precibus, etiam fi à riñcium ſiue preces, non ſolum Valere virtute meriti perſona lis ſacerdotis, verumetiam virtute meriti generalis Eccleſix, in cuius perſona per miniſtrum communem offeruntur: cuius fidem, non peccata miniſtri Deus reſpicit. Habemus igitur iam, quæ ſit ſcholaſticorum ſententia: cum ex opere operato Valere Miſ ſam dicunt: nimitum eadem quæ quondam Auguſtini, eadem quæ totius Eccleſiæ Catholi- cxæ fuit, eſt,& erit ſemper. Qui vero ſenſum illis contrarium affingũt, aut non intelligut ipſi. neque quæ dicunt, neq; de quibus affirmant, aut extreme ſunt improbi: qui dum quàm plu- rimos à Chriſti corpore, quæ eſtEccleſia, ſegregare ſtudent, quod veritate non poſſunt, eiuſ- modi conficta calumnia perficere conantur:alienum prorſus& abſurdum, ac minimeè pium illis ſenſum affingẽtes. Verùm hęc eſt poteſtas tenebrarum, quibus in hanccæcitatẽ adducun- tur. Sed& ſi quis viſus eſt eſſe de applicatione ſacrificij ſerupulus, an ea pro alijs fieri posſit per hæc quæ dicta ſunr, iam ſublatus eſſe videtur. Cùm enim iſti concedant, tamen propitia- torium Chriſti ſacrificiũ applicari poſſe pro aliis, hoc eſt illud, quod in Miſſa dicimus appli- cari. Neq; enim ſacerdos in Eccleſiæ perſona, cuius miniſter eſt, ſuum cuiquã opus applicat, verùm applicat opus Chriſti: ſfacrificĩũ illud applicat in ara crucis peractum: pasſionẽ applicat & mortem Chriſti, per quam cum patre cœleſti reconciliati, peccatorum noſtrorum ſumus remisſionem conſequuti. Huius fructum vt fideles adipiſci, peccatorumq́; remisſionis& ſa- luris in cruce nobis promeritæ participes fieri queant, Deum patrem precatur, per eum p- ſum, qui ſacrificium pro nobis factus, morte ſua nobis hæc promeruit, Dominum noſtrum Ieſum filium cius vnicum. Atq; hoc eſt, quod applicari dicitur, ſactificium. Applicatur autem non viuis magis, quàm mortuis: neq; præſentibus modò, verùm& abſentibus: niſſ fortè pro viuis tantùm ſemetipſum Chriſtus obrulit,& pro iis qui præſentes tum adfuerunt,& non pro mortuis& abſentibus quoq;. Atqui contradicit ſcriptura, quæ mundi totius eum aſſerit propitiationem fuiſſe:& ex perfona Dei Propheta: Ero mors tua, inquit, ò mors,& mor- ſus tuus ero inferne. Quid igitur aliud, quam Euangelij vocem negant, qui cum impio Aërio pro mortuis rectè ſacrificium offerri negant? Non enim aliam oblationem, ſed eandem quam Chriſtus obrulit, offert in Eccleſiæ perſona miniſter eius ſacerdos, neq; pro aliis, quàm pro quibus Chriſtus obtulit,& oblatione ſua Domini mortem annunciat, qua redempti ſunt omnes:cui oblationi participant emnes, qui ſunt in vnitate corpotis Chriſti myſtici, ſiue ſu- perſtites in hac vita, ſiue iam ex ea migrauerint, ſiue præſentes, ſiue ſint abſentes. Quod ſi non redemit Chriftus morte ſua Patriarchas, Prophetas,& ſanctos alios Patres in ſe creden- tes, qui mortem eius præceſſerunt: non rectè dicitur pretium hoc redemptionis pro mortuis offerre ſacerdos. Sin autem redemit omnes, quemadmodum certa fides eſt Eccleſiæ, qui ſuns iſti, qui cùm eadem ſe lingua cohfiteri profiteantur, negare tamen audent, quòd Chriſtus obtulit in omnium redemptionẽè æquè mortuorum atque viuorum, id rectè morruis appli- cari? Sed iſti putant ſuum opus applicare ſacerdotem. Videntur Eccleſiæ myſteriorum eſſe prorſus imperiti, ac vbiuis potius, quàm in catholica, de iis quæ pertinent ad fidem Catho- licam, inſtituti. Repetendum eſt igitur iterum atque iterum,& inculcandum, vt ne ſint ne- ſcij. Non ſuum opus, non ſuam oblationem applicat ſacerdos: verùm opus Chriſti, eblatio- nem illam, qua ſemetipſum obtulit Chriftus in odorem ſuauitatis: cuius fructus vs perue- niat cum ad eos, qui nobiſcum adhuc in terris degũt, tum ad illos, qui nos præceſſerunt cum ſigno fidei,& dormiunt in ſomno pacis, Deum patrem per eundem Chriſtum precatur. Quòd verò ſeorſum huic applicat, aut illi, nec hoc nouum eſt: quin iam inde ab Apoſtolorũ temporibus vſurparum. Auguſtinus oblatum eſſe ſcribit pro matre ſua ſacrificium pretij no- ſtri. Quod etiam pro fratre ſuo Satyro ſe narrat Ambrofius obtuliſſe. Simul& Fauſtinum quendam hortatur: vt Germanam ſuam vita functam, non ram deplorandam, quãm proſe- quendam orationibus exiſtimet, nec mœſtificandam lachrymis ſuis, ſed magis oblationibus animam eius Domino commendandam, arbitretur. Cyprianus antiquior Auguſtino, negat offerri pro eo, nec ſacrificium pro dormitione eius celebrari debere, qui excedens ad tutelam aut curam clericum nominaſſet. Vtroq; vetuſtior Tertullianus, etiam anniuerſariorum meminit de vxore dicẽs: Marito ſuperſtite pro anima eius oret,& refrigerium interim adpoſtulet ei,& in prima reſurrectione conſortium,& of- ferat annuis diebus dormitionis eius. Et in alio libro: Iam repete apud Deum, pro cuius ſpi⸗ ritu poſtules, pro qua oblationes annuas reddas, meminit in vita Eæſarij, anniuerſarij Gre- gorius quoque Nazianzenus. Paulinus verô: Rogat Amandum, vt pro fratre quodam, qui maluit ad Dominum debitor tranſire quàm liber, oret: vt miſericors& miſerator Deus, qui facit omnia in cœlo& in terra& in mari,& abysſis, refrigeret animã eius ſtillicidiis mi- ſericordiæ ſuæ, per orationem ipſius. Quia ſicut ignis, inquit, accenſus ab eo ardebit vſ⸗ que ad inferos deorſum: ita proculdubio, etiam ros indulgentiæ eius, inferna penetrabit: Vt roſcido pietatis eius lumine in tenebris ardentibus æſtuantes, refrigerétur. Ambroſius,& tri- geſimum& quadrageſimum obitus diem obſeruari ſolitum ſcribit: ataue vtramque obſer- rum eſt alijs verbis à Scoto: Sac uationem — nivnen h. amtigelint riom(lemel b leaaaunnd ct eum,ul 3 foncorumde ulus luxit, rrbosin cn nem Inper chepikcod 2 nottemn di Jiam imf ſa ret Chrit Apoſtolo 1 Dionyſi Nerun9 . chränad tan cre l tiner lal Turbanlel eiklbra auilorn 3— lars Cbrin l um Gomin t i lnbers, ad I guisaikns &eſesgn 1 ebſecperets ül dantutadlant id polteeguem 5* duoſcinc, ein a- Neipticuiet ar tem alt colgt e ſotmen qig W nalndem 914 1c mlaut Cnf cu Nonctetſa pr tant Cypt a g. D. IT ra PHeaſ.„ LA L dell⸗ 5 1 Doneſtte h o qulbs alh, du ie 1h i facratis Ne E la prafun ſe Ina lcem ſ lo ſextus a pe 9 1 s R tic u, ſe a quan; 11 1s dlt t ica l mno tmulau,; minugo lga 0 tealt qliap Cercoun M Dlartyrm e — —, — — D8 — — =, — , —:— deru ap. d„: A ln Wdem A erh dnag d il dperane eu s Pcc— 4 dao ddoni 11 c dut 2 gg imcdiqdig an nctum pas 30. torum noſt* rumq end 0, em precanr na., rult, Domin 4 iicium a. Labſentibus d estom adfueh n, emunditouh n. wiiaquiddm n. gant,qu com an, tionem, ſede he „neq; pro dh unciat, quat à tis Chriſtim i ne üntabſent. ds alios batte. redemptioni us aſides eſt Ec en audent, q di um, id recten u Pocleſiæ m)ſ n pertinent ac 3 nculcandum rum opus C IÖ is: cuius frü 444 9 qui nosprä k dem Chriſtu2 uin iam ince 4 u tre ſuaſactifi dliſe. Simd 3n deplormmdan 23 (iis, ſchmas 3rl 6ſ (n WW ſſcuno 12ie omimaſet. 2 5 rwlihf Sn rrectione co dn re pud D 1 faüſ na Cctarhr an n, jt pro ¹ 4 tot iſericols 5 ſcidl et animae er 2 r. atque A ibit anr un V V V V A REBVS SVMPTIS. 169 uationem habere auctoritatem, qua neceſſarium pietatis impletur officium. Et B. Ephrem cùm trigeſimum diem compleſſet, ſui memoriam fieri petiuit. Et longe vetuſtisſimus om- nium Clemens, etiam orationes recitat pro quieſcentibus in Chriſto. Et capite ſequenti. Peragatur, inquit, dies tertius mortuorum, in pſalmis, in lectionibus, atq; orationibus, pro- pter eum, qui tertia die reſurrexit. Item nonus in commemorationem ſuperſtitum atq; de- functorum, etiam quadrageſimus ſecundùm veterem formam. Moſen enim hoc modo po- pulus luxit, nec non anniuerſarium pro memoria ipſius, deturqꝗ́; de illius facultatibus pau- peribus in commemorationem ipſius. Extat Epiſtola Epiſcoporum Cappadociæ ad Leo- nem Imperatorem, in qua poſteaquãà defluerunt multis lachrymis miſerabilem cædem Ar- chiepiſcopi Proterij, addunt& hæc verba: Præcipuè dum quis animo cogiter, quia neq; poſt mortem defuncto ſacrificij oblationem fieri permiſerunt, ſic illis hæc immanitas omnem aliam immanitatem ſuperare viſa eſt. Quod igitur tanto conſenſu, tor ſeculis, quàm latè pa- tet Chriſtianum nomè, obſeruatum ſemper vbiq; locorum fuiſſe videmus, quid aliud quàm Apoſtolorum hanc eſſe traditionem exiſtimare fas eſt? Sicut exiſtimaſſe iam antè docuimus Dionyſium Areopagitam, Ioannem Chryſoſt.& Ioannem Damaſcenum. Verùm hæc de ſacrificio dicta nunc ſufficiant, quæ eſt vna omnium præſtantisſima, Deoꝗᷓ; longe gratisſima cæremonia: cuius quaſi quædam ſunt inſtrumenta, ſacra Vaſa, ſacræ veſtes, chrifma, cereus, luminaria. Viſum eſt enim, ad honorem huius tanti ſacrificij pertinere, vt rei tam ſacræ etiam inſtrumenta ſacra eſſent: quorum quædam non niſi legirimè conſecratis at- tingere liceret. Quod& ipſum nouum non eſt: quin ipſis etiam Bieronymi temporibus,& multò antè vfitatum. Sic enim ille ſcribit ad Theophilum Alexandrinum Epiſcopum: quæ epiſtola libris eius Paſchalibus annexa eſt, in Latinam linguam ab eo conuerſis: Diſcant qui ignorant, eruditi teſtimoniis ſeripturarum, qua debeant venerarione ſancta ſuſcipere,& altaris Chriſti miniſterio deſeruire: ſacrosq́; calices& ſancta velamina& cætera, quæ ad cul- tum dominicę pasſionis pertinent, non quaſi in anima,& ſenſii carentia ſanctimoniam non habere, ſed ex conſortio corporis& ſanguinis Domini eadem, qua corpus eius& ſan- guis, maieſtate veneranda. Quæ tamen verba nõ ita ſunt accipienda, quaſi res inanimæ, vaſa & veſtes, gratiam in ſe ſuſcipiant: quod in hominibus, qui conſecrantur, fieri dubium non eſt, ſed per conſecrationem tamen vel benedictionem, illud efficitur, vt magis idonea red- dantur ad cultum diuinum in eis peragendum: ſanctaq́, proptereà dicuntur, ſiue ſacra, quòd poſteaquàm ſemel Deo dicata, diuinoque cultui deſtinata ſunt, iam deinceps in alios vſus quoſcunq; ea conuertere non licet. Hieronymi quoq; præceptor Cregorius Nazianzenus: Ne ipſa quidem, inquir, indumenta ſacerdotalia, vel miniſterij vaſa, cuilibet contingere ſal- tem aut contrectare fas eſt. Chryſoſtomus veròô: Etiam priuſquam Deo dicarentur ſacra va- ſa, tamen quod in hunc vſum erant confecta, nequaquam, inquit, ea deinceps quaſi propha- na intuemur, ſed tãquàm à Deo facta, nec audent ea temerèattingere: Neque verò Hierony⸗ mi aut Gregorij ſeculo primùum ſacris vaſis& veſtibus, calici præſertim, patinæ& pallæ hic honor eſt habitus, propè centum annis ante, Stephanus Papa, idem& Martyr, ad quem ex- tant Cypriani quoq; Martyris ſcripta, ad Hilarium ſcribens his verbis vſus legitur: Veſtimẽ- ta Eccleſiaſtica, quibus Domino miniſtratur, cultusque diuinus omni cum honorificentia& honeſtate à ſacerdotibus, reliquisque miniſtris celebratur,& ſacrata debent eſſe& honeſta, Z quibus aliis in vſibus, cum Deo eiusq́; ſeruitio conſecrata& dedicata ſint, nemo debet frui, quaàm Eccleſiaſticis& Deo dignis officiis, quæ nec ab aliis debent contingi, aut ferri, niſi à ſacratis hominibus, ne vltio quæ Baltazar Regem percusſit, ſuper hæc tranſgredientes& ta- lia præſumentes veniar diuina,& corruere eos faciat diuinæ vltionis iuſtum flagellum ad ima. Idem in epiſtola Soteris ad Epiſcopos Italiæ multò antè. Idem à Sixto Papa, qui fuit ſextus à Petro, ſcriptum legimus, cuius verba hæc ſunt. In hac ſancta ſede Apoſtolica à no- bis& reliquis Epiſcopis, cæterisq;; Domini ſacerdotibus ſtaturum eſt, vt ſacra vaſa non ab aliis quam à ſacratis, Dominoque dicatis contrectentur hominibus. Indignum enim valde eſt, vt ſacra Domini vaſa, quæcunq; ſint, humanis vſibus ſeruiant, aut ab aliis, quàm à Do- mino famulantibus, eiq́; dicatis tractentur viris, ne pro talibus præſumptionibus iratus Do- minus, plagam imponat populo ſuo,& ij etiam qui non peccauerunt, mala patiantur& pe- reant, quia perit iuſtus ſapisſimè pro impio. Cereorum quoq;& luminarum vſus vetuſtisſimus eſt in Eccleſia. Cùm accenderetur pro Martyrum honore cerei, viſum eſt, Vigilantio minimè ferendum, quòd ea res idololatriam quandam reſiperet. Contra quem ſcribens Hieronymus: Cereos, inquit, non clara lu- ce accendimus, ſicut fruſtra calumniaris, ſed vt noctis tenebras hoc ſolatio temperemus, & vigilemus ad lumen, nec cæci tecum dormiamus in tenebris. Quòd ſi aliqui propter im- peritiam& ſimplicitatem ſecularium hominum, vel certè religioſarum fœminarum: de quibus verè poſſumus dicere: Confiteor, zelum Dei habent, ſed non ſecundùm ſcientiam: hoc pro honore Martyrum faciunt, quid inde perdis? Cauſabantur quondam& Apoſtoli, quòd periret vnguentum: ſed Domini voce correpti ſunt. Neque enim Chriſtus indigebat Vnguento, nec Marryres lumine cereorum,& tamen illa mulier in hon orẽ Chrilti hoe fecit, Ff euo- Ephrem in teꝛ flamenio ſuo. Lib. 8. eap. 47. Anmarum de⸗ funclorum memoniæ. Saeriffcii iu: ftrumenta. Saera vaſa quære ſancta dicuntur- Num. 4. G Dan. 4. Nax i Apo⸗ logetico. Chyſo. de Anuna O Famu ẽli* educatione⸗ Pœna ſaera vaſa temerè contin: gentitm. Dan. F Soter epiſt. 2. Jixt. eprſt. 2, Cereorion vſat auliqu oius. Rom. 10. Matth. 28, D E CAEREMONIIS Cap. 89. deuotioneq; eĩus mentis recipitur:& quicunque accendunt cereos, ſecundùm fidem ſuam, habet mercedem: dicente Apoſtolo: Vnuſquiſque in ſuo ſenſu abundat. Idololatras appel⸗- las huiuſmodi homines: Non diffiteor omnes nos, qm in Chriſtum credimus, de idololatriæ errore veniſſe: non enim naſcimur, ſed renaſcimur Chriſtiani. Et quia quondam colebamus idola, nunc Deum colere non debemus, ne ſimili eum videamur honore cũ idolis venerariꝰ Illud fiebat idolis,& idcirco deteſtandum eſt: hoc fit martyribus,& idcirco recipiendum eſt, Nam& abſque martyrum reliquiis, per totas Orientis Eccleſias, quando legendũ eſt Euan- gelium, accenduntur luminaria iam Sole rutilante: non vtique ad fugandas tenebras, ſed ad ſignum lætitiæ demonſtrandum. Vnde& virgines illæ Euangelicæ ſemper habent accen- ſas lampades ſuas. Et ad Apoſtolos dicitur: Sint lumbi veſtri præcincti,& lucernæ arden- Rom. 14. Cerei aceenſi eur Euangelii lecłio⸗ ni præferaniur. Matth. z5. Pucete. eri er de l Baptiſta: Ille erat lucerna ardens& Ioan. ·. tes in manibus veſtris. Et de Ioanne Baptiita: 1 us& lucens: vt ſub ty- Eᷣſalm.us. po luminis corporalis, illa lux oſtendatur, de qua in pſalterio legimus: Lucerna pedibus meis verbum tuum Domine,& lumen ſemitis meis. Malè facit ergò Romanus Epiſcopus, qui ſun per mortuorum hominum Petri& Pauli, ſecundum nos oſſa veneranda, ſecundum te, vi- lem puluiſculum, offert Domino ſacrificia,& rumulos eorum Chriſti arbitratur altaria? Ha- ctenus Hieronymus. Meminit cereorum& Prudentius in Hymno de beato Laurentio. De Melano verò ſcribit Zozomenus, quod inuentus fuerit lychnos Eccleſiæ tãquam extremus miniſter parans lucernasq; portans. De Narciſſo narrat Euſebius, quod cũ aliquando ſolen- nes Paſchatis vigiliæ celebrarentur, oleũ miniſtris defecerit, ob eamq́; cauſam vniuerſa mul Euſc. ib. e. ap.ꝰ titudine contriſtata, Narciſſus luminariũ miniſtris præceperit, vt aquam è vicino puteo hau- eeaesi. ſtam ad ſe deferrent. Quo confeſtim facto, ſuper aquam orauerit, illamq; lucernis fide in Do minũ ſyncera infundi iusſit. Sic diuina virtute naturam aquæ in qualitatem olei eſſe muta- tam. Vel ex hac hiſtoria liquere poteſt, quam ſit vetuſtus luminarium vſus in Eccleſia, cùm Narciſſus vixerit ante annos plus minus mille quadringentos. Aquæ benedi: Aquæ verò benedictæ v ſus, ab ipſis Apoſtolorum temporibus ortum habere videtur: Si- fte vſus. quidem, qui fuit quintus à Petro Pontifex Romanus Alexander, his verbis illius meminit, Tlanszie hi Aquam ſale conſperſam populis benedicimus, vt ea cuncti aſperſi purificentur& ſanctiſi- a9 Aes centur, quod& omnibus ſacerdotibus faciendum eſſe mandamus. Nam ſi cinis vitulæ aſper Soxon. lib.. ea. 33. eccle. hiſto. hodoxos. henean ſus ſanguine populum ſanctificabat, atꝗq; mũdabat, multò magis aqua ſale aſperſa, diuinisq́; 2. Reg. 4. precibus ſacrata, populum ſanctificat atque mundat. Et ſi ſale aſperſo per Eliſæum Prophe- tam ſterilitas aquæ ſanata eſt, quantò magis diuinis precibus conſecrata, ſterilitatem rerum aufert humanarum,& coinquinatos ſanctificat, atq; mundat& expurgat,& cætera bona multiplicat:& inſidias diaboli auertit,& à phantaſmatis verſutiis homines defendir. Nam Matth. Kractu fimbriæ veſtimenti Saluatoris ſaluatos infirmos eſſe non dubitamus, quantò magis vittute ſacrorum eius verborum diuinitus ſacrantur elementa, quibus ſanitatem corporis Benedictiones& animæ humana percipit fragilitas 2 Pt qui præcesſit hunc Pontificem Clemens, formam creaiurar-mm& aquam& oleum benedicendi tradidit hanc. Domine Sabaoth Deus virtutum, creator jiue illarum,& dator olei, miſericors& benigne, qui dediſti aquam ad potum,& mundiciem, Clemens conſſit. Apoſtolac· lib.s. cap.ʒ5· oleum ad exhilarandum faciem in exultationem lætitiæ, ipſe quoque nunc per Chriſtum ſanctifica hanc aquam,& hoc oleum, in nomine eorum, qui attulerunt,& da virtutem ſan- ctitatis effectricem, ægritudinum expultricem, dæmonum fugatricem, omnibus inſidiis ad- uerſariam, per Chriſtum, qui eſt ſpes noſtra, quo cum tibi gloria, honor& cultus cum ſan- cto ſpiritu in ſecula, Amen. Meminerunt autem conſecrationis aque Baſilius,& qui Übenter ſequitur eum, Ambroſius. Sed Theodoritus in Eccleſiaſtica Hiſtoria ſcribit Apameæx aqua benedicta dæmonem eſſe fugatum. Itidem de Ioſepho Scythopolitano ſcribit Epiphanius, quòd inſanum hominem, aqua conſperſum ad ſanitatem reuocauit,& incantamenta quæ- dam aſperſione aquæ diſſoluit. Sed nobis hoc loco de fingulis cæremoniis, quæ ſumuntur à rebus, dicere propoſitum non eſt: cum præſertim copioſe de iis multa ſint ab aliis perſcripta. Ante annos centum pro- pè ſeptuaginta, ſcripſit octo libros ea de re Guiliel. Durandi Epiſc. Miniacenſis, quibus titu- De ceremonis lum dedit, Rationale diuinorum: quem totidem annis præcesſit Rupertus Abbas Tuitienſis, gi ſeripſeꝛum. cuius extant de diuinis officiis libri duodecim. Editus eſt etiam non ita pridem in lucem ope ra viri pij& docti Ioannis Cochlęi, liber Amalarij Treuerenſis Archiẽpiſcopi de officio miſ- ſe, ante annos ſeptingentos& amplius ſcriptus, in quo multa reperire licet, ad hoc argumen ti genus pertinentia. Scripſit eadem de re ducentis ante Amalarium annis Iſidorus, cuius& duo libri extant de diuinis officiis. Editum fuit& à Ioanne Bellero Antuerpiæ anno 62. Rationale diuinorum officiorum Ioan. Beletti, qui vixit anno 1165. ſub Frederico primo Im peratore. Inter eas autem res, à quibus cæremoniæ ſumuntur, recenſeri poſſunt& ea, quæ ad orationes, elemoſynas,& ieiunia pertinent. Verùm alio loco ſtrictim ea de re breuiterqʒ nonnulla dicemus, neq; enim huius eſt inſtituti, omnia quæ dici poſſunt, perſcribere- Baſi. de ſpiritu ſandto cap. 5. Ambr. de Facra. Iib. 2. cap. 7. Lib. 5,cap. al- Hærc.39. De Cæremoniis, quæ ſumuntur à loco. CAPVT xC. Aloco V V 62¹ vonam. Mha orie,— Butholoma 1. e racit Jiced ransfetfifa t temploruc 6 foit ocaul bro:vtApt dirkuſb Cuübs rwi n quoduid refen 296 K vs ficlon ueſnpeh 1 anci Kalue lsgleim celmt. Li Iccbſa Hmad cneepte,Pyd btenponbun. raputarentt dithocde virnc materig oca ilo uterente norem gecelij aübusſciemtg cilod gm ſoco coatur,u VloWod te cperenol pis poris cne eh, quoumin rem Vteorui prie diuine ae tur multi fcre,ido g fHarſpleudila undam Jo Przrerquama. mernorauin a am rrcpug cgrltum,ſg 1 ———,—ꝛ—— V 4 1 1 1 8 1 I 1 e J Lucerna. anus Egic d anda, ſclh J. 4. lecl e taditrath l 4 A u de bezo l a) helr ign 1 — z kodcizaig mq; cauſam an. 1— Mci auam evlcn 10. 10a lamhluan 1 alitaem o, um vſusin ab, A ortum habet an his verbibll 2, R purificend 3 6. Nam ſtcint ha duaddleapa a etſo per Elit a ſecrata, ſteril ann kexpurgr, homines deß dln dubitamus,“ 8 quibus ſanin Wn atifcem Clen am oth Deus vit un 1ad potum,& voque nunch vn lerunt,& daſ nb icem,omnih ie „honot&ch b qpe Baſilis, b Noria ſcribi torla ſenbit 9. olitano ſcidd Iu adit, Kigced: rebus, Gch ta. Ante ann. „A „* ſc. Minuacen Dud Ropenus Ah 2 k.. rie non itapficel . 7 el „eicool D 2 archiẽpllco eru-. Lanm 0, „ icet, ¹ f eperie lce, V cllü um annöllſ 22 Belleo Aurd dc. pred? 4b „8 „p 4 A r O0CO SVMDAT Ls. 170 Loco quoq; ſumuntur cæremoniæ: Nam oraturi ad templa conuenimus, quæ ſunt ædes, Deo ſolenni ritu conſecratæ. Quin& corpora noſtra, non niſi in templis, aut certe in cœmiteriis, quæ& ipſà conſecrantur, ſepeliri volumus. Præcipue verò tre- mendum illud ſacrificium alibi quàm in æde Domino ſacrata, peragi, per ſanctorum Patrũ canones non licet. Neq; vero nouum hoc eſt inſtitutum: nam præterquàm quòd in veteri quoq; lege tabernaculi per Moſen, ac templi per Salomonem conſtructi fuit vfus, etiam Pe- trum& loannem in templum Hieroſoly mitanum aſcendiſſe legimus, ad horam orationis nonam. Quibus autem in locis Euangelium Apoſtoli prædicabant, nominatim autem in Aſiæ, Syriæ, thiopiæ& Indiæ ciuitatibus, quin& apud ipſos Antropophagos, Philippũ, Bartholomæũ, Thomam, Matthæum,& Andream, templa& quidem maxima conſtruxiſſe tradit Nicephorus: quos eadem illa conſecraſſe quoq; dubium non eſt, vt in alios vſus ea transferri fas non fuerit: Etiam ſi primus Higinus, referente Gratiano,& ante eum Iuone templorum, vel vt ipſe vocat banilicarum conſecrationis mentionem facere videatur: qui fuit octauus à Petro Pontifex Romanus, iuxta ſupputationem Euſebij in Chronicorum li- bro: vt Apoſtolicum hoc inſtitutum fuiſſe minimè ſit ambĩgendum. De Conſtantino ſcri- bit Euſebius quod is templũ Saluatoris extructum Hieroſolymis, conſecrandum curauit. Cuius rei meminit etiam Athanaſius, in ſecunda Apologia. De Baſiano narrat Ambroſius, quod is idem fecerit de baſilica, quam condiderat Apoſtolorũ nomine. De Bafilio Ancyrano refert Zoſomenus, quod conuocaret ad conſecrationem Eccleſiæ, quam ædificauerat, mul- tos vicinorum locorum Epiſcopos. Legimus apud Athanaſium quod in Beryto Iudæi con- uerſi, rogabant Metropolitanum, vt Synagogam ſuam Eecleſiam conſecraret, in honorem ſancti Saluatoris mundi. Et ex tunc, inquit, per diuerſas orbis nationes, mos inoleuit, vt ba- ſilicas plurimas vel oratoria Pontifices in honorem ſancti Saluatoris cõdere,& dedicare nõ deſinat. Queritur idem Athanatius, inter alia crimina ſibi obiectum fuiſſe, quod in magna Eccleſia Synaxis habita ſit prius, quam dedicaretur, quodque illegitimæ preces ibi fuerint conceptæ. Ex quibus verbis facilè cuiuis perſpecere licet, quæ fuerit opinio priſcis etiam il- lis temporibus de conſecratione ſiue dedicarione templorum, cùm illegitimæ preces conce- ptæ, putarentur in templis non conſecraris. Philo quoq;, qui fuit Apoſtolorum æqualis, ſcri- bit hoc de viris Apoſtolicis, quod habuerint ſacra domicilia, quæ ſemina ctαπο ſiue mo- naſteria vocabant: in quibus manentes, honeſtæ ac ſanctę vitę myſteria celebrabant, nihil illo inferentes, nec potum, nec cibum, nec aliud quicquam eorum, quæ ad corpotis ſuſtenta- rionem neceſſaria ſunt: ſed leges& oracula Prophetarum& hymnos, ac reliqua eiuſmodi, quibus ſcientia& pietas augeſcunt& conſummantur. Ac illud quidem dubium non eſt, quantum ad ipſum Deum attiner, nihil referre, quo in loco colatur:qui cùm ſit corporis expers, nullis finibus circumſcribitur, nec loco clauditur vllo: Quod nec ille ignorabat, qui templum illi fabricatus: Si cœlum, inquit,& ccæli cœlorũ te capere non poſſunt, quanto magis domus hæc, quam ædificaui tibi? Cæterùm quòd in tẽ- plis potius orationes, præſertim verò ſacrificia peraguntur, hominum id cauſa conſtitutum eſt, quorum ingenium eſt, eorum præſertim qui ſunt de vulgo, quæ peruulgata ſunt, mino- rem vt eorum rationem habeant: quin ea deſpicatui ducunt. Si quæ verò ſolenni ritu pro- Priæ diuinæ rei faciendæ dicata ſunt& conſecrata, neſcio quomodo maiore quadam haben- tur à multis in veneratione. Sic videmus ad Regum& Principũ venerationem permultùm facere, ſi domos habitent, quàm reliqua multitudo, magnificentiores, ſi veſtes etiam induri ſint ſplendidiores. Viſum eſt igitur ad mulritudinis maiorem erga Deum reuerenriam exci⸗ tandam, non parum intereſſe, vt ædes certæ conſtituerentur, in quibus res alia nulla fieret, præterquàm quæ ad colendum Deum pertineret, quin& vaſa, quemadmodum anteà com- memorauimus,& veſtes,& miniſtri quoq; peculiares ei rei deſignati ſunt. Deinde verò cùm præcipuus Dei cultus, in eo charitate proſequendo conſiſtat,(nihil autem amatur, niſi cognitum, ſicut ab Auguſtino quoq; ſcriptum legimus) omni certè ſtudio laboratum opor- tuit, vt clarum omnibus& illuſtre Dei nomen redderetur, vt ne quem latere poſſet, quantis ille beneficiis mortalium genus affecerit, quò ſic illis commemorandis, ad colendum, hoc eſt amandum Deum, facilius homines accederentur. Poſtulabat itaq; ratio, locus vt aliquis deſignaretur, in quo beneficia Dei quàm maximè clara, teſtataq́; cunctis reddentur, cui reĩ non alia domus viſa eſt magis idonea, quam ca ipſa, quæ rebus diuinis faciendis eſſe dicata, quarum non poſtrema pars eſt verbi Dei prædicatio. Neque dubirandum eſt, quin gratiores Deo ſint preces,& ad impetrandum quod velis efficatiores, quæ fiunt in templo Deo conſecrato, non ſolùm propter loci reuerentiam. Sicut Salomon quoq; petiuiſſe Deum legitur: Sint oculi tui aperti nocte ac die ſuper domum, de qua dixiſti: Erit nomen meum ibi, vt exaudias orationem ſerui tui,& populi tui Iſraẽl in loco iſto, verùm etiam quòd cùm coiit cœtus omnis,& aggregatur ad Deum cum quaſi ma- nu facta precationibus ambiunt orantes, grata eſt hæc vis Deo, ſicut ſcribit Tertullianus, quodꝗ; ſingulis petentibus negaturus fortè fuerat, multorum vnanimitati precantium ferè tribuit. Fieri nanque, dicit Ambroſius, Eccleſiæ contemplatione, vt quòd alicui Dominus Ff 2 negare Tem pla. Fepuliurs. Templorumanti qutias G Vus. Exod. 26. 3. Regꝛeni 6. Actorum 3⸗ Niceph. lib.2. eg. 39 40.◻☛ 41. Ecele.ſ.hiſt. Orat.de conſe- crat lil. i cap. Omues. Iuson. lib. 2. decret. Euſeb.li. 4de vi: ta Conſtantiui. De Baiano. Amb. lib. i. epi. ſ. 2Z0 ſo lib. 4. ca. 13. eccle. hiſto. Atba in lib de paßione imagi- nis Domini uo- ſiri feſu Chriſti⸗ In priore apo: logi ad Con: ſlantium.⸗ Vide Edſẽ.· lib 2⸗ capa7. eccle. hiſt. Tem pla quare conſtituta. 3. Regum. J. Ang. li r de tri nitate, cap.l. Pretes quæ fiuns in iemplo. ſun: Deo gratiores. 3. Rtgun S. Tertul.in Apelo getico, cap. 19. Ambro. lib. 5. in Lurdne DE CAEREMONII8 Cap. 90⸗ negare poſſet, ignoſcat, certum vt ſit, quòd maiore cum fructu Des ſupplicatur in Eccle- eie hue ſia, quam quouis in alio priuato loco. Quamobrem& æqualis Ambroſij Chryſoſtomus. mM. 4. 9 2. Theſſa. Quod quis apud ſeipſum precatus accipere non poterit, hoc eum mulritudine Precatus acci- Piet. Quare? Quia etiamſi non propria virtustamen concordia mulrum poteſt: Vbicunque, inquit, duo vel tres congregati fuerint,&c. Quare de duobus dixit? Etenim ſi vnus alicubi fuerit in nomine tuo, quamobrem& non illic es 7 Quia omnes ſimul eſſe volo,& non gi- chnf ad popul uelli, Quod his eriam verbis teſtatur alio loco: Et domi quidem orari poteſt, ſic autem vt ien, 39 in Eccleſia non poteſt, vbi tanta patrum multitudo, vbi clamor ad Deum vnanimiter emit- eenulau Deu a. titur. Non ita Dominum per te ſolus orans, audieris, vt cum fratribus ruis. Hic enim ma- jura hom.]. ius aliquid eſt, puta, vnanimitas& conſonancia, charitatis que vinculum,& ſacerdotum ora- ACtowm a. tiones. Propterea namque ſacerdotes propoſiti ſunt, vt multitudinis orationes cum ſint in- firmiores, hiſce potentiores adiungentes, pariter cum illis in cœlum aſcendant. Si namq; pe- trum Eccleſiæ adiuuit oratio,& ilſam ex carcere columnam eduxit, quomodo tu ipſius po- tentiam contemnis? Quin& alio loco, vbi tractat de incomprehenſibili Dei natura. Fieri non poſſe dicit, vt domi tam benè quis oret, quàm in Eccleſia: quod pluribus etiam verbis Baß de Bapuf inibi perſuadere conatur. Beatus quoque Bafilius xæqualis eius, eadem de re diſſerens: Nobis mo ſerm.. ca. a. quoq; periculum eſt, inquit, malè obiti mandati, ſi loci rationem neglexerimus, maximè ſi ſacerdotij myſteria in locis prophanis celebrauerimus: propterea quod ea res iudicium ha beret contemptus in celebrante, offendiculum quoq; generaret pro varietate affectionum multifaria, propter variam multorum in rerum diuinarũ ſcientia infirmitatem. Si verò quiſ- l. Tun.ꝛ. quam obiiciat. Quid igitur eſt quod Apoſtolus dixit: Volo viros precari in quouis loco, ob Toan. 4. id quòd Dominus ipſe poteſtatem dedit orandi Deum in omni loco, vbi dixit: Neq; Hiero- Oeuiemas ſolymis poſt hac, neq; in monte iſto adorabitur pater: hoc dicendum eſt, quod illud in omni nueqſgencm. loco, non comprehendit eos locos, qui humanis vſibus, rebusꝗ́; immunqdis& prophanis de- putati ſunt, ſed dilatat ac deducit ad orationem Dei, ab arcto ac Hieroſolymæ ambitu, in omnem totius orbis locum. His verbis indicare Batilius videtur, non ſic accipiendum illud eſſe, quod dicit Paulus in emni loco, quaſi pasſim in prophaanis quibuſque locis Deus adorandus, Deoq; ſacrificia ſint offerenda, quod tamen vbique mente fieri poteſt: ſed quòod non ſolum in templo Hieroſo- Iymitano, aut in monte Garizin, verum in quouis alio loco, ad colendum Deum proprieè de- Lena preces, ſupplicationes,& ſacrificia fieri posſint, vt quod à Chriſto dictum eſt: Venit hora, quando neque in monte hoc, nec Hieroſolymis adorabitis patrem.&: Veri adorato- ces adorabunt patrem in ſpiritu& veritate, nequaquàm per hæc verba teinpla Deo depre- cando dicata, videantur excluſa: ſed cum Iudæi contenderent, nuſquam adorari Deum opor tere præterquam Hieroſolymis in templo, quaſi Deus alibi non audiret vota deprecantium: contrà Samaritani negarent eum vſquam adorandum niſi in monte Carizin, quod is locus à Deui.12. Moſe decretus eſſet, vbi Patriarchæ benedicerent populo ſeruanti mãdara Dei, hoc dicere vo luiſſe Chriſtus intelligendus ſit: futurum non ita multò pôſt, vt& Samaritanorum impius cultus aboleretur,& ludæorum carnalis religio transferretur, ac antiquatis vtriſque, pius& Vverus cultus, nempè ſpiritualis, in eorum locum ſuccederet, quo non in hoc monte, quaſi concluſus in eo credatur, qui non ſolum huius montis, verumetiam totius orbis Deus eſt& Dominus: nec Hieroſolymis, quaſi non alius ad orandum patrem ſit locus aptus& ido- neus, verum quàm longè, quam que latè pateat orbis vniuerſus, in omnibus terrarum locis templa Deo piè colendo fabricarentur, in quibus ipſi pij templa Deo facti, non iam in exter- nis tantùm ritibus, quemadmodum à Iudæis eſt factitatum, verùm ſpiritu Deum& verita- te ſint adoraturi, nimirum fide vera, charitateque non ficta: vt quicquid externorum rituum adhibitum fuerit, ij nihil aliud, quàm certa quædam indicia ſint huius fidei, charitatisque fu- De vnitate Eerle turæ. Eſt quidem ita, quòd in omni loco Deum adorare fas eſt, qui non locum, vt ſœribit hæ cap. ¹. 5 Chryſoſtomus, ſed mentem requirit feruidam: Verè namque dixit Ambroſius: Non locus neni⸗ cep. orationem commendat, ſed deuotus animus. Et eum ſecutus Auguſtinus, magis valere pe- Deus ylique tentis affectum dicir, quaàm petitionis locum. Et aliquot ſeculis ante Clemens Petri ſucceſ- adorare poteſi, ſor: Si propter infideles, inquit, ad Eccleſiam iri non poteſt, domi cœtus congregabis, ô Epi- 1⁰, 8⁸ ea.e. ſcope, non enim locus ſanctificat hominem, ſed homo locum. Sic Hieremiam in cœno, ſic Chn. hom. 3. Conſt. Apoſt. Hier. 38- Danielem in lacu, ſie Iob in ſterquilinio iacentem, ſic Ionam in ventte ceti, ſic latronem in eee cruce pendentem, ſic Ezechiam in lectulo decumbentem, ſic Paulum in carcere clauſum, „ 59 Deum deprecatos,& ab eo legimus exauditos. Sed ſi illam ipſam mentem feruidam adlo- Lucæ. 23. cum ſanctum, ad congregationem ſanctam attuleris, certum eſt& indubitatum, quòd ex Ih lerte tali mente profectæ preces multorum Deo gratiores,& ad quiduis impetrandum futuræ ſint efficatiores. Quamobrem facere prorſus oportet hominem non Cyclopicum, vt vel fe- ſtis ſaltem diebus templa Deo conſecrata ingreſſus, ad ſanctorum ſe cœtumaggreget,& cum .* 2 N ₰. 7— ,—. d. illis puras manus leuet. Deumque cùm ſidi, tum Eccleſiæ vniuerſæ propitium reddere 122p, ℳ. Conetur, ac quæ ſit illius voluntas, ex ore ſacerdotis accipiat. Quam ad rem pluribus hor- conſti. Ape. tatur diuus Clemens Petri ſucceſſor his verbis: Quomodo non hoſtis Dei habendus eſt is, qul , Of⸗ aüittempe, & aducu C crdſt 1.. lsupplcanb, eindigel ſolum meige. nunr Hoce djem Snagn 94 aifelt 1 popietat A¹ P C cun Chrll 1n0(A9 qpi no a qui Pcdeb „ M. ulæ, velc n 10 ⁰ cu Ne-un pvoric 3 1 1 (léen e”” lmmcorc eorem Tol f „⸗19 T TOL0 Loded rrdennceoo ehhcuödqebt lociſo 1oo Ftin lectol- d:ense cuncaèmake 5 phanm, h. tum junc n 3 quocentim Pono h K oporfeek d negotiſele gaciamm u Ius otatop c- paoc a Cirora.SIm, d predcetg l Prletuntag. ta, cr.(Ci m admnomMge a lge ran e m Nudhtater m aoſt hockenn, o dt. Nes g 1 ſonoztan w docentc ecl Sl. A LOCO SVMPTIS. 171 d qui in temporalibus diu, noctuꝗ; eſt occupamus, æterna verò contemnitè ac balnea quidem, ODiuina tempo din mana& caducum cibum quotidie frequentat, quæ verò perpetuò manenr, non curat? Quomodo z0 2s IRfcus dois dann non dicet Dominus huic, Iuſtificatæ ſunt gentes ſupra nos: quẽadmodum Iſraeli imprope- eken ert 18 dnm e n 1 rans dicebat, Iuſtificata eſt Sodoma ex te. Nam ſi gentes de ſomno quotidie excitatæ con- Mauhuu. 83 wn currunt ad Idola, vi illa venerentur,& priuſquam opus actionémve a ehan inſtituant, il⸗ pots. umg lis ſupplicant,& à feſtis celebritatibusq́; eorum ſe non ſubducunt, ſed in iis ſunt intenti non un v ſolùm indigenæ, ſed etiam qui longè abſunt, atq; in I heatra tanquam in Synagogas conue- dtün. a inn niunt. Rodem modo qui fruſtra Iudæi nominantur, poſt ſex dierum ceſſationem„ſeptimo m Kd 2, h. die in Synagogam conueniunt,& vacationis Synagogæq; ſuę rationẽ habent,(qui tamen in ortion 12 lr. ſua infidelitate virtute verbi ſunt priuati, prætereà vero ipſius nominis, quo appellãtur, vim Rendant, 1in proprietatem que amiſerunt. Iudas enim confesſio eſt ij autem non ſunt confitentes Deo, Aucmad ln cun Chriſti pasſionem per ſcelus effecerint, vr per pœnitentià ſalutem adipiſcantur)ſi igitur Ubiideh qui nõ ſaluantur in iis, quę ſine fructu faciũt, ſunt asſidui, tu qua excuſatione vteris cũ Deo, d plunib qui Eccleſiam eius derelinquis, nec genus imitaris, ſed eo derelinquis, vel quia te das igna- ndendl a h niæ, vel quia deficere cogicas, vel alicui malo ſtudes. In eandem ſententiam pleraq; dicit& eglexen* in eo quod præcedit,& in eo quod ſequitur capite. quodear Neque verò ſine cauſa, loca eiuſmodi Deo conſecrata, kender tjcclsſir. Etſi enin quæ Lta Deo eon to vaiieta um propriè dicitur Eccleſia, conſtat ex viuis lapidibus„ ex hominibus in Deum credentibus Sa, ei, den Ktmitate*(idem enim Græcè ſonat Vox hæc, quod Latine Cerus vocacorum) amen quoniam in eum 1„es.n. reriing aa locum conueniunt, qui vocati ſunt ad ſpem cœleſtis hæreditatis conſequendæ, locum ipſum bidirl 7 eodem nomine, quo cœtum in eo congregar ſoliti m appellare viſum eft. Quiſquis igi- h tur ex vocatis eſſe vult: ædes eas, vt frequenter neceſſe eſt, in quas conuenire vocatos videt- neibqu An vt ad eandem vocationem ſe quoq; perrinere teſtatum omnibus faciat. Quoniam verò nõ mundsd git eſt, quòd quiſquam ſperer fore, vt inter electos cenſeatur, qui non ſit& cœtu vocarorum, vel lerolahm 33 hoc ipſo nomine facere quiſq; debet, vt libenter in hoc vocatorum cœtu verſetur, quo poſ= . ſit in electorum numerum aggtegari: cum præſertim cœtus hic in terris adhuc milirantium, ſe, quodt nu ad agendas Deo gratias,& Jaudes illius prædicandas coactus, imago quæ dam ſit illius iu- dus, deo⸗ Dun cundisſimæ,& eius quidem ſempiternæ conſolationis beatorum ſpirituum ‚ in cœlo trium- luminten An⸗ Phantium,& abſq; vlla intermisſione Deum laudantium: vt qui ad eam peruenire vult, cœ- ndum De ris tum hunc in terris agentium frequentare opus habeat, at que hic illud incipiat meditari, Chriſtodit aſe quod erit illic ſine nne faciendum. atrem.&. om Porròô congreſſus iſtos non eſt exiſtimandum tantum ad Euangelium audiendum feri Templa masi ferbateind I oportere, vt eo audito, ſubitò quiſq; è templo ſe proripiat, neq; ſibi quicquam prętereà in eo ationi quam uam adora l9 negocij eſſe putet: ſed ſic Euangelium audiendum eſt, vt ſimul orationi vacetur: cui rei ma- Pe ienhe 5 diret votat gir gis etiam, quàm audiendo Eudgelio, rempla dicata vidétur. Domus mea, dicit Dominus, do- Mattb.zt. eCarlzin, n mus orationis vocabirur: non prædicarionis aut auditionis. Hinc eſt quod Greci quoq; tem- Suh e 9 nadata Dei Nan pla vocaàt, in uę ſiue ooxsuεεα, Latinè dicere posfis oratoria, non prædicatoria velau- Vamos nua TSamarita u ditoria. Sicut apud Puſebium, Socratem,& Sozomenum videre licet. Non quòd non rectè x ſl ca. 10. tiquꝛts it Zi pPrrdicetur& audiatur in illis Dei verbum, ſed quod orationibus Deo placando magis pro- Keaehite e noninho e prié tunt deſtinata. Verùm eſt, quod à veritate dictum eſt, quòd vnus eſt Magiſter noſter in conſtamtini. Ntotimoh 1et cœlis. Quos enim hic Magiſter Spirituſſanctus intus non docet, indocti remanent. Siqui- S2enht hes,ieh m ſtlocun ü dem forinſecus magiſteria, ſicur ab Auguſtino ſcriptum legimus, adiutoria quædam ſunt,& 3.2 5 Th nomulbu en admonitiones: cathedram in cœlo haber, qun corda docet:qui niſi loquatur nobis intus, fru- 20 lih.ʒ.cap 23. er ſtrà foris verba perſtrepunt, quæ haud aliter ſe habent ad mentem hominis„ quàm quem- Sado.ſib.7 ca. z0 eofactinot 15 admodum ad arborem agricola. Forinſecus is operatur, adhibet aquam,& culturæ di- Watth 23. n hitiul 9 ligentiam: verum adhibeat ille forin ſecus quæcunꝗq; velit, nunquid poma format? n unquid Sauphee cauldex d nuditatem lignorum veſtit vmbra foliorum? nunquid tale aliquid intrinſecus agit? Sed quis lus fideb 1e agit hoc?docer nos Apoſtolus, dicens: Ego plataui, Apollo rigauit, ſed Deus inctementũ de-"SCer.3. zui vonlo— dit. Neq; qui plantat eſt aliquid, neq; qui rigat, ſed qui incrementum dac, Deus. Cùm itaque it Ambtolſ 8 8 ſonos tantùm verborum ab homine Magiſtro percipiamus, res autem ipſas veritate intus üine docente cognoſcamus, quid aliud faciendum nobis feſtat? quàm vt ad illum qui cathedram nte C eme 29 haber in cœlo, confi giamus, illum, vt nos intus doceat, precibus farige mus Bi 8, quò& cogno- cœtus con ſcere voluntatem illius,& eam cognitam explere ſimul queamus. Quam autem cauſan eſſe ic Hlierem F dicemus aliam, quamobrem parentum noſtrorum memoria multos videre licuerit, non ma- ventte cetlſ 12 gis ad audiendum prompros, quàm ad obtemperandũ Oei mandatis paratos, cùm nunc au- aèlum in 4 ₰ rih ditores plurimi, factores verò propè nulli reperiantur:niſi quòd illi, cùum ſonum verborum mentem dn hominis à ſuperiore loco Dei voluntatem in Eecleſia annunciantis percepiſſent, nequaquàm Kindubi lan ea vna re contenti fuerunt, veràm, ſicut anteà quoq; com memoratum à nobis eſt, ad eum uis inpet h qui cathedram in cœlo collocatam habens intus docet, ſupplices confugerunt, eiusq; fidem nCdog ba implorarunt, vt& ſanum eorum, quæ à miniltro verbi dicta eſſent, intellectum præſtaret, en ctum 2& ad explendam Dei voluntatem Vires ſuppeditaret illud quod ab Auguſtino in locis ali- eahurenahe. letſe pig 3 uhr quor ſcriptu neſt, ſubinde repetentes: Da quod jubes,& iube quod vis. 2 mnad fe 3 na Atque vt alibi, quàm in templo, preces ad Deum rectè fundi posſint, probanda tamen Ili hei d F 13 eſt Cap. 9e. Fel. in epiſt ad omnues epiſco- do⸗ cap. 1. Aiſſa ſolum ce: lebranda in lo: co conſecraso. Deut. 12. Fel. epiſt.⁊⸗ Cap. ·8. Baſc. quæſt. 310. Niſſa ſine nereſ fitate in locis 1 propha'is fieri Non debet. Matth. 8. Lib. i. cap. 47. Mendiei abud templa cur aßßin deant& quo: rum nos adnto: nee debeant. Pallad.in vita. Elæmonis mo- narchi, qui fuit J15. Ex mendicorum intuitu, qualis do clrina perends· Con ſolatio ex meudicis quæ. Admonitio ex mendicis⸗ dE CAEREMONLIS eſt illa Felicis Papæ ſanctio, ante mille annos lata, quòd ſicut non alij quàm ſacrati Domi no ſacerdotes debent Miſſas cantare, nec ſacrificia ſuper altare offerre, iic nec in Aliis, quam 1 ſacratis locis Miſſas cantare, aut ſacrificia offerre licebit. Ac paulò ſuperius: Satius eſt, inquit Miſſam non cantare, aut non audire, quam in illis Iocis vbi fieri non oportet: niti vr nnn 1. ctum eſt, pro ſumma cõtingat necesiitate: quoniam necesſitas non habet legem. V nde ſcri- ptum eſt: Vide ne offeras holocaulta tua in omni loco, quem videris, ſed in loco, quem ele- erit Dominus Deus tuus. Quem qui præcesfit eiuſdem nominis Pontifex propè ducentis annis: Mandamus, inquit, vt ſuper memorias martyrum Miſſæ celebrentur, ne memoria eo- rum A calibus extingui, aut veneratio posſit prohiberi. Quod in concilio quoq; Laodicenſi inter hos duos Pontifices interiecto, ad eundem modum conſtitutum legimus:& poſlea 5 concilio Cabilonenſi, vbi eiuſdem Laodicenſis concilij fit mentio. In ſuis quoq; cõtractio- ribus regulis Baſilius: Quemadmodum, inquit, ratio non admittit, vt commune vas in ſan- cta loca inferatur: ita ned; permittit, vt ſacra in prophanis ædibus celebrentur: veteri inſſ mento apertè ex præcepto Dei nihil tale fieri permittente, dominoq́; dicente: Templo s- ius quid eſt hic. Et Apoſtolo: An domos non habetis ad manducandum& bibendum? Quid dicam vobis? Laudabo ne vos in hac cauſa: Non laudabo:& quaæ ſequuntur. Neccommu- ne conuiuium in Eccleſiam inferendum, neq; dominicam cœnam in priuatis ædibus contẽ- ptui exponendam eſſe, ex his docemur: niſi quis in articulo necesfitatis delegerit puriorem locum, aur domum tempore accommodo. Quamobrem qui nulla necesfitate adacti in illis ipſis Iocis, vbi potatur, ſæpè ſaltatur, per⸗ ræcatur, ſacrificium hoc tremendum peragi iubenr, nulla ratione iuſtam reprehenſione m effugere poſſunt. Qui ſi hunc honorem habendum Deo non putant, vt in domum SDei, do- mum orationis conueniant, quæ non alij rei, quaàm Deo placando ſacrata eſt, neque ſubmiſ- ſum pij Centurionis illius animum imitari volunr, qui ſe iudicabat indignum, ſub cuius te- ctum Chriſtus intraret, ſed quaſi pro imperio Chriſtum ad ſe venire iubent, multoò rectius facerent ſi ab audienda Mifſa bſtinerent, quæ prophanari certè videtur, cùm in prophanis ædibus extra necesſitatem celebratur. Nam& in Pariſienti Concilio quod ante 7. an- nos habitum eſt, ſcriptum legimus: Satius eſt illis Millam non audire, quàm eam vbi non licet, nec oporter, audire. Quamobrem excuterent iſti pigritiam, faſtum ꝗ́; ſuum abii- cerent potius, ac quantacunque dignitate praditi fint, ita tamen ſe ſuperiorem eſſe Deum ſi⸗ bi perſuadlerent, vt cum illo comparati ne ſint quidem, aut ſi quid ſint, cinis& puluis fint. Qui hanc animi ſubmnisſionem adorandum Deum non adfert, inane ſacrificium, inanis eſt illius omnis oratio. Ad quam ve inuitarentur homines, illud quoq; moribus eſt receptum: quod ſuo quoq; ſeculo in omnibus magnis ciuitatibus fieri ſolitum fuiſſe ſcribit Palladius, vt pro foribus templorum eos, qui variis morbis confecti, mébris etiam ſiuis mutilati, ac ad extremam egeſtatẽ redacti ſunt, collocarent, qui quaſi cõmunes quidam hominũ præcepto- res eſſent, per quos vt nec ſecundis rebus efferrentur, nec aduerſis frangerentur, admoneri poſſent. Nihil æque Deus odit arque ſuperbiam: quam ſi ſecum aliquis, templum ingre- diens, adferat, rantum abeſt, vt placatum ſibi Deum reddat, maiorem etiam vt illius indi- gnationem prouocet. 42 sfident, igitur iſti foribus diuinarum ædium, vt cùm oculos in eos noſtros defixerimus, admoneamur fragilitatis noſtræ: nos liſdem quibus illos caſibus ob- noxios eſſe recordemur. Placet ſibi quiſquam, quod ætate florenti, quòd forma praæſtan- ti, quòd valerudine ſit firma: cum in hos aſpexerit in veſtibulis templorum iacentes: fje- ri nonpoteſt, quin criſtas demittat ilico: animo ſecum repetens, ex jis fuiſſe quoſdam, quos cum æquè Deus iiſdem corporis bonis aliquando cumulauerit, nunc tamen ſqualidi ſint, deformes,& grauibus totius corporis doloribus miſerandum in modum oppresfi. Tumer aliquis diuitiis& potentia: fortaſſe inter eoſdem reperiet aliquem, qui cùm& ipſe locuples aliquando fuerit, neque ſecundas res moderatè ferre potuerit, eò tandem calami- tatis recidit miſer, vt mendicare ſtipem cogatur. Itaq; vicisſitudinis rerum humanarum com monefactus, de faltu ſuo permultum remittet, dum quod huic accidit, ſibi quoque euenire poſſe putabit. Atq; hc quidem doctrinæ cuiuſdam ſunt& admonitionis, ſed& conſolatio- nis ex illis plurimum capere licet. Accidit cuipiam præter voluntatem aliquid: ac quam leue eſt illud, ſi cum iſtius caſu, ſtipem pro foribus templi mendicantis conferatur. Non eſt eo lo- co quo velis valerudo tua: at huius miſeri morbus prorſus eſt incurabilis. Facultatum tua- rum grauem aliquam iacturam feciſti: ac huius eſt multo grauior, qui ne panem quidenn habet, quo vitam ſuſtentare queat, niſi tua benignitate ſit adiutus: non murmurat tamen, non maledicit, non aliquod impatientis animi ſignum dat, ſed ærumnam ſuam æquo fert animo. Nunquid ea res non magnam dolori noſtro leuationem adfert, ſi quem ex rebus contra voluntatem noſtram fluentibus accepimus, ac nos ad agendas Deo gratias excitat? qui quamuis pro paterno ſuo in nos animo caſtigãdos nos eſſe putauerit, ſuæ tamen miſeri- cordiæ non eſt oblitus: neque nos extrema illa calamitate afficere voluerit, qua miſeros iſtos, pfo foribus iacentes Eccleſiæ, premi videmus. Admonet prætereà nos calamitoſorum r⸗lcOr- hic aſpectus, vt ipſi propenſo imus ad miſericordiam animo,& ſin gularem ODei miſe: diam „ourfa aulie aomoh. ant ompla, funt 1 res nol 5 3 zubominen un 1,R auitos fa 4 orarione clhet a nerbus ¹ exminie nmn gla 1 ouerur.E Gdalräs DKosaDpe 0 Lraxemn Ne IDe lü uü nlm Deul ke ſerhüprohit ſbi nult he 1 cœlomion- Cyſöſtonos rulerum nic rüsetapinu front:veri buseotum G nm dffclldi ciemnentaſſg- nonem e caammale tgropte paupenlten totum, Secst loreDns cum prod da,queman Gdammodan ine celc Ä' & ecce ol 1 quam kauen atemn quuie ans qur re Tdder 13 anzuine dinos teffge I eodem 1 9 nodo tape kun- henii⸗ Domin Letmoſyna oratio cn 18 Kewun Nolhnede chi mred b A coſos ho 1 dmdon 24 Od . 1 4 4 T 3 l. B tacrr Don 1 s geg Wduai 2etd mau . Sütgnen. 2 face. =„Nnd dei b 0) qpem opecuun ¹ Venoraa V 1 Lndi Kaian 1 4 dhad 1 clnai. —Meſande re es erenil. es lennn. aüun . ülfe ſg an vti mla. tata Sheſt. dg lüdeuu. lud llens ur, Im ma lo ,pt. audh umenſi mſ: Spſuma. peri Srſeben t, 4 puls ſach i Dn, ba mn0 aseſtren fuit⸗A itkln ramn urluas Gam Oaüpraa. mngs r, ämai ugu anplmin. rem i tilwi oslot n. NeKen quit cllas. i, ſe mgat. m (nrixenre ex t, N — ſſe co ſch, ab a unen e nin Sm ophneh aliqu Arichnäſe deni ndem cad- * duockragf n 8& conlſe Non colttmt- 3 en 21ʃT joe 2 janel 1 nanatt namn Aà LOCO SVMPTIS. 172 diam& benignitatem admiremur. Nam ſi Deus iſtos non aſpernatur, neq; pudet eum ipſo- rum, quòd ſuæ domus veſtibulis asſident, multò minus re fas eſt carnem tuam& membra tua deſpicere, neque eis qua posſis ratione ſubuenire velle. Simul conſidera, quàm ſit longè diuerſa rario eius, quam posſider Rex mortalis,& eius aulæ, quam libi conſecratã habet im- mortalis ille Rex Regum,& Dominus dominantium. IIlic omnia faſtus, hic humilitas om- nia. Non licet illic videre, niſi auro& gemmis ornatos,& pretioſis veſtibus indutos: huius contrà aulici pannoſi ſunt, ſitu, ſqualloreque obducti, quorum ſedes& collectio modo non admonitio quædam eſt ad hominum genus: præclaram illam vocem edens: Nihil humana ſunt omnia, fumus& vmbra ſunt. Si bonum eſſent diuitiæ, Deus ante veſtibula ſua paupe- res non collocaſſet: Quos propter eam cauſam ibi collocaſſe videtur, vt quemadmodũ qui ad hominẽ Regem adire vult, prius ſe in alicuius, qui ſit ex illius comitatu, familiaritatẽ in- ſinnat,& eum officiis, obſequiis, liberalitateq́ue ſua ſibi demereri conatur, quò per eum& aditus faciles,& aures Principis benignas habere queat: ſic qui vult in Dei domũ ingredi, ac orarionem ab illo ſiam exaudiri, prius aulicos ipſius, qui pro foribus eius asſident, libi con- ciliet, ac memor illius quod ſcriptum eſt: Nan apparebis in conſpectu meo vacuus: eos mu- neribus deliniat: certò perſuaſum habens, quod ſibi factum Deus interpretatur, quicquid ex minimis iſtis vni factũ fuerit: ac deliniris illis tum primùm accedat cum fiducia ad thro- num gratiæ Dei, qui cùm dixerir: Beati miſericordes, quoniam ipſi miſericordiam conſe- quẽtur: nõᷓ poreſt quod promiſit, non præſtare. Itaq; non dubitauit dicere Ioannes Patriar- cha Alexãdrinus, qui meritò appellatur Eleemoſynarius: Quos vos, inquit, pauperes& men- dicos appellare ſoletis, eos ego dominos meos& adiutores nomino. Nam ij ſoli mihi poſ- ſunt opem ferre, vr à Chriſti regno non excludar. Cæterum fruſtrà miſericordiam expectat à Deo, qui prior in proximum vſus ea non fuerit: erga quem qualem ſe quiſque præſtiterit, talem Deum erga ſe vicisſim experietur: qui miſericordiam ſe velle, non ſacrificium, diſertis Verbis pronunciat. Quiſquis igitur quod vult Deus, Deo negat, quod ipſe deſiderat, à Deo ibi vult negari. Eſt in cœlis miſericordia, quemadmodum à Propheta dictum eſt: Domine, in cœlo miſericordia tua: ad hanc nõ niſi per terrenas miſericordias peruenitur. Vocat igitur Chr)y ſoſtomus eos, qui pro foribus Eccleſiæ ſedent, ſtipem à nobis mendicantes Medicos vulnerum noſtrorum: non ſolùm quòd faſtui plerunque noſtro medentur, quod graue vul- nus eſt animæ. quodꝗ; ti quem ex rebus aduerſis dolorem accepimus, ei conſolationem ad- ferunt: verumetiam quod per eos peccatorum noſtrorum remisſionem conſequuti, graui- bus eorum morbis liberamur. Verba Chryſoſtomi hac ſunt: Niſi eſſent pauperes, peccato- rum difficile ſarcinam poneres: Medici illi ſunt vulnerum tuorum, manus eorurn tibi me- dicamenta præſtant. Non ita Medicus, vt medicamenta imponat, extendens manum cura- tionem exhibet, ſicut pauper, abs te vt accipiat, porrigens manum. Dediſti pecuniam& pec cata ſimul exuiſti. Ad eundem modum Petrus quoq; Chryſologus: Manus, inquit, pauperis eſt gazophilatiam Chriſti: quia quicquid pauper accipit, Chriſtus acceptat. Da ergo homo pauperi terram, vt accipias cœlum: da nummum, vt accipias regnum: da micam, vt accipias totum. Sed quid horum opus eſt proferre teſtimonia, quibus referti ſunt ſanctorũ omnium libri? Dixit ipſe Chriſtus: nam,& ecce omnia munda ſunt vobis. Quem lo- cum producens Maximus Taurinenſis Epiſcopus: Ita eleemoſyna, inquit, extinguit pecca- ta, quemadmodum aqua baptiſini gehennæ extinguit incendium. Ergo eleemoſyna quo- dammodo animarum aliud eſt lauachrum, vt ſi fortè quis poſt baptiſmmum humana fragili- tate deliquerit, ſuperſit ei vt eleemoſynis emũdetur: ſicut ait Dominus: Date eleemoſynam, & ecce omnia munda ſunt vobis. Niſi quòd ſalua fide dixerim, indulgentior eſt eleemoſyna quam lauachrum. Lauachrum enim ſemel datur,& ſemel veniam pollicetur: eleemoſynam autem quotiens feceris, totiens veniam promereris. Omnia, inquit Batilius, locũ hunc enar- rans, quæ per rapinã& auaritiæ ſtudium peccamus,& malè agimus. Addit paulò pôſt: Non quòôd per ſe iſta ad mundationem ſufficiant, cum principaliter opus ſit miſericordia Dei & ſanguine Chriſti: in quo& aliorum omnium redemptionem habemus, ſi in vno quoque dignos reſipiſcentiaæ fructus fecerimus. Fructus autẽè reſipiſcentiæ dignos intelligi vult idem in eodem libro Baſilius, opera iuſtitiæ, peccato oppoſita. Verbi gracia: Rapuiſti aliena, non modõ rapere deinceps deline, verum etiam cum Zachæo dic: Ecce dimidium bonorũ meo- rum Domine, do pauperibus,& ſi quid aliquem defraudaui, reddo quadruplum. Eſt igitur eleemoſyna cum primis ad id, quod velis, impetrandum neceſſaria. Scriptum eſt enim: Bona eſt oratio cum ieiunio& eleemoſyna: Oratio pulſat, ieiunium impetrat, eleemoſyna accipit. Haæc tria vnum ſunt, ac ſibi inuicem viram dant. Orationis anima, ieiunium: ieiunij vita eſt eleemoſyna ſiue miſericordia: ita ſibi cõnexa hæc ſunt, vt rectè ſeparari non posſint. Quam⸗ obrẽ reprehendẽdi meritò ſunt, qui, per quos ad miſericordiam prouocamur, pauperes& ca- lamitoſos homines, a templi, quæ domus eſt& aula Dei, foribus, procul arcere conantur: cùm non hanc ex illis vtilitatem tantum capiamus, quòd nos ad præſtadam miſericordiam, quam preæſtari nobis à Deo velimus, inuitant: verùm etiam& vicisſitudinis rerum huma- narum, caſuumque, quibus ſubiecti ſumus, admonemur,& in rebus aduerſis non parum ex Ff4 eorum Aulæ Dei F: culi differentia. Aulici Dei pau⸗ peres. Uide(hryſhom. 67.d popu. An⸗ riochenum. Mendici quare ad fores tẽpli poſiti. Exod. 23. Matth. 25⸗ Hebr. 4. Matth. 5. Miſericvrdian à nobis poſtulas Deus. Fimeon Meta: phraſues in vi: ta eius. Oſeæ. 6. Martb. 9. falin.37. Chry. in prima ad Tun. hona. 14. Mendici ſunt me: dici vulne uma noſtrorum. Eleemoſyna de: let peccata chn. ſerm. 9. Lucæ Ir. Ho.a. de eleemoſ⸗ Baſ. in regulis cont. quæſt 27- Re ſipiſcentiæ fruc'us. quet. QLuaſt. 251. Lucæ ls. T05. 12. Pauperes à fori· bus templi j rocul artere conanits reprehenditur⸗ d E CAEREMONIIS Cap.90. eorum aſpectu conſolationis capimus. Retinendus eſt igitur laudatus Eccleſiæ mos, vt pro foribus domus Dei pauperes excubent, atq; ibi miſericordiam ab iis, qui Deum ſui miſereri cupiunt, expectent. 4.. 23. Et quamuis rectè quouis in loco preces ad Deum funduntur, rectè tamen& illud credi- Onationes in tem pio Ccatiores. tur, quod quæ cum reliquo cœtu piorum in ſacris ædibus fiunt orationes, multò ſunt effca- ciores. Rectè& illud à ſanctis Patribus conſtiturum obſeruatur, vt tremendum ſacrificium non alibi, quàm in Oeo ſacratis templis offeratur: ad quod celebrandum,&e homines& ve- ſtes& vaſa& locus requiritur ſacer, vt nihil ibi ſit, quod non verbo Dei ſanctificatũ ſit, quò ſic maiore in venerattone ſacrificium inter omnia maximè venerandum, à populo haberi Berhen ſe posſit. Eſt quidem ita, quèd vbique Deus eſt: verùm non vbique tamen æqualiter operatur, 781I Miſericordia Domini plena eſt terra: Sed in ſcripturis tamen legimus, quòd cerra loca ſuis operarionibus delegerit: exauditioni templum Hieroſolymitanum: arcam miraculis, piſci- nam probaticam a grorũ ſolatio. emplum quidem eo dignatus eſt honore, vt ſi quis etiam I2urar exul ad illud ver facie oraret, exaudire oraret, exaudiretur: quod priuilegium nulli alij lo- Ioaunis 5. 4.. 8. 7.. Ten.pli areæ ꝶ́ co conceſſum eſſe legimus. Arcę porrò tantam virtutem eſſe voluit, vt ea preſente funderen- Pſal 2 32. tiſciuæ prero-: tur hoſtes, Hiericho corrueret,& Iordanis retrorſum conuerteretur. Piſcinæ verò probati- Fohee. cæ prærogatiuam hanc fuiſſe nobis Euangelium indicat, vt qui primus in eam deſcendiſſet, Ioſue 4- quocunque tandem affectus eſſet morbo, ſtatim ab eo liberatus diſcederet. Nunquid parem Toauis 5. vim ad ſanandum aliæ quoque vulgares aquæ habuerunt? Sic Deus cuius miſericordia ple- ni cœli, plena eſt& terra, nullo vt loco circumſcribatur, certa tamen loca eſſe voluit, in qui- bus manifeſtius virtutem ſuam declararet. In templo Deus olim reſponſa dabat, in templis Ameli ntemplis Angelos videre licuit, quos inibi etiam habitare velillud nobis eſſe documento poteſt, quod 2he ge9 à Ioſepho memoriæ proditum eſt, cum iamiam Hieroſoly mitanum excidium inſtaret, Ange I tere, ef. los audiros eſſe, qui dicerent: Recedamus ex his ædibus. cap 12. Sed hæc dicet aliquis veteris teſtamenti fuiſſe, nec ad nouum pertinere quicquam, in quo Samaritanæ diſertis verbis dictum legimus, Mulier, crede mihi, veniet hora, quando neq; in monte hoc, neque Hieroſolymis adorabis patrem. Atqui ille ipſe qui hæc dixit, noui teſta- ſ menti mediator& auctor, templo tantum honoris habuit, vt cùm eiiceret ex eo vendentes & ementes, domum illud ſui patris vocauerit. Nunquid non totus mũdus domus eſt illius, . halitant. AMatip ꝛt. qui dixit: Cœlum& terta ego impleo. Cœlur: ſedes mea, terra autem ſcabellum pedũ meo- ... 7 3. An Sie, 3. rum? Et tamen domum ſuipatris peculiari modo quodam, templum Chriſtus appellauit. aα ⁶6, 1 d Quin& in ipſis templis arcano quodam& inperſcrutabili Dei iudicio fieri videmus hoc ip⸗ ſo gratiæ tempore, vt terribiliora in vno ſnt, quàm in alio Dei opera, Sic ab Auguſtino fa- ʒyno loco qudna ctum legimus, cum quidam ex eius ſodalitio iuuenis graue quodcdam Presbytero crimè in- Opera Dei in in alio terribi: liora.... 11.. 4.. Epiſl. 37. tentaſſet, nec res euidentibus argumentis aut refelli poffet, aut coargui, quòd iuſſerit ambos ad locum ſanctum(his enim verbis vtitur) peregrinari, nimirùm eum,? bi beati Pelicis No⸗ ta dil. p.. 2 ir t V 2* ühs lenſis corpus condicum erat, vt ibi ad confesſionem, vel pœnæ miraculo vel timore compel 73AM lerentur. Ac mox ea verba ſubiicit Auguſtinus: Vbique quidem Deus eſt,& nullo contine- tur vel includitur loco, qui condidit onmia,& eum à veris adoraroribus in ſpiritu& veri- tate oportet adorari, vt in occulro exaudiens, in occulto etiam iuſtificet,& coronet: verùm ramen ad iſta quæ hominibus viſibiliter nota ſunt, quis poteſt eius conſilium perſcrutari, quare in aliis locis hæc miracula fiant, in aliis non fiant? Mulris enim nouisſima eſt ſanctitas loci, vbi beati Felicis Nolenfſis corpus conditum eſt,&c. Ac paucis interiectis, mentione fa- cta de miraculis, quæ Mediolani fierent apud memoriam ſanctorum: Nunquid;, inquit, non & Africa ſanctorum martyrũ corporibus plena eſt?& tamen nuſquam hic ſcimus talia fiert- V.Coninbazs. Sicut enim, quod Apoſtolus dixit: Non omnes ſancti habent dona curationum, nec omnes V habent diiudicationem ſpirituum, ita nec in omnibus memoriis ſanctorum iſta fieri voluit, qui diuidit vnicuiq; propria prout vult. In vira Hilarionis ſcribit Hieronymus, certamen in- ter Palæſtinos& Cyprios fuiſſe, dum hi corpus, illi verò ſpiritum eius habere ſe iactarent. Et tamẽ in vtriſq locis, inquit, magna quotidie ſigna fiunt, ſed magis in hortulo Cypri: for- ſitan quia plus illum locum dilexit... perrernaihmes Quare minimè nouum, ac iam inde à multis ſeculis in orbe Chriſtiano receptũ eſt, quòd Deon ingratæ. propter admirabiliores Dei operariones, vnus locus alio ſanctior habitus,& à piis homini- Euſeb: ſib. ca. n. bus magis eſt frequentatus. Qui ſcripſerunt Eccleſiaſticam hiſtoriam, Euſebius, Socrates, So Soe leh acheae zomenus, Theodoritus,& alij ante mille ducentos, quin& ante mille trecentos& amplius J9 4.a.5. annos,& Hieroſolymam,& ad Martyrum ſepulchra, religionis ergò peregrinationes etiam Theo lib 3.de cus ex voto ſuſceptas eſſe, memoriæ prodiderunt. Quas adeò non contemnendas putauit Ioan- hinhena nes quoq; Chryſoſtomus, vt diceret, cumm in vinculorum, quibus ligatus erat Paulus, laudem erupiſſet: Vellem nunc locis in illis verſari, quibus vincula illa manent,& cathenas videre, quas timuerunt quidem dæmones,& horrent,& Angeli venerantur. Si Ecclefiaſticis curis eſſem vacuus, corpusq́; robuſtum haberem, nequaquam peregrinationem tantam facere re- cuſarem, quò cathenas ſaltem viderem,& carcerem, quo Paulus vinctus eſt. Et in Homilia quinta ad Populum Antiochenum, ſcribit in Arabiam quoſdam abire ſolitos fuiſſe, vt fimum in Chr). hem.. de Leaso 105. lerpiralb 1 &. Theo e Perodio lrüt- inquit ife für Chrit ubernac Icyn ſac KrIrurr Li,quir pontiſit fotiaula n Juornri tucicemm lldt ppadiſeti e audimelle 1 anant olb le guibiſfi p merat, Iend lurrsas in rnoh di H’emmm wc ctu ayi M üt. iinn. Eu k Alexancſo d tenexl nd npuen od adnlge w bnci 91 M (10 Ä8. er quccur,e a umfie lä Rrrin, ſ. in doriſeulig. prochbh ar ki tosjlle condli ge, gd iſu rp,. m cerin s den luntenen d enp J, 5 biöſten 3* umes 10 K tnon u cd vd da. he Vicein. musalge 1 duirenn dus chniäl. b piläna Ar Bim eam 1= w. hert.N 2 3 cuius mi rai. azeſſe lna donſa dal eenn ocument ad u Xcidium A mete qul eunan ethoraq nie uhrcdi tir liceretex cüan müdus d strihg m ſcabelll gina- m Chriſp a lu. co fieti Suh ra. Sicag es iwe m Presb inis gui quod dum um, zbibe Pah⸗ xculo velſT uur eus eſt,& venie orbos inſ Mäſ ficet,&- d: K us conbli ſaun m nouisſi: Sluli interiectt A ole m: Nunq 3 ot dam hic nun acurario* nlLol- lietonm: mal Kiaren. nctorum eius bab agis in bo 4 1 5 Jpli ur. A1 afctet⸗ krcseſ Hori ALOcCosSVMp TI 4. 1„3 7 in quo ſederat Iob, cernerent,& terram oſcularentur, quæ illius victoris certamina& cruo- rem, omni auro pretioſiorem ſuſcepit. Prudentius de Himetrio& Chelidonio loquens: 11- litas, inquit, cruore ſacro, nunc arenas incolæ confrequentant: obſecrantes, voce, votis, mu- nere. Exteri nec non& orbis hus colonus aduenirt. Hieronymus verò: Adorare, vbi ſtete- runt pedes Domini, partem fidei eſſe dicit,& quaſi recentia natiuitatis& crucis, ac pasſionis videre veſtigia. Idem Euſebium Cæfarienſem ſecurus de Alexandro Capadociæ Epiſcopo ſcribit, quòd ſede ſua relicta, profectus fuerit Hieroſolymam, ſacra loca viſendi cauſa. Plura vide in epiſtola eiuſdem ad Marcellum. Idem de Theodoſio Cœnobiarcha ſcribit Simeon Metaphraſtes,& de magno Euthymio Cyrillus,& de Porphyrio Gazæ Epiſcopo Marcus, & de Theodoro Sycerorum Archymädrita, Gregorius Presbyter eius diſcipulus, quem ſub Heraclio Imperatore, ter ſacra loca inuiſiſſe ſcribit. Et æqualis eius Hieronymus: Non aliter, inquit, affectus homines ad Hieroſolymam rapit, niſi vt loca, in quibus corporaliter præſens fuit Chriſtus, videant atque contingant, posfintq́;& de ſuo fructu dicere: Introiuimus in tabernacula eius, adoramus vbi ſteterunt pedes eius. Si ergo religioſa cupiditas eſt loca vide⸗ re, in quibus Chriſtus ingreſſus,& paſſus eſt,& reſurrexit,& vnde conſcendit,& aut de ipſis locis exiguum puluerem, aut de ipſo crucis ligno, aliquid ſaltem, feſtuùcæ ſimile ſumere& ha bere, benedictio eſt. Meminit idem ſemel& iterum peregrinationum& magni concurſus hominum, qui fiebat ad ſepulchrum ſancti martyris Felicis Nolani. De Baſilio quoq; narrat Amphilochius, quod ſemel& iterum Hieroſolymam orationis gratia fuerit profectus. De Philoromo ſcribit Palladius, quòd is pedeſtri itinere venit Romam Vſque ad orandum in martyrio ſanctorum Petri& Pauli. Peruenit autem etiam vſq; ad Alexandriam cùm vouiſ⸗ ſet in martyrium venerandi athleræ Marci: ac dignus(inquit ibidem Philoromus) habitus ſum, qui voti gratia bis propriis pedibus veni Hieroſolymam ad honoranda loca ſancta,& ipſo mihi ſuppeditaui impenſas. Teſtatur idem Palladius in vita Ruffini, ſuo ſeculo multos Voti cauſa venire ſolitos Hieroſolymam. Simeonem Priſcum, qui ſextus eſt eorum Patrum quorum vitam conſcripſit Theodoretus, ſic loquentem inducit: Nos erramus per hanc ſoli⸗ tudinem, in monte Synai cupientes adorare Deum vniuerſorũ, in quo cum ſeruo ſuo Moſi apparuiſſet, dedit legum tabulas. Non quod exiſtimemus Deum eſſe loco circumſcriptum: audimus enim eum dicentem: Cœlum& terram ego impleo. Sed quoniam ij qui ardenter amant, non ſolùm eos qui amantur, deſiderant, ſed etiam illis loca grata ſunt& iucunda, in quibus ij fuerunt pręſentes,& in quibus verſati ſunt. Idé de Petro loquens, quem nonũ nu-⸗ merat; Venit, inquit, in Paleſtinam videndi gratia, vt cum vidiſſet loca quæ ſuſceperunt ſa- lutares pasſiones, in lis Deum adoraret, non vt qui loco circunſcribatur: ſciebat enim eius na turam non poſſe circumſcribi, ſed vt paſceret oculos eorum ſpectaculo, qui deſiderantur. His enim qui amore aliquem proſequuntur, eſt à natura inſitum, vt non ex ſolo illius aſpe- ctu capiant voluptatem, ſed& domum,& veſtes,& calceos contemplentur cum magna læ- ticia. Euſebius Emiſſenus in Homilia, quam ſcripſit de ſanctis Martyribus Ephipodio& Alexandro, Poſtquàm dixit, quod plurimæ populorũ Eccleſiæ etiam ilja ſanctificatione con tentæ ſunt, quam de angelicis membris, ſacri amictus, vel duri cathenarũ nexus cõtingendo rapuerint: vt quod fuit inſtrumentũ pœnæ, ſit gloriæ teſtimoniũ,& dolor materni tranſeat ad inſigne meritorum. Paucis interiectis, de fructu peregrinationis ad ea loca vbi ſunt pasſi ſancti Martyres, præclarè diſſerit in hunc modum: Er quidem beati Martyres quorum pre- cioſus puluis per diuerſas vſquequaq; regiones, in populorũ diſſeminatur ſalutem, plenum quocunq; loci cultum de honote Dei impenſa ſibi religione ſuſcipiunt,& quantò celebra- tum fuerit fide ditiori, tanta erit eis gratia celebritatis acceptior, ſed abſq́; dubio multò eis gratius, multò iucundius eſt, ſi eos ibi potisſimum feruor excolat pietatis, vbi ſuper eos fu- ror incubuit pasſionis, ſi illic eis ſupplicationum ſacrificia deferantur vbi in Dei ſacrificium procubuerunt, ſi illic eis vota fundat prædicanda poſteritas, vbi innocentem ſanguinem fe- ralis profudit immanitas, ſi denique eo Chriſtiani nominis inimicus vbi credidit interem- ptos, illic videat conſecratos. Dulcius inquam eſt, probatur obſequium, ſi ibi eos laudum concelebret benedictio, vbi ſuper eos tribulationum deſæuit magnitudo, ſi inde inuocẽtur in ſuffragium, vnde primo reſurrectionis ſigno euocabũtur ad præmium: quæ cùm ita ſunt charisſimi, ad tenendam fidem, ad excolendam religionem, non nobis aliqua de longinquo ſunt expectanda documenta, paternis inſtruimur magiſteriis, ac domeſticis admonemur ex- emplis, Num nobis ĩd cor noſtrũ clamat cognati viua vox ſanguinis? Diſcite, inquit, ex no- bis fidem quærendo acquirere, viuendo excolere, moriendo ſeruare: diſcite plus peccatum timere, quam gladium, diſcite propter viram magis iuſtitiam amare, quàm vitam, fidemꝗqus & timorem Dei, quem nos in media belli tribulatione ſeruauimus: obſeruate, ne vos in pa⸗ ce vel pacis ſecuritate perdatis. Cauete ne vitam bonam, ſi quando ſubditam afflictionibus videritis, miſeram iudicetis: cauete ne in arena mundi, in qua ad ſubeundos agones misſi ſu⸗ mus, aliquam felicitatem expectandam putetis. Beatitudo parari hic poteſt, non poteſt ac- quiri: non hic quęras, quod hic nullus ſanctorũ conſummatus, vel conſummaro labore, nuls lus confeſſor obtinuit: non nic quæras, quod hic nec Chriſtus inuenit, ſi mundus babom ha- erst⸗ beriſlepkhanow, Ode:i. Ad deſideritim. De vixris illu- ſtribus. Euſebius. Vide Fom. 5. Vi= tartun quæ colle⸗ git Alloyſius Lippomannus. Tom. 7. Lippo- mannt in vita eiuſdem. In Epiſt. adl Ma: cariuur. Amphilochiut. Eierε23s 2 —,—:—;x;:QO—nJ— —— ——— ——— ————— ————— —————— 2 —— — — —— —— — Cap. 90- An li.ſ. de ciuit. Deꝛ, cap. 27. Soεο. eccle. hiſt. I⁴. ↄ. cap». Templa æuo no: ſtro profanata. Facinus hor⸗ renduvi. Templa ſanclis non ertgꝛ· Inno. de m ſleriis Miſſæ cap il. Culius ſen ſeruur aus daples Pſalm. 39. Aug. lib. S. de ei: uir. Dei cap. ar. Ang. cont. Maxi- nitau1 116. 1. Templa cur ſan- Sorum normni Cus vocentur. Chry-be‧³8. 2 potul. Antioch. Hier ad Ripariiꝝ, & aduerſus Vi: gilant ium. Joc. fi. I. cã. I1s& vlt.& li 2. ca 11. o*. lib⸗4. CdpP. 9 4 l16.3 cap. 6. G& li is. cap 18. Eᷓuagr · lib.⁊. ca.3. Atig. cap.73. Reliquiæ ſancto- rum venerandæ. d E CAEREMONIIS beret, gloriam martyres non haberent, ſi examinatio non præcederet tribulationis, perirer occaſio.. Ante annos plus minus ſeptingentos, fuit Claudius quidam, qui peregrè proficiſcentes ad ſepulchra ſanctorum Martyrum ridebat, eum in eorum, quos de cultu ſcripſit imaginum li⸗ dro terrio, grauiter confutauit vir doctus Ionas Epiſcopus Aurelianenſis. Verum in hoc ge- nere, non tam labor ipſe peregrinationis attenditur à Deo, quam affectus. Quemadmodum dicit ille, affectus tuus operi tuo nomen imponit. 8i quis charitate erga ſanctum aliquem in- flammatus,& virtutum illius amore ardens, viſat teliquias illius,& oſculetur, non poteſt hic affectus Deo gratus non eſſe. Sed hæc obiter. De Chriſtianorum remplis ſiue baſilicis, refert Auguſtinus,& in Eccleſiaſtica quoque hi- ſtoria ſcriptum legimus, quod etiam ab immanibus barbaris tantus olim illis honor habitus fuerit, vt quiſquis ad ea confugiſſet, is ab hoſtium inſultu liber eſſet. Nunc miſerandum in modum ea prophanari pasſim cernimus, nec in horrea modò pleraque commutata, verùm & equorum ex eis I tabula facta,& in quoſcunque tandem vſus Deo dicatas domos con- uerſas: quodq́ue etiam dictu horrendum eſt, neque facilè creditura poſteritas videatur, in eo ipſo loco vbi tremendum Deo ſacrificium non ita pridem oblatum fuit, furcam erectam vi- dere licuit, ab iis qui Euangelici quam Chriſtiani dici malunt. Hi ſunt fructus præclari, ſ Dis placet, iſtius Euangelij. Sed hoc fortasſis venſr nonnullos, quòd templa Diuis eriguntur. Veraèm hi cui tem- la conſtituerentur, vel ex Innocentio tertio Pontifice Romano diſcere potuerunt: Cuius hac verba ſunt: Duæ ſunt ſpecies ſeruitutis: vna quę debetur ſoli Deo creatori,& dicitur la- tria,& altera, quæ croaturis impenditur,& dicitur dulia. Vtramq; ſpeciẽ determinat Domi- nus, dicens: Reddite quæ ſunt Cæſaris, Cæſari:& quæ ſunt Dei, Deo. Ad latriam pertinent, templa, altaria, ſacerdotia, ſacrificia,& huiuſmodi quæ ſunt ſoli Dei exhibenda, qui glorifica⸗ tur in concilio ſanctorum, magnus& metuendus ſuper omnes, qui in circuitu eius ſunt. Non enim ſanctis ad honorem Dei, ſed Deo potius ad honorem ſanctorum, dedicantur tem pla, conſecrantur altaria, ſacerdotia ſtatuuntur, ſacrificia offeruntur, ne forteè ſi ſecus agatur, non theoſebia, ſed idololatria committatur. Quem qui multis præcesſit ſeculis Angerſänns, cùm ad eundem modum, ſicut nunc fieri cernimus, idololatriæ Chriſtianos argui videret, quòd ad monumenta martyrũ plerique omnes confugerent maximo cõcurſu, atq; illorum intercesſtone ſe facile, quæ petiuiſſent impetraturos à Deo cõfiderent: Nec tamẽ, inquit, nos eiſdem martyribus templa, ſacerdotia, ſacra,& ſacrificia conſtituimus, quoniam non ipſt, ſed eorum Deus, nobis eſt Deus. Honoramus ſanè memorias eorum, tanquam ſanctorum ho- minum Dei, qui vſq; ad mortem ſuorum corporum pro veritate certarunt, vt innoteſceret vera religio, falſis religionibus, fictisq́; cõuictis. Itaq; videre licet pasſim apud Auguſtinum, quòd non alio ferè Martyrum templa, quàm memoriarum nomine dignatus, cuius etiã hæc verba leguntur alicubi: Nonne ſi templum alicui ſancto Angelo excellètisſimo de lapidibus & lignis faceremus, anathematizarentur à veritate Chriſti,& ab Eccleſia Dei? qui creaturz exhiberemus eam ſeruitutem, quæ vnĩ tantum debetur Deo. Sed quòd nimia quadam rali- gione dicere non fuit auſus Auguſtinus, dixit ante eum Ambroſius, dixit Ioannes Chryſo- ſdomus, dixit natu grandior Hieronymus, dixêère qui fuerunt eius æquales Socrates, Sozo- menus, nec ita multò poſterior Euagrius, ac alij multi: apud quos templa Martyrũ, bafllicas Apoſtolorũ& Mart)rõ, Eccleſiam Apoſtolorũ, Eccleſiam in nomine Geruaſij& Prothaſi, baſilicam B. Agneris, baſilicam Portianam, Eccleſiam Theonæ, Eccleſiam Dionyſi, orato- rium Thomæ, ſacrum Eufemiæ martyris templum,& aliorum ſanctorum legere licet. Ii- motheus etiam Alexandrinus: Iusſit, inquit, Conſtantinus Imperator adificari Eccleſias in nomine omnium Sanctorum& glorioſorũ Martyrũ, qui propter Chriſtum verum Deu noſtrum fuêre Martyres,& confesſi ſunt pulchram confesſionem. Quid igitur? num ignorabant iſti omnes, quòd ex diuino præcepto ſciebat Auguſtinus, non eſſe creaturæ ſeruitutem eam exhibẽdam, quæ ſoli debetur creatori? Minimè gentium, æquè illi hoc atq; Auguſtinus ſciebant, neq; ſecùs faciebant: ſed in verbo nihil fuiſſe periculi iudicabant. Quis enim neſcit, etiam ſi templum Petri& Pauli, vel cuiuſcunq; ſancti tandem eſſe dicatur, non proptereà Petro& Paulo, ſed ſoli Deo dicatum eſſe, ſoliq; Deo ſacrificia in illo offerri, etiam ſi Petri vel Pauli, vel alterius cuiuſquam ſancti fiat in eo memoria, vt re- ctè Auguſtinus memorias Martyrum, rectè cæteri quoq; templa, ſiue baſilicas, aut Eccleſias Martyrum eiuſinodi loca vocauerint: Nam propriè quidem ſolius Dei templa ſunt: Qo- niam verò vel ſunt in illis Apoſtolorum aut Marryrum reliquiæ, vel eorũ frequens ſit com- memoratio, rectè Martyrum quoque, in quibus Deus habitabat, templa vocantur. Quan- quam extat liber de Eccleſiaſticis dogmatibus, qui Auguſtino inſcribitur, in quo hæc verba leguntur: Sanctorum corpora,& præcipuè beatorum Martyrum reliquias, ac ſi Chriſti membra, ſyncerisſime honoranda,& baſilicas eorum nominibus appellatas velut loca ſan cta, diuino cultui mancipata, affectu piisſimo,& deuotione fidelisſima adeundas credimus. Si quis contra hanc ſententiam venerit, non Chriſtianus, ſed Eunomianus& Vigilan- Fiquis per lupe esnctorom! nir ſpernäca dixére Pattes vllom Pccdl ſcribit Puſbi’ ſux ſdoremn 1 Kil tonon Non quöd.e auod dusguog denr Kadect matderutea off. Ng ſero Den ppelendistempes diallet eosmes Iludeſh quddy optinaelh optlfa eramarriquoru rollis plosq; 8 mandiſſeegimde Garur equoo erprrcicndune wquehocad eul poselusde crucs runt lonnes c pol Rexmaas bultcoporaie Gdonrſethomn lia cäm docuila chicägexug intercetut 2e demate redina mortuum, el 38 vidert, an donore magra in regis ſn. ſeidit Augulae uti decollape lahra velcon diquando pro 1 Kpugmantibu tunos occiqd dit mu dora niltum. 8 — Alta 85 Sen apüt Nerd 4 de„ ancdum S emad Ze chelalie 3 milso* Nune wi u leecnmt eaders olttissſi 2 fuituram e ſant ſtuctun e me Veim 1 ice pueg a. do crexton, M. ecie determ n, 6o. Ad katrudt 80 ertidencdg 3 wiin ciraitl a. nctorum, deh uu, ne foneliß d ceslit ſeculs hriſtianosd à mo côcutſu, pt ent: Nectam u aus quonian o. tanquam ad or xerrarunt, yt a desſim apudh g e dignatu g r xcelſetisimo a5 Locleſa Deis un qudd nimia an us, ditit loanß 5 sqpales 500 al templa Maf 5 ipe Ceruaiſ 300 Ecdeſam D o- mnctorumleg 5. eratot adich 4 er Chtitum? 2s9 Aà LOCo svMPTIsS. 174 Vigilantianus creditur. Sunt igitur, quemadmodum ex hoc Auguſtini loco licet colli gere, baſilicæ, ſiue templa Dei, ſed appellantur tamen ſanctorũ nominibus, haud aliter, quàm nos fideles, cum& ipſi templa Dei ſumus: ſuo tamen quiſque proprio nomine vocamur. Quan- quam in eo quoque libro, qui ſine controuerſia Auguſtini eſt, quem inſcripſit de cura pro Sira e o 1 mortuis gerenda, his ille verbis vtirur: Mater filij defuncti corpus deſiderauit in baſilicam ie ef Aag. 1 martyris poni. In libris verò de Ciuitate Dei, ſcribit idem immanes barbaros peperciſſe ba- Lib.1.cap.I. ſilicis Martyrum, quas eaſdem paulò poſt vocat Chriſti baſilicas. Fuit ante mille ducentos ⁰ 4. & amplius annos Euſtachius quidam hæreticus, qui loca ſanctorum Martyrum, vel baſilicas contemneret,& omnes qui illuc conuenirent& ſacramenta conficerent, reprehẽderet. Con- tra eum in Gangrenſi Synodo, quæ fuit Nicænæ proxima, in hæc verba pronunciatum eſt: Gan. hn. 120. Si quis per ſuperbiam, tanquam perfectum ſe exiſtimans, conuentus, qui per loca,& baſili- cas ſanctorum martyrum fiunt, vel accuſauerit, vel etiam oblationes, quæ ibidem celebran- tur, ſpernãdas eſſe crediderit, memoriasq́; ſanctorũ contemnendas, anathema ſit. Hic quoq; dixéère Patres, loca& baſilicas ſanctorum. Similiter Baſilius: Paratum hic eſt Chriſtianis au⸗ Baſcin ao. mar⸗ xilium, Eccleſia videlicet martyrum: Dicatum, inquit, martyribus templum. De Conſtãtino O'es,& in ſcribit Fuſebius, quòd is templum Apoſtolis dedicauit, credens hanc ſe memoriam animæ vanei„a4 ſuæ ſalutarem& vtilem facere. Sozomenus verò etiam ad honorem Stephani protomarty- Conſtantini. ris,& in honorem Thyrſi martyris,& aliorum, ædificatas Eccleſias ſcribere veritus non eſt. feos hche 4. Non quòd neſciret ad honorem Dei cõſtructas, qui ſacriſiciis in illis Eccleſſis colebatur, ſed capanun Sono. quòd ſuus quoque honos in eis Stephano& T hyrſo tribueretur, dum& res ab eis geſtæ re- num honeſis ſe⸗ citantur,& ad eorum imitationem homines accenduntur,& Deo gratiæ aguntur, cuius do- heſtendo,T ſem: na fuerunt ea omnia, quibus in hac vita excelluerunt. Penee fu Neq; verò Deo tantùm precibus& ſacrificiis placando, verum& corporibus hominum Templa grcmis ſepeliendis templa ſunt& cœmirteria conſecrata, quod qui corpora ſua viuẽtes Deo templa eebnu hamaun, ſe dicaſſent, eos mortuos, non niſ in ſacris locis recondi, æquum eſt putatum. Ac verũ quidem peiSaiscacerass. illud eſt, quòd vbicunq; ſepeliamur, Domini eſt terra,& plenitudo eius, quodꝗ́; ſepultura Oſam.z3. optima eſt, optima vita, ſicur à Ioanne Chryſoſtomo traditum legimus: ſed interea tamen Chr). hom. 24. etiam antiquorum iuſtorum funera, officioſa pietate curata, exequias celebratas, ſepulturas in loan. prouiſas, ipſosq́, dum viuerent de ſepeliendis, vel etiam transferendis corporibus, ſuis filliis ειιαι·o. mandaſſe legimus. Et Tobias ſepeliendo mortuos, Deum promeruiſſe, reſte Angelo, cõmen⸗ ToJ.:.*n. datur. Ipſe quoq; Dominus die tertio reſurrecturus, religioſæ mulieris bonum opus prædi- Matih. ¹¹. cat, prædicandumq; commendat, quòd vnguentum pretioſum ſuper membra eius effuderit, ⁴ν. s. atque hoc ad eurn ſepeliendum fecerit. Et laudabiliter cõmemorantur in Euãgelio, qui cor- pus eius de cruce acceptum, diligenter atque honorificè tegendum, ſepeliendumque cura- runt. Ioannes quoq; Chryſoſtomus cum laude quadam commemorat, quod Conſtantino- Cchr). tom.3. 56. poli Reges magnam gratiam putant, non ſi prope Apoſtolos, ſed ſi vel extra eorum veſti- Sen 5 bula corpora ſua ſepeliantur: fiantq́; piſcatorum oſtiarij Reges, neq; hic in morte confun- h Srae. duntur, ſed honeſtantur,& ipſi,& eorum nepotes,& pronepotes. Et in alia quadam homi- lia, cuùm docuiſſet, quomodo ipſe, qui purpuram indutus eſt Imperator, accedit ſeruorũ cru- Idem hom. as. ad cifixi cõplexurus ſepulchra,& faſtu depoſito ſtat ſanctis ſupplicaturus, vt pro ſe apud Deum ⁹½. Antioch. intercedant:& ſcenarum fabrũ& piſcatorem, etiam mortuos vt protectores orat, qui dia- demate redimitus incedit. Mox ſubiũgit: Audebis igitur quæſo eorum dominum appellare mortuum, cuius ſerui vel mortui terrarũ orbis ſunt protectores? Nec hoc tantũ Romæ quis fieri viderit, verùm& Conſtantinopoli. Nam& hic Conſtantinum magnum ipſius filius honore magno cenſiit haberi, ſi pro foribus piſcatoris paternum corpus collocaret,& quod in regiis ſunt ianitores Regibus, hoc ſunt in monumẽto piſcatoribus Reges. Neq; disſimilia ſcribit Auguſtinus ad Madaurenſes: Videtis, inquit, ſimulachrorum templa, partim ſine repa⸗ 1 ratione collapſa, partim diuturna, partim clauſa, partim in vſiis alios cõmutata. Ipſaq́;, ſimu- lachra vel confringi, vel incendi, vel includi, vel deſtrui, atq; ipſas huius ſeculi poteſtates, quę aliquando pro ſimulachris populum Chriſtianum perſequebantur, victas& domitas, non à repugnantibus, ſed à morientibus Chriſtianis,& contra eadem ſimulachra pro quibus Chri- ſtianos occidebant, impetus ſuos, legesq́; vertiſſe,& Imperij nobilisſimi eminentisſimũ cul- men ad ſepulchrum piſcatoris Petri, ſubmiſſo diademate, ſupplicare. Sozomenus quoq; non Seae ee dap.z. reprehendit mulierem quandam Euſebiam, quòd iuxta eum locum, in quo reliquiæ quadra- Tei i ginta militum fuerunt conditæ, iuramenti religione obſtrictis monachis, ſe quoq; condi cu- rauerit. A Paulino quoq; religioſa quedam vidua Flora petiuiſſe legitur, vt in beatisſimi Fe⸗ licis cõfeſſoris baſilica, defuncti filij eius corpus poneretur, qui cum ea de re ad Auguſtinum de euna bro retuliſſer, hoc ab eo reſponſum tulit. Prouiſus ſepeliendis corporibus apud memoriam ſan- mortuit, ap.s ctorum locus bonæ affectionis humanæ eſt erga funera ſuorum, quoniam ſi nulla religio eſ*. ſet, vt ſepeliantur, non poteſt nulla eſſe, quando vbi ſepeliantur, attẽditur. Sed cùmm talia vi- uorum ſolaria requiruntur, quibus eorum pius in ſuos animus appareat, non video qus ſimt adiumenta mortuorũ, niſi ad hoc, vt dum recolunt, vbi ſunt poſita eorũ, quos diligunt cor- Pora, eiſdem ſanctis illos, tanquã patronis ſuſceptos, apud Dominum ad iuuandos orando commen- Cap. 90. Fepulchra mor⸗ zuori cur dicatur monaunsntd. cap.x fo.⁊ de eleemoſ. Ferm. 5. Eecleſtaſtica ſe: pultura qui ar⸗ redulur. Grego. 4· dialog. aliquot is ſequent. Epiſt 22, eap.«. In vita F. Lucæ quæ eſt adiuncta Oecumenid. Ad Burdenſa: Lenſis cap.⁊. Lib. 22. cæp. 10. de xitate Dei- De Eccle Hier. cap.6.parte ⁊. Aclione 1. Hom. 5. de Pa⸗ ſchate. Am b. de his qui init jantur my: ſteriis, cap. 8. Chn.de Eucha: riftis. In epiſt. ad vbi: que orthodoxos. Epiſt.⁊. tomo. ·. Foer.lib. s. cap. g. Hons. 20. Lib. 8. cap.. Lib. i. cap. 7. Lib. 3·Cap. 29⸗ DE CAEREMONIIS commendent. Quod quidem facere poſſent, etiamſi talibus locis eos humare non poſſent Sed non ob aliud vel memoriæ, vel monumenta dicuntur ea, quæ inſignita funt ſepul- chra mortuorum, niſi quia eos, qui viuentiũ oculis morte ſubtracti ſunt, ne obliuione etiam cordibus ſubtrahantur, in memoriam reuocant,& admonendo faciunt cogitari. Cum itag; recolit animus, vbi ſepultum ſit charisſimi corpus,& occurrit locus nomine martyris vene- rabilis, eidem martyri animam dilectam commendat recordantis& precantis affectus: qui cum defunctis à fidelibus charisſimis exhibetur, cùm prodeſſe non dubium eſt iis, qui cum in corpore viuerent, talia ſibi poſt hanc vitam prodeſſe meruerunt. Addit paulò poſt: Pro- prerea fideles, corpora ſuorum propinquorum deſideraſſe in baſilicam Martyris poni, quòd crediderint eorũ animas meritis Martyris adiuuari. Maximus Taurinenſis Epiſcopus: Ideò inquit, à maioribus prouiſum eſt, vt Sanctorum osfibus noſtra corpora ſociemus, vt dum illos tartarus metuit, nos pœna non tangat, dum illos Chriſtus illuminat, nobis tenebrarum caligo diffugiat. Cum ſanetis ergo Martyribus quieſcentes euadimus inferi tenebras. Repe- ritur etiam apud Ambroſium: Cæterùm quos peccata grauia deprimunt, non ad abſolutio- nem potius, quàm ad maiorem damnationis cumulum eorum corpora in Eccleſiis poni, ſcri⸗ bit Gregorius. Non enim eos ſacra loca liberãt, ſed culpa magis temeritatis accuſat: id quod productis etiam exemplis planum facir. Et proptereà ſacris canonibus cautum,& in Eccle- ſia videmus obſeruatum, quòd qui ſibi ipſi manus intulerunt, qui facultatibus alienis per fœ- nus expilatis rem ſuam auxerunt, qui ſine pœnitentia ex hac vita exceſſerunt, qui vel cùm graue ſcelus aliquod patraſſent, è cœtu piorum ſententia iudicis eiecti, atq; à Chriſti corpore præciſi ſunt, vel qui ſeipſos vltrò præciderunt, quales ſunt ſchiſmatici& hæretici, eorũ cor- pora in ſacris locis humari non permittuntur: quòd, quemadmodum ad Ruſticum Narbo- nenſem Epiſcopum ſcribit verè magnus ille Pontifex Leo, quibus viuentibus noncommu- nicauimus, eis mortuis quoq; cõmunicare non poſſumus. Non eſt cum iis ne mortuis qui- dem cõmune quicquam habèẽdum, qui doctrinis variis& peregrinis abducti, ſuo ipſorũ iu- dicio ſunt condemnati: dum quod iudicis fuerant ſententia paſſuri, id vlrrò ipſi fecerũt, ſeq́; à Chriſti corpore præciderunt,& è cœtu fidelium exterminarũt, atq; ab eorum cõmunione ſepararunt. Sed hæc de ſepultura, deq́; ſepulchris dicta ſufficiant: Neque enim omnia nobis perſequi propoſitum eſt, quæ fuſius ab aliis tractata ſunt. Eſt autem& hoc minimè nouum, quòd in templis altaria conſtituuntur, quorum vſum antiquiſsimum fuiſſe conſtar, non ſolùm naturæ,& legis, verumetiam gratiæ tempore. Nam & in Euangelio,& in Paulinis Epiſtolis,& in Apocalypſi, mentionein altaris fieri legimus. Abdias à Matthæo ſcribit altare erectum fuiſſe, in quo Miſſam celebrauit. Lucam quoq; tem pla erexiſſe,& altaria ſtabiliuiſſe& conſecraſſe, tradit Simeon Metaphraſtes. Et qui fuiſſe- creditur æqualis Abdiæ Marrialis. Dum altaria, inquit, Dæmonum in puluerem redigerẽtur, aram ignoti Dei ad conſecrationem reſeruari iusſimus: qua dedicara, in nomine Domini Dei Iſraẽl,& ipſius teſtis Stephani, qui pro eo à Iudæis paſſus eſt, non hominis cultum: ſed Dei, in ea frequentatis. Stephanus enim non Deus: ſed amicus Dei fuiĩt, qui pro teſtimonio eius, animam ſuam poſuit. Cuius ſanguine ipſa menſa eſt decorata, quia ſuo ſanguine leſus Chriſtus comprobatus eſt eſſe Deus,& qui crediderit, ornamenta fidei maiora percipiet. Sacrificium enim Deo offertur, in ara, non homini, nec Angelo. Quem ſecutus Auguſtinus: Nos autem Martyribus noſtris, non templa ſicut diis, ſed memorias ſicut hominibus mor- tuis, quorum apud Deum viuunt ſpiritus, fabricamus. Nec ibi erigimus altaria, in quibus ſa- crificemus Martyribus: ſed vni Deo& Martyrum& noſtro ſacrificium immolamus;: ad quod ſacrificium, ſicut homines Dei, qui mundum in eius confeſsione vicerunt, ſuo loco & ordine nominantur, non tamen à Sacerdote, qui ſacrificat inuocantur, Deo quippè non „ 2 2 1 ipfis ſacrificat, quamuis in memoriam ſacrificet eorum, qui Dei Sacerdos eſt, non illorum. Fuerunt igitur etiam in primitiua Eccleſia,& templa fabricata,& altaria erecta, in hono- rem Dei& ſancti Martyris alicuius memoriã, quæ in ſumma veneratione habita fuiſſe ſem- per conſtat, Itaq; Dionyſius Areopagita, nunc SAdονꝓρ nunc&-vie Suναέινεαεοωρ appellat. Itidem & Baſilius& Chryſoſtomus non ſolùm in Liturgiis, verumetiam& in aliis multis locis. In Calcedonenſi cõcilio vocatur ſanctisſimum altare: Reuerẽdum altare dixit Euſebius Emiſ⸗ ſenus, ſacroſanctum appellat Ambroſius. Itidem& Athanaſius, facroſanctã menſam, itidem & Chryſoſtomus, vocat idem alibi terribilem menſam& horrendũ alrare. Pro eodem enim accipi vtrumq; ſatis indicat ille Malachiæ locus, vbi poſt illa verba, offertis ſuper altare meũ panem pollutum, ſequitur paulò poͤſt: Menſà Domini deſpecta eſt. Rectè autem idem& al- tare dicitur,& menſa: altare propter ſacrifcium, quod in eo offertur,& menſa propter ci- bum, qui in ea ſumitur: Legimus apud Chryſoſtomum, Eutropium ad altare tanquam ad verum aſylum confugiſſe, cùm ſibi capitis periculum impendere videret. Quod autem alta- re vocat Chryſoſtomus& Socrates, hoc Sozomenus, eandem hiſtoriam ſcribens, appellat ſacram menſam. Ad eundem modum quod Socrates de Alexandro Conſtantinopolitano Epiſcopo refert, eum ad altare progreſſum in faciem ſe coram ſacra menſa proſtrauiſſe, hoc Sozomenus his verbis protulit. Proſternens ſeipſum ſub altari, tota nocte iacuit pronus. 3 Satls jdem del⁰ Wo- mereret” Terl exillius ¹ neraton N h uodt curur 06 polli Cidem à lli fups e nipotens ite dS Spiriulmm E uu enintldn iſ untxt, T w gmüenai 3, & weiddch me Naiqult en Deo,auole sp) nm ton s lci oc nielle 0. Creupe ddo Donii 1 Aiorid,h iom bet menn ram dleri e inglit u,8 Chiltn 3 mralenne dich mls, in Ncrd di Ctegor 2 un tealu E' ſcr 2hn mmneds a lsinkeriten n, münt, non, borain Ncdle e, merltais aech idus aunumn 3 Nacllesidus; 99 zexcsſſennt n. ecti g,aCh J atlei& hant*4 dum adRuſ r s Wuentibus m, tcum isne 60„ nis abauch, e tiic Ntro pl 23, acq ab eorch n Neque enim m aſtituunturg a tiam gratiet anr onem altaris aer ebrauit. Luch letaphraſtes 2 B in pulueteh mt licata, in no ni non homin e. dei fuit, quiſ on ta, quiaſuo 11 gta ſdei mal a Qlem ſecult d 1 nas ſcut hq ins gimus atas tilb v CCumid ü actifcium id er feſslone vich vrr”” vocantur,J Sff gacetdos el 3 e a K altara Ban nerar'one lſ en 34 2uc cef 1 n&in li she e dnit 21S elh Dcent attare dld- croſancta A L OCGC6o ZVMPTI S. 175 Satis autem indicat vtraq; hæc hiſtoria,& de Eutropio,& de Alexandro Conſtantinopoli- tano, quanta fuerit altaris reuerentia. De Ambroſio quoq; ſcribit Paulinus, quod cùm Cre- ſconius, qui ſimiliter vt Eutropius confugerat ad altare Domini, de Eccleſia raperetur, nec eum defendere poſſet, proſtratus ante altare, factum diu fleuit. Qui tamen Creſconius, po- ſtea fuĩt dimiſſus cum qui rapi eum fecerat Styllico, facti eum huius ſui pœnituiſſet. Simili- ter& Ruffinus narrat de Ambroſio, quod cùum à Regina perſecutionem pateretur: ſub altari poſitus per obſecrationes defenſorem ſibi Deum parabat. De virgine quadam narrat Am- broſius, quòd cùm vrgeretur ad nuptias à parentibus& propinquis, ad ſacroſanctum altare confugit. Idem de militibus quoque ſcribit ab Imperatore misſis, quod irruentes in alta- ria, oſculis ſignificabant pacis inſigne, hoc eſt oſculabantur altaria, qua re pacem eſſe reddi- tam per Imperatores, ſignificauit. De Gorgonia quoq; ſorore ſua ſcribit Gregorius Naziã- zenus, quod cùm graui quodam morbo laboraret, ante altare cum fide procubuit, ſuper il- lud caput declinauit,& cum magno clamore& lachrymis, opem Chriſti implorauit. Narrat ĩdem de Baſilio, quòd cùm fœmina quædam ad ſacram menſam confugiſſet,& à Præfecto quæreretur, nequaquam eam inde diuelli paſſus eſt. Tertulliani temporibus fuiſſe morem hunc, vt pœnitentes aris Dei adgenicularentur, ex illius libro de pœnitentia perſpicuum eſſe poteſt. Neque verò ſine cauſa in tanta ve- neratione fuerunt ſemper altaria. Præclarè namque ſcriptum eſt à Gregorio Niſſeno: Al- tare hoc ſanctum cui asſiſtimus, lapis eſt natura communis, nihil differens ab aliis cruſtis la- Pideis ex quibus parietes noſtri extruuntur,& pauimenta exornantur, ſed Dei cultui con- ſecratum& dedicatum eſt, ac benedictionem accepit. Menſa ſancta, altare immuculatum eſt, quod non amplius ab omnibus: ſed à ſolis Sacerdotibus, iisque Venerantibus, contre- ctarur, Quamobrem Optatus grauiter in Donatiſtas inuehitur, qui fuerunt altaria de- moliti. Quid eſt tam ſacrilegium, inquit, quàm altaria Dei, in quibus& vos aliquando obtu- liſtis, frangere, radere, remouere, in quibus& mem bra Chriſti ſunt portata, quo Deus om- nipotens inuocatus ſit, quo poſtularus deſcendit Spiritus ſanctus, vndè à multis pignus Spirituſſancti& tutela fidei, ac ſpes reſurrectionis accepta eſt? Ac paucis interiectis: Quid enĩm eſt altare, niſi ſedes corporis& ſanguinis Chriſti? Hæc omnia furor veſter, aut raſit, aut fregit, aut remouir. Et iterum poſt pauca: Immane facinus geminatum eſt, dum fre- gimus etiam calices, Chriſti ſanguinis portatores. Quorum ſpecies reuocaſtis in maſſas, & vendidiſtis, Emerunt forſitan in vſus ſuos ſordidæ mulieres„‚emerunt pagani, facturi vaſa in quibus incenderent Idolis ſuis. O ſcelus nefarium, ò facinus inauditum: auferre Deo, quod Idolis præſtes, ſubducere Chriſto, quod proficiat ſacrilegio. Quid autem ho- rum non rectè dici poteſt, de non disſimili ſacrilega audacia quorundam noſtro quoque hoc infelici ſeculo? Cæterùm quod dicit Optatus: Altare nihil aliud eſſe, quàm ſedem corporis& ſanguinis Domini, dixit æqualis illius Ambroſius: Quid eſt altare, niſi forma corporis Chriſti? Plus aliquid audet Dionyſius: Sacratisſimum, inquit, altare noſtrum leſus eſt. Quod ſi ita res ha- ber, meritò veneramur illud& adoramus. De qua tamen veneratione, præclarè ſcripſit olim aduerſum Acephales, Ruſticus Diaconus, Gregorij Pontificis æqualis. Adoramus omnes, inquit, crucem,& per ipſam illum, cuius eſt crux„non tamen crucem coadorare dicimur Chriſto, nec verò per hoc vna eſt crucis& Chriſti natura. Similiter adorantes altare, coado rare altari non dicimur T rinitatem, ſed potius per altare. Laudat Neapotianum Hierony- mus, quod ſolicitus fuerit, ſi niteret altare, ſi parietes abſque fuligine, ſi ſacrarium mun- dum. A Palladio quoque Melania parua commendatur, quod omnia ſua ſerica ſuperhume- ralia tegumenta dedit altaribus, reliqua autem ſerica indumenta cùm conſcidiſſet, res diuer- ſas fecit Eccleſiaſticas. Paulinus quoque conditam fuiſſe tradit in pasſionis loco Bafilicam, quæ coruſcat laquearibus,& aureis diues altaribus, arcano poſitam ſacrario crucem ſeruat, quam Epiſcopus vrbis huius quotannis cùm Paſcha Domini agitur, adorandam populo, Princeps ipſe venerationis promit. Origenes aliquid etiam conferri ſolitum eſſe ſcribit ad ornatum altaris. Cæterum, ſicut vetuſtisſimus eſt altarium vſus: ſic nec illud minus ve- tuſtum, quod conſecrantur& vnguntur altaria. Extat Canon Agathenſis Concilij, quod habitum eſt ſub Sixto ſecundo, ante mille& amplius annos. Altaria placuit non ſolum vn- ctione Chriſinatis, ſed etiam Sacerdotali benedictione ſacrari. Et aliud Epanenſis conci- lij, ſub Gelaſio, Altaria niſi lapidea, infuſione Chriſmatis non ſacrentur: ſunt qui morem hunc altaria conſecrandi& vngendi, ad Euariſtum referant, qui fuit quartus à Petro Pon- tifex. Meminit autem huius vnctionis Dionyſius quoq;:& in ſermone de vnctione Chriſ- matis Cyprianus. Fuit& hoc obſeruatum iam inde à multis ſeculis, quod quando conſecrabatur Eccleſia vel altare, ſanctorum in eo reliquiæ reponebantur, quemadmodum apparet ex Regiſtro ſan cti Gregorij, qui ſcribit etiam Palladium Epiſcopum altaria quædam proptered non de- dicaſſe, quod quas in illis collocaret reliquias, non habebat. Quas etiam Seuerus à Plire Gg fibi Lib. z. Fccle, cap. 16. In vita eiur. Lih. ide virgi. in fint. Epiſt.z3.ad ſo⸗ rorem. Oratione». In vita Ba/Uit De ERaptiſmo⸗ Libro 6. cp. ſa Libro. eap.ꝛ.de Facramentis. In biſloria Zan ſiaca. E piſtola„aad Fezcrum. Hom. io. in Joſu⸗ Epiſtola it. ad Jeuerum. Canone 26. Cap. 4· parte Jo Feliquiarurs iH altaria repoſstia. Libro 3. epiſt. 3. Libro 3. epiſt. 30e DE CAEREMONTIIS Cap- 91- 2,* ſibi mitti poſtulabat, cum baſilicam condidiſſet,& miſit illi particulam ſanctæ crucis, in il- Seee. lius conſecrationem. Fecit hoc& Ambroſius, vt ſub alrari lancti Geruaſij& Prothaſij re- 4 liquias collocaret: cuius hæc verba funt: Succedant victimæ triumphales in locum vbi Clui⸗ ſtus hoſtia eſt. Sed ille ſuper altare, qui pro omnibus paſſus eſt: iſti ſub altari, qui illius re- dempti ſunt pasſione. Scripſit Vallafridus Strabo librum de exordiis& incrementis rerum Eccleſiaſticarum, in cuius initio ſtatim tractat de templorum& altarium origine. De cæremoniis, quæ ſumuntur à tempore. CAPVT XCI. De Paſchate Emporum in Eccleſia primitiua magis anxia fuit& diligens obſeruatio, quàm vel rontrouerſia. hoc noſtro ſeculo, vel iis quæ proximè præceſſerunt. Documento eſt ingens& in- Vide Euſebium ſignis illa de tempore celebrandi feſti Paſchatis inter Orientis& Occidentis Eccle- Leaann. ſias concertatio: Quæ vſque e0 etiam progreſſa eſt, vt qui tunc fuit Romanus Pontifex Socr.b.5.cap. 25. Victor, torius Aſiæ parcœcias, vnà cum vicinis Eccleſiis, tanquam aliena ſentientes, à com- vice.lib.a. a.s. munionis vnitate præcideret: quòd, vt monitis eius de feſto Paſcatis eodem cum Occiden- 2 ſtaueus, tis Eccleſiis die celebrando parerent, adduci non potuiſſent. Ac non defuerunt quidam gra- ues viri, quibus hæc tanta Romani Pontificis vehementia non probaretur: cùm præſertim traditum fibi per manus ab ipſis Apoſtolis morem, obſeruare ſe Aſiæ Epiſcopi dicerent: ne- que tanti eſſe hæc feſti celebrandi diſcrepantia putaretur, vt illius gratia præcidendum ab Eccleſia quenquam exiſtimarent. Verùum Leoni Pontifſici non leuiter delinqui viſum eſt, cùm de feſto Paſchatis tractaret, ſi in principio Sacramenti veritas& vnitas ab vniuerſa Ec⸗ Ambrepiſt. 2z. cleſia non teneretur. Quod idem aliquanto antè viſum fuit Ambroſio, qui per Patres con- cilij Nicæni quandam necesſitatem celebritatis huius omnibus eſſe ſcribit impoſitam Chri- ſtianis, cuius etiam æquali celebri ſcriptori Epiphanio tam graue viſum eſt, in hac obſerua- rione diei Paſcharis à more cæterarum orbis Eccleſiarum alios diſcrepare, vt non dubitaue- rit in album hæreticorum eos referre, qui quarta decima luna Paſcha celebraſſent: quos qui- Epiph hæreao. dem Quartadecumanos vocat. Ac inter alia multa, quæ præclarè geſta ſunt àa Conſtantino Imperarore, hæc duo vel maximè laude omnium, prædicationeque digna eſſe cenſet, quòd is congregato Nicæno concilio,& Arij dogma ſubuertendum,& diſceptationem ac di- ſcrepantiam hanc de celebrando Paſcatis die è medio tollendam curauit. Fuitque Ni- cænum concilium, non magis propter eos habitum, qui in Ævgypto dogmatis gratia disſi- debant, quàm propter eos, qui in Oriente in celebrando Paſchate diſcrepabant, concilian- dos: quod etiam cùm alibi, tum in epiſtola, quam ſcripſit ad Epiſcopos Aphricanos Atha- naſius indicat. Decretum itaque fuit à trecentis decem& octo Patribus, qui tum Nicæxæ Paſchalis eee conuenerant, vt vno eodemque die ſanctisſimi Paſſchatis feriæ peragerentur: vtq́ue Orien- lnandivno,eo tis Eccleſiæ, quæ à Romana,& cæteris Occidẽtis Eccleſiis disſidere viſæ ſunt, eundem quem 4 4e aie cau: eæ, diem obſeruarent: idq́ue duplici de cauſa(ſicut ab Eccleſiaſticæ hiſtoriæ ſcriptoribus guſeb. li.,de memoriæ proditum eſt.) Primum quod minimè fas eſſet Chriſtianis Iudæorum ſequi con- vim cnſtami. ſuetudinem: qui poſteaquam conſceleratas manus ſuas nefaria Chriſti cæde contamina- runt, tanta ſunt animorum cæcitate percusſi, Vt videntes non videant, audientes non au- Ia.s. diant, neque quod rectum, quodque ſalubre ſit, intelligant. Deinde quòd graue cum pri- Et54. mis& indecorum eſſe putaretur, quandoquidem vnum corpus, vnus ſpiritus ſumus omnes, vna vocationis noſtræ ſpes, vnus Dominus noſter, vna fides, vnum baptiſma, vnus eſt Deus & bater omnium, non vno, eodemq́ue tempore, anniuerſarium redemptionis noſtræ diem ab omnibus& fingulis eiuſdem corporis membris celebrari: ſed per eoſdem dies alios quidem ieiuniis exerceri, alios verò conuiuiis vacare,& hos quidem feriari& conquieſcere, illos verò corporis afflictionibus macerari: Quemadmodum in ſua quadam ad Epiſcopos, qui ad Synodum Nicænam venire non poterant,& ad omnes vbiq; locorum Eccleſias, epi- ſtola fuſius ab Imperatore Conſtantino,& in eo libro, quem aduerſus hæreſes conſcripſit, ab Epiphanio proditum legimus. Tomponum ratio ExX eo colligere licet, quæ ratio priſcis fuerit, vel obſeruandi certa tempora, vel mutandi: Leo epiſt. 62. Epiph. hare. t. in Eccleſia. duplex nimirum. Vna, vt ne quid vel cum Iudæis, quemadmodũ de Paſchate, deq́; Sabbato .+... 8 eherar factum videmus, vel cum Centibus commune haberemus: quæ cùm ſextum hebdomadæ TaTaas. diem, tanquam Veneri ſacrũ in ludis, epulis,& omnibus nequitiis conſumere ſolitæ eſſent, viſum eſt Chriſtianis, vt quem illi diem cum primis lætum& hilarẽ ducebant, eum in mœ- rore& luctu traducerent: non ſolùm acerbisſimos cruciatus& mortẽ Chriſti turpisſimam, verumetiam peccata ſua, quæ cauſam illis dederunt, deflentes. Altera, quòd ſicut à ſanctisſi- Dam. epiſt.a-de mo Damaſo ſcriptum,& à Leone repetitum legimus, non aliter vnus grex.& vnus paſtor SSdchahn ſumus, quàm ſ, quod iterum atque iterùm monet Apoſtolus, idipſum dicamus omnes: ſi 1er*. perfecti ſimus in eodem ſenſu,& in eadem ſententia: ſi eoſdem vno atque eodem tempo- re ritus obſeruemus.. gtationam diee Fuit& hoc à priſcis obſeruatũ, vt à feſto Paſchatis, vſque ad feſturn pentecoſtes, non niſi vnde. ſtantes orarent,& vocabantur ij ſtationum dies: de militari exemplo nomine ſumpto, ſicut à Ter⸗ — Taruluno 3 rrur,neg 173 frquo cant 1 ſllnres ac, iar din foK Acrd ſle& aquall 1 cecationi5 P omoisdue ge men ſolam 4 rum tamen 1 eſtorum 6 1 Deinde t GocNo Aronnali leuiter eot mabaptiaſt rget. Eooll riterpoleit ere en,d Doksorold r eickbenle lralbznt rumjnque3 ru fptimunig Dauocauit-mot Dor quo rIn circullsci um Fuchaxiſts vmi cuotideſ pectarent qum nontseius mi Wsid diebus l acedetent anlhr cotum etw Caholccpoch annis irdem ſcopus Cang tenporb e urelus Auſu tigeranden u municaren g ili Aicemlm Mon eſtfeſtu a modum edi- 6 peccarisoccun ſeinelin an s aupet dannane Adeundem nA dlemadmodi dto tilc viue drpoſt annul clPatres cin „,. 411 03 lcharlſtie g. 2 4 ſtgebri-— lOl uiter deln Sn & vritaa VA cſo glig Tan ſcridit im AG ilumeſt ariſ eeparent i hacelebtaſ Irxu geſtaſunt Dam edignaeſ 1 &dicept d 2. in curauit Tu to dogmi ediſcrezat aru iſcopos à isK Pattibus, iuN eragerentuf. Cn eviſe ſunt unte tice hiſto amm anis ludeq nulle Chriſti c Sun ideant, al 12 10 einde qudd an nus ſpititi 1s sn m baptili Veh redemptio ue ſed pet ee Atüat gem feriariſ N Jler ſis quad- 5 big; locofl mlebe 1 uetlushatg: alerne jü de paſch 7* 3 uæ cum ſe⸗ iis conlu Sluc nr,dlcch mu, ilurẽ ducet 3 nonẽ( i lera,qu 1 Wn u* mnusg Wnu g= n V 1 2 25 6 eſtom= dcpn. A TEMPORE SVMPTIS. 176 à Tertulliano ſcriptum eſt. Quin& die Dominico ieiunium, vt idem auctoreſt, nefas duce- batur, neq; fas erat de geniculis adorare. Qua de re Nicæni quoq; cõcilij decretum interceſ- ſit: quo cautum eſt, vt die dominico,& in diebus Pentecoſtes, ne quiſquam genua flecterer, ſed ſtantes ad orationam vota Domino, cuncti redderent: cuius ritus etiam rationem vt ex- plicaret, dignum duxit Baſilius. Obſeruabantur ab iiſdem vigiliæ nocturnæ, quibus& à vi- no& à carnibus abſtinebatur,& aqua ſola potum præbebat, obſonium verò fuit panis cum ſale& aqua. In iis populus conſurgens, vt eſt apud Baſilium, antelucano tempore, domum precationis petebat:& curſitabatur ad ſepulchra Marryrum à pueris, puellis, viris, fœminis, omnisque generis ætatis,& conditionis hominibus. Nunc& ſtationum,& vigiliarum no- men ſolum ſupereſt: Nam neque ſtantes oramus, neque nocturnas vigilias exercemus, quo- rum tamen vtrunque apud Græcos adhuc in vſu eſt: Ieiunamus tantùm pridianis maiorum feſtorum diebus. Deindeè verò ſanos priſci non baptizabant, niſi in Paſcha& Pentecoſte: qua de re Synodi quoq; Romanæ decretum ante mille trecẽtos annos intercesſit. Contra quod cùm ventum Anonnullis fuiſſet, grauiter à Syritio Papa fuerunt obiurgati, Sed& Leo ſanctisſimus non leuiter eos reprehendit, qui in die Epiphaniorum baptizaſſent quòd ſola diceret eſſe legiti- ma baptizandi tempora, Paſcha& Pentecoſten, ac nullos alios dies eis miſcere licitũ eſſe pu- taret. Quod ad eundem quoqʒ modum à Celaſio Papa poſte fuit conſtitutum. Nunc quo⸗ uis tempore baptizare fas eſt. Vt vel ex eo perſpicuum eſſe cuiuis posſit, obſeruãtiores fuiſſe veteres temporum, quàm ſit hoc noſtrum& proxima ſuperiora ſecula. In ſolis ordinationibus vetus Eccleſiæ mos obſeruatur. Neq; enim fiunt, niſi quo tempo- re fieri debere ſcripſit Gelaſius, quarti menſis ieiunio,& ſeptimi,& decimi, ſed etiã quadra- geſimalis initij, ac mediana quadrageſimæ die ſabbati. Quartum menſem vocat Gelaſius Iu- nium, in quem ferè ſabbatum Pentecoſtes incidit(veteres enim annũ a Martio auſpicaban- tur) ſeptimum Septembrẽ, decimum Decembrem, initium quadrageſimale, ſabbatum poſt Inuocauit: medianam, ſabbatum poſt Lætare: ac deinde ſabbatum ſanctum Paſchæ. Porrò quod ad Euchariſtiæ ſacramentum attinet, nullis id fuit aut eſt vnquam tempo- rum circulis circumſcriptũ: neq; eſt vllus dies anni, quo non ſit fas cuiuis volenti ſacramen- tum Euchariſtiæ percipere: quod qui fuerunt æquales Apoſtolorũ, aut eorũ temporibus pro- ximi, quotidie feciſſe viſi ſunt. Nam cum quotidie mortem ſuis ceruicibus impendentẽ ex- pectarent, quò paratiores eſſent ad eam pro Chriſti nomine fortiter oppetendam, quoridie mortis eius memoriam recolentes, ad ſacram Synaxim accedebant. Fuerunt poſteà, qui ſo- lis id diebus Dominicis facerent. Refrigeſcente verò paulatim pietate, cum rarius homines accederent, ante mille centum& amplius annos Agathenſis concilij decretũ interceſsit, quo cautum eſt, vt ſeculares, qui in natali Domini, Paſcha& Pentecoſte, non communicaſſent, Catholici non crederẽtur, nec pro Catholicis haberentur. Quod tamen propè ducentis antè annis, itidem à Fabiano Pontifice ſancitum, Burchardus Epiſcopus Vorniatienſis, Iuo Epi- ſcopus Carnotenſis, Cratianus, in ſuos decretorum libros retulerunt. Qui verò ſub iiſdem temporibus, quibus habitum eſt Agathenſe concilium, vixerunt, Ioannes Chryſoſtomus& Aurelius Auguſtinus, non obſcurè in ſuis ſcripturis indicant, quòd ſuo quoq; ſeculo ſic re- frigeratus erat feruor ille Chriſtianorum, vt vix, quo ſemel in anno, vel etiam biennio com municarent, adducerentur: idꝗ́; caſu magis& cõſuetudine, ſiue lege, quam ex animo: Quos ĩlli quidem hoc nomine grauiter obiurgant. Communionis tempus, inquit Chryſoſtomus, non eſt feſtum, neq; celebritas, ſed conſcientia puta, vitaq; à peccatis repurgata. Quemad- modum enim, qui ſibi nullius mali cõſcius eſt, hunc oportet ſingulis diebus accedere: ſic qui peccatis occupatus eſt, nec pœnitet eum, nec in feſtis quidem accedere tutum eſt. Neq; enim ſemel in anno accedere, liberat nos à peccatis, ſi indignè acceſſerimus: quin hoc ipſum potius auget damnationem, quòd cùm ſemel tantùm accedamus, ne tum quidem purè accedimus. Ad eundem modũ Aug.quoq;: Si quotidianus eſt panis, inquit, cur poſt annum illum ſumas? quemadmodũ Græci in Oriente facere conſueuerunt. Accipe quotidie, quod quotidie tibi proſit: ſic viue, vt quotidie merearis accipere: qui non meretur quotidie æcipere, non mere- tur poſt annum accipere. Quæ ſententia totidem verbis reperitur apud Ambroſium. Sic ſan cti Patres, cùm viderent elanguiſſe pistatem hominum, hortabantur eos ad frequentandum Euchariſtiæ Sacrämentum: non quòd reprehienderent, ſi quis id ſemel in anno feciſſet: ſed quòd vt crebrius fieret ſatius eſſe ducerent. Quod illa quoq; Chryſoſtomi verba non obſcu- re indicant, cùm in hunc modum loquitur: Hiæc dico, non vno,& annuo vos prohibens ac- ceſſu, ſed vos ſemper ad ſancta accedere volẽs. Ac paulò ſuperius: Quos magis acceptabimus, inquit, eos ne qui ſemel, an qui ſępiuùs, an qui rarò accipiunt? Neq; illos qui ſemel, neq; qui ſæpiuùs, neq; qui rarò: ſed eos qui cum munda conſcientia, qui cum mundo corde, cum vita irreprehẽſibili, iſti ſemper accedant: qui verò tales non ſunt, neq; ſemel. Nec disſimilia ſunt, quæ ſcribit hac eadem de re ad Ianuarium Auguſtinus. Optandum quidem foret, vt quoties tremendũ illud ſacrificium peragit Sacerdos, toties non deeſſent, qui cum eo corpus& ſanguinem Chriſti ſacramẽtaliter quoq; manducarent. Cg 2 Sed Ter. in libello de cratione, de coro: na muilitzs. Cap. 20. Vigiliæ no- Kurne. Baſi. de Spiritu ſantto, cap. 27. d An. phil. Enſeb. ſi. z. ca. 1. Ecclc.biſt. epi. ʒs BZaptiſmus quo temp ore a priſcis ſielat. SFyr. ca.iz. in epi. ad Imer. Leg epiſc. 4. Gel cap. 12 in epiſt. ad vniuer- ſos Spiſcopos per Luc. 4. Ibid. cap.i5. Ordi: nationes quibus tenꝛporibus cele⸗ brentur. Communionis ratio. cõmuuicare ter in anno fideles. Agatben. conci: lium, cæp. 18. Bur. li.⸗ cdp. xy. Iuo lib.i. Grat.de eonſec. diſt.z. Eoſt non. Euc hariſtia quo⸗ modo& quotiet ſumenda. Chy)·in orat. de B. Philogo. Tom.). Aug. hom. 28. de verb. Dom. ſecum dum Lucam. Aml. li..de ſa⸗ cramentcap.4. Chr)-ſerm. ⸗. in epiſt. d Epheſe Miſſa ſine töni nicantibus, an ce⸗ lebrari debcat. Cap. 9¹- Spiritualis mMan: Aucatio in M iſſa. Miſſa in diebus feſtis audire ob- iigamur. Niſſa omnis publica. Aiſſæ priuatæ. Ioan. Eleemoſ⸗ naurn facium. Li?.». cap. ⁊. De cõſecratione diſt. Hoc quoque. Epiſt.i. Præſentes in Miſ⸗ ſa cõmunicentur quomodo debe: inzelligi. Cap. 22. DE CAEKREMONIIS Sed ſi deſunt ſæps,(ſicut hoc ſeculo deeſſe ferè videmus)non proptere iuge ſacrificium hoc intermitti debet. Satis eſt, ſi qui præſentes adſunt, ſpirirualiter manducent, ſuo tempore ſacramentaliter quoq; percepturi, ſatis eſt, ſi manducent corde, etiamſi non premant dente. Chryſoſtomi quoque ſeculo ſæpè quotidiana fiebat hæc oblario, quamuis nemo communi- caret: Quod his etiam verbis ipſe teſtatur, non ſine quadam quærimonia, Fruſtrà habetur quotidiana oblatio, fruſtrà ſtamus ad altare, nemo eſt, qui ſimul participet. Planum etiam id fieri poteſt ex eo, quod in Agatenſi concilio, quod Chryſoſtomi ſeculo celebratum fuiſſe videtur, ſicut paulò antè meminimus, ter in anno, vr commumcarent ſeculares, ſancitum eſt. Cùm tamen iiſdem ibi præceptum ſit, vt die Dominica Miſſas audirent. Ad ſumen- dam Euchariſtiam ter tantum in anno, ad audiendam Miſſam ſingulis diebus Dominicis fuerunt obligati. Non ergo quoties audiebant Miſſam, ſacramentaliter Euchariſtiam per- cipiebant. Quamobrem hortati quidem ſunt ſancti Patres ad erebram communionem po- pulum, ſed neque cogendum quenquam, neque propterea ceſſandum à ſacrificio putabant, ſi nemo communicaſſet. Omnem Miſſam publicam eſſe dubĩum non eſt, cum vnicuĩque volenti, modoò ſit è cœtu fidelium, ei intereſſe,& cum ſacerdote celebrãte Chriſti beneficia recolere, ac ſpirituale Deo ſacrificium offerre liceat. Sed ſi priuata Miſſa dicẽda eſt, quæ in oratorio habetur, tales quo- que habitas à mille& amplius annis in Eccleſiaſtica hiſtoria reperire licet. Mille propè anni interceſſerunt, cum Leontius Epiſcopus Neapolis inſulæ Cypri, ſeprimæ ſynodi, Nicænæ ſe- cundæ, teſtimonio comprobatus, poſt Ioannem& Sophronium ſcripſit Græcè vitam Ioan- nis Alexandrini Patriarchæ, qui propter inſignem liberalitatem, qua vſus eſt in pauperes vo catus eſt miſericors ſiue eleemoſynarius. Narrat de hoc, quòd cùm ſacris operaretur, vide- retq́; populum lecto Euägelio e templo exiuiſſe, ac ocioſis in cœmiterio fabulis vacare, exi- uerit ipſe quoq;,& cum turba conſederit. Cumq; ſtupore affecti eſſent omnes his verbis eos affatus ſit: Eilioli, vbi oues, illic& paſtor, aut intrate intrò,& ingrediemur, aut manete hic, & ego quoq; manebo. Ego propter vos de ſcendo in ſanctam Eccleſiam, nam poteram face- re mihi Miſſas in Epiſcopio. Sed& qui ducẽtis eum annis precesſit Gregorius Nazianzenus, eum in paruo quodam oratorio ſacra celebraſſe, tripartita narrat hiſtoria. Gregorium verò ducentis aliis annis præcesſir Soter Pontifex Romanus, eius quoque decretum refertur à Oratiano, vt nullus Presbyterorũ Miſſarumn ſolennia celebrare pręſi umat, niſi duobus præſen tibus, ſibiq́; reſpondentibus, non dicit communicantibus, ſed præſentibus tantùm. Ac ſi pri- uata Miſſa eſt, quæ duobus tantum præſentibus celebratur,3ipſis etiam Apoſtolorum tempo- ribus priuatæ Miſſæ vſus, fuiſſe videtur. Sed mouentur aliqui verbis Anacleti dicentis: Perfecta autem conſecratione omnes com municent, qui nolunt Eccleſiaſticis carere liminibus: Sic enim& Apoſtoli ſtatuerunt,& ſan cta Romana tenet Eccleſia. Vtinã autẽ valeret apud iſtos Anacleti auctoritas: Miſſam eſſe ſa crificiũ non negarent. Sic enim loquitur Anacletus: Epiſcopus Deo ſacrificans, teſtes ſecũ ha beat:& plures quam alius Sacerdos: In ſolennioribus quippè diebus, aut ſeptẽ, aut quinque, aut tres Diaconos, qui eius oculi dicuntur,& Subdiaconos, atq; reliquos miniſtros ſecũ ha- beat, qui ſacris induti veſtimentis, in fronte& à tergo,& Presbyteri è regione dextra, le- uaq;, corde cõtrito& humiliato ſpiritu, ac prono ſtent valtu, cuſtodiẽtes eum à maleuolis ho minibus:& conſenſum eius præbeant ſacriſicio. Ac deinde ſequũtur illa verba: Peracta con- ſecratione,&c. Mira eſt iſtorum hominum cæcitas. Quod apertè ſcriptũ eſt ab Anacleto non vident, quod nos Miſſam vocamus, id ab illo dici ſacrificium: Vident id quod nunquam ne- que ſcripſit, neq; ſenſit Anacletus. Neq; enim fuit vnquam hæc Anacleti ſententia, vt omnes præſentes communicarent, ſed ij tantuùm omnes, qui miniſtrant Epiſcopo: atq; ij non niſſ in ſolennioribus feſtis: quod ita certè fieri æquum eſt. Sed longè diuerſum eſt Satane miniſtro- rum ſtudium, à ſanctorum Patrum pia ſolicitudine. Nam ij, cuùm iuge ſacrificium nullo vn- quam die cenſerent intermittendum, vt Chriſti corpori,& ſanguini frequentius communi- carent, oratione ſua fideles inflammabant: IIli contrà, cùm videant refrixiſſe pietatem, nec eos adduci facilè poſſe, vt crebrò communicenr, non hoc agunt, vt refrigeratam in illis pie- tatem accendant, verùm illud potiùs cõtendunt& elaborant, vt abolere posſint omne ſacer⸗ dotium& ſacrificium: quod ita fieri cõmodè poſſe ſperant, ſi quod iuge debet eſſe ſacriſ- cium, id vt eſſe iuge deſinat, ac paulatim in deſuetudinem quandam abeat, perfecerint. Sicut enim non vno loco ſeriptũ à nobis eſt antea, nihil eſt quod minus ferre posſit ſatanas, quàm tremendum hoc ſacrificium: in quo Chriſti beneficia ſimul vniuerſa grata quadam recor- datione recoluntur,& ſub eorum oculos, qui præſentes adſunt ſubiiciuntur: quæ ipſe modis omnibus obliterata,& ex omni hominũ memoria prorſiis eſſe cupit ſublata. Quamobrem nulla necesſitate adiguntur, quoties ſacris operatur Sacerdos, hi qui præſentes adſunt, ſem- per ſacramentalirer communicare: etiamſi crebrius id ab eis fieri expediret. Verum illud ne- neſſarium iudicatum eſt in concilio Lateranenſi, in quo cùm alij complures Epiſcopi, ex va- riis totius orbis Chriſtiani prouinciis, tum Hieroſolymiranus,& Conſtantinopoliranus Patriarcha, præſentes adfuerunt: vt omnis vtriuſq; ſexus fidelis, poſtquam ad annos diſcre- n:v tlonls u 1 regatap cnged Ch eccua luac 5 ed nega. 4 b Vaushacelih Amodumenf contta lterei Donxumle nitiem tuei xeti: U rum lipfd aux olin, Ne reniulG fanlm eleit 18 DicsDeulh Curergo Ulp acl vo.ded ur Nam qui i donam habuere cucelterpem di Lamf voln murmurantes b hantur Si roles elma rolütadh vstit yt moten ſertaepaeere e rerinſoipturihe Nt dbonam lo eun igaxjo ltennigunt catsperdtaug in ſcrnent h uocamuern. 1 twosado perite eos peg nunt lbernng bent Paulume Drlus feriente ad Fuangan 334 6 0, lo Bborauit, W- Sun cu 3 Jo yt perlre Ipet errbie nr tiuceag nun ſiteſſſſe 3 denimo R dlerezze g 9r.) io hadetd en ellcet.il 21 ma ſyxod n pit Cracèſ s awſüs cti au aſachs open n, teno fabuli a8 entomnesll„. diemur, aut a ſiam namg us. Oregorius toria. Cr ir que decreul t umat,niſidi ci entibus tant Ai am Apoſtol an, tonſecration nen poſtolſtag a auctortas Kii ,o ſactifcanß Sel us aut ſept di telcquos miſ Ne gten e regl dietes eum end tur illavetb ciptüeſta a3 gentid quod u nacſeti ſente 8 Fpiſcopoa 1 NI verſum et5 iuge ſacl wini feqpell 5 aant reftril yt reftigela Polet o uod ioge ce um abeup A TEMP O0R E S VMPTI S. 37 rionis perueniſſet, omnia ſua peccata confiteretur fideliter, ſaltem ſemel in anno proprio ſa- cerdoti,& iniunctam ſibi pœnitentiam pro viribus ſtuderet adimplere, ſuſcipiens ad minus in Paſcha Euchariſtiæ ſacramentum, niſi fortè de conſilio proprij Sacerdotis, ob aliquam ra- tionabilem cauſam, ad tempus, ab eius perceptione duceret abſtinendum, alioqui viuens ab ingteſſu Eccleſiæ arceretur,& moriẽs Chriſtiana careret ſepultura. Non prohibetur iſta con ſtitutione, quo minus etiam quotidie, ſi quis velit, peccata ſua confiteatur, E uchariſtix q́; ſa- cramentũ percipiat: ſed quoniam reperire pleroſq; licebat, qui vix ſemel in weta, ac ne ſemel quidem id facerent, pia quadam ſolicitudine, prouidendum eſſe ſancta Synodus in Domino congregata putauit, vt ſi crebrius non poſſent, aut nollent, ſemel tantùm in anno fideles,& Peccata ſia confiterentur,& Ruchariſtiæ ſacramentum perciperent. Sed negant iſti quenquã ad bonũ eſſe cogendum, neq; enim placere Deo coacca ſeruitia. Vetus hæc eſt hæreticorũ cantilena,& à Donatiſtis Auguſtini ſeculo multũ vſurpata: quem- admodum ex iis quæ ſcripſit ad Vincẽtium, ad Bonifacium, ad Donatũ, cõtra Creſconium, contra literas Petiliani,& contra ſecundam Gaudentij epiſtolam videre licet. Sic enim ad Donatum loquitur: Diſplicet tibi quòd traheris ad ſalutem, cùm tam multos noſtros ad per⸗ nitiem traxeris. Neminem exiſtimas cogendum eſſe ad bonum. Atrende quid Apoſtolus di- xerit: Qui Epiſcopatum deſiderat, bonum opus concupiſcit:& tamen tam multi vt Epiſco- patum ſuſcipiant tenentur inuiti, perdueuntur, includuntur, cuſtodiuntur, patiuntur tan ta, quæ nolunt, donec eis adſit voluntas ſuſcipiendi operis boni: quantò magis vos ab errore pernicioſo, in quo vobis inimici eſtis, trahendi eſtis& perducendi ad veritatem, vel cogno- ſcendam, vel eligendã, non ſolum vt honorẽ ſalubriter habeatis, ſed etiam ne pesſimè perea- tis? Dicis Deum dediſſe liberum arbitrium: ideò non debere cogi hominem nec ad bonum. Quare ergo illi, de quibus ſupra dixi, coguntur ad bonum? Attende ergo quod conſiderare non vis. Ideò voluntas bona miſericorditer impenditur, vt mala voluntas hominis diriga- tur. Nam quis neſciat, nec damnari hominem, niſi meritò malæ voluntatis, nec liberari, niſi bonam habuerit voluntatemè Non tamen ideò qui diligũtur, malæ ſuæ voluntati impunè& crudeliter permittendi ſunt, ſed vbi poteſtas datur,& à malo prohibendi,& ad bonuũ cogen⸗ di. Nam fi voluntas mala ſemper ſuæ permittenda eſt libertati, quare Ifraeliræ recuſantes& murmurantes tam duris flagellis à malo prohibebantur,& ad terram promisſionis cõpelle- bantur? Si voluntas mala ſix permittenda eſt libertari, quare Paulus non eſt permiſſus vti pesſima volũtate, qua perſequebatur Eccleſiamèſed proſtratus eſt vt excęcaretur:& excæca- tus eſt, vt mutaretur: mutatus eſt, vt mitteretur: miſſus, vt qualia fecerat in errore, talia pro Veritate pateretur. Si voluntas mala ſemper ſuæ permittenda eſt libertati, quare monetur pa- ter in ſcripturis ſanctis, filium durũ non ſolùm verbis corripere, ſed etiã latera eius tundere, vt ad bonam diſciplinã coactus& domitus dirigaturꝰ Vnde item dicit: Tu quidem percutis eum virga, animã autem eius liberas à morte. S1 mala voluntas ſemper ſuæ permittenda eſt libertati, quare corripiuntur negligentes paſtores,& dicitur eis: Errantem ouem non reuo- caſtis, perditam non inquiſiſtis? Et vos oues Chriſti eſtis, characterem Dominicum portatis in ſacramento, quod accepiſtis, ſed erratis& peritis. Non ideò vobis diſpliceamus, quia re- uocamus errantes,& quærimus perditos. Melius enim facimus voluntatẽ Domini monen- tis, vt vos ad eius ouile redire cogamus, quàm conſentiamus voluntati ouium errantium, vt perire vos permittamus. Ad Bonifacium verò ſcribens, Vbi eſt quod iſti clamare conſueue- runt, liberum eſt credere vel non credere. Cui vim Chriſtus intulit? quem coëgit? Ecce ha- bent Paulum Apoſtolum, agnoſcant in eo prius cogentem Chriſtum,& poſtea docentem, prius ferientem& poſteà conſolantem. Mirum eſt autem, quomodo ille, qui pœna corpo- ris ad Euangeliũ coactus intrauit, plus illis omnibus, qui ſolo verbo vocati funr, in Euange- lio laborauit. Et quem maior timor cõpulit ad charitatem, eius perfecta charitas foras mifſit timorem. Cur ergo non cogeret Eccleſia perdicos filios vt rodirent, ſi perditi filij coëgerunt alios, vt perirent? Quamuis etiam illos, quos non coëẽgerunt, ſed tantummodo ſeduxerunt, ſi per terribiles, ſed ſalubres leges in eius gremium reuocentur, blandius pia mater amplecti- tur,& de illis multò amplius, quàm de his quos nunquã perdiderat, gratulatur. Am non per- tinet ad diligentiã paſtoralem, etiam illas oues, quæ non violenter ereptæ, ſed blandè, leni- terq́ʒ ſeductæ, à grege aberrauerint,& ab alienis cœperint posſideri, in zentas ad ouile domi-⸗ nicum, ſi reſiſtere voluerint, flagellorum terroribus, vel etiam doloribus reuocare? Vbi verò ſcribit ad Vincentium, Suam quoq; primitus fuiſſe dicit ſententiam, neminem ad vnitatem Chriſti eſſe cogendum: verbo eſſe agendum, diſputatione pugnandum, ratione vincen- dum: ne fictos Catholicos haberemus, quos apertos hæreticos noueramus. Sed hæc, in- quit, opinio mea, non contradicentium verbis, ſed demonſtrantium ſuperabatur exem- plis. Nam primò mihi opponebatur ciuitas mea, quæ cum tota eſſet in parte Donati, ad vni- tatem catholicam timore legum Imperialium conuerſa eſt: quam nunc videmus ita huius veſtræ animoſitatis perniciem deteſtari, vt in ea nunquam fuiſſe credatur. Ita aliæ multæ, quę mihi nominatim cõmemorabantur: vt ipſis rebus agnoſcerẽ etiã in hac cauſa recte intel ligi poſſe, quod ſcriptum eſt, Da ſapienti occaſionem,& ſapientior erit. Quam multi enim, CS3 auod — Ad bonum an qui ſquamm cor Lendas fĩt. Aug. epiſi. 204. 1. Timoth.3. dAd Spi ſeapatum ſuſcit iendum olim coꝛmpelle- bantur inuiti. In Exocł. multi locis. Eccle.ʒ o. Prouer. 25. Exech.z34. Aug. epiſt.50. Paulus coaẽtus ad Euangelium Yenit. 1. Corinth. 15. I. Ioannis 4. De hæreticit non cogendis ad fidem ſententiam ſuam corrigit Aug. Idem epiſt. 48⸗ Hippona timore legum ab errore ciſce/tit ad fde⸗ Prouerbi, D E CAEREMONIIS Cap. 91. e eriei alvera quod certò ſcimus, iam volebant eſſe catholici, manifeſtisſima veritate commoti,& oſſen Iæretici ad verd en⸗ 2 5——. 1. 1 1—,„ faem compellédi fionem ſuoru reſerendo, quotidie differebant: Quàm multos non veritas(in qua nunquam x conſuetudinis graue viñculum colligabat, vt in eis complere- & erincipibus. præſumpfiſtis) ſed obdurat I7as,J. ur diuina illa ſentenria: Verbi dabitur ſeruus durus: ſi enim& intellexit, nõ ol ur diuina illa ſententia: Verbis non emedabitur is durus: tellexit, nò obe- diet. Quàm multi proptereà putabãt, veram Eccleſiã eſſe partem Donati, quia eos ad cogno- ſcendam catholicã veritatem ſecuritas torpidos, faſtidioſos, pigrosq́; faciebat. Quam multi nihil intereſſe credẽtes, in qua quiſq; parte Chriſtianus fit, ideò permanebãt in parte Dona⸗ ri, quia ibi nati erãt,& eos inde diſcedere atq; ad cath olicã nemo trãſire cogebat. His omni⸗ V bus harum legũ terror, quibus promulgãdis Reges ſeruiunt Domino in timore, ita profuit, V vr nunc alij dicant:Iam hoc volebamus. Sed Deo gratias, qui nobis occaſionẽ prebuir, jamq: faciendi& dilationũ morulas amputauit. Alij dicant, Hoc eſſe verũ iam ſciebamus, ſed no- ſcio qua conſuetudine tenebamur. Gratias Domino, qui vincula noſtra dirupit,& nos ad pacis vinculum tranſtulit. Alij dicant: Putabamus quidem nihil intereſſe, vbi fidem Chri- ſti teneremus: ſed gratias Domino, qui nos à diuiſione collegit,& hoc vni Deo congruere, Ceo epiſt. 2. vt in vnitate colatur, oſtendit. Sic Leo quoque Magnus commendare videtur Principes, qui ſacrilegam amentiam priſcilianiſtarum hæreticorum ita deteſtati ſunt, vt auctorem eius ac pleroſq; diſcipulos legum publicarum enſe proſternerent. Et profuit, inquit, olim iſta diſtri- ſ ctio Eccleſiaſticæ lenitati: quæ& ſi ſacerdotali contenta iudicio, cruentas refugit vltiones, ſeueris tamen Eccleſiaſticorum Principum conſtiturionibus adiuuatur, dum ad ſpirituale nonnunquam recurrunt remedium, qui timent corporale ſupplicium. Sic& Chryſoſtomus, 15r0 10 2*. 3. ih hen, dum reſciuit in vicis aliquot adhuc ſpirare Marcionis peſtem, ſcripſit eius loci paſtoribus, vt ex Cæſaris Arcadij edicto, qui Marcionis dogma ſequebantur, aut reſipiſcerent, aut in exi- lium mitterentur. Contra literas verò Petiliani ſcribens Auguſtinus, cùm ille dixiſſet: Quod ſi cogi per legem aliquem vel ad bona licuiſſet, vos ipſi miſeri à nobis ad fidem purisſimam cogi debuiſtis: Sed abſit a noſtra conſcientia, vt ad noſtram fidem aliquem cõpellamus. Re- ſpondet his verbis: Ad fidem quidem nullus eſt cogendus inuitus, ſed per ſeueritatem, imò & per miſericordiam Dei, tribulationum flagellis ſolet perfidia caſtigari. Nunquid quia mo- res optimi libertate voluntatis eliguntur, ideò mores pesſimi non legis integritate puniun- V tur? Sed tamen malè viuendi vltrix diſciplina præpoſtera eſt, niſi cum præcedens benè vi- uendi doctrina contemnitur. Si quæ igitur leges aduerſus vos conſtitutæ ſunt, non eis be- h nefacere cogimini, ſed malè facere prohibemini. Nam benefacere nemo potelt, niſi elege- rit, niſi amauerit, quod eſt in libera voluntate. Timor autem pœnarum, etſi nondum ha- 1 bet delectarionem bonæ conſcientiæ, ſaltem inter clauſtra cogitationis coërcet malam cu- Aus lileyca.. piditatem. Contra Creſconium verò: Reges cùm in errore ſunt, pro ipſo errore leges con- tra veritatem ſerunt: cum in veritate ſunt, ſimiliter contra errorem pro ipſa veritate decer- nunt. Ita& legibus malis probantur boni,& legibus bonis emẽdantur mali. Et paulò poſt: Fruſtraà dicis relinquat libero arbitrio. Cur enim non in homicidiis,& in ſtupris,& in qui- buſcunq; aliis facinoribus,& flagitiis libero te arbitrio dimittendũ eſſe proclamas? Quæ ta- Ag. Iib. 2. c4,93 3 men omnia iuſtis legibus comprimi, vtilisſimum ac ſaluberrimum eſt. Dedit quidẽ Deus ho mini liberam voluntatem, ſed nec bonam infructuoſam, nec malam voluit eſſe impunitam. 8 h..tap.rz. Contra Caudentium verò ſcribens idem Auguſtinus. Quod autem vobis videtur, inuitos ad veritatem non eſſe cogendos, erratis, neſcientis ſcripturas, neq; virtutem Dei: qui eos vo- Toannis 3. lentes facit, dum coguntur inuiti. Nunquid enin pœnitétiam Niniuitæ inuiti egerunt, quia hoc Rege ſuo compellente fecerũt? Iam enim Propheta, iram Dei vniuerfæ ciuitati, eam tri- duo perambulans, prænunciauerat. Quid igitur opus erat Regis imperio, vt humiliter ſup- plicaretur Deo, qui non intuetur ora, ſed corda? niſi quia erant in eis quidam, qui nec cu- Pacen. rarent, nec crederent prædicta diuina, nili territi poteſtate terrena. Iſta igitur iusſione Regis poteſtatis, contra quam voluntarius fit veſter occafus, multis ad ſalutem, quæ in Chriſto præſtatur occaſio, qui& ſi violenter adducuntur ad cœnam ranti patrifamilias,& compel- juntur intrare, intus tamen inueniunt, vnde ſe lætentur intraſſe. Pluribus etiam in locis hanc Epiſt. 1ss. ipſam materiam tractat Auguſtinus. Et in Epiſtola quadam ad Donatiſtas præclaram pro- is capuat Mier.1s. fert ſententiam: Quæ poteſt eſſe peior animæ mors, quàm libertas erroris? Hieronymuslo- cumn illum Hieremiæ: Congregabo eos quaſi gregem ad victimam,& ſanctificabo eos in die occiſionis: de hæreticis interpretatur:& addit: Interfectio hæreticorum, Kalus eſt corum qui decepti fuerant. Hæc nos ideò pluribus verbis ex Auguſtino tranſſcribenda duximus, vt cognoſcere tor, iam inde à mille ducentis annis, eorum ſentètiam eſſe refuraram, qui nec ad veritatem ab errore, nec ad vnitatem à ſchiſmate, metu reuocandum, nec ad bonum opus v lum, quen- quam eſſe cogendum affirmabant. Eſt quidem ita, quòd, qui diligit hilarem daroré, non pla ultl, Po- t Le⸗ 2. Corinth. s. 4 Coaclio facit vo⸗ 1 eea-7. cent Deo coacta ſeruitia: Sed fir perſæpè beneficio Dei ſingulari, vt qui coguntut in Fide ad..—.—.. 1 3 ead Heb. ſteaà volentes faciant: ſicut exemplo Pauli docet Auguſt. qui cum pœna corporis ac Euange Cap 12....—.1 4.. 1. 3 1 Thior ſeruu lium recipiendum compulſus fuiſſet, plus omnibus poſteà qui ſolo verbo vocati ſunt, in * 2........ beriras chariiatis. Euangelio laborauit: quemò́; maior timor compulit ad charitatem, eius perfecta charitas foras drss niht tin vewru li 2 aoufterat, 1 nn ſch duo. ntdamo, fünugumo, ſetamiiotfc e pimd me 1 charttatenl- modo no omlem dum vd 4 dicio,q necunt ercep ſeabſt ſbiru qöicgen b ſelatb d ure c walegldh Cecetule I. mu d 4 Chrgs d deſam- i moftullo i. Nerben n ctiq. Wlt in ſdgrtet lo müſts iH ian opced Al vulum me yri terimhm n ls norn lbi tera Oh Rt liusc 4. Aperi hlls aussaeſ Prater ſ1. br ng qullne, li „AElls maldg- 4. ſ tä 1 Agenß, nosDea 2, p, amſäch 1 Gr. r.] dn. ola dit 1806 R elelſe An0. wcvilh) dgr, Nt, ſtag Den nct ati benna S lias aur, du dS n n Sſc k z don teiuslod S relpiſcer a ne Scom ile Ki.o bis ad en liquem G 3 u, ſecpett ani gari. Nul Hun. legs ine aiun cumpra wn ſſitutæ t uehn nemo pe kelt narum,& es idmt onis coſ anam3 do ipſoc dga mpro ipl antece atur mal Albyt is, Kinſ dLhd elle pr eſt. Ded Pede m roluit 1 puir em vobi T uf virtutemn adlieh niuita in Kenn znerſ⸗ Bri dh ean vnlberld E2 ] Jter u n in eibs Cuſ r 1, zcir r olleN Iſta igt& r. 5 Chrbe laram ſalutem, ☚ „— datllfalſ 221' . nolcee wimus; 2 lis A4 T EMPORE SVMPTI S. 178 ſoras miſit timorem. Eſt enĩm timor quaſi ſeruus quidam charitatis,& locum illi perſæpè præparat. Cùm enim per timorem ſè continet aliquis, fit conſuetudo iuſtiriæ,& incipit quod durum erat, amari,& dulceſcit Deus:& iam incipit homo iuſtè viuere: non quia timet pœ- nas, ſed quod amat æternitatem: ac niſi timore Deum incipiat homo colere, non ferè perue- nit ad amorem. Timor itaq; medicamentum, charitas eſt ipſa ſanitas. Pietas, inquit Augu- ſtinus, timore inchoatur, charitate perficitur. Qui etiam alio loco: Sicut videmus, inquit, per ſetam introduci linum, quando aliquid ſuitur, ſed niſi exeat, non ſuccedit linum: ſic timor primò mentem occupat, non autem ibi remanet timor„ qui ideò intrauit, vt introduceret chariratem. In quam ſententiam apud Opratum quoq; multa reperiuntur. Quamobrem nõ modo non audiendi, verumetiam valdè reprehendéèdi ſunt, qui volunt omnem diſciplinam, omnem coërtionem ex Eccleſia ſublatam: quæ tamen ea tanquam indulgens mater, admo- dum vtitur moderatè. Siquidem in hoc ipſo decreto Lateranenſis concilij, quanto cum iu- dicio, quanta eſt adhibita moderatio? Neq; enim coguntur omnes, verùm tantuùm qui perue- nerunt ad annos diſcretionis: ac ne ij quidem quomodocunq; tandem affecti, ad Euchariſtie perceptionem adiguntur, verùm hoc tantum præcipitur, vt ne ſua voluntate, ſuoq́; udicio ſe abſtineant: ſed ſi iuſtam aliquam eſſe cauſam exiſtimauerint, quamobrem à communione ſibi putent abſtinendum, ad ſacerdotem prius ea de re referant, neque niſi de conſilio illius quicquam ſtatuant. Cæterùm ſi durum hoc videtur, quòd qui ſemel in anno ſub feſtum Pa- ſchatis Euchariſtiam non perceperit, is ab Eccleſiæ ingreſſu viuens, à Chriſtiana verò ſepul- tura mortuus arcetur, certè nihilo mirior videtur Elibertini, quod propè mille annis Latera nenſe præcesſit, quodꝗ́; non ita multò pôſt ſubſequutum eſt, Agathẽſis concilij ſanctio, qua decretum eſt, eum inter catholicos non habendum, qui non ſemel, ſed ter in anno non com- municsſſet. Quid eſt autem catholicum non haberi, quàm& ab ingreſſu Eccleſiæ viuum,& à Chriſtiana ſepultura mortuum arceri? Nam qui catholici non ſunrt, eis ad catholicam Ec- cleſiam aditus patere non debet: quibus autem viuentibus non communicamus ‚ eis neque mortuis eſſe communicandum, iam à ſancto Leone didicimus. Itaq; non modò non repre- hendenda, verumetiam ſummis præconiis efferenda eſt ſalubris hæc Lateranẽèſis concilij ſan- ctio. Nam quod monet ſcriptura: Diligenter agnoſce vultum pecoris tui, tuosq́, greges con- fidera: ſemper id quidem à paſtoribus ſieri, aut certè frequenter expediret: ſed quoniam ho- mines ſumus etiam paſtores, datum hoc eſt infirmitati noſtræ quod fieri ſemper à nobis oportebat, vt vel ſemel tantùm in anno facere teneremur. Quomodo autẽ cognoſcet quiſq; vultum ſui pecoris? quomodo conſiderabit greges ſuos? Dominus eſt qui cor intuetur. Cæ- terum homo non poteſt videre, niſi ea quæ patenr, quæ ſub aſpectum cadunt, quæ ſunt ocu- lis mortalium ſubiecta. Quæ ſit& quanta fides hominis, ſoli Deo cognitum eſt: ſed ſunt in- terea quædam externa fidei ſigna, per quæ fideles, tanquam per teſſeras quaſdam, ab infde- libus diſcernuntur: atq; ea præcipua ſunt ſacramenta: quemadmodum in iis quæ ſcripta ſunt ſuperius, pluribus verbis docuimus. Quæ ſi quis habet deſpicatui, nec Deũ& Eecleſiam eius audit eorum vſum præcipientem, quo nobis habendus eſt alio loco, quãà quo Chriſtus habe- ri præcepit eum, qui non audit Eccleſiam? nimirum vt ſit nobis tanquam Ethnicus& Publi- canus. Eſt aliquis qui communicare cum Catholicis non vulr, ne cenſeatur inter catholicos, nihil ei cum ſacris noſtris, nihil cum templis aut cœmeteriis Deo conſecratis, vel viuo vel mortuo ſit commune. Quid habet iniquitatis hæc tam ſalubris Lateranẽéſis concilij ſanctio? quid non ſummæ potiùs æquitatis? Niſi fortè non eſt hoc æquisſimum, vt qualis eſſe quiſq; Vult, talis cenſeatur: neq; commune cum eo quicquam habeant catholici, qui cum Eccleſia catholica communicare recuſat. Fuit autem maiorum noſtrorum cumprimis laudatus ille mos„ qui nunc à multis non perinde diligenter obſeruatur, quo non modò paſtores, quos parœcos, ſiue parochos voca- mus, ſedulò vulrum ſiu pecoris agnoſcebãt, verumetiam paterfamilias quiſq; ſuis in ædibus, quos alerer, diligentius explorabat, ac ſi qui vel à pœnitentiæ, vel ab Euchariſtiæ ſacramento, præter ſui ſacerdoris conſilium, ſub feſtum Paſchatis abſtinuiſſent, eos è ſuis ædibus exige- bat, nec vel cibum cum eiuſmodi ſumere dignabatur. Nunc quorſum res ceciderit, quis eſt qui ſine lachrymis commemorare queat? Adeò diſciplina omnis in Eccleſia diſſoluta, adeò frena ſunt laxata, tanta permiſſa licentia dicèdi quiduis,& impura lingua Chriſtum blaſphe- mandi:& cum alia, quæ cuiusꝗq́; libido ferr, blaterandi, tum ſanctisſimi Chriſti corporis& ſanguinis veritati detrahendi, mendaciique veritatem ipſam arguendi: vt periculum ſit, niſi nos Deus oculis miſericordiæ ſuæ reſpexerit, aliamꝗue mentẽ Eccleſie Præfidibus,& eis quĩ rerum potiuntur inſpirauerit, ne ex Chriſtianiſmo redeatur ad paganiſmum. Sed eò vnde deflexit oratio reuertatur. Sicut Euchariſtiæ ſacramentum quouis tempore percipere fas eſt, ſic& orare quouis tem pore fas eſt. Docemur à Chriſto, quòd oportet ſemper orare& non deficere: monemur& à Paulo, vt ſine intermisſione oremus. Neque defuerunt qui Chriſti hæc& Pauli verba ita ac⸗ cipienda putarent, vt nullum tempus à vocali oratione vacuum eſſe vellét: qui quidem pro- Prer perpetuum orandi vſum, Pſalliani, ſiue Euchitę ſunt vocati: de quibus& Epiphanius& Cg 4 Augu- Aug. de vera re- ligione.cap.17. Idem tract. o. in epiſt. Ioan. Liꝰ.z. con. Parm. De conſec. diſi. 2. omnis homo cap. 18. Catholicum non Laberi quid ſic. Prou. 27. Pecoris noſtri vultus quomodo agnoſceudus· 1. Regum 16. Jacramenta ſunt na fidei externa. Matth⸗. 18. Maiorum noſtro: rum mos lauda- ti imus nunc pla nè intercidit. Prouerb. 27. Paſchatis feſto non comuncan: tes ex ædibus ſuis expellebant⸗ Orare quouais tempore fas eff. Euchilæ Luc. 18⸗ 1. Iheſſ.5. Orare ſine inter⸗ miſsione quid. Epipha⸗ hærc. I8. — Cap. 93. Aup. Pærefi.57. 4 Ilidem. AInſ In eyn. Paui. Facerdotum& monachorum offcium. Ofeæ 4. RNoræ Canonicæ. Seda in Lucam. ſalm. 33. Cypin expoſitic: ne Orat doꝛtz. Baſil·in ſer. Aſa cheuico& in ſcheticis. ca.33. Hier- ad Suſt& zm 6. ca. Dam ẽlis Li. 8. coſt. poſt. caꝓ. 40. Jeiunii tractatio. Ieiuntum adiu- aat oratinnem. Fermo.aze de lempore. n Pſalm. 42. Alæ oratio: nis duc. Auguſl. epiſt. 80. Fabbati& do- ninici ieinmum. ominieo die nõ jeinnandum. Ie:unium Jabba: 41 quando cœpe: ritciu.uε ⸗ ſlituti rationes. Inno. in epiſ. ad Decen.u. Vigiliæ feſtorum dierum cur iu: Hlitutæ. DE CAERENONIIS Auguſtinus pleraq; ſcripſerunt. Cæterùm quis eſt qui posſit ita ſemper orare,& ſine defecdu vel intermisſione precibus inſiſtere, vt nec alimentum ſumendi, aut dormiendi tempus ha- beat? Quamobrem Auguſtinus,& eum ſequutus Anſelmus, ſic hæc Chriſti 5 Apoſtoli ver- ba accipienda putauerunt, vt nullo die intermitterentur certa tempora orandi: quæ ſi quoti- die quiſquam obſeruaſſet, iam ſine intermisſione orare diceretur. Peculiarius tamen adorã- dum ſine intermisſione adſtricti ſunt ſacerdotes& monachi, quorũ propriũ eſt officiũ, iuge ſacrificium, iugesq́; Deo preces offerre: non pro ſuis tantum, verumetiã pro populi peccatis. Cuius peccata comedere dicuntur, quando ex eius viuũt ele smoſynis. Sunt hi tanqusm publici quidam totius Eccleſixæ miniſtri, vt quod a ſingulis& vninerſis præſtari ſemper non poteſt, eorum ſaltem expleatur miniſterio. Quid autemt Nunquid non eadẽè infirmitate ptę- ditus eſt ſacerdos, aut monachus, qua quiſquam alius ex iis, qui addicti ſeculo iudicãtur? Eit re vera. Et ille cibum quandoq; capiat,& ille ſomno temporis nonnihil tribuat,& ille cor- poris ſui curam non prorſus abiiciat, neceſſe eſt. Quamobrem,& huius infirmitati proſpiciẽ- dum putauit pia mater Eccleſia: certas horas conſtituit, quas Canonicas vocant, quibus non alij rei, quàm precationi vacaret: Has qui diligenter iuxta ritum Eccleſiaſticæ traditionis ob- ſeruaſſet, eum ſemper orare,& non deficere. Beda Venerabilis interpretatur, vt cum Prophe- ta dicere posſit: Benedicam Dominũ in omni tempore, ſemper laus eius in ore meo. Neq; ta⸗ menex traditione magis Eccleſiaſtica, quam è ſcripturis auctoritatem habere videtur iſta certis temporibus orandi conſuetudo: quemadmodum id pluribus verbis oſtendere conati ſunt Cyprianus, Baſilius, Hieronymus, Clemans,& alij nonnulli, ad quos lectorem remitti- mus: Nam exactius hæc omnia perſequi non eſt præſèntis inſtituri. Nunc de ieiunio pauca diſſeramus, quo plurimum orationem adiuuari vel illa Chriſti ver⸗ ba documento ſunt, vbi genus quoddam eſſe dicit dæmoniorum, quod non eiicitur, niſi per orationem& ieiunium. Ieiunium orationi deuotionem& fiduciam donat: ac ſicut fra- ter adiuuans fratrem, ambo conſolabuntur, ſic orarioni ieiuniũ: Ieiunio multum adfert ad- iumenti oratio. Oratio virtutẽ impetrat ieiunandi, ieiunium gratiam promeretur orandi: ie- junium orationem roborat, oratio ieiunium ſanctificat,& Domino repręſentat. Orationem Auguſtinus clauem cœli vocat,& eam duas alas habere dicit, quibus ad cœlum,&c. Duas enim alas habet oratio, quibus ad cœlum facile perfertur: ieiunium& elesmoſynam. Ac prę- ceprum quidem elſe ieiunium in Euangelicis& Apoſtolieis literis, videre ſe ſcribit Auguſti- nus: quibus autem diebus non oporteat ieiunare,& quibus oporteat, præcepto Domini vel Apoſtolorum, non, inquit, inuenio definitum. Itaq; quod ad ſabbatum attinet, ab Ambro- noo doctus, ad quamcunq; venerit Eccleſiam homo cat holicus, eius morem eum obſeruare iuber, ſi non vult aut pati ſcandalum, aut facer„Die verò dominico ieiunare, ſcandalum eſſe maguũ putat: maximè poſtquam innotuit deteſtabilis multumꝗ;, fidei catholicæ, ſeripturiſ- que diuinis apertisſimè contraria hærefis Manichæorum: qui ſuis auditoribus ad ieiunan- dum iſtum tanquàm conſtituerunt legitimum diem: per quod factum eſt, vt ieiunium dieiĩ dominicæ horribile haberetur. Ex quibus Auguſtini verbis colligimus, indifferens quon- dam ſabbati ieiunium fuiſſe: ſod poſtea tamen, quàm latè patet Eccleſia catholica, ſabbarti ie- iunium obſeruari cœptum eſt: Cuius cauſam, antè milie ducentos annos hane produxit Inno centius, quòd cùm illo die ſepultus iacuerit Redemptor noſter, rectè lugubris dies hic habea- tur. Eſt& aliaratio, quòd cùm præcipuè Iudæi ſabbatum habeant in honore, nõ eſt Eccleſiæ viſum, vt quicquam cum ilis nobis commune foret. Habet aliam prætereà rationem ſabba- ti ieiunium, eaudem nimirum, quam pridiani feſtorum dies, quas vigilias vocamus: quibus vt ieiunaremus propterea videtur inſtitutum, quod rectum eſſe, decereque cum primis exi- ſtimaretur, quem diem tribuere debemus laudibus& commemorationibus beneficiorum ſummi Dei, quæ plena manu per eum nobis collata ſunt, ad eum nos diem præcipuè caſtos & ſobrios accedere, vt exporrectiore& vigilantiore animo cogitemus, quantum Ipſè de no- bis meritus ſit, quarumn agendarum,& ferendarũ gratiarũ illi ſumus debirores. Poteſt& hec asſignari cauſa, quòd cum feſtos dies hilares agamus, proptereà pridianos dies mœſtos duci- mus, vt ex eo documentum capiamus, ad æterna illa gaudia non niſi per multas tribulatio- nes peruenire nos poſſe: ſociosq́ue nos fieri pasſionum oportere, ſi conſolationis& lætitiæ participes eſſe volumus. Sed ea de re Bernardi verba adſcribemus. Is in ſermone, quem habuit in vigilia ſancti Andreæ. Sanctorum,, inquit, feſta, præcipua Patrum ſanxit auctoritas votiuis præuenienda ieiuniis. Vtiliter plane,& non ad inſipientiam nobis, ſi adfuerit qui aduertat. Multa ſiquidem quotidie peccata contrahimus,& in multis offendimus omnes: Nec tutum omnino eſt celebrandas ſuſcipere feſtinitates ſacras, niſi prius abſti⸗ nentiæ purificatione præmiſſa: quò& digniores& capaciores inueniamur ſpiritualium gaudiorum: Sic enim iuſtus in principio ſermonis accuſator eſt ſui. Ac paucis interiectis⸗ Diſcimus ex hoc, quænâm vera ſit via feſtiuitatis æternæ. Quid eſt enim quod jeiuniis ſolen nia præauenimus, niſi quòd per multas tribulationes oportet nos introire in regnum Dei?Indignus quippè ſolenni lætitia eſt, qui ſtatutam vigiliæ abſtinentiam non obſeruat. Planè, inquam, ſi renuis affligere animam tuam in vigilia, indignus iure cenſeris fe& exulta V J Dignd- mort e gr I eertlul n M Glo renlh 9 vper nelli Atii T rerd, Tülhus jeblote Aunlu ui etld kerpa holces erllal radtt don mäm Jecli olnnenr ponite (ahg uodlei ſituwh amen, brrun ilum nouup Wworte KrO Numſo Nehihe utumn kemuim um ern piinn eindd tenim äinentie eodeme wüeyn conlis tiig nilc uc dinäge catamg tiagüt Pnü dr. Ier dan I m 1 7 iuin 1 l lur neactint St.. d ſecllot—, ti nidun 7 Wnmwit ci. as Focant er. SpraKatl ern dalice ug„ retaruyto lusin otem ede tem hadere ai Ferdis oſtet der quos lectot un uuari velila adl vquodnont iou lclam donatt bon lunio multlt a mpromeret 10. drepreſentat. An us ad celum Nh K ele’mohft mn. videre ſe ſc a- at, præcepto vn aum attinet di us moremel Nru djeiunareſc b d ddei catholle k u auditoribus b tumeſt, ti t gimus, indit un- deſa caholl„u nnos hancphr elugubtisd 2 llle Elld 01! in honore,d 3 ¹03 pretetea tat 1 ¹ 1 vieilis voc"Frqun ecerecdue du Aüc orationibus= 1nos diemg emos,qand ſece os cebitolez 2 idianosdies 2 4 3 jper mu 2 b Lhun- nil 0 kla 4 f lnen 24= S rec dus I exll- A TEMPFORKRE SVMPTIS. 179 exultatione feſtiua. Eſt autem vniuerſum præſentis pœnitentiæ tempus vigilia quædam ſo- lennitatis magni& æterni ſabbati, quod præſtolamur. Ac iterum poſt pauca: Hodierni jeiu- nij,& eius, quam præſtolamur, ſolennitatis,& lætitiæ cauſa eſt beata pasſio Andreæ Apoſto⸗ li. Dignum eſt enim, vt ſi cum eo pendere non poſſumus, cum eo vel ieiunemus: nam & ipſum cum biduo penderet in cruce, etiam ieiunaſſe quis dubitet? Inueniamur ergo vel in exiguo communicantes pasſioni eius,& ſi non ſimul afflixi patibulo, ſimul afficti ie- iunio: vt miſerante Deo etiam coronæ participes ſimus,& in præſenti quoque ſpiritualium ſocij gaudiorum. Cur autem quartis& ſextis quoq; feriis à carnibus abſtineatur, iam antè docuimus ex Auguſtino: Ante quem ab Epiphanio quoq; cauſa eadem eſt allata. Quarta, inquit,& pro ſabbato ieiunium ſtatutum eſt. Nam illuceſcente quarta, traditus eſt Dominus,& pro ſab- bato, hoc eſt ſexta feria, crucifixus eſt:& tradiderunt Apoſtoli, vt in iis diebus ieiuniũ fie- ret: ita vt impleatur dictum hoc: Cum ablatus fuerit ab illis ponſus, tunc ieiunabunt in il- lis diebus. Et non vt gatiam aut beneficium exhibeamus illi, qui pro nobis paſſus eſt, ieiu- nium conſtitutum eſt: ſed vt confiteamur, ad noſtram ſalutem factam eſſe Domini pasſio- nem, quam pro nobis ipſè ſuſcepit:& vt pro peccatis noſtris ieiunia nobis apud Deum ſup- putentur. Fuit itaq; longè vetuſtisſimum hoc inſtitutum quarta& ſexta feria ieiunandi, Vr Apoſtolicum eſſe non dubitet Epiphanius: Ad cuius opinionem confirmandum pluri- mum ea facere videntur, quæ de hoc ipſo ieiunio ſcribit Clemẽs Petri ſucceſſor,& poſt eum Ignatius, qui tertius à Petro fuit Antiochenus Epiſcopus:& poſt Ignarium Origenes. Theo philactus quoq; proptereà nos ieiunare ſcribit quartis feriis, quod concilium quarta feria cõ- uenit, quomodo per dolum comprehenſus occidi Chriſtus poſſet. Origenes multis ſeculis anteà hoc ſcripſit his verbis in commentariis in Marcum Euangeliſtam: Pridie, inquit, quàm pateretur Dominus, conſilium inierunt de capiendo Ieſu: quo factum eſt, vt& quartæ in hebdomade ieiunium ſeruemus, eò quòd dies illa dominicæ pasſionis fuit initium. Apollo qui eſt IL.I I. inter patres, quorum viram deſcripſit Palladius, ſic de ieiunio hæc loquitur: Ca- tholica& generalia ieiunia, non licet ſoluere ſine ingenti necesſitate. In quarta etiam feria traditur Seruator,& in Paraſceue crucifigitur. Qui ergo ea ſoluit, Seruarorem vnà tradit& vnã cruciſigit. Sed ſi ad vos veniat frater, qui opus habet vt reficiatur, cum ſit ieiunium, ipſi ſoli menſam apponite. Cæterum quod ieiunium quatuor temporum vocatur,& ſi non videtur ab Apoſtolis in- ſtitutum, eſt tamen& ipſum vetuſtum cùmprimis. Nam cùm aliquando ter in anno cele- bratum fuiſſet, viſumm eſt calixto Papæ conuenientius, ante mille trecentos& amplius an- nos, vt per quatuor tempora obſeruaretur: vt ſicut annus per quatuor voluitur tempora, ſic & nos quaternum ſolẽne ageremus ieiunium per quatuor anni tempora: quæ quidem ſunt: Ver, †ſtas, Autumnus, Hyems: quæ dicere viſum eſt, vt à Dei immortalis honore auſpica- remur: ieiunium vernum in quadrageſima: æſtiuum in Pentecoſte: autumnale in menſe ſe- ptimo: hyemale in decimo:(Sic enim appellat Leo Septembrem& Decembrem.) Ideò au- tem ipſa continentiæ obſeruantia quatuor eſt asſignata temporibus, quemadmodum ab eodem Leone ſcriptum legimus, qui complures de ieiuniis quatuor temporum ſermones conſcripſit: vt in idipſum totius anni redeunte decurſu, cognoſceremus nos indeſinenter pu- rificationibus indigere: ſemperqᷓ; eſſe nitendum, dum huius vitæ varietate iactamur vt peoc- catum, quod fragilitate carnis& cupiditatum pollurione contrahitur, ieiuniis atq; eleẽmo- ſynis deleatur. Idem Leo Pontifex Apoſtolicam hanc eſſe traditionem innuere videtur. Exiſtimatum eſt prætereà: Dei præceptum de perſoluendis Deo primitiis, hoc ieiunio qua- dantenus impleri. Nam cùum quatuor ſint anni tempora, ð& in quolibet tres menſes, nos in initio cuiuſque, tres dies ad gloriam rrinitatis ieiunamus, arque ira cuiuſſibet primitias Deo perſoluimus: quemadmodum hæc& alia pleraque pluribus verbis ab Innocentio ter- tio funt pertractata. Porrò quadrageſimæ ieiunium non ab hominibus conſtitutum„ſed diuinitus conſecra- tum, nec terrena cogitatione initiatum, ſed cęleſti maieſtate præceptũ eſſe tradidit, ante mil- le centum annos vir non doctrina magis, quàm vitæ ſanctimonia clarus, Maximus Tauri- nenſis Epiſcopus(niſi quis Ambroſio ſermonem hunc adſcribere malit: nam ei quoq; legi- rur inſcriptus.) Non tam ſacerdotum, inquit, hæc præcepta, quam Dei ſunt: atq; ideò qui ea ſpernit, non ſacerdotem ſpernit, ſed Chriſtum, qui in ſuo loquitur ſacerdote. Hierony- mus aduerſus errores Montani ſcribens, quadrageſimæ ieiunium traditionem eſſe vult Apo- ſtolorum:de quo itidem vt de quartæ& ſextæ ieiunio, veruſtisſimi meminerunt ſcriptores, Ignatius& Origenes. Sed& Canon extat Apoſtolorum his verbis conſcriptus: Si quis Epi⸗ ſcopus, aut Presbyrer, aut Diaconus, aut Lector, aut Cantor, ſacram quadrageſimam Paſchę, aut quartam feriam, aut Paraſceuen non ieiunauerit, deponitor, præterquam ſi imbecillitate impediatur corporis: Sin laicus ſit, communione priuator. Tribus autem ex cauſis ieiunium hoc in Eccleſia celebratur,& propter trinum exemplum: & propter diuinum Præceptum;& propter numeri myſterium, Exemplum habemus Moyſis Ieiumii quarta E ſexta feria inſtituti raiio. Aupu/l. epi. 68. Ehi.in compen= 4 diaria docttrina fidei catholicæ. Mart. 9. Lib. 5. eonſajt. Apoſt eap.ylt. Ignat.&piſl.4. Orig. hom. 1o. in Leuit. Theoph. in 14. cap. Mati. Feitmi quatuor tenporuna rd. Iiones. (alix epiſi. I. adl Bene. Leo ſerm.. de ieiunio ſeptimi menſis. Fermo. 2. de ieiu: nio Pentecoſte. Quadrageſimæ ieiuni& ᷣο cur inſtitutum. Max. ſer. priori in die Cinerum Ambr. ſerm. 9. Hiero æd Mar: cellam. Canone 68. Quadragejpua ex tril us cauſis celebratur- DE C AEREMONIIS Cap. 9¹. Exod.z4. Moyſis ante legem, Eliæ ſub lege, Chriſti poſt legem: quem nos, qui ab illo nomè ducimus, .ceen 1. Chriſtianique vocamur, tanquàm auctorem& inſtitutorem huius ieiunij ſequimur. P re- Wrse:, ceptum autem nobis eſt, vt ex omnibus decimas pendamus: Viſum eſt igitur, vt etiam anni temporis decimæ penderentur. Cùm enim annus conſtet trecentis ſexaginta quinq; diebus unerzaße, ſiquidem tringinta ſex dies ieiunauerimus, nec ante rem diuinam abſolutam in die Paſcha- tis cibum ſumpſerimus, iam totius anni dierum decimas perſoluimus: tot namq; ſunt dies quadrageſimæ, diebus Dominicis exceptis, ſi à prima Dominica numerare incipias: Nam quiĩ primam Dominicam antecedunt dies quatuor, ad imitationem quadragenarij jeiunij, quod Chriſtus in ſolitudine continens& perpetuum ſeruaſſe legitur, inſtituti ſunt. Qua de re fu- ſius à Gregorio Magno ſcriptum legimus. Ante quem etiam eandem materiam copioſe tra- ctauir, ex abbatis Theonæ ſententia, Casſianus, Ioannis Chryſoſtomi diſcipulus: Itidem& Dorotheus ſerm. 18. de ieiunio.. fequent. Deinde verò quadragenarium numerum hunc in triſtitia,& mœroribus, à ſcriptura ferè miier: ibeim ſemper adhiberi videmus:itaq; vocat eum Hieronymus numerum afflictionis, pœnæ, ieiu- Ebe n. nij, luctus& doloris. Sic pluuiæ diluuij quadraginta diebus orbi naufragium intulerunt, ſic Exod.s. in deſerto populus Iſraëlannis quadraginta commmoratus acerba multa tulit, ſic nuncij Mo- ſis quadraginta diebus exploraſſe promiſſam terram leguntur, ſic quadraginta dierum ſpa- Greg. 5ows. 16. in Euang. Caſs. Collatione 21. cap*t. G Niun. 13. cio, qui fuerunt Niniuitis ad pœnitendum præſcripti, ſubuerſam iri Niniuen Ionas prædica- Jone 3..—... 7 3 uit, ſic poſt finem quadraginta annorum congregatos 1r qul diſperſi fuerant,& gyptios, Eze Ezech. 29. Eech a. chiél prædixit, ſic ille totidem dierum ſomnum in dextrum latus pro tribu Iuda obdormi- uit, ſic quadringentis, hoc eſt decies quadraginta annis populus in Rgypto ſeruiuiſſe nũcia- tur, vt vel ex iis antiquarum rerum exemplis& monumentis facilè appareat, hunc præci- puè numerum comprimendæ corporis catnisꝗ; luxuriæ, diuino conſilio imprimis quaſicon ſecratum fuiſſe, vt iure is in ieiunium quadrageſimale relatus eſſe videatur. V Veaeuefune Neque ſine ratione factum̃ eſt, vt hoc anni tempore ieiunium hoc obſeruetur. Cùm enim in verma iempus ſub hoc anni tempus propter humorum abundantiam ad malum membra laxentur, viſum inſtitutæ ratiov. eſt opportunum, vt per ciborum abſtinentiam à malo refrenarentur,& ad bonum excita- weenbae rentur. Et ſicut hoc tempore per eſum illiciti cibi Adam in mortem deſcendiſſe creditur:ita V Rom. x. er abſtinentiam liciti cibi Chriſtianus ad vitam aſcendat, cum patienti Chriſto prius com- V Eiar cap.s. paſſus fuerit: Oportet enim compati, ſi volumus conregnare. Sic ab Hilario ſcriptum legi- V a. mus, de his, qui iuxta morem in Eccleſia tum obſeruatum in Paſcha baptizabantur. Ventu- 8 Beprsz jin pa⸗ ri ad baptiſinum prius confitentur credere ſe in Dei filium,& in pasſione ac reſurrectione 6 V ſchate ieiunalãt eius:& huic profesſioni ſacramento fides redditur: atq; vt hanc verborum ſponſionem quę- V dam rexum ipſarum veritas conſequatur, roto in ieiuniis pasſionis Dominicæ tẽpore demo- V rantes, quadà Domino compasſionis ſocietate iungũtur. Igitur ſiue ex ſponſionis ſacramen- to, ſiue ieiunio, omne illud pasſionis Dominicæ cũ Domino agunt tempus. Sic à Chryſoſto- Tn mo ſeriptum legimus: Eccleſia Krul ob grariam ieiunat, Ieſu opus agnoſcens, vtpotè cum d dauc. crucifixo crucifixa,& vt dum paritur cù Domino,& cum Domino glorificetur: non vt Do- minum lugeamus. Viuir enim viuentis filius, ſed diſpenſationis confiteamur beneficium:& s ſi lugemus, quòd crucifixerunt ipſum, non propter ipſum, ſed propter audaciam eorum quiĩ auſi fuerunt. Ac paucis interiectis: Ieſus crucifixus eſt, immortalis Dei filius pependit corpore in cruce, non pfopter ſeipſum, ſed propter te occiſus eſtà ligno, ieiunauit in li⸗ gno, accepit quæ nom debuit, poſuit corpus pro eo, quod accepiſti, Concupiſcentia victus es, fel bibit pro voluptate, ne ſis alienus à regno: Noſti quòd crucifixus eſt, noſti ubd pro te mortuus eſt, confitere quòd viuit, pro viuente: fac martyr ſis pro eo, qui pro te mat- tyr fuit: morere pro eo, qui pro te mortuus eſt. Si autem ſic expoſcit mortem, paruum eſt ieiunium. Habes magna, largire parua. Cum gaudio ad feſta, eum lætitia ad ieiunium veni. yieron. in Delitiæ ſint ieiunium. Hieronymus quoque, Eccleſiæ conſuetudo, inquit, ad pasſionem Domini& reſurrectionem per humilitatem carnis venit, vt ſpirituali ſaginæ jeiunio corpo⸗ ris præparemur. FHiabemus itaq; iam, qua ratione, quæ nunc obſeruat Eccleſia ieiunia fuerint ab Apoſto- lis,& eorum ſucceſſoribus inſtituta, quæ quidem ex quo tempore Chriſtus terras reliquit, quàm latè patet nomen Chriſtianum, tantò ſemper ſtudio ſunt ab omnibus obſeruata, hoc præcipuè quadragefimale nulla vt fuerit orbis pars, in qua prædicatum non fuerit. Non in- ſula, inquit Batilius, non terra, non ciuitas, non gens, non deniq; locus vllus tam diſertus eſt, vbi prædicatio de quadrageſima non fuerit audita: ſed& exercitus,& iter facientes terra ma rique, mercatores quoque omnes ſimiliter audiunt, libenterq́; ſuſcipiunt. Quod igitur tot ſeculis, tantè mortalium omnium conſenſu, quàm longè lateque Chriſtianus orbis diffuſus eſt vniuerſus, prædicatum, receptum, ac tanta cura diligentiaque ſemper ab omnibus fuiſle videmus obſeruatum, id ad vnius aut alterius apoſtatæ nutum, qui nihil eſſe voluerunt, quod incœſtam eorum libidinem, cui nomen coniugij prætexuerunt, retardare posſit, reii- ciendum eſſe putabimus? Prius omnia nobis Deus eripiat, quam vt in hanc nos à Satana mentem impelli pariatur. Maisb. cap · 5⸗ Quadr ageſimæ ꝛeiumum per vni uerſum orbem aununciatum. Baſt.ſerm. poſte: riore de iciunis. Sed — —— quana leiul 4 ſchatis,qu ces xigllls d valoli tinencag 4 bb in en N ch udle 63 iiunlgi aon ttpend müni Empell rſoscurat ne Latanssfern Sed a e des excutil- rum celects mus Dies d. in vouis⸗Ddu zwogjeinir minican, di poo ntiet s plenroe morum las mermmueg. nan dlng Ni wmuan auodqug propoltiſe per Data refunteu hi Satione 3 duans D humano dem lec e Jle ſtut 3 c relme nt GCiſ Tlls perd 1 l num Nodus Rpon⸗ vopene biie 1 dor— „ndd, qu. lol 19 d nhibne. lldus, co. DNe 1 ts duir nen ium onu 1eot dleb mad top ero diec ſohit deidts Sn lta uit 3 uadtagt 3 Niniuenl at fueru ind ro tibuſ S an Egypro nem ſeappare 1 enn mülo im In rn deatur. cobſeru umer nembralt 182, ſh r,& ad aOnen n deſcen Tainn ienti CiHe Poso ab Hias Rim abaptiz as.ſe poſione amti borum adeng Dominl& kie ex ſpon Oaan. tempus Siinſä sagnolc a tpoie gotiß Pann. hteamn eal pter auc deon Ntalis D S ta ligne s nä 1,Coa Sn ucifixu u ſs pro 12 Foi oſcit m 8 fn letitia A T EMPORE SVMPTI S. 18 Sed quas tandem illi rationes adfuerunt, quamobrem Apoſtolicas traditiones has Ano- Hæreticortt rde bis reiici putent oportere? Quas alias, quàm veteres illas cantilenasmas ante mille propᷣsasiones quibus trecentos annos ab Aërio hæretico, cuius& Philaſter& Auguſtinus meminerunt„ produ- ctas olim fuiſſe ſcribit Epiphanius: ſic enim inducit Aérium loquentem: Quid eſt Paſcha, quod apud vos perficiturę Iudaicis fabulis rurſus addicti eſtis: Non enim oportet Paſcha per- agere: Paſcha etenim noſtrũ immolatus eſt Chriſtus. Sed neq; jeiunium, inquit, erit ordina- tum: Hæc enim Iudaica ſunt,& ſub iugo ſeruitutis. Iuſto enim lex non eſt poſita, ſed patri- cidis ac matricidis,& reliquis. Si verò omninò volo ieiunare, qualemcunq; eligam diem à meipſo,& ieiunabo propter libertatem. Vnde apud ipſos ſtudium eſt, vt potius in die Do- minica ieiunent: quarta verò& pro ſabbato(hoc eſt, feria ſexta)&dant. Sæpè verò, etiam quarta ieiunant, non ex ſtatuto, ſed ex propria, vt inquit, voluntate: In diebus autem Pa- ſchatis, quando apud nos fiunt humi dormitiones, caſtitates, afflictiones, ſiccorum eſus, pre- ces, vigiliæ ac ieiunia,& omnes animarum ſalutes per ſanctas afflictiones:ipſi à ſummo ma- ne obſonantur, carneq́;& vino venas ſuas explentes, cachinnantur, ridentes ac ſubſannan- tes eos, qui ſanctum huc cultum hebdomadis Paſchatis perficiunt: Vocat autem hebdoma- dam Paſchatis, ſanctam illam hebdomadam, quæ feſtum reſurrectionis Dominicæ præcedit. Idem de Manichæis quoq; ſcribit Leo Magnus: Dominicum, inquit, diem, quem nobis Sal- uatoris noſtri reſurrectio conſecrauit, exigunt in mœrore ieiunij: ſoli reuerentiæ hanc con- tinentiam deuouentes, vt per omnia ſint à noſtræ fidei vnitate diſcordes,& dies qui à no- bis in lætitia habentur, ab illis in afflictione ducantur. Nnne autem hęc ipſa& verba& fa- cta audire& videre licet apud eos, qui noſtro hoc infelici æuo, contra quam ab Apoſtolis tra- ditum legimus,& temporum& ciborum diſcrimen omne tollere ſunt& abrogare conari? non vt perpetua quædam eſſet abſtinentia, ſed ne quid impedimẽto eſſet, què minus abdo- mini ſemper ſeruire, corporisq́; voluptatibus perfrui liceret. Itaq; bacchanalium apud iſtos vſus durat nihilominus: cæterum qui perpetua vult eſſe bacchanalia, quadrageſimæ ieiunium Satanas ferendum eſſe non putauit. Sed iam, quas ab Aério productas olim, noſtri quoque temporis adferunt hæretici, ratio- nes excutiamus. Iudaicis nos fabulis addictos aiunt, qui ieiunantes vel ciborum vel tempo- rum delectum habemus. Ac quod ad tempora attinet, enarrans illum Pauli locum Hierony- mus: Dies obſeruatis& menſes& tempora& annos: timeo ne fortè ſine cauſa laborauerim in vobis: Dicat, inquit, aliquis, ſi dies obſeruare non licet& menſes& tempora& annos, nos quoque ſimile crimen incurrimus, quartam ſabbati obſeruantes,& paraſceuen,& diem Do-⸗ minicam,& ieiunium quadrageſimæ,& Paſchæ feſtiuitatem& Pentecoſtes lætitiam„& Pro varietate regionum, diuerſa in honorem Martyrum templa cõſtituta. Ad quod qui ſim- pliciter dicit: Non eoſdem ludaicæ obſeruationis dies eſſe quos noſtros: Non enim non azi- morum Paſcha celebramus, ſed reſurrectionis& crucis: nec ſeptem iuxta morem Iſraẽl nu- meramus hebdomadas in Pentecoſte, ſed Spirituſſancti veneramur aduentum: Et ne inor- dinata congregatio populi fidem minueret in Chriſto, propterea dies aliqui conſtituti ſunt, Vt in vnum pariter omnes veniremus:non quòd celebrior ſit dies illa, qua conuenimus: ſed quòod quagunq; die conueniendum ſit, ex conſpectu mutuo læritia maior oriatur. Qui verò propoſitæ uæſtioni acutius reſpondere conatur, affirmat illud: omnes dies æquales eſſe, nec per paraſceuen tantum Chriſtum crucifigi,& die Dominico reſurgere, ſed ſemper ſanctum reſurrectionis eſſe diem,& ſemper eum carni veſci Dominica, ieiunia autem& congre- gationes intat dies Propter eos, à viris prudentibus conſtitutos, qui magis ſeculo vacant duàm De, nét poſſunt, imò nolunt toto in Eccleſia vitæ ſuæ tempore congregari,& ante humanos actus Deo orationum ſuarum offerre ſacrificia. Quotus enim quiſque eſt, qui ſal- tem hæc pauca quæ ſtatuta ſunt, vel orandi tempora, vel ieiunandi ſemper exerceat? Ita- que ſicut nobis licet vel ieiunare ſemper, vel ſemper orare,& diem Dominicam accepro Domini corpore indeſinenter celebrare gaudentibus, non ita& Iudæis fas eſt omni tempo- re immolare agnum, Pentecoſten agere, tabernacula fi gere, ieiunare quotidie. Et clarius aliquano„qui non multò fuit Hieronymo poſterior, Leo Magnus: Cum vos, inquit, ad quædam, quę etiam in veteri teſtamenro inſtitura ſunt, cohortamur, non Iudaicęe vos obſer- uantiæ ĩugo ſubdimus, nec conſuetudinem carnalis populi vobis indicimus. Excellit ſuper illorum ieiunia continentia Chriſtiana,& ſi quid illis atq; vobis commune eſt in tempori- bus, non concordar in moribus: Habeant illi nudipedalia ſua,& in triſtitia vultuum oſten- dant ocioſa ieiunia, nos in nullo ab habitus noſtri honeſtate disſimiles, nec à iuſtis& neceſ- ſariis operibus abſtinentes, edendi licentiam ſimplici parcitate cohibemus, vt in vſu cibo- rum modus eligatur, non creatura damnetur. Quamuis enim vnicuique noſtrum liberum ſit voluntariis caſtigationibus proprium corpus afficere,& nunc moderatius, nunc vero di- ſtrictius repugnantes ſpiritui carnales concupiſcentias edomare, quibuſdam tamen diebus ab omnibus pariter oportet celebrari generale ieiunium,& tunc eſt efficacior, ſanctiorq́ue deuotio, quando in operibus pietatis totius Eccleſiæ vnus animus,,& vnus eſt ſenſus. Et alio loco: Debebatur, quidem; inquit, tantis myſteriis ita inceſſabilis deuotio,& continuata reueren⸗ traditiones ec⸗ cleſicæ de ieiu- nis reiiciunt. Epiph.hæreſi. Ti. 1. Cor. 5. 1. Tim. l- Sicooretm eſus. Hebdomada ſan⸗ cta quomodo tranſigenda. Hebdoma paſchatis. Epi. 53 · Capece Lutherani bac: chanalia ſer⸗ uant; ieiunia reiiciunt. Hæreticorumt raa tiones de ieiunio excutiuntur. Dies obſer us: tis, Scæt. Galas. 4. Dies feſli cgy inſtituti⸗ Leo ſerm a. de ieiunio ſepꝛimi menſſcs. Ciborum dele: Ctus quom oda ob ſeruandus⸗ Leo ſervro. 4. de QKadra. — Cap. 9¹ Idem ſenno.z. de leiunio ſepꝛimi men/ſis. Teiunium corm mune cum aliis gratius eſt Heo quùm ſolita iã. Ider ſer. 4. de leiunio ſeptimi en/15. Matth. 18. Mat. 6.17. Teiunium fria tuoſum. DE CAEKREMGNILIS reuerentia, vt tales permaneremus in conſpectu Dei, quales nos in ipſo Paſchali feſto q- gnum eſt inueniri. Sed quia hæc fortitudo paucorum eſt, dum carnis fragilitate auſterior ob- ſeruantia relaxatur: dumqᷓ; per varias actiones vitæ huius ſolicitudo diſtenditur, neceſſe eſt de mundano puluere etiam religoſa corda ſordeſcere, magna diuinæ inſtitutionis ſalubrita- te prouiſum eſt, vt ad reparandam menrium puritatem, quadraginta nobis dierum exerci- tatio mederetur, in quibus aliorum temporum culpas,& pia opera redimerent,& ieiunia ca- ſta decoquerent.. Ex his& Hieronymi& Leonis Magni vexbis videre licet, quòd& ieiunandi& orand; certa tẽpora ſunt inſtituta, ad Iudaicas obſeruationes referri nõ poſſe, ſed cum ſemper nobis ieiunãdum,& ſine intermisſione ſit orãdum, datum eſſe hoc fragilitati noſtræ, vt quòd ſem- er facere non poſſumus, certis tamen tẽporibus faciamus. Quemadmodum ab eodem quo- que Leone ſeriptum eſt alibi. Quia ſemper, inquit, hanc intentionem neceſſariam non om- nes habere poſſumus perpetuam, ſæpiusq; per humanam fragilitatem à ſupernis in terre- na recidimus, iſtis ſaltem diebus, qui nobis ad ſaluberrima ſunt remedia præſtituti, munda- nis nos occupationibus ſubtrahamus,& aliquid temporis, quod proſit ad bona xterna, fu- remur. Licet igitur Chriſtiano ſemper ieiunare, ſed qui ſemper non poſſunt, aut nolunt, iis certa tamen tempora ſunt præſcripta. Neꝗq; dubium eſt, quin multo ſir Deo gratius ieiu- nium,& ad quiduis impetrandum efficacius, quodex Eccleſiæ præcepto ſimul celebraturab omnibus, quàm ſi quis, quod noſtri temporis Aëriani faciendum cenſent hæretici, qualem- cunq; diem eligat à ſeipſo,& ieiunet propter libertatem. Si quidem publica, quemadmodum ab eodem Lecne ſcriptum eſt, præferenda ſunt propriis,& ibi intelligenda eſt præcipua ra- tio vtilitatis, vbi vigilat cura communis. Teneant, inquit, diligentiam ſuam obſeruantiæ ſin gulorum,& contra nequitiæx ſpiritalis inſidias, implorato diuinæ protectionis auxilio, cœ- leſtia quiſq; arma arripiat. Sed Eccleſiacticus miles, etiam ſi ſpecialibus præliis posſit fortiter facere, tutius tamen& felicius dimicabit, ſi contra hoſtem palàm in acie ſteterit, vbi non ſuis tantùm viribus certamen ineat, ſed ſub inuicti Regis imperio, fraternis conſociatus agminibus, bellum vniuerſale conficiat: Minore enim diſcrimine plures confligunt cum ho- ſte, quàm finguli: nec facilè patet vulneri, quem oppoſito ſcuto fidei, non ſua tantum, ſed etiã aliorum fortitudo defendit. Et in præcedenti ſermone: Diuinarum, inquit, reuerentia ſan- ctionũ, inter quælibet ſpontaneæ obſeruantiæ ſtudia, habet ſemper priuilegium ſuum, yt ſa⸗ cratius ſit quod publica lege celebratur, quam quod priuata inſtitutione dependitur. Exer- citatio enim continentiæ, quam ſibi quiſq; proprio arbitrio indicit, ad vtilitatem cuiuſdam pertinet portionis: Ieiunium verò, quod vniuerſa Eccleſia ſuſcipit, neminem à generali pu- riſicatione ſeiungit:& tunc ſit potentisſimus Dei populus, quando in vnitatẽ ſanctæ obe- dientiæ omnium fidelium corda conueniunt,& in caſtris militiæ Chriſtianę ſimilis ex omni parte præparatio,& eadem eſt vbiq; munitio. Ac paucis interiectis: Plenisſima peccatorum obtinetur, inquit, aIbolirio, quando totius Eccleſiæ vna eſt oratio,& vna confesſio. Si enim duorum vel trium ſanctorum pio conſenſui omnia, quæ popoſcerint, Dominus præſtanda promittit, quid negabitur multorum mĩllium plebi vnam obſeruantiam pariter exequenti, & per vnum ſpiritum concorditer ſupplicanti? Magnum eſt in conſpectu Domini, valded; pretioſum, cùm totus populus Chriſti eiſdem ſimul inſtat officiis,& in vtroq; ſexu, omnes gradus, omnes ordines eodem cooperantur affectu: cum in declinando malo, ac faciendo bo no par cunctorum& vna ſententia eſt: cùm in operibus ſeruorum ſuorũ glorificatur Deus, & totius pieratis auctori in multarum actione gratiarum benedicitur. Hinc videre licet, quid ſpectauerit Dei Spiritus in certis temporibus præſcribendis, qui- bus& ieiuniis& precibus,& quibuſcunq; aliis pietatis operibus Deus propitius reddere- tur: hoc nimirùm, vt quicquid eiuſmodi feret à Catholicis, quod nomen etiam ipſum ſona- re videtur, fieret ſimul ab vniuerſis, vno ore, vno animo, vno ſenſu& conſenſu: qui non poteſt Deo non eſſe gratus, non poteſt ad quiduis impetrandum non eſſe cumprimis effl⸗ cax. Malè habet Satanam conſenſus hic, qui nihil aliud magis laborat, quàm vt ſegreget, vt ſpargat, vt diuidat. Sicut lupus ouem à grege ſecernere, ſicut accipiter columbam ab agmi- ne volantium ſeparare conatur: ſic ille, cum ſibi non ſatis eſſe virium aduerſus omnes intel- gat, circumuenire quærit ſolitudinem ſingulorum, Quominus res bona ſit ieiunium, non facilè mortalibus perſuaderi poſſe videt: cum ab ipſo Chriſto commendatum etiam eſſe le- gamus. Quid igitur? Vt ieiunes, ferre poteſt: verum vt fructuoſum, vt ſit efficax jeiunium tuum, ferre non poteſt. Erit autem efficax& fructuoſum, ſi cum vniuerſis: minus v:tile, ſi ſolitarius ieiunes. Quamobrem vis, inquit Satanas, ieiunare? Ieiuna ſolitarius: Elige ti- bi diem ipſe, quem ieiunes: non ieiuna catholicè, non vniuerſe, non cùm alij pij ieiunant omnes. Ieiunant omnes per vniuerſum orbem feria ſexta, ieiuna tu(quod ſine offendiculo Catholici fieri non poſſe putauerunt) die Dominico: Ieiunant omnes quadrageſimam, quò hunc numerum in ſcripturis afflictioni tributum& pœnæ legimus, ieiunia tu quinquage- ſimam, qui numerus in ſcripturis hilaritati conſecratus eſt, animiq́ue remisſioni. Illlud cùmprimis diligenter obſerua, ne quid ex obedientia feciſſe, néve vlla in re cum catholica conſen- niſe ice ſel ene un 2 1 am xta naium dt* ol Don2 ruuu du prlgpls Vicemnusld coullum ueni ninits'ſt qu aborita dineo Dei T m lis peuic 4 commemolah- Acuando d 4 que ſpecſe K necuaql- 1 conchlj port ofrvärgen drabonnl gom raou dum. 14o ilitia Cuod ſero. nicuam hee um empel drorun diſcrilt eimautſoldm ma hon conte ie Loleisjetitalt. riran, Sieb. Eoptionmit: laitaquedams turfärune rerii Griergoin dim namfermus el rum lbotumg domazcarne er Gaxigluntorg. de te diſerenus lesalunpn tun diereate fgetasgeno t annentlgrarn ſetuatione tum adorabi' ma Wcaronm, elh null ihte 3 L terd 9 ichæos acat 4 icenim Tau l a:uirosn can mali pee tone ſ d 5 3 Pooliolo i 1 en Gi Eß l dicen 5aguspe,. — — 5 Ncületunc,— Ta, K ſagoa. ſeduceori, Orur* 1 Radſtinen ſn lum ab U dtünetn 9* jgit Pe 9 1 — Tlenr in nd J, A TEMPORE SVMPTIS. 382 5* nni conſenſiſſe videare: non illa tibi tu præſcribas illi tuum iudicium illius iudicio prfer:omnes nt 1 necele, omnium ætatum quamlibet pios, quamlibet prudentes& doctos viros, præ te caudices fuiſ- n n dlunn. ſe puta, qui non intellexerint, ſe diebus& temporibus obſeruandis, ad fabulas Iudaicas eſſe ümer 2 menat Prolapſos.... bendi. 3 iundn Videmus igitur, quèd ſancti Spiritus in certis diebus præſcri en is, quòd contrà, Satanæ Titum.i conſilium fuerit in eiſdem antiquandis& inducendis. Ab illo concordia quæſita eſt,& vna- Cencondia oftn- Kie liKn nimitas, vt quicquid eius fieret, concorditer ſimul ab omnibus in vnitate fieret& charitate: 4νε‿⁴αawuu. vſic Kwxen Ab hoc nihil aliud quæritur, quàm disſidium, quàm vt diſpergi posſint, quos pretioſo ſan- nin dang guine ſuo Dei filius congregare dignatus eſt. Neque verò id in hac re tantum, verumetiam. moda Ssa in aliis pleriſque umnibus: ficut de Euchariſtia quoque, cum tractaremus, paucis à nobis Mndcs ra ua commemoratum eſt, quemadmodum per membrum guoddam ſuum non ignobile Satanas ten; Düng aliquando dixerit: Si quo caſu concilium ſiatueret, minimè omnium nos vellemus vtra- 1uiheri ſaper⸗ neca F 1 que ſpecie potiri: inò tune primum in deſpectum concilij vellemus aut vna, aut neutra, ba verba. rolt ad nca& nequaquam vtraque potiri:& planè eos anathema habere„quicunque auctoritate talis ndin 64 nn concilij porirentur vtraque. Non oflendit Satanam alterius rantum ſpeciei vſus: ſed hoc uitoſt wern offendit, quod ex obedientia iit, quod ex huwilitate„quod ex charitate, quod vnanimiter dceptoſ lalm ſit ab omnibus Quamobrem ſi pij& catholici omnes vtantur altera tanrum, cenſebit Vten⸗ enkem= 2 dum vtraque;: per catholicam ſit vſus vtriuſque peren üllis„ cen ſebit altera tantùm vten- npobies e 1 1 dum. Ades ferre non poteſt, vt vniuerſe& catholicè ſiat aliquid. Sed hæc de temporum eligen Hrn diſcrimine dicta ſuffĩciant. 1 8e imnſa na Quod vero ad ciborum delectum attinet, ne hac quidem in parte cum Iudæis commune eiloren oe ¹1 una quicquam habemus: Nos enim ſicut dierum, ita ciborum quoq; nullam, ſed ſobrietatis tan- kA. piotegi keuine tum ac temperantiæ noſtræ,& erga ſummum Deum honoris rationem ducimus: cùm illa Iu ldespes 2 lrin dæorum diſcrimina nihil ad ſanctam& ſpiritualem hanc abſtinentiã facere videantur. Quid Leuit.u. nmacte 3a, ſin enim aut ſolidis animantium vngulis, aut multifidis eriam? quid auibus rapacibus? quid ſqua⸗ Incea re ias do, frat erula ma non contectis piſcibus, cum ſpiritu, cum ſanctitate, cum abſtinentia negocij eſt? Quæ ſi s, dlures co Elte Iudæis vetita ſunt, vt in moribus illi erudirentur, humanam redolent philoſophiam, non di- einonſi li uinam. Si veròô, quoniam inſalubria ſunt, idcirco fuerunt illis interdicta, quid aliud quam um inqu a an EÆgyptiorum fuiſſe artibus Moſem imbutum indicant? Sin autem, id quod verius eſt, ſimu- rpriuileſ arun lachra quædam illæ res fuerunt,& velut argumenta quædam ac vmbræ, ſicut Paulus loqui- coloſ:. rutione Gciuin tur, futurę veritaris: inducta iam Veritate, ſimulachris& vmbris amplius non indigemus. Iu⸗ ci adyth tül dæi ergo in differentiis ciborum& temporum inſiſtebant ‚nos ad Deũ& ad ſpiritum om- t, nemin Freni nia referimus, nec aliud in hoc abſtinendi vel obſeruandi genere ſequimur, quam vt noſtro- mdoin Enk rum laborum interualla diuinorum beneficiorum cõmemorationi conſecremus:& ipſi nos Chriſta Nban domata carne noſtra,& ſub rationis imperium ſubacta, ad eadem illa Dei beneſicia recolen- „ Vi. en da, vigilantiores ac paratiores per abſtinenriam reddamur. Sed magnum illum Leonem hac Eeo f a. e 8 3* de re diſferentem audiamus. Non ideo negligendum eſt, inquit, quia de obſeruantia veteris ieiunio decima — d ri legis aſſumptum eſt, tanquàm hoc de illis ſit, quę inter diſcretiones ciborum, inter bapriſma⸗ meuſcs. int, D v pa tum differentias,& auium pecudum; hoſtias eſſe deſtiterunt: Illa enim quę rerum futuram nantiam cia ſiguras gerebant, impletis quæ ſignihcauère, inita ſunt: ieiuniorum verò vrilitatem noui te- nſpect V aui ſtamenti gratia non remouit,& continenriam corpori atq; animæ ſemper pro futurã pia ob- „Kinw emm ſeruatione ſuſcepit. Quia ſicur permaner apud intelligentiam Chriſtianam, Doiminũ Deum Matih 4. tum adorabis& illi ſoli ſeruies,& diliges proximum tuum ficut teipſum,& cætera talium Nauih. ꝛ2. mandatorum: ita quod in iiſdem libris de ieiuniorum ſanctificarione& curatione præceptũ eſt, nulla interpretatione vacuatur. Quæ verò alia loca ex Apoſtolo per noſtri temporis hæreticos proferuntur, ea cùm in Ma⸗ jtur. 33 orbuspt enü us Deus Diusrin nichæos à catholicis olim torta fuiſſent, vicis ſim a Manichxis in illos retorta fuiſſe legimus. nomen w oſnd Sic enim Fauſtum loquentem inducit auguſt. De vobis quid dicam, id eſt, de Chriſtianiori- Ag. l 20. tone. nſu& an bus apud vos, quorũ nonnulli quidem poreina, pleriq; vero quadrupede omni, alij etiam cũ- auſlum cap.3. mnonel— mnmns. cti animali penicus anſtinent, fertq́; ob hoc in oculis eos omnis Eecleſia& ſumma venera- doun— wea tione ſuſelpiens⸗ ſolum non deos exiſtimat. Nec videtis indociles, quia ſi hoc verum,& ab 6.T27. 4. „rercl dandch Apoſtolo dictum teſtimonium eſt, dæmoniĩorum& ipſi ſunt luditicati doctrinis. Quid verò apiter Jono 3& de illo dicemus, quod ſanè fruſtrari quis audear, aut negare, cum conſtet hoc inter om- ium a0 uniun es,& æquè per orbem terrarum quorannis omni cum ſtudio celebretur in conuentu catho d bon tanelee lico. Dico aurem quadrageſimam, quam qui inter vos ritè obſeruandam putauerit, abſtineat Smmen arin neceſſe eſt omnibus his, quæ capitulũ hoc à Deo ad percipiendũ nobis creata dicit,& dæmo- ſum,I minſt niorum inſuper doctrinam vocat abſtinentiam prædictorum. Quid ergò& vos charisſi- Im VI lis. mi, rirune tunc dæmoniorum viuitis, cùm hæc à vobis pasſionis Chriſti celebrantur myſte- leiun ipieenn ria,& ſeductorij ſpiritus fraude decipimini,& in hypocryſi loquimini mendacium,& cau- „ nonc dfaut teriatam habetis conſcientiam eſtram? Ac rurſus: vos verò, inquit, qua nunc excuſatione Idem lit 31 eap.⁊ atu(q.(uanc vtimini, Paulo clamante, nihil eſſe non mundum,& doctrinas dæmoniorum appellante ci- Tuumi. mes qil 1 inqpt borum abſtinentiam,& mente pollutos vocante, qui aliquid putauerint inquinatum. Non us, ielſ a nd ſolum abſtinetis, vt diximus, ſed etiam gloriã captatis exinde,& eò acceptiores Vos creditis ,, Timn. mi nc Hh Chriſto, ve Wla Een nr V V. V V DE CAEREMONIIS Cap. 9¹. Chriſto, quò eritis abſtinentiores A cibis, id eſt, ſecundüm hanc ſententiam, quò mentibug Ti 30 contra inquinati magis,& magis conſcientia polluti. Quibus Fauſti Verbis, ad hunc modum re- fauſi.ps. ſpondit Auguſtinus. Audi ergò, quod contiteris te non videre, qua mente& conſilio hoc aduerſum vos capitulum proferamus, non quòd à carnibus abſtineatis, nam& hoc pri- mi patres noſtri fecerunt, ſicut commemoras, non tamen ea damnandi, ſed ſignificandi gratia, quod non intelligitis,& Chriſtiani, nõ hæretici, ſed Catholici, edo mãdi corporis cau⸗ ſa, propter animam ab irrationalibus motibus amplius humiliandam, non quòd illa eſſe im- munda credant, non ſolum à carnibus, verum à quibuſdam etiam terræ fructibus abſtinent vel ſemper, ſicut pauci, vel certis diebus arq; temporibus, ſicut per quadrageſimam ferè om- cap e. nes: Vos autem ipſam creaturam negatis bonam,& immundam dicitis. Ac paulò poſt: Si ad 7,5. virginitatem ſic adhortaremini, quemadmodum hortatur Apoſtolica doctrina. Qui dat nu Tim. 4. nu- ptum, bene facit,& qui non dat nuptum, melius facit, vt bonum eſſe nuptias diceretis, ſed ..- 25——.—— 1..—. meliorem virginitatem, ſicut facit Eccleſia, quæ verè Chriſti eſt Eccleſia, non vos Spirituſ- cap.z. ſanctus ita prænunciaret, dicens: Prohibentes nubere. Ille enim prohibet, qui hoc malũ eſſe Terun.l. dicit, non qui huic bono aliud melius anteponic. Et in proximè ſequenti libro: Omnia, in- quit, munda mundis ſecundum naturam in qua creata ſunt, non tamen omnia ſecundum ſignificationem munda primo populo Iudęorum, nec Vvobis omnia, vel propter ſalutem cor- poris, vel propter conſuetudinem humanæ ſocietatis, apta ſunt, ſed cum ſua cuique reddun- tur,& naturalem ordinem ſeruant, omnia munda ſunt mundis, immundis autem& infide- libus(quales præcipuè vos eſtis) nihil eſt mundum. Eadem hac apoſtolica ſententia, qua no- tat hærericos prohibentes nubere, à Iuliano quoq; Pelagij ſectatore ſe perſtrictũ fuiſſe ſcri- Au. lib.s. cont. bit Auguſtinus, quaſi dixerit poſt aduentũ Chriſti turpia eſſe coniugia, cùm ipſe tamen nihil Iulrinum ſub tale dixerit, neq; coniugium, ſed concupiſcentiæ malum, ſine quo coniuges nõ copulantur, Lenn eſſe turpe ſcriplerit. Et contra Adimantum ſcribens, cuùm eadem Apoſtoli verba produxiſſet: Titum i. Hos, inquit, propriè deſignat, qui non proptereà temperant à cibis talibus, vt aut concupi- Lnt, at- ſcentiam ſuam refrenẽr, aut infirmitati alterius parcant: ſed quia ipſas carnes immundas pu- tant,& earum creatorem Deum eſſe negant. Nos autem teneamus Apoſtolicam diſciplinam dicentem, quod omnia munda ſunt mundis: ſeruata moderatione Euangelica, vt non gta- uentur corda noſtra cruditate& vinolentia. Et alio loco: Non reiiciendis generibus ciborũ tanquam pollutis, ſed concupiſcentiæ perdomardæ ac fratrum dilectioni retinendæ omnis eorum inuigilabat induſtria. Nec in ipſis rebus quibus veſcerentur, ſed in animo vim eſſe quandam perſuaſum habebant, quæ ad eum valeret maculandum. A ſtinttia Chri: Docet his verbis Auguſtinus, quòd alia fuit cauſa, cur abſtinerent Iudæi, alia cur Chriſtia⸗ Aereee dee ni, alia cur hæretici Manichæi, Taciani,& quicunque tandem alij. Iudæi ſignificandi gratia: cora dime,ſa. Chriſtiani domandi corporis cauſa: hæretici quòd ipſam creaturam bonam negarent,& im- De moribus Ee mundam dicerent: Quos notare videtur, Apoſtolus, cum dicit: Venturos in nouisſimis tem- ciæ cop.3. poribus, qui prohibeant nubere,& abſtinere à cibis quos Deus creauit ad percipiendũ cum gratiarum actione: Quod etiam Hieronymus annotauit, dicens: cum eadem Apoſtoli verba Niero. ii.2. cira per Iouinianum obiicerentur: Reprobat, inquit Apoſtolus, eos, qui prohibebant nuptias,& Ieuinianum. jubebant cibis abſtinere, quos Deus creauit ad vtéèdum cum gratiarũ actione: ſed Marcionè deſignat& Tacianum,& cæteros hæreticos, qui abſtinentiam inducunt perpetuam, ad de- ſtruenda, contemnenda& abominanda opera creatoris. Nos autem& creaturam omnem laudamus Dei,& maciem ſaginæ, abſtinentiam luxuriæ, ieiunia præferimus ſaturitati. Simili- cbn.hom 11. ter quoq; Ioannes Chryſoſtomus, eundem Pauli locum enarrans: De Manichæis, inquit,& in prioremad Encratitis,& Marcioniſtis, omniq́; illorum officina hic loquitur. Ambroſius quoq;, Marcio- Sr. Dee niſtas, Patricianos,& Manichæos iis verbis notari ſcribit. Theodoritus quoq; in extrema bom. a3 ad opu.. Eius libelli parte, quem inſcriptit, Diuinorum decretorum epitome: Avino, inquit,& ab eſu lam autiochenũ. carnium,& ab aliis eiuſmodi abſtinentiam, non ſimiliter, vt hæretici amplectitur Eccleſia. Wnean-d IIli enim ab iis tanquamabi dis abſtinendum eſſe cenſent: Eccleſia autem nihil horũ abſtruenrka anquam ab immundis abſtinendum eſſec ccleſia decreuit. Ac poſt quædam interiecta: Encratitarum ergò errorem diuinæ literæ pulchrè con- uincunt: Dei autem Eccleſia aduerſatur quidem fabulis hæreticorum, diuina verò decreta catecb. 4. ſequitur. Er qui fuir veruſtior his Cyrillus Hieroſolymitanus: Ieiunamus, inquit, à vino& Acarnibus abſtinentes, non quòd oderimus hæc tanquam abominationes aliquas, ſed quod mercedem expectamus: vt cùm ea quæ ſub ſenſum cadunt neglexerimus, fruamur ſpirituali menſa, quæ ſola poteſt mente comprehendi:& vt nunc ſeminantes in lachrymis, in futuro pal in epiſad ſeculo cum exultatione metamus. Itaq; rectè monet Palladius, non eſſe laudandam aut vi- Lauſum inbre: tuperandam cibi vel potus materiam, ſed beatam vel miſeram iudicandam eſſe mentem eo- Janiene cäsſdey,. rum, qui rectè vel malè vtuntur materia. giwinordre Ante mille annos Iuſtinianum Imperatorem feciſſe tradit Nicephorus, cùm fames Biſan- igio m ouſcrua tij increbuiſſet, vt ſecunda ſtatim ieiunij hebdomada carnes, in foro venales proponendas do quadragefn promulgaret:& hoc quidem ſic per vim actum: Populus autem, inquit, qui pieratem ſibi mae ieiuνο... 1 .£ο... m eſſe Ve hh o ecele. Conſectandam ſtatuiſſet, neque eas emebat, neq; edebat: mortem ſibi potius adeundam eſi hiſt. cap.z2. cenſens, quàm vt quicquam de patriis moribus& traditionibus mutaret. Ad Antiochenos autem nyi geget 1 erudo eKt, üct um C rinNam h p urun fuiſ e t tem Domi 4 Theoptileu ſ verbun le vnndrno, Ll oS in 0' 1 tormwiſt lne ohkeranca ge l mnkcklnbe I tnporis9u do wUnonigebe te er baulus h ch raui,Kccèt lit tosinereafite dhiadiend 0s Gllomum&o k dnicuiacäa b. raqumm imh dcc rar quodſim un diglsetamit uS duicmemen lcc umetäiqne m. atotisEg ur nemaſt,(wt ruu keun dm 8 ai Los carmun am tſterrain m cilo cecrerſo den baraeh n mr co doclerunt, nat ept nq AM6 ennt dider gu 20, ecuentilidt 0. Iamen oml aſens dcum ſiach au. mmundis au m. oſtoltaſent a. ore ſepettei ai lugia cimig 1 oconiogesn e. poſtoliſed an. dis talidus, m. ſpſas crnest um, us Spoſtolcd h. de Puangelc. teclencls ger Mi dilectioniteh en entur ſcd ina m. n. rent ludri,2h ij Iucziſgm n am bonam n Bà Ventotosin an creauit adpe jir „cum eadem tt qui prohibet aan atiari action Si nducunt per 2¹¹ utem R cfeſ — ar ns: De Mani r. Ambrofis 2 heodontus9 Pr. V eme: AVibo Pu, 77 de 27 eticorum, T zrins leiunanus) 4 a ominatiohes 1 1 bi nus, H ſexemm 1 intur antesil ac it 5, dam 1 L0 iucicancan 1 l dcepborus, m foro fend 7 end In. t. u Vem, inqut) aane A TIEMbORfE sSsVMPITII s. 182 — autem ſic loquitur Ioannes Chryſoſtomus: Quid difficilius, non iurare, vel per totum diem chpſ hom. a4 inediam pati,& aquæ potu,& tenui victu ſiccari? Certum eſt quòd hoc illo grauius: ſed ta- Fop†⁴⁴. Ansioch. men conſuetudo res eſt tam facilis& expedita, quòd aduenisẽte ieiunio, etiamſi millies quis exhortetur,& infinita crucient,& cogant vinum delibare, vel aliud quid ieiunij lege non conceſſum guſtare, omnia quis mallet pari, quam prohibicum tangere nutrimentum:& hoc cùm non inuitè nos circa menſam habeamus, tamen propter conſuietudinem ex conſcientia omnia generoſe ferimus laborantes. Ante mille ducentos annos, fuit hæc in Antiochia con- ARione nn. ſuetudo, ex qua ciuitate Chriſtianum nomen ſumpſit originem: nam ibi primum diſcipuli dicti ſunt Chriſtiani: neq; dubium eſt, quin eam ab Apoſtolis per manus traditam accepe- rint: Nam& Teleſphorus, qui ſextus fuit à Petro Romanus Pontifex, iam ſuo tempore ſta- tutum fuiſſe ſcribit, vt ſeptem hebdomadas plenas ante ſanctum Paſcha omnes clerici in ſor- tem Domini vocati à carne ieiunent. Neq; ſecus in Alexandria fuiſſe obſeruatum teſtis eſt T heophilus eius vrbis Epiſeopus, Chryſoſtomi æqualis: qui grauiter eos inſectatur, qui clàm Lib.. Faſchalis vinum bibebant,& claufis parietibus, carnibus diebus quadrageſimæ veſcebantur. Simul Daniẽëlis& trium puerorum exemplo ad eorum continentiam imitandam ſuos admonert, ac diligenter hortatur, vt ieiuniorum tempore à vino& carnibus abſtineant. Quid igitur dicemus? doctrinas demoniorum docuiſſe Ioannem Chryſoſtomum, qui cùm verbum Dei prædicabat in Antiochia? doctrinas dæ moniorum docuiſſe Theophilum Ale= xandrinum Ppiſcopũ?doctrinas dęmoniorum docuiſſe reliquos omnes totius orbis Epiſco⸗ pos, iam inde ab ipſis Apoſtolorum temporibus: qui conſuetudinem hanc à certis cibis, cer- ris temporibus abſtinendi, non modò non reprehenderunt, verumetiam ad mordicus eam obſeruandam, populum tam diligenter ſunt cohortati? Quid hoc eſſet aliud, quàm vniuer- ſam Eccleſiam catholicam Sataniſmi condemnare? cuius rectius arguuntur Sataniani noſtri temporis, quàm ſeculorum omnium à Chriſto paſſo ad hæc vſq; noſtra tempora Chriſtiani. Qui non ignorabant omnia eſſe munda mundis, ac multò melius intelligebant, quos nota- ret Paulus, cùm doctrinas dæmoniorum appellauit, prohibentes abſtinere cibis, quos Deus creauit,& c. quàm qui noſtro ſeculo ſibi cornicum oculos confixiſſe videntur. Sed nec illud eos interea fugiebat, quòd bonum eſſet etiam à licitis abſtinere,& cum caſtigatius viuendũ eſt, ita diſcernere cibos, vt vſus eorum ſe moueatur, non natura damnetur. Etiam ante Ch ſoſtomum& Theophilum in Ancyrano concilio legimus cõſtitutum, vt Presbyteri& Dia- Capitetz. coni, qui à carnibus abſtinent, hoc eſt, ipſi ſibi à carnibus abſtinentiam indixerunt, non eas ranquam immundas contemnerent, verum contingerent,& ita demuùm ſi vellent, abſtine- rent: quòd ſi in tantum eas abominarentur, vt ſi quando cum oleribus carnes eſſent coctæ, ab ipſis etiam oleribus abſtinerent, ordine ſuo mouerentur. In Gangrenſi quoq; concilio, ſi capite:. qui carnem edentem condemnaſſent, anathema ſunt pronunciati: in quo tamen ipſo cau- ν. rum eſt: Si quis eorum, qui continentiæ ſtudent, abſq; necesſirate corporea, jeiunia commu- nia totius Eccleſiæ putauerit contemnenda, perfectã in ſua ſcientia vindicans rationem, ana- thema ſit. Quod vtrunq; contra eos, qui ſequebantur Euſtachium hæreticum, ſancitum vi- detur. Nam is& ieiunia quæ prædicantur in Eccleſia contemnenda cenſuit,& nonnullos ci- bos carnium, tanquam illicitos reputauit. Sic igitur ieiuniorum eſt obſeruantia comproba- ta, vt extra ieiunij tempus carnium eſus illicitus non eſſe putaretur. In Bracarenſi primo con cilio decretũ eſt poſtea: Si quis immundos putaret cibos carnium, quas Deus in vſum homi-⸗ num dedit,& non propter afflictionem ſui corporis, ſed quaſi immunditiam putans ita ab- ſtineat ab eis, vt nec olera cocta cum carnibus præguſtet, ſicut Manichæus& priſcillianus docuerunt, anathema ſit. Ac ne quis putet priſcis tantùm illis temporibus ita creditum& obſeruatum eſſe, etiam Bernardi ſeculo, qui vixit ante quadringentos vigintiquatuor annos, quo tempore Euan- gelici volunt extinctam fuiſſe lucem Euangelij. Fuerunt hæretici, qui doctrinas demonio- Sern. Bom. as. rum docerent, prohibentes nubere& abſtinere à cibis,&c. quos ille grauiter inſectatur, is cant. dicens: Abſtinent, inquit, hi(vt prædixit ille) à cibis, quos creauit Deus ad percipiendum cum gratiarum actione. Hinc quoque hæreticos ſe probantes: non ſanè quia abſtinent, ſed quia hæreticè abſtinent: Nam& ego interdum abſtineo, ſed abſtinentia mea ſatisfactio eſt Pereeoann abr pro peccatis, non ſuperſtitio pro impietate. Num redarguimus Paulum, quòd caſtigat cor= ſlinentia qualis- pus ſuum& in ſeruitutem redigit? Abſtineo à vino, quia in vino luxuria eſt: aut ſi infir- e,e mus ſum, modico vtor: iuxta conſilium Pauli. Abſtineo à carnibus, ne dum nimis nu- Lnws triunt carnem, ſimul& carnis nutriant vitia. Hæreticus aliter: Nempè horret lac,& quic- quid ex eo conficitur: poſtremò omne quod ex coitu procreatur. Rectè& Chriſtianè, ſi non idcircò quia ex coitu, ſed ne ad coitum prouocent. Cæterùm quid ſibi vult, quòd ita ge- neraliter omne quod ex coitu generatur, vitatur? Suſpitionem generat mihi abſtinentia iſta ciborum tam ſignanter expreſſa. Veruntamen ſi de regula Medicorum hæc profers nobis, non reprehendimus curam carnis, quam nemo vnquam odio habuit, ſi tamen non nimia fuerit. Si de diſciplinaabſtinentium, id eſt, ſpiritualium Medicorum ſchola, etiam virtutem approbamus, qua carnem domas, frenas libidinem, At ſi de htdis Manichæi eelcne ds Hh 3 enefi- Cap.14. 32. b DE CAEREMONIIS Cap. 91. 9¹ beneficentię Dei, vt quod ille creauit& donauit ad percipiendum cum gratiarum actione, tu non modoò ingratus, ſed& cenſor temerarius immundum decernas,& tanquam à malo ab- ſtineas: non plans abſtinentiam collaudabo, ſed execrabor malitiam,& blalphemiam:te ma⸗ gis immundum dixerim, qui immundum quid putas. Omnia munda munqdis, ait ille rerum optimus æſtimator: quia nihil immundum niſi ei qui immundum quid Putat: Immundis au⸗ tem& infidelibus nihil eſt mundum, ſed polluta eſt eorum& mens& conſcientia. Væ qui reſpuitis cibos, quos Deus creauit, iudicantes immundos,& indignos, quos traiiciatis in cor- pora veſtra. Et qui plus minus octoginta annis Bernardum Præcesſit Anſelmus Cantua- V rienſis Archiepiſcopus, Agimnenſes hæreticos ſuo tempore feciſſe ſcribit, vt prohiberent nu⸗ bere,& à cibis abſtinere iuberent. Quorſum autem attinet eos recenſere, qui poſtea ſequuti ſunt Petrum Lombardum, Thomam Aquinatem, Nicolaum Lyrenſem, Hugonem Caxdi- nalem,& multos alios, qui ſumt in Paulum commentati? quos omnes eundem ſenſum re- rinuiſfe conſtat: Vt miranda ſit eorum impudentia, qui fingunt Eœccleſiæ fuiſſe præceptum vt à certis cibis tanquam immundis homines abſtinerent ‚quos Deus creauit ad percipien- dum cum gratiarum actione fidelibus. Sed in re clariore, quàm vt vllius confutationis indi- geat, nihil eſt quòd ſimus longiores. 1, Tim. 1. Producunt& illud veteres ac noui Aëriani, quod à Paulo ſcriptum eſt: Iuſto lex non eſt ü 3 poſita. Quin hoc digito Dei ſcriptũ ſit, quis eſt qui negare audeat verùm interea quis eſt ille, Te. qui ſe iuſtũ audeat profiteri? Nos certè qui à Magiſtro noſtro docti ſumus orare: Dimitte no 1. Joan. 1. bis debita noſtra: non inuiti verba ſancti Ioannis vſurpamus: Si dixerimus, quoniam pecca- 24an. tum non habemus, nos ipſi ſeducimus,& veritas non eſt in nobis. Dixit Chriſtus: Non ſe Veniſſe iuſtos ſaluos facere, ſed peccatores. Glorientur hi de ſua iuſtitia, quorum cauſa Chri- ſtus non venit: nos peccatores& iniuſtos nos eſſe libenter agnoſcimus; atque ideò legem nobis eſſe propoſitam facilè ferimus, qua& à peccatis prohiberi,& in officio contineri quea mus. Sed eſt quædam tamen iuſtitia Chriſtiana, cui lex poſita non eſt: neq; deſunt viri iuſti& boni participes Chriſti facti, qui cùm ipſi ſibi ſint lex, ea quæ legis Chriſti ſunt, Ro.:. ſpontè faciunt,& à lege coërceri opus non habent. Scripſit ad Timotheum Paulus: Iuſto lex non eſt poſita. Da mihi Timorheos omnes? Tantuùm abeſt ‚Vrt eis abſtinentiæ legem 1. Tim. z. aliquam Eccleſia ferendam eſſe putet, vt hortetur etiam cum Paulo: Nolite bibere aquam, G Philip.ʒ ſed vtimini vino modico. Sed quid ſi quam rarisſimi tunc Timothei, magna zutem ex parte ſunt omnes Epicuriè quorum Deus venter eſt: qui vitam hanc ſibi vitalem eſſe non putant, V niſi quotidie vino ſe ingurgitent, niſi quotidie ventrem ſuum carnibus farciant: Qui ſicut à Eſæ⁵. Propheta ſcriptum eſt, manè conſurgunt ad ebrietatem ſeckandam,& potandum vſque ad veſperam, vt vino æſtuent. Cythara,& lyra,& tympanum,& tibia,& vinum in conuiiuiis b jeumiovitinſti. Sorum. Quid hoc ingenio præditis facere debuit mater Eccleſia? Nunquid ſineret eos ſuo mendorũ cauſa. arbitratu ferri,& ſua libidine frui permitteret? Non potuerunt hoc ferre piæ matris noſtræ viſcera, nullius rei præterquam ſalutis noſtræ auaræ: Quin illa, quos ita videbat epulis, vi- no, luxuriæ ſe dedidiſſe, quibuſcunq; potuit rationibus ad officium reducendos,& legibus ad abſtinentiam& ſobrietatem adigendos eſſe putauit: quo Dei nomen omnipotentts,& Vera noſtræ fidei ratio, quæ in ſpiritus libertate, non quæ in carnis licentia pofita eſt, etiam ab inuitis quoquo modo coleretur. Quare ſi quis Apoſtolorum temporibus nullam de ie- iuniis, deq́ue ciborum habendo delectu legem latam fuiſſe dixerit, cum eo nos non magno- I pere contendemus. Quid enim ibi lege fuit opus, vbi charitas plus vltrò præſtabat, quàm vl⸗ la potuiſſet lex imperare? Non à carnibus modò, verumetiam ab omni animantium eſu ſibi V philo de vita tum homines temperabant. Teſtatur Philo, qui fuit Apoſtolorum æqualis, tantam fuiſſe eehe/auce temporibus illis abſtinentiam, vt nullus eſſet prandiorum vſus, neq;, priuſquam Sol occi- b Ehaodernan. diſſet, cibum quiſquam caperet: tertio nonnulli, quidam quarto, alij quinto, ſexto demum rũ abſtinentia./ die corpus alij cibo reficiebant: Erat autem illis potus aqua ſola, obſonium panis cum ſale& Esſahe cap.V. hyſopo. Quamuis autem de Eſſæis Philo hæc ſcripſiſſe nonnullis videatur, quaſi gentem ſua d dhs virs laudare voluerit, Euſebius tamen Cæſarium,& eum ſecuti Hieronymus, Epiphanius, Caſ- il uſtribus. ſianus, Beda, Suidas, Georgius Cedrenus, de Chriſtianis illius temporis, nominatim verò de 1e Marci Euangeliſtæ diſcipulis, hoc Philonem tradidiſſe non dubitanter affirmant. Vbi igi- Sahu, 2c9. tur ſuum quiſque corpus cum Paulo caſtigabat,& in ſeruitutem redigebat, vbi tota cie de cenobiorum mortificabantur,& facti ſunt tanquam oues occiſionis, vbi tantùm carni detrahebant, vt b Pie in carne degentes, extra carnem conſtituti,& nihil aliud quàm ſpiritus eſſe facti videren- . tur, quid ibi lege, quid fuit opus conſtitutione, quæ vel ieiunij certum tempus, vel cibo- rum diſcrimen aliquod præſcriberet? Frenis illi magis, quàm calcaribus indigebant, atque vt remitterent aliquid de rigore ſuo, vtq́ue corpori ſuo nonnihil indulgerent, admoneri ne- ceſſe habebant, ſicut à Paulo Timotheum admonitum eſſe am commemorauimus. Quod 7 Eaſe. il.5. eccle. ab Attalo quoque martyre factum refert Euſebius, qui cum vidiſſet Alcibiadem quendam hiſi. cap.z. eadem ex cauſa, qua, ſe nimirùm quòd Chriſtum confiteretur in vincula coniectum, eo- dem vti ſqualido viuendi genere, quo, cùm liber adhuc à vinculis fuiſſet, vſus antea fuerat, nihil vt præter panẽ ederet, nihil præter aquam biberet, quoniam reuelatumilli fuerat, un 8 1 rec 4 memioit, Tned rliſtenäin dſiſ oM N bices eun uhdila eri pue lond lerit adigete, ſe Ils edi: Ihn men ilo li Go ingußſne ur. uncte vel Jui Tuxen durir liſ0 Mo Rtambun aiequibus 1,D mibi J t clieſgetuntgte urum, cbum i muinus, qui a quiilnperatoge ecsobtinuit co iſetometat eonm raetcda mencan, non Cetohem dcbh ouodemo;am modeliamodns! tner ſepoſſen doldr, nimirc r tet ſtproerlai 3 ne Ceter K& m. porldilteng n tantum ieni) Nerallconllig, in Gereriuspſn 1 ex malis moh, o bus in quadk a 1 Inperxcote! un a gellna, ftche nguues in g 3 hnodumin 4 neurrdilnece, Asqlactagel, mnDeminte, a d enr d Pena,, ,; 3 4 3 1 tiscleds apſ 1 gurenenug, nepermilum„ I Noneſh er* erenzcmt Mneo huſteſe G melefi 4 funtm, 32 tanünen fte V iräe d cnlcien 1 n uswic 4. ü AAm 5 rdtat g ales nün 8. dlem Kugh e nes ennien n cckeln tiſe 82 Deuscrnit 12 Uliusconiun 1 tum ekuo Verum innerat 3 dilumosorre m Nenmu con m d. Diwit Cimit n uſitisgonmt a oſdims: qpei i Kinoffcioon a nnonet:n, d ea qux kgs Timotheum Du a , Keisaſina a ulo: Noltebidt as tthei,magm at n Übi ritqem elen a ernibus fciat:& dam,& potandu if tbia, K vinumi 2 a! Nunquidin a thocferepiem in „quositaicedg dium reducendos 3 dei nomenomi 3 arnis lcentua ol m temporbusn 1. eit, cum eo nosl A lusvltrò ptett a ab omnianimn ue ſorum aquii, n. s nec plidlcu i. rco, alj quinto, a obſonium pul llis videatut; u- lieromug tempotisſo 1 tantumm Cr b 4 ſind 3 junii erme i)“ mcaccbl’ 5 lr, iilinduber 3 commer iiälſt ali 1 n5 rurD inc 3 ulültn 7 A TEMPOKRE SVMPTIIS. 183 rectè agere Alcibiadem, qui creaturis Dei non vteretur,& aliis prætereà offendiculi occaſſo- nem relinquerer, perſuaſit Aleibiadi, vt intrepidè cuncta vſurparet, ſibiq́; cum dicto audien- tem habuit. Hanc hiſtoriam recitat quidam ex hoſtibus veræ doctrinæ, ad ciborum dele- ctum abrogandum. Mirum autem, qua fronte ſcribat inibi, cùm dehortatur Attalus Alci- Pſeudeuxxxelica biadem, ab hoc nimio plus auſtero viuendi genere, rationem hanc additam eſſe, quòd ru- ⁵π elpui⸗. diores exiſtimarent hæc diſcrimina ciborum eſſe præſtantiorem cultum Dei, quem erro- rem taxari proſit non confirmari, cum nihil horum apud Euſebium legatur, qui non aliud meminit, quaàm quòd offendiculi relinqueret occaſionem. Viſus eſt enim cæteris anſam dare ſuſpicandi, quod propter eam cauſam abſtineret, quaſi reliquos cibos immundos eſſe iudicaret, qui præter panem& aquam nullo vel cibi vel potus genere vteretur. Sed eiuſ- modi affingere, hoſtibus euangelicæ veritatis nouum non eſt. Neq; verò ſolus tum Alci- biades, veruùm omnes ferè, qui Chriſtiani cenſebantur vt plurimum à carnibus abſtinebant: quòd illa verba Biblidis Gallicanæ Martyris indicant, quæ cum in eodem Euſebij libro ſcri- cap.c. pta ſunt, ſilentio tamen à veritatis hoſtibus prætereuntur. Conabantur eam impij tormentis adigere, vt confiteretur, cuius tum criminis Chriſtiani falſo inſtimulabantur, infantes ab illis edi: illa verò quamuis tormentis victa, Chriſtum antea negauiſſet, in temperario ta- men illo ſupplicio de pœna cogitans xterna, contra ſpem tortoribus contradicens: Quomo- do, inquit, infantes ederent illi, qui ne irrationabilium quidem animalium carnibus vtun- tur. Quamobrem non magis Alcibiades carnibus tum abſtinebat, quàm vel Attalus ipſe, vel qui vixerunt ſeculo illo Chriſtiani magna ex parte omnes. Verùm cùm Alcibiadis vita durior fuiſſet, qui ſolo pane& aqua contentus viuebat, non hoc Alcibiadi præcepit Atta- lus, vt carnibus veſceretur, verùm vt ne nimia hac aſtinentia ſibi vitæ periculum accerſeret, nève quibus vti ſocios cibis videret, eos auerſaretur. Verum vt vnde deflexit, redeat ora- tio. Da mihi Timorheos, da Alcibiadas, da quales Apoſtolorum temporibus, quales Antio- chriſtiana im chiæ fuerunt, qui ne tormentis quidem adigi poterant, vt contrà quam eſſet moribus obſer- dulgentia. uatum, cibum aliquem aut potum ſumerent: da quales Conſtantinopoli fuiſſe commemo- rauimus, qui mortem ſubire potius erant parati, quam vt in quadrageſima carnium ali- quid Imperatore cogẽte guſtarent: quandoquidem& ipſi ſibi fuerunt lex,& legis vim apud eos obtinuit conſuetudo: non modò non eſſe ducemus neceſſarium, legem eis aliquam po- ni, verumetiam ſi feruore nimio progresſi longuius fuerint, magis etiam abſtinendo quàm corum valetudo ferre poſſe videbitur, vltrò monebimus, vt aliquid corpori tribuant: repri- mendam, non autem prorſus opprimendam carnem eſſe meminerint. Sic Ioannem quoq; Gerſonem ad quendam incluſum in monte Valeriani ſcripſiſſe legimus: Non multum refert ſi quodcunꝗ; appoſitum fuerit tibi, comederis, ſeruata inſtitutione Eccleſiæ,& temperantiæ modeſtia moderata, qualiter expreſſa eſt. Qui verò continentiam iure iurando profesſi, con- tinere ſe poſſe negant, qui perpetua viuere volunt Bacchanalia, quales noſtro ſeculo, proh dolor, nimis multos reperire licet, eos durioribus etiam conſtringi legum vinculis oporte- ret, vt pro perpetuis Bacchanalibus perpetuas agerent quadrageſimas, ſic enim(quoniam ſi- ne Cerere& Baccho friget Venus) à licitis abſtinentes, facilius illicitis reſiſterent, nec im- posſibilitatem continendi cauſarentur. Quamobrem feri poteſt, vt initio conſuetudo tantum fuerit, jeiuniorum temporibus à carnibus abſtinendi, quæ cùm nihil ea de re in ge- nerali conſilio conſtitutum eſſet, non eadem ab omnibus obſeruabatur: Sed poſteaquàm in deterius prolapſi ſint mores hominum, factum eſt, iuxta vetus verbum, vt bonæ leges ex malis moribus procrearentur. Sic cùm in Armenia ſabbatis tantum& Dominicis die- bus in quadrageſima veſcerentur ouis& butyro, ſexta ſynodus Conſtantinopolitana ſub Teiunionumm væ: Imperatore Iuſtiniano celebrata lege ſanxit: Si quis oua aut butyrum ediſſet in quadra-„. ehirua geſima, vt clericus deponeretur, laicus excommunicaretur. Sic cùm horrenda quorundam Cheh Tes. ingluuies in quadrageſima ne à carnibus quidem abſtineret, non multo poſt ſextam illam ſynodum in prouinciali concilio Toletano octauo hæc eſt edita conſtitutio: Quiſquis ſine ineuirabili necesſitate atq; fragilitate& euidenti lãguore, ſeu etiã imposſibilitate ætatis, die- bus quadrageſimæ e ſum carnium præſumpſerit attentare, non ſolum reus erit reſurrectio- nis Dominicæ, verumetiam alienus ab eiuſdem diei ſancta communione:& hoc ille cumu⸗ letur ad pœnam, vt ipſius anni tempore ab omni eſu carnium abſtineat gulam, quia ſa- cris diebus abſtinentiæ, oblitus eſt diſciplinæ. Illi verò quos aut ætas incuruat, aut lan- guor extenuat, aut necesſitas arctat, non antè prohibita violare præſumant, quàm à ſacer- dote permiſſum percipiant. 8. Non eſt ergò lex iuſto poſita: Nam ſi omnes iuſti eſſemus, nihil præſcripto legis opus ha- beremus, cum ſibi quiſq; lex eſſet. Itaq; quod ſcripſit Paulus: Iuſto lex non eſt poſita: idem cum eo vult eſſe Clemens Alexandrinus, quod à Socrate dictum fuit aliquando: Legem Clemr ſib.. non eſſe factã propter bonos. Proinde& alio loco Paulus, cum ſpiritus fructus enumeraſſet, Hunneron charitatem, gaudium, pacem, patientiam, benignitatem, bonitatem, longanimitatem, man- ſuetudinem, fidem, modeſtiam, continentiam, caſtitatem: Aduerſus huiuſmodi, inquit, non Galat.. eſt lex. Non quòd etiam qui ſunt ĩis virtutibus præditi, legi ſubiecti non ſint(nam ſi ſanctus Hn 3 ſancto- Cap. 93. ꝑhiloſophiæ Ytilitas⸗ b chriſtiana pi- loſopbia. Lib. 3. cap.;⸗ de officiis. Fancli ſubiecti legibus. Aug. de gratãs V Ch'riſti con. Pelg. Iib. ů. cap. 13. Pſalm.i1. Actorum 13. caſsia. coll. 21. capᷣ.ʒ. G as. Hom. zl. ad Timoth. Leo epiſc. e. De ſpiriiu& liera cap.10. DE CAEREMONIIS ſanctorum Dominus noſter Ieſus Chriſtus fieri ſub lege dignatus eſt, quis erit tam ſan ctus, qui ſubiectus eſſe legi recuſet?) ſed quod qui iuſti ſunt, non terrore legis adacti, quod lege præſcriptum eſt, faciunt, ſed ipſius potius recti, quod lege præſcriptum eſt amore: ſicut etiam à Poëta quodam ſcriptum eſt: Oderunt peccare mali formidine pœnæ: Oderunt pec. care boni virtutis amore. Sic Philoſophum quendam, cùm ex eo percontaretur Dionyſtus tyrannus, quid præ cæteris mortalibus eximium haberent Philoſophi? reſpondiſſe ferunt: vt etiam ſi omnes leges aboleantur, tamen æqualiter victuri ſint Vulgus enim à peccando legum præſcriptis arcetur, Philoſophus rationem habet pro legibus: non ideò quod rectum eſt faciens, quia lex iusſit, nec ideò temperans à ſcelere, quia lex vetuit, ſed quia nouit illud per ſe rectum, hoc eſſe per ſe turpe. Atqui multo rectius hoc de Chriſtiana Philoſophia dici poteſt: quàm qui ſunt amplexi, non ideò Deum vnum colunt, non ideò ſibi cauent ne nomen eius in vanum aſſumant, non ideò ſabbata ſanctificant, non ideo parentibus ho. norem habent, non ideò à cæde, ab adulterio, à furto, à falſo teſtimonio, ab vxoris aut rei alienæ concupiſcentia abſtinent, quia lex hoc præcepit, quia graues pœnas Deus commi- natur, ſi ſecùs aliquis faciat: verum facit hoc in illis amor, quo feruntur erga Deum& erga proximum, vt etiam ſi nulla de rebus iis lex intercesſiſſet„ nihil ramen vnquam commi- ſuri ſint, quo vel Deus, vel proximus offendi queat. Cùm de Gygis annulo mentionem feciſſet Ambroſius: Da, inquit, hunc annulum ſapienti, vt beneficio eius posſit latere cum deliquerit, non minus fugiet peccatorum contagium, quam ſi non posſit latere. Non enim latebra ſapienti ſpes impunitatis, ſed innocentia eſt. Deniq; lex non iuſto eſt poſſta, ſed in- iuſto. Quia iuſtus legem habet menrtis ſuæ,& æquitatis ac iuſtitiæ ſuæ normam. Ideoque non terrore pœnæ reuocatur à culpa, ſed honeſtatis regula. Quamobrem erſi confilium le- gis fortaſſe non fuit ſanctos comprehendere, qui nullius præceptionis aut admonitionis in- digent, comprehenduntur ea tamen. Cùm enim lex in vniuerſum ponatur, nec fieri com- modè posſit iſta diſtinctio, æquius eſt paucos ſanctos legi ſubiici, quàm vniuerſos abſque lege viuere. Tenentur iraque legibus non diuinis magis quàm humanis etiam ſancti quam- libet illis præceptio legis eſſe ſuperuacanea videatur: neque debet quiſquam quantumuis juſtificatus à mandarorum obſeruatione ſe liberum eſſe putare. Probis enim& rectis non minus eſt neceſſaria virtutis exercitatrio, quam lubricis& inconſtantibus vitij inter- dictio. Tum autem præclarum eſt, ſi qui iuſtitia cæteros antecellunt, exemplo ſuo paren- do, legibus eos in officio contineant: Neque dubium eſt quin qui ſpiritu Dei aguntur, quo⸗ niam non elatione animi& arrogantia, ſed humilitate ſunt ſobrietateq́ue ſapientes, magna animorum ſuorum alacritate ſubiuncturi ſe ſub legis imperium, atque omnia prius& face- re& pati parati ſint futuri, quam vt cuiquam eſſe velint offendiculo. Neque ea res quicquam Euangelicæ libertati obſtabit: quandoquidem præclarè dictum eſt ab Auguſtino, quod præ- ceptum liber facit, qui libens facit. Sanctus ille Rex& Propheta, qui dixerat paulò an- tè: Viam mandatorum tuorum cucurri, cùm dilataſti cor meum: ſtatim ſubiunxit: Legem pone mihi Domine viam iuſtificationum tuarum. Adeò nõ dedignabatur ille, qui iam viam mandatorum Domini cucurrerat, cui præclarum illud elogium à Domino tributũ legimus: Inueni Dauid filium Ieſſe virum ſecundum cor meum: adeò non dedignabatur legi fubĩici, vt vltrò etiam ſibi legem poni peteret, quam ſciret intelligendo, faceret diligendo: in latitu- dine amoris non in anguſtiis timoris. Qua de re ſic ex Abbatis Theonæ ſententia ſeripſit aliquando Casſianus: Iuſti quibus lex non eſt poſita, ſic probãtur non eſſe ſub lege, vt iuſti- tias legis non ſolùm implere, verumetiam ſuperare contendant: ſitq́; deuotio eorum legali maior imperio: quæ obſeruantiam cumulans præceptorum, voluntaria addat ad debita. Præceptor quoq; Casſiani Ioannes Chryſoſtomus explicans illum locum Pauli: Scimus quia bona lex eſt: Quemadmodum, inquit, literarum apices pueris proponuntur, porrò qui eas docet, non ex ipſis excellit: Verùm aliũdè peritiæ gloriam promererur, atq; ex ea erudi- tione præſtantiuùs vtitur literis: Ita& qui legem trãſcendit, nihil opus habet doceri lege. Qui enim non metu ipſam exequitur, ſed ex virtutis deſiderio, hic illam dignius cæteris ac pré- ſtantius implet. Neq; enim pari cõditione is, qui ſupplicium veretur,& qui honorẽ appetit, legem implet. Non ſimiliter eam ſeruat, qui ſub lege,& qui ſupra legem eſt. Nam ſupra legẽ viuere, id tandem eſt, ea legitimè vti. Ille enim ritè ea legitimè vtitur, qui maiora quàm ipſà præcipit, perficit, qui ab ea erudiri non patitur. Lex enim vt plurimũ circa ſcelerũ interdicta verſarur. At id iuſtum neminẽ facit, ſed ſola bonorũ operum exercitatio. Et explicans Pauli locũ ſuperius à nobis citatũ. Quẽadmodum ait, equi freno morigeri, omniaq́; ex ſè faciètes, nõ opus habent ſcutica: ſic& anima quæ impulſu ſpiritus recta facit, non eget admonitrice lege. Sic Leo quoq; Magnus: Iuſto dicitur lex non eſſe poſita, quia normà præceptionis im- plet iudicio volũtatis, cùm verus recti amor in ſemetipſo habeat& apoſtolicas auctoritates & canonicas ſanctiones. Et ante eũ Auguſtinus: Iniuſtus legitimẽ lege vtitur vt juſtus fiat: quod cùm factus fuerit, ea iam nõ vtatur, tanquã vehiculo cùrn peruenerit, vel potius tan- quã pædagogo cũ eruditus fuerit. Quomodo enim iuſto lex nõ eſt poſita, ſi& iuſto eſt ne- ceſſaria, nò qua iuſtus ad iuſtificantem gratiam perducatur, ſed qua legitimè iã zuſtus zean 3 Idem geuotio eold 3 addat ad deh 1 rum accepit jnimicos dda erleuekaeſt mandatad Nam 1Iid 3 leracb3 Gecllet.1 Lialterſelth aodaleko lirne: Jecſiot lapoltze Na nenſigelege it ntum ftrone nut us qudl ge erantang Trcsaptenot polterdoceſt ſpitarVndg inpono inoit k busetri, lis ſcd etam ſetu r lerutſcäfrem temperritabe Ram Une cung neminget non aqnülat,g. & timorma 4 müritimon biler bgg lu ſethucl clo liema Conis Kf p harh aben e ec non a. dnore tda 3 iißur gon durſguaäkaſ uaa a duian l V* 1arenauſ Wci 1 Rri 1deuah ademig 8 vam 131 6 hann ”0 ere Nng 518 rnorting. 2 Inec nn. at, nrerda ani e locie qr 2 Prqunn. Pr Wermmt coll ssns u. nt, apllong. diri ¹ aunde 3 ale que pnüblc. .NA atesqing bA, gun 4, 0 Ferupui aim rartel nbz a glün dom duülk deci artorkeh cere 1ecoln Thed rennii en Sbkesan ſt, oemuf unta: naradt ml nn oauli 31 sorc cttol orn mert Ac kai us! urn el ſam eanna rr, FWocdn lege 3 8 itur, zücn 3 clerüntell imu— rnlon citat— 4 eßen — ano E rcehia, ano Ic add, 1 Srnns e le ollüb erot e rſpei A TEMPORE SVMPTIS. 184 Idem alio loco: Iuſto lex poſita non eſt, id eſt, impoſita vt ſupra illum ſit. In ilſa eſt enim Idem in capite a. potius quam ſub illa, quia non ſua vita viuit, cui coërcẽdæ lex imponitur, vt enim ſic dicam ad Gala. ſupra ipſam quodammodo legem viuit, qui cum dilectione iuſtitiæ, iuſtè viuit, non proprio ac tranſitorio, ſed communi ac ſtabili gaudens bono. Et alio loco eundem locum explicäs: Pſabm.-. Aliud eſt eſſe in lege, aliud ſub lege: qui eſt in lege, ſecundum legem agit: qui eſt ſub lege, ſecunduùm legem agitur: ille ergo liber eſt, iſte ſeruus. Quæ verba repetit etiam Anſelmus explicans illud Pauli: His qui ſub lege ſunt, quaſi ſub lege ſint. Rabanus quæ de Rachabitis Hieremiæ- à Hieremia ſcribuntur explicans: Iuſti, inquit, quibus lex non eſt poſita, ſic probantur non eſſe ſub lege, vt iuſtitias legis, non ſolum implere, verum etiam, ſuperare contendant, ſitq́ue deuotio eorum legali maior imperio, quæ obſeruantiam cumulans pręceptorum voluntaria addat ad debita. Quod poſteà docere conatur exemplo Abrahę, qui cum iure poſſet, nihil eo- rum accepit, quæ ſibi Sodomorũ Rex obtulerat: Dauid, qui non folum amicos, verumetiam inimicos diligebat: Heliæ& Hieremiæ, qui cum licitè vti coniugio poſſent, virgines tamen perſeuerare maluerunt: Hæliſeum ac reliquos huius propoſiti viros, qui Moſaica ſuperantes mandata circuibant in melotis,& in pellibus caprinis, in ſolitudinibus errantes,& monti- bus& ſpeluncis,& c. Et filios illos Ionadab, de quibus tractat Hieremias. Iraq; iuxta Raba- num ſoli videntur eſſe Monachi, de quibus recteè dicit poteſt: quod iuſto non eſt lex poſita. Nam vltrò continentiam, paupertatem,& eam vouent ac præſtant obedientiam, quam nul- la lex ab eis exigit. Sed libet Berrardi quoq; verba adſcribere: Nec filij, inquit, ſunt ſine lege: niſi fortè ali- Berm.epiff.i& quis aliter ſentiat, propter hoc quod ſcriptum eſt: Iuſto non eſt lex poſita. Sed ſciendum eſt inlibro de dile quòd alia lex eſt promulgata à ſpiritu ſeruitutis in rimore, alia à ſpiritu libertatis data in ſua=- gende Deo. uitate: nec ſub illa coguntur eſſe filij, nec ſine iſta patiuntur. Vis audire quia iuſtis non eſt S. lex poſita? Non accepiſtis, inquit, ſpiritum ſeruitutis iterum in timore. Vis audire quodra- 9. men ſine lege charitatis non fint? Sed accepiſtis, ait, ſpiritũ adoptionis filiorum. Deniq; audi iuſtum vtrunq; de ſe fatentem,& quòd non ſit ſub lege, nec tamẽ ſit ſine lege: Factus ſum, inquit, his qui ſub lege erant, quaſi ſub lege eſſem: cùm ipſe non eſſem ſub lege. His qui ſine lege erant, ranquam fine lege eſſem: cum ſine lege Dei non eſſem, ſed in lege eſſem Chriſti. Vndè aptè non dicitur, iuſti non habent legem, aur iuſti ſunt ſine lege, ſed iuſtis non eſt lex poſita:hoc eſt, non tanquam inuitis impoſira, ſed voluntariis eò liberaliter data, quò ſuauiter inſpirata. Vndè& pulchrè Dominus: Tollite, ait, ugum meum ſuper vos. Ac ſi diceret: non Mauz.n. impono inuirtis, ſed vos tollite ſi vultis: alioqui non requiem, ſed laborem inuenietis anima- M bus veſtris. Bona itaq; lex charitas& ſiiauis, quæ non ſoluùm leuiter„ſuauiterq́; portatur, Charitas implei ſed etiam ſeruorum ac mercenariorum leges portabiles ac leues reddit: quas vtiq; non de- on. ſtruit, ſed facit vt impleantur, dicente Domino: Non veni legem ſoluere, ſed implere. Illam NMatep.r. temperat, iſtam ordinat, vtramq; leuigat. Nunquam erit charitas ſine timore, ſed caſto, nun- quam ſine cupiditate, ſed ordinata. Implet ergo charitas legem ſerui, cum infundit deuotio- nem, implet& mercenarij, cùm ordinat cupiditaté: Porrò timori permixta deuotio ipſum non annulat, ſed caſtificat, pœna tantum tollitur, ſine qua eſſe non potuit dum fuit ſeruilis, & timor manet in ſeculum ſeculi caſtus& filialis. Nam quod legitur: Perfecta charitas foras pfahmts mittit timorem, pœna intelligenda eſt, quæ ſeruili, vt diximus, nunquam deeſt timori, illo 11anni⸗ a. ſcilicet loquutionis genere, quo ſæpè cauſa ponitur pro effectu. Hactenus Bernardus: Ex cu⸗ Timor qui pella- ĩus verbis colligere licet, iuſtos quoq; legibus eriã humanis eſſe ſubiectos: ac meritò in con-“""⁴loritate. cilio Viennenſi condemnatos fuiſſe Begardos& Beginas, qui eos qui ſunt in gradu perfe- ctionis& ſpiritu libertatis, non eſſe dicebant humanæ ſubiectos obedientiæ, nec ad aliqua præcepta Eccleſiæ obligari: quòd vbi ſpiritus Domini ibi ſit libertas. Ac rectè quidem Pau- lus, ſed non de libertate carnis, verùm de ea libertate intelligebat, quę legem exequitur, non timore, ſed amore. Obedientia enim mollit imperium, nec dura ibi necesſitate ſeruitur, vbi 2. corinth.z. diligitur quod iubetur, ſicut à Leone dictum legimus. Qui etiam alio loco de obſeruantia Teoſer de ie ieiunij quadrageſimalis neminẽ vult excipi. Quia nemo, inquit, tam ſanctus eſt, vt non ſan- wehtshaenr ctior, nemo tam deuotus, vt non debeat eſſe deuotior. Ante quem etiam Lactantius: Nemo, e quadra. inquit, tam iuſtus eſſe poteſt, vt nunquamn ſit ei pœnitentia neceſſaria. 1. Corinth. s. Lacl. in lib. diui- Nihil igitur allatum adhuc ab iſtis videmus, quamobrem tot ſeculis inueteratum in EcI u, njliue cleſia morem hunc à certis cibis, certis temporibus abſtinendi, rectum ſit abrogari. Acintel- ligunt hoc ipſi quoq;, quòd ficulnea ſunt planè præſidia quibus nitũtur, ſeiunt ne quicquam hæcà ſe produci, ſciunt conſuetudinem hanc maiorum ſanctam& ſalutarem eſſe, recteq́ue cum fide& humilitate cuſtodiri, quamobrem tolerari poſſe, quinetiam vtilia eſſe fatentur exercitia: verum ſuperſtitionem ferendam non eſſe, qua perſuaſum ſit hominibus, quòd ri- Peienf tus hi cultus quidã Dei ſunt, id eſt, opera quibus Deus iudicet ſe honore affici. Quid autem? Lraneen nunquid& hoc à Fauſto Manichæo non fuit olim obiectum Catholicis? nunquid non hæc Aug. lib.3. cotra illius verba fuerunt à nobis paulò antè producta? Non ſolùm abſtinetis, inquit Fauſtus Ma- Fauſlum cap-a. nichæus, ſed etiam gloriam captatis exinde,& eò acceptiores vos creditis Chriſto, quoò eritis abſtinentiores à cibis. Ac in proximo ſuperiore libro hac illius verba recitat Auguſtinus: ca. Hh 4 Ferc, —— Qap.91. æretici contra catholicos Pa: trum teſtim o Eis vrans:ur. Teiunium eultui Dei,& eius cff⸗ catja. De jieiumio vete: rũ orthodoxorũ ſententia. Amb. de eccleſia G jeiunio, cap.;. 8.2 v. Idem epiſt. 32. Eſaiæ 22‧ 4 eSn 4. Amb. in cap. 15. xpiſt. i. ad Corin. Num. S. 2. Corinth. u. Aus ſerm 60. ernn. 9 6. Ferm. 230. Fietas quid. Mier, ad Oeme- gtriadem. Daniel. 6. Ionæ 3. DE CAEREMONIIS Fert, inquit, in oculis eos, qui ab animalibus abſtinẽt omnis Eccleſia:& ſumma veneratione ſuſcipiens, ſolum non Deos exiſtimat. Quid igitur adfertur à noſtri temporis hæreticis ad ciborum delectum abrogandum, quod non ab Aerio prius, à Iouiniano, à Fauſto Manicheo fuerit ad eundem prorſus modum productum? Qui non in hoc ſoluùm, ſed in aliis etiam biſ dogmatibus nihil de ſuo deprompſerunt, ſed præteritorum temporum erroribus aceruatis vniuerſos repentè in Eccleſia Dei renouauerunt:& benè ſopitos ignes ſuſcitantes, qua to! tius orbis Chriſtiani conſenſu quodam admirabili pridem hæreſeos conuicta ſunt& dam- nata, ea pro veris vulgò perſuadere conantur. Et hoc eſt præclaru m(ſic enim vocant) Euan gelium, quod cùm ſub ſcamno tot ſeculis delituerit, nunc tandem etenebris erutum per ſe & in lucem productum eſſe gloriantur. Quid igitur? Hoſtes Euangelij vocabimus Hieto: nymum, Auguſtinum, Ambroſium, Chryſoſtomum, Baſilium, I heophilum, Alexäãdrinum Epiphanium,& alios omnes, quos tanquain clarisſima totius Eccleſiæ lumina orbis vniuer- ſus Chriſtianus ſumma ſemper admiratione, laudeq; proſequutus eſt? Contrà verò pradi- catores Euangelij dicemus Aérium, louinianum, Fauſtum, Manichæum, Vigilantium, Bu- nomium,& alia id genus hærericorum portenta: quorum doctrinam iam inde à mille du- centis annis pugnare prorſus cum Euangelio indicatum eſt? Nunc autem eandem illam à tot ſeculis damnatam, ipſisſimum Euan gelium, ipſisſimum eſſe Dei verbum vulgò perſua- detur. Et tamen illi ipſi, qui veterum hæreticorum dogmata nunc renouare conantur, quo- ties contra catholicos cerrandum, veterumꝗ; teſtimoniis vtendum eis eſt, non Aerij, nò Io- uiniani, non Vigilantij, quorum dogmata tuentur, ſed Auguſtini, ſed Ambroſij, ſed Chryſo- ſtomi, ſed aliorum orthodoxorum Patrum, quorum Euangelium oppugnant, auctoritato nituntur:& obtorto, quod aiunt, collo eorum ſæpè verba ad ſuam ſententiam confirman- dam pertrahere conantur.Sic ſuo ipſi iudicio, quos auctores ſequuntur, eos habent pro hæ- reticis: cuùm quorum verò doctrina pugnant, eos quamuis inuiti, citandis eorum teſtimo- niis, catholicos eſſe confitentur, vteunq; minimè ferendo ſupercilio, non de illorum ſcriptis moddò, verumetiam de conciliorum decretis ſibi cenſurã arrogare non verentur. Sed ſi poſ- ſent de ſuo ſupercilio nonnihil demere, ſuumq́; iudicium Eccleſiæ iudicio ſubmittere, hære- tici eſſe nõ poſſent. Verum vnde digreſſa eſt, eo redeat oratio. Doctrinam dæmoniorum eſſe iudicant hoſtes Euangelij, ſi quis hoc decus tribuat vel ieiuniis, vel ritibus aliis, quòd ſint cul tus Dei, id eſt, opera quæ Deus approbet, ita vt ſe per ea iudicet honore affici. Nunc nos, quæ fuerit veterum orthodoxorum de ieiunio doctrina, videamus. Dixit Am- broſius, quòd ieiunium eſt culpæ mors, excidium delictorum, remedium ſalutis, radix gra- tiæ, norma virtutum, animæ purificatio, ſacrificium reconciliationis,& quòd hoc ad Deum gradu citius peruenitur: Quid eſt autem aliud culpæ mors, excidium delictorum, animæ pu- rificatio, quam remisſio peccatorum? quid aliud ſacriſcium reconciliationis, quam cultus, quo nõ tantum honore Deus afficitur, verumetiam offenſus placatur? Scribit idem ad Ver- cellenſem Eccleſiam: Qui ſunt qui meritum excludãt ieiunij? Noönne Gentilium vox eſt, jta dicentium: Manducemus& bibamus, cras enim moriemurè Quo loco, ſuo quoque tem- pore fuiſſe demonſtrat, qui baptizatis nihil obeſſe dicerent comeſſationes, nihil voluptatum affluentiam, inſipientes eos eſſe qui his careant: virgines oportere nubere, filios facere: ſimi- liter& viduas iterare, quod ſemel malè virili admixtione expertæ ſunt, etiam ſi ſe continers poſſent: errare eas quæ nolunt iterare copulam. Atqui hoc eſt Euangelium, quod hæretici noſtri quoque temporis è tenebris erutum per ſe,& in lucem eſſe reuocatum gloriantur. Quid autem ad hæc Ambroſius? Placet, inquit, vt hominem exuentes induamus pecudem? & expoliantes Chriſtum, ſuperueſtiamur amictũ diaboli? Quod iſti vocant libertatẽ Fuan- gelicam proſiteri, hoc Ambroſius vocat exuere hominem,& induere pecudem: expoliare Chriſtum,& veſtiri amictum diaboli. Ac nonnullis interiectis: O ſtultum, inquit, Eliſeum, qui ſylueſtribus ramis& amaris paſcebat Prophetas, immemorem ſcripturarũ Eſdram, qui memoria ſcripturas reddidit inſipientem Paulum, qui gloriatur ieiuniis: ſi nihil proſunt ie- iunia. Idem alio loco: Vt quid enim ieiunia, vigiliæ, exitus, munda vita, iuſtitia, miſericordia, mors, ſipro his nulla merces erit in futuro? Nunquid autem ab Ambroſio diſcrepat Augu- ſtinus? cuius hæc verba ſunt: Nemo pro laude humana, ſed pro peccatorum indulgentia ie- junet. Et alio loco: Quantò plures dies ſunt ieiunij, tantò maior eſt cauſa remedij: quantò prolixior abſtinentia, tanto redemptio copioſior eſt ſalutis. Qui etiam alibi ieiunium&X ora⸗ tionem, cum plena fide exercetur, pietatem vocat. Quid eſt autẽ aliud pietas niſi cultus Deis Hieronymus verò, cùm dixiſſet alicubi fundamentum omnium virtutum eſſe ieiunium: ex- plicans illum Daniẽlis locum, vbi Rex miſſo Daniẽle in lacum, dormiuit incœnatus,& ſom- nus recesſit ab eo. Si, inquit, Rex neſciens Deum, hoc facit pro altero, quem vult de diſcri- mine liberari, quantò magis nos pro peccatis propriis, inedia& vigiliis debemus Deum ad clementiam flectere. Et contra Iouinianum ſeribens, cum inter alios multos, qui Deum of- fenſum ieiunio ſibi cõciliaſſent, ciuitatem quoq́; Niniue recenſeret, quæ imminentem iram Domini miſeratione ieiuniorum detorſerat: hæc verba ſubiecit: Quam& Sodoma placaſ- ſet& Gomorra, ſi voluiſſent agere pœnitentiam,& lachrymas pœnitentiaæ Patrpe näes on⸗ clliate ervgüinor trncut get qe verlionem ahe rudeheome ndem mate t endit nedisl cans iud rir,& qoiie 70 curan gent n chytdm Et aio bcoſt orariorin cerui.He rerzptcered tbuuicon veuimoh1bdl diespofllta rerna lipplen tun,ſedjex'n faum deſtpaſs termusln E bozpraconib vorpurfenne nich elut cuic 2 ſertes nos atci) beratem redut i monem cqffm a fcuum Kdei n qudnon adg i qui Ctimge a arinet ſeteme er nidus mainae bb illsricemusn 1 direrenrtwi „ 1 4 Oram uod eh J Cibus epa„e ei ſ'g. obedierrung be DaradiſämaJ, aclſum ga nem 4 1 Ige ihc kc Nremia Kng, mltlgant, Pu; anienn Eun it Cal nin mani dld Elgtur. 5.5 AI baldie 3 a e 4 ¹ die on üu enrtun, j rs onnes9, be iseo 3 1 läͤmbtoſ 3. oppuget lententia tur, eosh 87 ütandisec n non de l an on vetent. udicio ſih ut tinam des aa ribus lli ain nore affici. ma videam a5 ecium ſall s,& quèd oOf m deelicon an⸗ ſcliationis Ap ur Scibi be konne Cen il vo loco ſut 19 nionesi u nbere ſil ei ſunt etum eins vangelum t e xeuoctd In entes induf Fas ſti vocantſ Sel duere gec 5 ſtultom, rp- an m ſciprunt 5 eicpis:ſiſ 4 1 itca juſtlt 2e 1n avita, 4 etiam l. ul ndoieta 1. nenn e vin rittutn J d juit ind ErI, n. rmlult red F Jtero,quc= Dan jii ſ2 Deun osmotſ= enn A TI EM PORESS VYM PTIS,. ciliare ieiunio. Et qui præcesſit hos omnes Cyprianus: Quotquor, inquit, viros virtutum vidimus, ſine ieiunio non legimus aſcendiſſe, nec aliquid magni moliti ſunt, niſſ prius abſli- nentia præcesſiſſet. Quoties aliquid obtinere à Deo conati ſunt ieiunio incubuêre& lachry mis: nec defuit prouentus. Et quem ille ſuurmn appellat Magiſtrum Tertullianus: Omnium, inquir, erga victus macerationè hæc eſt ratio, qua rurſus interdicto cibo,& obſeruato præ- cepto, primordiale iam delictum expiaretur: vt homo per eandem materiam cauſæ, Deo ſa- tisfaciat, per quam offenderar. Et iterum: Non modò naturæ mutationem aut periculorum auerſionem aut delictorum obliterationem, verumetiam ſacramentorum agnitionem, ieiu- nia de Deo merebuntur. Et rurſus: Sicut primum vſu cibi, homo amiſit ſalutem: ita iam per candem materiam, id eſt, abſtinentiam cibi, Deo ſatisfaciat: atq; ſalutem æmulo modo reac- cendat inedia. Paulò verò pôſt: Delicta dicir expiari abſtinentia. Theodoritus quoq; ex- plicans illud Pauli, Cui ſeruio in ſpiritu meo:& is Deum colit, eiq́; ſeruit, qui Deum preca- tur,& qui ieiunio vtitur,& qui vacat diuinis eloquiis,& is etiam qui curandorum hoſpitum curam gerit. Leo quoq; Magnus: Magna, inquit, diuinæ inſtitutionis ſalubritate prouiſum eſt, vt ad reparãdam mentium puritatem, quadraginta nobis dierum exercitatis mederetur: in quibus aliorum temporum culpas,& pia opera redimerent,& ieiunia caſta decoquerent. Et alio loco: Curandis læſionibus trium maximè remediorum eſt adhibenda medicina: in orationis inſtantia, in caſtigatione ieiunij, in eleemoſynæ latgitate. centur, Deus propitiatur, culpa deletur, tentator eliditur. Porrò Bernardus, quem iſti quo- ties agit de remisſione peccatorum, deq́; iuſtificatione, ſuarũ eſſe partium gloriantur. Quid eſt, inquit, condonari commiſſa, niſi ieiunio breui ieiunia redimi ſempiterna? Gehennã enim meruimus, vbi nullus vnquam cibus eſt, conſolatio nulla, terminus nullus, vbi guttam aquæ diues poſtulat,& accipere non meretur. Bonum ergo& ſalutare ieiunium, quo redimũtur æterna ſupplicia, dum remittuntur hoc modo peccata. Non ſolùm autem abolitio eſt pecca- torum, ſed extirpatio vitiorum: non ſoluùm obtinet veniam, ſed& promeretur gratiam: non ſolùm delet peccata præterita, quæ commiſimus, ſed& repellit futura, quæ committere po- reramus. Iam verò illa duo oriẽtis lumina Ioannes Chryſoſtomus& Baſilius Magnus, qui- bus præconiis non affecerunt ieiunium& à cibis abſtinentiam? Quorum ille cùm ieiunium vocat purificationem animæ, cùm ſcribit crapulam poſt terga ligare magnus, vitiorum tyran nidi, velut cuidam prauæ dominæ, ſeruos nos, captiuosq́; reddere: ieiunium verò, ſeruos exi- ſtentes nos atq; ligatos inueniens vincula remittere,& tyrannide liberare, priſtinamꝗ; in li⸗ bertatem reducere: Hic verò, cùm continentiam à cibis, dicit eſſe peccati ablationem, abalie- nationem carnalium affectuum, mortificationem corporis,& ipſorum quoq; natur fectuum& deſideriorum, initium ſpiritualis vitæ, conciliationem æternorum bon orũ:nun- quid non eadem, quæ ſancti Patres illi occidentis Eccle ſiæ dicunt? nunquid non iſtorum, qui Chriſtianę libertatis aſſertores videri volunt, inſaniæ palam contradicunt? Sed quorſum ttinet veterum ſententias omnium proferre, quorum pleroſq; editis etiam ea de re ſermo- nibus, maximis laudibus ieiunium in cœlum tuliſſe legimus: Cui etiam tantum tributum ab illis videmus, vt quoniam non ieiunauimus in Paradiſo, eiecti inde ſimus, ieiunandum eſſe dicerent, vt vnde ſumus eiecti, reuerti liceret. Potuerunt ne maius aliquid ieiunio tribuere, quàm quòd per illud aditum ad cœlos patere docuerunt? Sic enim loquitur Chryſoſtomus: Cibus è Paradiſo te eiecit, ieiunium te reducit. Et ante eum Athanaſius: Vt ob eſcam& in- obedientiam proturbatus eſt Adam ex Paradiſo, ita rurſum per ieiunium& obedientiam in Paradiſum qui volet, redibit. Et ſucceſſor eius Theophilus qui ieiunium, id eſt, conuerſatio- nem Angelicam per continentiam breui ac paruo labore magna ſibi& æterna conciliauit præmia,& multo plus accipiunt quàm offerũt,& futuri temporis gloria præſentes anguſtias mitigant. Et qui fuit æqualis Athanaſij Baſilius: Quid, quęſo, Lazarum in Abrahami ſinum collocauit, niſi ieiuniumè Agè igitur, perfrica frontem Philippe,& hoſtes Euangelij fuiſſe, doctrinas dæmoniorum docuiſſe dic, Ambroſium, Auguſtinum, Hieronymum, Cyprianum, Tertullianum, Leonem, Bernardum, Athanaſium, Chryſoſtomum, Bafilium, Theophilum, Theodoritum, deniq; ve⸗ teres omnes orthodoxos, qui docuerunt ieiunium eſſe culpæ mortem, excidiũ delictorum, purificationem animæ, redemptionem ſalutis, ſacrificium reconciliationis, peccati abolitio- nem, æternorum bonorum conciliationem: ieiunandum eſſe pro p ieiunio Deum eſſe placandum, ieiunio redimi æterna ſupplicia: te verò cum idolo tuo Iſle- bienſi quod adoras, relicto Chriſto& corpore eius Eccleſia, nunc demum Euangelium, ve- rumque Dei verbum, tot ſeculis reconditum, in lucem protuliſſe. Verùm vr ne quis erret, quæ fuerit hac de re ſanctorum Eccleſiæ Doctorum ſententia, quidq; ſibi voluerint, cum tantum ieiunio tribuerent, tantisq́; præconiis illud efferrent, men tes hominum ad abſtinentiam capeſſendam inflammantes, breuibus explicabimus. Neque enim exiſtimandum eſt, quod iſti videre ſe putant, non vidiſſe ſanctos illos Patres, qui vel ante mille annos, vel trecentis his annis vixèére, quibus iſti extinctam Euangelij lucem fuiſſe Volunt. Iam antè docere nos meminimus, quod qui propriè dicitur Dei cultus, non conſtat niſi Quæ cùm parirer exer- alium af⸗ eccatorum indulgentia, Cpr ſerm. de je⸗ iunio& tentat. In libr. de ieiunia centra BPchios. Leo ſerm. 4. de ieiunio decinao menſis. Bern. de oratione & jeiunio, ſer. A. Ieiunii effecta & laudez⸗ Lucæ 16. Chr). ho. 1. in Toau. Baſil de pænis. hom. 1. Chy. ho. in Tob & Alraham. Atha.in capitulis temperantiæ. De virginitate. Li. Paſchali 3. De ieiunio Ho.n Cultus Des ingerior- Cap. 9¹⸗ Fpannis 4e Epiſt. ꝛ9. Affectum Deut atiendit. Am b. li. i. de offir cits, cap 30. Idem lib. 7. in Lucam. Idẽ in contempl. de anaore diuino capite 17. Bern epiſt. 6». Ionas I1b‧3. Maith. s. SFer 40. ſuper Caulica. In Commentariis In Oſcam. Aug. in ſer. domiꝛ ni in monte, li. 2. Greg.lib 28. mora.cap.i3. Rom. 3. in natali vnius C onfeſſ. In cap /. ad Gal. Abſinentium Sen 6⁴‧ Ferm. 39. 9 reten poralibus exercitiis nimiò plus tribuentes: ſi modo corporalis exercitario ieiunium d kiorum ſentetlc. Chr)y. hom 12. in DE CAEREMONIIS niſ mente& ſpiritu: nam qui ſpiritus eſt Deus, ſpiritu colit, ſpiritu vult adorari. Cæterum verus hic& proprius Dei cultus, qui conſtat ſpiritualibus exercitiis, fide, ſpe,& charitate quanquam in ipſa mente reconditus eſt,& abſtruſus, fieri tamen non poteſt, quin per ſigna quædam& indicia ſe foras proferat,& ad ſpectantium oculos traducat. Verum eſt quod ſu- perius ab Auguſtino dictum commemorauimus, quòd nõ colitur Deus niſi amando: ſed hic amor ocioſus non eſt:& quãuis in voluntate conſiſtat, externis tamen quibuſdam ſe prodit initiis: quæ quidẽ non perinde Deus attendit, at; illà ipſam, vnde prodeunt indicia, volun- tatem. Quamobrem non quid adferatur ànobis ad colendum Deum, ſed qua mente adfera- tur, attendit Deus. Affectus eſt qui pretium rebus imponit. Affectus tuus, dicit Ambroſius nomen imponit operi tuo, quomodo Ate proficiſcitur, ſic æſtimatur. Et alio loco: Domi- nus non obſequiorum ſpeciem, ſed puritatem querit affectus.Sic ab idiota quoq; viro cum- primis pio ſcriptum eſt: Quòd non ieiunium, oratio, eleemoſyna eſt via recta omnino, ſed amor& dilectio eſt via rectisſima abſq; deuio, via breuis abſq; tædio. Cui ſubſcribens Ber- nardus: Non materia, inquit, nec exitus actuum, ſed intentionis propoſitum culpas diſcernit & merita. Quam intentionem alibi vocat faciem animæ, ex qua nimirum rectitudo operis, ſicut ex facie pulchritudo corporis æſtimatur. Ante quem etiam Theodoritus: Scopo, inquit, & propoſito bonum& malum indicatur, quod multis ex ſcriptura productis exemplis po- ſtea planum facit. Et poſt eum Ionas Aurelianenſis Epiſcopus, pleraq; in eandẽ ſententiam ſcribit, vbi tractat de culru imaginum. Quod adeò vulgò fuit etiam non ignoratum, vt in omnium ore pasſim fuerit verſiculus ille volutatus: Quicquid agunt homines, intentio dirigit illos. Quin& illa Chriſti verba, Lucerna corporis tui eſt oculus tuus. Si oculus tuus fuerit ſim plex, totum corpus tuum lucidum erit: ſi autem oculus tuus nequam erit, totũ corpus tuum tenebroſum erit, ſic qui ſunt poſterioris ætaris, Auguſtini, Gregorijq́; ſequuti ſententiã enar rauerunt pleriq; omnes, vt per oculum intentionẽ ſignificari dicerent, per corpus actionem cuiuſqʒ.Lucernam itaq; corporis eſſe oculum, hoc eſt, per intentionẽ indicari, manifeſtumq́; fieri, cuiuſmodi fit actio cuiuſq;. Nam ſi bona eſt intentio, quod agitur bonũ, ſi mala, quod agitur malum eſſe. Nec ſecus de lucerna locum hunc interpretatur Euſebius Emiſſenus, cu- ius in explicatione loci huius, hęc verba ſunt: Sola intẽtio facit, vt opera noſtra vel bona vel mala, Domino appareant. Poteſt enim vnum fieri& ſimile opus, vt non vna intẽtione fat. Palàm enim eleemoſynas dare, bona& non bona intẽtione fieri poteſt. Si enim ideò das, vt ab hominibus videaris, non eſt bona intentio: ſi verò ideò das, vt bonum exemplũ aliis tri- buas,& Deus inde glorificetur, bona intentio eſt: ſic igitur in omnibus, ſola intentio quæ- renda eſt. Quæ ſi bona fuerit, totũ corpus virtutũ, toraq́; maſſa operationũ lucida erit. Sic ab Hieronymo quoq; ſcriptũ legimus: Si ita Martyriũ fecerimus, vt noſtras velimus ab homi- nibus reliquias honorari, ſermonẽ vulgi ſectantes, intrepidi ſanguinẽ fuderimus,& ſubſtan- tiã noſtrã vſq; ad mendicitatẽ propriã dederimus, huic operi non tam præmiũ, quàm pœna debetur:& perfidiæ magis tormẽta ſunt, quàm corona victoriæ. Tantũ igitur intentioni tri- burũ à ſanctis Doctribus legimus, vt bonã voluntatẽè ſufficere dicerẽt ad meritũ: actionem requiri ad exemplũ. Quamobrẽ non fuit quiſquã adeò rerũ imperitus, vt ieiuniũ per ſe con ſideratum, hoc eſt abſtinentiã a cibis, Dei cultum eſſe, ſiue opus quod Deus approbet, puta- uerit: per quod honore ſe iudicet affici, cui remisſionẽ peccatorũ tribuat. Quis enim neſcit, abſtinentiam eiuſmodi non modò ſine laude, verumetiã non ſine reprehenſione quandoq; fieri: vt quod ex ſe reprehendendum non eſt, ſi malè fiat, peccati rationẽ habeat. Sex eorum genera qui abſtinent, vno verſiculo viſum fuit ſuperiori ſeculo comprehendere. Abſtinet æger, egens, cupidus, gula, ſimia, uirtus. Eger abſtinet, vel quòd faſtidit cibũ omnẽ: adeò vt nec odorẽ illius aut aſpectũ ferre posſit: vel quod ratio valetudinis eius poſtulat, vt per abſtinentiã illi medeatur. Hęc abſtinẽètia, quo- niã ad corpus refertur, nihil ad Dei cultũ pertinet. Abſtinet egens, quia quod edat, nõ habet. Vtraq; abſtinẽtia,& ſi vitio caret, laudẽ tamẽ apud Deũ nõ meretur. Abſtinet cupidus& aua rus, vt ne quid in victũ impẽdere neceſſe habeat. Abſtinet guloſus, vt poſtridie tanto maiors cũ apparatu,& maiore cũ voluptate cibũ ſumat: ſi præſertim ad conuiuiũ ſit aliquod delica- rius inuitatus. Abſtinet ſimia, hoceſt, hypocrita, vt ab hominib'ꝰ videatur. Hęc tria abſtinẽtię genera, tantũ abeſt, vt Deo grata ſint, vt peccare etiã dicãtur, qui ad hune modũ abſtinẽt. Ex tot igitur generibꝰ abſtinẽtię ſolũ hoc fieri cũ virtute dicitur, ſi quis hoc ſolo nomine ieiunet, vt vel magis idoneũ ſe reddat ad ſeruiendũ Deo, vel pro peccatis ſuis ſatisfaciat. Vt verę di- ctum ſit ab Auguſtino: Non virtus, ſed cauſa virtutis apud Deum mercedem habet. 1 Sed iam ipſos monachos ea de re diſſerentes audiamus. Hos enim fuiſſe potisſimum di- cunt hoſtes veritatis, qui doctrinas dæ moniorum docuerunt, jeiuniis& aliis id genus cor- ici po⸗ teſt, quod negat Ioannes Chryſoſtomus: quandoquidem id macerat potius& extenuat prinãad Tuum. corpus, quàm nutrit. Ac primum quidem huius ipſius loannis Chryſoſtomi diſcipulus, Caſ- caſcolo. ap.-. ſianus Monachus, alterius Monachi vel Abbatis Moſi viri cumprimis celebris hæc zuſen 2 1.— Verba- . 9 junium,q. IN ſell 21 Kaunium pnn en bonum etam odibile“ §icquoch 11 huc ad hone 5 bec vecpd 1 zed minus mus.N lxit à ſcopusr0 verbis,qll7 nibus qaich ſalutem wi inrepreauti nxreln gerbeDeig. rarenGunt Iro Cdb8 nunt cucem 1 zuemelknerit auacuä diſced: Sedquoni adtribemus. t ninus hbebant br mjin qua 0 mcauntun ſarat chnonin exu Node apoſtoh iniſando Eru cb obſerangt ſtitorz winoe It copen tanto ſtuclo tetor: cur dn prouicenun ae hunilra uiu nannus ſagm. dus agmg. mnne vſo, acnu henſis. Kc 3 motti adliugi k nhi Angele öü üſergo inn Horat 4 hofala cannes aonittjnecée . 9 iore melo e ccholun ohſene grelo — em regunn kaulae f Kmulaä errß pere n a percls 14 / um mell.⸗ 8. A TIMFORE SVMPTIS. 186 .( had verba., Ieiunia, vigiliæ„meditatio ſcripturarum, ac priuario om nium facultatum, non dam perfectio, ſed perfectionis inſtrumenta ſunt: quia non iis confiſtit diſciplinæ illius finis, 8 as ſed per illa peruenitur ad finem. Ac paulò ſuperius: Ieiunia, vigiliæ, anachoreſis, meditatio n Mnnd ſcripturarum, propter principalem ſcopum, hoc eſt, puritatem cordis, quæ eſt charitas, nos Caſf. coll.21.e.14. du Lani, conuenit exercere. Et iterum, ex Abbatis 1 heonæ ſententia, inter ea quæ media ſunt nume⸗ 4 e rat ieiunium, quòd ſicut non iuſtiſicat cuſtoditum, ita non condemnat interruptum: niſi for- dqa nai tè præcepti tranſgresſio, magis quàm eſcarũ perceptio puniatur. Ac paulò pèſt: Nequaquam du8 a a ieiunium principale bonum à Domino iudicari dicit, eò quòd non per ſeipſum, ſed per alia E E. d opera bonum ac placidum Deo fiat, rurſum ex accidètibus caufis, non ſolum vanum: verùm lit arin etiam odibile cenſeatur, dicente Domino: Cùm jeiunauerint, non exaudiam preces eorum. Trrer ra Fun 1 nin Sic quoq; Marcus Eremita: leiunium, vigiliæ, peregrinatio, bona ſunt, ſed hec pertinent ad- Narcus in caps: Lul Ae huc ad honeſtam viuendi rationem. Atqui ſtatus Chuittiauorũ magis interna reſpicit quàm ials teperatia altun es. hæc: neqʒ debet quiſquam in illis collocare fiduciam. Sed ij veruſtiores videri posſint, at; irm eine ideò minus abſurdè de iis quæ foris ſiue externè Benumtrr, ſeripüiſſe. Nunc recentiores videa⸗- odoni Swn mus. V ixit ante quadringentos annos Anſelmu⸗ monachuezpalte Cantuarienſis Archiepi- 3 rd ami ſcopus: is explicans illum Pauli locum, Quorum Deus venter eſt: eos perſtringi ſcribit iis FM⁴lip.. Verbis, qui mortẽ Chriſti non ſufficere dicerent ad ſalutem, ſine carnalibus legis obſeruatio- achin Bten 5....—. nibus: qui eſcas quæ ventris ſunt, Deum ſibi faciunt, dum dicunt eas homines iuſtificare,& mnon Aum) ſalutem animæ putant in eſcis. Neque ſecùs eadem il a verba, qui fuit non paulò poſterior, interpretatus eſt Ihomas Aquinas. Ideò, inquit, hæc diſſeminant legalia eſſe obſêruanda, „(. propter lucrum& gloriam propriam, vr ſatisfaciant ventri. Et paulòo pôſt adfert hæc gloſſæ ioalu Wrii verba: Dei proprium eſt iuſtificare: qui ergo in cibis iuſtificationẽ ponebant, dicebant Deum merttg e un ventrem. Quem in eiuſdem loci explicatione ſequitur eiuſdem ordinis monachus Hugo de Hngo in ſenns ßlequd Nri Prato: Carnales, inquit, obſeruantias inducunt, quales erant in lege veteri: Superfluam aſſe- nibus ſermor. en perſ Pih runt crucem Chriſti, cum aliunde ſalutèé expectãt: Omnis autem ſalus in cruce exiſtit. Nihil Se dindieg autem eſt neceſſe aliorum etiam hac de re monachorũ ſententias adſcribere, quos ab his ne- gtorba ai quaquã diſcrepaſſe cerrum eſt, qui non ab eſcis, veruùm à cruce Chriſti ſalurem expectabant. Fuſebid Dan Sed quoniam clarius præ cæteris materiam hanc Bernardus rractauit„illius quoq; verba Bernandar. Tperand Sm adſcribemus. Is quoniam fratres ſuos inſimulari cognouerar, quòd ordini Cluniacenſi, qui ttnon i me minus habebat auſteritaris, detraxiſſent, apologiam quandam conſcripſit ad Guilhelmũ Ab- oteſt. d1 int batem, in qua ſic ſuos inducit loquentes: Quomodo, inquiunt, regulam tenent, qui pelliceis bonume s induuntur, ſani carnibus veſcuntur,&c. Ac mox reſpondet: Regnum Dei intra vos eſt: hoc Fher In, nidus,ſ i in eſt, non in externis veſtimétis, aut alimentis corporis, ſed in virruribus interioris hominis. rationüſ Eib Vnde Apoſtolus: Regnum Dei non eſt eſca& potus, ſed iuſtitia& pax,& gaudium in Spi- Nom 14. doſtras Aubh rituſancto. Et rurſum: Regnum Dei non eſt in ſermone, ſed in virtute. De corporalibus ita- Teeu, 4 né fudert A li que obſeruantiis fratribus calumniã ſtruitis,& quæ maiora ſunt regulæ ſpiritualia ſcilicet in- ³³ο³ειέ. ſtituta relinquitis: camelumq́; glutientes, culicem liquatis. Magna abuſio. Maxima cura eſt, Vt corpus regulariter induatur,& contra regulam ſuis veſtibus anima nuda deſeratur. Cùm tanto ſtudio tunica& cuculla corpori procurentur, quatenus, cui deerunt, monachus no pu tetur: cur ſimiliter ſpiritui pietas& humilitas, quæ profectò ſpiritualia indumenta ſunt, non prouidentur? Tunicati& elati abhorremus pelliceos, quaſi non melior ſit pellibus inuolura humilitas, quàm tunicata ſuperbia: Repleti deinde ventrem faba, menté ſuperbia, cibos dam- namus ſaginatos: quaſi non melius ſit exiguo ſagimine ad vſum Veſci, quàm ventoſo legu- mine vſq; ad ructum exſaturari:& præcipue cum Eſau non de carne, ſed de lente ſit repre- Genx. 25. henſus:& de ligno Adam, non de carne damnatus:& Ionathas ex guſtu mellis, non carnis, Sreset mpreden 2 morti adiudicatus ſit, econtrà verò Elias innoxiè carnem comederit: Abraha gratisſimè car- 3 Regurn 17. nibus Angelos pauerit,& de ipſis ſua fieri ſacrificia Deus præceperit. Ac paucis interiectis: Cenens. tam prent Ung antũ igit i in edt ad aun ritus,vti umen vod Deut Jban tribuat.( Tinn ereprehe ur rionë hl as den 1 los autaſ Sen Quid ergò inquis? Siccine illa ſpiritualia perſuades, vt etià hæc quæ ex regula habemus cor- Si. geatut. N a poralia damnes? Nequaquam, Sed illa oportet agere,& iſta non omittere. Alioqui, cùm aut 5 uia ou 22 iſta omitti neceſſe eſt, aut illa, iſta potius omittenda ſunt, quàm illa. Quanrò enim ſpiritus r.Abtih= un corpore melior eſt, tantè ſpiritualis, quàm corporalis exercitatio fructuoſior Tu ergo cùm sſtholt u de horum obſeruatione elatus, aliis eadem non obſeruâtibus derogas, nnne te magis tranſ. onuiuii ub Breſlorem regulæ iadicas 3 cuius licèt minitne quædam teneas, meliora deuitas 2 De quibus ſidetur Suds— aulus: Qmulamini chariſmata meliora: Detrahendo quippè fratribus, in quo temetipſum 1. Corinth. i8. dbunc i8 extollis, perdis humilitatem, in quo alios deprimis, charitatem: quæ ſunt proculdubiò cha- is bocſo 201 riſinata meliora. Ac iterum poſt pauca: Non hoc dico, inquit, quia hæc exteriora negligenda. Corinth. j. liſcis 8 ſint, aut qui ſe in illis non exercuerit, mox ideò ſpiritualis efficiatur: cùm potius ſpiritualia, dlre., quanquam meliora, niſi per iſta, aut vix, aut nullatenus, vel acquirantur, vel obtineantur: ſi- cut ſcriprum eſt: Non prius quòd ſpirituale, ſed quòd animale, deinde quòd ſpirituale: Sicut nec Iacob, niſi prius cognita Lia, deſideratos Rachelis amplexus meruit obtinere: Vnde rur- Gae ſus in Pſalmo: Sumite Pſalmũ& date tympanũ:quod eſt dicere, Sumite ſpiritualia, ſed prius Sfahh do — date corporalia. Optimus autem ille, qui diſcretè& congruè hæc& illa operatur. Hactenus R, Bernardus. Multò ante Bernardum quoque B. Ephrem: Noli exiſtimare in cingulo& veſte longa Cap. 9¹. DE CAERKEMONIIS .* 1 longa vitam conſiſtere perfectam, aur in eo ſalutem eſſe poſitam quòd manus habeas mun das& eloquẽs ſis, quod ſcripturas interpreteris, quod capite incedas raſo, aut comã nutrias, Naliuus fme ope in virtute, in bonis operi bus ſita eſt. Hæc autem dico, non vt habitui detraham:abſit, ſed v 7 8*. 1 3—7 5.. ribus nibil eſt. oſtendam habitui mores& opera debere congruere: habitus enim ſine operibus nihil eſt vbi eos corrigit qui cùm vicioſe viuant, honores petunt. Quid auté? An iſti remisſionẽ peccatorũ, an iuſtificationẽ carnalibus eſcarũ aut veſtiũ ob- ſeruationibus tribuũt? Tantũ ab eo abfuit Bernardus, vt quæ foris, ſiue externè gerütur, his aliquid eiuimodi, tribuendũ putauerit, vt de omnibus in genere operibus diceret, quòd de iis ſæpè incert magis operantur. Charitaté ef quit, ſiducia ch opus perdit, illin uà excidit xos ſequutus, ieiunio redimi æterna ſupplicia, dum remittuntur hoc modo peccata: de eo ie- junio intellexit, quod ex charitate procederet,& non aliũ, quam charitatis ſcopũ ſibi propo- ſitum haberet: huic enim peccatorũ remisſio, non ei quòd externsè fit, tribuitur. Sicut etiam apud Lucã legimus de Maria Magdalena, quæ cun ſtans retrò ſecùs pedes Chriſti, lachrymis rigaſſet, capillis capitis ſui terſiſſer, oſculata fuiſſet, vnguẽtoò; pedes eius vnxiſſet: grata qui- In eadem illa Apologia. Lucæ 7. Mariæ Mapdale: uæ ſeruitus qus- modo Chriſto grata. In præfatioue in tract. de vita ſot lit.ad fratres de Monte Dei. Prouerb. 10. I. Petri 4⸗ Epjſt. 4. ad Fez ueruns. Hom. a. in cap. Matlhæi 2. Lib. 6, in Lucæ 64,⁹. 7 2 Chrom. in s. cap. Matth. Leo ſerm. 2. de quadrageſn Ieiunii ve ruun. Matth. 5. Iden ſerm. de. quadrag. Euſeb hom. 4. Jeiunium& vi- gilias uon pro⸗ deſſe, niſi mores corrigantur. Ix oratione de pauperibus anandis. Baſilius ſer.⁊. de iti uui. dem Chriſto fuerut heęc illius officia, que, quẽ erga Chrit quędã erãt indicia: veruntamẽ cùm ad Simoné, in cuius hęc domo gerebãrur, dixiſſet: Quòd remittuntur ei peccata multa: cauſam proferens, non ait: quia lachrymis rigauit pedes meos, quia capillis capitis ſui terſir, quia oſculata eſt, quia vnguento vnxit: ſed remittũtur, inquit, ei peccata multa, quoniã dilexit multũ. Laudata eſt à Chriſto, inquit Bernardus, nõ quia vn- xit, ſed quia amauit. Adeò non quid nieret, ſed quo affectu fieret, conſiderandũ eſſe putauit. a,& ob hoc periculoſa ſententia fertur: cum multoties minus iuſtitiæ habeãr, qui ſe dicit, cui debentur omnia: de qua exclamãs: O quãta eſt l⸗ ariratis: Alius operatur non amãs,& alius amat nihil operans: ille quidẽ ſaum is Verò charitas nunquã excidit. Quamobrẽ cùm idẽ dixit, veteres orthodo- tü gerebat, amoris eius non obſcura Charitaté, per quam fides operata eſt, non opera ipſa remuneratus eſt, cùm ei remisſionẽè tri- buit peccatorũ: quæ aliundè etiã, quam à charitate proficiſci poterant. Ardor charitatis, rubi- ginè in ea peccatorũ conſumpſit. Siquidè vniuerſa delicta, multitudinemò; peccatorũ operit charitas. Hoc eſt quòd hiſtoriã hanc recenſens Paulinus quoq; ſcribit, quod non tam pretio munerü, quàm obſequij placuit affectu. Non enim vnguentũ in illa Dominus, ſed charitaté dilexit. Hoc eſt quod à Chryſoſtomo quoq; de eadẽ ſeriptũ legimus, cum hiltoriã recẽſeret. Er hæc quidẽ, inquit, extrinſecus faciebat, ea verò quæ in ſecreto mentis agitabat, multoò his erant agniriora, multoq́; maiora, quem tantummodo Deus ipſe cernebar. Et ab Ambroſio: Non vnguentũ Dominus, ſed charitatem dilexit, fidem ſuſcepit, humilitatem probauit. Et tu ſi deſideras gratiam, charitatem auge, mitte in corpus Ieſu fldem, reſurrectionis odorem Eo- cleſiæ communis, charitatis vnguentum,& ita progrediens pauperibus dabis. Quamobrem vt cæterę omnes carnales obſeruationes, ſic ieiuniũ quoq; mediũ quiddã eſt, cuius& ſi labor ſit idẽ, non idẽ tamen fructus eſt, nec eadẽ rerributio meritorũ: quemadmo- dum à Chromatio memoriæ proditũ legimus: Longsè enim ciffert ille, inquit, qui propter Deũ ieiunat, ab eo qui propter homines ieiunare proponit: quia huic pro mercede laboris cõpenſatio fit laudis humanæ: illi pro deuotione huwiilitatis, neritũ glorix in futuro ſerua- tur. Hoc de orarione, hoc de eleemoſyna, hoc de cæteris omnibus, quæ fiunt externè, dici po- teſt: Siquidẽ omnis pulchrirudo filiæ Regis intrinſecus: neq; quid foris fiat, ſed quid intus ge ratur, Deus attendit. Quamobrẽ ſanctos alios Patres ſequutus, monet Leo, vt prõpta deuo⸗ tione& alacri fide ſuſcipiamus ſolenne ieiuniũ, non in ſterili inedia, quam plerunq;& imbe cilliras corporis& auaritiæ morbus inducit, ſed in larga beneuolentia celebrandũ: vt ſcilicet ſcimus de illis, de quibus ĩpſa veritas dicit: Beati qui efuriũt,& ſitiunt iuſtitiã, quoniã ipſi ſa- turabuntur. Ac in alio ſermone: Non in ſola, inquit abſtinentia cibi ſtat noſtri ſumma ieiu- nij, aut fructuoſę corpori eſca ſubtrahitur, niſi mens ab iniquitate reuocetur,& ab obtrecta⸗ tionibus lingua cohibeatur. Ad eundẽ modũ Euſebius quoq; Emiſſenus: Ieiunare& vigila- re,& mores nõ corrigere, ſic eſt, quomodo ſi aliquis extra vineã aut circa vineã extirpet,& colat: vineam autẽ ipſam deſertã atq; incultã relinquat, vt ſpinas ac tribulos germinet: quæ inſiſtente cultore, iucundisſimos fructus ex ſe proferre potuiſſet. Agnoſcite itaq; charisſimi, quòd ad ſalutẽ perpetuã conquirendã abſtinẽtia corporalis ſola nõ ſufficit, niſi animę quoq; ieiuniũ per abſtinentiã vitiorum fuerit ſociatũ. Quid enim iuuat, ſi quiſpiã ſit corpore caltus & mente polutus? Quem malitia deprauat, quem furor iracundiæ facibus exagitat, quem ſu perbia omni Dei gratia ſpoliat, quem mendaciis vel maledictis lingua cõmacuſat, nonne ipſe ſe fallite nonne ipſe ſe irridet& decipit, ſi credat ſe ſolo ieiunio ſanctificandũ? Et idcirco di⸗ lectisſimi, ira corpus exerceamus ieiuniis, vt mentèẽ purgemus à vitiis. Quid enim proderit, inquit Gregorius Niſſenus, ore carné non artingere, ſi maledicentia fratré laceres? Quænam erit vtilitas, ſi dum tua non comedis, ea quæ pauperis ſunt, per iniuriã ſurripis? Quæ porro pietas iſta, ſi aquã bibens ſtruas fraudẽ, conſuas dolos,& ex improbitate ſanguinè fitias? Ac paucis interiectis: Quid confert ieiunium corporis, niſi mens pura, mundadq; ſit? Nihil enim proſit currum validum ac ſtrenuis quadrigis inſtructũ eſſe, ſi auriga inſaniat. Hæc ille. Frater autem eius Balilius: Nec in ſola ciborum abſtinentia ieiunij bonum coniiſtere puta: Verum enlm „f Im uubuns 4 „ſabltinel. M 12 K A „‚Deo fle 65 15)7 conc n. fene“ ie har jo vetuch e. neeGe fig Kaunlse a zen ncotemnd, 4 A ½ Eh noltikelut Necta fopt nn peccaſt uc cerelicere ara namundt ſobis mohynar eccat mofynal qum eus.Nd guüt ſcis Ch 1ig8 cunin(i wec firmgſt whon exdlciar i Kpa anudr Lrm erüudei,ſt le enm b Fose eareihen vinim husaffrmadt Ntnos tri lontnT Wum: mmrmgm ill noraioneit mohy Cmnemeriot Ülllist fert ublt ul ent &cucem(M nono ngiera gie Odere ddwage milic vexeldocuie Kiitet ndm bi uamuis fräds Kſge aiisa zewnim ce id epriünd Uboser usnälum indeh Fraum i am pan zyino ſ ne ſelrgim adduciol g cuos deseſſe den duiteſt roprecn algri⸗ 35 vot he ingen biskan mull Co. uc ſicu g, dam din iee udori „Faumähe maſe lupha: Weran tunaret, h dus ieeſent auich ſetinenra ſu. Ler lo grrer lenſe I* Ae) vräcld e* acon (1 1 a 1 b Canis C er l, kig Se emodd 5* aritatis ün innbu eia, speces G nh seius 11 SP damoris au gerebärl bad Jwisrg ria Aèit: ſed ra ai.n. ut Betnat aun conſderd In Seſt,öm ari kant. Arcd d. ucinemq ei rlolt, quo Sühn ilDomi aub nus cum! mentis a6 xeernebat. 2 numilitete qul reſurrech inm zutio merh ra fert ile, ¹H ali jahuic pi no* ae, ar g 4 21lo eitũ glon »‚quæ bucj d foris i Sl- 1 monet Le 7 edia,quatf 1 ¹ 2. jentiacele tiunt ult cbiſtatt Tar ate reuoce milſenus 4 4 aut crq E S a ac tibl* Agno—1, tobitat 1. Jäl rI ln ra,nd 2 cikele A TEMPORE SVMPTIS. 38 enim ieiunium eſt animi crimine vacare. Et in ea que ſequitur homilia: Non ſufficit, inquit, per ſe abſtinentia a cibis ad hoc vt laudabile ſit ieiunium, ſed ieiunemus ieiunium Deo acce⸗ ptabile. Deo placens& verum ieiunium eſt, abſtinere à malo, linguam continere, iram tem- perare à concupiſcẽtiis, alienum eſſe à detractatione, à periurio, à mendacio. Horum mode- ratio verum eſt ieiunium. Et Cæſarius: Noueritis fratres: Nihil prodeſt, ſi carnem noſtram ĩeiuniis, ac vigiliis affligimus,& mentem noſtram non emendemus, aut quæ interiora ſunt, non curemus. Quid enim prodeſt afflictio corporalis, ſi linguam nequitiis& obtrectationi- bus polluamus? Nonne omnes hbores noſtri ad nihilum redigũtur? Nonne omnes labores noſtri velut fumus& vmbra euaneſcent,& velut ſtupæ fauilla in nihilum redigeturè Ned; tamen proptereà non rectè dicitur ieiunio placari Deum, ieiunio tribui remisſio- nem peccatorum, quod propoſito magis tribuitur ieiunantis, quàm ipſi ieiunio: Alioqui di- cere liceret eadem ratione, quòd non rectè dixerit Chriſtus: Date eleemoſynam,& ecce om- nia munda ſunt vobis. Non recteè dixiſſet ſcriptura: Ignem ardentem extinguit aqua,& elee- moſyna reſiſtit peccatis. Et rurſum: Eleemoſyna à morte liberat. Et iterum: Peccata tua elee moſyna redime: quandoquidem non quod datur, ſed animum dantis reſpicit& remunerat Deus. Neq; ſicut quidam ſomniant, cùm hæc ita dicuntur, obſcuratur lux doctrinæ de bene- ficiis Chriſti propriis,& de fide, cum non de infidelium, ſed de fidelium, omnem ſuam fidu- ciam in Chriſti cruce collocantium, ieiuniis, eleemoſynis, orationibus loquamur: Quæ ſiper ſe ſunt vilia, fides, inquit Leo, ea efficit precioſa, cum ſi fuerint ab infidelibus miniſtrata, etiã ſi fiat magno ſumptu, omni tamen iuſtificatione ſint vacua. Non ergo excluditur fides, non excluditur mortis& pasſionis Chriſti meritum. Neq; jeiunium, orationẽ, eleemoſynam ita ad mundationem& remisſionem ſufficere putamus, vt non principaliter opus eſſe miſeri- cordia Dei,& ſanguine Chriſti profiteamur, in quo peccatorũ omnium redemptionem ha- bemus, ſi modò dignos pœnitentiæ fructus fecerimus: quemadmodum ex Bafilio nos doce- re anteà quoq; meminimus. Verum iſti non intelligentes, neq; quæ loquuntur, neq; de qui⸗ bus affirmant, putant nos de infideliũ operibus dicere, quibus certũ eft remisſionem pecca- torũ non tribui. Tantùm autem abeſt vt propria Chriſti beneficia per hanc doctrinã obſcu- rentur, magis etiam vr illuſtrentur. Chriſti enim pasſionis& mottis beneficiũ eſt, vt jeiunia, vt orationes, vt eleemoſynæ, vt reliqua id genus pia opera noſtra Deo grata ſint& accepta: Omne meritũ quod illis tribuitur, ex Chriſti beneficio, ex Chriſti pendent merito: quod vbiĩ fuerit ſublatum, ſimul erit actionum noſtrarũ meritũ omne ſublarum. Mortem enim ſuam & crucem Chriſtus non ocioſis& nihil agentibus, ſed ieiunãtibus, ſed orantibus, ſed in om- ni pietatis genere nos exercentibus prodeſſe nobis voluit. Quòd verò negant iſti cultus eſſe Dei, qui non ſint à Deo mandati,& idololatriam eſſe, ſi⸗ ne verbo cultum inſtituere, iam anteà confutatũ à nobis eſſe meminimus: quòd Abel, Noë, Abraham& lob, quamuis nullum ea de re Dei mandatum haberent, tamẽ& altaribus ædi- ficãdis,& primogenitis, adipibus, holocauſtis, aliisq́; ſacrificiis offerẽdis, pie Deũ coluerunt. Ac vt nihil dicamus de iis, de quibus ſcribit Paulus, quòd circuêrunt in melotis ‚in pellibus caprinis, in ſolitudinibus errantes, in montibus, in ſpeluncis,& in cauernis terre, quos quam- uis nullum habuerint de hoc inſtituto viuendi Dei mandatum, niſi tamen fuiſſet illud Deo gratum, nequaquam Paulus ita deſeripſiſſet: vt ſilentio prætereamus Rechabitas quoque, quos non Dei immorralis, ſed patris ſii mortalis præcepto, cùm ab aliis rebus nõnullis, tum à vino ſic abſtinuiſſe legimus, vt ne iusſi quidem à Ieremia Propheta, vt vinum guſtarent, adduci potuerint: quos non modò commendandos hoc nomine, verumetiam remuneran- dos eſſe Deus putauit: vt de Nazareis quoque taceamus, qui cium nullo eſſent diuino man- dato præ cæteris obligati, arctius tamen quoddam viuendi ſunt inſtitutum ſectati, ac volun- tario ſe voto obſtringentes, Deoq́; conſecrantes: à vino& omni quod inebriare poteſt, ab- ſtinebant: vt mittamus Eliam& Eliſeum& cæteros Prophetas, qui nullo Dei mãdato ob- ſtricti,& cœlibem vitam agebant,& vigiliis, ieiuniis, laboribus, humi cubitionibus, cæte- roq́; victu& habitu duriore præ cæteris corpus ſuum macerabant: quod non feciſſent, niſi Deo gratum exiſtimaſſent. Quod ſpeciale mandatum habuit Samuél„precibus Deum in Maſphat placaturus, vt aquam effunderet in cõſpectu Dei, dieq; illa cum Iſraelitis omnibus ieiunaret? Quod Dauid, vt ſeptem dierum ieiunio& fletu in terra decumbens, in cinere& cilicio ſe affligeret? Quod Ezechias, vt ad impetrandũ Dei miſericordiã, obſeſſus ab Aſſyriis, veſtimenta ſua ſcinderet, ſaccoq́; operiretur? Quod Sara Raguélis filia, vt ſe triduano ieiu- nio affligeret? Quod fuit ſpeciale mandatũ de jeiuniis, quibus affligebat ſe populus, cum Hie roſolymis Nabuchodonoſor excidium per Holophernem minaretur, deq́; eo, vt ſacerdotes ciliciis induerentur,& cinere caput aſpergerent? Sed quorſum attinet enumerando ſingulos recenſere, Iudith, Heſter, Daniélem, Niniuitas, Machabæos,& complures alios, qui quoties offenſum ſuis aut populi peccatis, Deum propitium reddere cupiebant, ad orationes, ad ieiu- nia, ad cineres& cilicia confugiebant. Et tamen in exterioribus& corporalibus his, quod anteà quoque commemorauimus, proprium eſſe Dei cultum, nemo fuit eriam ex monachis qui diceret: Sed ſiint hæc indicia mentis à peccatis auerſæ, deteſtantis ea, deq; dotii n illis I1 Vltio- Horil. 23⸗ Lticæ II. Eccle.3. Tobiæ I2. Danielis 4. Les ſerm. 6. de quad rageſima. Ba ſil. in regulir contract. reg. 27. Hebort⸗ Rechabitæ obes diunt præcepio patris. Iere.35. Nixn. 6. Nazarei. 1. Regum 7. 2. Regum 124 Eſai.⸗d. Tab.z⸗ Iudith. A. Heſter. ig⸗ Daniel. 10. Ionæ 3. 2. Mach. 1z⸗ S— Cap. 91. Iobl.. Teiunandi cauſa ires. 2. Corinth. s. Daniel. 19⸗ Teiuniã in ſacris literis præceptũ. 1⁰⁶2. KRom. 13. Mati h.s. Teiunii præcepiũ cur pænale. Teiunio præci- Siendo Græci, Lalini duriores · Baſſ. ſer. 2. de ie- iun. pridie diei Cineris. A ieiunio ex- emptr. Pueri⸗ Ftas jeiunando Conoxla. Mulieres pre- nιενο Seseg⸗ Fauperes. DE CAEREMONIIS vltionem ſumentis, ſingularemꝗ́; dolorem declarantis, ſimul ad Deum iuxta Prophetæ vo- cem conuerſæ dicentis: Conuertimini ad me in ieiunio& fletu& planctu: quamente ſĩc ad Deum per amorem conuerſa, propriè Deus colitur.Quæ Verò fiunt externe, ſigna tantum quædam ſunt& indicia cultus interioris. Atq; ideò haud ſcio an quiſquam vnquam Mona- chorum dixerit, ieiuniũ eſt cultus Dei: cum tribus ex caufis ieiunari, memoriæ prodiderint: vel ad cõcupiſcentias carnis reprimẽdas, ſicut 5 Paulo dictũ legimus, in jeiuniis, in caſtitate, quòd per ieiunia caſtitas cõſeruatur, vel ad menté liberius ad ſublimiorũ contemplationèé ele uandã, ſicut Danièlẽ legimus poſt ieiuniũ trium hebdomadarũ, à Deo reuelationẽ accepiſſe: vel ad ſatisfaciendũ pro peccatis, quemadmodũ per Iohẽlem admonet Dominus, vt conuer- ramur in ieiunio ad ſe,&c. Quamobrem non modo ieiunio vel ab ipſis etiam ſcholaſticis Doctoribus aliquid eiuſmodi tributum non eſt, ſed nec ipſa quidem adoratio, nec oblatio, nec oratio, vocisq́; prolatio, nec frontis, vultusꝗ́; demisſio, ceruicisq́; flexus, vera eſt ab illis Dei ſeruitus exiſtimata, quòd hæc omnia contraria animi voluntate ad ſimulationem, falla- ciamqꝗᷓ; conuerti poſſunt: ſola credita eſt eſſe voluntas, qus ſi totam ſe Deo dediſſet, verus illi cultus, veraꝗ́; ſeruitus per hæc etiam externa præſtaretur. Itaq; pertinere magis ad Dei cul- tum ieiunium videtur, quàm quòd ipſe Dei cultus eſſe putetur. Neq; tamen eſt interea ieiunium, de quibus nullum expreſſum mandatũ haberi, verè dici queat. Nam& in Propheticis& Apoſtolicis,& in Euangelicis literis præceptũ eſſe legitur. Siquidem& Ioël, vt ieiunemus monet:& Paulus cùm à comeſſationibus& ebrietaribus dehortatur, quid aliud quam ad ieiunium inuitat? Chriſtus autem ieiunandi modum etiam præſcribit, ac ſicut orationem& eleemoſynam, ita ieiunium appellatione iuſtitiæ dignatur. Quòd fi rectè iuſtitia Deus coli dicitur, quandoquidem iuſtitiæ nomen ieiunio Chriſtus tri⸗ buit, no rectè ieiunium ad cultum Dei pertinere negatur. Veruùm offendit iſtos necesſitatis opinio, quodꝗ́; non mitis aliqua& moderata pœna ad- iecta eſt, vt prouidentia Paſtorum, aut indulgẽtia, lenitateq́; parentum agi nobiſcum videa- tur, ſed perinde ac ſi iactura noſtrarum animarum parui momenti ſit, pœna peccati capitalis, & ademptionis regni cœleſtis, qui contrauenerit, punitur, dum iræ Dei æternæ reus pronun- ciatur. Nos verò quæ fuerit Patrum hac de re ſententia videamus. Conſtat duriores hac im parte Cræcos quàm Latinos fuiſſe, neq; id hac noſtra moddò, vel proxima ſuperiori ætate, verumetiam ante mille ducétos& amplius annos. Primùm enim illi neminem prorſus mor talium ab obſeruatione ieiunij volebant exceptum: quod illa Baſilij verba teſtantur, dicẽtis: Nemo ieiunãtium numero ſeſe ſubducat, in quo& generationes cunctæ, ſexus omnis, ætas, ordo includuntur. Angeli per ſingulas ſunt Eccleſias, eos qui ieiunant deſcribẽtes. Vide, quę- ſo, ne ob breuem ciborum delectationem plectaris: nève te reum& deſertorem aciei Ange- lo deſcribenti conſtituas: Minus ſanè periculum fuerit aliquem in acie ſcutũ proiicere, quàm arma ieiunij detrectare. Deinde quàm graue periculum eſſe putauerint ieiuniũ violare, cum ex illis Baſilij verbis, tum ex iis, quæ paulò antè produximus, Antiochenorum& Conſtan- tinopolitanorum exemplis, facile cuiuis liquere poteſt, qui nunquam extrema quæꝗ; perfer re parati prius fuiſſent, quàm vt cibos ieiunij lege prohibitos guſtarẽt, niſi guſtatis illis mul- tò ſe grauioribus affectos iri ſuppliciis perſuaſum habuiſſent. Cæterùm Latini, maximè verò qui proximis ſuperioribus ſeculis vixerunt, minus hac in parte ſeueri, valdeq; moderati fuiſſe videntur. Siquidem hi non omnem ætatem, nec mor- tales omnes ieiuniorum legibus teneri voluerunt: excipiebant enim pueros, vel quòd indi- gent alimento multo propter caloris vim, quo facilè cibus omnis conſumitur, humoris vero tenuitatem: vel quod natura eſſent imbecilliores, quàm vt longioris temporis inediam ferre posſint: ita vt cibo crebrius refici neceſſe haberent, qui non hoc tantùm in illis operatur, vt nutriat, verumeriam vt augmentum præſtet. Quamobrem quamdiu eo ſtatu ſunt vt creſcat, quod fieri creditur vſq́; ad finem tertij ſeptennii, non fuit viſum eos ieiuniorum legibus al- ligare: etiamſi conducere creditum eſt, vt intra hanc quoq; ætatem, ſi non omnibus, certis tamen quadrageſimæ diebus, quo ad vires cuiuſq; ferre poſſent, in ieiunio& abſtinentia ex- ercerentur. Idem cauerunt de prægnantibus mulieribus, quæ cum cibo refici neceſſe habeãt, non ſua tantũ, verum& fœtus nutriendi cauſa, exiſtimatũ eſt ad hoc duplex alimẽti genus minimè ſufficere, ſi ſemel in die cibũ ſumpſiſſent. Deinde verò ſæpè inordinato quodã deſi- derio, nunc hoc, nunc illud cibi genus appetunr, atq; id tam ardenter, vt niñ deſiderio ſuo ſa⸗ tisfecerint, de fœtu periclitari videantur. Itaq; nullum eſt illis ciborũ genus interdictu: atque adeò ieiuniorum legibus non tenẽtur, vt etiam peccare grauiter credantur, ſi nimis eas arctè obſeruantes, de ſalute fœtus, quem in vtero geſtant, minus fuerint ſolicitæ. QÆgri quoq; ſunt ad eundem modũ legibus ieiuniorum ſoluti, non quòd non plurimuũ proſit abſtinentia his qui morbo aliquo conflictantur, ſed quòd eorum valetudini magis expedit, vt bis aut tet modico cibo, quàm ſemel tantùm in die vtantur immodico. Eadem habita eſt ſenum quoq; ratio, quando ſenectus& ipſa morbus eſt, quà cùm naturalis calor plerunq; deficiat, ad eum fouendum ſenes cibi frequentioris indigent. Sed& qui mendicant victum oſtiatim eodem numero ſunt habiti, qui non quando& quantũ velint, ſed cùm illis cibus à locupletioribus fuse⸗ ) 10- fetlihete ſ acuc la. 8 akeyäon iir emni üicger ne eon wuncul, 9 Cog 16e lis TI 4 tome e e, alue bbncinc* videantll 4 du8 264 15 erawislen. 1 Buxlidl 9,4 rale, terna quac dei dillgenter h d. d dceſm hominlb’n ee, aale diol nouanda- 3 celm be⸗ ic tdn le eukt. olaler debareit ul „enolle adll Veldah. nrcu9 alean * jur twene Flolc dospor ulgm Kratonatt on obl nurrurobe I moc keilarri b rdlls modotranb tur qud ct morralle Wuteme cleinquge Wtora ſituitmotme Katum. eram alo bahac trsquant ferbie ritinent zllnori ſerdorü-hit Nlauten cuſordine mnon tor adellede eum obl oduin Sug andlsel diem aliit Frell Cuanco g ine pecc cummog cſcun gencumm. dem ſente lrqi. lgerl monachg Auodinng, Kolnqu omne qugn, ainos 1 Xore ch reunt G nase Ir on Aiso kcats Cun u wo Breum el vinguin to mal Prusilte unt Ola dapitalic n junt orce duo, dällnan. krpomu 1r9.„ el etic atlonun.. Mlel boftnr r ſnotus KRür. N Rls co ne Deri ſ Nad ene— 38 d aleeae ſubpui i han eiunis, dlconem) dteucioh S, adenin 1 1 piscim 1 Nadonao, 4 enet d. adſmünic A ſeDeo deci v ines nags 1 ppp U nmdirip 7 ersprrcentit e nionidus Kg a ieiunanä ma m latione ulinm ai dWwen ieiunioc in ſuade mocerxt a tum agi nobit m in pœnapecaa e Deixternte, . Conſtat m a proxima ſipe u ilneminenp u lij verbatetm u cunctæ,ſexso m ant deſcridetes ¹ & deſertoren i* acie ſcutüprol i erint ieiunön bo tioochenotun?) am extremaq in arenilgutg ie Uls vixeront; d omnem ætat imm pueros,ſe h conſumitur,h 7 dris tempolisj 3 tantum in ilh 9 diueoſtatut 2 eos ieiunlord 10 xem,ſ nol 1„ nieiunio& 3 cibo refeiſ 5 Jhoc dufles 1a2, 1” nter,ſtnil 5 oru gehl 1 redintun e . 4 roe inoroi- 140 393 lerund. nest rrickum r nt V. Lui l'chss=e A TEMPORE SVMPTIS. 188 fuerit ſuppediratus, corpus eo reficere coguntur. Neque disſimilis viſa eſt eſſe peregrè profi- ciſcentium ratio, qui cùm non ſemper eo tempore quo vellent in locum deſtinatum perue- nire queant, ieiunij tempus minimè tenentur obſeruare: quin& oblatis quandog; cibis vti coguntur, ſiquidem eorum quos eſuriales dies requirũt, poteſtas non datur. Idem exiſtima- tum eſt de iis, qui grauibus premuntur laboribus, quos vt ſuſtinere facilius poſſent, quo mi- nus bis in die cibum ſumerent, nulla viſum eſt lege prohiberi. Quamuis non alij nunc eſſe videantur, qui quæ ſunt ab Eccleſia indicta ieiunia, diligentius obſeruent, quàm illi, quorum grauisſimis laboribus fit, vt fames à cæteris mortalibus propellatur. Hinc videre licet, quam clementer cum ſuis liberis egerit occidentalis Eccleſia, quæ ma- terna quadam pietate, ætati cuiuſq;, valetudini, conditioni,& cuicunque tandem necesſitati diligenter prouideri curauit: atq; id quidem non tam priſcis illis ſeculis, quibus maiorem in hominibus duriciem& aſperitatem fuiſſe conſtat, verum trecentis his annis quibus rerum nouandarum ſtudioſi nimis duris legibus adſtrictos homines fuiſſe querũtur. Legat qui vo- let Vincentium Beluacenſem,& qui ſecuti ſunt eum, Thomam Aquinaté, Raynerium, Hu- gonem de Prato, Alexãdrum de Ales,& complures alios,(quis enim hæc monachorum non tractauit?) ita rem habere comperiet. Quin& illud apud eoſdem inueniet? nunquam eo- rum fuiſſe ſententiam, vt ſtatim reus æternæ mortis pronunciaretur, ſi quis indictum ab Fe- cleſia ieiunium violaſſet. Sed ipſos potius ea de re diſſerentes audiamus. Viſum eſt aurè eius. verba potisſimum adſcribere, qui cæteros ætate præcesſit Vincenrij Beluacenſis, qui fuit mo- nachus ordinis Prædicatorum. Docer is, quatenus inſtitutum eſt ab Eccleſia ieiunium, eſſe de iure poſitiuo: quo iure prohibentur, vel præcipiuntur illa, quæ poſſunt aliàs vel benè vel malè fieri: Et ideò, inquit legiſſatoris intentio non eſt, vel eſſe non deber, in cõdendo ius ali⸗ quod poſiciuum, obligare homines ad illius iuris obſeruantiam, liabentes cauſam legitimam & rationabilem non obſeruandi. Præcepta enim quæ per modum ſtatuti communis propo⸗ nuntur, non eodem modo omnes obligant, ſed ſecundum quod requiritur ad finem, quem legiſſator intendit: cuius auctoritatem ſi quis tranſgrediendo ſtatutum contemnat, vel hoc modo tranſgrediatur, quòd impediatur finis quem legiſlator intendit, talis tran ſgreſſor pec- cat mortaliter. Si autem ex aliqua rationabili cauſa, quis præceptum nion ſeruat, præcipuè in caſu, in quo ſi legiſfator adeſſet, non decerneret eſſe ſeruandum, talis tranſgresſio non con- ſtituit mortale peccatum. Quæ totidem verbis repetit in ſumma ſua Thomas Aquinas: cuius etiam alio loco verba hæc ſunt: Præcepta iuris poſitiui magis obligant ex intentione legiſſa- toris, quàm ex ipſis verbis:& ideò tranſgreſſor talis præcepti magis eſt reputandus, qni ob- uiat intentioni legiſlatoris, quàm qui deuiat in aliquo àlegis ordinarione, ſecundum textum verborũ: Intentioni autem legiſlatoris obuiat, qui ex contemptu vel ſine aliqua rationabili cauſa ordinationem non ſeruat. Qui verò in caſu, in quo probabiliter credi poſſet, ſi legiſla- tor adeſſet, quòd eum obligare non vellet, à verbis legis deuiat, intentioni legiſlatoris non obuiat: nec reputandus eſt ſtatuti tranſgreſſor. Et ideò non eſt neceſſarium, quòd quicunq; diem aliquem ab Eccleſia ſtatutum ieiunare omittit, mortaliter peccet: poteſt enim hoc ali- quando omninò ſine peccato contingere, aliquando ſine mortali cum veniali, aliquando etiã cum mortali:& hoc ſecundum diuerſas occafiones, quibus homo inducitur ad ieiuniũ fran- gendum. In eandem ſententiam& Abbas Panormitanus,& alij pleriq; ſcripſerunt. Ex quibus colligere licet, quòd non aliud in Eccleſia proximis ſuperioribus ſeculis etiam monachi docuerunt, quàm quòd Magiſter Eccleſiæ Chriſtus ipſe docuit, cùm dixit: Non quod intrat in os, coinquinat hominé, ſed quod procedit ex ore, coinquinat hominem: quia omne quod intrat in os, in ventrem vadir,& in ſeceſſum emittitur: quæ autem procedunt ex ore, de corde exeunt:& ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malæ,&c. An non, aliis quidem verbis, hoc ipſum tamen dicere videntur, qui negant eum peccare, qui quoquo modo diem ab Eccleſia inſtitutum ieiunare omittat, ſed eum tandem- capitalis criminis reum eſſe docẽt, qui contemptu id faciat. Quid enim aliud hi dicere putãdi ſunt, quam non coinquinat te cibus qui intrat per os, ſed quod procedit ex ore, quod exit de corde tuo, cogitatio mala, arrogantia tua, qua te ſolũ ſapere, cæteros omnes deſipere perſua- ſum habes: cõtemptus iſte tuus, quo fit, vt anctoritatẽ Eccleſis, vt præcepta maiorũ tuorum, quæ tanquam leges Apoſtolicas obſeruari iubet Hieronymus, pro nihilo ducas: ea demùm ſunt quæ coinquinant te. Quamobrẽ ſicut Adam non cibus, ſed prohibitus cibus perdidit: ſicut Eſau nepotem ſancti Abrahæ, non eſca, ſed vſq; ad cõtemptum ſacramenti quod in pri⸗ matu ſuo habuit concupita eſca damnauit. Sciamus, inquit Auguſtinus, non Dei creaturam eſſe culpabilem, ſed inobedientiam contumacem& inordinatam cupiditatem, non propter porcum, ſed propter pomum mortuus primus homo,& Eſau primatus ſuos, non propter gallinam, ſed propter lenticulam perdidit. Sic te non caro quam ſumis, ſed Apoſtolicarum traditionum contemptus condemnat. Sic apud Abdiam quoq; dixiſſe Matthæus Apoſtolus legitur. Neque verò manducare crimen eſt, ſed incongruè manducare, peccatum eſt& cri- men. Denique ſi aliquis prius cibum carnalem accipiat,& poſteà ipſo die quo iam cibo na- turali refectus eſt, cibum ſpiritualem præſumat, ex vtroq; cibo reus criminis& inhoneſtatis 11 2& Peregrini. Laboribus preſßi. Agricolarum pietas maior quam ocioſorꝶ. Rayn. in Pau theol. cap.z. vbi tractat de ie- iunio. Hugo de tempors hyemali, ſer. 33. Alex. Part. 4. quæſt. 10 2. Linc. ſpeculi mo ral.parte 1o. diſtinct. ꝛ6. Tho. 22. 7. 147. adl tertium in 4. ſent. diſtinct. 15. qucſl. 3. art. 1. Abb. fuper.y. decreta. de obſers ieiunii. G Ga: briel Biel in 4. ſen⸗.diſt. 16. g.3. Matth. 15. Hier.in epi. ad Lucinium. Gene.z. Gene. 25. Tract. 85.in Ioan. Lib. 7. de vitis Apoſlol. Cap. 91. Epiph in epiſt. ad Ioan. Hieroſol. quam Latinam fecit Hieron. Jpiridionis exem plum non eſi con: ꝛra præcepium ieiunii quadrage⸗ fimalis. Lib 3. cap. II⸗ ecele⸗ hift. Proſ. de vit. cou: templ.li.i.ca. vlt. Iuno. ſib. 3. decre- ca. conſtit. 140. Toan. Gerſon ta: mo. in ſer. do: miuicæ i. quadra: SBeſini. DE CAEREMONIIS & preſumptionis efficitur: non ideò quia manducauit, ſed quia cõtra ordinem,& contra iu- ſtitiam,& contra regulam Dei cibo carnali primuùm refectus eſt. Non ergo reum facit aliqua operatio hominum, ſed irrationabilitas eius operis ſuum damnat auctorem. Verè dixit Epi- phanius: Non eſſe conſiderandũ quid factum ſit, ſed quo tempore,& quomodo,& in qui- bus, aut quare factum ſit. Quamobrem nihil eſt, quòd nobis obiiciant iſti, qui tantéè rerum nouandarum ſtudio te- nentur, Spiridionis exemplum: Quid enim ab eo non pie factum eſt: Sed Sozomenü ipſum audiaimus hiſtoriam(eribentem. Venit, inquir, ad Spiridionem ex itinere quidam inſtãte iam quadrageſima, qua ieiunium cum domeſticis ſuis continuare, certoq́; die cibum guſtare, ac inter mediis diebus ieiunus perſiſtere ſolebat. Cùm autem peregrinum admodũ delaſſatum cerneret: Age, inquit ad filiam, laua viro pedes, apponed; quod edat: Reſpondente virgine, nec panem fſupereſſe, nec alphita, quòd talia propter ieiunium parari non ſolerent: præmiſſa oratione, petitaq́; condonatione, iusſit filiæ carnes porcinas, quas domi ſale conditas habe- bat, coquere: coctis illis, peregrinum vnà ſecum ad menſam ſedere fecit, appoſitisꝗ; carnibus veſei cœpit: virumq; hortatus eſt, vt ſuo exemplo ederet& ipſe. Recuſanti, ac ſe Chriſta- num eſſe dicẽti: Hoc minus, inquit, recuſare debes: Mundis enim omnia ſermo diuinus mun da eſſe pronunciauit. Quid in hac doctrina legitur, quod non ad confirmationem potius, ab ipſis Apoſtolis nobis traditæ ieiunij quadrageſtimalis obſeruationis pertineat, quam vt ex eo contemnendam eſſe doceri posſit? Nam quod ieiunium cum domefſticis in quadrageſima continuare, quòd certo die cibum guſtare, quòd intermediis diebus ieiunus perſiſtere ſole- bat, quòd nec panis, nec alphita ſupererant, quoniam propter ieinnium talia non pararen- tur, nunquid hec omnia clarè non indicant, Spiridionem Epiſcopum ſanctè quadrageſimale jeiunium obſeruaſſe? Quòd verò coctas carnes apponi peregrino de via feſſo iuſſerit, id eum necesſitate, quoniam aliud præ manibus non habebat, feciſſe, neq; ſolum necesſitate, verum etiam Chriſtiana quadam charitate, cui legum præ ſcripta cedunt: cuùm indignum putaret, iti- neris labore fatigatũ hoſpitem ad ſe venientem, cibo quem tum habebat, non refcere. Qua tamen& ipſa in re illuſtris fuit eius pietas, qui non niſi præmiſſa oratione, petitaq́; condo- natione, carnes hoſpiti apponendas eſſe putauit. Quod Spiridioni licuit, licuit ſemper, licet, & licebit in Eccleſſa, ſi quis ardens erga proximunm charitate peregre venientem, longique itineris labore feſſum, alium cibum quo reſicere posſit eſurientem, ad manum non haberer. Vſque adeò autem id licitum eſt, vt vitium eſſe dicat Proſper Aquitanicus, ſi ſecùs aliquis fa- ciat. Qui cùm de abſtinentia multa ſcripſiſſet: Veruntamen, inquit, ſic abſtinere vel ieiunare debemus, vt non nos ieiunandi aut abſtinendi necesſitati ſibdamus, ne iam non deuoti, ſed inuiti rem voluntariam faciamus. Si enim quoſſibet aduemientes ieiunio intermiſſo reficio, non ſoluo ieiunium, ſed impleo charitatis officium. Cæterùm ſi propter abſtinentiam ſpiri- tuales fratres, quos noui mea remisſione delectari, contriſto, abſtinentia mea non eſt virtus dicenda, ſed vitium: quoniam quidem ipſa abſtinentiæ ac ieiuniorum continuatio, niſi fue- rit, quando res exigit prætermiſſa,& me inflat,& fratrem meum, cui charitas iubet ſeruire, contriſtat, vel certè mihi nihil ineſſe charitatis fraternæ demonſtrat: cùm ſine abſtinentia, quemlibet hominem catholicum charitas ſola perficiat,& omnes abſtinentia aut perdat ſine adinuentione charitatis, aut pereat. Ante trecentos annos Bracharenſem Archiepiſcopum retuliſſe legimus ad Innocentium terrium Pontificem Romanum de quibuſdam, qui diebus quadrageſimalibus, cùm tantæ fa- mis inedia ingrueret, quòd magna pars populi propter inopiam annonæ periret, carnes co- medere coacti fuerint: quam illis pcœnitentiam iniungendam cenſeret. Reſcripſit prudens& doctus Pontifex: In tali articulo non credimus illos puniendos, preces tamen pro illis Do- mino& cum illis effundas, ne ipſis aliquatenus imputetur. Quia bonarum mentium eſt ibi timere culpam, vbi culpa minimè reperitur. Non ſubiacet ergo legi necesſitas, ſed neq; cha- ritas: modò ne in locum charitatis ingerat ſe carnalitas. Nunquã nefas eſt habitũ etiã ob ſo- cietatẽ ieiuniũ ſoluere, vel propter infirmũ conſolandũ, vel propter peregrinũ reficiendũ, vel propter ſimilẽ cauſam aliquã. Thomas Aquinas ne monachũ quidẽ peccati mortalis reũ eſſe cerſon de fratre Vult, ſi comedat carnes, niſi per inobedientiã id faciat, aut ex cõtemptu. Narrat Ioannes Ger- quodaun. ſon de fratre quodam, qui cùm ieiunaret, accesſit domum quãdam, cuius dominus cœnabat (libet autem verbis illius vti.) Orauit, inquit, hunc dominus ob amorem Dei& charitatis, vt vellet cœnare.Sic fecit,& comedit optimè, plus quàm hoſpes voluiſſet: quia remanſit ho- ſpiti parua pars. In diſceſſu dixit hoſpes fratri, qui excuſabat, ſe dicens charitatẽ comediſſe: re- deas alias, inquit, ſed noli ducere tecum charitatem, quia eſt guloſa nimis. Nihil eſt ergo neceſſe Spiridionis exemplum proferie, cum etiam proximis ſuperioribus & noſtro hoc ſeculo licuerit ſemper,& liceat etiam his, qui præ cæteris videntur abſtinen- tiam profesſi, cuius generis monachi ſunt, indictum ab Eccleſia ieiunium non obſeruare: non ſolùm ſi qua necesſitas vrgeat, verumetiam ſi poſtulet id fraterna charitas: ex qua quic- quid proficiſcitur, tantum abeſt, vt iniquitatis aliquid, iuſtæ q́; reprehenſionis habeat, vt in- ter ea etiam, quæ cumprimis recte facta ſunt, numeretur. Contrà, quicquid ex arrogantia, 3 quicquid .. ur um tiler , 1n” einiber 4 3 ciniols a 4 3 epenlo 1 rinaleoe 33 Deta, lun vodind 3 Mrſeibn d däeuus 5 scog Kn inrrti ige⸗ lurt bir junare ſ 8 necesl 0 4 ſontec“ re atſen mnc eaguid3 unh wpennb ichin ainum em fe naceteis iente guemtellt li 4 Guocue, N Oamnlc vendinm„Rqule ennqle 2 en Crra NOpls abtrij. Von kisdi trgunte elanct coiſench ulis ink iittenm ekpro nümelm mocinon fatem non man ne: QOm eſaſn meum dem Nu- erbgg auitrad quc a land pordm ſto ſi ona twhe ſenluric diam im icüieäunat eroli lſexrch cem. ühocno trumi Digan nodco e. 5. Tucmm ou diuetſo( ci 17 ſen 2* d Hüm lnlr unnd Pntgn qe fiern o. d en 08 dorum ldi n. ſn doeitn ehecu rac 8— digascl⸗ 3 V kan ann⸗ 3 mnomne wenu e fachs. lutm,— ſu die ſeäbztia urmin ken rorenen ſand Eühſe place, en sdoni le a teridapp air „Neauan omnialerm conftmaig r peninen omelticsig u, dus eiunls ur iunium ta ot, dum ſandhee 28 de iafelo M „ſolum ned n. cum incign. habebet not s oraxione, In R licuit jcul 3 regre ſeniec d n, ad manut 7n uitanichs,ſiſ Wr Ii(icabſtin an us,ne am- ai sieiunio int mi ropter abſh ei tigentiame un drom contig ali n cli chai nn trat: cöim! r abſtinemt ul e legimus ⸗ Aa agelimalbt 2u annonæpe 21 nſeret⸗Reſch Nui preces tun Hl zbonarum 5 N egi necesbt 83, neftseth igine ter peregii a 2 z5 e peccatiſ 1 meämf 3nne mmptu.Dar 3 m clilsd dar* Chall amorem 7 K oluilet· 2un, — Tellla ens charit Sie ſanimis. 34 ꝛm prox- p 3 neris Vi 2, 2 A TEM PORRSVMPTIS. 489 quicquid ex contemptu proficiſcitur, id etiam ſi ſpeciem aliquam pietatis habere videatur» criminis tamen capitalis reum hominem conſtituit. Sic ieiunare, quod per ſe laudabile eſt, reprehenſione non caret, ſi fiat ex contemptu, quin& mortis æternæ reum hominem facit- Hoc eſt quod ante mille ducentos& amplius annos in Gangrenſi concilio ſancitum eſſe le- gimus: Si quis ranquam hoc continentiæ conuenire iudicans, die Dominico ieiunauerit, aut in eiuſdem diei contemptum, anathema ſit. Sed& multò antè, quàm id concilium habi- tum fuiſſet, Ignatius qui tertius à Petro fuit Antiochenus Epiſcopus: Si quis Dominico die jeiunaſler, eum Chriſti vocat interfectorem: Non quòd abſtinere die Dominico tantùm ſit nefas,(cùm rectè ſcripſerit Origenes, liberum eſſe Chriſtiano per omne tempus ieiunare, quod in diebus Pentecoſtes,& die Dominico Paulum Apoſtolum& cum eo credentes fe- ciſſe ſcribit Hieronymus) ſed cum Manichæis, cum Aërianis, cum Lutheranis,& cum aliis id genus hæreticorum portentis in contemptum Eccleſiæ die Dominico ieiunare, non mi- nus flagitium ſit quam Chriſtum interficere. Adeò verum eſt, quod ait Veritas: Non quod intrat in os, ſed quod procedit de ore, quod exit de corde, cogitatio mala, contemptus, fa- ſtus, arrogantia, hæc ſunt quæ coinquinant hominem. Itaque& non ieiunare virturis,& ie- iunare quandoque crimen eſt capitale, ſi vel hocex contemptu, vel illud fiat ex charitate, vel necesſitate. Omnia munda mundis: coinquinatis autem nihil eſt mundum: ſed inquinatæ ſunt eorum& mens& conſcientia. Qui charitatem habet, ei munda ſunt omnia: neque pec- cat ſi ea vrgente non obſeruet indictum ab Ecœcleſia ieiunium. Qui charitatem non haber, ne ea quidem quæ munda videntur, ei munda ſunt. Sic à Gregorio ſcriptum legimus: Maio- ris enim eſt meriti charitatis iniuncta refectio, ieiunio propria deliberatione ſuſcepto. Qui enim iuſſus carnem reficit inuitus, ieiunij premium deuotione promeruit:& ampliorem mercedem obedientiæ manducando conquiſiuit. Idem ſenſit ante Gregorium Marcianus, quem tertium inter eos Patres Theodoritus recenſet, quorum hiſtoriam conſcripſit. Nos quoque, inquit, ò amice, eandem quam tu vitam perſequimur,& amplectimur eandem vi- uendi rationem,& quieti labores præferimus,& ieiunium magis expetimus, quàm cibum, eumque nocte aduentante capimus. Sed ſcimus charitatem eſſe ieiunio præſtantiorem: Charitatis enim opus à lege diuina præcipitur: Ieiunium autem eſt poteſtatis noſtræ& arbitrij. Quid igitur de iis dicemus, qui non aliam ob cauſam in quadrageſima carnibus veſcun- tur, quam vt ea re ſanctorũ Patrum ſanctiones,& quicquid magno totius orbis Chriſtiani conſenſu tot ſeculis in Eccleſia Dei receptum,& ſingulari ſtudio fuit ſemper obſeruatum, ĩd ſe contemnere& pro nihilo ducere teſtatum omnibus faciant? Quid aliud quàm Sata- niana eſſe huiuſmodi non Chriſtiana prandia? Dixit alicubi Paulus: Si eſca ſcandalizauerit fratrem meum, non manducabo carnem in æternum, ne fratrem meũ ſcandalizem: Iſti con- trà: Quoniam eſca ſcandalizat fratrem meum, manducabo carnem in æternum, vt fratrem meum ſcandalizem. Nunquid hoc non eſt Satanam eſſe? Nunquid hoc non eſt Chriſto, qui per Paulum loquitur, aduerſari? Niſi fortè Chriſto non aduerſatur, qui quod ab cius corpo- re, quod ab vna, ſancta, Catholica, Apoſtolica Eccleſia, iam inde ab ipſis Apoſtolorum rem- poribus, tanto ſtudio videtur fuiſſe ſemper obſeruatum, id ob hoc ipſum reiiciẽdum cenſer, quia tanto conſenſu videt obſeruari. Vult catholica, nolo: Non vult çatholica, volo: Citius diem Dominicũ ieiunauerim, ne cum catholica reſurgente Chriſto gaudeam, quàam vt cum catholica feria ſexta, ob illius crucifixi memoriam, ſignum aliquod luctus& mœroris oſten dam: Quid eſt, ii hoc non eſt Satanam eſſe: Siquidem Satanam vocant Hebræi, quem aduer- ſarium Latini. Digna vox eſt Auguſtini quæ celebretur: Turpis eſt omnis pars, vniuerſo ſuo non congruens. Tu cùm te partem, cùm Chriſti corporis membrum exiſtimari velis, quę ta⸗ men ab hoc vniuerſo Chriſti corpore, quæ ab omnibus his, qui Chriſtiani, qui Catholici, qui Orthodoxi cenfentur, quamlibet magnis& locorum& temporũ interuallis inter ſe diſiun- ctis, tam admirabili conſenſu obſeruari vides, vt neq; temporum diuerſitas, neq; linguarum Varietas, neq; locorum ingens intercapedo lædere concordiam eorum potuerit, ſed ſimiles lyræ ſint, ſemperq́; fuerint, quæ multas quidem& diuerſas habet chordas, vnam autem ſym phoniarm& ſonorum cõcentum vnum emittit. Tu, inquam, cum hoc vniuerſo vſꝗ; eo non congruis, vt in deſpectum vniuerſi Chriſti corporis contraria potius facias omnia. Quid eſſe poteſt turpius? quid indignius homine Chriſtiano? aut quæ poteſt eſſe nora illuſtrior, qua te non Chriſti colligentis, verum Satanæ ſpargentis miniſtrum eſſe cuiuis conſtare queat- Si quis cum veſtem omnes in luctu mutaſſe videret, purpura ſolus indutus, oſtroq́ᷣ; conſpi- cuus in medium prodiret, nénne pro inſano haberetur? Vir bonus& doctus Sydomius Ar- uernus Epiſcopus, quorundam ſui temporis vitia perſtringens inter alia ſic in eòs inuehitur: Procedunt, inquit, albati ad exequias, pullati ad nuptias. Atqui non disfimiles huĩc funt, quiĩ cùm videant vniuerſam Eccleſiam externo quodam abſtinentiæ ſigno mæœrorẽè ſuum& do- lorem indicare, quem de Chriſti cruciatibus, quibus peccata ſua, cauſam dediſſe intelligunt, conceperunt, eo ipſo die, quo id tanto conſenſu fieri cernunt: ab omnibus, ſibi crapulę indul⸗ gendũ, lætitiamq́; præ ſe ferẽdam eſſe putant. Gaudete cum gaudétibus: ffete cum flentibus, 11 3 dicit (ap. 19. Dominico die uo jeiunandvan. Igy. epiſt. 4 ad Philip. Orig. bom. 10, in Lucam. Hier. ad Lucin⸗ Titum. I. Charitatẽ haben ti omnia munda⸗ Oreg. li.². cap. z· ml. Regim. I. Coriuth. 9. Fathanat adaer⸗ ſarius. Aug. li.3z. confeſ⸗ capite 8. Latæ II⸗ KRor. 12. I Cap. 91. Teiuuare qui non poteſt, quid fact: re debcat. Aug. ſe*⁶ν* de tempore. Aug.iliden. Chn. hom. 10. in(rene. Cæſ. hom. i8. Eccle 37. Abſtinentia ma- ter ſamiatis Eſalm.8s Nun. II. Pſali. 77. Daniel. 1. DE CAEREMONILIIS dicit per Paulum Dei ſpiritus. Vides homines diem hilarem ſumentes in memoriam Chriſti reſurgentis, gaude cum illis. Vides meſtitiãà præ ſe ferentes in memoriam eiuſdé pasſi, cruci- fixi,& mortui: quod omnes facere cernis amore Chriſti, fac& ipſe: neq; velis cum vniuerſo non congruere. Quamobrẽ pro paterna ſolicitudine noſtra, qua liberorum noſtrorum ſaluti proſpectum ex animo cupimus, hortamur omnes& obreſtamur, vt modis omnibus eorun conſuetudinẽ defugiant, quos non aliam ob cauſam, vel quadrageſimæ diebus, vel ſextis fe- riis, aliisve temporibus, quibus per vniuerſam Eccleſiam abſtinetur, carnibus veſcètes videre licet, quàm vt hoc ſigno ſe nihil habere cum catholica cõmune planum omnibus faciant„vt eos fugiant tanquam viperas& baſiliſcos:ac certo perſuaſum habeant, qui cum vniuerſo per contemptũ non congruunt,& indicta ab Eccleſia jeiunia violant, eos reos eſſe mortis æter- næ,& ad Satanæ Synagogam, non ad Eccleſiam Chriſti pertinere. Si quis autem aliqua ex cauſa earum quas paulò antè cõmemorauimus, ieiuniũ non ob- ſeruauerit: maximè verò ſi morbus quominus ieiunet in cauſa ſit: quandoquidẽ Dominum habemus manſuetum& miſericordem,& nihil ſuper vires noſtras à nobis exigentem: non eſt quod ſe proptereà criminis alicuius affinẽ eſſe putet, modoò id de vtriuſq; Medici conflio faciat. Deindè verò ſeruet illud, quod in ſermone quodam Auguſtino inſcripto legitur. Cùm Cæſatij potius eſſe videatur, apud quem ad verbum reperitur. Qui ieiunare non præualet, ſe⸗ cretius ſibi ſoli: aut ſi eſt alius infirmus cum ipſo, in domo ſua preparet, quod accipiat,& eos qui ieiunare preualent, ad prandiũ non inuitet: quia ſi hoc fecerit, non ſolum Deus, ſed etiam homines poſſunt intelligere illum non pro infirmitate non poſſe, ſed pro gula ieiunare non velle. Sufficiat illi quòd ipſe ieiunare non præualet,& magis cum gemitu& ſuſpirio& ani- mi dolore manducet, pro eo quòd aliis ieiunantibus ille abſtinere non poteſt: Ac iuxta eiuſ- dem Auguſtini& Chryſoſtomi conſilium: Qui ieiunare non valet, largiorem det eleemoſy- nam, feruentior ſit in precibus, maiorem habeat alacritatem in audiendis diuinis eloquiis, in quihus corporis inſirmitas nihil obſtare poteſt: inimicis reconcilietur, omne odiũ& vindi- ctæ cupiditatem ex animo effuger. Quem ſecutus Cæſarius: Pro eo quòd non poteſt ieiu- nare infirmus, amplius debet erogare pauperibus, vt peccata, quæ non poteſt ieiunando cu- rare, posſit eleemoſynas dando redimere. Quanquam quòd ad valetudinis tuendæ rationem attinet, verisſimũ eſt illud quod à Sa- piente ſcriptum eſt: Propter crapulam multi perierunt, qui autẽ abſtinens eſt, adiiciet vitam. Hinc eſt quod Medici quoq; matrem ſanitatis vocant abſtinentiam. Nam vnde pedum do- lore vndè vertigo capitis? vnde ſubitaneæ mortes? vndè cæteri morbi pleriq; contrahuntur, niſi ex crapula? In Paradiſo non erat vinũ, neq; carniũ eſus, ac nec extra Paradiſum quidem ad ipſa vſq; diluuij tempora: nihilominus ad mille propemodum annos hominum vita pro- ducebatur: vt qui ſeptingentos aut octingentos annos vixiſſet, immatura morre decesſiſſe videretur: Poſteaquam verò carnibus veſci, vinumq́; bibere mortales cœperunt, facti ſunt dies annorum noſtrorum ſeptuaginta anni: Si autem in potentatibus, octoginta anni:& amplius eorum labor& dolor. Ægrè nunc ad tot annorum denarios peruenitur, quot cen- tariis vixiſſe legimus, qui carniũ vſum neſciebant. In deſerto fuit populus Iſraẽl quadragin- ta annis: donec manna tantùm& aqua contenti fuerũt, nullus in eorum tribubus debilis aur æger reperiebatur: Poſteaquàm autem de carnium ollis, quibus alebantur in Ægypto, recor- dati, deſideriis q́; ſuis in Æłgyptum reuerſi ſunt, à terra promisſionis eos Deus excluſit. Petie runt carnes: dedit illis Dominus carnes. Quid autem dicit ſcriptura? Adhuc carnes erant in dentibus eorũ, nec defecerat huiuſmodi cibus,& ecce furor Domini concitatus in populum, percusſit eum plaga magna nimis, vocatusq́; eſt ille locus ſepulchra cõcupiſcentiæ: ibi enim ſepeliuerunt populum qui deſiderauerar carnes. Neq; verò tunc ſolum id ita factum eſſe le⸗ gimus. Vidimus etiam nos qui preter necesſitatẽ in quadrageſima carnibus veſcebantur, eos quoniam compati cum Chriſto noluerũr, ad reſurrectionis eiuſdem gaudia non perueniſſſe, morremq́; prius cum vita commutaſſe, quàm lætus ille paſchatis dies illuxiſſet. Contrà ve- rò de Daniële, deq́; Anania, Azaria, Mizaéle diuina refert hiſtoria, quòd cum curæ cuiuſdam traditi fuiſſent, vt eos delicatioribus cibis, qui ſuperfuiſſent de méſa regia, paſceret, vltrò pe- tiuerunt, vt in ſuos vſus quæ mittebantur à Rege conuerteret, ipſos leguminibus tantum & palmulis alerer, ac ſi quid aliud prætereà dare vellet inanime, nam ſe faſtiditis illius, cibos appetere rales. Cumq́; Praæfectus eorum, cupere ſe quidem aliis gratificari, dixiſſet, ſed me- tuere ne ſi Rex deprehendiſſet maciem, corporibus eorum extenuatis, decoreq́; vultus im- mutato, præcipuè ſigollati cum his eſſent, qui delicatioribus epulis alerentur, in capitis diſeri- men veniret. Danièl fimul vt in eo quòd peteret concedendo minus eum foret diſicilem animaduertit: fac, inquie, periculum per decem ſaltem dies: quòd ſi nihilo dererius affecta fuerint noſtra corpora, perge nos iſdem pulmentis reficere. Sin autem de priſtino vultum noſtrorum decore derractum erit aliquid, non recuſamus quin Regis præcepto ſatisfacias. Fecit Præfectus perieulũ: ac reipſa comperit, non modò nihil eos maciei cõtraxiſſe pulmen- torũ eſu, verumetiã habitiores multò factos& nitidiores his, qui delicatioribus carnibus de megſaregia misſis veſcebantur. Sed quid opus eſt Danièlé, tresve pueros illos cõmemorare? Videre 10. gaulälum J — rat nemo a um guidn ſttorum peo qui miliareg qpueim Krcuitm E porrem aesſevhle cnlerndin rrr(cpteſn. zumbbef ſeſeicnisto willsapfults Crimitlis rirurbuscit gione fcec,s nminbiiqm. ſetcots annior tllecicorn, Ccenx ten: dch ieiuniem zaatem decrns fiert gorg los Deibelts tem molpego perhanctacf core ſelden chit llac A Plmus cum fa coppoli rixitferlin Kexumlig abeperir, e mls:ytlag, Noducendde Viints on d dlcent’ din en. Tene h Kipien 1 undtum hi 5 Acete efs.„ reen an ͤ Aenee 1g T 10 d! eper une pobn pernac huac. rpinud lbus taſeiun voluern icam! Sfulſe mallo: rXco aillul lca tuen fuit ab Pinta, Mlllit. rinom ren qu venille übus iei eltriſu ſe conte mieiunie riculod zeaidert lor uit ioraä em tot xyll ma rum tant Inlbu um qua lletr Imen oraparre Decllg quibusg le de deruigl Wor em n. rel iei — ſm con Wc dro rnnd,⸗ uos un ug danor Vnul Wmud ziund V 2 ancocuide 1 20 Dodb exigeh e Fdrulg Mled 3. Ddmlcrxtoled an unarenong A de.,quodacoh nlolum Deus Be dproglhid u emitu ſuſph ze onpoteſtech m ſrgloremcktt endis diünidh i ur omne odll o quodnonx ſ on poteſtieiu in imüeſt lluäg i tinens eit,acit a.Nam vnded d bipletic; cou A extra Paradillu a moshominun i nmatura mortt d ales capennt A us, octoglnt u los peruenint 5 opulus lſtailt u erum tribubls 5 bantur in Kg eos Deused d ra' Adhuc cal 7⁵ ai concitatbs 3 acõcupiſcenti i olum ic tafi 1 camibus leic em gaodh nof is ies llurxiſet. 19 quodcim c 5 ſaregiapale 4 pſos legumg 1 am ſefatidt 1, atiſenici 4 lat 1 4 ecs,eore e ſerenrorin. 3 O inus eum 19 2* Jnih o de 12 1i attlo e en cegd 4 bammenf n mavi c n „„ 7 b1 1 iclanne 1 3 A TEMp ORESVM PDTIs. 190 Videre nunc quoq; licet, ex his præcipuè qui monaſticam vitam agunt, pleroſq;, cum non tantum quadrageſimæ diebus, verumetiam per omne vitæ ſuæ tempus à carnibus abſlinue- rint, habitiores multò, nitidioresq́, quàm qui perpetuò carnium eſu, vinoq́ venas diſtende- runt. Quamobrem& priſcos illos monachos recẽſere ſuperuacaneum ducimus, qui cùm ad- mirabili quadam fuiſſent abſtinẽtia, vt alij ne panem quidem totis annis octoginta guſtaue- rint, alij lepté integros dies ieiunando cõtinuauerint,& fuerit eorum ingens multitudo, om nes ferè fuiſſe longæuos, ac cæteros in ſeculo degentes ætate longè ſuperaſſe in Eccleſiaſtica ſua hiſtoria narrat Theodoretus. Et in Theophilo, ſimiliter& Palladius in ſua Lauſiaca. Quorſum autem attinet externa proferre, cùm eius rei domeſtica multa producere liceat exempla? Quàm religioſe noſtri maiores indicta ab Eccleſia ieiunia obſeruauerint, ex iis qui paululum ætate proceſſerunt, quive ſanctæ illius antiquitatis adhuc reliquias vident, igno- rat nemo. Atqui multò fuit eorum vita productior, multò valetudo robuſtior, quàm ſit iſto- rum, qui diabolica fraude decepti, niſi carnibus in quadrageſima veſcantur, ad Paſchalium feſtorum gaudia ſe pertingere non poſſe perſuaſum habent: plus in carnium eſin ‚quàm in Deo, qui ſolus ſeruarę poteſt, fiduciæ collocantes. Qui primus ex charisſima Iagellonum fa- milia regnauit in Polonia Regis huius noſtri proauus VVIadiſlaus, cùm annis prope quin- quaginta regni gubernacula tenuiſſet, paulòminus quam centum annos vixiſſe memoratur. Atqui tanta Regem hunc abſtinentia fuiſſe noſtris proditum eſt annalibus, vt aquæ ſolius potu contentus, nec vinum, nec ſiceram per omne vitæ ſuæ tempus guſtauerit vnquam. Se- xtis verò feriis omnibus pane ſolo contentus fuerit. Tantum abeſt, vt is, quæ ſunt Eccleſiæ conſuerudine recepta ieiunia violauerit, duriores vr ipſe ſibi ieiunandi leges VItrò, quàm quæ præſcriptæ ſunt, impoſuerit. Cuius exemplo filius Cazimirus, noſtri Regis auus, nihil præter aquam bibebat. Qui cùm& ipſe non minus quàm pater VVladiſlaus in obſeruandis Eccle- ſiæ ieiuniis religioſus fuiſſet, quamuis annos paternos non attigerit, non ita longo tamen ab illis abfuit interuallo: cum ad regni gubernacula per annos quadraginta ſederit. Porrò Gazimiri filius, pater& cognominis huius, qui nunc habenas regni moderarur, vir cum aliis virtutibus cumprimis illuſtris, tum inſigni pietate, magnoꝗ́; animi robore,& in priſca reli- gione, fideq́; catholica tuenda& conſeruanda conſtantia ſingulari præditus: num& ipſe non admirabili quadam fuit abſtinentia? quem patris, auiq́; exemplo, nihil præter aquam potaſ- ſe totis annis quadraginta, ac vix tandem affinis ſui Friderici Marchionis Brandenburgen- ſis, Medicorumq́;; conſiliis adductum ſcimus, vt ſuæ valetudinis tuendæ cauſa prandij ſaltem & cœnæ tempore, vino modico vteretur. Is verò quadrageſimam cæteraq;, ab Eccleſia in- dicta ieiunia, præter ea, quæ fibi ipſe imperauerat, tam ſanctè obſeruabat, vt priuſquàm ad ætatem decrepitam veniſſet, ne Medicis quidem vt obtemperaret perſuaderi ſibi facilè paſſus fuerit, ſi quando quibus ieiunatur diebus, aut carnibus, aut ouis eum veſci iuberent: quòd ſo lius Dei benignitate, ſi viſum hoc illi fuiſſet, abſq; carnibus etiam, ſe priſtinam incolumita- tem recuperare poſſe confidebat. Quid autem? nunquid hæc eum fefellit fiducia? nunquid per hanc tam arctam iciuniorum obſeruationem, vel de corporis robore, vel de vultus de- core, vel de vitæ curriculo detractum fuit aliquid& diminutum? Adeo nihil eorum factum eſt, vt illud porius acciderit, quod de Daniéle, deq́; tribus pueris paulò antè commemora- uimus, quantò maior fuit Regis abſtinentia, tantò& facies auguſtior, nitidiorq;,& mem- bra corporis robuſtiora,& ętas fuit prouectior: Regnauit annis propè quadraginta duobus, Vixit ferè bis totidem:tot victoriis clarus, tot rebus à ſe domi, forisq́; feliciter geſtis illuſtris, vt earum laude vix vlli maiorum ſuorum, Poloniæ Regum fuerit ſecundus. Hæc nos non altè petita, ſed eorum tantuùm Regum exempla, quorum ſtirpis adhuc ſupereſt, produxi- mus: vt planum omnibus fieret, magis adeò ad augendum robur corporis, vitamq; longius producendam, eorum quæ indicta ſunt ab Eccleſia ieiuniorum obſeruationem facere, quàm vt aliqnid adferre detrimenti valetudini videantur. Neq; verò id non iuxta promisſionem Dei dicentis: Honora patrem tuum& matrem tuam, vt ſis longæuus ſuper terram. Nam ſi- cut in explicarione Decalogi docere nos meminimus: patris& matris nomine nõ ij ſolum accipiendi ſunt, ex quibus prognati ſecundùm carnem ſumus, verumetiam cùm alij qui prę- ſunt, tum hi præcipus, de quibus Paulus admonet, dicens: Obedite Prepoſitis veſtris,& ſub- iacete eis: ipſi enim peruigilant, quaſi rationem pro animabus veſtris reddituri. Quiſquis igi- tur debitum eis honorem non præſtat, quiſquis eorum dictis audiens non eſt ‚quiſquis in corum contemptum vel ieiunia, vel quæcunq; tandem alia ſunt, admirabili quodam totius Eccleſiæ Prępoſitorum conſenſu conſtituta, ſub vno traditionum humanarum nomine, reii⸗ cienda putat, ad eum hæc promisſio non pertiner, quæ ſolis illis rectè facta creditur, qui pa- ttem& matrem honorant, qui Deo Patri& Eccleſiæ matri dicto ſè filios præſtant audien- tes: quales fuerunt hi, quos iam commemorauimus, pientisſimi Reges noſtri:& qui ante eos regni gubernacula tenuerunt: Qualem etiam eſſe videmus ex illis prognatum Regem noſtrum, Sigiſmundum Auguſtum, qui nihil à maiorum ſuorum pietate deffexit. Qui cùm honoret patrem ſuum, honoret matrem ſuam, ſeq́; Dei patris& Eccleſiæ matris filium adeè Præſtet obſequentem, vt nullis perſuaſſonibus adduci ſe paſſus fuerir, quo vel interdicto car- 11 4 nlum Iheod. li. 6. c. 38. Iagellona Reg Poloniæ pietas & abſlinentia. VPladi ſlaus. caimiri. , Sieiſmũdi primi. Exod. 20. Patres ſpirr: tuales. Heb. 13. Sigiſmundi Au. Cap. 91. Eelix Srenſcius Ealat. Pebuorums religio. Eraſmus Ciolsck⸗ Platonis cou: ſilium in eli⸗ gendo loco Academic int ſalubri. 1. Corintb. i. 3. Cor. 4. Pſalm. 14. DE CAERNEMONIIS A TEMPORE SVMPTIS. nĩum eſu, præter necesſitatem, ſanctæ quadrageſime diebus vteretur, vel à quibuſcunq; tan- dem aliis Eccleſiæ matris noſtræ placitis diſcederet, ad eum quoq; pertinere promisſionem hanc minimè dubitamus, quod erit longeuus ſuper terram, neq; minus quaàm pater eius vi- tam aget felicem ac diuturnam. Quam ſpem noſtram vt ratam Deus eſſe velit, pro ſui nomi- nis gloria, proq́; regni torius& Eccleſiæx tranquillitate ſedulò precamur. Quominus ferendi ſunt, qui ne tam pij quidem Regis exemplo mouttur, vt ſanctis maiorum ſuorum veſtigiis incedant, nec ea ſibi contemnenda putent, quæ ſumma ratione ſunt ab illis inſtituta: quo- rum etiam ſi cauſas ignorarent, tantam tamen apud filios Eccleſiæ matris auctoritatem eſſe oportebat, vt ſemper decretis illius obediendum, non ſemper eorum quæ decreuiſſet, ratio- nem eſſe flagitandam exiſtimarent. Verùm de corrupta Eccleſiæ diſciplina, deq́ue ſublata prorſus omni per audaces& ſibi placentes homines obedientia quæri, non eſt præſentis inſtituti: eò vnde deflexit oratio no- ſtra reuertatur. Illud nobis demonſtrare propoſitum fuerat, qui matris Eecleſiæ decretis ob- temperantes iuxta rationem ab illa inſtitutam, vel quadrageſimæ, vel quibuſcunque tandem ſtatis aliis diebus ieiunaſſent,& ab interdicto carnium eſu ſibi temperaſſent, eos non modo nihil incommodæ valetudinis ex eo contraxiſſe, verumetiam robuſtiores factos, in mul- to longiorem ætatem vitam ſuam produxiſſe, quam quanta ſit eorum ætas, qui quamlibet leuis tentatiuncula fuerit, non alia ratione, quàm carnibus ieiuniorum diebus edendis„ illi ſe mederi poſſe perſuaſum habent. Ac non protulimus nos quidem exempla niſi Regum, idꝗ; eorum tantùm, qui ſunt ex lagellonum familia prognati, cuius adhuc ſtirps ſupereſt, ac re- gno feliciter præeſt. Quòd ſipriuatorum, aut aliorum inferioris ſtatus exempla producen- da putaſſemus, finis reperiri poruiſſet nullus. Vnum tamen commemorabimus: In oppido Srenſco, quod viri fuit inſigni pietate præditi. Felicis à Srenſco Palatini& Præfecti Plo- cenſis, qui non ita pridem in Chriſto obdormiuit, vita longiore dignus, cùm Catholicæ& Orthodoxæ fidei cumprimis tenax fuerit: in hoc igitur oppido, memorabili quodam opere ſepulchrum conſtructum videre licet, quod is auo ſuo paterno poſuit: teſtatur hunc inſeri- ptio ſepulchri centum quadraginta annos vixiſſe: Quem Eccleſiæ ieiunia religioſe obſeruat- ſe, nec ea carnium eſu contaminaſſe dubium eſſe debet nemini, cùm non minor hac in parte maiorũ noſtrorum religio fuerit, quàm vel Antiochenorum, de quibus meminit Ioannes Chryſoſtomus, cum eſſet apud ees Presbyter, vel regnante Iuſtiniano Imperatore Conſtan tinopolyranorum. Id quod vel ex eo, quod noſtra factum eſt memoria, colligere licet. Cùm enim ante annos plus minus quadraginta Eraſmus Vitellius Plocenſis Epiſcopus ex vr- be rediens diploma Pontificium attuliſſet, quo liberè omnibus poteſtas permitrebatur feriis quartis carnibus veſcendi, non eſt quiſquam in toto Poloniæ regno repertus, qui conceſſa ſibi poteſtate hac vti vellet. Tanta fuit etiam noſtræ ætatis hominum grauitas, tanta conſtan tia, tanta religio in iis mordicus retinendis, quæ à maioribus noſtris nobis per manus tradi- ta accepimus.Sed hæc iſta de re iam dicta ſufficiant: Satis enim ex iis demonſtraſſe videmur, quod ad valetudinis tuendæ rationem attinet, prodeſſe magis ad eam rem certis tempori- bus carnis abſtinentiam, quàm obeſſe. Cæterùm demus illud, ſi quis à carnibus per quadrageſimam abſtineat, de corporis viri- bus nonnihil detrahi. Verùm ſi Plato, cum non eſſet neſcius, quam grauem aduerſarium car- nem noſtram habeamus, Academiam Athenis in loco peſtilenti elegit, vt nimiam corporis ferocitatem velut vitem palmite luxuriantem amputaret. Si fecit hoc ille, quò liberius ei ſa- pientiæ vacare liceret, quę ſtultitia eſt apud Deum: quantò magis faciendum nobis eſt, vt eo preſertim anni tempore, quo plus in carne noſtra ferocitatis eſſe conſueuit,(cuiuſmodi Vernum eſſe temus creditur) non eis qui ſunt ſaluberrimi, quique maximè nutriunt, cibis vtamur: quo caro noſtra facilius in officio contineri, neque ſpiritum impedire queat, quò minus, quę ſola eſt vera Philoſophia, diuinis beneficiis contemplandis vacare totus posfit. Teſtantur autem hoc etiam ipſi Medicorum libri, bonam valetudinem qus in ſummo eſt, fallacem& periculoſam eſſe, quòd ſummis negatum eſt ſtare diu: vt qui in offenſo valetu- dinis ſuæ curſu ad virilem ætatem peruenerunt, eos poſteaquàm aliquo non grauisſimo morbo correpti fuerint, in extremum vitę diſcrimen adductos, videre ſępè licuerit non niſi difficulter ex eo recreatos. Cui periculo minus obnoxij videntur, qui ſubindè cum le- uioribus morbis conflictantur: vt non omninò nolle debeamus, interpolata potius morbis, quam perpetua quadam incolumitate frui: quòd hæc plerunque non ſolet eſſe diuturna. Sunt itaque longioris xui, quibus athletica illa valetudo perpetua non eſt. Quanquam Chriſtianum hominem corporis quàm minimam habere rationem oportet, cum quod il⸗ lius incolumitati detrahitur, animi ſanitate penſetur. Cum enim qui foris eſt, noſter ho- mo corrumpitur:is qui intus eſt, ſicut à Paulo ſcriptum legimus, renouatur de die in diem. Eum qui foris eſt hominem, corpus noſtrum: eum, qui intus eſt, animum Paulus intelligi vult: vt quantum illi detractum fuerit, tantùm huic virium accedar. Quid autem aliud eſt corpus noſtrũ, quam carcer noſter: de quo educi animã ſuã Propheta petit? Quanto lautiori- bus& delicatioribus cibis curatũ& ſaginatũ à nobis corpus fuerit, tantò duriorem nobis carce- Viſj v” grer punl am pterpec wum teilte Jlumſe pter ien ibem,I rſpii rin u ta:C rbockiie necu ſtbenr ih nioht im charlſm Don T Plleps ne auelit uocoram üra Hoconſeqll ner inn ks, nlte enrund sofunditu- ſerlleor vemadllte phechacb proptunas centor dudinbus; lhnnt lunt den Koleſtt t, fecentt furur:n fcoo denig Inas oblt. glecta cuc Lpige xaem(hr ſitute n nesreferte! Ferentesoi eshoc ſunt Hac Kaluplerag, cegonſt.Caterum nuncilse dR calanito dlotatia nite iidetur müsot Naatnuncpa fabuln rapang potted dietunnrh tunmce loco icereii 3 ug ſenaatio ked unt öch axtin gle tenſß er calu Atari dulſguſſee djeret ſan Yoruma Gtione, non tent. At 1 1 uun Btempore c U U 1L.l ⸗ 1 3 4 orlis drog. AllLIATOrhen 3 d am adomina Tl 4 83 3h geretamen 1nuSe t aruntul. den 3 mes 1 renqui es fo pie oſe⸗ A ſes harhari 1„ e IE gliter(wn dm er ſeuin „ for (eret quag. 8 dus8 ſ * hl be h Wen üferen dis die ſoi duoc. hrinis artdr, dce fe qudd 5Opo Hlodpa guadas J. I Mlüera s nde deſen 0 1sRces e, loubätg an alem, 69 Uttlores umnatag 9h um diedus 15 xemplanuül 3 lhuc liis ſu 31 atus exempi 91 hemoradimug g. Palatini& P A nuos, dmC i emorabili qua. dit tetkrur! u eiuniatelggo o⸗ nnon minot a quibusmem ano lImpetato is oria,colligtt A locenſis Üpit uc teſtas petnin e o repenus, i mgrauits a Snobisperl i is demonſttd s eam rem cer ie bſiinert dea g. gruemadut i ſegt, tuim n nocill,qubl 3 Kaciencum ne 4 ſe coulueui hi gemaxime 4 tum impecii p 1 landi Wc aalo n e 47, DE TRADITIONIBVS. 493 carcerem præparamus. Non ſunt igitur omnia corpori tribuenda, non eſt nimis delicatè fo- uendus hoſtis noſter domeſticus, quo vix vllus vel periculoſior, vel nobis eſt infeſtior. Quin cæſtigandum illud potiuùs,& in ſeruitutem redigendum eſt: quemadmodum factitaſſe Pau- lum ſcimus, quominus rebellare ſpiritui queat. Verùm hæc de ieiuniis, deq́; cæremoniis di- cta ſufficiant. Quoniam verò ſub vno traditionum humanarum nomine omnia hec externa contemni,& pro nihilo duci hoc infelici æuo noſtro videmus, opereprætium eſſe duximus, vt quid ſentiendum de illis ſit, breuibus explicemus. De traditionibus. CAPVIT XCII. C Vi temporis ſtatum deplorans Magnus ille Baſilius: Vnum, inquit, iam crimen eſt, quod Vehementer punitur, ſi paternas quis traditiones diligenter obſeruet. Non impugna- ₰ mur propter pecunias, non propter gloriæ ſplendorem, non propter aliud aliquid re- rum temporalium: ſed propter communem theſaurum, propter hæreditatem paternam, pro⸗ pter ſanam fidem, in acie ac certamine ſtamus. Domus precationum clauſeæ ſunt, altaria cul- tu ſpiritali vacant: nulli amplius Chriſtianorum cœtus: nulla amplius doctorum præſiden- tia: ceſſarunt doctrinæ ſalubres, ceſſarunt panęgyres: hymnodiæ nocturnæ non habentur, neque ſupereſt beata illa exultatio, qua Domino credentium animæ in ſynaxi& commu- nione ſpiritalium chariſmnatum exhilarantur. Nobis iam dicere licet, quod in hoc tempore non ſit neque princeps, neque Propheta, neque præſes, neque oblatio, neque incenſum, ne- que locus, in quo coram Domino posſit offerri ſacrificium& miſericordia acquiri. Quæ ſint autem ex eo conſequuta, in ea quæ proximè præcedit epiſtola, narrat idẽ dicens: Intereà rident nos infideles, nutant qui modicæ ſunt fidei, ſides ipſa in ambiguum vocatur, igno- rantia mentibus offunditur: proptereà quòd formam ad ſpeciem veritatis prætexunt, qui verſutè ſermonem adulterant. Silent enim piè docentium ora, reſoluta verò eſt quæuis bla- ſphema lingua, prophanata ſunt ſacra, domos orationum figiũt, vtpote in quibus impia do- centur. In ſolitudinibus verò degentes, manus ſuias ad Dominum de cœlis cũ gemitibus& lachrymis extollunt. Ac rurſus in alia epiſtola: Spreta ſunt patrum decreta, traditiones apo- ſtolicæ nihili fiunt, recentiorum hominum adinuentiones ad gubernandas Eccleſias vfur- pPantur: ex artificio deniq; iam loquuntur homines non theologicè: Sapientia mundi pri- mas obrinet, neglecta crucis gloria: pelluntur paſtores, ſuibintroducuntur in eorum locum lupi graues, gregem Chriſti diſcerpentes: ædes oratoriæ concionibus Eccleſiaſticis de- ſtitutæ, ſolirudines refertæ ſunt plangentibus, ſeniores lamentantur, vetera præſentibus con-⸗ ferentes: iuniores hoc ſunt miſerabiſiores, quod quibus bonis priuati ſint, ignorant. Hæc ſunt& alia pleraq;, quæ ſcribens ad ſuos in Italia& Gallia comminiſtros, grauiter deplorat Baſilius. Cæterùm ſi miſer tunc fuit& calamitoſus Eccleſiæ ſtatus, non minus certè nunc infelix eſt& calamitoſus: neq; magis illis, quàm noſtris temporibus his hec Bafilij de- plorario conuenire videtur. Graue piaculum viſum eſt Baſilio, quòd clauſæ tumn fuëre do- 1. Cor†⸗. Ftatus reliion tempore Baſilüi⸗ in epiſt. 70. Oſeæ z. Baſil.· epiſt.x. mus orationum: at nunc partim priuatorum domicilia factas, partim in horrea equorum Horrendum ſtabula commutatas, partim prorſius euerſas:& quod horrendum eſt dictu, vix etiam apud faxaus. poſteros credibile futurũ, crucem, in quã furti aut alicuius ſceleris alterius condemnati agun⸗ tur, in eo ipſo loco videre licuit collocatam, vbi crucis, qua redempti ſumus,& mortis Chri- ſti iugis repræſentatio recordatioq; fiebat. Altaria tum ſpiritali culru vacabant: nunc diruta ſunt& confracta:vt in pleriſq; locis ne veſtigium quidem illorum ſuperſit vllum. Quòôd au⸗ tem ſpirituali cultu altaria tum vacabant, non ideò factum eſt, quod eum improbandum quiſquam eſſe diceret: veruùm ob eam potius cauſam, quòd in graui Sacerdotum Orthodo- Xorum perſecurione, non facilè reperire licebat, qui ſpirirualem cultum hunc Deo præſta- rent. At noſtro tempore, cultus ipſe ſpiritualis, quam propriè Deo debitam ſeruitutem vocat Auguſtinus, prorſus abrogatus in pleriſq; locis eſſe videtur. Neq; dubitant blaſphemi homi- 1i 0. tontra nes, tremendum illud miſſæ ſacrificium,(hoc enim per ſpiritualem cultum intelligi vult Ba- Fauſt. ca⸗1. ſilius) horrendam abominationem& idololatriam appellare. Ac quicunq; tunc fuerit Eccle- ſiæ ſtatus, plangere tamen his qui agebant in ſolitudine, Deumꝗ; ſuis precibus citra cuiuſ= quam interpellationem placatum reddere licebat: nunc non alij ſunt qui perſequutionem patiuntur grauiorem, quiq; magis hominum ludibrio ſunt expoſiti, quam qui ſolitariam vi- tam degentes, Deo piè colendo ſe totos dicauerunt. Quòd ſi nunc Baſilius viueret, ſi, quod Vix etiam immanes Barbari facerent, in Chriſti crucifixi ſimulachra eos, qui Chriſtiani cen- ſeri volunt, haud aliter ſæuire cerneret, quàm fuit olim à Iudæis in viuentem Chriſtum ſæ- uitum: ſi Chriſti corpus& ſanguinem in Fuchariſtia conculcari: ſi horrenda alia patrari aſpi- ceret, quæ tandem illi lachrymæ?qui planctus? quæ lamentationes ad præſentes Eccleſiæ ſta- tum deplorandum ſufficerent? Quod autem nobis quoq; nunc obiicitur crimen grauius, quàm quòd ille ſuo tempore piis obiectum eſſe quæritur? Nunquid non hoc ſolo nomine rei pronunciamur grauisſimi criminis idololatriæ, quòd paternas traditiones retinemus, quòd non temerè diſcedere nos Eaech. 20. ab eis oportere perſuaſum habemus? Nonne, quibus verbis populum Iſraël per Prophetam E⁴νν. Domi- —— 8 5 * 4 4 * ¹ Cap. ↄ2. 2. Pef. 2⸗ Heb. 13, Patrum normine qui intelligendi. Ronn. 9. RNeb. 13. Idololatria quæ. Dii alieni. Verbi Dei præte: xiu ſe venditant hæretici. Deut. 13, Heb. 1. a. Theſſ. a. DE TRADITIONIBVS. Dominus olim eſt horratus, vt ne in præceptis patrum ſuorum incederet, quorum cor poſt ĩdola gradiebatur, cùm ſibi quem adorarent, vitulum aureum in deſerto conflauiſſent ea verba obtorto, quod aiunt, collo in nos torquere, ac per ea nos ab eo cultu deterrere LOrrah tur, quo maiores noſtri piè Deum ſunt proſequuti. Quorum nomine ſi volunt eos inrelligi qui ante ſexcentos annos in Polonia vixerunt: rectè illi ſanè. Nam in illorum præceptis abſit vt incedamus. Cerro enim ſcimus, quod illorum cor poſt idola gradiebatur, à quorũ cultu grauiq; diaboli ſeruitute, nos per Dei miſericordiam liberatos eſſe gaudemus,& eius hoc immenſum beneficium non ſine ſingulari quadam grati animi teſtificatione, pleno, quod aiunt, ore libenter prædicamus: ſimul ſupplices clementiam eius precamur, vt agnita ſemel veritate, ne nos retrorſum conuerti ab eo quod nobis creditum eſt ſancto mandato, néyc doctrinis variis& peregrinis abduci,& à quatuor Euãgeliis, quæ vnũ ſunt, in quintũ aliud quod ignorauic hactenus Eccleſia Chriſti, transferri patiatur. Sin autem patrum nomine, ej Apoſtolos, vel eorum ſucceſſores ad hæc vſq; noſtra tempora, quorum nos, qui iam non car- nis, verum promisſionis filij ſumus, liberos eſſe gloriamur: ſi Hieronymũ, Ambroſium, Au- guſtinum, Baſilium, Athanaſium, Gregorium Nazianzenum, ſi ſanctos Martyres& Epiſco- pos noſtros Adalbertum& Staniſlaum, qui Buangelium Chriſti, per longam ſacerdotum& Epiſcoporum ſuccesſionem ſibi per manus traditum, ſanguine ſuo ſignatum nobis relique- runt, ſi hos parrum nomine volunt intelligi, da Chriſte, vt in eorũ ſemper præceptis inceda- mus, da vt ab eorũ veſtigiis nunquam aberremus: da vt quorum cum admiratione quadam conuerſationis exitum intuemur, eorũ fidem imitemur, ac prius lucis huius vſuram, prius ea nobis omnia, quæ ſunt charisſima mortalibus, eripi velimus, quam in hanc nos mentè im- pelli patiamur, vt in ſanctorum horum patrum noſtrorum préceptis non eſſe nobis inceden- dum exiſtimemus. Quam nos iſti docuerunt idololatriam, eam fac vt perpetuò retineamus. Verùm non eſt illa idololatria, ſed eſt pia cũprimis,& ſalutaris doctrina, quam illi, quos ve- rè patres noſtros agnoſcimus, à ſuis maioribus acceptam, per manus nobis tradiderunt. Ea verò eſt ipſisſima idololatria, quam iſti tradunt impij, qui nos iubent ſequi deos alienos, hoc eſt, noua quædam& aliena ab Eccleſia dogmata, quæ ſi recepta ſemel fuerint, neceſſe eſt, vt fides beatorum patrum noſtrorum, aut tota, aut certè magna ex parte violetur: neceſſe eſt, vt omnes omnium ætatum fideles, omnes ſancti, omnes caſti, continentes, virgines, omnes clerici, Leuitæ& Sacerdotes, tot Confeſſorum millia, tanti Martyrum exercitus, tanta vr- bium, tanta populorum celebritas& multitudo, tot inſulæ, prouinciæ, Reges, regna, Gétes, nationes, totus poſtremò iam penè terrarum orbis Chriſto capiti per catholicam fidem in- corporatus, tam lõgo ſeculorum tractu ignoraſſe, erraſſe, blaſphemaſſe, quid crederet neſciſ- ſe,& idola coluiſſe pronuncietur. Quæ eſt, ſi non hæc eſt ipſisſima idolatriæ propagatio, cùum tuum ipſe verbum pro Dei verbo rudi plebeculæ venditas: cùm tuarum opinionum commenta ſic incipis admirari, vt ea tanquam diuina quædam oracula, velis ab omnibus ado rari? cæteros omnes defipere, te ſolum ſapere: cæteros omnes cæcos eſſe, te ſolum videre per- ſuaſum habes? Profert ſententiam ſuam Lutherus: quò faciliùs imponat imperitis, aliquot eam ſcripturæ verbis in prauum ſenſum detortis, adſtruere conatur: vocat ſtatim Euange- lium, vocat verbum Dei: Profert ſuam ad eundem modum Zuinglius, aut Caluinus: vocar eam& ipſe verbum Dei: Profert ſimiliter ſua ſomnia Balthazarus aut quicunque tandem alius de grege Anabaptiſtarum, vocat verbum Dei: Quid ſi(quod ne cogitare quidem vt in mentem veniat, vnquam homini Chriſtiano, prohibere dignetur Deus) nos Eccleſię catho- licæ tæderet: ſi ab ea ſegregati, ſententias iſtorum nobis amplectendas eſſe putaremus: nun- quid non quot ſimt hæreticarum opinionum commenta, tot verba Dei: quot hæreticos, tot ſequuti deos eſſe videremur? In quam fraudem qui miſeros mortales inducere conantur, quid aliud exiſtimandi ſunt dicere, quàm quòd à pſeudopropheta dictum in Deuterono- mio legimus. Eamus& ſequamur deos alienos, quos ignoramus,& ſeruiamus eis. Nobis Verò prius omnia Deus eripiat, quàm hanc mentem, qua ſemel nobis deliberatum eſt, om- nia prius& facere& pati, quàm vt ſequamur deos alienos, hoc eſt, errores extraneos, no- uos& inauditos, quos hactenus ignorabamus, vt ſeruiamũs, hoc eſt, credamus eis. Quin Deo nos obtemperabimus potius dicenti: Non audies verba Prophete illius, qui iubet ſequi deos alienos: illum vnum Deum quem toties in ſcripturis appellare legimus Dominum Deũ patrum noſtrorum, ab hoc vno Deo, quem coluerunt patres noſtri, nunquam diſcedemus, huic vni Deo ſeruiemus, huius vnius Dei verbo credemus: eius qui multifariam multisq́; modis olim locutus in Prophetis, poſteà locutus in Filio, locutus in Apoſtolis, locutus eſt deinceps ſemper,& loquitur adhuc in vna, ſancta, catholica, Apoſtolica Eccleſia: Quicquid ab illa tanquam Dei verbum receptum eſt: ſiue ſcriptum, id eſt, ſiue traditum, tanquam Dei verbum obuiis, quod aiunt, vlnis amplectemur,& qua ſumma poſſumus veneratione proſe- quemur. Neque audiemus iſtos, qui ſi quid in ſcripturis non reperitur, etiam ſitotius Eccle- ſiæ quodam admirabili conſenſui receptum ſit& approbatum, ſub vno tamen traditionum humanarum nomine, ſtatim reiiciendum eſſe cenſent: Verùm Dei ſpiritum audiemus po- tius per Paulum loquentem: Itaq; fratres ſtate,& tenete traditiones, quas didiciſtis, ſiue per 5 ſermo⸗ 12 au poko rm. Lſ 19 oſumu Ftau M imyſte ged cjendis 3 incedele-5 coklwet etbune. arenett rerqdin ebornn9 o mwioneCm vostranſic um alond- dcem tenpu- ber lus9 rreralles agt, Pxll da bi ſcua dumane di. uet: W nirinpt tes Kant tionem ⸗ num, quln ferre uig excutiug dbei 1 ala Fpilu onſtitug to conadia- cptis paſg nobi, qi etrelgign fceröhe Monem, „. atolionch Mqulrpal t unxioſe ems V ieni g dü dac— — nds ndn llet Rom 3 . B kuctur,„ nran ttam e Ude— admas 1 ree,ll 1 opte Ponem der quii 5 erteouo runütpi Keorum Iide Kc hominum mpelumm ncedere. m pxxce coluerunn t. At ilt minpatn derae nul uſtitution um ſciii oterodamt lubmiſeru tionibush vrenim ſe Witroneum iſtius fach int ramée rumpote im quoron ahominom iingo homi n,(cdi, ueorum,„ liutiones zettronumn ltiones apo nquam flü rre leebite ec eoſdem, um kacim lum;& ah n plenin vgagener umus K loquenrur quos dolu rrum oolh ma ſua logultinus 6 ddſedn amnr —;— fucene m doöoqu un 0 mi, brd dos rs 1 4 Agan ſacr m- Ughaxom dobe b edet rradis i um acmitxiole a dcshuibsyitm minhncnosn i Snon elenodbl m Mtperpttäd ei a Srina qummillg a Snobis tradice nt ſequideosae an me fuerinr,xe r parte violetorn i dnentes, vitgſe ae rum exerctus,! i cie Neges fege h per caholcamt A alſe, quidcecen an ma icokariept i cum warum o cula ſelsab om d elle,ge olum 4 mponat impett a r: vocſtir 1 dgliusaut(iui a Us aut quicun ¹ ne cogiunt rDeus nos kœ d ndsselfeppt i da Dei: quoths t rtales ihdüceſe N ta dicwmin! N K ſeruiamus d dellbert 2 eſt, erlofesct 1s ceſh cetamd 4 11, 1l ohere illosh e re legimusD6 1n re leg„] i ſtri munce s 3u multia 1en 5 ¹ GIn hyrlolj t lolia ces J Rtobla-= c de tradirun,: Mumus fenf 6 itar etun V Per Lmotane bno e Jei piirn=(u Rdusdi An feS lani . E E TRADDITIO NIBVS. 192 ſermonem, ſiue epiſtolam noſtram. Audiemus eũdem ſpiritum: per Epiphanium, dicentem: Oportet& traditione vti. Non enim omnia à diuina ſcriptura accipi poſſunt. Quapropter aliqua in ſcripturis, aliqua in traditione S. Apoſtoli tradiderunt. Quemadmodum dicit ſan- ctus Apoſtolus: Sicut tradidi vobis. Et alibi: Sic doceo,& ſic tradidi in Eccleſia. Audiemus Achanaſium quoq; monentem: Qui ea quæ vltra ſuas vires indagat, in præcipiti gonfiſtit: qui verò traditionibus inhæret, extra periculum verſatur. Suademus igitur, inquit, vobis, quod& nobiſipſis ſuademus, vt traditam fidem retineatis. Secutus patres hos Ambroſius: Seruemus, inquit, præcepta maiorum, nec hæreditaria ſignacula auſi rudis temeritate viole- mus, librum ſignatum illum Propheticũ non Seniores, non Poteſtates, non Angeli, non Ar- changeli aperire auſi ſunt, ſoli Chriſto explanandi eius prærogatiua eſt ſeruata. Librum Sa- cerdotalem quis noſtrũ deſignare audeat, ſignatum à Confeſſoribus,& multorum iam mar- tyrio conſecratum. Quem igitur defignare coacti ſunt, poſteà tamen damnata fraude ſigna- rent. Qui violare nõ auſi ſunt Confeſſores& Martyres extiterunt. Quomodo fidem eorum poſſumus denegare, quorum victoriam prædicamus. Et auerſemini prophana nouitatis verba,& idem reliquis præcipiatis, vt exhorreant ran- ti myſterij inquiſitionem. Sed videre libet, quid ab iſtis tandem adferatur, quamobrem traditiones humanas reii- ciendas putent. Certè quod adducunt ex Ezechiẽle: In præceptis patrum veſtrorum nolite incedere, quid eo potuit proferri ineptius, magisq́; ridiculum, ad pios maiorum noſtrorum cuſtus euertendoseorum dico, quos ſexcẽtis his annis, quibus in Polonia Chriſti receptum eſt Euangelium, in fide& confesfione Chriſti nominis ex hac vita migraſſe conſtat. Quæ autem eſt iſtorum hominum cæcitas, qui non vidẽt, ſi quis verbis velit Vrgere, ſuis hoc, quos per quintum Euangelium genuerunt, liberis, multò dici poſſe rectius: In præceptis patrum veſtrorum nolite incedere. Nos enim non tam in patrum, quàm in auorum, proauorum, at- tauorum noſtrorum præceptis incedimus: qui mille iam& quingentis annis, eadem qua nos ratione Chriſtum coluerunt, eiusq; colendi rationem partim ſcripto, partim traditionibus ad nos tranſmiſerunt. At iſtorum liberi(niſi mentem illis dederit Deus meliorem) in quo- rum aliorum, quàm in patrum ſuorum præceptis incedunt? auos enim& proauos hoc qui- dem tempore numerare nullos poterunt. Niſi fortè non habet ſua quoq; præcepta, non ha- bet ſuas quoq; conſtitutiones iſta diſgregata congregatio,& vndiq; diſſecta ſecta. Atqui præter alios quoſdam ſcribit de horum conſtitutionibus, is, qui vitam ſuam inter eos tranſ- egit, Eraſmus Roterodamus, his verbis: Excuſſum eſt iugum humanarum conſtitutionũ, ſed vbi ſunt, qui ſubmiſerunt ceruicem ſuam ſuaui iugo Chriſti? Et interim conſtitutiones humanæ conſtitutionibus humanis, imò parum humanis mutantur. Titulus modò muta- tus eſt: Vocantur enim verbum Dei, cæterum res adeò nihil eſt mitior, vt complures bo- ni viri præferant vltroneum exilium iſti magnificè decantatæ libertati. Atq; adeò proce- res& anteſignani iſtius factionis, cùm nondum ad Epiſcoporum dignitatem, opes, ac di- tionem peruenerint, tamẽ eiuſmodi ſpecimen de ſe prębent, vt ego me malim in Epiſcopo- rum, quàm in horum poteſtatem tradere, ſi detur optio, malimꝗ́; Cæſaris potentisſimi ferre iugum, quàm quorundam Magiſtratuum Euangelicorum, quamuis humili ſorte. Sic excuriunt iugum hominum, qui veſtro Euangelio ſubmitrunt ceruices, magis vereor, ne pleriq; pro graui iugo hominum, portent grauius iugum Diaboli. Excuſſa eſt obedien- tia Epiſcoporum, ſed ita, vt ne prophanis quidem Magiſtratibus pareatur. Hæc ille de conſtitutionibus eorum, qui nunc Euangelici vocari malunt, quàm Chriſtiani, quiꝗ; tan- to conatu conſtitutiones humanas euertere moliuntur, qui certè propheticum illud: In præ- ceptis patrum veſtrorum nolite incedere, ſuis poſteris multò verius occinere poſſunt, quàm nobis, qui traditiones Apoſtolicas retinemus. Cæterùm quæ certa, ſtabilis& fixa futura eſt religio, ſi nunquam fliis in patrum ſuorum, qui Catholicæ fuerint& Orthodoxæ fidei, præceptis incedere licebit? Niſi fortè hoc iſti volunt, vt nunquam eandem quam patres re- ligionem filij, nec eoſdem ritus obſeruent: quo vel hac ratione ſe quiduis eſſe potius quàm catholicos teſtatum faciant omnibus. Verùm aliud nos docet diuina ſcriptura: Interroga, inquit, patrem tuum,& annunciabit tibi: maiores tuos,& dicent tibi. Non te prætereat narratio ſeniorum, ipſi enim didicerunt à patribus ſuis, quoniam ab ipſis diſces intellectum. Et iterum: Interroga generationem priſtinam,& diligenter inueſtiga patrum memoriam. Heſterni quippè ſumus,& ignoramus: quoniam ſicut vmbra dies noſtri ſuper terram. Ipſi docebunt te, loquentur tibi,& de corde ſuo proferent eloquia. Ne tranſgrediaris ter- minos antiquos, quos poſuerunt patres tui. Terminos autem indubitanter tranſgredi- tur, qui ſtatuta patrum poſtponit, atq; confundit: ſicut Alexander quareus à Petro Pon- tifex Romanus in prima ſua decretali ſcribit epiſtola. Tunc autem à nobis fidei limes de- fenditur, inquit Auguſtinus, quando termini quos poſuerunt ſancti patres non transfe- runtur à nobis, imò obſeruantur& defenſantur. Gloriatur Baſilius, quòd quam à puero ſen- tẽétiam de Deo, a beata matre, deinde à nutrice ſua Macrina recepit, illam iuſtis incrementis auctam& adultam in ſeipſo conſeruauerit. Non enim alias poſt alias, inquit, matureſcente ratione Hærefi. ot In prineipio 3. tomi de incar. verbi Dei. De fide lib.ʒ. cap. 7. Obiettiones hæ: reticorum contra traditiones. E zech. 20. In præceptis Pa: trum,&c. Eraſin epi cont. Pſeuuloeuang. Descr.) 2. Eccle. S⸗ I0⁵. 8. Pyroua. 283⸗ Terminos anti: quos tranſgredi quid ſit. Aug. lib.3. M⸗ pognoſtico. Epiſt. 79. Cap. 92. 2 Ep:.⸗ 2 0 SP.,75 Lib.. eontrs Maxinin. I a. 29. Mat.*5. Fine cauſa colunt gre, explicatur. Exod.ꝛ0. Baſil.in Ethieis diffn. 12. Maith. iz. Eneænioruun fe: & Macha: bæis inſtitutum. Deut. 5. a. Macha. 1o. Calat.i. Ci quiʒ euanꝑe⸗ lizauerit. Lih.. diſt. it. An ſ.lib. 2· contra poſitor. Cap. 21. G 23. Hæreticorun axioma. Aug. tract.48. in Ioun. Ioan.ls. 8. Theſſ.. Lib.. epi. 32. de incarnatione chriſti. DETRAPDITIONIBV. ratione ſumpſi: ſed tradita ab illis principia abſolui,& ad perfectionẽ deduxi. Quemadmodẽ enim ſemen dum creſcit, maius quidẽ è modico redditur, idem tamen eſt, quod anteà, nõ im, mutatũ genere, ſed immutatũ ex incremento: Ita& mihi eandem ſententiam quidem ſuis auctam profectibus, non autem quæ nunc eſt, ei quæ ab initio erat, aduerſam eſſe arbitror. In quana ſententiam pleraq; ſcribuntur ab eodem in Epiſtola ad Neoceſarianos. Sed habent interim iſti alia quoq; ſcripturæ loca, quibus rectè perſuaderi putant homi- nibus, vt ne traditiones Patrum obſeruent. Adferunt magno ſuorum applauſu, quòd olim ab Arrianorum Epiſcopo maximo productum fuiſſe legimus, cuùm aduerſus Auguſtinum diſſerens, nihil ſe præter ſcripturas Canonicas recepturum eſſe diceret: Sine cauſa colunt me, docentes doctrinas& mandata hominum. Ad quæ ne reſpondere quidem dignatus eſt Auguſtinus, quòd nihilad cauſam pertinere iudicaſſer. Quis enim ignorat de quo tradi- tionum genere Chriſtus ibi loquatur? nimirũ de eo, quod aut leue prorſus eſt ac inutile, nec ad Dei cultum quicquam facit, quale fuit, Non lotis manibus manducare, qua de re tum ſer- mo fuerat:aut quod præceptis Dei palàm aduerſaretur, quale fuit, cuius in eodem loco Chri ſtus meminit: Quicunq; dixerit patri aut matri, munus quodcunq; eſt ex me, tibi proderit &c. Quibus verbis hoc ſignificare velle videbantur, in remplo munus offerre ſatius elle, quam necesſitati parentum ſubuenire: Quòd aperte fuit illi præcepto Dei contrarium: Ho- nora patrem tuũ& matrem tuam. Nihil aliud his verbis Chriſtus intelligi vult, quàm quod adnotatum eſt à Baſilio, traditionibus humanis ad mandatum Dei reprobandum, obſequen- dum non eſſe. Hoc illa ipſa Chriſti verba ſatis indicant, cum dicit: Reſcindentes verbũ Dei per traditionem veſtram, quam tradidiſtis. Atqui de quibus traditionibus paulò antè verba fecimus, tantùm abeſt, vt aut leues, aut inutiles, aut cum verbo Dei ſint pugnantes, vr etiam ad cultum Dei promouendum facere plurimum videantur. Cuius generis traditiones non modò non reiiciendas aut etiam reprehendẽdas eſſe Chriſtus putauit, verumetiam quas ipſe obſeruarer dignas iudicauit, Encæniorum feſtum non à Moſe, qui Dei ſequeſter& inter- pres fuit, ſed à Machabæis inſtitutum eſſe legimus:& tamen quod recens adeò fuit inſtitutũ, id ſua præſentia Chriſtus honeſtare dignatus eſt. Vſq; eo ne recentes quidem traditiones ſi- ue conſtitutiones contemnendas eſſe duxit. Veruùi eſt& aliud, quod producunt ex Paulo telum: Si quis, inquit, vobis euangelizane- rit, præterquam quod accepiſtis, anathema ſit. Quod antea productũ à Cræcis quoq; Petrus Lombardus auctor eſt:& ex ea diſputatione quam habuit Anſelmus Hauelsburgenſis Epi- ſcopus, æqualis Petri Lombardi cum Nechita Archiepiſcopo Nicomediæ, manifeſtum eſt: tum in concilio Florentino, quo tempore de procesſione ſancti Spiritus controuertebatur, cbiectum ab eiſdem fuiſſe, concilij eius acta teſtantur: fuitq́; planè, Oræcis etiam ipſis poſtea fatentibus, ficulneum in hac ſcriptura Præſidium. Quoniam verò proprium ſemper hoc fuit hæreticorum axioma, nihil eſſe recipiendum præter ſcripturas, dubium non eſt quin priſcis etiam ſeculis, ad probandum illud, hæc Apoſtoli verba detorſerint. Quamobrem illum ex Euangelio locum enarrans Auguſtinus: Adhuc multa habeo vobis dicere, ſed non poteſtis portare modò: Admonitio, inquit, beatisſimi Apoſtoli de veſtris cordibus non recedat. Si quis vobis Euangelizauerit præterquàm quod accepiſtis, anathema ſit. Non ait, pluſquam accepiſtis, ſed præter quàm quòd accepiſtis: Nam ſi illud diceret, ſibi ipſi præiudicaret, qui cupiebat venire ad Theſſalonicenſes, vt ſuppleret, quæ illorum fidei deerant. Sed qui ſup- plet, quod minus erat, addit, non, quod inerat, tollit: qui autem prætergreditur regulam fi- dei, non accedit in via, ſed recedit de via. Adhuc multa habeo vobis dicere, ſed non poteſtis portare modòô: adiicienda illis fuerant, quæ neſciebant, non quæ didicerant, euertenda. Quis non facilè perſpicit ex bis Auguſtini verbis, non eam fuiſſe Pauli mentem, vt his quæ per ſe tradita fuerant& annunciata, nihil adiiciendum exiſtimaret, ſed hoc eum rantùm cauere voluiſſe, cum hæc ſcriberet, ne quid contrarium his reciperent, quæ prius à ſe tradita accepiſ- ſent. Poſt hanc ad Galatas ſcriptam epiſtolam, ſeripſit preclarum illud Euãgelium ſuũ Ioan- nes, nunquid quotquot illud receperunt, eos, vel auctorem ipſum, anathema Paulus eſſe vo⸗ luit? Quare vel cæco perſpicuum eſſe poteſt, quàm ineptè colligere conentur iſti ex hoc lo- co, nihil ſeripturis adiiciendum, nihil præter ſcripturas recipiendum, nihil eſſe nouarum con- ſtitutionum aut ſanctionum edendum: In quo tamen, non præterquam quod ſcriptum eſt à nobis, ſed præterquam quod euangelizauimus vobis, præter id quod accepiſtis, traditum & annunciatum à nobis, diſertis verbis expreſſum eſt: vt magis ad traditionem, quam ſeri- pruram referri queat. Quod etiam apertè declarant hæc Athanaſij verba: Si quis præter hæc ex diuinis ſcripturis alium eſſe docet filium Dei,& alium, qui ex Maria adoptatus eſt in fi- lium: ſicut nos. Vel, ſi quis Domini noſtri carnem ſupernè dicat,& non ex Maria virgine: vel conuerſam diuinitatem in carnem, vel confuſam, vel immutatam, vel pasſibilem Domi= ni deitatem, vel inadorabilem Domini noſtri carnem vt hominis: hunc anathematizat ſan- cta catholica Eccleſia: obtemperans in hoc diuino Apoſtolo, dicenti: Si quis vobis euan- gelizauerit, præter id quod accepiſtis, anathema ſit. Hic Athanaſius aperte, quem locum Pauli contra traditiones noſtri temporis hæretici producunt, hunc adfert ad onlirnadde. tradi- — bcole ndüones i cl awoinf s la any U 1f“„ ünngie 13 fuln Neonnn 2 ach renio c 5 oscecce b. en, ge ibus. manimate wmanum. im ell dumpre3 men 1. rr una Sell thelent act 4,, hel- lis opela, e— wadut, lonlacn Dommu 4 getetut dlb naretul- „cnetbe Wojinc ntulancn Uc 1 ccotus N l 3 Wt aulli lela CI 1 1 1 .us dhloh fectu N Eh 9 que tes M 5.— 4 ſ denl 1e wcunta dL. n Tiet wrumtelt NIA*r dolunt q centheac foren,&h tmall auanubs 5 cemnc; qleurlrs alunt trdh tparuul enibuqr vinplel- mſelmte ebborg⸗ dopo Nici habuir, tanustſn darum, labeo ſoh esſed non rnnis docrg omnem naisque ſ lseltku Cot&domne mäserie Tuapgelleoe rcondi nucacere ile procs Fpotollno uerunt po dmdu g Lalt dii unc,9, -hule,èig romnem crotomn g. ifidem unam ſil i Gqarau imomneinn, aem na Mus Ar t Conue . n Corpors de jnie angien 8 des Wlum,, 17 1 mmiennd würn un da folins Klll. KCa 5 LCanh 7 2* dnaoſhe dn iuuree Serd, Cd peruit.⸗ 80. it nlrinſe,e Juoqh ci Van mſpi 12 lan d Noblsin d uccxeſ 7h.. een Cllla V3r. Kuncam ke,. C 8 K oſj m Chr uligam 1 en den Fccſefa hhanss h dunN,“ pr Deus niben ſamſh „Aünunoh e fmuſlan 4(hnias ſetre üremodler han —eeſim nnalig 1 3 reprodan Neſcind a29 ionibus llnt pug a geners as⸗ lit verum ui Deiſen en retens alix Rt es quiceg pit, obdl eu tu à Cras nus Hapel omedia,! pititus co ren „Cræci e proprium diumnon Paum t. Quan dicere, is cordibt emaſt. N aclli- „ſbiipli dei deeran pretergret bis dicete lidicetant mentem, 2d hoc eu e ptiusa Ilud Euq u2 manathem. ere conen m viile traditiones: dum hoc oſtendere conatur, etiam ſi quis è ſcripturis con ei quod in patrum conciliis definitum, per manus ab illis accepimus, dum? verùm in eo quod accepinuus eſſe potius permanendum, quamlibet multa pr in contrarium ſcripturarum examina. PE TRADITIONIBV. 193 trarium docere velit, um non eſſe audien- oferantur Quem ſequutus Ambroſius ad Valentinianum de Au- xentio ſcribens: Non eſt, inquit, neceſſe propter vnum tot Epiſcopos fatigari, qui etiamſi an gelus de cœlo eſſet, paci eccleſiarum non deberer præferri. P Vnanimirer à patribus in concilio 1. N1 acem eccleſiarum vocat, quod cæno decretum fuerat& approbatum, ei negat quic- quam præferendum eſſe, etiamſi angelus de cœlo ſecùs euangelizaret. Cumprimis abſurdum eſſe, Tertullianus exiſtimat ‚Vt Diabolo ſemper operante,& adiiciente quotidie ad iniquita- tis opera, opus Dei aut ceſſauerit, aut proficere deſtiterit: cùm propterea paracletum miſerit Dominus, vt quoniam humana mediocritas omnia ſemel capere nõ poterat, paulatim diri- geretur& ordinaretur,& ad perfectum perduceretur diſciplina, ab illo vicario Domini, Spi- rituſancto: Adhuc, inquit, habeo multa loqui vobis, ſed nondum poteſtis ea baiulare. Quem ſecutus Vincentius Lirinenfis. Quis ille, inquit, eſt ram inuid vt nullũ in Eccleſia Chriſti profectũ haberi velit, religionis? Sit ſanè: verum ita, vt v fectus ſit ille fidei, non permutario: ſiquidem ad perfectum pertinet, vt in ſemetipſ que res ampliicetur, ad permutationem verò, vt aliquid ex alio in aliud tranſuert us hominibus, tã exoſus Deo, erè pro- 4 vnaqus- atur. Cre- ſcat igitur oportet& multum vehementerq; proficiat, tam ſingulorũ, quàm omnium, tam vnius hominis, quàm torius Eccleſiæ ætatum ac ſeculorum gradibus, intelligenti ſapientia, ſed in ſuo duntaxat genere: in eodem ſcilicet dogmate, eodé ſenſu,e tia. Imitetur animarum religio rationẽ corporum, quæ licèt ammorũ proceſſu nu euoluant& explicent, eadem tamen, quæ erant permanent. Multum int fiorem,& ſenectutis maturitatem: ſed iidem ipſi hunt ſenes, qui fuerant adoleſcentes: Vt quamuis vnius eiuſdemꝗq́; hominis ſtatus habitusꝗ́; mutetur, vna tamẽ nihilominus eadem- que natura, vna eademꝗ́; perſona ſit: parua lactentium membra, magna iuuenum, ead ſa ſunt tamen: quot paruulorum artus, tot virorum,& ſi qua illa ſunt, quæ æui m xtate pariuntur, iam in ſeminis ratione proferta ſunt, vt nihil nouum poſteà proferatur in ſenibus, quod non in pueris ia antè latitauerit. Anſelmus Hauelsburgenfis Epiſcopus in ea diſputatione, quam cum Nechita Arcl ſcopo Nicomediæ habuit, quem librum in bibliotheca caſtri Beilsbergenſis, necdum ſciamus typis mandatum, reperimus, adferens& ipſe hunc Euangelij locum: Adh habeo vobis dicere, ſed non poteſtis ea portare modo: cùm au ritatis, docebit vos omnem v ritatis, quæ Chriſtus eſt, Euangelium prius condidit: poſt ctor& doctor omnis veritatis, ſicut promiſſus fuerar Euangelio breuiter condiderar, in conciliis ſanctorum patrum e huc dicere habr it, ipſe procedens à filio veraciter edidit,& Apoſtoli non potuerunt por 2 interfuit: dum diffuſa. Itaq; ſicut dixi, Spirituſſanctus, ſicut promiſſus fuerat, vt ven & nunc,& ſemper omnem veritatem, ſanctorum patrum conciliis interfi cEtor omnium præfuit: fide tate colligam, totam Eccleſiam in ſancta diſciplina eruditam tatem, lumine veræ ſciẽtię illuſtrauit,& adhuc illuſtrat, 7 8 rat jam. Hactenus ille. m ſanctæ Trinirtatis, quam tenemus inter impie uinam ſubſtantiam ſeparauit,& impietatem Sabelli, qui perſon tim omnem veritatem, tradidit, ſacramenta eccleſiaſti Dominus inſtituerat, conuenienti moderamii corporis& ſanguinis Domini tenet ſancta ecc chiepiſcopos, Presbyt diuinum,& ad decorem domus Dei inſtaurauit: chriſt pœnitentiæ,& impoſitionis m 8 iſecum K præſentia,& futura, icationis verbo concluſit. Verum hæc ipſa lex a, ſcienria, ademq; fenten meros ſuos ereſt inter pueritiæ em ip- aturioris niepi- quod uc multa tem venerit ille Spiritus ve- eritatem: his verbis vtitur. Spirituſſanctus procedens ab ore ve ea ſanctorum patrum conciliis au- fidem quam ipſe idem in xplanauit:& quæ filius ad- pleniter docuit: vt quam tũc ſoli tare, eam nunc ſimul tota portet eccleſia per vniuerſuum mun- iens doceret, tunc iit,& tanquàm do tatem Arrij, qui di as confudit, docens paula- ica inſtituit: formam baptilmi, quem ne ordinauit:& ritum quem in conſecratione cleſia, diſpoſuit: Patriarchas, Metropolites, Ar- eros, Diaconos,& alios inferiores ordines eccleſiafticos in miniſteriũ nales vnctiones, nec non ſacramentũ anuum, ordine ſacrarisſimo& bono diſtinxit: mifſarum ſo- lennia,& cxtera diuina officia in laudem Dei appoſuit: per catholicos doct ganum ſuum, ſacras ſcripturas veteris& noui T'eſtamenti nobis tã do peruit: arcana quoq; diuina ſub ſigil miliari inſpiratione nobis inſinuando, tanquàm intrinſecus rorando innotuit: h latim ſuccreſcentes(quia virtus altisſimi eſt) potenter disſip ſeruandam religionem Chriſti ores, quaſi per or⸗ quam extrinſecus pluen⸗ lo diuinarum ſcripturarum myſterialiter clauſa, fa- xreſes pau- auit: leges eccleſiaſticas, ad con- lanam, per Apoſtolicos viros dictauit:& vr ſingula ſub breui- „omnem paulatim docens veri- & ſemper illuſtrabit. Ita quippè pro- miſit, qui non mentitur Deus: Dabo vobis ſpiritum, vt maneat vob nerum:Ecce ego vobiſcum ſum omnibus diebus, vſq́; ad conſ per inhabitantem Spirituſſancti Sed nunquid(aiunt) lex Euangelij non eſt ſufficiens ad ſalutem, vt humanis prætereà le- gibus opus habeamus? Eſt revera lex Euangelij ſufficiens ad ſalutẽ: Verum e Ioanne Chryſoſtomo ſcriptum eſt: Qmnia continet Euangelium& honorem, pietatem, fidem: fimul ommia praæd in æternum- Er ſummationem ſeculi, videlicet ſt enim quod à k Euan- Tert. de velar⸗ Viiinit us. Lcaunii 1s. Heibberga ſer de: Epiſcopt larmienſis. 6dνν. 6. Anſcli.z. contra poſisorun, ca. z3. Anſ euængeliu ſufficiat ad ſalutem. Chryſo. homn 1. is ep ſt. 2⁴d Titum. Cap. 92. Aatib 18. Fxod.z0. Matth. 15. Heb 1¹3. Maith. 23. Lucæ 1e. Nom. 13. Ięnat. epifi. 8. E piſcopo obe: diendum. 1. Reꝑurn 8. Eprſt.1. Heb. 13. JToan z0. 3. Tim. z. 1. Cor. 11. a. Tum. 3⸗ I. Cor. II. 4. Tbeſſ- 4 Lucæ v. Actorum 1z. Titum 1. 1. Cor.10- 1. Cgrell. Deuf. 4.12. ApPcs.a. Bernardus. Petrus Claniacen DE TRADITIONIEVS. Euangelij docet nos, vt Eccleſiam audiamus, vt parentes honoremus, vt præpoſitis obedia- mus, vt quæ dicunt nobis in cathedra Moſi, cui ſuccesſit cathedra Petri, ſedètes, ea faciamus, etiamſi, quod fit non rarò, non faciant ipſi quæ dicunt. Atq; hæc tam ſerio, tamq́; graui com- minatione præcipit, vt qui non audierit Eccleſiam, eum velit haberi tanquam Echnicum& Publicanum: vt Chriſtum non audiri, Chriſtum ſperni dicat, ſi quis prępoſitum non audiat, vt apertis verbis affirmet damnationem acquirere, ſi quis poteſtati reſiſtat. Quapropter ſcri bens ad Magneſianos Ignatius, qui loannis Euangeliftæ diſcipulus,& tertius à Petro fuit Antiochenus Epiſcopus: Dignum eſt, inquit, vos obedire Epiſcopo veſtro,& in nullo ei con tradicere: terribile eſt enim tali contradicere. Non enim iſtum viſibilem quis ſpernit: ſed il- lum inuiſibilem in eo contemnit, qui non poteſt à quoquam contemni:hic enim non ab ho- mine, ſed à Deo habet promotionem. Dicit enim Deus Samueii de contemptoribus eius: Non te ſpreuerunt: ſed me. Hæc Ignatius eriam in aliis epiſtolis ſubindè pluribus verbis in- culcat. Nam& ad Trallianos ſcribens: Epiſcopo, inquit, ſubiecti eſtote ſicut Domino, jpſe enim vigilat pro animabus veſtris, tanquam rarionem redditurus. Sicut Domino, ſic Epiſco- po vult obediri. Quorſum autem vt obediatur illi monet, ſi nullam habet Epiſcopus præci- piendi facultatem?aut cum habeat, ſi nulla penes eos, qui recta præcipienti non obtempera- uerint, culpa reſidebit? Continentur in Euangelio quæcunq; ſunt ad ſalutem neceſſaria præ- cepta omnia, ſed tanquàm in ſemine, multoq; maxima pars Euangelij peruenit ad nos tra- ditione, perexigua literis eſt mandata. Quamobrẽ& Chryſoſtomus nihil hic de ſcriptura, verùum de Euangelio loquitur. Euangelium autem quid intelligi velit, indicat ipſe cùm di- cit, Omnia verbo prædicationis concluſit. Non quòd atramento ſcriptum, ſed quòd verbo prædicationis tradirum eſt, vocat Ruangelium. Quis autem negat omnia per Chriſtum eſſe prædicata, quæ ſunt ad ſalutem neceſſaria? Quod autem quæ prædicata ſunt, eadem ſcripta ſint omnia, quis eſt qui affirmare audeat? cùm in extrema Euangelij ſun parte contrariũ Ioan- nes docere videatur. Quòd in Eccleſia docere mulieri fas non eſt: quòd vir nudo, velato ca- pite mulier orare debet: quòd Epiſcopum vnius vxoris eſſe virũ oportet, vt qui duxerir al- teram, ei iam Epiſcopo eſſe minime liceat etiamſi non totos tres dies cum ea vixerit: vbi ſit ea de re vlla in Fuangelio mentio? At horum tamen ſuorum præceptorum adeò nullã adfert rationẽ Paulus, vt ſi quis contradicere velit, ei ſolum hoc reſpondeat: Si quis autem videtur contenſioſus eſſe, nos talem conſuerudinem non habemus. Non ſcripturas, cõtradicentibus non rationem aliquam, ſed ſolam opponit conſuetudinem. Et tamen alio loco ſcribit: Qui hæc ſpernit, non hominem ſpernit, ſed Deum. Quod ſi nemini fas eſt conſtituere quicquam, præter id quod in ſcripturis aut Euangelio continetur, cur Ioannes Bapriſta præſcripſit ſuis diſcipulis certas preces, certaq́; ieiunia? cur Iacobus Hieroſolymorum Epiſcopus decreuit de ſuffocato, ſanguine,& immolato fimula- chris, quod nulla ſcriptura Gentibus præſcripſerat? Cur poſt hoc decretum auſus eſt dicere Paulus: Omnia munda mundis. Et: Omne quod in macello venit, comedite? Cur idem Pau lus non dubitauit quædam ſtatuere, quæ Dominus non vetuit? Cur adiecit poſteà quædam de ritu Fuchariſti? Quod ſi verò penes ſolos Apoſtolos hanc cõſtituendi poteſtatem fuiſſe volunt, cur illis ipſis auctoribus, qui ſegregauerunt ſemetipſos, viri ac mulieres promiſcuè cantant in Eccleſia? Deniq; cuius hoc eſt Apoſtoli inſtitutum. vt cantarentur Pſalmi reda- cti in rythmos in fine concinentes, mutatis etiã, quod eſt neceſſe, multis verbis, cuùm id ipſi- met ſcripturam prohibere dicant, cuùm ait: Non addetis ad verbum quod vobis loquor, nec auferetis ex eo? Cur alios preterea nouos ritus excogitant, quos omnes enumerare longum foret? Scilicet ſibi fas eſſe nouas fingere, nobis verò licere nolunt veteres Patrum traditiones retinere? Quamobrem nihil impedit, quominus quædam conſtituantur ab Epiſcopis,& præ- ſertim ab Eccleſia vniuerſa, quæ Spiriruſancto nunquam deſtituitur: etiamſi quæcunq; no- bis neceſſaria ſunt ad ſalutem, eaplanè ſimt in Euangelio conſtituta. Scripſit Bernardus præclarum opus de præcepto& diſpenſatione, in quo tractat de eo di⸗ ligenter, quatenus hominum præceptis obtemperare ſit neceſſe, tum quatenus ea mutare Lceat& diſpenſare,& penes quos eius rei ſit poteſtas. In eo, Eccleſiaſtica inſtituta, inuenta eſſe dicit(loquitur autem præcipuè de monalticis) non quòd aliter viuere non liceat, ſed quod ita magis expediat, nec planè ad aliud, quàm ad lucrum& cuſtodiã charitatis. Quam- diu ergoò charitati militant, immobiliter fixa ſunt: Ac ſi è cõtrario contraria fortè aliquando charitati viſa fuerint, his duntaxat quibus hoc poſſe videre datum eſt,& prouidere creditũ eſt, nénne iuſtisſimum eſſe liquet, vt quæ pro charitate inuenta fuerint, pro charitate quoq;, vbi expedire videtur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud fortè commodius com mutentur? Sicut è regione iniquum proculdubio foret, ſi ſtatuta pro ſola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergoò fixam firmamꝗ; immobilitatem, etiam apud Præalatos, quæ ex ſtabili neceſſario ſunt, ſed quatenus charitati deſeruiunt. præclara ſunt autem hac ipſa de re Petri Cluniacenfis, qui fuit æqualis Bernardi verba, quẽ his epiſt. 2s.lib 3. libuit adſcribere, Diuina mandata, inquit, partim mobilia, partim ſunt immobilia. Diuina Ve- Præcepta diui: va duplicia. inibus ro mandata diximus: non ſolum ea quæ per ſeipſam in carne diuinitas apparens hom 1 tradlt, ldmr d vimi d nc“ le nſut uec tamen 4 u’. quen veniuntul cor um.ne cepitt un quii I t a pu C. dum ſur fura engon ſe wolila:nt n aalect tem 1. aelec Kcorte Rünl cotius afur rumpro o raum ibscharlta lftt ue in ſipe nSilr Sbere eclſ gosllet egentes ciuch qur mobllä lbos s dumeſtable guum t nunkeeni - uprid Eccdeliss ch Ibusſ tiam quod lurici Schritas?( Vonro Mdecreta al ſneld Wchuritas! Amuelle afdei timen udqube iltidi, zu lacs.ge mernlter,n en H nigtorlübi ſenteſ iuerlalex co dic u Achartrars do squm dum ilumco t. m Ketheſt chart Nope 5 erdütlt,9 facetſ ddühac cecd beo cn ni adtrone nnm ſeſeguennb nan gr. Fenecididen g Simil diteraern bhe da non excll ns d rectitudote lectre Ketgycg ergo cha eit Don 4 beberki 35f äpienrin 0„ dſclutem 3* lſxn d. usnihi ab. elit,i nali ai inrun, 5. omniaper. iicnaſum b lupmnec un uod virsu 0. ponet, vt an. les cum ea, eptomumad ae eat di qus u. ſcripturas,d imen aliolo 0 nſcripturs u reces cettu i. une,& imt ſor decretum: Mr comecie ii ur adiecitf hi ſtituendip 30 vi ac mul v tcantarent multis verh: el- um qpod 7 ia omnes end 2 veteres Dat anturab! tur: etialſ P” l.. one,in ql9* , tum qu? ¹ Jelakicat 11 4 tet viuete d 3 cxlodäg 125 jo onti e PHETRADITIONIBVS,. 154 tradit, ant ea quæ per Apoſtolos teneri conſtituit, ſiue illa quæ ante ſuſceptam carnem per Pa triarchas& Prophetas mandauit, ſed etiam illa quæ poſt Apoſtolos apoſtolici viri apoſtoli- ca veſtigia ſecuti, vnanimi multomm catholicorũ conſenſu ſeruari præce eperunt. Idem enim diuinus ſpirirus, qui priorum patrum cordibus ſe infundens humanæ ſaluti congruentia per eos dedit præcepta, per hos quoq; qui recentiores videntur, hominum ſa Uutem operari, ſa- lubria iubendo, non deſtitit. Per diuerſos igitur præcones Domini verba ædita, vener- antur, in diuerſis organis eiuſdem ſpiritus ſtatum: agnoſcimus. Horum ergo præcept orum(vt t dixi- mus) quædam pro ratione cauſarum& temporum mutantur: quxdam ſe mutari nulla ra- tione hen mittunt. Et, vt ea quæ vltima diuidendo fecimus(quia digniora ſunt) exponendo prima faciamus: de im nobilium numero dicimus eſſe(nam cuncta non vacar colligere) il- lIud maximum& primum dilectionis Dei mandatum, ſecundum quoq; huic ſimile de pro- ximi dilectione: ſed& humilitatis, caſtitatis& veritatis præcepta, q quibus! licet ſimilia mul- ta ſint alia, hæc tamen ad eluc ſdandum quod volumus nobis ſufficere credimus. Iſta nan- que nulla inueniuntur ratione, nulla vnquam diſpenſatione immutata. Qui is enim catho- licorum patrum: ne Deus ex toto corde, ex tota anima,& ex tota mente diligeretur, præ- .— 2 k cepit: vel parum quid mandato huic getrar eit? Quis proximum non vr ſeipſi am A ſ Ldiipare d P 1 15 dum eſſe negauit? Quis vel in modico ſuperbire indulſit? quis fornicari, quis me rin aee furari, quis rem proximi concupiſcere vnquam perm lilit⸗ 2 Patet er rgo hæc& multa talia eſ ſe prorſus immobilia: inter illa verò quæ moueri diſpenſatiuè poſſunt: patrum aue TGTofita- tem ſequentes, ea eſſe dicimus, quoru um pleraque in eccleſſaſticis canonibus inuenimus: que ſicut pro comn aunn totius V el propria alicuius E ccleſiæ vtilitate, cum non exiſterent, inuen- ta ſunt: ſic rurſum pro comumuni totius vel propria alicuius aut gentis, aut Eccleſiæ ſalute, præuia in omnibus charitat e, mutata ſunt. Et quia nec iſta omnia facilè numerari poſſunt, ſufficiant illa, quæ in diperie ori huius sopuſculi) parte poſuimus. Quæ quoniam iam Krĩpſi- mus, iterum ſeribere recuſamus. Nam qui noſſe voluerit, ibi ſcripta reperiet. Ad hoc autem nos iſta ponere, legentes; nouerint, vt oſtendamus ea regulæ decreta„Jue nos preuaricari di- citis, inter iſta quæ mobilia vocamus ponenda: atque ideò cùm charitas p ręcipit, cui in om⸗ nidus obediend um e eſt, abſcq; vllius præuaricationis rimore mouenda. Quid enim coëgit re- gulam de non transferendis Epiſc ohis aracedeutibus patribus daram immutari, niſ me- hus prouidens Eccleſtis charitas? Quid hæreticos& criminoſos poſt condignam 8 crimi- nibus pœnitentiam'Aao, primi patres Proiheſerat Eccleſiis Dei præfecit, niſi multorum ſaluti conſulens charitas Quid Presb)! terorum filios epiſcopari, contra lanctorum apoſto- licorum antiqua dec reta aliquando iusſi it, nil Gearundem pe rinarum: vtilitatem E Eccleſic vti⸗ lem eſſe iudicans chariras? Quid Anglis coniugia indalf„à quibus c Erteros inhibuit, niſi nouellæ eorum fidei timens ch aritas? Quid multa in hunc modum vetuſtapræcepta! nmta⸗ uit, quid noua inſtituit, Tuldlunſeſun⸗ nunc illa mandauit, niſi pro moribus, temp oribus, locis: nunc generaliter, nunc ſpecialiter, ſemper tamen humanx L ſaluti ſolici ite inſeruiens charitas? Cuùm igitur ſub iure charitatis omnia canonica mandata imò ſecundùm Domini ſententiam vniuerſa lex contineatur& Prophetæ, q quis veſtrum dicere audebit, beati Bene- dicti regulam charitaris dominio non ſubiacere? omodo charitati regula ſubdita nõ eſt, a qua per ſanctum illum condita eſt Si enim ſine charitate condit-⸗ aeſt, ſine Deo condita eſt. Deum verò eſſe charitatem, Ioannes Apoſtolus dicit: Deus ht⸗ aritas eſt. Sed etſi ſine Deo facta eſt, ſequitur, guia iam nihil eſt. N am Deus( Chriſtus ait: Sine me nihil poreſtis facere. Quò³ d ſi he credere, errare eſt, ſequi tur vt charitati velut doctrici regula cedat, ac ſe 1 pro domi inant is arbitrio regi permittat.] lam ſi præter eam Wislun ſibi vendicare volue- rit, nihil ian m ſe ſequentibus proderit. Sed forte adhuc ad priora recurritis,& dicitis. Quo- niam beati Benedicti regulam vos ſeruare vouiſtis, oportet vt vota reddaris. Ad quod nos. Si millies iſtu ud iteraueritis, id millies à nobis reſponſi accipieris., Regulam vouimus, chari- tatem à voto non excluſimus. Si charitatem excluſimus regula d lici non n poteſt quod voui- mus. Si enim wenic regulæ deſit, regula iã conſtare non poterit. Rectitudo autem regu- læ charitas eſt. Si ergo charitas excluditur, rectitudo excluditur. Sires irudo exeluditur, re- ſtat vt tortitudo ſequatur. Si tortitudo ſequitur, neceſſe eſt vt regula deſtruatur. Simul q luip⸗ pèrectum& diſtortum conſiſtere nequiunt. fam regula deſtructa„quid vos ſequi profitea- mini, iudicate. Aut enim regulam cum recti itudine, aut ſine rectitudine tortitudinem vos ſequi oportebit: id eſt, aut cum charitate regulam, aut ſine cha aritate nebulam rerineri ne- ceſſe erit. Sed ſicut nebulam imposſibile eſt teneri, ſie fine charitate batet regr ulam à nemine poſſe ſeruari. Vnde cõſtat, quòd quando nõ ficta charitate, quam Apoſtolu sdamnart, ſed ve- ra, quam ipſè celebriter collaudat,pro ximo aliquid impendimus, beati Benedicti regulam abſq; vllo⸗ errore ſequii mur, quoniam aliter de ea ſenntire, nihil eſt a liud quam errare. Nec re- gulam igitur ſine charitate vouemus, nec eam ſine charitate, vt hac ratione prob atur, tene- mus. Et iterum poſt varia inſtituta monaſtica commemorata. Sic, inquit, de ie mii 8 ‚lic de meſa abbatis cum hoſpitibus& peregrinis, ſic de feramentis vel rebus monaſterij, ſic de vni⸗ uerſis, vt cuncta breuiter explicemus, quæ in ſuperioribus obiccta ſiun, quibus& tũc latius Hk 2 reſpon- Prætepta diuias m00 lik. Mobilis. Nota de ebæ ꝛitate. 1. TodH4. I. CoreIz⸗ Cap. 92⸗ DE TRADITIONIBVS. reſpondebimus, charitas per patres noſtros, prout temporibus& moribus ac locis congrue- re vidit, diſpenſauit: neq; in his voluntaribus vel voluprtatibus hominum, ſed xterne eorum ſaluti inferuire ſtuduit. Hoc ſanè vno ea quæ iuſta eſſe defendimus, iniuſta monſtrare pote- ſtis: hoc vno nos victos vobis victoribus cedere compelletis, ſi quæ lege charitatis nobis defendimus, ad charitatem non perrinere rationibus certis oſtenderitis. In his enim om- nibus(vt ſæpè iam diximus) ea ſolum protectrice tuti, hoſtibus cunctis inexpugnabiles per⸗ manemus. Nam quia ſecundùm Dominum, hæc eſt, in qua Vniuerſa lex pendet& Prophe- NMatih. ꝛ2. tæ:& ſecundùm Apoſtolum, plenitudo legis ac finis præcepti eſt: omnem legem plenam, 8 omne præceptum finitum, hoc eſt, perfectum, ea diſpenſante exiſtere, quis catholico ſenſu 3 audeat negare? Et iterum paucis interiectis: Vnum& ſolum charitatis, inquit, officium eſt, humanam ſalutem modis omnibus quærere. Hoc eius eſſe officium ipſe Dominus, hoc Apo ſtoli, hoc omnes ſancti eius clamant. Iuſtum eſſe quicquid illa præcipit, omnes(vt ſæpe iam diximus) diuini libri teſtantur. Et quod maius argumentumeln ipſa vniuerſa legem& Pro- pheras pendere Dominus dicit. Hanc plenitudinem legis& finem eſſe præcepti, Apoſtolus teſtificatur. De hac beatus Auguſtinus ait: Si hęc vna deſit, inania ſunt cũcta: ſi hęc ſola adſit, plena ſunt omnia. De hac& ipſe alibi: Fructus autem totus eſt charitas, ſine qua nihil eſt homo, quid aliud homo habuerit. Arque alio in loco: Habe charitatẽ,& fac quid vis. Igitur vt ſaluti humanæ conſulat, facit quicquid vult. Quòd ſi ei licet quicquid vult, facere, licuit res gulam facere, licuir& mutare. Nec iniuria ſancto facta dicenda eſt, quia non ab alio mutata Norn.;, eſt, ſed ab ea, quæ diffuſa in corde eius per Spiritumſanctum, qui datus erat ei: ipſo in con- dendo regulam tanquam organo vſa eſt. Et quia non æmulatur, non inflatur, non eſt ambi- tioſa, non quærit quæ ſua ſunt, hi qui ea pleni ſunt, nihil horum ſciunt. Et quia xæmulatione, inflatione, ambirtione carent, indignari neſciunt. Iniuria ergo ſancto facta non eſt, quia ſuam charitatis regulam pro temporis illius congruentia fecit, ac poſtquam vtile fore vidit, quod fecerat, immutauit, quodꝗ́; ſeruari decuit de eadẽ regula reſeruauit. Sicut ergo non eſſet con- ſequens dicere, iniuriam notario factam, ſi quod prius ſcripſerat, vel ab ipſo, vel ab alio im- mutari dictator certa de cauſa faceret, quam cauſam fortè ipſe ſolus noſſet: ſic nec ſequitur beato Benedicto factam iniuriam, ſi vel cuncta, vel aliqua eorum, quæ per eum charitas ſeri- pſerat, vel per ipſum ſi ſic voluiſſet, vel per aliũ, quia ſic voluit, ratione pręmiſſa mutauit. Sed nec indignum eſt ſancto, charitatis vocari notarium. Ioannes enim in epiſtola ſua Deũ cha- ritatẽ vocat. Et Gregorius ſanctus in Homiliis ait: Spirituſſanctus amor eſt. Amor verò cha- ritas eſt, ergo Spiriruſſanctus charitas eſt. Non eſt igitur ei indignũ, Spirituſſancti eſſe nota- riũ. Nam& eius notarij Prophetę omnes fuerunt. Non dedecet autẽ eum ſimilem eſſe pro- Pheris. Si igitur ſancto illi, regula immutata, ab immurantibus iniuria facta eſt,& prioribus, quos ſupra memorauimus ſanctis à ſubſequentibus& eorum decreta mutantibus iniuria fa- cta eſt. Et vt maiora dicamus, legi ab Euangelio, Moſi à Chriſto iniuria facta eſt. Qudd ſt ĩdcirco nec Moſi, nec legi, nec canonicis ſtatutis, nunc alicui diuino mãdato, nec his per quos ipſa mandata promulgata ſunt, aliqua eſt facta iniuria: quoniam per Spiritumſanctum, quẽ charitatem eſſe probauimus, quid ſaluti hominum per diuerſa tempora congrueret, proui- ſum eſt:&, licèt quædam in mandatis ſint mutata,& ipſa mandata per muratos ſint dara, ip- ſe tamen mutatus non eſt, quia incommutabilis eſt: patet, quia regula ſancti Benedicti in quibuſdam ſuis capiculis, abſq́; ipſius iniuria, à vobis quamuis inuitis concedentibus, mutata Ioan.i. eſt. Per charitatem namꝗq; mutata eſt, per quam verbum caro factum eſt, vt ait Apoſtolus: Bo. Propter nimiam charitatem ſuam, qua dilexit nos Deus, filium ſuum miſit in ſimilitudinem carnis peccati. Quia igirur mutata ſunt quædam in regula, charitas fecit:& quia abſq; iniu- ria ſancti mutata ſunt, charitas fecit. Ex his itaq; Bernardi& Petri Cluniacenſis verbis docemur, cùm præcipuum ſit Chriſti præceptũ charitas, ad quam reliqua referuntur omnia: inſtituta Eccleſiaſtica nihil aliud eſſe, quàm cuſtodes quoſdam& adminiſtros charitatis,& eatenus tantum eſſe fixa debere, qua- tenus ei, cuius cuſtodes& miniſtri ſunt, ſeruiunt charitati. Quiſquis igitur ea conuellere co- natur, quid aliud ille, quàm ipſam conatur exterminare charitatem? Matih.y. Neque verò audiendi ſunt, qui per conſtitutiones Eccleſiaſticas, que ipſa per ſe nimis eſt Se wade anguſta porra, qua itur ad cœlum, eam anguſtiorem etiam, ac ingreſſu magis arduam ac dif- rem viã reddunt ficilem factam eſſe contendunt. Quin ea multò potius redditur facilior& expeditior. Huc ad ſalutem. enim ſpectant traditiones pleręq; omnes, nec in alium ſunt finem in ſtitute, quàm vt per has ad contemplationem Dei beneficiorum facilius excitemur, ad expeditiores ad ea diligen- tius recolenda facti, vicisſim in amorem eius rapiamur, à quo nos tot& tantis beneticiis affectos cernimus. Ad hunc finem ſexti, ſeprimiq́; ieiuniũ, ad hunc finem dierum feſtorum obſeruatic, piorum in templis Deo dicatis conuentus, hym nodiæ, ſacerdotũ quando ſacris operantur veſtitus, ad hunc finẽ eorundẽ cœlibatus, tum& monaſtica quædam inſtituta re- feruntur: nimirum, vt expeditius vacare ſoli Deo liceret. Intelligunt hociſti ipſi, qui pertur- bata volunt omnia, atque ideò ipſa vi veritatis adacti, tantùm abeſt, vt reprehendere au- deant, vt non posſint etiam pleraque inſtituta Eccleſiæ non laudare: verùm hoc in illis ferri negant 3. Taan. 42 topo cuhacp. ſuate 1o. woefug ronon d eld bis eiafn! di OOtee ſes ben cond am conteß d aaben liohe lü coſa,Ch 4 1ert h äunrc ſempitern, un 1,4 M eacqul ſtbidam. 2n ol pes eim plectun 4 f nit Deit Achene, fun rubcij ſcemn n. hpfusrh pem pß artenn ji Nh anetam Te nkgöt Gebet in. ſaß oblg detlan d npt irmonlb: tlonao- anbhe Wirpn turi dcixtDe an Chn). iozadh 7Cic kecepert wott rorum Adieri, e zar kttai tusadole dum captt gimee taprn Neqlee te quenqua hunſerl gisnanur. nottle.lt Cerlänb denumeſg ae ſicetu allopölhe deadem le dolde veadem k locovn gödictel Vocem Pag iem jocen ekoues ner zregere,dli Vocem 1 erquandan Vod Cho porsccle Ceamof thunazc nnß etcum diul n wteſtarbs lun noien umamſ d duns tanſgreäitu dt Aug, e uadüſane tanec n ſa 1. ſie kene quegal erlan 5 ie nralgni ar ſ 3 n eautguic arfed ſa 3 nbt. tücon 1 anihlomi „ on ng, flllseſſe ſacet in N., ſen„eo lladeſt a nn'lil elaene Corcacn emtcene, griacuſge lalonen Nria cuſtoc 1 TT hae, kälrnnn ber Non de ſugn mmime auſtodte brnl fehsch dlcgerg eloncare nadaron 4 Innoxia ſt Dicet Sto ct dhl. 1( dpüpor Läff 4 4 U 5 brat dom,. b ſeönan 8 1 lu b ( mnenlegen n 1 düs cde 0 meuiia 2 s Doninag Ni onnes lulre 1 Kmraren nclct üde 8 Wrtasſine ql i 8) 8 fa qiit 1 A lldpulöfer g Ganon Dald mn aug ratel d an ninftur none n nn. kt quiaxm an fackanoncha ie am ytlefore ii 3 Fant egpronch dladipſo,ſee us noſſet ic let u pueper eum hen nepremiſama a in epittolalah’ an amor eſt.Imorſt ach „Kiirttoſanciel u ité eum ſmiemt iu ri factaet Km a. eta mutantibusiht a niurafactaet.( p mädato, nechuÜp i. er Spiritumſanctu 1u por congnuett, per mutatos unté r gula anctigent ü tis concedentibb i mnett, Ktatäyp 9 un miſtinlimi à fecit. Kqun b. † un grrcpuumf) ceſtaticaniili A tumeſefiaded 8 is igtur scoen 2 n 14 Gosihſaher i ellu mags ati 4 Racllior&espe 6 inſtirure dban gpeditioles d- dos tot&tut- nefinem dem 5 e ſcrdoti 0 ſlca qurdim „ol,* jt hocilij atu DE TRADITIONIBVS. 195 negant oportere, quòd penes quos inſtituendi poteſtas eſt, hi ſtatim iræ Dei ſempiterne reos faciunt, ac perpetuis gehenne ſuppliciis condemnant eos, qui contra conſtitutiones eiuſmo- di venerint. Cæterùm non poteſtas hoc facit Eccleſiaſtica, verum hoc ipſi faciunt, quĩ pote- ſtatem non audiunt, vt aditu regni cœleſtis excluſi, quæ pœnæ contumacibus debentur, eas non effugiant. Nunquid quia mandat aliquid poteſtas, homo propterea mortis reus fit æter- næεBonum fac, inquit Paulus, tantùm abeſt vt fraudem tibi poteſtas aliquam inferat, habe- bis etiam laudem ex illa. Qui autem reſiſtunt poreſtati, non dicit, cauſa condemnationis eſt eis poteſtas, ſed ipſi ſibi damnationem acquirunt. Non eſt igitur quòd in poteſtatem cul-⸗ pam conferas, quæ condẽdis legibus nihil aliud, quàm ſaluti tuæ proſpectum cupit: teipſum accuſa, qui rebellione tua,& contumacia, quaſi tuo tibi ipſe iumento mortem accerſiueris ſempiternam. Falluntur auté, qui cum audiunt Paulũ dicentem: Qui reſiſtunt poteſtati, ipſi ſibi damnationẽ acquirunt, eum de illa tantum damnatione dicere putant, quo temporaria plectunt principes criminis alicuius capitalis conuictos, non auté de æterna, qua ſontes pu- nit Deus: Nam quòd Paulus de æterna loquatur, vel ea, quæ ſtatim ſequũtur verba, planum faciunt, cùm ait: Subditi eſtote, non ſolũ propter iram, ſed etiãà propter conſcientiam. Quæ ſic enarrat Ambroſius: Rectè dicit ſubiectos eſſe debere non ſolũ propter iram, id eſt, vltio- nem præſentẽ: parit enin ira vindictam, ſed& propter futurum iudiciũ, quia ſi hic euaſerint, illic eos pœnæ expectant, vbi accuſante conſcietia ipſa punientur. Quapropter dubium eſſe debet nemini, quin legis humanæas præcepta ſubiectos legi, ſecundum præcipientis mentem, obligent omnes, etiam in foro, vt dicitur, conſcientiæ: ita vt eorũ tranſgresſio fine cauſa ra- tionabili, reũ faciat morris æternæ: ſi præſertim ex contemptu fiat: qui non tam in hominem præcipientẽ, quam in ipſum Deum, à quo præcipièdi poteſtatem nactus eſt homo, rectère- fertur. Sic Samiféli dixit Deus: Non te abiecerunt, ſed me: ne regnẽé ſuper eos. Et apud Lu- cam Chriſtus: Qui vos audit, me audit:& qui vos ſpernit, mie ſpernit. Apud Matthæum ve- ro. Quicunq; nõ receperit vos, neq; audiuerit ſermones veſtros, tolerabilius erit terrę Sodo- morũ,& Gomorrha orum in die iudicij, quàm illi ciuitati. Et apud eundem: 8i Eccleſiam nõ audierit, ſit tibi ſicut Ethnicus& Publicanus. Quid poteſt eſſe hiſce ſcripturæ locis euiden- tius ad oſtendendum capitalis criminis reos fieri, qui ſiue ſpiritualibus, ſiue ſecularibus ma- giſtratibus, modò iuſta præcipiant, dicto audientes non ſunt? Neque mouere quenquam deber illud, quod à Gerſone ſcriptum quidam proferunt: Nul la tranſgresfio legis naturalis aut humanæ, vr naturalis aut humana eſt de facto peccatum mortale: Nam ſi Gerſoônis hæc ſententia ſanè fuerit intellecta, minimè cum eo, quod à nobis dictum eſt, pugnare videtur. Neq; enim ſine cauſa addit, vt naturalis& humana: quia, ſicut paulo pôſt ſibdit, eadem lex talis, ſæpè communicat cum diuina, quatenus juſta eſt. Alio ve- ròô loco vocem legis, dicit eſſe vocem Chriſti Paſtoris& Epiſcopi noſtri: Ac propriè quidem vocem Euangelicam, vocem eſſe Chriſti Paſtoris noſtri, quæ ex ore altisſimi prodiit, cuius eft oues errantes regere, diligere& formare: Sed eſſe nihilominus legem quoq; canonicam, Vocem Chriſti, per quandam analogiam& atrributionem: quatenus vox eſt Chriſti vicarij, VoXx Chriſti corporis Eccleſiæ, vox eorum quibus dictum eſt: Qui vos audit, meaudit. Quamobrem vt humana, certum eſt, quòd nos capitalis criminis reos non faciat: ſed quo- niam communicat cum diuina, quæ præcipit audiendam Eccleſiam, obediendum præpoſitis, ſublimioribus poteſtatibus eſſe ſubditos oportere, quibus qui reſiſtit, Dei ordinationi reſi- ſtit: non purè humanam, ſed diuinam legem tranſgreditur quiſquis iuſtam legé, quamuis ab homine laram, tranſgreditur: quæ ſi iuſta non ſit, neminem ligat: nam& lex non videtur, di- cit Auguſtinus, quæ iuſta non fuerit. Si verò ſint opera aliqua per ſe licita, quæ nec prace- pta nec prohibita ſimt lege diuina, ſimul vt lex aut præceptum eius acceſſerit, qui cum po- teſtate verſatur: quæ præſtarentur nec ne, nihil prius intereat, ea poſteaquam iuſſa ſunt, ſine periculo non præſtari nequeunt. Verbi gratia: Rus vt colat, vt in forum eat, vt do- mum cuſtodiat, aut ſi quid aliud eſt eiuſdem generis, nulla diuina lege facere filius obliga- tur? ſed hæc ipſa nihilominus, ſolo præcepto Patris intercedente, veniunt in obligationem: Vt ſi contumax filius eſſe voluerit, non iam contra mortalem Patrem, ſed contra Deum peccet immortalem, qui filios parentibus morigeros eſſe iusſit. Sic Auguſtinus, cùm ait: Aliud eſt grauare corda crapula& ebrierate, quæ ſemper malum eſt: aliud autem eſt mo- deſtia& temperantia cuſtodita relaxare ieiunium, quod certè cùm fit die Dominico, repre- henſionem non haber. Nônne manifeſtè ſatis indicat, quod illicitum per ſe non eſt, mode- ſtia& temperantia cuſtodita relaxare ieiunium: hoc eſt, vel carnibus veſci, vel bis in die ci- bum ſumere: id ſi fiat his diebus, quibus per interdictum Eccleſiæ non licet, malum eſſe, iu- ſtaq; reprehenſione non carere. Hoc eſt quod à Bernardo dictum eſt: Licet ipſa per ſe iniun- cti operis qualitas inoxia ſit, adiuncte tamen auctoritatis pondus, obnoxium mandato mandatum que peccato facit obnoxium. Dicet hic aliquis: Quòd ſi peccat, ſi quis etiam contra humanum pręceptum venerit, quis ergo iã poterit ſaluus eſſe?nam etiã diuinę legi ſatisfacere nõ poſſumus: ſi preterea tot acceſ- ſerint humanę, quid aliud quàm aditum nobis omnem ad regnum cœlorum pręcluſerints Kk 3 cùum — Rom. 13. Magiſtratibu obediendum. Damanaia. Rom. 13. 1. Regumn 80 Lucæ 10. Matth.le. Mat. 18. Gerſa. de vita HPpꝛrituali ani- mæ lecłione 4. corol. 1. In collatione pro licenciatit in faculiaie de: cretorutt. Aug. ep. 1. 68ο Bern. de præte- pto& diſpem 2 fationc. ——— 8—————————— — 5 4 1——— 1———— 4 — 2 1 1.—— 1.——— — — Cap. 92. 1. Reguν 45. Iacobi 3. I 10 bedientia nau quælibet dam⸗ navilis. Nolle obedire, & non obedirs diſe/ unt. Matth. 1a⸗ Rom. i3. Lutherus. Feraiu eodè lib- a. Theſſ. 2. 1. Cor. 11. AClorum zʒ. In epi de Syno- dius ϑumini I elcucia ccle⸗ Lranss. DE TRADITIONIBVS. cùm præſertim ſcriptum fit: Quaſi peccatum ariolandi eſt repugnare,& quaſi ſcelus idolola- trie, nolle acquieſcere. Si reus eſt idololatriæ, qui non acquieſcit, quæ ſpes nobis erit ſalutis? qui etiam quo ad diuina præcepta attinet, in multis offendimus omnes. Cærerum ſi qis hec ſcripturæ verba diligentius excutiat, facilè perſpiciet, non quamuis inobedientiam eſle capi- talem. Neq; enim dicit ſcriptura: quaſi ſcelus idololatriæ eſt non acquieſcere, ſed nolle ac- quieſcere: vt nõ ſimplex ipſa iusſionis tranſgresſio, ſed ſuperba voluntatis com emptio, ſce- lus idololatriæ reputetur. Non eſt enim idẽ nolle obedire,& non obedire: Hoc quippè non- nunquam erroris eſt, interdum& infirmitatis: illud autem odioſæ pertinacix, aut minin. ferendæ contumacis: quod& ipſum repugnare& reſiſtere eſt Spirituiſancto:& ſi ad mor- tem vſq; perdurauerit, eſt blaſphemia, nec in hoc, nec in futuro ſeculo remirttenda. Non er- gò qualiſcunq; mandati præteritio facit criminalem inobedientiam, ſed repugnare, ſed nol'e obedire. Fortasſis hoc Paulus quoq; voluit indicare, cùm diceret: Qui reſiſtunt, ipfi ſibi dam- nationem acquirunt. Non dixit, qui non obediunt, ſed qui reſiſtunt: hoc eſt, qunnolunt obe dire, qui recalcitrant, qui repugnant, qui ſe contumaciter opponunt: ſicut ille qui dixit: di quo caſu concilium ſtacueret, in deſpectum concilij contrarium facerem. Hoc eſt nolle ac- quieſcere, hoc eſt reſiſtere, hoc eſt idololatriæ ſcelus cõmittere, hoc eit in Spiritumſanctum peccare. Sicut etiam ad Aurelium Carthaginenſem Epiſcopum ſcribens, teſtatur Damaſus, cùm ait: Violatores voluntarij canonurn grauiter à ſanctis patribus iudicantur,& à Spiritu ſancto, cuius inſtinctu ac dono dictati iunt, damnantur, quoniam blaſohemare Spiritum- ſanctum non incongruè videntur, qui contra eoſdem ſanctos canones, non necesſitate com pulſi, ſed libenter aliquid aut proteruè agunt, aut loqui præſumunt, aut facere volentibus ſpontè conſentiunt: Talis enim præſumptio, manifeſtè vnum eſt genus blaſphemiarum in Spiritumſanctum. Quamobrem recte Bernardus: Omnis quidem, inquit, inobedientia eſt inexcuſabiliter culpabilis, nulla tamen æternaliter damnabilis, niſi quam remedium pœni- tentiæ non ſanat: nulla eſt lethaliter criminalis, niſi quæ contemptum ſuperbiæ non euitat. Magna igitur ſecuritas filiis obedientiæ,& revera pax hominibus bonæ voluntatis, quanòo in omni obedientia ſola damnatur impœnitentia, quam neſcit qui diligit Deum; ſola voca- tur in crimen ſuperbia, quam facilè cauet, qui timer gehenam. Non ipſa peccati ſpecies à Deo, ſed peccantis intentio ſpectatur. Sola voluntas eſt, quemadmodum antea nos ex eodem Ber nardo docere meminimus, que retributionem meretur. Si quid igitur aut per ſurreptionem, aut per obliuionem, aut per infirmitatem admittitur, non facit aliquem culpæ grauioris af- finem: ſed ſi quis prudens& ſciens contra legem venit, etiam humanam: ſi contemnit& pro nihilo ducit, ob hoc ipſum, quod ab homine profecta videtur,& ex eo contemptu non vult acquieſcere, ſed repugnat, reſiſtit, recalcitrat: is demùm eſt, qui longè grauisſimi crimi- nis idololatriæ reus tenetur: qui ſi vſq́; ad extrer ũ vitaæ ſuæ diem in hac ſua cõtumacia per- ſeuerauerit peccatum in Spiritumſanctum, nec in hoc, nec in futuro ſeculo remirtendum vnquam, rectè putatur admiſiſſe. Quamobrem obturemus aures noſtras ad peſtilentisſimas eorum voces, qui contra ma- nifeſtum Dei verbum docent Eccleſiam non audire, poreſtati reſiſtere, parentibus non ob- temperare, præpoſitis non obedire, quæ dicunt ſuper Moſi cathedram ſedentes, vel ob hoc ipſum quia dicunt& præcipiunt, non facere. Quorum hæc iniqua nefariaꝗ; doctrina, quos fructus attulerit videmus. Licet iam videre non Eccleſiaſticam tantũ diſciplinam collapſam, ſed& ciuilium in multis locis magiſtratuum non maiorem rationem haberi: fitq́; iuſto Dei ĩudicio, quales ipſi ſe gerunt magiſtratus ciuitatum erga ſuos præpoſitos, vt vicisſim quibus ĩpſi præpoſiti ſunt, eos erga ſe non disſimiles experiantur. Qua fronte autem, quibus præes, ab iis obedientiam exigis, quam ipſè non præſtas his, quos tibi Deus præeſſe voluit, qui per- uigilant pro anima tua, tanquam rationem reddituri Deo? Procul itaq; procul⸗b iis doctri- nis dæmoniorum,& aures& mentes noſtras auertamus, ac Paulum potius monentem au- diamus: State& tenete traditiones, quas accepiſtis, ſiue per ſermonem, ſiue per epiſtolam noſtram. Et in eo, quod proximè ſequitur, capite: Subtrahentes vos ab omni fratre, ambu- lante inordinatè, non ſecundum traditionem, quam acceperunt à nobis. Qui ad Corinthios quoq; ſcribens: Laudo vos, inquit, fratres, quòd per omnia mei memores eſtis.&, ſicut tra- didi vobis, præcepta mea tenetis. Neq; verò cùm ſcriberet modò, verumetiam cùm pertran- ſiret ciuitates, tradebat eis Paulus cuſtodire dogmata, quæ erant decreta ab Apoſtolis& Se- nioribus, qui erant Hieroſolymis. Nemo fuit veterum Orthodoxorum, qui ſiue cuùm hæreticĩ refutandi forent, non vt ſcrĩ- pturarum, ita traditionum vſus fuerit auctoritate: ſiue quæ fuerunt à maioribus præcepta, ea non ſancte putauerit obſeruanda. In ſynodo Ariminenſi vonderdan patres, ad Con- ſtantium Imperatorem ſcribentes, his verbis vſileguntur: Supplicamus tuæ humanitati, vt benignis auribus& ſereno vultu noſtros legatos intuearis, neque ad contumeliam mor- tuorum aliquid noui induci permittas, ſed nos ſinas in inſtitutis, decrerisque maiorum per- manere. Certè res nouæ quas iſti moliuntur, credentibus incredulitatem, incredulis Sredulitatem inducunt, Quos laudans Athanaſius: Quis non approbauerit, inquit, lun Pru 64- quomo 1i 2 60 rivante 1 buſ ioli ſan aſeet 1rn Weolüm rce fonunnr Cd”s. Herte. 1 radhſe quutrald d Scbrlahda- 1 tlen om nnen aiuicin lenn bl i en 9 ldllenlos uitt rietintilc ahbG 5 derr ch wuoli lopes recltal Lallh- lernegzl mad maͤläpli mäolb entiüt. Cu pelun ln kpiloh demolie uslulco ateng ai&diſcpt tiscint 1 quidemen Arnern ab lmpera. rärurl facinulola e.Ich„'qpoqle n. tiondih temerarioco efftene Une cötralan vinc s Chrilti pari ſfnodo rnil karéld erit anath Jont üeſtinqui Chug lcir Pteum, nush wernqun cem m ecigfa cnt, tanuh io chauule kusat(musrmnün men di jetitgefce eum a üpronunci Prete H wru aciraſun tmet a facit, ans operal p. eronymusgh unß pre leguil 1n Chprianü V n arr am incean ences Jd nauj 1 4 wuit eas pr Nur K& 2 6 ſa* ſerobleraa dum ten e Ten adä d,) cc üngha eer dert 79 5 fore ſtuclo befires Feballic eltgn 3be cdd 1— aüd Kocio pertec ün ele,depe Melele dütunn 40 Ketd n Ucut lle 1 m. Hid tin Soi ns, teſta 1* dicantut 2. lhend 2. s, Non ne d. A facdl, enusblaſg nr inqun no 95, duamtent ui m ſüperdu an, onæ volum en ligt heun d. ſapeccaiſ a tea hose 25, rautperſiu lem culpa 8 anam: fie un Xexeo co longe gau e hacſuacd me uro ſeculof du m voces q on rre, parentt am ſedentee 13 nefariadzd K Ö Giſcplna 2 m habeti ſ ditos, Mt1i ke3 nte autem, kih spraellen vir trac;procl Gu m potius ſ un nopem,ſue lr 08 ab omn Pn nobis. U 5 emores eli 2n 3u na erumetlam 8 ceeta bal 1 „ rl andifofe 3. ta muiol c pal=d, 3 manluc ſcam 1 b mcr dead o m getisduie de redultta mn robaueli 8 E TRADITIONIIBVS. 198 prudentiam horũ Epiſeoporũ, qui tantum itineris laborem, tantaq́; maris pericula ſuſtinue- runt, vt Patrũ traditiones integras cõſeruarent? Quiſquis enim eorũ ſibi perſuadebat, ſi ſol- ueret aliquid ex decretis maiorũ, occaſionem ſe daturũ poſteris, vt quod egiſſent, ipſi reſcin- derent. Quis autẽ non vituperaret temeritatẽ ludoxij& Acacij, qui honorẽ Patrũ ſuorum Arlomanitarũ ſtudio& gratiæ propinant& prodũt Quæ enim fides in eorũ actis, ſi decreta naiorũ ſuorũ ſoluant, aut quomodo eos quibus ſuoceſſere, Patres ſuos appellabũt, quorum ſencentias ipſi culpant? quid docebũr populos ab ipſis inſtitutos? an Patres ſuos lapſos eſſe? quomodo ipſi veri apud diſcipulos ſuos habebuntur, quibus perſuadent præceptoribus cre- dendum non eſſe? Quibus porrò oculis intuebuntur monumenta Patrũ ſuorum, quos ipſi herecicos nominantè aut quo iure ipii Epiſcopi eſſe porerint, ſi ab hærericis, quos ipſi crimi- nantur, conſtituti ſunt? Quod ſi illi malè ſenſerunt:& ſcriptis ſuis orbem terrarũ ſeduxerũt, eſſet omninò eorũ memoria,& ſcripta eorũ abiiciantur. Ite ergo vos ipſi,& eruite eorum reliquias ex monumentis, vt ab omnibus intelligatur,& eos fuitie ſeductores,& vos patri- cidas eſſe. Certè B. Apoſtolus laudat Corinthios, quod vbique ſui memores eſſent,& quòd traditiones, quas tradidiſſet illis, rerinerent. Iſti igitur cùm talia de ſuis anteceſſoribus cogi- tent, pforſus cõtraria ad populũ non vereountur dicere: Non laudamus vos quòd memores eſtis Patrũ, ſed eo nomine potius vos cõmendamus, quòd eorũ traditiones non retinetis. Et in eadé illa Epiſtola chartis aliquot inreriectis monet, vt quod ipſa quoq; ſuadet pietas, vt benè de Patribus illis ſentiamus, à quibus recte viuendi inſtitura& pietatis doctrinà accepi⸗ mus, niſi nos adulterinos elſe filios declarare velimus. Quẽ Athanaſij locũ imitatus Proclus, cuius verba recitat in hiſtoria ſua Theodoritus: Spurios vocat eos, qui diſceſſerunt à totius orbis Patribus Nicææ cõgregatis. Alio verò loco idem Athanaſius, cùm abſurdas quaſda hæ- retigorũ opiniones recitaſiet: oc ſolũ, inquit, ad hæc reſpõdiſſe ſuffecerit, quòd hæc nõ ſunt I ccleſie Catholicę, ne; Patres noſtri ita ſenſerũr. Et iterũ alio loco: Eſt, inquit, ibi vt Patres tradiderũt, veræ diſciplinæ& magiſterij argumentũ, vbi eadè confirétur, nec à ſeinuicẽ, nec a maioribus diſſentiũt. Qui igitur hoc animo nõ ſunt, mali potius, quàm veri præceptores ap- pellari debẽt. In Epiſtola de Synodi Nicænæ decretis,& in eadè non procul a fine: Eece nos demonſtrauimus iltiuſmodi ſententià à Patribus ad Parres quaſi per manus tradità eſſe. Vos autẽ noui Iudæi& diſcipuli Caiphæ, quos verborũ veſtroriũ Patres, ac maiores demõſtrabi- tis, cuùm ne vnũ quidem ex prudéẽtibus aut doctis in auctoré citare posſitis? Epiſcopi fœcũdę Armenie, cur ab Imperarore Leone de Calcedon. cõcilio Enrentià rogati reſcripſiſſent, glo- riãtur ſe Patrũ fiuẽ inuiolabilè cõſeruare,& in eorũ traditione, doctrinę ſufficientiã posſide- re. In concilio quoque 12. Toletano ſic à Patribus legimus eſſe dictum: Maiorum conſtitu- tionibus auſu temerario cõtraire,& ſanctorũ Patrũ decreta conuellere,& ſuperiorũ ſuorum effrenata libidine cõtra ſanctisſimã Apoſtoli doctrinã ſanctionibꝰ eniti, quid aliud eſt, quàm vinculũ ſocietatis Chriſti abrumpere,& vſurpatæ preſunptionis licentia ſtatũ eccleſiæ disſi- pare? Et in 7. ſynodo vniuerſali: Si quis tradirionẽ Ecceſig ſiue ſcripro ſiue conſuetudine va lenté non curauerit, anathema. Crauisſimus auctor icé& Fpiſcopus& Martyr Cyprianus: Non minus ratũ eſt, inquit, quod dictàte ſpirituſancto Apoſtoſi tradiderüt, quàm quod ipſe Chriſtus tradidit. Et eum, qui proxitnèper nos adductus eſt, Iocũ enarrãs Ioanes Chryſoſto- mus, Hinc patet, inquit, quod nõ omnia per epiſtol tradiderit, ſed multa etiã ſine literis: ea- dem verò fide digna ſunt, tam illa, quam iſta. Itac; traditionẽ quoq; Eccleſiæ dignã fide pu- ra nus. Traditio eſt, nihil quæras aplius. Origenes verò doctorũ omniũ iudicio ſemper ha bitus doctisſimus, tantũ traditioni tribuit, vt erià ſi quis Chriſto ſe credere profiteatur, ſi ta- men aliud de 8 eritate fidei Chriſtiane credoc, quàm habert definitio traditionis I ccleſiaſticæ, eum hæreticũ pronunciare non dubitet. ante quẽ etià Ignatius: Omnis, inquit, qui dixerit, præter illa quæ tradita ſunt, tametii fide cignus ſit, tametſ ieiunet, tametti virginitatẽ ſeruet, tametſi ſigna faciat, tametſi propheter, lupus tibi appareat, in grege ouium corruptionem operans. Hieronymus quoq; multa, quæ per traditionem in Eccleſia obſeruantur, auctori- tatem ſibi ſcriptæ legis vſurpaſſe ſcribit. Sed quid nos Cyprianũ, Chryſoſtomũ,& Origenẽ proferimus? Omnis orthodoxorũ ſeri ptorũ cœtus, iam indè à mille quiagẽtis annis, eodẽ propè loco quo ſeripturas, traditiones ha bendas exiſtimauit, eas præſertim, quarũ conſuetudo cõfirmatrix, vt I ertulliani verbis vta- mur,& ſides eſſet obſeruatrix. Contra quotquot fuerũt hærerici, iam inde ab ipſis Apoſtolo-⸗ rum temporibus, ad hęc vſq; noſtra, cùm de verbo Dei ſubinde gloriarẽtur, cuùm ad ſeripturas nunquã non prouocarẽt, cùn ſibi ſolis earũ inret gentià vendicarét, cæteris omnibus detra- herent, nihil maiore ſtudio, quam traditiones oppugnare ſunt conati. Hos iraq; filios Belial, tanquã viperas& baſliſcos fugiamus, illorũ vero quos Dei filios fuiſſe dubiũ non eſt, ſancta veſtigia perſequéètes, maiorũ decretis reuerẽter pareamus, nec vel intentionẽ illorũ diſcutia- mus, vel ipſa præcepta diſcernamus. Sed Chryſoſtomũ dicentẽ audiamus: Traditio eſt, nihil quæras amplius. Hoc vnũ bonũ credamus, vt præceptis obediamus. Nam rectè Gregoriũ ſe⸗ quutus Bernardus, imperfecti cordis,& infirmé voluntatis indiciũ eſſe ſcribit, ſeniorũ ſtatuta ſtudioſius diſcutere, hęrere ad ſingula, de quibusq́ rarionẽ exigere,& malè de omni pręcepto Kk 4 ſuipi⸗ Eecleſiaſt. hiſt. A- bro.· capite 4. Ad Epitferans. Habetur inter ar rulares literas in 2. Din- ενciliorũ nou⁵υ ε⸗ 4 preſſoruus. Cap. 4. Fep. S).· aMio.7. O.in ſey. de ab' rione pecin. Chry.· bemr. 4 is epiſt. ad Theſt. Orig in expla t. cap epi ad Iit. ſicut citatur à Pãphilo martyr. in Apalog. Orig. Epiſt ola 1o. Contra Lueiſo⸗ ranos⸗ Tertul in lib. de corona nilitis- Greg lib. 2. c4. 4. in livro Regum. Bern. de p'æcepto & diſpen/atiene. Ferem. 6. Jemitæ antiquæx quæ ſuus. febr. 12. Ephe. Mattb. 24 Orię. hom. ꝛ9⸗ in Mastb. Ads- Contra da vichaν epiſt. ud. Voraò funda: F HN ca ⸗ Fllar. eap. i3. I AAsth⸗ dE TRADITIONIBVS. ſuſpĩcari, cuius cauſa latuerit. Delicata ſatis, imò moleſta eſt huiuſmodi obedientia, diſputare, hoc eſt, in aſtu cordis, non in auditu auris obedire. Quod ſi nec vnius patris alicuius in mo-. naſterio præcepta diſcutere fas illi eſſe putauerunt, quantò minus id nobis licere velle debe- mus de traditionibus& præceptis, tot ſeculis, tanto Chriſtiani totius orbis conſenſu rece- ptis ab omnibus& approbatis? Nos verò quantò vetuſtiores traditiones videbimus, tantò maiore cura ſartas tectas, quod aiunt, eas perperuò conſeruare ſtudebimus. Hoc vt ita faciamus, Ipſe nos per Prophetam Deus admonet, dicens: State ſuper vias,& videte& interrogate de ſemitis antiquis, qua ſit via bona,& ambulate in ea,& inuenietis requiẽ animabus veſtris. Quæ namq; ſunr alix ſe- mitæ antiquæ, quàm ſemitæ patrũ noſtrorũ, quàm præcepra in quibus ambulauerunt, quam obſeruationes, quàm doctrinæ, quas nobis, à ſuis maioribus acceptas, per manus tradiderut, pari qua illi obſeruauerũt diligẽtia nõ modo retinẽdas, verumetiã ad poſteros noſtros trauſ= mittẽdas? In his igitur ſtare nos iubet fixos& immobiles, vt ne variis& peregrinis doctri- is abduci nos patianur, vt ne fimus paruuli fluctuantes, ne circumferamur omni vento do- ctrinæ, ne præbeamus aures his, qui captãt nos, qui nouitate aliqua placere, ac apud ſimplices & imperitos admiratione ſui facere quærũt ſed interrogemus de ſemitis antiquis, què ſit via bona, per quã rot ſeculis ambulauerũt patres noſtri, quà oſtenderũt, quã ſanguine ſuo ligna⸗ uerunt tot myriades martyrũ, quam docuerunt tot millia confeſſorũ, in ea condenter ambu lemus. Pulcherrima quadã ſimilirudine Theodoritus admonet, vt Apoſtolorũ& Propheta- rũ& eorũ qui eos ſecuti funt, veſtigia inquiramus. Hoc enim ſolent, inquit, facere viatores quãdo a via regia defl- xermt, vt ſemitas cõtiderent, ſi aliquorũ recedentiũ aut venientiũ pe- dum typos habeãr, aut hominũ, ast equorũ, aut aſinorũ, aut mulorũ,& quãdo inuenerint, in⸗ ſtar eorũ veſtigia, perſequuntur, nec prius defiſtũt, quam rectã rià recuperauerint. Quatoob⸗ rem ſi dixerit nobis aliquis: Ecce hic Chriltus, ecce illic: ecce in ſoltudine, non exeamus: ecce in penetralibus, non credamus: Ibi Chriſtus eſt, vbi corpus eius eſt Eccleſia. Præclare locum hunc Euangelij tractans Origenes: Dicet, inquit, qui ſeducere voluerit,& defendere contra- ria veritati: E cce hic Chriſtus demſtrans verbi grat ia hunc Euãgelij locũ. Alterius autẽ er- roris auctor dicet, Ecce hic Chriſtus, adterẽs exempli gratia, alrerii textũ, qui defendere vide- tur illius mendacij verbũ, quodpropoſuit vmdicare:& ſic ex lege& Propheris& Apoſtolis profert vnufquiſq;,, quæ mendadũ illud defendere vidétur. Ac interiectis nönuliis: Quoties autẽ canonicas proferũt ſcripturas, quibus omnis Chriſtianus cõſentit,& credit, dicere vidè- tur: Ecce in domib' elt verbũ vertatis: ſed nos illis credere nõ debemus, nec exire àprima& Eccleſiaſtica tradirione, nec aliter tredere, niſi quemadm odũ per ſuccesſionẽ Peclefe Dei tra diderũt nobis. Et in proœmio l'enarchon. Sicut mulros apud Cræcos& Barbaros po'licen tibus veritatẽ, deſdeuimus apud omnes eam qusęrere, qui iam falſis opinionibus aſſerebãt, po ſteaquã credidimus filiũ Dei eſſe Clriſtu, ita cum multi ſunt, qui ſe putẽt ſentire quę Chrifti ſunt,& nõnulli eorum diuerſa à pricribus ſentiãt, ſeruetur verò Eccleſiaſtica prædicatio per ſuccesſionis ordinẽ ab Apoſtolis tradia,& vſq; ad præſens in Eccleſiis permanẽs: illa ſola cre déda eſt veritas, quæ in nullo ab Ecclenaſtica diſcordat traditione. Hanc igitur ſuccesſionem teneamus, ab hac nos auelli nunquã patiamur: quæcunq; per eam nobis tradna ſunt& præ- rpta, firmiter obſeruemus:& quod cõtra Manichæũ ſcribés dixit olim Auguſtinus, id cêtra cos qui noſtro hoctempore ſegregauerum ſemeripſos, dicere ne dubiter, quicunq; ſe catho- licũ& orthodoxũ eſſe profitetur. Sic autẽ ile loquitur: In catholica Ecleſia, vt omittã ſynce risſimã ſapientiã, ad cuius cognitionẽè pauci ſpirituales in hac vita perueninnt, vt eam ex mi-⸗ nima quidé parte, quia homines ſunt, ſed tamen ſine dubitarione cognoſcant: cæterã quippè turbã non intelligẽdi viuacitas, ſed credendi ſimplicitas tutisſimã fac. Vt ergo hanc omittà ſapientiã, quam in hccleſia eſſe catholica non crednis; multa ſunt alia, quæ in eius gremio me auſtisſime teneãt: Jenet cõſenſio populorũ arq; gentiũ: tenet auctoritas miraculis inchoata, ſpe nutrita, charirate aucta, vetuſtate firmata: I enet„b ipſa ſede Perri Apoſtoli, cui paſcẽdas oues ſuas poſt reſurrectione Dominus cõmendauit, vſo; ad pręſentẽ Epiſcopatũ ſucceſio ſa- cerdotum: Tenet poſtremò ipſum catholice nomen, quod non ſine cauſa inter multas hære⸗ ſes fic iſta Eccleſia ſola obtinuit, vt cum omnes heretici ſe Catholicos dici velint, quærẽti ra- men peregrino alicui, vbi ad catholicãà conueniatur, nullis hæreticorum vel baſilicam ſuam, vel domum audeat oſten dere. Iſta ergo tot& tanta Chriſtiani nominis charisſima vincula recte hominè tenent credérem in catholica Eccleſia: etiamſſ propter noltré intelligentie tar- ditatem, vel vite meritum, veritas nondunuſe apertisſime oſtendat. Apud vos autem, vbi ni- hil horum eſt, quod me inuitet ac teneat, ſola perſonat veritatis pollicitatio,& c. Aurea ſunt hæc Auguſtini verba, digna quæ non legantur modò, verumetiã ediſcantur,& in ore ſemper à catholicis& orthodoxis habeantur. Fremant licèt omnes hæretici, nihil eſt eo tamen cerrius, quod aſſerit Auguſtinus. In Eccleſia cacholica ibi demũ ſyncerisſimã eſſe ſa pientiã: In ea eſt enim verbũ Dei, quod iſti ſibi falſo arrogãt. Nã extra eã eſſe ſcripturæ poſ- ſunt: Dei verbũ, hoc eſt, ſcripturarũ omniũ verus intellectus, eſſe nõ poteſt. Etenim nauis il- Lain qua ſedit Chriſtus, non ett alia, ſi quid Hilario credimus, quàm Eccleſia catholica: intra nauim maim han 1 voin qul. rilesacic rgiinee un gm- befful— ex minin gncee diviu Rna a notru ſies un Eodel peeltu„1¹ f nicpiu 10 4 liqute wün ſcften uut, nimut FGbls ſetia icecrum NonM T goliih vlleu ackas tio Gns na eſen n illñ kou do charta guikch 1nol d cleb Focetenc denl Wüelkeau Datd Wfue ſt cnlen! Ohociplu dcedp ſenam tan Cice Minus jen Ficöt adcatholo qüibalu domüſtä- Gnd Srarsele Poiof vbolo cum lim. u oqh lco ſa amct cam ſuis e Nahewe luntimelig DRJ Nrilus Hie ſtorche bib faibt eert te dacen aſg nen mde ilbi lusu ne genusho duan üprierm, emgge unm gane cotmm megensſü tuleng, ſralbrsc at T mmünarund, calm c' racedi DKr n orben N Krerahlar nfet g* oteſtaue lkan tettiguone lcnis n dixerunt- Hper Manust apoſtena 20 nls Kpe 3 egn emuronnd 2 1¹ blacetex nu unt anigen 74 „Oue anguhn ſ Wpune 0 dhines cofidet„p poktloni a ent nolir aen 1 1 »dentlu aur Ne n Kouädomnus eclpetabennt,( a . ucine nonexe, a chl. cddeliapraca ent,K defeneen m li locu teué a textü,quidefen a X Prophers, i rieciis nömls. S atit,& crecit Ge a mus,necexite an cceshoné Jl ecos& Bubro i opiniomibus 2 putét ſentireq cdeßaſticaprus e ſiispermanéi Banc gitut ſin nobis tractaſt ir lum Augaleim t biter,quieun 3 Ecdefta,;tod verweninnt, t t ogn gſcant: cet 5⁴ acn. Vt ergoh* la,quæin eius rirssmiacnh i enn Zpotol in te Epiſcopanq 4 ecauſainterſ cos dici elſ e otum e bal 8 3 ominis charis 4 r voftre imnc 25 Apud 70Osal 220 ckaio,&. ſerumetiic 3* nnes laſ IDn. DE TRADITIONIBVS. 197 nauim hanc verbum vitæ Chriſtus poſuit,& prædicauit,& adhuc prædicat per miniſtros ſuos, in quibus loqui dignatur. Extra nauim hanc qui ſunt,& arenæ modoò ſteriles atque in- uriles adiacèt, nullã diuini ſermonis capere poſſunt intelligentiam. Ad huius itaq; ſapientiæ cognitionẽ pauci ſpirituales in hac vita perueniũt, in qua nõ licet eam videre, niſi per ſpecu- lum& in ænigmate. Nam videre ſicut eſt, in illa tantũ vita dabitur, qua cum ſpiritibus illis beatis frui licebit ſempiterna. Nunc autẽ viri ſpirituales ex parte tantũ cognoſcunt,& quidẽ ex minima parte: Cætera verò turba, qui ſunt ex imperita multitudine, quamuis ne minima quidẽ ex parte ſyncerisſimã illam ſapientiã cognoſcar, rutã nihilominus, imò tutisſimà illam facit, nõ intelligẽdi viuacitas, ſed credẽdi ſimplicitas. Præclarè idẽ Auguſtinus: Si propter eos ſolos Chriſtus mortuus eſt, qui certa intelligentia poſſunt, quę ad fidẽ pertinent, diſcernere, penè fruſtrà in Eccleſia laboramus. Ac verè ſcriptũ eſt à CGregorio Naziãzeno, quòd nihil eſt iniquius fide noſtra, ſi nõ eam aſſequi poſſent, niſi qui ſapiẽtia, quiq; doctrina cęteris preſtãt. Etſi quemadmodũ argento& auro,& eiuſdẽ generis aliis quæ cumprimis habètur precioſa, ſic fide carere quoq; vulgus oporteret. Nã quod initio quoq; libri huius docere nos memi- nimus, nõ omnibus ita neceſſariũ eſt ad ſalutẽ, omnẽ habere ſcientiã, omnia noſſe fidei my- ſteria, vt ſi quid eorum nõ penitus perſpectũ habuerint, ſtatim de ſalute ſua veniãt in qubiũ. Non vocamur gnoſtici, nõ ſcientes, nõ ſapiẽtes: vocamur fideles. Credẽdi ſimplicitas, nõ in- telligendi viuacitas tutos nos facit, ſaluos nos facit. Si nihil ſcire nos iudicemus, nihil aliud prædicemus, quàm Ieſum Chriſtũ& hunc crucifixũ, qui traditus eſt propter delicta noſtra, reſurrexit propter iuſtificationẽ noſtrã, etiã ſi propter intelligètię noſtrę tarditatẽ cętera non aſſequamur, modoò charitatẽ habeamus, de ſalute ſecuri ſumus. Charitas omnia credit: omnia quidẽ credit, ſed non omni homini credit. Scriptũ eſt enim: Charisſimi, nolite omni ſpirituĩ credere. Cui ergo credendũ eſt? Ecce docet nos aureis hiſce verbis Auguſtinus: credendũ eſſe cõſenſui, credendũ eſſe auctoritati, credendũ ſuccesſioni, credendũ eſſe poſtremò Catholicæ. Dicit aliquid pars, ſiue ſit ea Lutherana, ſiue Zuingliana, ſiue quocunq; tandem alio nomine cenſeatur: vel ob hoc ipſum non credas, quia pars dicit: toti credas, vniuerſæ credas, catholi- ce credas. At quænam tandẽ eſt iſta catholica? nã& heęretici ſe catholicos dici volunt: Volunt uidé, ait Auguſtinus, verũ vſq; eò non eſt obſcura catholica, vt ſi quęrat peregrinus aliquis, vbi cõueniatur ad catholicã, ne ex ipſis quidẽ hęreticis inueniatur tam audax aut impudens, qui baſilicã aut domũ ſuã audeat oſtẽdere. Neq; enim ignoraàt ſuas Eccleſias, heri, quod aiũt, & nudiuſtertius natas eſſe: Quę cauſa etiã fuit noſtri temporis hereſeon architecto, quod ex Apoſtolorũ ſymbolo, dum ex bonis Latinis mala facit Germanica, vocẽ hanc ſuſtulit catho⸗ licam. Alio quoq; loco ſcribit Auguſtinus: Velint, nolint, ipſi quoq; hæretici& ſchiſmatum alumni, quãdo cum ſuis vel extraneis loquuntur, Catholicà nil aliud quàm Catholicã vocãt. Non enim poſſunt intelligi, niſi hoc eam nomine diſcernãt, quo ab vniuerſo orbe nuncupat. De qua ſic Cyrillus Hieroſolymitanus: Catholica vocatur, inquit, quòd per omnẽ diffuſa ſit orbẽ habitabilẽ, à finibus terræ vſq; ad fines terræ: quòd catholicè ſiue generatim, aut vni- uerſe, pleneq́; doceat abſq; vllo defectu omnia dogmata, quæcunq; in notitiã hominũ per- uenire debẽt, tam de viſibilibus, quàm de inuiſibilibus, tam de cœleftibus quàm de terreſtri- bus: quod omne genus hominũ ſibi piè ſubiectũ habet: tam eorũ qui cũ poteſtate verſantur, quàm eorũ qui priuatam vitam agunt: quod catholicè ſiue generaliter& vniuerſe medetur omaiũ peccatorum generibus, ſiue quæ per animã, ſiue quę per corpus patrantur: quòd in ea cõtmnetur omne genus virtutis, ſiue ſit ea in operibus poſita, ſiue in ſermonibus, ſiue in qui- buſcunq; ſpiritualibus chariſmatibus. Et Auguſtinus: Eccleſia vna eſt, quam maiores noſtri Catholicã nominarunt, vt ex ipſo nomine oſtenderent, quia per totũ eſt. Secundum totum enim νρονον Cræcè dicitur. Itidem& Euſebius Emiſſenus catholicam interpretatur, id eſt, per vniuerſum orbem gratia coruſcante diffuſam. Non eſt igitur obſcura catholica, recteq́; colligit Auguſtinus: quod neq; Chriſtus ei ma- nifeſtus eſſe poteſt, cui Eccleſia non eſt manifeſta: Non poteſt abſcõdi ciuitas ſuper montem poſita, non poteſt ignorari mons qui impleuit vniuerſam facié terræ. Qui etiã alio loco: Ob- ſcurius, inquit, dixerunt Prophetæ de Chriſto, quàm de Eccleſia, puto proptereaà, quia vide- bant in ſpiritu, contra Eccleſiã homines eſſe particulas,& de Chriſto non tantã litem habi- turos: de Eccleſia magnas cõtentiones excitaturos. Ideò illud vndè maiores lites futurę erãt, planius prædictum& apertius prophetatũ eſt, vt ad iudicium illis Vvaleat, qui audierũt,& fo- ras fugerunt. Et iterum alio loco: In Sole, inquit, poſuit tabernaculũ ſuũ. Ipſa eſt, inquit, Ec- cleſia, in Sole poſita, hoc eſt, in manifeſtatione, omnibus nota vſq; ad terminos terræ. Sed ſi tam clara, tam illuſtris, tam eſt omniũ oculis expoſita catholica, qui fit vt de ea cõtrouerta- tur hodie, vr à nõnullis etiã ignorari videatur? Nolite mirari, dicit Auguſtinus, quia ignora- tur ab iis qui oderunt fratres, quia in tenebris ambulant& neſciunt quò eunt, quia tenebræ excæcauerunt oculos eorũ. Monté non vident, nolo mireris: oculos non habent. Vnde ocu- los non habent? Quia tenebræ excæcauerunt eos. Vnde probamus? Quia fratres oderunt. Qui autem odit fracrẽ ſuum, in tenebris eſt,& in tenebris ambulat: quia tenebræ excæcaue- runt eum. Et idem alio loco: Non eſt, inquit, Eccleſia operta, quia non ſub modio eſt, ſed ſuper 1. Corinth. 13. Aug epiſt. 120. ad Euodiam. In orat.de mode⸗: ſtia in diſcepta: tionibus ſeruãda. Rops. 4. 1. Corinth. 13. 1. Ioannis 4. Cui credendam. Catholica Fcele⸗ fia cur dicla. De vera religio: ne cap. 7. Cyrill. in vls. catecb. Aug. ſerm. uz1. de zemport. Contra epiſtolam Pelagiani, cap. 2. Epiſtola 48. ad Viutent:um. Catholica eccleſia an fit illuſtris. Mattbe5. In Pſalm.ʒ9. Con. 2⸗ Conc.*. Aug. hom. i in epiſt. Ioan. Dan.ꝛ. t. Toxunss 2. Lib de vnitate Eccle/ſiæ. ——— —— Cap. 92⸗ Axal aptifiæ. Lus herus ſecta: rum Princeps. Lutheri male: dicentia⸗ Lutheri pro: poſttune ntorim F.j. Eeclefic 3·noiæ. Pyima con ſenſis populer um Net ſeripta ſunt ſuperftite pienti ſima Maria Re- Lina, qu Chri⸗ RNianã ſidẽ in An: glia reſtituerat. Act. 4 · AMalach. 3. Air*ο. 4. HNæreticorum ſella. DE TRADITIONIBV S. ſuper cãdelabrum, vt luceat omnibus qui in domo ſunt. Et de illa diqum eſt: Non poteſt ci⸗ uitas abſcondi ſupra montem conſtituta. Sed Donatiſtis velut operta eſt: quia audiunt tam lucida& manifeſta teſtimonia, quæ illam toto orbe eſſe demonſtrant,& malunt clauſis ocu lis offendere in montem, quàm in eum aſcendere, qui cum eſſet lapis præciſus, de monte ſine manibus creuit,& factus eſt mons ingens,& impleuit vniuerſam terram. Dicit hæc de Do- natiſtis Auguſtinus, qui ex toto mundo periiſſe, ac in ſola Aphrica,& ea quidem non tota Eccleſſam remanſiſſe contendebant. Ac noſtro quoq; ſeculo repullulauit in multis Gerne niæ locis hæc Donatiſtarum hæreſis; quam qui ſequuntur, Græco nomine dicuntur Anaba- ptiſtæ. Cæterum non ſoli ſunt illi qui fratres oderunt,& proptereà in tenebris ambulant: ni- hilo minore flagrãt erga fratres odio, qui cum ſe primi noſtra memoria ſegregaſſent, tot ſe- ctarum quot nunc videre licet, auctores aliis fuerunt. Quid enim? Sectarũ æui noſtri Prin- ceps, nunquid non ſpirat in ſcriptis ſuis omnibus implacabile quoddam odium erga fra- tres? erga eum præcipuè cuius opera fit, vt fratres eſſe perſeueremus, vt vnanimes in domo Dei habitemus: vt idipſium dicamus, idipſum ſentiamus, idé ſapiamus omnes: qui proptered vnus vniuerſæ preficitur Eccleſiæ, vt ipſius miniſterio fidei posſit vnitas in ea retineri. Tolle ex libris eius conuitia, ſcõmata, lædorias, maledicta, quibus& hunc,& cęteros minores Pon tifices, omnemꝗ́; ſacerdotum& monachorum venerabilè cœtum incredibili quadã inſecta⸗ tur petulantia, quantula tandẽ ſcriprorum eius pars ſupererit? Sed ipſum potius confitentem audiamus, quid maximè propoſitum habuerit, cuùm in vulgus noua ſua dogmata ſpargeret. Scribens ad Argentoratéſes, ita loquitur: Hoc diffiteri nec poſſum, nec volo, quòd ſi Carol- ſtadius, aut alius quiſquam ante quinquenniũ mihi perſuadere potuiſſet, in ſacramento præ- ter panem& vinum eſſe nihil, ille magno beneficio me ſibi deuinxiſſet: Grauibus enim cu- ris anxius, in hac excutienda materia multum deſudabam, omnibus neruis extenſis me ob- tricare& expedire conatus ſum, cùm probè perſpiciebam hac re Papatui valdè me incõmo- dare poſſe. Vides quid ille ſecutus fuerit, peregrina ſua doctrina populo inculcanda? Certeè non vt Chriſti gloriam propagaret, verùm vt eo qui vnus in Eccleſia Iudex eſt ad tempus vice Chriſti, quibuſeunq; fieri potuit artibus in odium& inuidiam adducto, atque ita ſciſſ⸗ vnitate, gubernatore ſublato, atrocius atq; violérius circa Eccleſię naufragia graſſaretur: cum odio ipſè excæcatus, eodẽ odio cæteros inflãmaller, effeciſſerꝗ́; vt in tenebris ambulãtes, ne- ſcirent quò irent, neq; ciuiratem iſtam ſuper montem poſitam, quæ impleuit vniuerſam fa- ciem tefræ, cernere poſſent. Cuius itaque mens tanta fuit infuſcata maleuolentia, Chriſtum vt præſentem in Euchariſtia libẽter fuerit negaturus, dum modò Papatui per hunc modum incommodare liceret, quomodo videret is Eccleſiam? quomodo Chriſti corpus agnoſcerer, cuius ipſe membrum eſſe deſſiſſet? Quare nihil eſt quòd miretur quiſpiã, ſi quorũ oculos obcæcauerunt tenebræ, dum ardent erga fratres odio, catholicã Eccleſiam videre non poſſunt: quæ fidelibus& orthodoxis om- nibus ita clara, perſpicua,& manifeſta eſt, vt illorum, qui non vident, cæcitatẽ ſatis mirari ne- queant: Horum enim oculos nulla perſtrinxit maleuolentia, nullũ excæcauit odium, ſed cha- ritate flagrant potius, quę cùm patiès& benigna ſit, omnia ſuffert, omnia credit, omnia ſpe- rat, omnia ſuſtinet:& eſt ei mortis inſtar ſeparatio. Quamobrem ſuſtert omnia potius, quam vt ſegregare ſe velit: credit omnia, veruùm vt diximus, non omni homini: credit catholicæ, quam ibi eſſe non dubitat, vbi eſt conſenſio tot populorũ, vbi auctoritas miraculis inchoata, ſpe nutrita, charitate aucta, vetuſtate firmata, vbi ſuccesſio ſacerdotũ, ab ipſa Petri ſede vſq; ad præſentem Epiſcopatum: Has enim tres Eccleſiæ notas ponit Auguſtinus: quæ certe ita ſunt illius propriæ, vt eas nulla ſibi hæreſis posſit vendicare. Ac quod ad primã notã attinet, quanra ſit apud nos non eorũ tantũ, qui nunc ſunt populo- rum in Chriſtum credentiũ, verumeriã qui multis retro ſculis fuerunt, vel in dogmatibus, vel in obſeruationibus cõſenſio, quis eſt qui nõ videat& obſtupeſcatè In quãcunq; veneris orbis Chriſtiani parté, vbi in præceptis patrũ noſtrorũ inceditur, ſiue ſit ea Princeps terrarũ Italia, ſiue Gallia, ſiue Hiſpania, ſiue bona pars Germaniæ, quam nondum tot ſectarũ noſtri temporis peſtiferũ virus afflauit, ſiue quæ nuper eò vnde exciderat reuerſa Anglia, ſiue Hun garia, ſiue Scotia, ſiue noſtra Polonia,& quæcunq; ſunt illæ nationes alię ſibiunctæ, tantam populorũ omniũ conſenſionẽ videas licebit, vt nõ modò nullũ ſit in eis fidei, religionisq́; diſ- ſidiũ, verùm& ritus iidé ex magna parte, eædé obſeruantur cæremoniæ, vna& eadèé lingua ſacra peragãtur omnia. Idem credunt omnes iiſdéẽ temporibus& ieiunant,& orant omnes, eodẽ ritu ſacris operantur omnes: vt facilè quiuis perſpiciat, multitudinis credentiũ eſſe cor vnum,& animà vnã. Execratur enim vera cõfesſio pieratis, iuxta diuerſitates temporũ va- riari, ſic vt nec ipſe variari veritatẽ admittit, de quo eſt ipſa vera cõfesſio, qui dicit: Ego ſum, & nõ ſum mutatus: quẽadmodum in epiſtola quadã ad Conſtantinum, quæ actis ſextæ ſy- nodi Conſtantinopolitanæ inſerta eſt, ſcribit Agatho. Nunc ad illos verte oculos, qui ſe a ca- tholica ſegregarunt, quãtum inter eos& opinionum& animorum disſidiumè in quot miſe- ri ſectas ſunt diſſecti?quãto ardore pugnãt& digladiãtur ipſi inter ſe? Legat qui volet Maul⸗- brunenſe colloquiũ, in quo magnis cõtentionibus inter ſe dimicãt Lutherani& Zuin gliani. Legar ne N ui lrrinsLu bealegopulo wolkcunont daltataterin uner tenl t Lutterus alte- inum Tumgelu nexigoyſtmon mDeopraltiur dcxamimpridem deab iucce in mu trittaſententäg lnſam hewſim! 2 jo ceraned.Prim 1 rulsbapriſmum aptiſmum,quide snoſtros efettec cum ulgd Scho aäioncenletequr aunen qgiſquäcſt dttun aon enäcet, dordecondtonun ir. CEnnm plu urm idleoti ecuaqlüictolc Auguttno enneni It plnidlo ſciu Prmos anem ſ in quapeng ee ſemex yna ſecac proſpezeni, da ſeaddicat: dum betſept conlene ſdotan. 1 üunn N lG. . Aulltg 1dlg e1e ſet in! noyj et: Or Kenn: derulst ame, tul Val n 4 ulo im AMacd. a lude ſts Itey dducte as:inl tragla Ig. dure enebris Nlare mpleui venn. aleuole alyhh atuipt ud:mab iſti cor anole dteneb ma Sus& CTokör crcitatt Mnirnl xcauit an ct nnia c tmni etoml S K lSg mini: Hat ode tasmi Lg inche bb ipl Aikesi A IIl 2celt gquih npo 2 male t, v ma 1., rarün ncum clan, 3. 1119 F — dI ederſd 2 a l .„/— 1„)' alie Clh BRA1TRADITIO NIBVS. 198 Legat& Aldemburgenſe colloquium, ad quod non ſunt admisſi Zuingliani, cùm pro mani- feſtis hæreticis habeantur, qui ſceptro Magiſtratus, nõ autẽ ſtylo vel diſputatione ſint refel- lendi, quod fuit habitũ inter ipſos tantũ Lutheranos, quorũ alios Flaccianos, alios Fberia- nos vocare viſum eſt:in quo certant infeſtisfimis animis inter ſe Lutherani ipſi,& ita ſe rem vt ſcribimus habere, cõperiet. Quod imprecatur talibus Prophera: Præcipita Domine,& di- uide linguas eorũ, quia vidi iniquitarẽ& contradictionẽè in ciuitate, nunquid iſtis non eue- niſſe videturè Per humiles Apoſtolos cõgregatæ fuerunt linguæ, per ſuperbos iſtos Pſeudo- apoſtolos diuiſæ ſunt linguæ. Spirituſſanctus cõgregauerat linguas: ſpiritus ſiperbiæ diſper- ſit linguas. Cùm deſcẽdiſſet ſuper Apoſtolos Spirituſſanctus, omniũ linguis loquuti ſunt, ab omnibus qui cõuenerant ex diuerſis orbis terrarũ partibus intellecti ſunt:& quę diſperſe lin guæ fuerant cum Babel ædificaretur, in vnũ omnes congregate ſunt, nunc iſti ſe mutuò non incelligunt,& qui fuerãt ab Apoſtolis,& eorũ ſucceſſoribus per diuerſitatẽ linguarũ multa- rum in vnitate fidei cõgregati, mirandũ in modum linguas eorum diſperſas videmus, vt eos agitari Satanæ ſpiritu dubitandum non ſit. Ac intereſt ſanæ Eccleſiæ, vt eorum qui ſegrega- uerunt ſe, linguæ ſint diuiſæ. Volunt vnam linguã habere? dicit Auguſtinus, redeant ad Ec- cleſia: quia& in diuerſitate lin guarũ carnis, vna eſt lingua in fide cordis. Primus fuit noſtra memoria Martinus Lutherus, qui cum à catholica ſemetipſum ſegregaſſet, dogma ſuum ru- di plebeculæ pro puro puto Euangelio, proꝗ́; ipſisſimo Dei verbo vendicauit. Puit iuratus illi Carolſtadius: is non totos duos annos in eadem cum eo ſententia permanſit: diſceſsio- neq; facta, ſic eſt alter in alterum debacchatus, vt vterq; ſit alteri factus pluſquã hæreticus. Intereà tamen vrerq; ſibi gloriã hanc vendicat, quòd primus veritaté Euãgelicam in lucem extulerit. Lutherus autem hoc argumèto probat in epiſtola quadã ad Saxoniæ Ducem ſcri- pta, ſe primum Euangelium in lucé produxiſſe, quòd ipſe aliis auctor fuerit, non verbo ma- gis, quàm exèplo, vt monachatũ relinqueret. Quaſi verò docere perfidiã,& vt violetur iuſ=- iurandum Deo præſtitum, hominibus perſuadere, id fit Dei verbũ in lucẽ proferre. Potuitne dici quicquam imprudentius& impudentius? Sequuti ſunt Zuinglius,& Oecolampadius, ipſi quidẽ ab inuicẽ in multis rebus disſidentes, ſed qui voluminibus tamen aliquot Lutheri de Euchariſtia ſententiã grauiter oppugnarũt,& qui fuerant Lutheranæ factionis, eorũ non paucos in ſuam hæreſim pertraxerunt. Exortus eſt poſteà Balthaſarus, cui fuit ingens cum Zuinglio cerramen. Primus hic ætate noſtra veterẽ Donatiſtarum errorẽè retulit, ac non pro- deſſe paruulis baptiſmum docuit, atq; ideò rebaptizandos cenſuit. Extiterunt poſteà qui tol- lerent baptiſmum, qui de templis imagines eiicerent, qui nudis corporibus incedẽtes primos parentes noſtros referre conarentur. Nati ſunt& Sabbatarij: ſubſecutũ eſt genus quoddam propheticum, vulgò Schuermeros vocäãt, qui reuelarionibus niterẽétur. Quis autem ſingulos enumerãdo recenſere queat? Quotidie noua dogmata, noua videmus exiſtere disſidia: nec intereà tamen quiſquã eſt inter hos omnes quamlibet dogmatibus diſcrepãtes, qui ſibi Chri ſti ſpiritum non vendicet, qui ſe purum, putum Euangelium aſſerere non glorietur: quod ta- men ab orbe condito nunquã impurius, nunquam obſcurius, quam ab iſtis factum eſt, fuiſſe conſtat. Quanquam ipſum quidem Euãgelium nihilominus purum in Eccleſia catholica re- tinetur, cùm nihil eo ſit impurius, quod extra catholicam docetur. Nam vbi tanta eſt diſſen- ſio, nequaquã ibi catholica eſſe poteſt. Quis autẽ ita fuerit excors, vt non rectius exiſtimet cum Auguſtino conſentientẽ auctoritatem Eœcleſiæ ſequi, quàm iſtos ita disſidentes ab Ec- eleſia, vt ipſi nihilo ſecius inter ſe grauisſimis de rebus diſſentiant? Fingamus autem eſſe nõ neminè, qui dubitet vbi ſit catholica, quemꝗ́; tædeat huius Fe- cleſiæ, in qua pleraq; cernere licet, quibus non poſſunt multorũ oculi non offendi: cùm vi- deat idem ex vna ſecta complures indies naſci, nunquid non tutius fecerit, rationibusq́; ſuis melius proſpexerit, ſi dum inter ipſos prius conueniat ſectarios, expectauerit, quàm vr huie aut illi ſe addicat? cum præſertim non ipſi modò inter ſe, ſed ne ſecum quidem ipſe eorum aliquis perſæpè conſentiat. Indicant hoc loci quorundam cõmunes, indicant& cõmentarij, quos quotannis ferè nouos edunt, cum prioribus illis magna ex parte pugnantes. Tanta elt in dogmatibus etiam vnius ſectæ varietas& inconſtantia, vt crebro dictitare ſolitum ferant illuſtrem olim Principem Georgium Saxoniæ Ducem, qui fuit ad extremum vſq; vitæ ſuæ diem, catholicæ ſemper& orthodoxæ fidei tenacisſimus: Scire ſe quidem quid hoc anno cre derent vicini ſui Vitembergenſes, cæteruùm quid eſſent anno proximè inſequenti credituri, ſe neſcire. Neq; mirũ: Sicut enim ab eodem Agathone, cuius paulo antè meminimus, ſcriptũ eſt, quod nulla veritate fundatum eſt, neceſſe eſt, vt erroris inconſtantia varierur. Nam vera fides immutari non poterit, nec aliter tunc, aliter poſtmodũ prædicari: Quia ſit ſermo veſter Vt Apoſtolus docet, Eſt, eſt: non, non: quod plus eſt, à malo eſt: Sola eſt Eccleſia catholica, ſicut à Taraſio dictũ in Synodo ſecunda Nicæna legimus, in qua quæ ſunt hactenus tradita, non ſunt, eriam& non, ſed etiam tantùum ſunt in veritate, manentq; infracta, minimeq; fi- culnea in æternum tempus. Quamobrem vbi tanta varietas eſt& inconſtantia, vbi ſubinde dogrnata variari, ſubinde ritus nouari videmus, qui fieri poteſt, vt vbi catholica eſſe rectè cre datur? Quoniã verò mentionẽ obiter fecimus cũprimis illuſtris illius, vereq́; pij& Catholici Princi- Pſal.54. Linguarum dk= ſperſio& ces. Lreg⁴⁵ε⁶ο In Pſalm.z4. Lutheri hæreſeor orius. Georgii Haeis Jaxoniæ diclum. ſacob. ·. Matth. 5. Actione t. Cap. 92. Jecunda otd aut⸗ ttoritas miracu: lis inchoata. Niracua apud hærcicos nulia. Guim. lib. de veritate corporis & ſanguinis 09— min m Sucha- reſtic. Tertia ſuteeſii ſacerdotum. Ang. de vtilitate C'esendt, cap.17. 45. Aug. in quæ flio- nibus veteris& noui teſlamenti Qkæſi. uo. P E TRAPDITIONIIBVS. Principis& Aeni memoria ſeculorum omnium Georgij: libet hic adſcribere verba quedam eius, quibus reſpondet Epiſtolæ Lutheri, qua ſuum, vt Euangeliũ reciperet, hortabatur. Afur mare poſſumus, inquit, nobis Euangelium tuũ parũ curæ eſſe, cuùn ſit à capitibus Chriſtian tatis pro reprobo iudicatũ. Id vnũ curauimus, vt, ne à noſtris acceptaretur, pro virili cauere- mus. Ad hoc nobis cauſas dederũt mali fructus inde producti. Neq; enim tu, neq; alius quif- piã verè dicere poteſt aliud, quàm blaſphemiã fancti venerabilis Sacramẽèti, ſanctisſimę Dei genetricis, omniumq; ſanctorũ ex tua doctrina originẽ habere. Ex tua enim, tuorumq́; diſci⸗ pulorũ doctrina, omnes antiquæ& reprobatę hæreſes renouantur: omnis Dei cultus hone- ſtus aboletur. Quod tamen à temporibus Sergij tam latè nunquã factũ eſt. Quãdo plura fa- cta ſunt ſacrilegia Deo conſecratarũ perſonarũ, quam poſt productũ Euangeliũ tuũs Quan- do plures, rogo, factæ ſunt rebelliones cõtra ſuperiores, quàm factæ ſunt ex Euangelio tuo? Quando plures factæ ſunt depredationes ſacrarũ domuum? Quãdo plures factæ ſunt rapin & furta? Quando plures fuerunt VVittembergæ excuculati apoſtatæ, monachi, ac moniales quã nunc ſunt? Quãdo maritis adẽptę ſunt vxores, aliisq́ tradite, quàmn quod nunc reperitur in tuo Euãgelio? Quando plura facta ſunt adulteria, niſi poſteaquam tu ſcripſiſti: Si mulier à viro ſuo fœcundari nequeat, vt ad alrerũ tranſeat, à quo fœcundetur,& vir illum fœtũ alere teneatur. Et cõtraà vir itidẽ faciat quoqʒ. Hac tuũ Euangeliũ, quod ſub ſcamno latens, produ xiſti, attulit. Et rectũ quidẽ ei nomè imponis, quod ſub ſcamno latẽs produxeris. Boni profe cto foret illud adhuc ſub ſcamno latere: nam ſi adhuc alterũ produxeris tale, nos nullũ cõſer uabimus ruſticũ. Si Chriſtus voluiſſet tale Euangeliũ, nõ tam ſæpè dixiſſet: PAXXVOBI s. Petrus& Paulus nõ dixiſſent ſuperioribus obediendũ eſſe. Idcircò illi ipſi fructus nobis in- gené& nauſea& horrorè faciunt tuæ doctrinæ, ruiq; Euangelij. Euãgelio Chriſti nos vo- lente Deo, asſiſtemus corpore, anima, ſubſtãtia ac dignitate: ad quod nos ſua adiuuet gratia. Tunos admones mortis, cuius certi ſumus. Quid autè fieret, ſi tuũ amplexuri Euangeliũ mo reremur? Nonne Deus dicere poſſer? Vnde hic, qui nouũ Euãgeliũ, cum tot fructibus malis ſecũ affert? Nonne dixi tibi vt arborẽ ex fructibꝰ cognoſcas? Si diceremus: Lutherus dice- bat eſſe Euãgeliũ, quod ſub ſcãno latebat. Deus autè diceret: At aliter tibi dixit Eccleſia Ca- tholica. Cùm igitur quotidie dicas, te credere Eccleſiã Catholicã, quare ergo Luthero credis, & nõ Eccleſiæ? Nequaquã Lurhere, ſeruia tu Euãgeliũ tuũ, quod ſub ſcãno latẽs produxiſti, nos permanebimus apud Euãgelium Chriſti, ſicut recepit illud Eccleſia Catholica, ac ſeruat. Aliam quaſi noram Eccleſiæ catholicæ ponit Auguſtinus auctoritatẽ miraculis inchoatam, quæ dogmatibus fidẽ adſtrueret: qua parte adeò ſunt deſtituti, qui ſe veritatẽ Euangelicam, annis iam plus mille ſepultam, in Ilucem reuocaſſe gloriantur, vt ne claudum quidèe equum eorum quiſquam adhuc ſanauerit. Econtrario quibus& quantis miraculis inchoata ſit au- ctoritas Eccleſiæ noſtræ, non ex annalibus modò ſcripris, verumetiam ex tabellis,& cereis quibuſdam ſimulachris ad ſepulchra martyrum noſtrorum appenſis, videre licet. Caterum itti cum nihil eiuſmodi proferre queant, eo ſunt audaciæ& amentiæ prolapſi, vt non dubi- tent affirmare, miracula ſanctorum nihil aliud quàm dæmonum præſtigias fuiſſe, De quibus ſic ſuperioribus ſeculis Guimundum Archiepiſcopum Auerſanum ſcripliſſe legimus: Quòd ſi miracula non recipiunt, hoſtes Eccleſiæ ſe declarant. Eccleſia enim miraculis quam max- imè& propagata eſt,& adulra. Quid denique eſt aliud miracula caſſare, niſi Eccleſiam, quantum in te eſt, auferre? TVertiam commemorat ſucceſsionem Sacerdotum ab ipſa Petri ſede, v ſque ad pręſentem Epiſcopatum. De qua& alio loco ſic ſcribit: Cum igitur tantum auxilium Dei, tantùm pro fectum, fructumq́; videamus, dubitamus nos eius Eccleſiæ condere gremio, quæ vfque ad confeſsionem generis humani, ab Apoſtolica ſede per ſucceſsiones E piſcoporum fruſtra hæ- reticis circumlarrantibus,& partim plebis ipſius iudicio, partim conciliorum grauftate, par- tim eriam miraculorum maieſtate damnartis, culmen auctoritatis obtinuit? Cui primas da- re nolle, vel ſummæ profectò impietatis eſt, vel præcipitis arrogantiæ. Nam ſi nulla certa ad ſapientiam ſalutemq́ue animis via eſt, niſi cum eos rationi præcolit fides, quĩd eſt aliud ingratum eſſe opi arq; auxilio diuino, quam tantòlabore præditę auctoritati yelle reſiſtere? Et ſi vna quæque diſciplina, quanquam vilis& facilis, vt percipi poſsit doctorem aut ma- giſtrum requirit: quid temerariæ ſuperbiæ plenius quàm diuinorum ſacramentorum libros, & ab interpretibus ſuis nolle cognòſcere,& incognitos velle damnare? Hac ifti quoq; cùm careant, nihil eſt quod minus ferre poſeint, quàm vt ad ordinariam Epiſcoporum& Sacer- dotum ſucceſsionem eccleſia dicatur alligata. Contra verò non ſolum Auguſtinus, verum eriam Irenæus, Tertullianus, Origenes, Cyprianus, lieronymus, Opratus,& alij plerique omnes, qui catholici ferunt& orthodoxi, nõ aliam quàm hanc notam, qua catholicam ag- noſcere liceret, illuſtriorem eſſe iudicauerunt: quemadmodum vbi de Apoſtolica nobis Ee- cleſſa ſermo fuit, pluribus verbis planum fecimus. Neque verò nouum, hoc eſt, quòd ordinem hunc ſucceſsionis impugnant hæretici. De- ſcribens Auguſtinus peſtilentiæ cathedram, his verbis vtitur: Quoniam cathedram peſti- lentiæ non elſe de Dei ordinatione afſeuerauimus, etiam eorũ, qui extra eccleſiã, vel Songe⸗ ecole⸗ i- Hiinki dfmit ſnſ b ztCEA en fellselln occn aumſin rüeoru ncech wine hc onm eghk * reder ghoreri mt Felimn Huul teipl3 27 1Bo ſrot io a i kuſl voslh nurrſelral autth rtael. den Khübnke ſi umecum rt rtesrut dadt Snllpriusae aufer erbum Deii Deirtt ſobb cum ku ſii ololmde CLih rabungel Iim d ziunis quogus eg Vnt bunnge Gauta hoctoticem neano ſclamur. ſed Fraute adogultnoc mo, d. on alionde na winen wfundum! daſd ödene inellg Naqyge Womnes her Cuoeg ancteinrelig nndgg uileroyyr conlg lialguepo ets üyniuum in meelin ſur run chn endg winralscd hs rnn ciikn 4 a un Nn Nenien n elgratamſ cn ltersma um mith vonin antnoltrm 99C ads xpien nnn e, t mire d9 1 lonibusac ttm S receckte mode Slcereſe do di 3 euai mil 1 † 0 1a,e dsrLerpte 7109. Conn l, quo 0o Rul 1 anc peſt Kine etune nnte dümr 1 Uhobe dee ſ 1 L g 5 angelü). tua. tes cde 1 Auodmn 19 aſciplſt Llitilum 1: lamnohnt odurersö Stalennosd i llet:b XN ,0 pli tuag 0 gelo Chih a 3 laäun 1 lexon kum m tot frudit a mus:Lüthe a- dicit ka d ergo Luther a ino ltäspe i Catholic, miraculsinc af eritaté Dum auxdun quit as culis inchon it ex tabells, 1 ſcere licet.“ olapſ, Itn n gus fullſe, N diſſe egim diraculis q lae, nül k orum gidl. Lit? Cul u“ e. Nam l K fces, C—f 3, ditatreſ en doctorc u’ U Idl amentof r) Aln ugultlnf 0 1109 llla catl 1 f. 6* P E TRAPITIONIBVS. 199 eccleſiam ſêdes ſibi inſtituerunt, catliedrã peſtilentiæ dicimus. Qui enim incõceſſa præſumit, reus eſt, quantò magis ſi& cotrumpar traditionẽ eius, cuius ſedẽ vitirpat Nam& ordinem ab Apoſtolo Petro cœptũ& vſq; ad hoc tempus per traducẽ ſuccedẽtium Epiſcopdrum ſer- uatum, perturbant, ordinè ſibi iine origine vendicates, hoc eſt, corpus ſine capite profitétes: Vnde congruit etiã eorum ſedẽé eathedram peſtilentię appellare. Nec enim ideò impund erit, quia ſub Dei nomine hoc agunt. Conſtat enim, ſuas illos cauſas ſub Dei nomine agere: Non enim zelo Dei hoc agunt: ſed ſibi locum volentes defendere. Cùm ſciamus Core& ducẽtos ve quinquaginta viros per præſumptionẽ Deo offerentes, h atu terræ abſorptos eſſe,& Oziam 2. Sa egem cùm Deo illicice obtulitſer, lepra in fronte percuſſum eſſe. Verum hic iſti dicunt: Ergo ne ad hominum eòmentav is alligatam eccleſiam? nunquid eieznaß Tnid non multò nos rectius, qui ad ſcripturam prouocamus? qui ad Dei verbum eccleſiam eſſe"92“² velimus alligatã. Atqui vnde ſcripturæ? vnde vobis, quod ira frequenter intonatis, Dei ver- bum? Nunquid non à nobis? nunquid non à patribus noſtrise ih quorum vos cedere non oportere, falſo vobis perſuadetis: Quorũ ſi vos traditiones omnes putabitis eſſe reſpuendas, etiam Euangelio neceſſariò vobis ertr reſpuendum. Cuius enim niſi patrum no- ſtrorum traditio eſt Euangelium? Quis illud incorruptum tot ſeculis aſſeruauit,& ad nos Vſq; trãſmiſit, pari fide per nos ad poſteros noſtros tranſmittẽdum? Nunquid non, à quibus Vos ipſos priuata veſtra libidine magis quàm auctoritate legregaſtis, patres noſtri? Quibus autem auctoribus, hoc Matthæi, illud Marci, aliud Lucæ, Ioannis aliud Euangelium, aut hoc demùm quod ipii ſcripſerunt, non autem quod vel 1 homas, vel Nicodemus, vel Barnabas ſcrĩpſiſſe putantur, à Spirituſancto profectum eſſe cognouiſtis? an nõ illis ipſis, à quibus vos ſsparaltis, parribus noſtris? Itaq; ſeriptura noſtra eſt, neq; vobis quicquam iuris in eam vet⸗ dicare poreſtis: niſi prius à quibus diſcesſiſtis, ad nos, patresq́; noſtros redeatis. Quamobfem auferte iſta, verbum Dei, verbum Dei: Euangelium, Euangelium. Non eſt nobis cum verbo Dei, non eſt nobis cum Euãgelio pugna, ſed cum interpretarionibus& aſſeuerationibus ve- ſtris. Nam quod olim de Donatiſtis dixit Auguſtinus, quòod contra Chriſtũ portant ſignum*⁸.epiſt.st. Chriſti,& contra Euangelium de ipſo Euangelio quodnon intelligunt, gloriantur. Quodꝗ; ĩdem de Pelagianis quoque commemorat, quod eorum dogma, arma coutra legem ſumit ex lege: impugnat Euangelium ex Euangelio puguans,& in ſui perniciem de veris men- dacia fingens: hoc totidem verbis de vobis dieer= nobis licet. Verbum Dei toto pectore ve- neramur& oſculamur: ſed quod aſſeueratis vos, hoc eſſe verbum Dei conſtanter negamus: Et cum eodem Auguſtino dicimus, quod ab aliis antea quoque dictum eſſe commemoraui- 14 tract it. mus, quod non aliundè natæ ſunt hæreſes,& quædam dogmata peruerſſtatis, illaqueantia iulaan. animas& in profundum præcipitantia, niſi dum ſcripturæ bonæ intelliguntur non benè,& quod in eis nõ benè intelligitur, etiã temerè& audacter aſſeritur. Cui etiam alio loco dicit⸗ Neq; enim non omnes hærretici ſcripturas catholicas legunt, niec ob aliud ſunt hæretici, niſi quod eas non recteè intelligẽtes ſuas falſas opisiones côtra earum veritaté peruicaciter aſſe- runt. Sic& apud Hieronymũ legimus, quod& omnes hæreſes, ſecundum Ezechiélem, ſibi Sian dee hs conſuunt ceruicalia, quæ ponant ſub cubtto vniuerſæ ætatis. Non pugnat ipſum ſecum Dei Ahnc,un s. 3 verbum, ſed hominum interpretatio eum hominum interpretatione colliditur: deque eo 1u³up.. ad Gal. inter nos agitur, vtrum conſtantis animi ſit, deſicere ab opinione, quAãm tot viri, doctrina, De aher han ſanctimonia, miraculis celebres, tanto conſenſu tradiderunt: deficere ab vniuerſæ Eccleſiæ Paeearehrrenla decretis,& animam vnius alicuius fidei committere, qui nuper cum pauicis exortus eſt: cùm nec ipſius congregationis proceres, vel ſecum vel inter ipſos conſentiant: imò cùm n 16. d. 28. preceptis in- Euangeli Patr noſtrorun tradi: tioue actepimus. In prologo E1) pp., De Gey. ad liter⁊ 44047. ca. 9. ec ipſi .— 1....„— quidem ſecum perſæpè conſentiant, qui aliud plerunq; ſtantes, aliud ſedentes loquuntur. Nos qui per Dei gratiam ſumus Carholici, ſi minus omnes erudite, faltem timidè, cumq; re- uerentia ſacras literas tractamus, ac quo mnagis conſtare posſit ommbus, nos eſſe Catholicos, à Sapiente moniti, non innitimur prudentiæ noſtræ, non loquimur viſiones cordis noſtti, Praserb f. non ſolitariam aut noſtram, aut vnius alicuius mortalis opmionem ſequimur: memores il- lius, quod ab eodẽ Sapiente ſcriprũ eſt: Vidiſti hominẽ, qui ſidi ſapiẽs videtut? ſpes eſt de ſtul to, quàm eo longè maior: ſed orthodoxorũ qui nos praceſſerunt, veſtigiis inherentes, in eo- rum interpretationibus acquieſcentes, ab eius, quę columna eſt& firmamentũ veritatis, Ec⸗ cleſiæ decretis, nõ recedere cumprimis religioſum ducimus, atq; ita quod vnanimiter viſum eſt vniuerſis, hoc dicere ſcripturã, hoc eſſe Dei verbũ credimus, nec ab eo nos vlla ratione di moueri patimur, etiã ſi millies per membra ſua Satanas occinat, quod ipſum aliquãdo Chri- ſto ceciniſſe legimus: Scriptum eſt enim. Vos conrraà, violenter irrumpitis, ac ſubmotis om- Maush⸗s, nibus, quod vos vultis, quodq; veſtris dogmatibus commodum eſt, hoc ſentire ſcripturam contenditis. Denique ſic rem geritis, quaſi non eſſe diſpenſatores, verum Domini ſacræ ſcri- Pturæ poſtuletis. Hanc veſtram tyrannidem ferre non poſſumus: quodque dixit aliquan- Pf'ouerb. 30. do Paulus obſtrepentibus, id à nobis quoque contra vos rectè diei poſſe perſuaſum habe- mus: An à vobis verbum Dei procesſitẽ aut in vos ſolos peruenit? v ſque eò certè non pro- 1. corinth. 14. cesſit a vobis Deis erbum, vt quicquid eius habere vos exiſtimatis, à nobis traditũ, à nobis Massb.g. tanta fide cuſtoditũ habeatis, vt ne iota quidẽ aut apicẽ vnũ in ſcriptura mutatũ eſſe verè di⸗ cere posſitis à nobis, inquà,& à patribus noſtris, à quibus voſmetipſos tse eheſtie — L am DE TRADPDITIONIBVS. Nam quod ſanctus Epiſcopus& martyr ille Cyprianus de Nouatianis dixit aliquando: No Op trat de ſem nos ab illis, ſed illi à nobis receſſerunt:id nos non minus verè quàam ille de Nouatianis„de Cap. 92 piccitate Præla:...—... 26.A.. 3oruus. vobis dicere poſſumus: Non enim nos à vobis, ſed vos à nobis receſsiſtis: quod ipſi, velitis nolitis, fateri neceſſe habetis: A quo autem receſsiſtis, quando à nobis receſsiſtise Receſsiſtis — à noſtris& veſtris non ita pridem patribus: nondum enim quadraginta anni interceſſerunt cùm eoſdẽ vtriq; patres agnoſcebamꝰ, in eorundé patrum præceptis incedebamus: à quibus (dà filij deſertores) vos certè, vos recesſiſtis. Receſsiſtis à tot millibus ſanctorum martyrum, Epiſcoporũ, cfeſſorum, ſacerdotum, qui, quèd nobis Chriſti tradiderunt Euàgelium, id nos conſtanter adhuc retinemus, omnia prius& facere& pati parati, quàm vt ab eo nos in aliud Euangeliũ transferri permittamus. Receſsiſtis, vt vno verbo cöpſectamur omnia, recesſiſtis à Catholica Eccleſia matre quondã veſtra, vt rectè de vobisillud B. Iob. dici poſsit: Deridẽét 105. z0. me iuniores tẽpore. Vos enim eſtis illi iuniores tépore, qui veſtre matris eccleſig ſimplicita- tẽ deridetis, qui nõ dubitatis eã falſo ignorati Chriſti& beneficiorũ eius obſcurationem re- 1 Vide Oregolib. darguere. Cuius ergò niſi noſtrũ propriũ eſt Euageliumè cuius niſi noſtrę proprie ſunt ſcrip- 4 den. tur? Nos enim patrũ noſtrorũ Apoſtolorũ& Apoſtolicon ũ virorũ vera ſoboles, nos eorũ le gitimi ſumus heredes&ſucceſſores: ab illis noſtre ſdei traducem, ab illis noſtrę doctrine ſe- mina mutuati ſumus, ab illis Euãgelium, ab illis ſcripturas nobis traditas poſsidemus. Nos Eccleſiarum noſtrarũ origines edere, nos Epiſcoporum noſtrorũ ordinem euoluere poſſu- mus, ita per ſucceſsiones ab initio decurrentem, vt primus ille Epiſcopus aliquem ex viris Apoſtolicis, qui tamen cum Apoſtolis perſeuerauerit, habuerit auctorem: ab ils in poſſeſsio- nem ſcripturarum& Euangeli] miſsi ſumus. Vos autem qui eſtis? quando& vnde veniſtis? quid in noſtro agitis non noſtriè quo iure ſyluam noſtram cæditis? qua licentia fontes no- ſtros tranſuertitis? qua poteſtate limites noſtros commouetis? Noſtra eſt poſſeſsio: quid hie vos ad voluntatem veſtram ſeminatis& paſcitis? noſtra eſt poſſeſsio: Olim poſsidemus: priores poſsidemus: habemus origines firmas ab ipſis auctoribus quorum fuit res: nos Apo⸗ ſtolorum ſumus hæredes? ſicut cauerunt teſtamento ſuo, ſicur fidei commiſerũt, ſicut adiu- rarunt, ſicut per manus aliis tradiderunt, ſicut per longam Epiſcoporum& ſacerdotum ſuc- ceſsionem, ad nos vſq; tranſiniſerunt, ſictenemus: Vos certè exhæredauerunt ſemper,& ab- dicauerunt, vt extraneos, vt inimicos. Neretiti ad ſeri. Cæterùm, quod anteà quoque docere nos meminimus, nihil noui faciunt hæretici, cum tuura prouocãt, ad ſcripturas prouocant, cùm eas ſibi ranquam proprias vendicant, cum earum poſſeſsione cæteros excludũt, cùn ſibi ſolis eas interpretandi ius arrogant: idq́; nouo more, cõtra quam à patribus noſtris intellsctæ fuerint. Verum hoc illis ius per catholicos conceſſum fuit nun- quam: qui ſemper quidem feripturas tanquam diuinitus inſpiratas, reuerenter accipiebant, ſed vbi de ſenſu earum controuertebatur, ad patrum interpretationes prouocabãt: quos iſti vſq; eo aſpernantur& reſpuunt omnes, vt nihil ſe recipere dicant, niſi ſeripturas: ſed ſic vt penes ſe ſolos certam eſſe velint auctoritatem interpretandi. Quod interpretantur ipſi, hoc ſenſiſſe volunt Spirirumenctum, quod adferunt alij quamuis magni, quamuis multi, à ſpi- ritu Hathanæ& ab ienata mente profectum eſſe blaſphemant. Nolunt vt fidamus vete- P G ribus orthodoxis, quod nonnunquam inter ſe variant, cùm inter iſtos paucos tanta fit con- trouerſia de Prophetis, de imaginibus, de diſciplinis, de Baptiſmo, de Euchariſtia, de iuſtifi- catione, deq́; cæteris ad religionem percinentibus. Ee volunt nihilominus credi ſuis dogma⸗ tibus, cum ea tamen quotidie noua expectemus. Quod ſi quæ fuiſſe videtur inter veteres E diſfenſio, non de magnis ea, neq́ue de neceſſariis rebus, verùm de iis fuit, quæ cum non ita maxgni eſſent momenti, liceret vnicuiq; abundare in ſenſuù ſuo: Stilo illi diuerſo, non fide di- uerſa ſcripſerunt. Si quæ res arduæ fuerunt ad religionem noſtram pertinentes, adeò nulla fuit inter eos de illis cõtrouerſa, vt cum iiſdem pleriq́; temporibus vixerint, ac maximis lo- corum interuallis diftuncti& diſtracti fuerint, haud aliter tamen ſcriptam ſuam de illis ſen- tentiam ad poſteros tranſmiſerint, quam ſi vno in loco de iiſdem collatis ſententiis, vnum Pſala. s⸗ idemq; ſenſiſſe,& quaſi conſpiraſſe viderentur. Quæ velſola res documento nobis eſſe po- teſt, illos ab eo magiſtro, qui facit vnanimes in domo ſua habitare, quæ ſcripſerũt, excepiſſe, vt nulli ſit pio dub itandum, hoc ſenſiſſe ſpiritum ſanctum, quod illos eſſe legimus interpre- tatos, præſertim quoties in vnan aliqua de re ſententiam conueniunt omnes. Nam Vt labi ſinguli tnaquam homines potuerint, certè ſi quid à pluribus receptum,& vſu totius Eccle ſix poſteà fuit approbatum, in eo labi potuiſſe credendum non eſt. Tnu eons⸗ Qorties ieirur alich de re ambigitur, ad quos alios quàm ad iſtos rectius prouocabimus, let in coutrouer: qQuorü iam inde à mille& aplius annis, in vniuerſa Eccleſia maxima ſemper fuit auctoritas? ſis dogmaulus. quam illis non doctrina magis excellens, quàm admirabilis quedã vitę ſanctimonia cõpara⸗ nit. Sic enim in illis eurn eruditione certabat integritas, neutra vt alteri cõcedere velle vide- retur. Athanaſius quam ſcripſit de Synodi Nicęn decretis: Ecce nos, inquit demõſtrauimus jſtiuſmodi ſentétiam à patribus ad patres quaſi per manus traditã eſſe. Vos autẽ noui Iudei, & difcipuli Caiphe, quos verborum veſtrorum patres ac maiores demonſtrabitis?. Si qui- bus cauſa eſt iudicio diſceptanda, nônne tales dari ſibi iudices optant, qui ſuæ voluntatis aon in hanc maiori, quam in alteram partem inclinatione propendeant, neque vel ainan —— aliquo 5 — 7 ds K le doete indee rgond puc G gem lulc Ac e kolerlite loci 9 deanrut- gub runngta micel 1 Man C Prn vpullnc onnu Ncriynm 7 hoc anto crrut enlstmn nard cifelre ſäcen Fllennite urd Wrouitan frori almcti do calan inmmüde ÄnerGt Kreliquos, lit nex kcel Jotge diens⸗Nüll imerg ebit in ſcul HaDew nexlibent! trice Kreciſtedh te maplequit lreſch ur tyon dedean lie impla⸗ Conin racs. Inh doken dolum gu o Aclülom deln wleoprxniſ 4 ne ohem d 3 aum Epicon ehe Jtſcdxs enege Itlcarspo lite I Kagitabggu aeitabar dt 8 rdau, lnen Hnicen, nnn uefan. vribus itie Dum Ta un dex Inpern GG, i dnn ünnio n Vene aiſcraum ,1* Keexperen fred A lli Katlones lo Illet,. dane ollg, n 88 I Nomniq dendr ttatlones i diſern 5 badßzan thun= Pmnauam, ihan. Aecei L= Na ee. Eetäid Ahü. 1 decel a. Snolt 0,. 8 po ee en eul 3 dos al* mabid e ddo K. alicent 3. dſtpoſt ai :Olm ao. tum fut ommiſet d. m&ſac at deront n ifacunt—. um earu z ouomof 27 Ss concel mr eletente t prouoc ch ſſciptu 8i nterpret in quamd n dlunt Nt be s pauc9 8 Eucha ie ninus ce“ ilg evidetu a I ſir flit, q an Ilidiug G periine ſes 3 exxeriotz I 1 Jxuam ſ 1 ſ usedP ollatisC 5 — 5el cument— en ue ſcii Pellell u2— veſle at om0 49 XI- 7,& rectil 5 P a cempe u⸗ je ſin n Kui 4 p ſc 20O 2, 4 1 4 81 lruu , nulc No e, 33 emon 5 ir 11 dHE TRAPITIGONIIBVS. 200 aliquod, vel amorem erga alterutram præ ſe ferant? quod affectiones Iſtæ plerunq; in cauſa ſunt, vt illis mens hominis impedita quid verũ ſit haud facilè perſpiciat. Qui poſſunt autem alij reperiri magis ab omnibus hoc genus afſectionibus remoti, quàm fuerunt ſancti Patres noſtri: qui cùm ante tot ſecula mortalem hanc vitã cum beata illa& immortali cõmutaue- rint, lirerarum monumenta reliquerunt, in quibus teſtatas& conſignatas animorũ ſuorum ſentétias, de rebus hodie controuerſis ad nos tranſmiſerunt: nihil vel gratiæ, vel odio tribu- entes, cum tanto ſeculorũ interuallo, inter quos hęc eſſe furura diſceptatio, ſcire tum nõ po- tuerint? Hos igitur ſi duces ſequemur, nũquam aberrabimus: horum iudicio ſi cauſam no- ſtram permittemus dictum ac factũ, eam quam quęrimus,& pro qua pugnare videmur,& xæquitatẽ& veritatẽ inueniemus. Fecerunt hoc(ſicut iam non vno in loco dem öſtrauimus) hi quorum veſtigiis libenter incedimus patres noſtri, non minus Eccleſiaſticæ traditioni. quàm ſcripturis inhærentes, Scribens ad Neocæſarienſes Baſilius: Sunt, inquit iidem& no- Zpiſiol /. bis& vobis Doctores myſteriorum Dei,& Patres ſpirituales, qui ab initio eccleſiã noſtram fundarunt, Cregorium dico, celebrem illum,& quotquot deinceps poſt illum Epiſcopalem apud nos ſedem ſuſceperunt, alius poſt alium ordine ſuccedaneo, aſtrorum inſtar exorti. iiſdem ingreſsi ſunt veſtigiis, vthaud facile ſit volẽribus traditiones eorum iudicio deſerere. Ac in fine epiſtolæ: Interrogate, inquit, patres veſtros,& annunciabũt vobis. Quamuis ſitu loci diuiſæ videantur inter ſe parœciæ, tamen veluti corona quadam vnite, vnaq; ſententia gubernatę fuerunt. Et ad eoſdem paulo ante ſcribens, hortatur eos, vt fugiãt ea quę ſunt ini- Epiſtola e;. mica traditioni Magni Gregorij,& eorum, qui deinceps illi ſucceſſerunt vſq; ad Beatum. Præ cæteris Auguſtinus contra Iulianum ſcribens ad iſtos iudices prouocabat, tanquàm ab iν„%, omni odio, amicitia, inimicitia, ira, vacuos. Fecerunt item& ducenti Patres, qui conuenerãt Epheſi, quibus hoc catholiciſsimum, fideliſsimũ, atq; optimũ factu viſum fuiſſe narrat Vin- centius Lyrnienſis, vt in medium ſanctorum patrum ſententiæ proferrentur, quorum alios martyres, alios cõfeſſores, omnes verò catholicos ſacerdotes fuiſſe& permãſiſſe cõſtaret: vt ſcilicet ritè atq; ſolenniter ex eorũ cõſenſii atq; decreto antiqui dogmatis religio cõfirmare⸗ tur,& prophane nouitatis blaſphemia cõdemnaretur. Eſt enim veriſsimũ quod à Rabano In cap.4. Cantic, ſcriptũ eſt, quod ſancti doctores ſua predicatione ad vnitatè fidei, multitudinè fideliũ in Ec- cdleſia nectũt,& in vnũ decorè redigũt. Et paulo poſt: Doctores ſancti quaſi mediatores ſunct inter Chriſtũ& reliquos, quos inſtituũt,& quaſi Chriſtũ corpori ſuo, id eſt eccleſię, cõiũgũt. Liber autem ex Eccleſiaſtica quoque hiſtoria exemplum eius rei proferre. Verũ eſt enim quod dixit Sapiens: Nihil ſub ſole nouum, nec valet quiſquam dicere: ecce hoc recens eſt, iam enim preceſsit in ſeculis quæ fuerunt ante nos. Itaq; nec hæreſes iſtæ, quæ nunc Eccle- ſiæ Dei tantum exhibent negocij, nouæ ſunt: cum eas ante mille& amplius annos con Eceleſ. to fu ra- tas videre liceat: nec iſte deploratus noſtrorum temporum ſtatus, quin fuerit etiam olim deploratior, præcipuè quibus temporibus Arriana viguit impietas: quæ tam longè tamq́ue uitmi hærefs latè graſſata fuerat, vt non iam intra populares homines ſeſe contineret, ſed ipſos etiam Ec- beſus quam lats cleſiarum antiſtites implacabilibus odiis committeret: nec ipſis etiam Imperatoribus,& Ieens. eorum aulis intactis. In hoc itaque rerum ſtatu, fuiſſe ſcribit Socrates catholicum Impera- Focr. lib. caalo, torem Theodoſium, qui tota mente in eam curam incubuerat, vt motus in cauſa religionis Eecle biſt. concitati tranquillari, omneque non opinionum magis, quàm animorum diſsidium ex Ec-— cleſia tolli, atque optata illi pax& tranquillitas reſtitui poſſet. Quamobrem congregata ſy- Peurar ſhhen. nodo, Nectarium Epiſcopum accerſit: conſilium ab eo ſibi dari poſtulat, quemadmodum 2Mbin effici queat, vt ſedatis procellis& tempeſtatibus, quibus tum Eccleſiæ nauis vehementer jactabatur& agitabatur, ad optatum tandem aliquando quietis portum peruenire liceret. Sibi quidem videri, non alia via commodius id fieri poſſe, quàm ſi quæſtiones& contro- uerſiæ, que motibus iſtis excitandis cauſam dediſſent, diligètius excuſſæ forent. Hęc poſtea⸗ quam audiuit ex Imperator= Nectarius, cumprimis anxius& ſolicitus, cum Agellio primüu, deinde cum Sifinnio rem communicat. Erat Siſinnius egregia quadam dicendi facultate& Mmu conflliñ minimè vulgari ſacrarum literarum cognitione prædicus: Huc acceſſerat ingenium ſolers„ & rerum vſus,& experientia, quam fuerat non mediocrem conſequutus. Itaque facilè per- ſpiciebat, diſputationes non modò nihil ad ſanandos motus iſtos momenti allaturas, veruùm Diſputationum illud effecturas potius, vt res in maiorem contentionem exiret. Quapropter hoc Nectario Feruties. dat conſilium, vt omni ope contendat& elaboret, ne diſputare ſit neceſſe ‚ ſed priſcorum tantùm interpretationes in mediũ producantur, quibus prolatis, quærat ex hereſiarchis Im- perator, quo loco, quòve numero doctores illos habeant, quorũ nomina, quam longè latèq; patet Chriſtianus orbis, cum primis celebria ſemper fuerunt: nunquid ad Eccleſiã eos per- tinere putent, aut tanquam alienos à fide Chriſtiana reiiciendos cenſeant? Quod ſi, inquit, tãquam alienos reiecerint, audeãt igitur eos anathemate damnare. Quod ſi auſi fuerint, ſta⸗ tim à multitudine profligabũtur. Sin autem priſcos doctores minimòè ſe probare teſtati fue- rint, noſtrũ erit libros eorum proferre, quorũ teſtimonio doctrina noſtra confirmatur. Hoc Siſinnij conſilium Nectario probatur. Itaq; nihil cunctatus ad aulam properat, Imperatori rem exponit: Is cupidè rem amplexus, accitis hæreſiarchis, percũctatur ex illis: an aliquã eo- rum doctorum Eccleſiæ habeãt rationem, qui præceſſerant ĩpſorũ hęreſim: num probandos 3 6033 — Cap. 92. Hæreticoruvss ſucceſtio. Feruunn arbitrin a Simone Mago AcCto. 8. Lib. 3. recogni- tionum. Marcion. Manichæi. Petrus Adel⸗ hardus. .. Toan. Vicleſf Lutherus. dE TRADITIONISBVS. eos, an reiiciendos cenſeant? Illi, cum quorſum iret Imperator neſcirẽt, non alio loco quam quo ſuos præceptores eos habere ſe reſponderunt. Querit rurſus Imperator: Num eos ranquàm fide dignos Chriſtiani dogmatis teſtes recipere velint 2 Tum primuùm olfecerunt illi, quid ſibi vellet hæc Imperatoris interrogatio: cumque aliter alij erga veterum libros eſ⸗ ſent animati, ortum eſt inter eos diſsidiũ, cum alij recipiendos alij minimsè recipiendos eſſe cenſerent. Atq; ita quorum hactenus vna tantum fuerat hereſis, hi iam non a catholicis ma- gis, à quibus diſceſſerant, quàm ipſi a ſeipſis diſſentire cœperunt. Sic eorum concors impro- bitas(inquit Socrates) haudalirer quam veterum olim Gigantum lingua diſperſa, ſimul turris eorum improbitatis eſt euerſa. Vel ex hac Hiſtoria videre licet, minimè nouum eſſe, vel quòd hæretici priſcorum Patrum ſententias aſpernantur& reſpuunt, vel quòd ad eas catholici libenter prouocant. Pſt autem illud cumprimis admiratione dignum, quòd eorum tantopere ſententias op- pugnant noſtri temporis hæretici, quorum teſtimonijs, quoties ipſis commodum fuerit, ji- benter vtütur. Contra quorum dogmata tuentur& defendunt, eorum vti teſtimoniis eru- beſcunt: Nam non deeſt illis quoque ſua ſucceſsio, verùm non à ſede Petri, neq; continuata ſed interrupta ſucceſsio. Poſſemus hoc etiam de reliquis erroribus pridem ſopitis, ac nunc demùm hoc noſtro ſeculo reſuſcitatis planum facere: verum vno tantùm dogmate Lutheri, in quo cardinem rerum&iugulum ipſum eſſe perſuaſum habent, in præſentia contèti eri- mus, vt ſucceſsionem illius indicemus. Docet ille noſtrũ arbitrium non eſſe liberum, ſed ſeruum:& abſoluta neceſsitate euenire omnia. Nunquid hoc à Simonis Petri ſede profe- tum eſte& non à Simonis Magi potius, qui grauis Petri fuit aduerſarius? Quem errorem, ſ quid Clementi credimus, ita Petrus Apoſtolus confutauit, vt in eo adſtruendo, niſi centum annis interiectis, vix quenquam Simon habuerit ſucceſſorem. Nam poſt centum demùm annos extitit Marcion hæreticus, qui nõ dubitauit hoc ipſum aſſerere. Sed exploſus eſt de- inceps Marcion quoq;, neque repertus eſt quiſquam intra centum alios& triginta annos, qui in falſo dogmate tuendo ſuccedere illi vellet: donec ad Manem ventum eſt, vnde Mani- chæi nomen traxerunt. Verum& huius furorem ita compeſcuit Auguſtinus, vt octingentis & amplius annis, nullus hanc illius inſaniam ſequutus eſſe legatur. Primùm ante quadrin- gentos annos exortus eſt Petrus Adelhardus, qui pridem ſepultum errorem hunc in lucem reuocauit: cuius à Bernardo ſic eſt conuictus, vt annis ducentis quadraginta, qui confirma- ret hoc ipſum, repertus non fuerit. Poſt quod temporis interuallum, extitit Ioãnes Vicleff, in Conſtantienſi& Baſilienſi Concilio cõdemnatus. Hunc poſt annos centum quadraginta ſucceſsit Martinus Lutherus. Atque hæc eſt non cõrtinuata, ſed ſæpius interrupta ſucceſsio, quod attinet ad hũc articulum Eccleſix Lutheranæ, in quo ille ſummã eſſe cauſeæ ſus ſcébit. Primus aſſertor fuit Simon Magus: Simoni poſt annos centum ſucce ſsit Marcion: Macioni centum alijs& triginta interiectis Manichus: Manichæo poſt octingentos& amplius, Pe- trus Adelhardus: Adelhardo poſt ducentos quadraginta, Ioannes Vicleff: Ioanni Vicleff poſt centum quadraginta annos Martinus Lutherus: Cuius ſucceſsionis adeò pudet Lutherum & ſectatores eius, vt in ſui erroris huius impij defenſionem, nullum ex his auctorem citare audeat: Citius adeò, qui confutarunt hoc dogma, quoties illi commodũ videtur, Auguſtini, Bernardi,& aliorum catholicorum, in aliam quam ipſi ſcriplerunt, ſententiam detorto vſus fuerit teſtimonio: Sic ſuo ipſe ranquam ſorex perit iudicio, Catholicos, velit nolit, fateatur neceſſe eſt, quorum ſententiam oppugnat: quorum verò dogma tuetur, eos hære- ticos fuiſſe negare non poteſt. Vnus eſt ex omnibus impij dogmatis huius aſſertor, quem nominare tamen audet, Ioannes Vicleff, Eccleſie iudicio condemnatus: quem(tanta homi- nis eſt audacia& impudentia) ob hoc ipſum, quod ab Eccleſia eſt damnatus, in ſanctorum album referre non dubitat. Sed quorum ſanctorum? quos iam enumerauimus, Simonem Magum, Marcionem, Manichæum, Petrum Adelhardum: qui, ſi ſancti fuerunt, non fuit ergò Sanctus Petrus Apoſtolus, non alij multi, qui ſucceſſerunt ei, qui ſanguinem ſuum pro Chriſto fuderunt, non tot Martyres, Epiſcopi, Doctores, qui à Petri ſede ſe nunquam auelli paſsi ſunt, qui omnes vſque ad hæc noſtra tempora vno ore, liberum eſſe, non ſer- uum arbitrium docuerunt. Atque hæc eſt ſucceſsio Sacerdotum& Epiſcoporum, quæ ſicut Auguſtinum olim, ſic & nos in Eccleſix catholicæ gremio iuſtiſsimè tenet, Cuius quidem ſucceſsionis, vſque eo nos non pudet, vt quos iſti nunc errores ſuſcitarunt, ſiue dum abſoluta neceſsitate fieri do- cent omnia, ſiue dum& ſacerdotium& ſacrificium abrogare,& modò non Deum ipſum è medio tollere conantur, ſiue dum ſolam fidem ad ſalurem ſuficere docent, ſiue dũ ſanctos inuocandos negant, dum cœlibatum ſacerdotũ oppugnant, dum orare pro mortuis, aut me= diatoris offerre ſacrificium prohibent, dum ieiunia, vel ciborum in illis delectum, dierumq́; diſcrimen habendum non eſſe putant, dum imagines à templis eiiciunt, dum Chriſti corpo- ris& ſanguinis veritatem in Euchariſtia negant, dum ſemel baptizatos rebaptizandos eſie cenſent, adeò nos non puder ſucceſsionis huius, vt hos& quoſcunq; tandem erroris alios, quos enumerando recenſere longum foret, vel hoc ipſo nomine tantò vehementius dere⸗ ſtemur, quod eos his ipſis auctoribus, de quorum ſucceſsione gloriamur ante tot Wehhe Chriſtiani : rbisaf eritimi, Knc Chr” 3 d 1 „A= 4 „5 tanto g er eals Kcl gſemf fecllld 6. lrele „p 5dln Ne mugf n fellcele, ſinn e ſaam le duodal- 3 3 ſree ermu Moop eie rmiphi, 9 3 (unn 281 e” am vü iun iſ we Rno0 Vl ment D2 1 Cofp gelamel Fohe9 8 Ban ſs aotell los elle dl Poiſcc Moctoles neul dp. Lorun ger rurt mobren! barur 3 2 tholi 4 Ham ele n0 1 6. varii 9 ocotü lte leD eoapia, 19*] Jom oteormleh 1 Dh fegollls pol Ague egenle- ſera contndi vntot Heicelinu Poruie fumeoru nonin de ektot ſecu tionem dt„necle no a Don 1or tytalice dnoliſe ponteapa glikC m noliteor critamg ddi dicens ſtutqiet nunceſſet cſanuma wmare rix- merd, Nir imum Deiw Hcqui Hpirinspro Omscne keeruür lell N U rs quiſd ſum, ex De tr oner in inum ſecui tecm audicius §pirtsg i apudua derD nuch Aeranlsi eendur le . 4 — —₰ 1 lelue Kumin came Icame r. 1 Unrenogr V relr0g k wede e aoscohit bs prita lhabenn R lductio n. 4 ofacim ne venig Ulnegat. tanrichriti de olſcernin telt arricn 1d, wAtidem 1 6 drütü! 1¹ 0 0 2 3 — dünags nis Seten 13 Sem ttru Dlcr poſt Smaa „Sel lue lios aa nan ntut rontk ſtin me dine rmt e ou rron scy ngh enin extit I esſt s ceh uuude Sind En luc dele sslleſt eit] assnN aded K Luke exM a enc duüN 2 dugt t, ſo Sm da rho dfek ogn d rebr hul e etton,e 9s: q TteMul- amn a ſanate merd ua SM Kanch 2 Ant N. qui esllhen 11. Il DE TRApPPITIONIBVS, 20½ Chriſtiani totius orbis applauſu, videmus eſſe cõdemnatos. Contra Verò, quæ didicimus, in iis tanto& libentius& fidentius permanemus: quod ab iſtis magiſtris didicim a8, quorũ tot ſeculis ſacroſancta ſemper in Eccleſia fuit memoria: quorum ſcripra publicitus leguntur in templis,& poſt diuinæ legis oracula primum locũ obtinent: quæ vel ipfi hæretici adeò non ſunt auſi prorſus reiicere, vt quoties id ſuo commodo facere poſſe vidẽétur, vel obtorto collo (quodaiunt) ad ſuam ſententiam confirmandam ea pertrahere conentur: quod ea re ſuis quoq; ſcriptis, permultum auctoritatis acceſſurũ eſſe perſuaſum habent. Adeò vel hoſtes etiam ipſi veritatis, quos eſſe precones intelligunt veritatis, eorum teſtimoniis ad falſiratem ſuam adſtruendam vti gaudent. Et dubitamus adhuc vbi ſit catholica? Scrupulum hũc exi- ment nobis Chriſti verba dicentis: Vbi fuerit corpus, ibi congregabuntur& aquilæ. Corpus Eœccleſiam eſſe docet nos Paulus,& quidem corpus Chriſti. Sic enim loquitur ad Epheſios: Deus dedit Chriſtum caput ſuper omnem Eccleſiam, quæ eſt corpus ipſius. Aqui- las autem, quos eſſe dicemus alios, quàm, quorum iam fecimus mentionem, ſanctos illos Epiſcopos& Doctores: quorum& excelſa virtus,& ſublime fuit ingenium,& doctrina ſingularis: quorum plerique fuſo ſanguine ſuo, veritatem eorum, quæ ſeripſerunt, compro- barunt. Quamobrem vbicunq; videris illas aquilas congregatas, ibi Chrifti corpus, ibi ca- tholicãà Eccleſiam eſſe non dubitaueris: Sicubi vnam aliquam in ſententiam conuolant, ex varijs& lõgo locorũ intetuallo diſiunctis totius orbis Chriſtiani partibus ſancte ille aqui- læ, Dionyſius Areopagita, Clemés, Ignatius, Athanaſius, Bafilius, Gregorius Nazianzenus, Ioannes Chriſoſtomus, Theophilus Alexandrinus, Epiphanius, Hieronymus, Ambroſtus, Auguſtinus, Gregorius pontifex, Beda, Iſidorus, Bernardus,& qi fuht eos ſecuti, quos om nes enumerare longũ foret, quod hęc eccleſię catholicę ſententia ſit, nihil eſt quodambigas. Verùm hic iſti contradicũt: Nunquid etiam hi, quamlibet docti& ſancti viri ‚non ali- quando ſpiritu Dei deſtitui potuerunt, vt ſuo pleraque, hoc eſt, humano ſpiritu ſeriberent? Potuit ſanè ſeorſum eorum aliquis: at non in eo, in quo cum cæxteris idem ſentit omnibus: non in eo quòdeſt tot ſeculorum conſenſu comprobatum. Quoniam verò de Spiritu men- tionem fecimus, neque noſtra hac ætate ferè quiſquam eſt hæreticorum, qui ſibi Dei ſpiritũ ita non vendicet, vt aliis detrahat omnibus, libet pro libri huius concluſione, quemadmodũ dinoſci ſpiritus oporteat, paucis demonſtrare. Præclarè monet loannes Apoftolus& Euan- geliſta: Chariſtimi nolite omini ſpiritui credere, ſed probate ſpiritus, ſi ex Deo ſunt. Cauſam cur ita moneat, addit, dicens: Quoniam multi Pſeudoprophetę exierunt in mundũ. Reuera ſi fuit aliquando, nunc eſſe tempus illud videtur, quo probare ſpiritus cumprimis eſt ne- ceſſarium: qua vna re vix quicquam eſſe poteſt difficilius: vt inter alia quæ Paulus enu- merat, non minimum Dei donum ſit diſcretio ſpirituum: Sed explicet ille difficultatem hanc, qui nos vt ſpiritus probaremus admonuit: Inhoc, inquit, cognoſcitur ſpiritus Dei: Omnis qui confitetur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe, ex Deo non eſt:& omnis ſpiri- us qui ſoluit Ieſum, ex Deo eſt. Hæc verba Ioannis enarrans Auguſtiuus, cuius interpre- tationem potiſsimum ſequi libet: Quaſi eriguntur inquit, aures ad diſcernendos ſpiritus: Itale quiddam audiuimus, vnde nihilominus non diſcernamus. Quid enim ait? Onmis Spiritus qui confirerur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe, ex Deo eſt. Ergo ſpiritus qui eſt apud hærericos, ex Deo eſt: quia confitentur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe. Quare ab Arrianis? confitentur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe: Quære ab Eunomianis? confiten- tur leſum Chriſtum in carne veniſſe: Quære à Macedonianis? confitentur Ieſuum Chriſtum in carne veniſſe: Interroga Cataphrygas?confitentur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe: In- terroga Nouarianosè conſitentur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe. Omnes ergò iſte hære- ſes ſpiritum Dei habent? Non ergò Pſeudoprophetæ ſunt? Nulla eſt ergò ibi deceptio, nulla ſeductio? Certè Antichriſti ſunt, qui ex nobis exierunt, ſed non erant ex nobis. Qnid er- g0 facimus? Vnde diſcernimus? Audiuiſtis quia dictum eſt: Qui negant leſum Chriſtum in carne veniſſe, hic eſt Antichriſtus. Et ibi queſiuimus, quis neget, quia nec nos negamus, nec illi negãt. Et inuenimus quoſdã factis negare,& adhibuimus teſtimoniũ de Apoſtolo, qui ait: Confitentur ſe noſſe Deũ, factis autem negaât. Quæramus igitur in factis, nõ in linguis. Quis eſt ſpirirus qui non eſt ex Deo? Qui negat Chriſtum in carne veniſſe. Et quis eſt ſpi- ritus, qui ex Deo eſt? Qui confitetur Ieſum Chriſtum in carne veniſſe. Eia fratres„opera attendamus, non ſtrepitum lingue. Quæramus quare venerit in carne Chriſtus,& inuenie- mus, qui eum negat in carne veniſſe. Nam ſi linguas attendas, multas hereſes auditurus es, confitentes Chriſtum in carne veniſſe, ſed conuincit illos veritas. Quare venit Chriſtus in carne? Venit vt traderetur gentibus, vr illuderetur, vt flagellaretur, vt conſpueretur, vt occi- deretur, venit vt moreretur pro gente,& non tantùm pro genrte, ſed vt filios Dei, qui erant diſperſi, cõgregaret in vnũ: Charitas illũ de cœlo detraxit: charitas carne veſtiuit: charitas, vt acerbã& ignominioſam crucis morté oppeteret, impulit. Maioré hac chariraté nemo habet quam vt animam ſuã ponat quis pro amicis ſuis: pofuit ille pro inimicis. Quiſquis ergò nõ habet charitatẽ, negat Chriſtũ in carne veniſſe. Nũc iam hereticos omnes interroga: Chriſtus venit in carne? venit: hoc credo, hoc ꝓfiteor. Imò hocnegas. Vnde negodaudis quia hocdico. Imo ego cõuinco quia negas corde: dicis verbis, negas factis. Quomodo inquis, nego factid? 3 Glis Matth. 24. Corpus Chrifli E ecleſta. Ephe.i Aquilæ in Enas gelio qui iutelli: Led di 2 1. fosnnrs 4. Jpiritus quomg: do probandi. 1. Corinth. tæ. t. Ioanui 4. Aug. in prin:am Canonicaßt LOdw. Frack. 6. „ I. IToamniis 2. Tit. i. Maith. 29⸗ Toannia It. Loannis ig. Iit.F ——— Cap. 92. DE TRADITIONIBV S. Quia ideò venit in carne Chriſtus, vt moreretur pro nobis. Ideò mortuus eſt pro nobis quia charitatem multam habuit, per quam filios Dei, qui erar diſperſi,congregauit in vnum. Tu non habes charitaté, quia non modò nõ congregas, verũetiam quę pretioſo Chriſti ſan- guine congregata ſunt, ea diſpergis,& pro honore tuo diuidis Vnitaté. Ergo hincintelligite ſpiritũ ex Deo, pulſate, tãgite fictilia, ne fortè crepauerint& maleè reſonẽt. Videte ſi inteꝑrè fonant, videte fi eſt ibi charitas. Tollis te ab vnitate orbis terrarum, diuidis Eccleſiam per Ioan.1i. ſchiſmata, dilanias corpus Chriſti. Iſte venit in carnèé, ille mortuus eſt vt filios Dei qui erant diſperſi, cõgregaret in vnum: tu ideò clamas, vt congregatos diſpergas. Ergo ipſe eſt ſpiritus Dei, qui non negat Ieſum in carne veniſſe: qui dicit non lingua, ſed factis, qui dicit non ſo- nando, ſed amando. Ille autem nõ eſt ſpiritus Dei, qui negat Ieſum in carne veniſſe: negat & ipſe non lingua, ſed vita, non verbis, ſed factis. Omnis ſpiritus qui ſoluit Ieſum, ex Deo non eſt,& hic eſt Antichriſtus: Soluere, factis intelligitur. Ille venit colligere, tu venis ſpar- gere: Quomodo non negas Chriſtum in carne veniſſe, qui diſrumpis Eccleſiam, quam ille congregauit? Contra Chriſtum venis, Antichriſtus es. Ang. ſer 30 de Hæc pluribus verbis ex Auguſtino tranſſcribere viſum eſt, vt qui ſit ex Deo, qui non ſit xerꝰ. Apoſtou.&x Deo ſpiritus, cognoſci poſsit. Qui etiam alibi eadem verba Ioannis explicans: Quid eſt Tati merae inquit, negare Chriſtum factis? Superbire& ſchiſmata facere: Ita factis negatur Chriſtus: chriſtum. vnitatem quippè amat Chriſtus. Quamobrem non omnis ille ſpiritus, qui confitetur Chri- 1Timorh.z. ſtum in carne veniſſe, qui confiterur, quod vnus ipſe mediator Dei fit& hominũ: quod fit Phhehuge g. propitiatio pro peccatis totius mundi: quod non ſit aliud nomen ſub cœlo datum homini- bus, in quo nos oportat ſaluos fieri: non omnis qui confitetur hæc, ſpiritus ex Deo ſtatim eſt, ſi voce tantum clamar, non opere, ſi lingua confitetur, non factis, ſi non habet charitatẽ, per quam cum Chriſto congreget, ſed flagrans odio, quos congregauit Chriſtus, eos cum Diabolo diſpergit: Habeat Chriſtum in ore, quantum velit, glorietur de verbo Dei, iactet ſe de Fuangelio, dicit Auguſtinus, quod eſt Antichriſtus. Verùm quid nos hæc Auguſtinum Matth.. dicere dicimus? dicit hoc ipſa veritas: Qui non congregat mecũ, ſpargit. Si congregat Chri- ſtus, tu quos ille ſanguine ſuo congregauit, ſpargis: quid hoc eſt aliud quàm Antichriſtum eſſe? Meminimus hoc quoque nos iam ex Auguſtino docuiſſe, quod ſicut à Paulo traditum Muhes d accepimus, totus Chriſtus& caput eſt,& corpus. Caput eſt vnigenitus Dei filius, corpus Chniſtus& capus eius eſt Eccleſia. Non ſatis eſt ſi de capite credas, quæcunꝗq; de eo ſanctæ ſcripturæ nobis pro- &y corpus. diderant, ſi te ſegregas à corpore capitis huius, à ſancta catholica Ecdeſia, ſi non communi- waihfe Ieſum cas eius vnitati, ii co ntra euin quem tot ſeculis illa recepit ſenſum, ſcripturas interpretaris, ſi 74 1 tibi ſoli plus, quàm illi vniuerſæ credi vis, quid aliud, quam quantum in te eſt, ſoluis Ieſum, atq́; ita Antichriſtus es. Qui enim vel Eccleſiam à capite ſuo Chriſto, vel ſeipſum ab eccle- ſia, vel Eccleſiam in ſeipſa ſeparat& diuidir, is verè Chriſtũ ſoluir,& Anrtichriſtus vere dici meretur, quia ſcindit quod Chriſtus vnitum eſſe vult. gcientia fine ha Habemus ergò iam, qui ſit ex Deo ſpiritus, qui non ſit ex Deo. Quicunque ſoluit Ieſum, ee arh t. hoc eſt, qui diuidit corpus eius Eccleſiam, non eſt ex Deo, ſed eſt Antichriſtus. Non qui „Comhes: ſcientia, ſed qui charitate præſtat, is demum ex Deo ſpiritus eſt. Scientia enim iuflat, chari- tas eſt quæ ædificat, nec eſt aliud quicquam æquè noxium, atque remota charitate ſcientia. Aug.·ſerm.z. de Quamobrem rectè monet Auguſtinus. Amate ſcientiam, ſed anteponite charitatem. Scien- Nhheetn a, ria ſ ſola ſit, inflat, quia verò charitas ædificat, non permittit ſcientiam inflari„quam ſi ſci⸗ 4 capite 5o. encix cõiunxerimus, futurum eſt, ſicut ſcribit Maximus, vt careamus omni ſuperba inflatio⸗ ne, erimusqꝗ́; ſpirituales œconimi, cum noſmetipſos, tum omnes qui nobis appropinquant ædificãtes. Ibi ergo inflat ſcientia vbi charitas non ædificat, vbi ædificat, ſolidata eſt. Nõ eſt Ibi inflatio vbi petra eſt fundamérum. Quando autem tentat inflatio, hoc eſt elatio? vtiqus quando charitas deeſt. Eſt igitur abſque charitate cumprimis noxia ſcientia, quæ ſuperbos Dæmon vnde· reddit& inflatos, cuiuſmodi ſunt dæmones, qui non aliundè nomen apud Græcos, quàm? ſcientia traxiſſe creduntur. Qui ſicut ipſi ſuperbi ſunt& arrogantes, ob quod etiam vitium tanquàm fulgur de cœlo ceciderunt, ita quod ipſis ruinæ cauſa fuit, per id primis parentibus noſtris inſidias fecerunt,& vt ex Paradiſo deturbarentur, in cauſa fuerunt. Quid enim pro- Tar, is- miſit illis Dæmon, quo facilius perſuaderer, vt contra diuinum edictum de ligno ſcientiæ Senz. boni& mali manducarenteeritis, inquit, ſicut dij, ſcientes bonum& malum. Videte inflan- tem ſcientiam, vnde ad primos parentes noſtros, vnde ad nos etiam eorum poſteros innu- meræ calamitates& miſeriæ redundarunt. Quod ſi, quod Paulus moner, noluiſſent illi altũ apienii. 2. Genz.— Rom. 5. ſapere, vel plus ſapere quàm oportet ſapere, ſi contenti fuiſſent ſapere ad ſobrietatem, ſi non Kunn al.t:. eſſe Deo ſimiles inflante ſcientia contendiſſent, ſi quod eis liberaliter à Deo conceſſum fuę- rar, in eo acquieuiſſent, nec ipſi, nec nos eorum proles, ex illo tam felici ſtatu deturbati, in has tantas calamitates recidiſſemus. Sed homo cùm in honore eſſet, non intellexit,& ideo Pſalm. 48. comparatus eſt iumentis infipientibus,& ſimilis factus eſt illis. Sic etiam qui detur- batus eſt de cœlo, non ex ordine Seraphin, ſed ex ordine Cherubin fuiſſe dicitur. Sic g ecb. 8. enim loquitur Propheta: Peccaſti,& eieci te de monte Dei,& perdidi te ò Cherub, pro- tegens de medio lapidum ignitorum,& leuatum eſt cor tuum in decore tuo: perdidiſti ſa- pientiam in pulchritudine tua, in terram proieci te, ante faciem regũ deci te, vt cernerenete: den Ne, quoc tut. Nib' eleißin ſoiritu lj qur de enm t Prlecin nöm Kmulaſe vic ee itmofes, mant Vme C neſih Vmodo it Ch mra ali Jun WE eabſcenlm R 6 oxebnil fgem N mo,ſuüſecl 1apd i Intet humi gorin 1 humiltate wigit uloojpllsi ſoipott osantepon Unerh dmiferttm gtipan wäoſtiſmen 4domm modum hul ved m lat:quodcau Cbäto p dicdum kegin lr 4i us& prucer idism ulus ſenite opine dt autéeum bian erncn el nlbon darnonwod Duer, wesftennnt, 9 im d a rinoszaclor 3 pes ue guannh 3—— maunel Kmnlſß enitenrqu di dnrr hrotſeeulönee 1 1 de! ate nre Aen m tecefnieſ lnieſte umnenämn mi oc ta da lua er 10„ a tun diſt 4 Atrema ope roi Dpeles olin . 1 0. inper n 4 lolatim S 3 n huu⸗ temnrg, fau corrii d ,12 1 me 9 1 8 Reta 1. alis teri I. flenim n 1 a duglib A ddedan 1 eX Ded elcd e ds dogat dolcond 24 Khomi 1 dlo dan g. dirttus es 80 nonhdh 2. it Chritt de verbo 20. noshac 3. t. Sicong 83 dquam à an. ſicuta Pau 10- rus Dei ſl au ſdipuut ſa, ſnon. iptursint ag inteetſt dr velleipl n „Ancichri aui icunqueſt un Antickrild ntigenini Hu motachat nu nite chaita e m infui, ul omniſupt 5 ui nobis a og Ben olda vüt lo hocetc ilt t do ... ſcienti, 4 2. DE TRADITITONIBVS. 202 Quod quidẽ carere myſterio non videtur. Significatur enim hac re mentũ fuerit, nõ diuini amoris, verùm ſcientiæ ſuæ excellétia. Seraph plenus amore interpretatur. Quid autem? 1 corpus dilaniãt, qui pro honore ſuo diuidunt vnitaté„quanàâm alia reputamus eos ad id fa- ciendum adduci, preterquã inflante ſine charitate ſcientia Quid illis aliud ſuggerit diabolus, quam quod ſuccesſit olim parẽtibus noſtris, dicens: Eritis ſicut dij, ſcientes bonũ& malum. Nunquid nõ ſe deos eſſe ſibi perſuadét, qui ſiue de ſanctorũ patrum ſcripris, ſiue de concilio- rũ decretis productũ aliquid audiuerint, quod ſuis dogmatibus aduerſetur hominũ commentũ reiiciunt: tanquàm! 3 8 0. 4 „quòd Japſus eius incita- Cherub enim plenus ſeiẽtia, chernz. qui nunc Ecclefiã conturbant, qui Chriſti Serapb- „ illicè tanquàm nomines& ipſi non ſint? Cuius auté ea re ſe pllios eſſe declarant, niſi Cherub eius qui dixit: In cœlum conſcendã, ſuper aſtra Dei exaltabo ſo- liũ meum, aſcendaã ſuper altitudinem nubiũ,& ero ſimilis altismo: qui poſtea in infernum Fſaiæ 14. detractus eſt in profundum laci. Certè quicunq; ſimt hoc ingenio præditi, quãlibet glorien- tur ſe certos eſſe, quòd habent ſpiritũ Dei, certum eſt, quèd nõ Dei, ſed ſatanæ ſpiritu agun- tur. Nõ eſt ex Dei ſpiritu quʒę inflat ſciẽti ſpiritu: Cæterũ quæ charitate vacua eſt, haud aliter ſe habet, atq; cibus ſine digeſtione. Sicut enim cibꝰ* indigeſtꝰ, cũ nõ fuerit bene cõcoctus, generat malos humores,& currũpit corpus nõ nutrit:ſic& multa ſcicria ingeſta ſtomacho animæ, ſi charitatis quid aliud quã tumores parit& inflationes? Quamobrẽ rectè monet Apoſtolus, vbi de ſcië- 1. cer.s. tia meminit inflante: Qui ſe exiſtimat aliquid ſcire, nondũ ſeit quomodo oporteat eũ ſeire: neſcit enim quomodo vtendum ſit ſcientia, quod præſcribit ea, quæ non inflatur charitas. Quiſquis igitur ad ædificarionẽ, non ad deſtructioné habere vult ſcientiam, primùm ſei- pPſum ſcire ſtudeat, ſic enim futurũ eſt, vt faceſſat omnis tumor& dificiũ ſtare nõ poteſt, niſi ſtabile iactum ſit humilitatis funda amẽtum. Statuat ita 3; ſe ante faciem ſuam homo, ſuã ſecum reputet imbecillitatẽ, mox illud con ſequetur, vt ſir non inter alta ſapiẽtes, ſed inter humilibus cõſentientes. Nihil aget per cõtentionem, neq; per inanem biu.⸗. gloriam, ſed in humilitate ſuperiores ſe alios arbitrabitur, atq; aliorum: præſertim verò ma- iorũ, plus quam ſuo ipſius iudicio tribuédum eſſe putabit, non modò, nõ ſe praferet vlli, ſed ſibi potius cæteros anteponet. Siquidẽ ſicut qui per oſtium tranſit, cuius demiſſum nimis eſt limen, quarò ſe dimiſerit magis, tàtò facilius effugiet, ne impingat: quod ſi vel tranſuerſo di- giti ſpacio, ſe, quà oſtij menſura patitur, altius erexerit, eueſtigio quaſſato capite collidetur. Ad eundẽ planè modum habet ſè mens hominis:quãtò ſe dimiſerit magis, tantò facilius ca- uebit, ne offendat: quod cauere nõ poterit, ſimul vt ſe vel paululum erexerit. Hoc eſt quod à ⁊³ Chriſto quoq; dictum legimus: Confiteor tibi pater, Domine cœli& terræ, quia abſcondiſti 5,wuene. hæc à ſapientibus& prudentibus,& reuelaſti ea paruulis. Et in Prouerbiis clamat ſapietia: 1 Le2ehh ..—...,—. randæ ratio. Si quis eſt paruulus, veniat ad me. Quiſquis ergò ſcire vult, diſcat quẽadmodum eum ſeir 233 oporteat. Docebit autẽ eum, ea quę nõ 0 Prouer. ⸗. inflatur charitas, ne velit eſſe ſicut Deus ne ſiiper nu⸗ biũ altitudinẽ aſcendat, ne ſimilis eſſe cõtendat altisſimo: ſed ſe cum ſui potius generis mor- talibus cõparet, ac non modò nõ ſe illis, verum ſibi potius illos anteponat: Sic ſecum ipſe re- puter: Homines fuerunt, quibus hunc aut illũ ſenſum hæc habere ſcriptura viſa eſt: homo ſum& ego: nõ minus, ac fortaſſe magis etiã, quam eorum aliquis errori obnoxius: Ac ſi fortè illi peccatores fuére, quanto ſunt malores iniquitates meæ, quę ſupergreſſe caput meum,& P ſalm.37. ſicut onus graue, grauatæ ſunt ſuper me. Fieri poteſt vt halluciner, vt error ſit, quod mihi Verũ nunc eſſe viderur: quamobré non committã, vt ab eo temerꝰ diſcedã, quod tantò om- nium cõſenſii, tot ſeculis receptum, quod ab iis etiã, qui ex vniuerſo orbe Chriſtiano, viri do ctrina& pierate præ cæteris inſignes, vnũ in locum hac ipſa de cauſa cõgregati fuerunt, vna- nimi voluntate definitũ eſſe video. Fortasſis illi viderüt aliquid, quod ego peccatis meis im- peditus videre nunc nõ poſfum: Fortasſis ſi preſens in eorum cõſeſſu adtuiſſem,& quibus il- li rationibus, hoc ita ſtatuerunt, audiuiſſem, idẽ quod illi ſenſiſſen eſt, nihil dubitet, quin is ex Deo ſit, qui reſiſtit ſuperbis, humilibu Paræ neſis cum totius operis peroratione CAPVT XCIII. Vnc ſpiritum dari ſibi poſtulent omnes, qui Chriſtiani& Orthodoxi cenſeri volunt, H quos in extrema operis huius noſtri parte, viſum eſt nobis iiſdem verbis affari, qui- bus Philippẽſes olim Paulum eſſe legimus alloquutum. Si qua, inquit ille, conſola- Philp.⸗ tio in Chriſto, ſi quod ſolatium charitatis, ſi qua ſocietas ſpiritus, ſi qua viſcera miſerationis, implete gaudium noſtrum. Scripſit hæc ad Philippenſes Paulus„ à cuius ſanctitate quamuis ita longè nos remotos agnoſcamus, vt ne qui corrigiam quidem eius calciamenti ſoluamus, nos dignos ingenuèe fa- teamur: quibus tamen aliis, quàm doctoris gentium, ex quibus nos originem duximus, ver⸗ bis rectius alloqui poſſumus fideles omnes, quorum cura fidei noſtræ peculiariter eſt à Deo Hek. 1⸗ commiſſa: eos praæ ſertim, quibus nihil quod receptum eſt, placet: qui nouis quibuſdam& pe⸗ regrinis doctrinis abducti, nolunt nobiſcum in Chriſti pace, in Eccleſiæ catholicæ Vvnitate, in fraterna charitate gaudere, ſed ab orbe terrarum, quo Eccleſia catholica, ſecundũ Prophe- tica& Euangelica promiſſa diffunditur, ſe dirimentes, in parte eſſe,& pars dici, quàm à Ca- LI 4 tholica 4 oritu- 2 igne decocta non fuerit, arrogatia. Porrò ſpirituale e cupiens pri mMa ε pſar ſcire fiudeat. Kom. 12. Itt. II. 1. Hoc ſpiritu qui præditus T. pet.5. s autem dat gratiam. 2 a, ſed quę per charitaté ædificat, ea demũ eſt ex Dei Leisutis er Dei .„ Feientjam habez 1. Cor. 1⸗ Conſolatio no: flral hriſtus. 3. C07. 1. Malth. II, Ioa. 16. Calat. 4. 2. Cor.. Folatiuna cha: ritali.. I. Ilι.4. VFbi charitas ibi Deus. Focietas ſpiritus quæ ſit. Ephe.4· viſcera miſera rionis- Matth. g. Mait*.7- Gaudium im- pletum. Poloni eonſlan⸗ teꝛ in religione 4 000.annts. 2. Pet. 2. Gala. 5. G 3. 7. COr. 4. 2.Cor. 5- Iacobi. 1. Apoſtoli Po lonie. I. Tim.9. pARAENESIS E T unt: nec amant nobiſcum idipſum, ad quod nos toties hortatur dem ſe dicant nobiſcum confiteri Chriſtum: quin altare contra am conſtituere conantur. Hos itaq; præ cæteris vt paulinis verbis his admoneamus, cogit nos paterna cura& ſolicirudo noſtra, quam pro ſa- lute eorum gerimus: Si qua conſolatio in Chriſto, ſi quod ſolatium charitatis, ſi qua ſocietas ſpiritus, ſi qua viſcera miſerationis, implete gaudium noſtrum. Quatuor ſunt, per quæ Paulus Philippenſes obſecrat. Primo loco: Si qua, inquit, cõſolatio eſt in Chriſto. Non cuiuſuis, verum eius, quæ eſt in Chriſto cõſolationis meminit: in Chri- ſto, qui pater eſt mifericordiarũ,& Deus totius cõſolatio nis: qui cõſolatur nos in omni tri- bulatione noſtra: Ipſe enim ſolus eſt, per qué abundat cõſolatio noſtra: ipſe ſolus eſt qui di- cit: Venite ad me omnes qui laboratis& onerati eſtis,& ego reficià vos,& inuenietis requiẽ animabus veſtris. Quærat qui volet ex auro& argẽto ‚quærat ex amplitudine poſſesſionũ, quærat aut ex doctrina excellenti aut ex eloquentia ſingulari, quærat ex quacunq; tandem darum rerum conſolationẽ, quę multitudinis imperitæ iudicio cumprimis eſſe vidètur expe⸗ tendæ: nos extra Chriſtum moleſtias multas, conſolationé ſcimus nullã. Solus Chriſtus eſt conſolatio noſtra, pax, quies,& tranquillitas noſtra. Sic enim ipſum iamiã ex hoc mundo mi graturum, ſuis dixiſſe legimus. In mundo preſſurã habebitis, in me verò pacem. Quamobrẽ ô filioli, quos iterum in Chriſto parturimus, ſi vultis in Chriſto pacem, ſi vultis in Chriſto conſolationẽé habere, quam ipſi cupitis obtinere, nobis eandem in Chriſto& propter Chri- ſtum conſolation adferte. Conſolemini nos, qui pro Chriſto legatione fungimur apud vos, vt vicisſim Chriſtus conſoletur vos: Conſolemini nos: implete gaudium noſtrum. Dicit ſecundo loco Paulus: Si quod ſolatiũ charitatis. Nulla ex re maius eſſe poteſt quàm ex charitate ſolatium: Siquidẽ vbi charitas eſt, ibi Deus eſt: Deus eſt enim charitas. Quapro- pter quod ex charitate, hoc ex Deo ſolatium eſt. Si quod igitur eſt ſolatium quod habet fra- terna charitas, quæ triſtia pariter& læta facit communia, implete gaudium noſtrum. Addit tertio loco: Si qua ſocietas ſpiritus. Societas ſpirirus aliud non eſt, quàm cõiunctio fidelium, quàã eſficit Spirituſſanctus: per quam vnũ corpus, vnus ſpiritus ſumus omnes. Hac ſocietate nulla eſſe poteſt neq; firmior neq; ucũdior: De hac ſocietate ſi eſſe vultis, ſi ad cor- pus Chriſti pertinere, ſi membra ejus eſſe cupitis, implete gaudium noſtrum. Subdit quarto& poſtremo loco: Si quæ viſcera miſerationis. Si nondum obriguerũt ſen- ſus veſtri, ſi piis ducuntur adhuc affectionibus animi veſtri, implete gaudiũ noſtrum. Beati miſericordes, quoniã ipſi miſericordiam conſequentur. Capiat itaꝗ; vos nunc noſtri miſeri- cordia, ſi extremo illo die miſericordem Iudicem habere vultis: Nam qua menſura mèſi fue- ritis, eadẽ remetietur vobis. Quare ſi quæ ſunt in vobis viſcera miſerationis, implete gaudiũ noſtrum. Inchoatum quidem fuit gaudium hoc ante annos prone ſexcentos,& ad hæc vſq; noſtra tẽpora continuatum: ſed proh dolor, proximis his annis ſuperioribus, eſt nõ leui triſti⸗ tia cõtaminatum. Quantã nos ex eo letitiam accepiſſe putatis, quòd cum iam à ſexcentis an- nis propè Chriſti receperit Euangeliũ Polonia, tantà in eo tuendo gentis noſtræ conſtantiã videre ſemper licuit, vt ab eo nunquã in aliud ſe cuiuſuis, quàm Chriſti potius Euangelium transferri paſſa ſit Verùm gaudium hoc noſtrum valdè eſt imminutum, poſteaquã paucis his ſuperioribus annis, ab eo, quod nobis traditum eſt, ſancto Dei verbo pleroſq; recesſiſſe vi- demus: quibus melius erat nõ cognoſcere viam iuſtitie, quàm poſt agnitionem retrorſum cõuerti. Currebatis benè: quis vos faſcinauit nõ obedire veritati, quam ſemel amplexi fuera⸗ tis? Quare ſi qua conſolatio in Chriſto, ſi quod ſolatium charitatis, ſi qua ſocietas ſpiritus, ſi qua viſcera miſerationis, implete gaudium noſtrum: Date operã, vrquod magna cum laude fuit à maioribus veſtris inchoatum,& ab illis quidé conſtãter adextremum vſq; vitæ diem, à vobis auté aliquãdiu continuatum, optato fine terminetis,& ſicut à maioribus accepiſtis, ad poſteros tranſmittatis. Qiod ad nos attinet, qualeſcunq; ſumus, indigni quidem, ſed mi- niſtri tamen Dei ſumus: pro Chriſto legatione fungẽtes, eorum loca tenemus, qui primi gè- tem hanc noſtram voluntariè Deo genuerunt verboweritatis. Non ignoratis Apoſtolos ve- ſtros Adelbertum& Staniſlaum, quorum admirabilis vitæ ſanctimonia toti eſt orbi teſta ta. Quod illi nobis Euangelium ſanguine ſuo ſignatum reliquerunt, quod miraculis propa⸗ garunt, quod ipſi ab Apoſtolis, quod nos ab ipſis per longaà Ebiſcoporum& ſacerdotum ſuc cesſionem accepimus, hoc,& non aliud annunciamus vobis. Quod ſi vita noſtra longè disſi- det ab eorum vita, agnoſcimus peccata noſtra, ſed certè doctrina noſtra ab illorum doctrina nõ disſidet. Nam quod ab illis creditum, nõ quod à nobis inuentum eſt: quod ab illis accepi- mus, non quod ipſi excogitauimus, hoc vobis tradimus. Res eſt non ingenij, ſed doctrinæ: nõ vſurpationis priuatæ, ſed publicæ traditionis: non a nobis prolata, ſed ad nos producta: quam ita vt producta eſt ad nos, adferimus ad vos: non inſtirutores ipfi, ſed ſectatores: non ducentes, ſed ſequentes: non auctores, ſed cuſtodes. Memores illius, quòd verum veri Dei culrorem Paulus admonet: Depoſitum cuſtodi, deuitans prophanas vocũ nouitates,& op- poſitiones falſi nominis ſcientiæ: quam quidam promittentes à fide exciderunt, quod apui nos ab his qui præceſſerunt nos ſanctis patribus fuit depoſitum, id iuxta Pauli monita fi- deliter à nobis cuſtoditum vobis nunc reddimus, Quamobrem ſi nullas ad vos prophanas vocum tholica nomen ducere mal Apoſtolus, cùm tamen eun altare erigere, cathedram contra cathedr — 1. 3 end am golli ſec verumic p ramlS! 3 chledl⸗ a molt gech 1o5 a 95. p Us. ros imple⸗ h 35 9 1 1 Cncktum te reſcrb mu!e4 zen d“n s 2n 1a Xunquid 7” raſmittati en ktpar ſnguineVI äpro aeclmürn dpim dpetemu Chrit Jacritate ascpo cola,null tpaie guo lucre fleme fin peſti Cll perin I ba n neſe I Wlec. vripeac flerlgbTl 1 zpe el zdccumas Itdefe mae poltin ſewinis rerposhhe e Cfac ro Kin coe ko-jtfe tmür vod Cobſec ctfacluqgo dere’cu 1 qumſtesſ Wquod gucium og yerpose oyerturine Crelld Kedhicdiile umali ts.Nuneuion Tedimus Phtamusdeon Focung. vos credtre m Scrätnem ntiüt no ſtVi enlis,no (am enim at ſor ucin he ſi. 4 Cntag imiteron Nnum Deughe 8s Ino& 1 88, VIIO 6 ta precham hockal a ume enhocfalt Adta ChrliJ ägeſun, extra ChrI bun Ara Chrig elexlaz Clriſtume, ſth p ve Gce'eal de dlſces dearj b, recegii eihrentt lmm, 8 b onis hri di, rlim teribuspr 05 Eg— Tltanos n. 5 Obn⸗ 91*9 p 1 * D Kne aguer d ndan ſtittei 5 Dune dad ren. uE nC do, Dra. 1 reuh, and ius Stla nd o. ium H S — — 29—— —— —— lipd Lung mpq Sirue pie er agniſ aun nſel peii G—e d sſn uog— facle itl — — — — B — ———ͦͦͦ—ͦ—ͦxͦͦℳ— PERORATIO AvGCTORIS. 203 vocum nouitates adferimus, ſi a Paulo docti, quod à patribus depoſitum fuit apud nos fideĩ talentum, id magna fide cuſtoditum ‚ Vobis reddimus: iterum atq; iterum rogamus vos,& obſecramus, implete gaudium noſtrum. Sed vos iampridẽ noſſe proculdubio cupitis, quanàm tandem ratione gaudium noſtrum Gard r per vos impleri velimus. Non eſt cur anxio ſitis& ſolicito animo: nihil difficile, nihil durum & moleſtum, nihil quod nõ cum voluptate potius, quàm cum labore coniunctum ſir, vobis præſcribemus. Neq; enim aliter nos à Vobis, quàm ſicut Magiſter noſter Paulus olim a Phi- lippenſibus, impleri gaudiũ noſtrũ poſtulamus. Precipio vt idem ſapiatis omnes: deinde vt eandem charitatem habeatis. Quid vobis videtur? E ſtne aliquid in hoc laboris& moleſtix? Deur. e. Nunquid nõ dulce potius cumpimis& iucundũ eſt, quod à vobis exigimus? Non vt maria trãſinittatis, non vt parté aliquâ terrarum orbis peruagemini, non vt aut opes abiiciatis, aut ſanguinẽ veſtrum profundatis, aut aliquã corporibus veſtris moleſtiã adferatis, nihil horum aut ſimilium præcipimus. Ac ſi quid tamè huius generis pro Chriſto legatione fungẽtes prę- ciperemus, certe Chriſti cauſa non modò nõ detrectare, verumetiã ſumma cum animorum alacritate obire vos oporteret omnia. Nam ſi nullos non profert labores& moleſtias agri- cola, nulla nõ adit pericula mercator, nullis nõ diſcriminibus vitã ſuã obiicit miles, dum exi- guo lucro potiri queant, quo tamè an ſint potituri certum adhuc nõ eſt,& ſi maximè potiti ſint, perſæpè tamè citius opinione ſua dimittãt, neceſſe eſt: Si mox perituri commodi cauſa perferunt iſti tã acerba multa, tam alacriter, vos nõ multo maiore alacritate eadé omnia latu⸗ ri eſſetis, vt infinitum, nec vllo vnquã tempore vobis periturũ theſaurum, ibi cõſequi liceat, vbi neq; erugo, neq; tinea demolitur, neq; fures effodiunt, aut furantur: vbi qua ſemel potiti fueritis vita beata, ea perpetuò frui licebit? Sed tamen nos nullum vobis grauius onus impo⸗ Matib.s. nemus. Mandatum quod nos pro Chriſto legatione fungentes præcipimus vobis hodie, non ſtipra vos eſt, neq; procul poſitum, nec in cœlo ſitum, vt posſitis dicere: quis noſtrum valet Deut. 3. ad ccelum aſcendere vt deferat illud ad nos, vt audiamus atq; opere compleamuseneq; trans mate poſitũ, vt cauſemini& dicatis: quis e nobis poterit trãsftetare,& illud ad nosvſq́; defer re, vt posſimus audire& facere quod præceptũ eſte? Sed iuxta vos eſt ſermo Valde in ore ve- ſtro& in corde veſtro: vt faciatis illum. Breue verbum eſt,& expeditum. Hoc tantùm hor- Idip ſnm eredatis tamur vos, oramus& obſecramus, vt idipſum credatis, vt eandem charitaté habeatis. Quid eaudem charita- eſt facilius, quàm credere?quid dulcius, quàm amare? Quid autẽ vtroq; fructuoſius? Videris e. quàm ſit expeditum, quod à vobis poſtulamus, modo voluntas adſit„ dictum ac factum, Phihip.a. gaudium noſtrum per vos erit impletum. Neque eniin petentibus deerit eius auxilium, qui operatur in nobis& velle& perficere. Sed hic dicet veſtrum aliquis: Quid hoc rei eſt? tãquam cum infidelibus ita nobiſcum agi- tis. Nunquid non credimuse Nobis verò, quin credatis dubium nõ eſt, ſed minimè ſufficere pPutamus, ſi quomodocunq; tandem vos credere profiteamini, verùm ſicut iubet Paulus, ita vos credere velimus, vt idẽ credendo ſapiatis. Non vt ſingularẽ ſiue ſolitariam quiſq; ſuam, nõ vt VVittem bergenſis, non vt Tigurinam, non vt Auguſtanam, non vt aliam quamcunq; (iam enim proh dolor luditur fidibus, nõ vna fides retinetur) ſed vt catholicę fidei confesſio- né Chriſtianaà vnanimiter omnes amplectamini. Quæ malum iſthæc eſt amentia, cùm olim Vnum Deum colẽétes, vno& eodé nomine Chriſtiani fuerimus appellati, quòd nunc pleriq; tã præclarum nomen hoc faſtidiunt,& Euangelici quàm Chriſtiani vocari malunt? Scilicer extra Chriſtum, Euãgelium eſſe poteſt? Quid eſt Euangeliũlæta annunciatio. Poteſt autem Euangeli quug. extra Chriſtũ læta eſſe vlla annunciatio? Sempiterni væ,& æternæ mortis annunciatic extra Euungelhum Chriſtum eſſe poteſt, Iætæ alicuius rei nuncius extra Chriſtum eſſe nõ poteſt. Quamobrem exura Chriſtum Vnde diſcesſiſtis, eò redeatis negq; nomen illud faſtidite, quod eſt ſuper omne nomẽ, quod ſo- Senarhes, lum præ nobis ferre, de quo ſolo gloriari nos oportet. Nihil prędicari de nobis poteſt glorio⸗ Euae. ſius, quàm ſi quẽadmodum qui præceſſerunt nos omnes, ex quo tépore Chriſti ſemel Euã- gelium recepit Polonia, Chriſtiani ſimus& vocemur omnes. Chriſtiani nõ ita pridẽ vocati eſtis, Chriſtianis parẽtibus prognati, à Chriſtianis maioribus profecti, Chriſtiani ſicut initio, ſic deinceps etiã ſemper& eſſe& dici velitis: neq; vos ab illis præcidatis, quos eſſe& fuifſè Chriſtianos negare non poteſtis. Etiã atꝗq; etiã obſecramus vos per nomẽ Domini noſtri le- ſu Chriſti, cuius nominis& ipſi cõmunione gaudemus,& vos nobiſcũ vna maiorũ noſtro- rũ exemplo gaudere cupimus, vt idipſum dicatis omnes: idipſum ſentiatis, idẽ ſapiatis,& nõ ſint in vobis ſchiſinata: ſitis autẽ perfecti, in eodẽ ſenſu,& in eadem ſentẽtia. Memores liber- Calat.5. tatis, qua ſemel nos Chriſtus liberauit omnes: quotquot eſſe& dici Chriſtiani Vultis, nolite I cor.,. Iterũ iugo ſeruitutis cõtineri: nolite effci ſerui hominũ. Homo eſt Lutherus, homo eſt Phi⸗ lippus, homo eſt Caluinus, quorũ alicuius opinionẽè cùm ſequimini, quid aliud quã hominis opinionẽ ſequimini? Atqui mendacẽ omnem homindẽ eſſe digito Dei ſeriptum eſt. Nolite ſic Pſalmirs. eorũ alicui vos addicere, vt pra eo, quod ipſi ſenſerunt, totius Eccleſiæ, quæ firmamẽtum eſt I4ololatria quæ- & columna veritatis, ſenſum& cõſenſum, poſthabẽdum eſſe putetis. Iam verò ſi verbi Dei nel! 8 5=7/—.—..... appellatione, quod nũc(proh dolor) nõ raro fit à multis, verbũ hominis, vel diaboli potiꝰ per hominẽ loquentis dignat plere quomode. Philip.z. Credere quomo: ddo oporteat. I. Corat⸗ .. 5...—. I. Cor. 1e. ifueritis, videte nunquid non germana fit hæc idololatria? Fugite Idololatr⸗ idola per Deũ immortalé. Non eſt deus Caluinus, nõ eſt deus Lutherus, nõ eſt deus Bucerus, heresicz. aut Cap. 93- aut quicunq; runt, quàm illi ipſi qui Chriſt fregerunt crura Chriſti: nũc V Toan. is. gates,& diruperunt, ac in mu 6.Tim.. licã, Apoſto manſit:& inter manus C rũ ſectatores eſſe nolite, per quos tai per ſuum vas electũ, vos vt fesſionẽ adferat, ſed vt qui vos e ibuere, quo ſ Idem ſapientes. Agomm u. Potius vobis tr guntur, quàm pari cœptum) citra dubi Philip.ʒ⸗ perducti bonitas il luti volutabro fœdari. Idẽ igitur ſapiatis ſtri, qui piè Chrittũ coluer diuerſum ab eo ſapuerũt, quod re gã Epiſcoporũ& ſacerdotũ ſuccesſionẽ ad nos v nũc,& ſapiet deinceps vniue non bolona, vel vt firmiter teneatis, vobis per Keaa bs. ciæ, vt nationalis aut prouinci rarum orbèẽ, quam latè patet Chriſtian nis nata, ſed quæ ab ipſis primis parentibus noſt rit. Fuit ante legẽ obſcurior, ſub leg notis expreſſa, pot cta eſt indies clarior& dilucidior, tur fidei catholicæ cõfesſionẽ Chri vobis permaneat: manebitis,& ſocie lIeſu Chriſto. Hanc& re, quàm catholic reticus, diuerſum ſapit. Hoc eſt idem ſapere, ortet. Certè nõ oportet Jicit Paulus. Dicentes ſe eſſe ſapiẽtes, ſtulti fac licã, hoc eſt idem ſapere. Quiſq is eſt fides eius: quãdo non Fides catholiea, Ttum. 2. 1. IToan. 22 1.[e⁴u.I. Pbhilip. 2. Idem ſapers quid ſit· ROM 12⸗ Rom 1. Beeleſiam catho- cam uon credtus, nihil eredit⸗ 1. Cor.lz. Luc.lo. zem habentes. Philip 2. I. Cor. 13⸗ Charitatis laus. Fratres ſumus emue;. Charitatem bære tici non habent. An · de baptiſmo paruulorum cuns tra Donatiſtas lib. 1. cap. 10. KRovi. 10. Ambre. in epift. ad Cor. 3. 1. Cor. 13. Hom. ꝛ. in epiſt. ad Tiueοε*ν. p ARAENESILS qui multo crudelius Chriſti corpus ſanctisſimũ tractaue- Segerung 1 unc enim venerunt impij milites,& non enerunt iſti ſpeciẽ pietatis habentes, virtutem autè eius abne- ltas partes cõciderunt totũ corpus Chriſti: vnã, ſanctam, catho⸗ riſti corpus inter manus perſequutorũ in cruce per- eſt iam integrum corpus Eccleſiæ. Quamobrẽè eo⸗ ſſe videtis: ſed Spirituſanctum audire. Non vt ſuã quiſq; propriã con- ſſe Chriſtianos profitemini(libet enim receptũ hoc nomen Apoſtolis Antiochiæ primũ eorũ vſi diſcipuli le- uſtertius à nouarũ rerum ſtudioſis vſur- Icõmunes noſtros potius maiores Chriſtianos nos præceſſerunt cum eodẽ ſigno fidei,& dor- procul à vobis abſit hæc impietas, vt patres veſtros, auos, proauos demũ Chriſtum prædicari cœptũ eſſe, nunc demũ veſtris deus hoſtibus veritatis& inimicis crucis Chriſti credere animũ induca- ſicut annalibus noſtris memorieę proditũ legimus s abducti,& ad veritatis agnition b idolorũ cultu reuocauit, quæ nunquã ſatis eſt prædicãda t deinceps vnquã ſanguine ſuo nos ablutos, eodé ‚quod aui, quod proaui, quod ataui ve- G xcẽtis annis prope ſapuerũt, quandoquidẽ&ipſi nõ liquus orbis Chriſtianꝰ ab ipſis Apoſtolis receptũ,& per lon 3; perductum ſapuit ſemper,& ſapit etiã rſus. Non eſt Polona fides, non Lithuana, non Germana, quam ſuadere conamur. Non eſt huius vel illius nationis aut prouin- alis dici queat. Eſt& vocatur fides catholica, per vniuerſum ter ü nomen diffuſa, neq; triginta his aut quadraginta an- ris ſimul vt orbis cõditus eſt, initium habue- dumbrata, quam illuſtrioribus aliquibus ruit gratia Dei ſaluatoris noſtri omnibus hominibus, fa- iã ad eius perſpicuitatẽ deeſſe videatur. Hanc igi- ſtianã vobis cõmendamꝰ, vt quod audiſtis ab initio, id in mãſerit quod audiſtis ab initio,& vos in fi m,& ſocietas noſtra erit cum patre& cũ f Paulus vobis cõmendat, cũ vt idé ſapiaris monet. Quid enim e ſidem retinere? Qui catholicus eſt, idem ſapit. Qui ſchiſmaticus ſapere ad ſobrietatẽ: hoc eſt diuerſum ſapere plus quã omnes ſapiun ti ſunt. Credere ſan⸗ tandem alius ex illis ũ in crucẽ egerunt. licam Eccleſia. Integrum Ch ariſtianorũ non n nefariũ ſcelus patratu e idem ſapiatis monentẽ, uperſtitibus etiã heri, quod aiunt,& nudi vt idẽ ſapiatis quod veſtros, ve ſonem vllã, ſapuiſſe cernitis, qui miunt in ſomno pacis. atauos idola coluiſſe, lis Euãgelij lucẽ affulſiſſe poſoni quaudo tis. Quingeti iam cbriſtani ſaix cùum per Chriſtũ Deumno qui poſtquã ſemel nos a lus& miſericordia, nõ permiſi ‚quod parẽtes ſunt octoginta ſex anni, ſtrũ ab idolorum errore ſumu ur, iã inde à ſe e figuris magis a eaquã verò appa uia ſi in vobis per habebitis nobiſcu ſapere plus quà op re, deſipere eſt: 8 ctã Eccleſiam catho omnia, quæ in ſymbolo cõtinentur, inan ita neceſſariũ ad ſalutẽ habe perſpectum ſit, uis hanc non credit, etiam ſi cætera credat ſapit idem, ſicut Paulus re Prophetiã, noſſe myſteria omnia,& omnem de ſalute animæ ſuæ periclitetur. Vnũ eſt ſt ad ſalutẽ neceſſarium: quo ſi quis vno fuer ſperet. Quid illud eſt? Subiungit mox Paulus dicens: m aut Angelorum, ſi charita- balũ tinniens. Habeat Prophetiã, noue- em, ita vt montes trãsferat: ſi chati- facultates ſuas, tradat corpus prodeſt. Sola eſt charitas, qt quã qui non habet, fruſtra habet um Chriſtũ credimus, vnũ Euan- m Alleluya reſonæ admonet. Non el ſcientiã, vt ſi quid alicui forte parũ neceſſarium dicit Chriſtus: Vnum e nihil eſt, quod ſe ſalutẽ conſequi poſſe, Eandem charia Pandé charitarem habentes. Loquatur al tem nõ habuerit, factus eſt velut æs ſonans, aut cym rit omnia myſteria,& omnem ſcientiã: habeat taré non habuerir, nihil eſt. Diſtribuar in cibos ſuũ ita vt ardeat, ſi charitarem nõ habuerit, nihil ei nihil ei deeſt eorũ quæ ad benè beateq́; viuenduũ pertinent cætera omnia. Fratres ſumus, vnũ Deum inuocamus, in vn teriũ recitamus, vnum Amen reſpõdemus, vnu uòd vos foris eſtis, nos intus ſumus? a cathedrã conſtituitis? Quid cau⸗ biſcũ, idem cum noſtris maiori- be rerrarũ vos præciditis: Ea- s, quod minus ha- od impeduet, uſtinus, ſi fraterno odio ij nõ parus ſc ſiad perditionẽ ſſe docet hæreſes, quam qu n iquis linguis hominu pauperũ omnes gelium legimus, vnum Pſal mus, vnũ Paſcha celebramus: quid cauſæ eſt, q ra altare erigitis, quòd cathedrà contr vultis, vt idem no holica Eccleſia ſapiatis, verum ab or uras habetis, hoc ſolum minus habeti s, nulla eſſet præciſio, nihil eſſet qu ſe eſt, quòd altare cõt ſæ eſt, quòd Paulũ admonentẽ audire no bus, idè cum vniuerſa Cat dẽ ſacramenta nobiſcum, eaſdẽ ſcript haritatẽ non habet. Si eſſet charita quominus idẽ ſaperemus omnes. nõ excæcarẽtur. Ante quẽ Ambroſius quoq; runt, ſed quia per zelũ fœdera charitatis perd ſes creauerunt. Chryſoſtomus quoq; non aliunde prognatas e Nulli ſchiſmata facerent, dicit Aug „Nouatianus, inquit,& al iderunt, in ſchi V p b ee 54 mälßeree ſui gibnch n ee ztianüde 9 C 12 TC Ila aumdogul 6n 4 uod e e n pleta ripoteſte 6 nes-O(itsr 8 as runqide ner noteran iner arle Tnum On dimus *son KCb Rner diuiinon RL ſumus vi n Micot tamurim te im rirat crec taty9 Leltra,u oteſis 1 1 4 rohiderit dlbdlg habere! dted 1 Ané poldl glim- 9. Krit alhum oſlro aescle eiräim iqulg Pbosh rtn elinauit pi Cwi qunomde ditiles duam bonidh Wm ucon ſuun eim u k gesl cmuipepu Al'nils Homounsnen egte,ne eenecellri ü eſtad tpumgros oblarion seDaterſad uaeosin bch.No Sauté- ne tomnet inrnt mum ſelt ac mnüſome dh dheiiis ie jerume Olem rg nonecöc tprela z kagubet colcordap. Aitemſt disquhug D erin Nin mng aäforen pane tungg znitl aiu itpatröpr,⸗ ligennius tis illus tz 4 3 er nruu ſtam etlij enee auodnobi . eXncredib b recldigl, Näerao 1 110 gere conanne Käade de ne hoc(. 5 lſ emguod ſen moſte einmi e 1 Mar „ 3 l temen. 6 olir torext. N; g A hanen 1 ¹) dum. Ho- 4 Adiſec ſnanimes 8 8 12 nion a umumd, usmiond d. diäſggoh es. Velttoé, J 2., Fnoncdemit 8, ſü neieneg m. emon o d. Kadyttit a nunquäſarse ne ſuo nosdd an odproaig* t Anandocd 5 oſtolbeeg 3 puit ſmper, N uana non Cecr Ilius nationi n tholicaperyn a nahis aut qux vocltus etint m am luſtriond aa nomnibus hol ü deeſſe lidetun 1. uod audiſtisad in itio,& vosint d it am pered d monet. Qidel 1 dem(apit. Li 1 obrietaté: ho vomnes ſapiont i tulttifaciſunt, 1 cecditetamie ie non ſcpitidem, 3 emſtetaomg e na lux ſniit u⸗ ſiquisnoue ar 8 1 biuogit woxl rapgelon d. mau 7 s.Hlbeat Ni I yt montes t 4 ficllesiah d leltcharius a cvi non Hbcf 89 betisd d „0“ — rool . „Augulbro. Ne d rERORATIeO AvCTORIS, 204 non diligerent fratres,& ſecundis eorũ ſuccesſibus inuiderent. Si charitas adeſſet, quando- quidẽ non inflatur charitas, nunquã eo tumoris ventum eſſet a quibuſdã, totum vt orbem Chriſtianũ deſipere, ſe verò ſolos ſapere, ſe ſolos videre ſibi perſuaderent. Si charitas adeſſet, quandoquidè non cogitat malum charitas, nunquàm hãc de nobis opinonè nonnulli conce- piſſent, quod ſecus quam intelligimus ipſi ſcripturas interpreremur, qua vna, nulla vel cogi- tari poteſt maior impietas. Si charitas adeſſet, cauſæ nihil eſſet, quãobrem idem nõ ſaperemus omnes. Obſecramus vos per Chriſtum, nunquid non eundẽ nobiſcum in ccœxlis patré inuo- Nalach.z. catis: nunquid inuocãtes non eadẽ ab eius filio nobis præſcripta formula vtimini, dicentes: Pater noſter qui es in cœlis? Atqui pater hic noſter, vnã tantùm coniugè habere voluit. Qui Mattha, patrè vnum agnoſcimus, quare matrem etiã vnam nõ agnoſcimus? Si primogenitus noſter kom. frater diuiſus nõ eſt Chriſtus, cur ipſi diuidimur, cur ſegregamur, cur difiungimur? Si mébra ſumus vnius Chriſti corporis, cur ab eo vos præciditis? Iterũ atq; iterum per Deũ vos obte- i. Cerau. ſtamur immortalè, implete gaudiũ noſtrum: cõſonate paci, cohærete vnitari, acquieſcite cha- itati, credite veritati, quo lætari queamus de cõcordia veſtra„& gratias agere Deo de ſalute veſtra, quã non poteſtis habere, niſi in Eccleſia catholica. Extra Eccleſiã catholicã, quid enim Sas ereleſiz ſæ prohiber quominus auguſtini verbis vtamur, omnia poteſtis habere præter ſaluré. Poteſtis alerjns parcf. habere honoré, poteſtis habere ſacramẽta, poteſtis etiam cãtare alleluya, poteſtis reſpondere Iu ſerm. ſupe⸗ Amẽ, poteſtis Euãgelium tenere, poteſtis in nomine patris& filij& ſpirituſſancti fidé habere eſ-cu meriuo. & pradicare: ſed nuſquã niſi in Eccleſia catholica ſalutẽ poteſtis inuenire. Extra hanc haberi poſſunt omnia: ſola ea, quæ ſola ſaluté adfert charitas, extra Eccleſià haberi non poteſt: Neq; Vmtatis Clru enim diuidit vnitaté quiſquis habet charitaté. Hæc eſt quæ facit vnanimes: quales vt ſitis, ci ſan, Li Paulo vos hortamur: vr vno ſitis& eodéanim„quo ſumus nos, quo fuerunt olim noſtri& ¹⁹½³. veſtri maiores, qui piè Chriſtũ coluerunt: vt de vobis quoq; dici queat, quod de noſtris ali- quando maioribus dictũ legiſtis: Multitudinis credẽétium erat cor vnum,& anima vna. Ecce AGorum 4. quàm bonũ& quàm iucundũ, habitare fratres in Vnum. Quàm iucũdun accidit auribus,& Eſalm. uz:. ſuaue, cùm legitur: B gresſi ſunt omnes filij Iſraẽl,& pariter cõgregati, quai omnis populus, quaſi vnius ſermone reſpondit. Conuenit vniuerius IIr¹ homovnus: eadé mente, vno cõulio. Cõögregatus eſt populus, q cit neceſſarium: vnũ eſt ad ſaluté neceſſarium: vnũ hoc ill ſeipſum pro nobis, oblationẽ& hoſtiã Deo in odorẽ ſuauitatis, petiuit à patre Chriſtus di- Tlauin, cẽs: Pater ſancte ſerua eos in nomine tuo, quos dediſti mihi, vt ſint vnũ ſicur& nos. Et pau⸗ lo poſt: Non pro eis auté rogo tãtùm, ſed& pro eis, qui credituri ſunt per verbum eorũ in me, vt omnes vnũ ſint: vt ſicut tu pater in me& ego in te, vt& ipſi in nobis vnũ ſint: vt fnt vnum, ſicut& nos vnũ ſumus, vt ſint cõſummati in vnum. Neq; verò petiuit hęc à patre mo Safien 2. doò reperitis vicibus, verumetiã hæc fuit cauſa potisſima, ſicut a Ioãne ſeriptum legimus, quã- hrie obrem turpisſima morte cõdemnari voluit, vt filios Dei, qui erãt diſperſi, cõgregaret in vnũ.„op uus. Et pręclarè dictũ eſt à quibuſdã patribꝰ: Deus vnus& eſt,& eſſe creditur, nò minus propter oan. 14. concordiã aut æqualitatem ſubſtantiæ, ſed eriã vt hoc nomen vnitatis Deo ſit cõmune cum buf entee. aliis quibus gaudet. Pax enim& charitas& ſimilia vocitatur, per hec nomina nobis præſtãs, of aanan. vt his virtutibus trãsformemur ad Deum. Quæ cuùm ita ſint, cùm ex hac vita migraturus ad Tom. z. contilioꝛã patrẽ ſuum cœleſtè nihil aliud nobis teſtaméto Chriſlus reliquerit quà pacem: cum nõ aliud Eahfnae ſit patré precatus diligentius, quàm vt vnũ cum ipſo, vnũ& inter nos eſſemus: cum& mor- tis illius rã acerbæ, tam etià ignominioſæ, nõ alia cauſa fuerit: quàm vt diſperſos cõgregaret in vnum: cur vos, quod nobis teſtamẽéto legatum eſt, id repudiatis? cur Chritti precationem ex incredibili quadã ergo nos charitate profectã, nullum vobis fructũ adferre patimini? cur crucis& mortis illius beneficium, quantum ad vos pertiner, irritum& inane redditise dum quod antea diſperſum, poſteà ſanguine illius fuit pretioſo cõgregatum, id vos irerum diſper- gere conamuini. Eſtne hoc Chriſtianos eſſe?eſtne hoc Euangelium Chriſti profiteri? Chriſtus ex duobus fecit vnum.(Fecit enim vtraq; vnum dicit Apoitolus) vos ex vno faciis duo, ac Ephe.2. plura eriã quàm duo. Altare cõtra altare erigitis, cathedrã contra cathedtã conſtituitis. Obſe- cramus vos, quid eſt hoc aliud, quàm Antichriſtos eſſe?quàm non Chrilti Euãgelium, ſed Sa tanæ cacangelium propagare? Sicut enim Chriſtus eſt, qum cögregat: ita Satanas eſt, qui ſpar- git. Nolite charisſimi, nolite ſpargere cum Satana, ſed cõgregate porius cum Chriflo: vel ſal- tem, quod ſemel eſt pretioſo Chriſti fanguine cõgre gatum, id nec ipſi ſpargite, nec ab aliis di⸗ ſpergi patiamini. Sitis vnanimes, vt quãuis corpora diuerſa ſint, eadem tamen in illis mens, idem animus, eadé voluntas, idem ſit ſenſus omnium Nolite ſuã quiſq; propriam confesſio- nem adferre, ſuam quiſq; ſolitariam, aut vnius alicuius ex his opinionè ſequi, qui ſicut pro- pria ſua temeritate ſegregauerunt ſemieripſos, ita iuſto Dei iudicio ſfunt& jpſi à ſe inuicem ſegregati,& in tot ſectas diſſecti, vt earum vix iam etiã numerũ inire liceat. Verùm non eſt niſi vnum. Hoc vnum retinete: ab omni ſectarum genere cauetote. Siris vt Paulus monet: Tnanimer i— vnanimes,& idipſum ſentiëtes: Nam hi demum ſunt vnanimes, qui ſentiũt idipſum. Sicubi nſe iues verò ſcinditur incertũ ſtudia in cõtraria vulgus, ſicut(proh dolor) in hac noſtra prouincia fie Sae. ri nõ ita pridẽ cœptũ eſſe videmus, ibi vnanimitas eſſe nõ poteſt. Nihil eſt auté, quod vel ad i. cor g- Romanos, vel ad Corinthios, vel ad Philippenſes ſcribens, tà frequẽter inculcet Apoſtolus, 27— quam 3 de Iuilic.2 0. 1 VIr vnus. Stans Ieionn. ad ciuitatẽ, quaſi bidem uaſi vir vnus in Ieruſalé. Vnũ 1 /d3.G 2. 5.. Lucæ. 10. a ipſa hora, qua iã traditurus erat Ephe. Cap. 93 PARAENESIS ET quaàm vnum hoc:vt ĩdipſum dieamus, idipſum ſentiamus, idẽ ſapiamus omnes. Quodigitur ille, vel Deus potius per illũ toties tam diligenter præcipit, nolite committere, vt in eo parũ Pſalm. uut. ipſi dicto audientes fuiſſe videamini. Vultis ædificare ciuitatem? Hieruſalem ædifcate, non Babylonem. Siquidem de Hieruſalem legitis, quod ædificatur vt ciuitas, cuius participatio Cene.u. in idipſum. In Babylone cõtraà, ficut linguarum, ita& ſenſuum& rerum omnium horrenda quædam fuit confuſio. Ciuitas Hieruſalem vnum corpus eſt, non quadam corporum confu- In fſalm. ui, ſione permixrtum, vt inquit Hylarius, ned; ſingulis indiſcretum aceruum,& informem cu- mulum vnitis: ſed per fidei vnitatem, per chariratis ſocietatem, per operum, voluntatisq; cõ- cordiam, per ſacramenti vnum in omnibus donum, efficimur omnes vna ciuitas Hieruſa- lem: efficimur vnus cœtus ſanctorum, efficimur vnum corpus Chriſti: A quo disſidentes,& ſe peccatis ſuis præcipitanribus ſeparantes, participationem ſanctæ huius domus nõ habent: in qua non facit habitare Deus, niſi vnanimes: cum ſit participatio ciuitatis huius in idipſum. E ſalm. 6. Quapropter vbi idem ſapiũt omnes, eandem charitaté habentes, vnanimes idipſum ſentien- vſnen tes, ibi ciuitas Hieruſalem, ibi domus Dei viui, ex viuis laoidibus edificata, ibi eſt vna, ſancta, Timm.3. catholica, Apoſtolica Eccleſia, rmamentum& columna veritatis. Hanc itaq; ciuitatẽ ædifi⸗ Hier.51. cate charisſimi, vel vt ipſi potius hæc eſſe ciuitas queatis, elaborate. Fugite verò, fugite de Pſehenhe medio Babylonis,& ſaluet vnuſquiſq; animam ſuam. Neg; enim ignoratis, quam horrenda Pſam. 1ze. per Prophetas ſuos Deus Babyloni comminerur. Quæ quidem non illi tantùm, de qua pro- priè ſcripſerunt, verumetiã ei, quamilla ſigniticauit eueniſſe videmus omnia. Qdificauit me⸗ Luiherus Baby- moria noſtra Babylonem in Germania Martinus Lucherus, quid ſupereſt malorum ex his Sieeeue omnibus, quæ Propheræ ventura prædixerunt, quod in ea iam non euenerit? Neq; tamen eorũ adhuc finis apparet vllus. Sed& in Anglia fuit adificata Babylon, quę iam Mariæ Regis Philippi coniugis tempore per Dei gratiam ædificatur iterum vt ciuitas, cuius participatio in idipſum: Quibus non fuit regnum illud iactatum procellis& tempeſtatibus: quæ non pertulit naufragia? quibus non eſt mactatũ infortuniis, quoad in ea Babylon ædificabaturè AMfatth. 12. Agite, ô fratres, quorum exitus perhorreſcitis, eorum imitari facta ne velitis. Non poteſt eſſe Thei faſſuum, quod dixit veritas: Omne regnum in ſeipſum diuiſum deſolabitur. Sic ignis in ſtipi- tes ſegregatus, extinguitur: domus in lapides diuiſa, corruit: nauis in tabulas diſciſſa, demer- gitur. Quamobrem tanquam peſtem vnam omnium teterrimam, fugite diuiſionem, fugite ſchiſmata, fugite hæreſes. Nolite vos diuidere à nobis, qui patres veſtri vocamur,& ſumus, ac pro paterna noſtra erga vos charitate, nullius rei maiorẽ, quàm veſtræ ſàlutis curam& ſo- licirudinem gerimus. Nolite vos diuidere à ſanctis veſtris,& iiſdem maioribus noſtris. No- 2.EV.nt. lite vos diuidere ab vniuerſo terrarum orbe, quàm longe, quamꝗ; latè patet in eo Chriſtia- na religio: ſed implete gaudium noſtrum, vt idem ſapiatis, eandem charitatem habentes, Vnanimes, idipſum ſentientes. 1 Nxfhursodeu Cærerum quò minus gaudiũ hoc noſtru impleri posſir, duo potisſimum Obſtare videntur, hens,eque er à quibus vt vobis diligenter caueatis, cũ Paulo noſtro paternè vos hortamur& monemus: inauem gloriam. qui ſtatim ſubiungit: Nihil per contentionem, neq; per inanem gloriam. Nihil eſt quodper- Pan. inde obſtet, quominus homines idem ſapiant, eandè charitaté habentes vnanimes, idipſum Phiup.. ſentientes, arq; cõtentio. Quod etiã ille videtur indicare qui dixit: Vnitatẽ aſſequi non me- Petnus clunia· retur, quiſquis nõ ipſam, ſed quod vult ipſe, tuetur. Hæc enim contentio animos irritat, men T 7. tes perturbat, odia accendit, ac tantam perſæpè caliginem oculis mortalium offundit, ut cæca 1.Tm.a. mens, quod rectum eſt, videre non posſit. Quamobrẽ eriam alio loco Paulus, pugnas legis, & verborũ vitare iuber, quòd ex his oriuntur inuidiæ, cõtenriones, blaſphemiæ, ſuſpiciones malæ, conflictationes hominũ mente corruptorum,& qui veritate priuari ſunt. Et iterum: Nem.E. His qui ſunt ex cõtentione,& qui non acquieſcũt veritati, credunt autẽ iniquitati, ira,& in- „Corer. dignatio, tribulario,& anguſtia. Et ad Corinthios ſcribẽs: 8i quis autẽ videtur contentioſus macobi 3. eſſe, nos talẽ conſuetudinè non habemus, neq; Eccleſia Dei. Ad eundẽ modũ& lacobus, vbi zelus amarus habetur,& cõtentiones in cordibus, negat eã ibi reperiri ſapientiã, quę deſur- ſum eſt, deſcendens à patre luminũ, ſed terrenam, animaiem, diabolicam. Vbi enim zelus& Sapientia da cõtentio, ibi inconſtantia& omne opus prauum. Quæ autem deſurſum eſt, inquit, ſapiẽtia, baliee primum quidem pudica eſt, deinde pacifica, modeſta, ſuadibilis, bonis cõſentiens, plena mi- ſericordia& fructibus bonis. Sectemini charisſimi, ſapientiã, quæ deſurſum eſt à parre lumi- gapitia diuina. num. Hæc enim eſt pudica, quoniã caſtè intelligit: eſt pacifica, quoniã à proximorum ſocie tate propter elationem ſe non diſiungitieſt modeſta, ſuadibilis, bonis conſentiens, quoniam nihil habet in ſe præfracti, ſed facilè eredit veritati, Contrà verò, terrenam illam, animalem, diabolicam ſapientiam, qua qui præditi ſunt, omnes alios præ ſe caudices eſſe putant, mocis omnibus auerſemini: cùm ipſi veſtris oculis videatis, ac modò non manibus etiã cõtrertetis, Piſhutationi inconſtantiã& omne opus prauum, vbi zelus eſt& contentio. Quid enim apud illos con- lernieies. ſtans, quid fixũ& ſtabile cernere licet, apud quos altercationes iſtæ de fide vigent maximè? Satis iam à nobis eſt ſuperius indicatũ, quemadmodum ſubinde varient ſententiis, dogmata ſua mutent in annos, quin& aliud hodie nonnunquam;, aliud cras affirmant. Suo quoq tem Oreg. Xæxll. pore quæritur Gregorius Nazianzenus; cum feruerét maximè diſputationes, tum refrixiſſe Tbees maxime charitatem, refrixiſſe pietatem, quæ in credendo, in ſperando, in amando cerüüin, la edh arerne,V dang er p m ccy,quo nixrrei lheeriümadh olcr enll cel liglisah kcc cirzohet ninusdict: E' an&ſidebi dſceſelocum tomareraelt mfetenemine luum eſſe rul gultino cri anctmalicum, im neg; peri uius non aliafe Kpienrernte tte tultisinſal aceletautemil inhumiltare d inesekugerel Keriace8arill neas Hults NOntodoniye ſeedlora wii dos KRcerraua wod ackerunt ä' t.LuodOrdo zanpkerlsel tus eſt ſite C omnes caclti poſſumden Vnn dam feltaun elle lancdor u 9½ om p V 1 ddi m Am dh de aans um O 409 dam 00 1 n un Erne dermn* es Ina r 3 edgo len uusc ea dulRarbsh Biih danines a dl. 8 e t iüierzin Aac Hancita 1 d. du 1 Mhotatis de mill tant r aun nus omn 3 dſiper an. on elenen. donoque vup clits, q aun Ktempelt Ai u nes Bab)l gah ane veltis„Pnn, ſoladitur., d n. in tabula U fügitech Vng veſttivot l- peſtte al im em maiot Mi Plate pad demchat u tslimum keſi oshortal ucr loriam.) r at bentes r Abi t. Vnitat BuI’ ntentiod Amn⸗ nortaliut Odhſ loco bq u des blaſp 1 ate priua 1' k 34 1 nt auté P- sauté Vi ua l- 3 dlaco undemq. epetiiiſ Bifi policant Veaia eſuruns f qotſ 5 bonlis edeſurl onlä4 — ½ — — 2 PERORATIO AVCTORITS, 205 Tum autem& hunc fructum adfert contentio, quod ſicut ille dixit: Nimum altercando, veritas amittitur.) leq; enim vllum adferri poteſt maius impedimentum ad veritatem inue- ſligandã, quàmn ſi ſupra quam ſcriptũ eſt, vnus pro altero infletur aduerſus alrerum. Præcla- rè Deum alloquens Auguſtinus: Veritas, inquic, tua nec mea eſt, nec illius, aut illius, ſed om- nium noſtrorum: quos ad eius communionem publicè vocas, terribiliter admonens, vt no- limus eãâ habere priuatã, ne priuemur ea. Nam quiſquis id, quod tu ad fruendũ omnibus pro- ponis, ſibi proprie védicat,& ſuum vult eſſe, quod omniũ eſt, a communi propellitur ad ſua: hoceſt, à veritate ad mendacium: Qi enim loquitur mendacium, de ſuo loquitur. Obſecra- amus vos, quod ab Auguſtino ſeriptum eſt, diligenter vobiſcum expédere velitis. Non eſt, inquit Auguſtinus, huius aur illius, ſed eſt omniũ veritas: omnes ad eius cõmunionem voca- uit Deus publicò. Quod publicu eſt, nemo faciat priuatũ, ne priuetur: quod omnium eſt per charitatẽ, nemo ſibi propriè vendicet, aut ſuũ eſſe velir per contentionem. Nam qui de ſuo loquitur, mendaciũ loquitur, non veritatẽ, ſcut ipia teſtatur Veritas. Atq; hic eſt fructus con- tẽtionis, quod, dum ſuam quiſq; vult eſle veritas 6, qux omnium eſt, amitritur veritas: quam non alibi quàm apud omnes 1 hoc eſt, in Eccleſſa ca cholica reperire licet. Pręclarè ſcriptum eſt ab Ruſebio Emiſſeno: Fides religionis catholicæ, lumen eſt anima, oſtium vitæ, fundamen- tũ ſalutis æternæ. Quicunq; hac derelicta velut pesſimum ducem, proprium ſequitur intelle- ctum, quicunq; per ſapientiæ ſuæ ſenſum ad myſteriorum cœleſtium, ſe purat poſſe perueni- re ſecretum, ſic facit, quomodo ſi abſq́; fundamento ædificet domũ, aut ſi prætermiſſo oſtio, Felit introire per tectũ, vel ſi nocte ſine Iumine inferat greſſum, totũ ſe clauſis oculis Vrgeat in profundũ, verisſima dixit hæc Euſebius. Nam qui loquitur alio quàm omnium, quàm Ec⸗ cleſi catholicæ ſenſu, de ſuo loquitur, mendacium loquitur. Cum rectè ſcriptum ſit ab Au- guſtino: Quiſquis ab Eccleſiæ venrre ſeparatus fuerit, neceſſe eſt, vt falſa loquatur. Qui etiã alio loco dicit: Sola eſt Eccleſia, in qua myſteria ſuperna veraciter contemplemur. Vnde ad Moſen Dominus dicit: Eſt locus apud mie,& ſtabis ſuper petram: Et paulò poͤſt: Tollam wanum meam& videbis poſteriora mea. Qina enim ex ſola Eccleſia Catholica veritas con- ſpicitur, apud ſe eſſe locum Dominus perhibet, de quo videatur. Contentio materia eſt iracundiæ. E. ſt autem iræ propriũ quod facilè fallitur, fallitq;, ita vt iracundorum ferè neminè veracem eſſe ſcribat Philo. Quare fugite contentionem, quæ pri- uatum, quæ ſuum eſſe vult, quod publicum, quod cõmune eſt omnium, Cuius mater, ſicut ab sodem Auguſtino ſcriptum eſt, eſt ſuperbia S& humanæ laudis auiditas. Quamobrẽ fon- tem ipſum tanti mali cùm obruere vellet Apoſtolus, poſteaquã dixit, nihil per contentionẽ: adiunxit ſtatim, neq; per inanem gloriam. Tolle gloriam inanem, ſüblata ſimul erit omnis contentio: cuius non alia ferè cauſa eſt, quã quòd queritur ab hominibus gloria: Verè namꝗ; dictum eſt a Sapiente: Inter ſuperbos ſemper iurgia: Atqui ſuperbię filia eſt inanis gloria, quę plerunq; facit è ſtultis inſanos. Ceſſabunt iurgia, faceſſent contentiones, ſimul vt faceſſer ina- nis gloria. Faceſſet autem inanis gloria, ſi fuerit illud obſeruatũ, quod moxc apud Paulum ſe- quitur. Sed in humilitate ſuperiores fibi inuicem arbi tis contentiones effugere? fugite gloriam inanem: ſuccedat in Iocum eius humilitas: quæ ſta- tim vt acceſterit, faceſſat illa necetſe eſt. Sicut mater hæreticorũ ſuperbia, ſic mater piorũ om- nium eſt humilitas. Vultis audire loquentẽ ſuperbiame D eponite, inquir, quicquid armaturæ ſuppeditant Orthodoxi Veteres, theologorũ ſcholæ, auctoritas conciliorum& Pontificũ, con ſenſus tot ſeculorũ ac totius populi Chriſtiani. Nihil recipimus niti ſcripruras: ſed ſic, vt pe- nes nos ſolos ſit cerca auctoritas interpretand 1: od nos interpretamur, hoc ſenſt Spirituſ- ſanctus, quod adferunt alij quauis magm, quamuis multi, à ſpiritu ſatanæ,& alienata mente profectũ eſt. Quod Orthodoxi docuerunrt, quod auctoritas Eecleſiæ tradidit, quod populus Chriſtianus amplexus eſt, quod ſcholæ defendunt, eitiabile venenũ eſt Satanx. Quod ego doceo, ſpiritus eſt vitę. Credite in ſeripturis nihil prorſus eſſe obſcuritatis: vel quòd egeat Iu⸗ dice: aut vt omnes cæcutiant, ego non cæcurio. Nam conſcius mihi ſum, me habere ſpiritum Chriſti, quo poſſum de omnibus iudicare, nemo de me. Nolo iudiciũ, ſed requiro obſe quiũ: Neq; quenquam vel tantillũ mouear multitudo, magnitudo, latitudo, profunditas, miracu la, ſanctitas, Eccleſiæ ſanctorũ omnes perierunt fi ſenſerunt, vt ſcripſerũt, niſi qui fortè reſipue- runt ante ſupremũ vitæ dié. Qui meis probationibus diffidunt, aut carent ſenſii cõmuni, aut blaſphemiã committunt in Spiritumſanctũ,& ſubuertunt Chriſtianiſmũ. Hæc eſt ſuperbiæ vox: Nunquid autẽ hic hominè pre ſe quenquà iudicat? Tantũ abeſt, vt ſe ſuperiorẽ alium ar bitrerur, vt cæteros omnes præ ſe fungos eſſe iudicet. Videtis auts, vt hic non omnium, ſed ſuã priuatam eſſe vult veritatẽ: vt quod omnibus ad fruendũ Deus propoſuirt, id ſibi propriè Vendicet,& ſuũ eſſe velit, quod eſt omnium. Itaq; à communi propellũt ad ſua, à veritate ad mendacium: nam qui loquirur mendaciũ, de ſuo loquitur. At nihil rale humilitas, nibil priua- tum nihil vult habere ſuum. Quod omniũ eſt, quod catholicum eſt, quod orbis totius Chri- ſtiani conſenſu receptum eſt, in eo libéter acquieſcirt: id verum, id rectum, id amplectendum eſſe cenſet: etjãſi propteri ntelligentiæ rarditarem pleraq; non aſſequatur, ſe tamen non in- telligendi viuacitate, ſed credédi ſimplicitate fore tutã perſuaſum habet, ac nõ modò ſe nõ Præfert cęteris, verum ſibi potius cæteros anteponit, ſe cæteros eſſe ſuperiores arbitratur: eos 4 Mm præſex- Veritat altestam do amistiur. I. Cor. 4. Ang. lib. 12. con- feſs.⸗ ap. 25.& i Eſaln. 75. Veritas eſt oms niun. Toanss. Fides Catholitd. Oe Hynibole Homil. 2. Iu Bſalm. vy. Fermo. 18 de tembore. Lib 2. de Cene. cont. Manichæos ca..& cõr. epiſt. Manichæi ca 5. s. Cont entio mate⸗ ria ir atundiæ. Phil. lib. 2. allegas riarum e iſt. 6% Aug. epiſt. 64. Gloria inanis fu lia ſuperbiæ. Philip. 2. Prou. 132 icrantes. Vultis iurgia, vultis lites, vul- Sedis humiktate ſupe rioris fibi iu: unicem arlitrdtiso 4 Hilip. 2 Fuperbia mater hæreticorum. Lutheri ſfupen ba yerba. Lodn. J. Cap. 93 Ianis gloriæ tupiditas vert⸗ zaii ita mi. poc. 27. zecb. i8. Gene. z. Matth.„. De viilit.cred. cap; · 1. Hæreticus quis- PARAENESIS ET præſertim de quibus tot ſeculis tantã doctrinæ, tantã& ſanctitatis opinionem fuüſſe videt. Nil eſt quòd vel vnanimitati retinendæ, vel veritati inueſtigandæ ũt æquè noxium, atq: laudis humanæ& inanis gloriæ cupiditas. Hanc enim qui aucupantur, quicquid omnium, quicquid catholicum, quisquid commune cum mulris eſt, id tanquam tritum jam ab aliis& vulgare, quodꝗ; nullam admirationem effecturum, nec aliquam excellentis alicuius ingenij vel doctrinæ ſit opinionem allaturũ, reiicit& aſpernatur: ſed ſingulares quoſdã exquirit in- tellectus, inſoliros& hactenus inauditos excogitat ſenſus nouas& ſolitarias profert opi- niones, quò posſit digito monſtrari& dicier, hic eſt. Hlic eſt ille, qui nobis Euãgelium, quod ita multis ſeculis ſub ſcamno iacuit, ingenij ſui felicitate nunc tandem in lucem protulit: quĩ verum illius& germanũ ſenſum aperuit, qui mentes noſtras poſt rãtam, quæ iam diu noſſris oculis offuſa fuic, caliginem, nunc demũ luce veritartis illuſtrauit. Quod ita longo ſeculorum interuallo nemo vidit Orthodoxorum, Vvnus hic vidit, vnus hic propè mille iam annis ignoratum orbi Chriſtiano Chriſtum clarè nobis demonſtrauit. Papè, quàm longo tempo- re pro Deo mundus idola coluit? Hic eſt ille, qui de cœlo deſcendit, qui nos iam tandem ab ĩidolorum ſeruitute liberatos, Dei piè colendi rarionem cognoſcere fecit. Hanc inanis gloriæ dum captat auram infelix homuncio, dum quod Chriſti proprium eſt, id ſibi vendicare co- natur, dum ſe pro Chriſto coli vult, minimè contentus eſt eo, ſi vna aliqua de re ſingularem intellectum,& ſolitariam ſuam opinionem proferat, ſed cùm in vno ſibi videt ſuccesſiſſe, mox alia ſim al peruertit omnia, quæ totius orbis iudicio ſunt approbata, ac orbis iudicio ſuũ anteponit, cum eo qui ſedet in throno, dicens: Ecce ego noua facio omnia. Videtis quanta ſit hæc peſtis inanis glorix. Hæs eſt, quę Cherub Angelum, qui ceteris præſtare ſcientia viſus eſt, de cœlo deiecit. Hæc eſt, quæ primos parentes noſtros de Paradiſo deturbauit. Hæc eſt, uæ nunc etiam non paucos de regno cœlorum, hoc eſt, de eccleſia Dei, in qua ſola ſunt pau peres illi ſpiritu, quorum eſt regnum cœlorum, præcipitat. Hæc eſt, quæ facit hæreticos. Hæ eſt, quæ facit ſchiſmaticos, ac quos nune ſeparat à cæœtu piorum, hos poſteà ſeparabit ab eo, quod piis promiſſum eſt, regno cœlorum. Sic enim hæreticum deſcribit Auguſtinus: Hæreti⸗ cus eſt, qui alicuius temporalis commodi,& maximè glorię, principatusꝗ́; ſui gratia falſas& nouas opiniones vel gignit, vel ſequitur. Hanc igitur inanem gloriam iure merito pios omnes fugere Paulus,& humilitatem am- plecti iubet, qua qui præditus eſt, nõ modo ſe nulli, ſeq iibi porius anteponit omnes: nec ad- duci poteſt vlla ratione, ſic vt de ſe magnifice ſentiat, vt orbem Chriſtianum totũ cæcutiuiſ- ſe, Chriſtum tot ſeculis ignoraſſe, idola pro Deo coluiſſe credat, ſe verò ſolum vldere, ſe ſo- lum ſapere, ſe ſolum veram veri Dei colendi rarioné tenere perſuaſum habeat. Vbi tanta eſt Augu ſerm. 223. arrogantia, ibi nulla poteſt eiſe veritatis agnitio. Verùm eſt enim, quod ab Auguſtino ſcriptũ de tempore. Lib. z. in amut! 6ap. ‧. 19 34·cap. Iob. cap. 17. Lib. 23. Moral. cH.φ☛ᷣ☛6. Jacobi 4- Pſalm.z8. Eſcd. 6s. Prouer. II. Fom. l. Matth. 11. Pſalm. 103. Philip.2. a. Cor. 1e- eſt, eam quam non inuenerit humilem, veritas fugit mentè. Cuius etiam ſectator Beda: San⸗ cta, inquit, ſcriptura, contra morẽ ſecularium doctrinarum, humilitatis Magiſtra exiſtẽs, per humiles ædita ſeriptores, humilibus ſolum audiroribus vel lectoribus patet. Ante quem Gre gorius: Lumè intelligentie humilitas aperir, ſuperbia abſcõdit. Et alio loco: Veritatis obſta- culum eſſe dicit mentis tumorem, quia dum intlar obnubilat. Reſiſtit ſuperbis Deus, humi- libus autẽ dat gratiam. Excelſus Dominus,& humilia reſpicit,& alta à longè cognoſcit. Ad quẽ reſpiciã, inquit, niſi ad humilem,& quietum, tremẽtem ſermones meos? Vbi humilitas, ibi ſapientia: Vbi tumor& inflatio, ibi ſtultitia. Dicentes enim ſe eſſe ſapientes, ſtulti facti ſunt. Abſcondit myſteria ſua Deus à ſapientibus& prudentibus,& reuelauit ea paruulis. Vultis Dei myſteria cognoſcere? Vultis ad veram ſapientiame vultis ad ſcripturarum intelli- gentiam pernenire? Sitis in oculis veſtris paruuli: ſitis non alta ſapientes, verum humilibus cõſentientes: licis conualles potius, quàm montes. Nam in conuallibus emirtit Deus fontes gratiæ ſuæ. Nolite ſic de nobis, nolite ſic de veſtris& noſtris maioribus, nolite ſic de cundis ui per orbẽ Chriſtianũ ſunt diffuſi,& Chriſti fidem profitentur, exiſtimare: quòd aut fun- ꝑgi duidà& ſtipires ſint& fuerint omnes: aut ſi quod in eis lumẽè fuit intelligẽtiæ, ràra fuerit eorum& noſtra ſit improbitas, vt agnitam veritaté profiteri,& præ nobis ferre nolimus, ac ſecùs quàm intelligamus ipſi, vos doceamus. Extremæ cuiuſdam arrogantiæ ne dicamus an dementiæ, an impietatis potius fuerit, hanc de piis omnibus tam impiaà opinions concipere. Nunquid quia vos cati vobis& prudentes videmini, ideò ſtupidi, bardi, trunci ſunt oinnes quotquot à vobis ipſis inter vos disſidentibus diſſentiũt? Certè nõ ita vos Paulus docet: ſed in humiliitate, inquit, ſuperiores inuicem arbitrantes. Non modoò, inquit Paulus, nemo pre ſe ſtupidos, bardos, trũcos alios iudicet: verum præſtantiores arbitratus, ſe potius pleraq; non aſſequutum exiſtimert, atq; ideò minus præfractè ſuam opinionem tueatur: ac ſicubi videt conſenſum omnium, ſicubi videt vnanimiter aliquid ab Eccleſia Catholica definitum: tanto ſeculorũ interuallo conſtanter ab omnibus obſeruatum: ne velit orbis totius iudicio priua- tum ſuũ anteponere:neq; ſic ſibi ſoli Dei ſpiritum vẽdicet, vt cui propriè promiſſus& miſ- ſus eſt, eum Eccleſie detrahat vniuerſæ. Quin illi ſe ſubmirtat potius, illius placitis obtempe- ret, in captiuitaté re digat intellectum ſuum, in obſequium Chriſti& capitis& corporis. Hoc Vbi fit, idi ſit ſimul quod monet Paulus, quod nos à vobis tanto ſtudio petimus, vt idẽ ſapiat omnes, eandem charitatem habentes, Vnanimes, idipſum ſentientes: Fieri autem id alibi non anlbi 1 006 1n 7 e5 0 Kn— lenpl⸗ 1 4 4 Iito lell G propulit aitle afacjeba,9l pen enrionnund mh l Gumilan n mhiin tt ch Frünmdsol 19 rrruupulbc lerü ſeremne du Kerimociia- [d Nacoſecem deſcenoi, c0 zete Cuid liud Tbip. idepuchomi 1.e cekecerazoce eru ominiam cruci i üſtum adili ren Aſolö eotum, d Wtin ccllb:nec Ok Mteatur lelun nicommunisg (h t igtoreiula Kew mctelelum, ſen lieger iteco ntg räadipendia E ieiquad apit tum emimieni,Deo leg Fäle guamc bt Ftlaisarimäh 4 t tcenunelem 1ihe Aaaperverinu 4u Ws prcctſih VII eri 8 en ſlgnatobe un Wclcexega 8 Vosexatetint 1 er e 19 K ug tueri ert DSe ddicens ar ktitenm 4 lü ndui osg 5 ditlaſeidit opramugtc n 1 Uischntae rt pineitau d' Frcchaprac 1s fresſt n 85 di biiplg. ion benalea unne dicimſen dE didla uche er nn PERORATIO AVCTORNRIS. 206 * non poteſt, quàm vbi præſtò adeſt humilitas, animiq́; modeſtia. Hanc igitur Paulus præ cæ- teris diligèter cõmendare ſtudet omnibus: ac quominus quenquã illius pudere posſit, Chri- ſti proponit exemplũ, quò libentius illius veſtigiis incedamus. Hoc ſentite, inquit, in Vobis, Foe ſentite in vo quod& in Chriſto Ieſu, qui cũ in forma Dei eſlet nõ rapinã arbitratus eſt eſſe ſe æqualé Deo, anes Rx in ſed ſemetipſum exinaniuit, formam ſerui accipiens, in ſimilitudinẽ hominum factus,& ha- p2eien“Se bitu inuentus vt homo. Humiliauit ſemetipſum, factus obediens vſq; ad mortem, mortem Chiiſfus quomo⸗ autẽ crucis. Propter quod& Deus exaltauit illum,& donauit illi nomen, quod eſt ſuper om 4ο exuendas, ne nomen, vt in nomine leſu omne genu flectatur, cęleſtium, terreſtrium& infernorum,& omnis lingua confiteatur, quia Dominus leſus Chriſtus in gloria eſt Dei patris. Vultis, inquit Paulus, ad veram vitam, vultis ad veram& ecam ſempiternam gloriam per- uenire? Chriſtum ducem ſequamini, quam vobis ille viam præeundo muniuit, eam ingredia- mini. Quid enim ille? Cùm naturaà Deus eſſer, cùm ſe factis etiam ipſis Deum eſſe declaraſſet, vt qui vel nutu mortuos vitæ reſtituebat, qui rerum elementa vertebat„qui verbo morbos quoſſibet propulſabat, qui verbo tempeſtates quoq; ſedabat, qui dæmonibus imperabat, ac alia multa faciebat, quibus apertè ſe Deũ eſſe demõſtrabat. Hic itaq; talis cùm eſſet, nunquid per contentionè, nunquid per inanem gloriã ſibi védicauit, vt haberetur æqualis Deo? Nihil minus, quin humiliauit ac deiecit ſemeripſum apud homines, à patre gloriã expectans, vt non per ambitionè, ſed per humilitatẽ aditum ad eã eſſe demonſtraret. Vſq; eo autè ſe deie- cit cum eſſet ſummus omniũ, vt nõ modè velut homo verſatus inter homines eſiuiret ſiti- ret, laſſeſceret, inopia laboraret, ac omnibus iniuriis, quibus cęteri mortales oportunus fieret: verumetiã ſerui ſpeciem in ſe, qui dominus eſt omniũ, ſuſciperet:& quidem ſerui nocentis, cùm ipſa eſſet innocẽtia. Nam quod mali ſerui eſt, capi, alligari, fagris cædi, cõſpui: id ipſe ſu- ſcepit in ſe. Nec eo ſe demiſiſſe cõtentus fuit, verumetiã ad mortis vſq; ſuppliciũ ceu facino- roſus aliquis deſcendit,& quidẽ omniũ probroſisſimè crucis mortis. Quid autẽ ex eo premij 35 Ilegan cõſequutus eſt? Quid aliud niſi quod ipſè dixit aliquando: Qui ſe humiliat, exaltabitur. Nihil Lic.i4. ibſ K ltnbsn ſibi ipſe quide apud homines vſurpauit, nec ante tempus maieſtatẽ ſuam jactauit, ſed quò ſe dat; Pigrulhe magis ipſe deiecerat, hoc eũ euexit magis Deus pater in ſummã ſublimitatẽ, ac per humilita- tem& ignominiam crucis illuſtraro, largitus eſt nomen quod excellit omnẽ humanam glo- ulu Smülram riam:nimirũ, vt iam ad illius Ieſin conſputi& crucifixi nomen, ſeſe flectat ac ſubmittat om- and D omanal. ne genu, non ſolũ eorum, qui ſunt in terris, verumetiã eorum, qui apud inferos, vel apud ſu- riſ nwiirtii. peros degunt in cœlis: nec vlla ſir vſquã lingua, ſiue hominũ, ſiue angelorum, ſiue dæmonũ, rel Amtene. quæ non confiteatur Ieſum omnium rerum principem ac Dominum à dextris asſidere Deo lun aerr. rnet patri, vt regni communis gloriæque omnis conſortem. uo Eguſ gd Quotquot igitur eiuſdem gloriæ participes eſſe cupitis, in hunc aſpiciatis auctorem fidei Hebr. uu. & conſummatorè Ieſum, huius vobis exemplum ad imitandũ proponite: ſanctis huius ve- ſtigiis incedite: per vitæ contemptũ ad vitã: per inanis gloriæ deſpicientiã, ad gloriam æter- nã: per mortalia diſpendia, ad immortalia cõpendia viã affectate. Vultis ſimiles eſſe Deo? piũ & honeſtũ eſt quod cupitis: Nam propterea Deus factus eſt æqualis nobis, vt nos illũ in ter- ris verſantem imitari, Deo vicisſim ſimiles eſſe posſimus. Sed ad hanc ſimilitudinem, ne ve- litis ea via graſſari, quam oſtendit ſerpens primis parentibus noſtris, nec ea, qua Cherub in- Cene.z. greſſus eſt: vt elatis animis pluſquam oportet ſcire& ſapere, ac ſuper nubiũ altitudiné aſcen- 8 dere, ac ſic demum eſſe ſimiles alcisſimo contendatis. Non hæc eſt via, qua itur in cœlum: nõ Via in cœlam, hæc eſt via, qua peruenitur ad verã gloriam: ad præcipitiũ hoc iter eſt. Contritionẽ enim, in- Prouer:is. eti Ftatorbelſc ſta itatiäfr bus e Agrecrndle ali Veria tit Adbsaupl alta lxagl net e? Vbldrn eet erte tſict KRareultarn quit Sapiens, præcedit ſuperbia,& ante ruinã exaltatur ſpiritus. Viam vobis oſtendit is, qui To49. 4. is4 Arruni via noſtra fieri dignatus eſt Dominus, noſter Ieſus Chriſtus humiliari ac deiici prius neceſſe jjele rreimn oftu eſt, vt fic tandẽ liceat exaltari. Hoc eſt quod nos Petrus monet. Humiliamini ſub porẽti ma- ⸗.Pet.5 li e irtt beofftö nu Dei, vt vos exaltet in tempore viſitationis: Hoc eſt quod a S. Iob quoq; ſeriptũ legimus, T0⁰.1. Qui humiliatus fuerit, erit in gloria:& qui inclinauerit oculos ſuos, ipſe ſaluabitur. Hoc& Sapiẽs docet, dicens: Antequã conteratur, exaltatur cor hominis,& antequàm glorificetur, Srouey. 18. fui Eigsts aſen humiliatur. Et iterum: Superbu n ſequitur humilitas,& humilem ſpiritu ſuſcipiet gloria.)ehee rl S femuoi Non ſumus, hi qui os quominus ſcire contendatis prohibere velimus: Verum quod Paulus Enu 8 tia döa in hac ipſa epiſtola ſcribit, cuius vos verbis ad idem ſapiendum nobiſcũ inuitauimus, illud 1 iniorzuifen Vehementer optamus, vt charitas magis ac magis abundet in omni ſcientia veſtra. Priore lo⸗ charitar ſræfet⸗ E rnnä lutm co poſiut Paulus charitatem quam ſcientiam: illà abundare vult in ſcientia. Nam qui ſe ſcire urienuc. 5 Dauläele putat, ſi chariras ineius abundauerit ſciétia, ſublato per illam tumore, ſuperiorẽ ſe alium arbi- 512 los enäpni tratus, um eum recta præcipientem audiuerit, facile de ſuo ſenſu cedit. Cæterùm qui vel à ſe 1. cer. 1*. nt de Kanu vVerbum Dei procesſiſſe, vel in ſe ſolum perueniſſe perſuaſum habert, eiusq; poſſesſione cæte- 1 8 4 ladus ros excludit, adeò fibi ipſiplerunq; placer, vſq; eo ſui cordis viſiones admiratur, totũ vt or- nſ? 3efuiml bem Chriſtianũ erraſſe, blaſphemaſſe, quid crederet neſciuiſſe, citius exiſtimauerit, quàm vt Dic, dläopuu ſibi parum aliquid in ſcripturis intellectum eſſe credat. Quamobrem ſcientiam vobis nõ in- Fcientia inflans 01 rusr lat uidemus, ſed vt nihil æquè ſuſpectum habeatis, atq; inflantem ſcientiam: etiam atq; etiam Leeee6 ot ehn hr diligenter,& monemus vt filios,& hortamur vt fratres. Hæceſt enim, quæ ſegregat, quæ di- 14 3 rise uidit, quæ diſpergit: ſicut contrà charitas eſt, quæ ædificat, quæ colligit, quæ cõgregat. Et ſicut 2 156 nigh ex multis lapidibus architectus vnam domum, ſic hæc ex multis fidelibus vnà facit Eccleſiã. 1 cic ummii au⸗ llos 1 Cap. 93. Hom. 20. in epi. ad Corinth. Charitas conſer- uatur in bami: litate, tenetur in vnitate. Vide Chry. hom.. de ſancto& ve⸗ nerando /piritu. Aug ſerm. 6. do- minica poſt aſ⸗ cenſio. domini is fine 10.:0mi. In eandem ſeutẽ= tiam ſcribuntur pleraque ab Opta t0 Lib. i. contra Parmeèenianuni. Matth. 23. Ioau lo. Lucæ I2. I Cor. t. Lucæ 12. Cupiclitas dliut dit, charitas co! 1972. Diuiſio fugiẽda. Fratrts ſunus inuicem. Matth. 6. Aug. in Pſal. 32. Ambrai fd ⁴ν prioris, ad Cer. Iuſtinus in collo: quio cum Trä: phone Iudæo. Rom. 14. 1. Cor. 6. G 7⸗ I. Cor.IAo⸗ 1. Cor. 3. Quis diuidat. O3eæ. 13. Matth. 23. Ioan. 1I. Ephe. 22 Epbe. 4. Galat⸗l. Ephe 2. Gene. 7. Marc. 6⸗ Iqan.lo. PARAENERSIS EI Hoc eſt quod à Chryſoſtomo quoq; dictum legis. Superbia ſeparare, charitas auté coniun- gere& ſcientiam augere ſolira eſt. Charitas hæc ſicut non conſeruatur niſi in humilitate, ſic nõ tenetur, niſi in vnitate. Non illã habent diuiſores: ſicut dicit Iudas Apoſtolus: Hi ſunt aui ſeipſos ſegregant, animales, ſpiritũ non habentes. Qui ſeipſos ſegregant: queęrit Auguſtinus; quare ſegregant? Quia animales, ſpiritum non habentes. Ideò defluunt, quia coagulum non habét charitatis. Ipſa charitate plena eſt gallina illa propter pullos infirmata, cum pullis hu- milians vocem ſuã, extendẽs alas ſuas. Quoties, inquit, Volui colligere filios tuos? Colligere non diuidere. Quia habeo, inquit, alias oues, quæ non ſunt ex hoc ouili, oportet me& Ipſas adducere, vt ſit vnus grex,& vnus paſtor. Merito nõ audiuit fratrem contra fratrè interpellã- tem,& dicentem: Domine dic fratri meo, diuidat mecum hæreditatẽ: Domine, inquit, dic fra tri meo. Quid? Diuidat mecum hæreditaté. Et Dominus: Dic homo: Quare enim vis diuide- re, niſi quia homo? Cuùm enim dicit alius: Ego ſum Pauli, alius auté, ego Apollo: nonne homi nes eſtis Dic homo: Quis cõſtituit me diuiſorem hereditatis inter vos? Colligere veni, nõ di- uidere. Ideò, inquit, dico vobis: Cauete ab omni cupiditate. Cupiditas enim cupit diuidere ſicut charitas colligere. Quid eſt autem, cauete ab omni cupiditate, niſi impleamini chari⸗ tate? Nos charitatè pro captu noſtro habentes, interpellamus Dominum cõtra fratrẽ, ſicut& ille contra fratrem: ſed nõ hac voce, nõ hac poſtulatione. Ille enim dixit, Domine, dic fratri meo, diuidat mecum hæreditatẽ: Nos dicimus, Domine dic fratri meo, teneat mecũ hæredis tatem. Hæc rectè quidẽ ab Auguſtino contra Donatiſtas dicta ſunt: ſed à nobis quoq; non minus rectè poſſunt vſurpari cõtra vos, qui diuiſionẽ hæreditatis poſtulatis. Quamuis enim, ſicut illi quondã à patribus noſtris, ſic vos à nobis diuidi,& vnũ nobiſcum caput Chriſtum cõfitentes, ab eitis corpore ſeparari cupiatis, fratres vos tamè noſtros agnoſcimus: Velitis, no litis, fratres noſtri eſtis. Tunc eſſe deſinetis fratres noſtri, cùm dicere deſinetis, Pater noſter. Adferens Prophetæ locum illum Auguſtinus qué ex Eſaia citat Ambroſius,& eo vetuſtior Theophilus ad Autholicum ſcribens:& hoc adhuc vetuſtior Iuſtinus Philoſophus& Mar- tyr qui videtur eum ex Eſaiæ cap. 66. producere: His qui dicunt vobis non eſtis fratres no- ſtri, dicite, fratres noſtri eſtis, Circunſpicite, inquit, de quibus hoc dicere potuerit. Nunquid de paganis? Non, Neq; enim dicimus eos fratres noſtros ſecundùm ſcripturas,& Eccleſiaſti- cum loquẽdi morem. Nunquid de Iudæis, qui in Chriſtũ non crediderunt? Legite Apoſto- lum,& videte, quia fratres quãdo dicit Apoſtolus ſine aliquo additaméto, non vulc intellige- re, niſi Chriſtianos. Iſti ergò qui dicunt, nõ eſtis fratres noſtri: paganos nos ducũt. Ideò enim & rebaptizare nos volunt, dicentes nos non habere quod dant. Vnde conſéquens eſt errot ĩpſorum, vt negent nos fratres ſuos eſſe. Vos etſi Donatiſtarum exéplo rebaprizare nos nõ vultis, tamen ſicut illi patres noſtros, ſic vos paganos& idololatras nos, à quibus verum ve- ri Dei cultum acceperatis, appellaris. Nos nihilominus, quandoquidẽ eadem ſacramenta ce- lebratis, etſi non nobiſcum eadem, vnum Amen reſpõdetis, etſi nõ nobiſcum vnum Amen, eundem Deum patrem inuocatis, etſi non nobiſcum eundem patrem: pro fratribus vos no- ſtris libenter agnoſcimus, fratres vos noſtros appellamus,& veſtram, tanquam fratrum no- ſtrorum, ſalutem quærimus. Quãobrem precamur& nos à Domino, vt dicat vobis, quo te- neatis nobiſcum hæreditatem. Vos verò fratres noſtros adiuramus per ipſa viſcera charita- ris, cuius lacte nutrimur, cuius pane ſolidamur, per Chriſtum Dominum noſtrum, per man- ſuetudinem eius adiuramus vos, vt ne petaris à Domino, quo nos diuidere vobiſcum velit hæreditatem. Erenim Dominus Deus noſter non diuiſionis, non diſſentionis Deus eſt, ſed pacis, ſed dilectionis. Situt ipſe Chriſtus diuiſus nõ eſt, ſic hæreditatem ſuã, Eccleſiam ſuam diuidi nõ vult. Vultis ſcire quis eſt, qui diuidit? Diabolus eſt, de quo dicit Ozeas, quoòd ille inter fratres diuidit. Fugite per Deum immortalem, fugite diuiſorem iltum, ad eum autem vos cõuertite, qui quemadmodum ſolicita gallina cõgregat pullos ſuos, fouerꝗ; ſub alis ſuis, ſic& ipſe, quos pretioſo ſanguine ſuo redemit, eos congregare conatur. Ipſe eſt pax noſtra, ipſe facit vtraqʒ vnum, non duo de vno. Nolite maceriâ iterum interponere velle, quæ ſemel per ipſum pro nobis mortuum, eſt ſublata. Si ſcripturas cõmuniter posfidemus, ſi de eodem euangelio gloriamur: quid cauſæ eſt, quamobrem& Chriſtum& corpus eius, hæreditatem eius Eccleſam non itidem communiter posſideamus? Quid cauſæ eſt, quò minus idem ſa- piamus omnes, eandem charitatem habentes, vnanimes, idipſum ſentientes? Veruùm hæc his dicta ſufficiant, qui ſunt adeò diuiſionis& ſegregationis cupidi, pro qui- bus Deum ſupplices precamur, vt charitatem in cordibus eorum diffundat per quã ad Eccle⸗ ſiæ redire posſint vnitatem. Qui verò nondum quidem diſcesſiſtis, veruùm quòd vos pleraq; offendũt in eccleſia, ideò vacillatis animis, ac foras proſpectare videmini, oramus vos& ob- ſecramus per viſcera miſericordiæ Dei, ue velitis eſſe paruuli fluctuantes, néve circũferami- ni omni vẽto doctrinæ, quodꝗ́; femel à maioribus veſtris traditum accepiſtis, ab eo vos in aliud Euãgelium transferri ne patiamini. Coniiſtite firmi in lapide angulari Chriſto, in quo xdificati umus in habitaculum Dei in Spirituſfancto. Continete vos in arca, ne pereatis regnãte diluuio. Manete in Petri nauicula, ne fluctus vos abſorbeãt: perſeuerate in ouili ec- cleſiæ, ne fiatis prædæ lupis. Quod ad doctrinam attinet, quam ad vos afferimus, non eſt ea priuata noſtra: nihil de noſtro loquimur: quod omnium eſt, quod catholicũ eſt, quod Ortho- doxum net i olt um pnol. end don 15 †, Tmae ne hen Dui) teliſena fu Girs eun wenümn 2 ninumcö 2 mch, Dg a med wened e nt ſcdà nq e, poſtulats a nodiſcm 6 1 trosagnoſc 21, here delſneti, Ambtolis,) 3 tinus bhilot ke Fobis nont 1er, dicete poti an. m ſciptura N ediderumt!; ltaméto noh Iy. ganos nosdh 5 Vnde cont n. excplo tebt ann. ns nosdqd i guicdé edden* no nobiſclt arem-proft in tram,tanqu u / nino, vt dic musper l 1 1 ominumnqO nos diuicet M on diſſentid 2d ditatem ſui cuo dictte2 (oremiltol ſos ſuos,fo 3 conatur. If intetpohel iter postle & copus auns auſc ett,q” ul nſentient, egregatiolſ 5,0. ditundd verumn e 1˙1⁵):VvO 4 4 4— 3 idemin’q Ea. — ſtuantes pen⸗ 4 leß . vO. M nete ese na egt: Per es lol 0 vos 1 7 9 O 4 4 ll 4 lrol e PERORATITIO0O AVCTORNRIS. 207 doxũ eſt, quod Chriſtianũ eſt, quod ab ipſis Apoſtolis, per longã Epiſcoporũ& Sacerdotũ ſuccesſionè, per manus nobis traditũ eſt, id vobis offerimus: vt ſine vIla dubiratione recipere posſitis. Si verò ſunt in moribus noſtris nõnulla que vos offendũt, ſi doctrinę, profesſioniq́; noſtræ vita non reſpõdet, ita vt ſermones hominũ effugere non poſſumus, nihil ad vos alie⸗ na peccata pertinent, ſi modò diſpliceãt: neq; iuſtã proptereà ſeparationis cauſam habetis. Sed quo maior ſit dictorũ fides, non noſtris, ſed illius verbis vrendum exiſtimamus, cuius non doctrina magis quam vite ſanctimonia, in toto terrarũ orbe, quàm latè patet Chriſtiana religio, prædicatur ab omnibus: ſic enim ille loquitur, non temerè Chryſoſtomus appellatus. Sed longe, inquies, à dignitate Apoſtolorũ tu abes. Fateor, nec vnquã negabo, non ſolũ non illis, ſed ne vmbra quidè eorũ me dignũ eſſe: ſed tamen, ſi noſtrũ officiũ vos cõſeruabitis, nul lam iacturã hinc facietis: imò magnaà etiã vtilitatẽ cõſequemini. Nam cùmvel erga indignos magna ſitis affecti charitate, cum ſingularem præſtetis illis obedientiã, maiora tunc præmia, maiorq; vobis debeturretributio. Non enim noſtra preędicamus, quoniã eſt nobis Doctor in cœlis: ſed quæ recepimus, ea tradimus:& tradètes eas nihil aliud a vobis flagitamus, quàm vt diligamur. Quòd ſi etiã diligi ſumus indigni, ſed nos dilectione ac charitate veſtra dignos ci⸗ tò facietis: quãuis mandatũ ſit nõ amicos ſolũ, verumetiã inimicos diligere. Quis ergo ſic du rus atq; agreſtis eſt, vt cùm huiuſmodi mãdata ſibi tradita ſint, nihilominus amicos auerſe- tur atq; oderit, etiã ſi mille vitiis mentè irretitã atq; oppreſſam habeãt? Communicamus ea- dem menſa ſpirituali: cõmunicemus& ſpirituali charitate. Nam ſi latrones cùm alteri alteris ſale cõmunicauerint, latrocinãdi ferocitatẽé deponũt: quibus nos rationibꝰ excuſabimus Do- mini corpore cõmunicantes:& latron um conſuetudinè atrocitate ſuperãtes? præſertim cum multis Gentilibus, non quonià vna menſa vterentur, ſed quoniã vnius eſſent ciuitatis, ſatis ad amicitiam fuerit: Nos autem, qui eiuſdem ſumus ciuitatis, vna nobis domus eſt, eadem menſa, eadem via, ianua, radix, vita, quibus idem caput eſt, idem paſtor, idem Rex, vnus& idem Magiſter, Iudex, Condiror, Pater, quæ omnia nobis æquali quadam inſunt communi- tate, qua erimus ita digni, ſi mente diuiſi, alter alterum non diligimus. Propter improlã Vitd alicuius, do- elrina ſana non aſpernauda. Ho 33. in Matib. Vide Optatum 15. i. côtra Par- menia. hae de re. Sinile. Matth. 5. I. Petri 2. Matih. z3. Matth.⸗. Quæ ſuis olim Conſtantinopolitanis dixit vir ille præclarus, eadé à nobis quoq; dicta vo oannis t. bis eſſe putate. Narrat ille, non ſolum Apoſtolis, ſed ne vmbra quidẽ illorum ſe dignum eſſe. Nos veroò plus etiã fatemur, quòd multo longius ab huius viri ſanctisſimi ſumus integritate remoti, quam ille fuit ab Apoſtolorũ dignitate diſiunctus: Sed num propterea non audire nos, num proptereà ſeparare vos à nobis debetis? Nihil eſt, quod minus eſſe faciendũ exiſti- mer Chryſoſtomus: Quin quãtò nos minus digni, tantò maiorẽ in cœlis mercedẽ vobis eſſe poſitã affirmat, qui nõ in perſonarũ acceptione tidẽ habeatis, neq; qui ſimus nos(eadé enim Icob.z. ſumus nos, qua eſtis vos infirmitate præditi) verũ quis& quãtus ille ſit, pro quo legatione fungimur, Dominus noſter Ieſus Chriſtus, a tendendũ, atq; illi in nobis indignis loquédi pa:-Corinth.5. rendum eſſe putetis. Præclarè dictũ eſt à Paulino. Quòd eriã in malo ſeruo, bonus dominus honoratur. Nihil eſt igitur quod metuatis, modo ſitis ipſi boni, quicquã obfuturos præpoſi- Ehift.. ad geue. tos malos. Nunquid obeſt palea frumẽtis? donec veniat dominus arex manu ſua, vt mundet areã ſuam, frumenta recõdat in horreũ ſuum, paleas verò cõburat igni x, ferés ventilabrum in Math.. inextinguibili? Nunquid obfuit bonis tanta multitudo ſceleratorũ, qui per Ezechiélè Pro- Eech.⸗. phetã dicti ſunt nimirũ illis, qui gemebãt& mœrebãt facinora populi, quæ fiebant in medio eorumè Ab ipſo etiã orbe cõdito, ſemper bonis mali permixti fuerunt: neq; tamẽ illis quic- quã obfuerunt. Vbi erat Moſes& Aaron, ibi murmurartores ſacrilegi, quos Deus à facie ſu ſemper ſe perditurũ eſſe minabatur: Vbi erat Caiphas& Annas, ibi Zacharias& Simeon,& cæteri boni: Vbi Saul, ibi Dauid, vbi Eſaias, vbi Ieremias, vbi Danisl, vbi Ezechiel, ibi Sacer⸗ dotes mali& populi mali. Sed ſarcinã ſuam vnuſquiſq́; portabat: Vbicunq; boni fuerint, no uit Dominus, qui ſunt eius dicit Apoſtolus,& recedat ab iniuſtitia omnis, qui inuocat nomé Domini. Non dicit, recedat ab iniuſtorũ& malorum cõmunione, ſed recedat ab iniuſtitia, recedat à peccatis eorũ, quibus ſi per conſenſionẽ non cõmunicauerit, etià ſi ſocietatè eorum corporaliter nõ deſeruerit, ſecutus eſt, nec ei quicquã aliena peccata præiudicabunt: Fugiat pa Mali ſemper bo⸗ a nis permixti. Nium. 16. Galat. 6. 2. Tim. 2. Pſalm.l. leam, ne hoc ſit, nõ fugiat areã, ne nihil ſit. Præclarè dictũ eſt à Cleméte: Vnuſquiſq; de ſuis Lib.z-conſtitur. operibꝰ rationè eſt redditurus. Nam neq; Noë pro mũdo pœnas pẽdit, neq; Loth pro Sodo- mitis igne flagrauit, neq; enim ſi cũ iniquis habitér, ea res cõdemnat iuſtos, ſed ſi conſentienté cum illis voluntaté ha-⸗ eecleſ. cap. 1s. 12, 1. 21 Punitur quiſque ; Raab pro Hierichũte interfecta eſt, neq; Iſraël pro gyptiis. Non pro ſuo crimine. beãt. Et Chryſ. Nec aliena inquit, quicũg: opprimũt crimina, quia nec bona malis nec mala Hom. de Ioſeph. „ 2uul, G. 30 2.„ bonis deputãtur aliena. Grauiter obiurgat eos Auguſt. qui vt quiſq; Epiſcopus, vel clericus, 1o. I. vel monachꝰ, vel ſanctimonialis ceciderit, omnes tales eſſe credũt, ſed nõ omnes poſſe manife Erift.y. ſtari. Et tamen, inquit, etiãſi ipſi cũ aliqua maritata inuenitur adultera, nec proiiciunt vxores ſuas, nec accuſant matres ſuas. Cũ autẽ de aliquibꝰ qui ſanctũ nomẽ profitẽtur, aliquid crimi⸗ nis vel falſitatis ſonuerit, vel veri patuerit, inſtãt, ſatagũt, ambiũt, vt de omnibꝰ hoccredatur. Nihil itaq; vos moueãt peccata noſtra, vt proptereà vobis vnitatẽ eccleſie relinquendã eſſe Malos propte⸗ putetis. Non enim propter malos boni deſerẽdi, ſed propter bonos mali tolerãdi ſunt. Sicut Lenn vh auhe ——-.——..— 8 Oaß. 6.12. 1 tolerauerũt Prophetę, cõtra quos tãta dicebãt: nec ſacramentorũ illius populi cõmunionem 8. relinquebant. Sicut ipſè Dominus tolerauit Iudã diabolum, furẽ& venditorẽ ſuum vſq; ad Mm 3 con- Philip.i⁊ · fer.. de lapfs. tolerauit ſanctus Epiſcopus& Martyr Cyprianus collegas ſuos Epiſcopos, de quibus pluri- PARAENESIS ET Cap. 93. condignũ eius exitiũ,& eũ omniũ nocentisſimũ ſacrã cœnã cum innocentibus cõmunicare & pretium noſtrũ accipere permiſit. Sicut tolerarunt Apoſtoli eos, qui per inuidiã, quod ä5- Fapjen. 2. ſius diaboli vitium eſt, Chriſtum annunciabant. Et inter ſua quærètes, nõ quæ leſu Chriſti 2 Paulus nõ ſua quærẽès, ſed quę Ieſu Chriſti, cum ſumma tolerãtis laude cõuerſatus eſt. Sicut mos, quos& hortamẽto oportebat eſſe cæteris& exemplo, diuina procuratione cõtempta procuratores rerum ſeculariũ fieri queritur, derelicta cathedra, plebe deſerta, per alienas pro- uincias oberrãtes, negociationis quæſtuoſæ nundinas aucupari: Eſurientibus in Eccleſia fra- tribus non ſubuenire, habere argentũ largiter, velle fundos inſidioſis fraudibus rapere, vſuris multiplicantibus fœnus augere. Horũ exemplo tolerare nos quoq; peccatores:& ferte nos ſicut vultis, vt Chriſtus ferat vos. Peccatores ſumus, peccatores eſſe nos libéter agnoſcimus. Sed nunquid ſanctiores hi ſunt, qui diſceſſerunt à nobis? Nunquid minus in eorum vita vi⸗ tiorum& flagitiorũ cernere licet? Nunquid quorundã ex eis, quæ vocant ipſi coniugia, ca- ſtiora ſunt, quaàm noſtrorum ſacerdotum cœlibatus? Deinde verò: An non extremè cuiuſdã demẽtiæ fuerit, ſic Sacerdotes, Epiſcopos,& Monachos odiſſe, vt ipſè te reddas illis deterio- rem, nec illos tamẽ efficias meliores? Nullum eſt enim vitium hæreſſ aut ſchiſmate deterius. Congerantur in vnum ſacerdotẽ luxus, libido, ambitio, auaritia,& quicquid prætereà crimi- Echiſma;rauimu num eſt:omné hanc vitiorum lernã, vna ſuperat hæreſis aut ſchiſma. Longè enim ſunt gra- Taieaane niores trabes ſchifinatis, quas in oculis gerunt, qui ſegregauerunt ſemetipſos, quàm qualia- 4 cunq; tandẽ peccata manentium in vnitate Eccleſiæ: quæ ſchiſinati cõparata, ſicut feſtucæ in Madrh. 7. Li.„con.epiſ. oculis fratrum eſſe videntur, vt nõ immerito dixerit Auguſtinus, quòd cõſilia ſeparationis, ordenn ee& inania ſunt& pernicioſa, atq; ſacrilega: quia& impia,& ſuperba fiunt,& plus perturbãt infirmos bonos, quàm corrigunt animoſos malos. Qui quãtò ſir grauius ſchiſmatis crimen, Iere. 38. vel ex eo cuiuis cõſtare poſſe docet, quod tum prioris populi temporibus& idololatriæ ſa- crilegium fuiſſe cõmiſſum,& à Rege cõtemprore librum propherticũ incẽſum eſſe legamus, vtroqʒ crimine malum hoc non puniretur atrocius, niſi grauius pẽęderetur. Siquidẽ ſchiſma- tis auctores viuos dehiſcens terra ſorbuit,& eos qui cõſen ſerant, cœlo irruens ignis abſum- Lib.j. eaut. epiſt. Pſit. Sic ne fabricatum& adoratum idolum, nec ſacer liber exuſtus meruit vindicari. Itaque Ti wae, haaseer diuerſitate ptenarũ, cuius diuerſitaté agnoſcere licet meritorum. Et alio quodẽ loco: Sacrile- *☛ A.es B. gium, inquit, ſchiſmatis omnia ſcelera ſupergreditur. Et lib. z dicit, non eſſe quicquã grauius ſacrilegio ſchiſinatis, quia præcidendæ vnitatis nulla eſt iuſta necesſitas. Ante quem etiã Ire- næus: Judicabit, inquit, Deus& eos, qui ſchiſmata operãtur, qui ſunt immanes, non habètes Dei dilectionẽ, ſuamꝗ; vtilitatẽ potius cõſiderantes, quam vnitatẽ Eccleſie propter modicas & quaſlibet cauſas, magnum ð& glorioſum Ciwiſti corpus cõſcindunt& diuidunt,& quan- tum in ipſis eſt, interficiunt: pacè loquentes,& bellum operãtes: liquãtes culicẽ,& camelum la enim ab eis poteſt fieri tanta correctio, quãta eſt ſchiſmmatis pernicies. Nuu. 16* Lib. 4. contra bæ reſes cap.6z. deglutientes. Nul f. ibet autem etiã quid ſchiſmaticus ipſe, vel ſchiſmaticorũ& hæreticorũ Princeps potius, rvrleri contraſe Martinus Lutherus de cõſilio ſeparationis eiuſmodi ſenſerit, paucis adſcribere. Nam qualis e ſimanium ae ualis ſit, digna tamẽ eſt vox hec eius quę celebretur,& quam omnes qui ſe Catholicos pro- Jabiſenase fitétur, n in ore magis quàm in pectore ſemper habeãt. Obiectuũ illi fuerat ab Eckio in diſpu tatione Lipſica, quòd eſſet fautor& patronus Bohemorũ ſchiſmaticorũ. Tum ille dicitur in hæc verba prorupiſſe: Nunquam mihi placuit, nec in æternum placebit quodcunq; ſchiſma. Iniquè faciunt Bohemi, quod ſe auctoritate propria ſeparãt à noſtra vnitate: etiã ſi ius diui- Epheſca. num pro illis ſtaret: cum ſuprernũ ius diuinum ſit charitas,& vnitas ſpiritus. Sed& illa Pau Oa at. 8 li verba explicãs, Alter alterius onera portate. Hi ſanè peruertunr, inquit, hanc doctrinã, quĩ volunt ſua onera porrari,& ſolum cõmodis aliorum frui& vehi: vr qui indoctos, inutiles, iracundos, ineptos, difficiles, moroſos dedignãtur habere ſocios vitæ: Sed quærũt humanos, ſuaues, benignos, quistos& ſanctos homines. Hoc eſt, volunt non in terra, ſedin Paradiſo, nõ inter pescatores, ſed inter Angelos, nõ in mũdo, ſed in cœlo viuere. Quibus quoq; timen⸗ cante:. dum eſt, ne& hic recipiãt mercedé ſuã,& in hac vita ſuum regnũ cœlorũ poſſederint. Nam 1) de, cum ſponia nolunt eſſe lilium inter ſpinas, nec cum Hieruſalé in medio gentium poſita, nec 2 cum Chriito dominari in medio inimicorum. E uacuãt enim crucẽ Chriſti in ſemetipſis,& ocioſam& ſtertenté, aliisq; humeris vectatã charitaté habent. Proinde qui ſugiũt talium ſo⸗ eraté, vt boni fiant, nihil aliud faciunt, quàm vt pesſimi omnium fiant, quod tamen nõ cre- dunt: quia propter charitaté fugiunt germanum officium charitatis: propter ſalutẽ fugiunt verum cõpendium ſalutis. Eccleſia enim tunc ſemper fuit optima, quãdo agebat inter pesſi- „ mos. Horum enim onerum toleräãtia, mirè rutilauit eius charitas. Sicut Pſalmus dicit: Poſte⸗ riora dorſi in pallore auri. Hoc eſt, tolerãtia columbe Chriſtianè, quę per dorſi poſteriora ſi- gnificatur, tota eſt rutilantisſima in aurea charitate. Alioquin cur non Moſes quoq; reliquit gobemorum diſ. duræ ceruicis populun Cur nõ Pliſeus& Prophetæ, Reges Iſraël idololatras? Conſequens hinene e. eſt quod Bohemorum disſidium ARomana Eccleſia, nulla posſit excuſatione defendi, quin Sen ee ner. ſit impium,& Chriſti omnibus legibus contrariũ. Quia cõtra charitaré, in qua omnes leges ſummantur, perſtat. Nam hoc quod vnicè allegãt, ſeſe timore Dei& conſciẽtiæ defeciſſe, ne / 3 7 Ir. nnor In reſοαεε /⁵pe: propo iines 50. iater malos Sacerdotes& Pontifices viuerẽt, hoc eos maximè omnium accuſat. Et alio loco: Hac „2 Hmecn gcilebyit Mecdeh, rPlal n gud e&bb Gerent ne 27 1ℳ 5 jſatace:e A bre Ind qu Sir Wpta,00 Pcuib qperurba ari 1 e Kmial omni ſepr 4 zurerandh dioit ierrxdpn Papa anquihigu’ rri n iierlm 31 aih t Werrexpoſ rälh aruri(unt: & a 0 Reium, joc e ſarinne oponetet,) Gdebum Tusludaßs PiritE Scibarumas docleno? Fauté fatemu Chriten etüillnc⸗ crm e driſmü, eru umprait Ffciom weru lüch t(per ib Pa dedor wmuldpiu dnChn wg ſentent bs kaif denus loih Deteg lavin Sacer veecaghen Sadehte peci — rmrit puöm refer menſg aannousibi ' 5* aenger ſdulden nſantcalahb . 1 mim u ir coszetbüſuun mecdi 9 dm cotu, dre cot-g z *ide rler en hile erined lireig nn 2 ddn Ki proxjer d00 torlus popu a⸗ 1 elle nionec à echr n ſriscne me oir n brsfact 5 612 aill har auntie nilaplait e we Scum Dopulo ATd, dedn lrent,yndei ne uscönunic toncn”. lelcat gc a „hta G la 1 Gampraſun tonie mguith, A Dre tol ane luale fn cnit dn 4 ſdon 7) uc2e ſm ti 1 dollgit e nm un 2 fernar Aenaer, 12* 8 enddes in addldus 1 12 6 dRcenors e⸗ enosdiner r. musmnec Nocantiglg 3 ncnenn 51 pleteedd 2 lanitm 3 Cüicgriägez 1 a Longsert 3 ſemetiſos 1 dcOpaxata ſich „qwddcöſliat a dafun Kpl 99 grauiusſchim npotibus Kido a icu inciſumel ddetetu Sicu 5 cœlo irndensip i us meruit yindd a Etalio quodilt t non elecut à eslitas.Ante que in ſuntimmanes u te Eccleſte prop i dunt& dicicu a liquätes culce an zeſt ſchüſmausy m mreticori pr 9 ucis adſcibefe. N mnes qriſeCa 0. jilifueratabl d aticorü. Ium ³ luccbit quodc p ſtra viitateet i itas ſiiinsN 3 n inquidtanc 3 i:vtquiindq 9 rite: ded qud non in tertale 1 iuere. Lubdu 2 nũ cœloru po- 1 medio gent 2 nuce Chritilſ 5, roinde qi e m fnb 1 tatis: Prop 8 5 300 20 na qlae ln„ 2¹“ 5 Siclit Pll 1 1 perdol 91 Moſei, Irnon Mo aedol’, g texcu 6 T 2. ſ ¹ 2¹ 7 n riatin:0 ei& conc 9 mHimas PERORATIO AVCTORITS. Hæc ĩdeò, inquit, cõmemoro, ne Pighardi noſtri vicini hærerici, infelix populus fœtore Ro- mano gaudeãt, ſicur Phariſæus ſuper Publicanum, non autẽ cõpatitur. Ne, inquà, illi nos cre Lncæ 18. derent neſcire vitia& labes noſtras,& immenſum aduerſus noſtra miſeriaà ſuperbirẽt, ſi nos iſta tacere& approbare videremur. Scimus, heu, noſtrum caſum,& dolemus, non auré ſicut hæretici fugimus,& ſemiuiuum tranſimus: tanquã alienis peccatis pollui timeamus. Illi fu- giunt à nobis Chriſtianis,& repunt ad ſeipſos in angulum. O blaſphematores Dei,& prodi rores Chriſti: ſi Chriſtus feciſſet ſicut vos facitis, quis vnquã ſaluatus eſſetè Er in declarario- ne quorundã arriculorum, ſic ait: Quòèd Romana Eccleſia ſit à Deo præ aliis omnib us hono- rata, nõ eſt dubium. Ibi enim ſancti Petrus& Paulus, Ponrtifices quadragintaſex Romani, Deo præ alis ac tot centena millia Marryrũ, ſanguiné ſuum fuderunt, infernum& mundum vicerunt, vt Heunis as bano⸗ vel palpari quaat, quàm ſingularé habeat ad eam Eccleſiaã reſpectum Deus. Quòd ſi nunc, proh dolor, res habet Romæ vt expediret habere melius, attamé neq; hæc, neq; alia cauſa vl⸗ la tam grandis eſt, nec eſſe poteſt, vt ab Eccleſſa illa ſeparatio, aut diſcesſio vlla fieri debeat. Imò quoò peius res ibi habet, tanto magis accurendum& adhærédum eſt. Per ſeparationem enim& cõtomptum, nõ fit melius: nec dim ittédus eſſ Deus propter diabolum, nec vitadi re- lĩqui boni propter turbã prauorũ. Imo propter nullum peccatũ aut malũ, quodcunq; exco- I. Corinth.13. gitari aut nominari poteſt, debet retcindi charicas, nec ſpiritualis vnitas diuidi. Charitas enim autic.8. omnia poteſt,& vnitati nihil nimiũ graue eft. Modica enim charitas& vnitas eſt, quæ ſinit ſe propter aliena peccata diuidi. Et in epiſtola quadã ad duos Plebanos de anabaptiſmo: Au- dio, inquit,& video rebaprizationé à quibuidà viurpari ex eo fundamẽto, vt in deſpectum Papæ faciant, tanquã hi qui nihil ab Antich tiſto habere velint. Qgemadmodũ& Sacramen- tarij, proptereà merum panẽ& vinum habere voluntin deſpectum Dapa, arbitrãtes ſe hoc pacto rectè ſuhuertere poſſe Papatum. Profectò friuolum eit hoc fundamẽtum, ſupra quod nihil boni ædiſicaturi ſunt: Hoc enumn pacto negare eos oportet totã quoq; ſcriprurã ſacram, & prædicãdi officium, hoc enim totum a Papa nimirum habemus. Et nouã quoqʒ ſcripturã ſacrã nos facere oporteret. Sic& vetus Teilamentũ nos dimittere oporteret, ne quid ab infi delibus haberemus Iudæis: Stultitia eſt hoc totũ, Nam& Chriſlus in gente Judaica inuenit Phariſæorũ& Scribarum abuſus, nõ tamen Propterea totum reiecit quod illi habuerunt& docuerunt. Nos autẽ fatemur ſub Papatu plurimum eſſe boni Chriſtiani, imò omne bonum Chriſtianum, atq; etiã illinc ad nos deueniſſe. Vippè fatemur in Papatu verã eſſe ſcripturam ſacram, verũ baptiſmũ, verum ſacramẽtu u altaris, veras claues ad remisſioné peccatorũ, ve- rum prædicãdi officium, verum catechiſin 5, vt ſunt, oratio domi nica, decem precepta, articu- li fidei. Dico inſuper ſub Papatu veram Chriſtianitaté, imò verum nucleum Chriſtianitatis eſſe. Quoniã verò multò plures hoc tempore Caluiniſtas, quam Lutheriftas videre licet, hac Cahain:in Sunbo de re Caluini quoq; ſentenrià adſcribere libet: Horrende ſunt, inquic, illæ deſeriptiones, qui⸗ lum ſeclio.io. bus Eſaias, Hieremias, Ioël, Abacuc,& alij, Eccleſiæ Hieroſolymiranæ morbos deplorant. In plebe, in Magiſtratu, in Sacerdotibus, omnia vſq; adeò corrupta erât, vt clamet Eſaias: A ver- tice capitis vſq; ad calcẽ pedis, nihil eſt illic ſanum. Religio partim cõtempta, partim cõtami- nata: in moribus pasſim referebãtur furta, rapinæ, perfidiæ, ca des,& ſimilia ſcelera. Neq; ta- men proptereà aut nouas ſibi Fccleſias erigebant, aut noua altaria extruebant Prophetæ, in quibus ſeparata ſacrificia haberét. Sed qualeſcunq; eſſent homines, quia tamẽè reputabãt Do- minum apud eos verbũ ſuum depoſuiſſe,& cæremonias inſtituiſſe, quibus Illic colebatur, in medio impiorum cœtu, puras manus ad eum extendebat. Certè ſi putaſſent aliquid inde ſe cõtagionis cõtrahere, centies potius morrui fuiſſent, quam pasſi fuiſient illuc ſe pertrahi. Ni⸗ hil ergo eos retinebat, quò minus diſcesſioné facerent, quàm ſeruãdæ vnitatis ſtudiũ. Quod ſi religio ſanctis Prophetis fuir, ob plurima& maxima(celera, nõ vnius aur alterius hominis, ſed propemodũ torius populi ſe ab Eccleſia alienare, nimiũ nobis arrogamus, ſi protinus au- demus ab Eccleſſæ vnione deficere, vbi nõ omniũ mores, vel noſtro iudicio, vel Chriſtianæ etiã profesſioni ſarisfaciũt. Iam Chriſti& Apoſtolorũ ſeculũ quale fuit? Neq; tamẽ impedire Seciwe 2o. pPotuit deſperata illa Phariſæorũ impieras,& quæ tũ pasſim regnabat diſſoluta viuẽdi licẽtia, quin iiſdẽ ſacris cum populo vterétur„& in vnũ cum reliquis templũ ad publica religionis exercitia cõuenirent. Vnde ide Niii quia ſciebãt malorũ ſocietatẽ minimèpollui, qui pura cõ- ſcientia iiſdẽ ſacris cõmunicarent. Si quẽ parũ mouẽt Prophetæ& Apoſtoli, ille ſalté Chriſti auctoritati acquieſcat. Ac paucis interiectis, diſcesſionem ab Eccleſia ſuperbã vocat obſtina⸗ tionem,& ſacrilegam præſumptionem, quam ſibi furor prauus aſſumit. Videtis charisſimi, quid de ſeparationis cõſiliis ſenſerit ipſe, qui primus ætate noſtra ſepara⸗ tionis ab Eccleſia Dei cõſilium eſt amplexus, qualé ipſe cõtra Pighardos,& ſe, ſuiq; ſimiles hæreticos, vi veritatis coactus ſententià protulit. Quanquã conſentienté hac eadẽ in re ſibi Caluinũ habuerit. Quamobrẽ fugite, fugite ſeparationis cõſilia,& in vnitate Eccleſiæ per- Ter ahhllhne manete. Quales quales ſunnis, quadiu tamé Catholici ſumus, parata eſt ſemper in Eccleſia ca catorum. s tholica remisſio beccatorũ, ſimul vt ex animo patratorũ criminũ pœnituerit. At in hereſi, vel ſchiſmnate malè viuunt etia qui benè viuũt, nec eſt, niſi prius vndè diſcefſerit, eò redeat, quòd quiſquã ſe peccatorum ſuorum veniam adipiſci poſſe ſperet. Quiſquis enim ab Eccleſia ca- enufi tholica fuerit ſepararus, quãtumlibet laudabiliter Viuere ſe exiſtimet, hoc ſolo ſcelere, quòd à. kt. Chriſti 208 Eceleſ. Rom.& ——— Cæp. 98. Adel in epiſi. ad Hieruntiũ Kegè. Qalat. ð. Mattho;- Matth. 13. Lbidem. Matth. 25- a. Tim. 2. Matth. 10. Praæſides mali cuy interdum& Dee dantur- Prouer. 21. 705.34. E ſai. 14. Oſeæ 134 T05. 1. Matth. 26. 2. Corinth. 12. Matihb. 27. Lib. 26 moral. caß. 20. 1. Regum 10. I. Regum 24. Epiſt. 2. De verbis Eſa. homil.¹. Matth. 3: 1. Trnioth. l Matth. s. E di. ⸗. Pſalm. 35* Epheſ.4. Oues paſtores non iudicent· SGalat. 5. Maut*5. 23 Epheſ.4. Calat. 5. Joaunis 15° Heb r. 13. Fieru ſalem vi/10 Paciss Ephbeſ2⸗ Phlip. 4 PDARAHNESIS EIT pEROR. AVCT. Chriſti corporis vnitate diſiunctus eſt, nõ habebit vità, ait Auguſt. ſed ira Dei manet ſuper eum. Cuùm verè dictũ ſit ab Adelhelmo: Bonorũ operum emolumenta nihil proſunt, ſi extra Eccleſiã catholicam gerantur. Quiſquis autẽ in hac Eccleſia benè vixerit, nihil ei preiudicant aliena peccata, quia vnuſquiſq́; in ea proprium onus portabit, ſicut Apoſtolus dicit. Quamobrem nemo propter paleas ventilabro Iudicis excutiędas relinquat areà Domini: nemo propter zizania in meſſe cõburenda excedat agro: nemo propter piſces malos in litto⸗ re, hoc eſt, in fine ſeculi ſeparãdos, rumpat retia: nemo propter hœdos atq; hircos, in Iudicis aduentu ſegregandos, deſerat gregẽ: nemo propter vaſa in contumeliã facta, migret ex ma- gna domo Domini. Quin illud ſecum potius quiſqʒ reputet cum in Euagelio dicat Domi- nus: Nônne duo paſlſeres aſſe veneunt,& vnus ex illis non cadit ſuper terram ſine patris ve⸗ ſtri voluntate? Si paſſeres non cadunt in terram abſq; voluntate Dei, multo minus Sacerdo- tes aut Epiſcopos dari terris, vel non ſciente, vel non permittente Deo: Siquidem Oeus in cuius manu cor eſt Regis,& qui quocunq; voluerit, inclinat illud, aliquãdo regnare permit⸗ tit hominem hypocritam propter peccata populi: vt ſit ſicut Populus, ita& Sacerdos Hoc per Prophetam denun ciat, dicens: Dabo tibi Regem in furore meo. Dat quandoq; Deus im probis poteſtatem, Vt& bonorum patientia probetur,& malorum iniquitas puniatur. Per oteſtatem enim diabolo datam,& Iob probatus eſt, vt iuſtus appareret:& Petrus tentatus eſt, ne de ſe præſumeret:& Paulus colaphizatus eſt, ne ſe extolleret:& Iudas damnatus eſt, vt ſe ſuſpẽderet.Vſq; eò autem ſecundum merita ſubditorum tribui ſcribit Gregorius, per- ſonas regentium, vt ſæpè qui videntur boni, acccepto mox regimine, permuteètur: ſicur ſcri⸗ ptura ſacra de Saule dicit, quia cor cum dignitate mutauit. Sic pro qualitatibus ſubditorum diſponuntur acta regentium, vt ſæpè pro malo gregis, etiam veri boni delinquat vita paſto- ris. Ille enim Deo arteſtante laudacus, ille ſupernorum myſteriorũ conſcius Dauid Prophe- ta, tumore repentinæ elarionis inflatus, populum numerando, peccauit,& tamen vindictam populus Dauid peccante ſuſcepit. Cur hoc? Quia videlicet ſecundum merita plebium, diſpo- nuntur corda regentium. Quod videtur Gregorius ab Euariſto mutuatus: ante Gregorium verò Ioannes Chryſoſtomus: Si nos malè viuimus, nihil intereſt, qualis ille ſit, qui Principa⸗ tum gerit, quantum ad cauſam malorum. Qui ſic, inquis? aut quo pacto? Quoniam ſi tranſ⸗ greſſor legum fuerit, ſi temerè, nulloq; conſilio feratur, noſtra incogitantia, noſtraq́; temeri- tas talem genuit Principem, n oſtra cômiſſa, plagam accerſierunt. Nam quod iuxta corda no ſtra accipimus Principes, nihil aliud eſt, quam quod preterita peccata noſtra talem nobis de- derunt Præfectum, ſiue quis fuerit ex conſecratis, ſiue ex eorum numero, qui mundanas ad- miniſtrant dignitates. Mutet igitur populus vitam ſuam, murabit exriam Deus eorum corda, qui præſident: Qui potẽs eſt ex lapidibus flios Abrahe ſuſcitare: qui potuit ex perſequutore Saulo Paulum Apoſtolum, qui potuit ex Matthæo Publicano facere Fuãgeliſtam: poreſt is ex mercenariis, malisq; Præſidibus bonos facere paſtores. Non enim eit abbreuiata manus Domini, neq; aggrauata auris eius vt non exaudiat: dummodo nos declinemus à malo& fa ciamus bonũ, vitaq; noſtra in melius commutata vnanimiter omnes maieſtatem diuinam ſupplices deprecemur, vt ſuam nobis gratiã impartiat: quo posſimus vtriq; dignè ambulare vocatione, qua vocati ſumus: vt& vos, oues vos eſſe recordati, minimè vobis licere velitis, eos iudicare,& in eorum vitam anxie nimis inquirere, A quibus ipſi iudicandi venitis: ſed etiam ſi aliquo fuerimus in delicto præoccupati, Chriſtum nihilominus audiatis præcipien- tem: Queæ dicunt, facite: quæ autem faciunt, facere nolite:& nos eius muneris memores, ac quod arduum nimis& periculoſum vocati ſumus, ita vitam noſtrã inſtituamus, vt ne quod verbo ædificamus, moribus noſtris deſtruere videamur. uoniã verò homines vtriq; ſumus,& hoc ipſo nomine peccatores: quia homines, ſi qua nos apprehenderit humana tentatio, ſicut Paulus monet, cum omni humilitate& manſue- tudine, cum parientia ſupportemus inuicem in charitate: ac ſi qui ſunt firmiores, imbecilli- tates infirmorum ſuſtineant: nec alia magis de re ſoliciti ſimus omnes quàm vt ſeruare pol⸗ ſimus vnitatem ſpiritus in vinculo pacis. Hanc enim ad patrem ſuum migraturus, teſta- mento nobis reliquit Chriſtus. Hanc ſectari nos iubet Paulus: quòd ſine ea nemo videbit Deum. Cui ſi monenti obtemperauerimus, fururum eſt, vt ex hac pe- regrinatione ad manentem illam ciuitatem cœleſtem Hieruſalem, quæ viſio pacis interpretatur, peruenire mereamur: in qua videre lics⸗ bit, ſicuti eſt, eum, qui eſt pax noſtra, omnem intellectum noſtrum exuperans, Dominũ noſtrum Ieſum Chri- ſtum, Cratia& miſericordia eiuſdem Domini noſtri IEESV CHRISTI:cui laus, honor& gloria in ſecula ſeculorum. AM ENo rdand ſ g 2 denmultoſ i, a Deo an A HUad 7 1* Paretet.8 39 ret& lud n ldui ſcnbit 2 mine genn 5 . 1 8r 1 to qurltat Iboni deli drü conſciu eccault, Kt dum ment ke muturos is Hqbalis ile a vopacdon, cogitantia e, t.Nam quc t ſccatanoſtn s nnumero ic bit etian N an erqui potui lacete Pua menim el 1 nnos declif eer¹ tomnes m. Simus vtri- 1 minimè! vus ipiud ulominus nos eius mi oſträinttit 0 Sene romnihuf quiſimtf E 7. Somnes 2, 1 —— 9=— Fl CONEVIAITIO PROLEGOMENON BRENTII. QVAE PRIMVM SCRIPSIT ADVERSVS VENERABILEM VIRVM PETRVM A 80 10) DEINDE VERO PETRVS PAVLVS VERGERIVS apud Polonos temerè defendenda ſuſcepit: Autlore D. D. Itaniſlao Hoſio(ardinale Epiſcopo Harmienſt in(oncilio Tridentino Praſide. Opus elegantiſsimum, nunc recens æditum, & in quinque libros di ſtributum, noſtri temporis hæreſes primùm ab origine recenſens, dein cas complectens controuerſias maximas, quæ nune de fide& religione potiſsimum agi- tantur, vti ſexta pagina indicabit. Vltima æditio, nouis ab Auctore aulla acceſgionibuz. 4A NTVERPI K. V In ædibus Viduæ& hæredum Ioan. Stelſij. V M. D. I.XXI. CVM GRATIA ET PRIVILEGIOX ) ocat’ 7 gwoue abon Iibus e Asadfe doco Al dleribe lican telnira ertru J 1 rnet diritt rargullt nil rnrm rir den(percgnle crro ullscni amne Nelpenlls Drol eéidicle ſcieuth Sfaude ci feetri bquod mi ratoern clpend rrun e idiimien ctiſt. ME,eKquo Gsicion ineg, lane nucennm olm auxer bolu:s lichomo! ltelbocn Ste ludice, bmvit ereliet, po nsenet lim ſettie n mälſcngo 1 3 dn frontech üt ſcipun den 9 ralit. ruaßi 1 noug lan u nn ü rien rre,lg i 4 üüxm cis elg 5 4 4 neo; im M mmol itace 1 Kilna conl Mct nuſchg mi, ea(ee nor erc tulſeo dned jdüh ldc ls dn aComtiy luett ulhalacn zaßm wumi begiſe. Juddrect aeſäade 1 Comiti riopu 4 lohls feret àe nglr eer ge erne Ergne ee ſeckani ies hn ſemin nrene tapace. ſaulltsr zijenit„izin lan 125 perut nn ed. g Ror Nexc V düner 210 SERENISSIMO ET CHRISTI. ANISSIMO PRINCIPI ET DOMINO, DOMINO SIGIS- MVNDO AVGVSO, DEI GRATIA REGIPO LONIAE, Magno Duci Lithuaniæ, Ruſsiæ, Pruſsiæ, Maſouiæ, Samogitiæ,&c. Domino& Hæredi, Domino clementiſsimo, Staniſſaus Hoſius Epiſcopus Varmienſis obſequium ſuum defert. Idi, Sereniſsime Rex, libellum quendam Ioãnis Brentij, quem tibi Petrus Pau — /lus Vergerius dicare veritus non eſt: neq; ſine magna animi mei moleſtia legi. 8 4 8 5 ₰½ — ☛ Vocat is libellum hunc aureum, ſed ego non facilè crediderim, aurũ illud, quod prouerbio celebratur, Ioloſanũ, maiorem perniciem iis attuliſſe, quorũ eſt ma nibus attrectatũ, quàm quantãà incautis& ſimplicibus, quorũ verſabitur ma- nibus hic libellus, adferre queat: Vt ſi dici meretur aureus, nõ ex alio quàm ex auro Toloſa- no conflatus eſſe videatur. Quid enim? an non omnem ordinem in eo peruertit? an non po liciam omnẽ deſtruit? an non profert omnia ſedulò, quæ ad pacem& tranquillitate Eccleſiæ perturbandam pertinere videntur. Quod fi recte vir quidam ſanctus, pacem omnĩũ rerũ eſſe dixit ordinis tranquillitaté, quę poteſt ibi eſſe pax, vbi hoc agitur, vt ne quid ordine fiat, vbi nihil aliud laboratur magis, quàm vt ea, quæ terribilis eſſe deſcribitur, tanquã acies caſtrorũ ordinata, quæ ſæpè regnũ cœlorum in ſcripturis appellatur Eccleſia, locus ille teterrimus eff- ciatur, in quo nullus ordo, ſed ſempiternus horror inhabitat? Ac quòd libellũ talem in publi- cum edendum Vergerius curauerit, nihil miror: quòd autè eum tibi Catholico, Chriſtiano, Orthodoxo Regi dicare, nomenꝗ; tuæ Maieſtatis, quod vbiq; terrarũ, ſicut aliarũ virtutum, ſic veræ pietatis Iaude cumprimis clarum eſt& illuſtre, per hunc modum cõtaminare auſus fuerit, id verò eſt, quod mirari ſatis non poſſum. Cæterũ quid ille Vereatur, qui minimè con-⸗ tentus, ita te nuncupando tibi libro hoc, quãtum in ipſo fuit, deformaſſe: auſus eſt prætereà virum longe ſui diſsimilem Aloiſium Lipomanũ Epiſcopũ Veronéẽſem, quo iam inde à ſex- centis propè annis, ex quo tempore Chriſti recepit Euangeliũ, nullum ex Legatis Apoſtoli⸗ cis vidit Polonia, neq; ſanctiorè, neq; doctiorem: hunc talem virum multò etiam maiore im pudétia, quàm olim Auxentius hæreticus, grauiſsimũ, doctiſsimum, ſanctiſsimũ virum Am⸗ broſiũ, auſus eſt hic homo leuiſsimus prouocate, vt de capitibus in hoc, vt ipſe vocat, aureo libello contentis, te Iudice, ſecum diſceptaret. Quid vereatur ille, quem ſic in mentem repro⸗ bam abiiſſe videre licet, poſteaquàm ſemel abnegato Chriſtianiſio, Lutheraniſinũ ample- xus, ex alia in aliam ſecta eſt prolapſus, vt peccatum ſuum quaſi Sodoma prædicet, neq; pu- deat eum in ſua malicia gloriari, dum palam iactat ſe quod bis Deo præſtitit iuſiurandum, id violaſſe: cuius etiã formulam excudi typis fecit, vt qui ſit homo, teſtatum orbi faceret vni- uerſo. Ego verò, quòd illius tam eminet, tamqꝗ; proiecta eſt audacia, minus miror, quem& frontem pridem omnem perdidiſſe,& ab omni Dei metu prorſus remotum eſſe, vel ea ſola ſcripta ſatis indicant, quæ in proximis hiſce Varſchauienfibus Comitiis in vulgus ſpargi cu- rauit. Illud non poſſum non mirari, quod inueniuntur nihilominus, qui non ſine quadã ani- morum aſſenſione cõmenta legant eius hominis: qui ſic ad omnem leuitatẽ incubuiſſe vide- tur, nihil vt cauerit diligentius, quam ne quid vſquam veri ſcriberet. Nolo cætera cõmemo- rare, longũ enim foret. Vel hæc vna Epiſtola, quam ad Maieſtaté tuam ſcripſit, quot menda- ciis eſt referta? Principio religionis cõſtituendæ cau( te Comitia fingit edixiſſe, cum tamen neq; in literis, quas ad Conſiliarios regni tui ſcribi feciſti, neq; in legatione, quæ nunciis ad minora Comitia de more profectis data eſt, vel minima fuerit de religione facta mẽrio: quin & illud ſatis conſtat, multis in terris Maieſtatis tux, qui delecti fuerant ad maiora Comitia nuncij, eis mandatũ ſeriò fuiſſe, ne quam religionis mentionẽ iniicerent, néve quid noui de ea decerni paterétut, quòd in veteri libenter eſſent acquieturi. Cuius etiam dati ſibi mãdati, cùm ad maiora Comitia veniſſent, nõnulli fuerunt admoniti. Sed nec illud obſcurũ eſt, quòd Maieſtas tua nulla alia de re conſultationé in Comitiis haberi per nuncios terrarũ ſuarũ vo- luerit, quàm quæ propriè ad Comitia pertineret, nimirùm de ratione qua regnum defendi poſſet, ineunda: quòd rectè iudicares religionis tractationẽ ad ſynodos Epiſcoporum, nõ ad regni vel Imperij Comitia pertinere. amobrẽ etiã cum res poſtulare viſa eſt, vt métio ta⸗ menaliqua religionis fieret, ſic per Ioanné Oczieski regni tui Cancellariũ, virũ non ſolũ inge nio, prudentiaq; ſingulari& admirabili quadã dicẽdi facultate, ſed etiã ſumma in Catholica & Orthodoxa fide cõſtantia prẽditũ, rem proponi feciſti, diſertis vt verbis id explicari man- dares, nolle te, vt de cõſtituenda religione, quę rectè pridẽ eſſet cõſtituta, verũ vt de eo tantũ ſentẽtiæ dicerétur, quẽadmodum abſente à regno Maieſtate tua, prouideri poſſet, vt pax ni- hilominus& traquillitas in regno cõſeruaretur: ac de cõmuni tandem Senatorũ omniũ ſen tentia decreuiſti, ſi quis in religione nouare deinceps aliquid auſus eſſet, vt is hoſtis patriæ, ublicæ q́ pacis perturbator haberetur, ac iiſdẽ, quibus hoſtis patriæ, pœnis eſſet obnoxius. Hæc vero, an non ex diametro, quod aiunt, cum iis pugnẽt, quæ narret Vergerius? eflles Nyn 2 illu EPIST. DEPICAT. ADREGEM POLONITAE. ud non puduit in eadẽ Epiſtola cõminiſci, cum vt emẽdatio quædã fieret abuſuũ& erro- rum, qui ſunt in Eccleſiã inuecti, nõnulli cõtenderent negaſſe Proceres, eam rem ad Romani Pontificis& Epiſcoporũ cognitionẽ& diiudicationè pertinere: cùm ex Comitiorũ Decre- to, queę ſunt ante bienniũ Petricouię habita, nuncius à te miſſus fuerit ad Pontificẽ maximũ qui non ſolùm, quod facere Catholicis Regibus& Principibus vſitatũ eſt& ſolenne, te fote ſemper in eius auctoritate polliceretur, verumetiã Legatum ab eo mittipeteret, cuius aucto- ritate, qui ſunt in regno tuo religionis ergo motus excitati, tranquillari poſſent. Cuius lega- tionis decernendæ, Princeps in Senatu fuit vir illuſtris loãnes Comes à Tarnovv, multis re- bus,& bello& pace, magna cum laude, felicitateq; geſtis clariſsimus: qui nõ dubitauit etiã dicere, quod à Catholico Senatore dictũ oportuit: Si qua facta eſſet quoruncunq; tandẽ ri- tuũ mutatio præter aſſenſum S. Sedis Apoſtolicæ, futurũ, vt Schiſmaticorũ infamiã gens no ſtra non effugeret. Cùm itagq; nõ de tua magis, quaàm de ſumma Senatus totius voluntate decreta fuerit hæc ad Pontificẽ legatio, quòd iſte, qui tam eſt in aliena Repub. curioſus, ne- ſcire nõ potuit, quæ eſt huius hominis tam perfricta frons, vt audeat ſcribere, negaſſe Proce- res, emendationè abuſuum& errorũ, ad Romani Pontificis& Epiſcoporũ cognitionèé perti nere? Cur enim tanto ſtudio mitti nunciũ ab Apoſtolica Sede petiuiſſent, ſi nihil harũ rerum ad illã pertinere iudicaſſent? iam verò conuiciũ illud, quo Papã& Epiſcopos, quos veritatis vindices& aſſertores fuiſſe ſemper,& eſſe dubiũ nõ eſt, hoſtes veritatis appellat, nunquid a manifeſto veritatis hoſte profectũ nõ eſt? Sed ego quò plures eius legi libellos petulãtisſimè ſcriptos, hoc magis perſpexi, nõ aliundè quàm ex fraude, fallaciis, mendaciis eum totũ cõſta- re, qui nihil vnquam verius loquutus eſſe videtur, quam cùum ſe vocat exulem leſu Chriſti: quandoquidẽ ex quo tempore ſe tranſtulit in aliud uangeliũ,& à Chriſti corpore pręcidit, ciuis& domeſticus eſſe Dei deſiit,& extorris à Chriſto factus, in Satanę ſe poteſtatè ipſe tra didit, cuius ſpiritu cum agatur, alia quàm quę profert, proferre nequit. Neq; enim falſum eſſe poteſt, quod ait Veritas? Quomodo poteſtis bona loqui, cùm ſitis ipſi mali? Videtur is ex eo- rum eſſe numero, quos Ioãnes vocat Antichriſtos, de quibus ait: Ex nobis exierũt, ſed non erãt ex nobis:nã ſi fuiſſent ex nobis, permanſiſſent vtiq; nobiſcũ. Sic enim fuit iſte aliquado in Chriſti corpore, quomodo ſunt humores mali in humano corpore, qui cum euomuntur, corpus releuatur: ſic& iſte, poſteaquã exiuit, Chriſti corpus Eccleſia multũ eſt releuata, gau dendũ vt ſit exiuiſſe talem. Non enim ex carne Chriſti corporis præciſus eſt, cuius membrũ fuit nunquã, ſed pectus tantũ premebat, quo aderat in corpore: magna vt ſit Chriſti corporis alleuiatio cõſequuta, poſteaquã ex eo humor iſte malus egreſſus eſt. Nos veroò facilè patimur, vt ad renaſcẽtis quinti Euãgelij defenſionẽ, tales vocẽtur: vt ſit, quod eſt in prouerbio, dignũ patella operculũ. Verũ de homine ſatis, idꝗ́; præter animi mei propoſitũ. Nunc breui cauſas accipe, quibus adductus ſum, vt hæc Brentij ſcripta, quæ tantopere ſuſpicit Vergerius, cõtra⸗ rio meo ſcripto refutãda cenſerem. Per mihi moleſtũ accidit, cùm eum virũ, quem nõ ſoluùm propter doctrinã, vitæq́; ſanctitatẽ, verumetiã propter eius perſonæ, quam ſuſtinebat, digni- tem, in ſumma veneratione habitũ ab omnibus oportuirt, ſic ab homine leuisſimo, quaſi ad pugnã quandã prouocari viderẽ. Sed multò illud moleſtius, quòd auſum eſt os impudens, ad te ea de re ſcribere, te ſibi Iudicẽ legere, tibi Chriſtiano, Orthodoxo Regi libellũ hũc dicare. Quod cùm ab aliis quoqʒ hæreticis non ſemel iam factitatũ eſſe deprehenderim, vt dicandis tibi ſcriptis ſuis nomen tuũ contaminarent, ſuſpicionemꝗ; tibi cõflare conarẽtur, quaſi non aliena ſis ab eis voluntate, qui nouatãà vel euerſam potius religionẽ Chriſtianã cupiũt, diſcru- ciabar animi, non idem à Catholicis adhiberi ſtudiũ in hac, qua te grauãt iſti, tam turpi ſuſpi- cione diluenda. Quãuis enim talẽ te præſtes in ea, quam à Maioribus tuis per manus tibi tra ditam accepiſti, Catholica& Orthodoxa religione tuẽda& cõſeruanda, nulla vt eius generis in te vel minima ſuſpicio hærere queat, cum tamẽ, qui te nõ norunt,& libellos omni genere impiæ doctrinę refertos, tibi dicari vident,& qui mos eſt quinti huius Euãgelij, falſos rumo⸗ res, ab improbis de induſtria, de te ſpargi audiunt, datur illis occaſio, ſecus aliquid de te ſuſpi candi. Quæ res, credibile non eſt, quantũ animo meo ſępè dolorẽ attulerit. Tantã enim Ma- ieſtatẽ, non ſolũ crimine, verumetiã ſuſpicione criminis vacare oportet. Hancigitur vt amo- uerem Aà te, tibiq́; corã orbe terrarũ vniuerſo, caſtè& integrè ſemper à te conſeruatæ religio- nis teſtimoniũ perhiberẽ, laborẽ hunc non grauatim ſuſcepi. Neq; verò me clàm eſt, quæ ſit iſtorũ hominũ petulantia, quaàmꝗ́; procax cõuiciandi libido, qui neſcio, cuius à quouis alio potius, quàm à Chriſto profecti, Euãgelij aſſertores videri volunt, quibus maledictis eos in- ſectari cõſueuerint, qui ab ipſorũ opinione diſſentiũt, neq; ſtatim, quod ipſis videtur tanqua Dei verbũ adorãt. Sed ego nihil moror iſtorũ conuicia, dũ nomen tuum ab ea ſuſpicione, quam tibi conflare conantur, vindicare queam. Quin etiam ornari me interpretor, quoties à turpibus nomen meum traducitur: vituperari contrà, ſi lauder à talibus illaudatis. Deum precor, vt Maieſtatem tuam diu ſeruet incolumem& felicem. Ex caſtro meo Heilsbergk, Idibus Octobris, Anno Domini M, D. LVII. PRK- 2t huii 2 1aA mall riu pa urn laginbe 8 Con(athaſe nun lrariſt wunde Llkinc. lruortn Wirnh in unii man 1un ituf nu uunnl A ludil c0 exauttuntun ſa 1 lachleni uſſ luſtufn Laut niyrunih ſuet ulm u nagin ißalimin aun ita aus lmm ani Nao a a am Jene unze fütliſe liuas lDnuß. anciit fue g fayrdi.(gini n neun e ii jitane tuius o hunniau,, nim— idhſelus Dein, e Feſterun zun peß vincn eni ſne unxe asn antun gue heſ nuinzitan (rkaun tyles ar ninu umuns 1 kera Laaki 8 d1 1 1 1 enmn utn panſ kee Pan ſubma e S9T ve ſnd milä hn 4hns ſe⸗ 2 Mee ſe Phi N V Jſbyn ſänede Puniſe Jann fuub un⸗ taß t1 annyen Nardst an na kepd ₰ Äh tierdden 32 ſcopori&, lſlenrh e Ldicopo e dtatsapg n begildeh mendacis enii ocat exul 1 1- Chritic sm Saane ſe an. uitNeq, e miu Yplmalley 2l Xnobis eh rs9h Sicenin ft rin dore,qui ci a nu eſiamultue aia rxciſus ett unn agaWſt Am. ſt. Nos vero Sn 211 PRAEMONITIO AD LECTITORE M. N opus tibi nouum, ſummad laude dignum, Chriſtiane Ledtor, inde ex Polo⸗ nia miſſum& ab optimis viru exoptatum: quod nos 0 tibi damus libentin⸗ udò certius perſuaſi ſumus fore, vt huius libri lectione ſimul& cauſa Eccleſiæ Dei maiorem in modum illuſtretur,& hæreticorum huius ætatu falſitas luce clarius coarguatur. E eiuſdem auctoris opus illud, quod Moguntiæ ante paucos menſes accepimus editum,& communi Epiſco porum in Polonia nomine publicatum ſub hoc titu- lo: Confeſßio Catholicæ fidei Chriſtiana. Vtrobique nihil reperias, quod non purum, pium, ſanum,& ſalutare ſit,& hac quidem ætate ſcitu, leclugj dignum prorſus. Illic(atholicæ re⸗ ligionts& doctrinæ Hncena& luculenta, yt alibi fere nuſquam, extat aſſertio, digna pro- fectoò, quæ omnit manibus nocles ac dies euoluatur. Hic eiuſdem ſanæ,(atholicaq; doctrinæ accedit defenſio, quæ non ſolum Brentiu, ſed etiam eiuſdem farina ſectarios omneg in præci⸗ puis totius doctrinæ capitibus,& maximu hæreticorum hodie omnium prafidius atque ex- tremus refugiu, ita refellit ac proſternit, yt hi æque Iudices, vires illus omnes ademptas, ata; ab hoc yno yelut A chille, fnactas fateare neceſſe ſit: aded decenter, grauiter, ingenioſe, pis 22 eleganter excutiuntur, aſſeruntur, Propugnantur, quæ contm hæreſes hoc tempore graſ= fantes Catholicè diſcenda, docenda& opponenda ſunt. NNarmtur autem ab initio hiſto⸗ ria, quem certè noſſe refert,& delectat quoq plurimi, quibus gradibus hic in Cermaniam Sataniſmus irrepens, nihil fers iam tutum à Settarum contagits,& innoxium reliquerit. Vnde noua in orbem Euangelia, ſed minimè læta& fauſta, ſumma cum animarũ pernicie maguis& magls paßsim inuebiitur. De Aullore ipſo, vt qui ſuperſtes eſt, non attinet dicere. Quem pro dignitate laudare tam ſit nobis difhcile, quàm praclarũ aliis Epiſcopum ſpetta- tiſſimum imitari. Nec poteſt obſcurus, vulgaruq; videri, qui tot annu in aula Kegia ver- Jatus,& à maximo Rege ad negotia grauiſtima, ad legationes honorificẽtiſsimas diu, mul- tumc adbibitus fuit. Is ſæpè comprobauit ſuam Hidem, induſtriam atq virtutem Jarmatb, Lituanu, Ruſus, Pruſßsis, Maſouiu, Bohemus, Germanu, Doctrinam verò& eloquentiam vodeſtinp du eam cõparauit, quæ 2 elegatißimo ſcriptore,& praſtantißimo Theologo,& optimo Epi- poſti. Nu dit ſcopo digna ſit.(ui rei hoc ſane opus argum ento eſt, ybi dic; non poteſt, quàm ſolide confir- te luſpicit) i metur in yeteri pietate(atholicum pettus, preſertim ſi recta ſecum quu reputet tot ſectas eum vitt aii huius temporus horrdas, quot ſuperior ætas vno, eodemq tempore nulla ſenſit, mulris ꝛam neyquamſu inc inter ſ? modis ita diſſectag etiam, vt earum neg modum, neq finem yllum inuenire poſu. domine 5 4G Deinde cum Seftarum harum tanquam peßimarum arborum ſemina, radices, fruclus ar aulumelt’ 1 wo Regilt Au geprehende du- öfare cona mſul Chriſti ne- gruuitiſij un ibus tuis Ph 153 wuanda,nul VE- 9 194 unt,& lbe 2 3 1 huius Euah i9 aſo ſecisq rf eattulert. ponet.ig; pIp germina, quæ noſtro& cömuni Eceleſiæ malo berſentiſcimus, rite conſiderantur, mox appa rent huius noſtræ tempeſtatus denſißimæ tenebræ, ac cum hls coniunctæ multiplices peſtes, di ræi furiæ cernuntur, quæ nunc agminatim in Eccleſtã irruunt, ſimulq magiſtræ& mini- ſtræ ſunt omnus impietatu, licentiæ, nequitiæ, barbariei at; Yaſtitatu. Certè ſi nihil ſcripti extaret alind, vel ex hoc vno libro perſpiceret non cæca yoſteritas, quæ, quatag ſit iſla flul- titia, ne dicã inſania noſtra, qui nibil fere penſi nunc habemus, quid A poſtoli&A poſtolici yiri, quid veteru Eccleſiæ proceres& praclari maiores noſtri docuerin t tradiderint, obſer uarint. Itaqueſ proh pudor) bis nouus doctoribus, qui yeterẽ ſæpè impietatem, erroresꝗ; iam pridem damnatos& craſſos nobis obtruditt, hus, inquam, aures adbuc damus ac fidimus, ni- mirũ perinde ac leues Galathæ illi à Eſeudoapoſtolu perſuaſt: yt iam in hoc, iam in illud Euangelium, quod non accepimus, neq Patres euangelixarunt, ſed hæc infelix ætas effin- Xit, cito transferamur, omniq yento nouæ doctrina, quæ ſe Euãgelij nomine yenditat, buc, illuc inſtar arundinis circumagamur. Sed ne mulrus, hoc ynum admonebimus, Petrum à Soto Theologum Hiſpanum, qui ab boc Epiſcopo noſtro hic contra Brentium defenditur, Proſe quo; ſcripſiſſe, ac eidem Srentio aduerſus Brolegomena erudité reſpõdiſſe. Defendit autem Sotum bic Epiſcopus, priuſquàã Soti opus in lucem prodiiſſet, aut certé ad ipſum in Polonꝛam vſq peruęniſſet, non tam quod Soti cauſam propugnare, quàm ſuus Polonis con ſulere yoluerit, apud quos Paulus Vergerius homo æqus faſtuoſus ac petulans apoſtata de BSrentiano opere tantopere gloriabatur, yt hinc ille etſi non T'heologus(atholici inſul- rare, eos ad diutations coram Rege publicam prouocare non yereretur. Qua de re lege ſupra in Auctoru Epiſtola nuncupatoria. Fuit& alius Hoſius eiuſdem nomints, Epiſco- Nz; pus ———ᷓ PRAEMONITIO ADb LECTOREM. pus Grdubenſis, cuius fidem,& induſtriam ſummã probarunt Patres in Onodo Nicæna, cim Ariana Setta Eceleſiam Dei&(atholicos omnes miſere exagitaret. Nunc hahet ætas quoq noſtm(hriſto gratia) ſuum H oſium, I fechn en ifen cui neg ſim- plex pugna esC eum Arianis& Seruetianu illis, quæ multu in loc bærent contagis ſed 1 qui cum omnibus fers monſtrüs hodie in Eccleſia graſſantibus congreditur, eacj ſic dextrs conficit, vt ſi hunc durem ſequare, reliquias quidem agnoſcas veterũ,& iamprid? damna- tarum hæreſum ſupereſſe, vires autem& rebur illus ipſſs ineſſe nullum videas, quo infero⸗ rum porta& ſettæ iſtiuſmodi iam inter ſe liſſectæ conſiſtere, ne dum aduerſus columnam yeritati Eccleſia præualere poßint. At quanto retlius cauſa religionu haberet, quantos commodius& impietas diſtict,& pieras orbi reſtitui poſſet, ſi multos id genus Hoſios hæc — — eenſcbin Sciiba ætas ferret, nimirum qui in paſcendo, ſeruandos grege Dominico, 2ui in arcendu lupu, d 5 & in conuincendu hæreticus non diſßcimili vigilantia, paric dotrina, copia, grauitate, ertutt Wh bn Haceritate& jide præſtare, ſe muros pro domo Dei aduerſus Philiſteos winn heen los apponere yellemi& hoſſeͤt. Mgendur vtihus Dominus acs eer meſtis& Princeps paſtorum, vt miſertus tandem ouium nie. A reneecdee ſaſeeneeſeh, 4 pereunt, mittat ipſe paſtores ſecundum utnnt imas 3eſun en⸗n, eenet78, todn opregti in meſſem ſuam, luß muina Amen. 3 Crlum n enrecel Hbius onum eont mmin Crar edere cxp Hatmua bomaibo ritrandoras anentorum plimdieeie iplum ſen ſeres, cimt qpatoini texradii, i equoque 1 Äj Cnoliſn poſtolcc ARGVMENTA QVINQVE LIBRORVM r ſedn ſio, quem HVIVS OPERIS. üuinerlalt xban, ſ 7 iuipon en goriof ... nentes De Liber primus recenſet ab origine noſtri en, Alkan e Chiig losſcrptu temporis hæreſes. I ants baine Secundus, agit de legitimis Iudicibus e bhen . iee ae Hopuloson rerum Eccleſiaſticarum. brs ied —. 4„d s küangeliu Tertius, docet de auctoritate Sacræ ſeenf nsn .. 7dme Wiplus m Ser Ipturæ. 56* n riml 4—. 4 len wuhm ttenoſe Quartus eſt de Tr aditionibus. m)deſß demorare .. An Wdibus Quintus tractat de Catholica Eoccleſia. lenamg,ntan 5 in paislnun 9 5. 3 dong Ge Denles U In quorum capitum maximè nunc inter Doctos controuerſorum tractatione, præter 1 deenw naln d6 multiplicem& reconditam eruditionem, habes Confurtationem ſolidam a Nummentcruin, ir tinihilan quæ Brentius& ſimiles Eccleſiæ aduerſarij hac ætate potisſimum adferre,& Catholicis 4. nan ſ e Güeäur iectare conſueuerunt. Nec eſt vlla ferè materia de religione hoc tempore controueyſa, 6 1 3 we⸗ hel Sl qua iudicare non posſit qui huius auctoris opus excuſſerit diligenter- m 4 hrülnnin 3 1 egu rulin . ſantuiden„(h . dine dodüsie, Aurſti lgin nittere dia ſegulh 1,Oln 1 d 3 lutegn 3 kccleſ faaud = — := 858 — — —— 2 IBRO 2 nenolſ i Vad b zur⸗ * 12 LIBER PRIMVS DE HR. RESIBVS NOSTRI TEMPORIS, AVCTORE STANISLAO HOSILO EPISCOPO VARMIENS I. RIVSQVAM excutiamus argumenta Brentij, viſum eſt de variis huius temporis ſectis nonnulla præfari, quod àa præſenti noſtro inſtituto minim? fuerit alienum. Etenim Sathaniſmus hic, quem in hac præfatione noſtra re- cenſebimus, non aliunde ſumpſiſſe viderur originem, quam ex his quatuor capitibus, quæ in hoc libello ſuo Brentius aſſerit Nam dum vnuſquiſq; ſibi de doctrina religionis iudicium arrogat, dum arbitratu ſuo ſcripturas inter- Pretatur, dum nihil in eis difficile, nihil obſcurum eſſe perſuaſum habet, dum præter eas nihil recipi, traditiones autem patrum prorſus reiici debere cenſet, dum Eccleſiam neque videri, neꝗq; cognoſci poſſe credit, ita vt cuiq; cœtui liberum ſir nomen Eccleſiæ vendicare, quis non Videt, ex his doctrinæ Brentianæ capitibus, cuius primus auctor fuit Martinus Lutherus, natum eſſe Sataniſmum, qui nunc regnat in multis partibus Germaniæ, qui pedetentim etiam in Poloniæ regnum& adiunctas illi terras irrepere conatur? Quamobrem nihil ab inſtituto noſtro fecerimus alienum, ſi nonnulla de Sathaniſini, ſiue Lutheraniſini huius ini- tio& progreſſu eo præfati fuerimus. Ante quadtingenta hos annos is fuit orbis vniuerſi ſtatus„quàm latè patet in eo nomen Chriſtianum, vt rectè de illo dici potuerit„quod in Ceneſi ſcriptum legimus: Erat terra labi vnius& ſermonum eorundem: quodque ſcribitur in Actis Apoſtolorum de iis qui pri⸗ mi in Chriſtum credere cœperunt: Multitudinis credentium erat cor vnum,& anima vna. Sicut vnus Deus ab omnibus colebatur, ita fide vna retinebatur„Vnha fuit& eadem admi- niſtrandorum ſacramentorum ratio„ Vnus& idem propè cæremoniarum vbique ritus. Id- ipſum dicebant, idipſum ſentiebant idem ſapiebant omnes, vt facilè ciuiratemn illam agno⸗ ſceres, cuius participatio in idipſum. Quamobrem cùm vna& eadem eſſent omnes men⸗ te præditi, nomine quoque non niſi vno& eodem cenſeri volebant. Non vocabantur alij Gnoſtici, alij Apoſtolici, alij Euangelici, non allis quibuſcunque nominibus cenſe- bantur, ſed à Chriſto„quem vnanimiter profitebantur omnes, in quo ſibi ſolo fas eſſe glo- riari perſuaſum habebant, fideles, Chriſtiani cuncti nominabantur: quo nomine nullum ſibi dari poſſe nomen glorioſius exiſtimabant: Homines enim erant recti& ſimplices, ac ti- mentes Deum, qui non in contentione ſermonis„ſed in ſimplicitate fidei regnum eſſe Dei crederent, nec aliud ſcirent Euangelium, niſi quod à Chriſti ſpiritu profectum, de Chriſto Per Chriſti diſcipulos ſcriptum eſſet. Hic fidei conſenſus& concors omnium inter ſe Chriſtianorum doctrina, cùm apud alias nationes, tum apud finitimos nobis Germanos longo ſeculorum interuallo viguit: præci- puè verò apud eos populos omnes, qui ſunt imperio Maieſtatis tuæ ſubiecti, fiue hi Polo- ni ſint, ſiue Lituani, ſiue Rusſi Catholici, ſiue Prusſi, ſiue Maſonij: ex quo tempore ſemel hæ gentes omnes Euangelium Chriſti receperunt, ſemper apud eas iam inde à ſexcentis propè annis conſenſus hic fidei conſtans„ Perpetuus& inuiolatus permanſit. Quodꝗque magis admireris, anni plus minus centum quadraginta interceſſerunt, cuun vicinam regno Maieſtatis tuæ Bohemiam lepra VValdenſis infecit: ex eo factum eſt, vt bona pars illius ab orbe reliquo Chriſtiano ſe præciderit. Quæ res quantas ei regno calamitates attulerit, nihil hic opus eſt commemorare. Cuùm autem communis noſtræ cum illa gente lingua ſit, nullis tamen Sathanæ fraudibus adduci potuit, vt ſenſu& conſenſu totius Eccleſia poſthabito, Bohemorum partis eſſe vellet. Qua in re quid potisſimum prædicemꝰ Epiſcopormne regni vigilantiam, an ſanctorum Vigilatia Epiſcos malorum tuorum, penes quos tum erant regni gubernacula, religionem ſingularem? Vtri 3 haeaefluseen ..... 1. 5 Ietds 1ν 80 digni, quorum nomina laudibus omnium celebrentur. Nam& illi memores, in qua eſſent à Deo ſpecula collocati, nihil curæ, ſolicituüdinis, laboris prætermiſerunt, quò poſſent à Chriſto ſibi commisſi gregis ſui ſalute proſpicere. Neq; cuiuſquam potentiam reformidarunt, ſed ſe murum pro domo Iſraẽl op oſuerunt, neq; vllum bonorum paſtorum officium in ſe requi- ri pasſi ſunt. Et hi pientisſimi Principes, alter proauus tuus VValdiſlaus Poloniæ Rex, alter frater eius patruẽlis Vitoldus, cùm etiam regnum illis eſſet à Bohemis delatum, qui nuper adeò ſegregauerunt ſe,& à Chriſti corpore Eccleſia præciderant, admirabili quadam animi magnitudine regnum potiuùs reſpuendũ ſibi eſſe duxerunt, quàm vt indignum aliquid Chri- Ktianis Principibus committerent. Quin diſertis etiã verbis legatis Bohemorum renuncia- runt, ſibi religionem eſſe, apud hæreticos regnare. Quòd ſi verò illi in viam rectæ religionis, & ad ſocietatem vniuerſæ Eccleſtæ redire Vellent, Reipub. Chriſtianæ cauſa, alterutrum dè SPfss, quin regni gubernacula ſii ſcipiat, non eſſe recuſaturum, Nn 4 Eſt ne Gene. I. Actorum 4. Orbis Chriſtian ante 40. annos in religione tõſenſus Vvaldenſis ſe⸗ cta Bohemos diſtrahit. DE HAERESIIVS NOSTRI TIEMPORIS — Eſt ne autem, aut fuĩt multis ſeculis Principum aliquis, cuius religio cum horũ Principum religione potuerit comparari? Mihi verò vix etiam videntur eriam illis inferiores noſtri rheh. fuiſſe, quos olim Chriſto dixiſſe legimus: Ecce nos reliquimus omnia,& ſequuti ſumus te Quid enim illi niſi nauiculas,& retia piſcatoria reliquerunt iſti verò delatum etiam ſibi ke V gnũ repudiandum potius eſſe duxerunt, quàm vt illius conſequendi ſpe, quò minus liberè Chriſtum ſequi poſſent, impediri ſe paterentur: quàm vt à Chriſti corpore, vna, ſancta, catho V lica Eccleſia ſeparati eſſe vellent. Sonabat proculdubio ſemper in eorũ auribus vox illa Chri⸗ V ſti, quam ex tuo quoq; pientisſime Rex, ore, in celebri Senatorum totiusq́; populi corona S Mattb. is. prolatà aliquando audiuimus: Quid prodeſt homini, ſi vniuerſum mundum lucretur, animæ verò ſuæ detrimentum patiatur? Aut quam dabit homo cõmutationem pro anima ſua? Non illi cœleſtia regna terrenis, non ſempiterna caducis eſſe commutanda putauerunt: ſed ſicubi Chriſti religio agebatur, nullum eis tam ſuaue fuit meritum, quin& ſpiritus ipſe vilis erat, quem amittere priùs quàm religionis cauſam deſerere, prompto ſemper& parato animo fuerunt. Hac igitur& Epiſcoporum vigilantia& ſingulari principum pietate, qui nec me- tuendum ſibi quenquam præter Deum, nec illius charitati quicquam anteponendum eſſe pu- tauerunt factum eſt, vt per annos iam propè ſexcentos integra& incontaminata in terris Maieitatis tuæ Chriſtiana, Catholica,& Orthodoxa fides permaneret. Pee atao Cæterùm annus nunc agitur quadrageſimus, cum in lucem prodiit Martinus Lutherus, à aa meaa quo primùm noſtro hoc infgœlici ſeculo fax eſt in Eccleſia Dei diſcordiarum accenſa. Ex h Feuir dida. quam parua autem ſeintilla, quæ non difficulter opprimi naſcens poterat, quãtus ignis exar- ſite Initio non alia de re quàm de peccatorum condonationibus, vulgò vocant indulgéẽtias, diſputari cœptum eſt. Eas Lutherus oppugnabat, non quòd legitimum earum vſum prorſus damnaret, ſed quòd abuſum ferendum non eſſe putaret. Vt autem in hanc arenam deſcende- ret, non recti zeli feruore, neq; ſtudio pietatis adductus eſt: ſed cum permoleſteè ferret, quòd ſui ordinis fratribus prædicandarum indulgentiarum antes munus mandatum erat, qua ex re non parum etiam emolumenti capiebant, id ad Dominicanos tranſſatum fuiſſe, ſicq́; ſuis commodum illud interuerſum: hæc illi cauſa fuit in certamen iſtud prodeundi. Quamobrẽ h non alio prima hæc illius velitatio, quàm ad Deum ventrem referebatur. Quod etiam ipſe Luiperi ccfeſaio. disſimulare non potuit. Nam cum ad diſputationem cum Eckio ventum eſſet, ac inflamma- V tus ita Lutherus, modeſtiæ fines prætergreſſus, admonitus 4 quibuſdam fuiſſet, quandoqui⸗ dem Dei cauſa tractaretur, vt modeſtius eam in ſpiritu lenitatis ageret, in hæc verba proru- 6 pit: Non propter Deum hæc res cœpta eſt, neq; propter Deum finietur: Sic ille morbum * animi ſui celare diu non potuit. Aug. ſer. 43.de Nunc tu mihi diligenter illud animaduerte, quod ab Auguſtino ſcriptũ eſt, duas radices in duobus agris à duobus agricolis plantari. Plantat vnam Chriſtus in cordibus bonorum, plã- tempore. b K1. tat aliam Diabolus in cordibus malorum. Quæ plantatur ab hoc, radix eſt malorum omniũ Sphe. cupiditas: quæ plantatur ab illo, radix eſt bonorum omniũ charitas, de qua dicit Apoſtolus: In charitate radicati atꝗ; fundati. Nec de radice charitatis aliquid mali, nec de radice cupidi- Ex radice cup: tatis aliquid boni naſci poteſt. Simul illud conſidera, ex vtra harum radice nata ſit cauſa Lu- Ittatis in Turhe- theri uis illius agricola fuerit, intelligas. Quamlibet in eum ſuauiter effuſus fueris, ram wn plantatau theri, vt quisi lius agricola fuerit, g uan ſuauiter ef ris,ramen Gas nouæ ſea« Velis nolis fatearis oportet, quòd non ex charitatis, ſed ex cupiditatis radice proceſſerit, quã fvoceſzit. in illius corde plantauit Diabolus. Certum eſt enim& indubitatum, quod ne mutiuiſſet illa uidem contra indulgentias, ſi prædicandarum illarum negotium ſui ordinis fratribus datũ fuiſſet: ſed quod per alios intercipi videbat, quod ſuis delatũ eſſe maluiſfet: ea verò iuſta ili cauſa viſa eſt quamobrem iſtas tantas tragcœedias excitaretr. Quc Turhensm Habemus itaq; iam, ex qua radice proceſſerit prima Lutheri velitatio, nimirum ex nadice fecerint paulatim cupiditatis, quæ crebris contentionibus magis etiam atq; magis aucta eſt indies. Nam initiò dete riorem. non alia fuit quàm pecuniæ cupiditas: accesſit poſteà cupiditas gloriæ, quã pernicioſior etiã eſt conſequuta cupiditas vindictæ, quæ poſteà in odium quoddam exarſit implacabile. Satis ' conſtat, minus præfractum initio fuiſſe Lutherum, vt qui minimè recuſaret, eorum, quorũ Ar janiſho. debebat iudicio ſcripta ſua ſubiicere. Extant eius in epiſtela quadã ad Leonem Pomtificem hæc verba, quæ ſcripſit ante annos duodequadraginta: Beatisſime parer, proſtratum me pe- dibus tuæ beatitudinis offero, cũ omnibus quæ ſum& habeo: viuifica, occide, voca, reuoca, approba, reproba, vt placuerit: vocem tuam vocem Chriſti in te præſidentis& loquentis agnoſcam. Sed verum eſt quod à Philone ſcriptum eſt quòd contentio eſt materia iracun- b Ppil lb 2. Lde) en diæ,& ideo contentioſiores quiq́; in diſceptationibus cæterisque colloquiis ad iram mo- Ks. uentur. Et hoc iræ proprium eit, quòd facilè fallitur, fallitque: vt non temerè quenquam jracundum veracem reperire liceat, tanquàm deuictum ebrietate animi, non corporis. Quantò maiore contentione actum eſt de rebus quæ videri poterant initiò non maximo f Error vnus ferè cum periculo coniunctæ, tantò longius elt à veritate diſceſſum. Et eſt hoc ita natura compa- os: vix vt quem- plures ſecũ trahi ratum, vt non ferè naſcatur error aliquis, qui non ſecum plures trahat ali 1 quam reperire liceat, qui poſteaquam in vnum aliquem errorem prolapſus eſt, non diſcedat indies à recta via longius. Quemadmodum in cantu ſi vel vna aliqua in re turbata ſit har- monla, — pet 11 4* 4 do T herell 0, Itl wonlä, C 1 hnndes liitas Irarioeeh 3. ita& co All ſun. ir goe ngis lr. n, I g⸗ Te Pris loqpe bat mulumsf- 5. n naumtt e zcpeim iden teealn ehacta auctoritarel chctar veritomin mmac Jlenaret d W aque vicl Sciral onnes P Ghj ll Necita! folllbr jintactis9 adkorl nium uu Leo Pon- u Hoftcol ude eicrt, omf wrimil Ir an t cnünct ele nu b jeuid cn Hecum!e Sonclion egoaans thenlesa rerolo,t Cqollad niſen nt Mtoprate Jilergrnden Um ltia bosneruisgÜe S me obtr e peut me incon ſlachetrine lo ncllea ſentzten! kenacere, wsinam Tanta aut emukug albenter ePapru ſet. (imn mabodh contmnit wert ent. dindecltn Häaoſ g Ludermg ünlbroe nnaln Ncreefer ra ilen 3 1 4 u Menta gofe nibi laren i del Nlödeagrau elenlat, ſ N nein oit collaro ni Jan Kcon Xian,y 3 5 tuen momech a NITropon iſe mn maccidiſe le A e ſ in S poctrdh nramag pr nl bees Ecckela karkächee imhe tanden te ir neſdd dn ecn 9 legen 2 okeckun gureun kimrs. tun gn nos ann Chribd 4 11 deroe nunefteg feina afall famch dumhe umma — lüau nhwh LIBER PRIMVS- 213 lien m monia, per omnia confuſa quædam exiſtit diſſonantia: ita doctrinæ conſenſus vna aliqua K cpund a hæreſi& dogmate à virè ſymphonia diſcrepante interruptus: ſubinde fit ad maiorem confu- daum † ſionem progresſio. Et ſicut in humano corpore loco ſuo mota qualitatum te mperata con- R dud. † ſtitutione, ex qua ſanitas& partium ac omnium inter ſe Virium integritas confſtit. alia ex arxnaſa 4* aliis vitia& morbi conſequi ſolent: ita ſi vel ſemel ſanitas mentis læſa, nec rectè ſit conſtitu- durdswc 1 ta, maxgis indies atque magis afficitur.& ægrotat homo periculoſius. Hoc in Luthero iaszpon i quoque vſu veniſſe videmus: Sanabilis erat initiò morbus„ ſed progreſſu temporis ſerpe- nmdmmduan 2 bat malum lon gius. 1—. nenpa zin Ac primùm quidem fecit quod eſt hæreticis omnibus commune, vt Romani Pontificis Iie di dapuaderund S auctoritatem labefactare,& eum in ordinem cogere conaretur. In hunc rabiem ſuam con- exorditas ſecta d Ehimui 4 uertit omnem, ſummadq; contentione perficere conatus eſt, vt plurimorum ab eo voluntates lemper 1 alienaret„ 8 eum in ordinem redigeret quoò ſic gubernatore ſublato(ſicut ait ille) atrocius pun giean atque violentius circa Eccleſix naufragia ſibi graſſari liceret. Itaq; facinus ingens aggreſſus, Serrehſen⸗ manteponen 1 omnes Pontificij iuris libros cum pleriſq; literis pontificiis, vulgò bullas Vocant, incendit. Seee Ereleße b tinanmi 1 Nec ita multò poſt librũ ſcripſit de Captiuitate Babylonica, in quo ne Sacramentis quidem Jacrazncnsa. hre. A intactis, ſurſum ac deorſum omnia miſcere conatus eſt. Hanc illius inſolentiã cum per trien wündlrinn 4 nium toleraſſet Leo Pontifex, ac multùm, ſæpeq́; monẽdo vt in viã rediret, nihil profeciſſer, Dr fecit tandem pro officio ſuo, vt eum hæreſeos condemnaret,& è cœtu piorũ eiiceret: ex quo dicormn 4 iam anteà ipſe ſe eiecerat. Hic ille magis atque magis furere, ac rationes omnes inueſtiga⸗ Dammatus d P- huns, duütus a re, quibus odium erga Pontificem ſuum expleret: quem de gradu ſuo deiectum, atq; omni ice Cutherus, »Nulgorocntih 8:.. 10 nihil nift Papa- prorſus auctoritate ſpoliatum cupiebat. Vna hac in re curę illius, cogitationesq́; onfumebã- ui incommode- tur omnes. Itaq; non iam ille ſcribendis deinceps libris, qui eſſet, aut quid non eſſet cum pie- ve excogitas. tate, cum veritate coniunctum, ſed quid incommodare Papatui maximeè poſſet, ſpectandum eſſe putauit: vt quicquid ſcriberet, quicquid diceret, quicquid faceret, omnia in odium& ge- ſpectum Papæ, Conciliorum& Epiſcoporum faceret. umum earum yi an nin hancarenur A um pernolelet a usmandätumet n Fatetur hoc adeò ipſe in quadam Teſlimonium tranſatum tuill i, epiſtola ad Argentinenſes, ad quos in hæc verba ſcripſfit: Hoc diffiteri, inquit, nec poſſum, Lushern. Miprodeundi.“ f nec volo, quod ſi Carolſtadius aut alius quiſpiam, ante quinquennium perſuaderemihi po- erebatut. Cac i tuiſſet, in ſacramento Præter panem& vinum eſſe nihil, ille magno beneficio me ſibi deuin- ventumeletxc i xiſſet: grauibus enim curis anxius, in hac excutienda materia multum deſudabam„ omni- buſdam fllſey u bus neruis extenſis me obtricare& expedire conatus ſum, cuùm probe perſpiciebam, hac ageret, uc d re Papatui valdè me incommodare poſſe. Nonne hic aperte confitetur ipſe, peregrina tnietut: dicll un ſua doctrina populo inculcanda non hoc ſe ſpectaſſe, vt Chriſti gloriam propagaret, vtque Veritatem illius patefacere, ſed vt odio Ipſe erga Papam excæcatus, eodem illius odio cæte- roläeldi 1n ros inflammaret? Tanta autem fuit mens illius infuſcata maleuolentia, Chriſtum Vt præſen- 9 inhan tem in Euchariſtia libenter fuerit negaturus, dummodò per hanc occaſionem incommoda- 1, A dina 1 1e Lapatul poruiſler. A.— tadiRdie han 3 Cuùm itaq; in omnibus dictis, ſcriptis, factis ſuis, non alios quam iram& odium pesſimos as, de quuci 4 conſultores adhibuerit, erit adhuc quiſquam qui dubitet, quæcunque ab eo profecta ſunt, lmali neccer t aliundè quàm à Diabolo profecta eſſe? Si quis eſt huiuſmodi, tollet illi dubitationem hane um radicenaa i Lutherus ipſe, qui in libro quem inſcripſit de Miſſa angulari, quem habuerit auctorem do- whah nee a⸗ uaiitereffus 1 ctrinæ ſuæ, non obſcursè fert. Inducit enim ibi Diabolum ſecum diſputantem, ac fortiora cõ- Se,h itatis tadicet n tra Miſſam argumenta proferentem„quàm quæ refelli à ſe potuerint. Cuius etiam vocem tum, quodne ar 1 inibi deſcribit, quod ea grauis& robuſta ſit, tamqᷓ; terribiliter inſonet, vt vſu quandoque in ſui otdms r eueniat, quòd poſt collarionem cum Dæmone nocturnam homines poſtridie manè mor- maluifet e 7 tui reperiantur: Nam& corpus; inquit, occidere poteſt, deinde verò animam ita reddit an- Xiam, vt in vno momẽto quandoq; neceſſe habeat è cor pore migrare. Quod ſæpè fibi quoq; veltaro,ic. ipſi propemodum accidiſſe ſcribit. Quin& accidit ad extremum. Nam qui veſpere benè po- auctactind 2. tus erat& hilaris, poſtridie manè repertus eſt in lecto mortuus, cùm totos annos vnde tri⸗ glons, qui 3 ginta magnos in Eccleſia Dei motus excitaſſet. Atq; hoc eſt illud, quod adeò magnificè præ- am exariti 44 dicatur à quibuſdam, Dei verbum& Euangeliũ non à Chriſto, ſed ab auctore Satana pro- ne reculin d3 fectum, ſicut ipſe fatetur, qui prim us id in lucem sdidit. Nam ab eo ſibi gloriatur argumen- t. 8 ta eſſe ſuppeditata, quibus ſacerdotium& ſacrificium euerteret. Quibus euerſis, quid aliud 121I quàm Deus ipſè ſublatus è medio, vel ſaltem in ordinem coactus eſſe videturꝰ Nam vbi nul- 3 60 lum ſacerdotium, nullum eſt ſacrificium, ibi conſequens eſt, nullum etiam Deum agnoſci. -1200 Quamobrem cùm ſibi conſcius eſſet Lutherus „à quouis alio potius, quàm à Chriſto ſuum 2u“ Euangelium eſſe profectum(ſ modò tam impiam doctrinam tam præclaro nomine appel- ei lare fas eſt) noluit ſectatores ſuios vocari Chriſtianos, quod nomen commune fuit omnium, qui ante quadraginta hos annos, quibus Lutheri do gmata in vulgus ſpargi cœperunt, Chri- atheri ſcato- 37 ſtum profesſi fuerant, ſed vocauit eos E uangelicos, vt vel ipſa hac appellatione ſe, ſuosqʒ; 4 e Euan: d Chriſto& Acorpore eius Vna, ſancta, catholica, Apoſtolica Eccleſia ſegregatos, neq; ſibi com Seie. un mune quicquam eſſe cum Chriſto declararet. a. Habet Maieſtas tua, vnde ſit profectum iſtud, quod nunc nonnulli vocant Euangelium, Car Eulhen e. 5 rhn 1 n& purum Dei verbum„ idque ex propria ipfius auctoris confesfions„ qui ſicut olim dixit&rina prolan nproae e bani Chriſtus: non poſcis. 1e e, Toan. 7. NOSTRI TEMPORIS DE HAEKRESIBVS Chriſtus: Mea doctrina non eſt mea, ſed eius qui miſit me patris, cœleſtem illum patrem ſuũ Deum indicans, ſic& ipſe dicere non dubitauit: Mea doctrina non eſt mea, ſed eius qui mi ſit me patris diaboli, aà quo ſibi ſuppeditata gloriatur argumenta, quibus& ſacerdotium& ſacrificium euerteret, atq; ita verum veri Dei cultum abrogaret omnem. Quòd ſi noncon .. 1 1...— fiteretur hoc ipſe Lutherus, vel res tamen ipſa clamat, quod ille primus in lucem ærate no- 22 Cor. 13⸗ 1. Cor. 14. Oſeæ 3. ta, quantã nunc in Eccleſia( I. Toan. 4. Ieſum ſoluere. Aug. tract. e. in epiſt. Ioannis. „¼ ſtra protulit, non Dei, ſed diaboli verbum eſſe. Etenim Deus noſter ſicut à Paulo ſcriptum legimus, Deus eſt pacis& dilectionis, non diſſenſionis: qui verò diuidit inter fratres, diabo- lus eſt, ait Propheta. Cùm igitur ex verbo Lutheri tanta diuiſio, tanta ſeparatio ſir ſubſequu- proh dolor) videmus, cuùm ex eo tot ſectæ tam diſſectæ ſint pro- gnatæ, cuius id alius quàm diaboli verbum eſſe credimus? Omnis ſpiritus, ait Ioannes, qui ſoluit Ieſum, ex Deo non eſt,& hic eſt Antichriſtus. Soluit autem Ieſum, quemadmodum vbi de traditionibus agebamus, ex Auguſtino pluribus docuimus, qui vel Eccleſiam à capi- te ſuo Chriſte, vel ſeipſum ab Eccleſia, vel Eccleſiam in ſe ipſa ſeparat ac diuidit. Chriſtus proptereà mori dignatus eſt, vt filios Dei qui erant diſperſi, congreg proptereà& ſcripſit& fecit omnia, vt quos pretioſo ſanguine ſuo Chrif aret in vnum. Lutherus tus congregaverat, eos diſpergeret. Deinde verò mortis etiam ſuæ genere Chriſtus declarauit, quam fioi diſpli- Luthe. fludia ple: na diſſenſionis ac diiuiſionis in Etcleſia. ceret omnis diuifio. Nam neq; Ioannis mortem ſuſtinuit capitis truncatu, neq; ſicut Eſaias Propheta ſerra diſſectus eſt, vt in morte ſine mutilatione corpus integrum ſeruaret,& cau- ſa ſubduceretur iis, qui cupiunt Eccleſiam in partes diſcindere. At Lutherus per omne vitæ ſuæ tempus nihil aliud maiore ſtudio contendit, quàm vt quod integrum corpus Chriſti in- ter manus perſecutorum in cruce permanſerat„id inter manus Chriſtianorum iam deinceps inte grum eſſe deſineret: Itaq; quod non fecêère tum impij milites, vt frangerent corpus Chri ſti, fecit hoc iſte, ſpeciem pietatis habens, vittutem autem eius abnegans, vt in multas partes 2. Tin. z. Feckarum auètor Lutherus. Andreas Ca⸗ rolſtadius. Tutherus glo: riæ cupidi¹⁵. Primnus apudl Cermanos ſacer: dos qui duxit vxorem Carol: ſtadius. Caluimus in deꝛ fenſi. 2. contra Ioachim. VVeſt. Luth ſcripta ſe- x Kacramenta⸗ riorum occaſior nem dederunt. rare, ſpargere, ſicut Chriſti proprium eſt, quæ diſperſa ſunt, congregare. diuideret totum corpus Chriſti, vnam, ſanctam, Catholicam, Apoſtolicam Eccleſiam. Et erit adhuc, qui dubitet verbum illius verbum diaboli eſſe? Cuius ita proprium eſt diuidere, lace- Ne vero putes, temerè nos Martinum Lutherũ arguere diuiſionis& diſperſionis in Eccle ſia Dei factæ, audi pientisſime Rex, in quot ille ſectas quam diſſectas nobilisſimum Chriſti corpus diſſecuerit: Nam ſimul ac licere ſibi voluit, inflatus ſenſu carnis ſuæ, a communi ſen- ſu& conſenſu totius Eccleſiæ certis in dogmatibus diſcedere, vide quæſo, quot& quanta rum is diſcesſionum ac ſeparationum auctor aliis deinceps fuerit. Erat quaſi frater illius iu — — ratus Andreas Carolſtadius, quem arctisſima necesſitudine ſibi deuinctum habebat: is non totos duos annos in eadem cum eo ſententia permanſit. Nam dum abſens à VVittemberga fuiſſet Lutherus, præter voluntatem illius Miſſam abrogauit, habitum religioſum abiecit, ſa- croſanctam Euchariſtiam prophanis manibus attrectari fecit, concitatæq́; plebi fuit auctor, vr quaſi portis effuſa patentibus, infecta ſigna templis& aris inferret,& ex illis imagines eiiceret. Quamuis autem VVittembergam reuerſus Lutherus rem ipſam non improbaret, quoniam tamen alio quàm ſeipſo auctore factum eſſet, quaſi minus rectè neq; ordine fa- ctum, grauisſimè reprehendit. Adeò ferre non potuit vel ſtatui vel mutari quicquam ab vll 0 morralium, ſiue in doctrina, ſiue in ritibus, niſi prius id per ipſum ita fieri debere ſancitum fuiſſet: Tanta fuit in homine gloriæ cupiditas, vt quod ad illius amorem attinet, rectè dice- re potuerit: Riualem poſſum non ego ferre Iouem. Scripſit is duos libros contra cœleſtes Prophetas, in quorum altero monet, vt prædicatoribus qui imagines per plebem eiici iubẽ aqua& igni interdicatur, aut tale in eos exemplum edatur, vt abſtinere deinceps neceſſe ha- beant, quòd ab imaginum demolitione venitur ad cædem. Boni Domini, inquit, non hice 5, ſt diaboli ſcopus, vt oppugnentur imagines, ſed vult ſibi foramen fieri, per quod ſanguinem profundat,& cædes faciat in orbe terrarum. Spiritus iconomachorum non eſt bonus, ſpirat enim cædes& ſeditiones, etiam ſi celet& disſimulet ad tempus, quandiu non videt oppo r- tunitatem. Itaq; acerbæ inter eum& Carolſtadium inimicitiæ exarſerunt,& ſic eſt alter in alterum debacchatus, vt vterq; ſit alteri factus pluſquam hæreticus. Inimicitiarum autem& contentionum hæc quoq; non minima cauſa fuit, quòd vterque ſibi gloriam hanc vendica- bat, quòd primus ipſè veritatem Euangelicam in lucem extuliſſet. Et conſtat primum fuif ſe Carolſtadium, qui ſacerdos cùm eſſet, vxorem duxit,& ea fecit, quæ paulò antè commemo- rauimus: quo nomine laudem aſſertæ veritatis Euangelicæ ſibi deberi putabat. Sed cùm an- teferri ſibi Lutherum videret, qui& ingenio,& doctrina& lingue vulgaris eloquentialo gè præſtabar, viſum eſt illi, quò ſuum quoque nomen celebre ad poſteros tranſmitteret, n N⸗ 0- uum doctrinæ genus proferre: quod cùm Lutherus nondum attigiſſet, nullam inuentæ hu- ius gloriæ partem arrogare ſibi poſſet. Cui doctrinæ proferendæ conſtat occaſionem Lutheri ſcripta dediſſe, qui ſicut Caluin etiam fatetur, tranſſubſtantiationem oppugnans, clasſicum canere viſus eſt, ad Sacrament riorum hæreſim excitandam. Docuit enim Lutherus etiam poſt conſecrationem panis vini ſubſtantiam in Fuchariſtiæ ſacramento remanere. Quod ſic nonnullis acceptume UsS 4- & ſ, quaſi quem ſcripturæ produnt incarnatum, eum ipſe Chriſtum doceret impanatum, quem lter elſe cöft 4 6 lcoipus& Un b 4 icns rirind oe dsLuthe ue nmü mentarius. geni auam hoclif dagn res Cauin Knni ptorupeta u Fretl orimushe roltan oc trbuit nhac mülton llle domanr“ Talr nifekaroae tiulm tepe ſcslm pCenben dlertt Pocereiut ul,a ner icts9. 4 Dhl dumapprobe tplules Csonpauch lentidc rltauim,g Ie nherum nlres ros N Nquon leso,oless ikasgr minatg ell ipturar ddetaum In C Otlter oreinpetſeoh Chritü getoa Chritt 2. Kcorpus barttqum r Tortuls chaitie enorha dd diue neun nretpoir ds. Car rih Juana e lj ue nuls Canpag maxte lera 15 achac H alam ele aucacia nonnn gresll, marreprooge wllech hall meus, e. yprüs damAccpitag, dh no VIeph,a Lurlero dle 3 wn meciocr 3 niiteri nece a aconſcretun, micris Fuſ te, hoc Ernardo, onum fin 1 mminirgioe Kloneg 3 Renltheple lie lbel elbeilo a. 1*„„ ſe Aderluc, 1 ſanezt Aclmonſtroe pPtadich rolo lre 3 larel denh vordu Ipto ſe und Porten h 8 ltti nts L. em, rrem d Sna natxdil 2 l aradit 9 roncer, tegrm eu. tLüthen e2 eerum c nn riſtunord i tftangen 21 eganSIt ſtolicam D alb. ropriumel aitg egar. nis& diſpt oiit ectas nodil wud- carnis ſux,4 1on de quaſo, q iou t. Erat qull aiun deuinctum diun zum abſens? birum wlgh ni. oncitateäzg icn Inferet,& Tnn rm ipam aie iminusrecte 1210 velmutai q S ſum itafes dan amotemat ii zduoslibros dc 2l waſe agines perſl apſtinetedel Ba ni Domin ii en fieni, pel zu⸗ chorum Lol 8 18, cdundu 5 9 exarlerunl eir . ac ericos.nlm S aueſbi gorl n liſet.ftcon aunen et, vxpaul 1 an bi geberi pul 4 erd. erolgs 2 A Ungu irene 05' dpol ue arrigllet, IC” quem etiam extra ſumptionem in Euchariſtia nefas eſſet adorari. Quaſi veròè non v Chriſti, ſed ſumptione noſtra Chriſti corpus in Euchariſtia conficeretur: v IL I B E RNR PRIMVS. 214 erbo t niſi ori noſtro foret admotum, tanta vis eſſe verborum Chriſti non poſſet, vt illud Chriſti corpus effice- rent. Quid autem hoc eſt aliud, quàm ſcripturæ verba peruertere,& loco illius, quod à Ch ri ſto dictum eſt, Hoc eſt corpus meum, dicere, hoc erit quãdo ſumeturè Cæterùm Buceri frau- dibus adductus eſt Lutherus ante annos viginti, vt in hanc ſententiam illius iret: aliter ſibi perſuaderi paſſus e nam non ſt, vt corpus& ſanguinem Chriſti in S. Euchariſtia ſubſtantia- liter eſſe cõfiteretur, quàm ſi vicisſim hoc ſibi Lurherus cõcesſiſſet, quòd extra vſum nõ ſit ibi corpus& ſanguis Domini: quemadmodũ articulum Louanienſem decimumtertiũ ex- plicans vir inſigni doctrina præditus Ruardus Tapper ſcriptum reliquit. Sic dolis Buceri ca- ptus Lutherus, dum in ſuam factionẽ pertrahere Bucerum conatur, factus eſt& ipſe Sacra- mentarius. Nihil eſt enim quod magis valeat ad confirmandam Sacramentariorum hæreſim, quàm hoc Buceri dogma, quod à Luthero fuit approbatum. Qua de re non vno loco Ioan- nes Caluinus gloriatur. Hactenus progreſſus erat Lutherus. Huc tamen impietatis nondu proruperat, vt auderet negare, præſens in Euchariſtia Chriſti corpus& ſanguinem adeſſe Primus hoc ætate noſtra negare auſus fuit Andreas Carolſtadius, cui Philippus Melanchton Im In Epiſt. ad Fri⸗ der. Miconium. hoc tribuit elogium, hac ipſa de re ſcribens: Carolſtadius, inquit, primùum excitauit hunc tu- multum, homo ferus, ſine ingenio, ſine doctrina, ſine ſenſu cõmuni humanitatis officium aut intelligere, aur facere animaduertimus: ta nifeſtatio aliqua Spirituſſancti anim „quem nullum vnquàm ntùm abeſt, vt in eo ma- aduerſa ſit. De quo& illud alibi ſcribit: Quod ſicut Lu- therus Papæ, ſic ille vicisſim odio Lutheri non aliqua pietatis opinione controuerſi am hanc de Cœna Domini mouerir. Ac addit præ claram ſententiam, cui vtinam ex animo faueret: Meo certe iudicio, inquir, magna eſt temeritas, dogm ata ſerere nõ cõſulta Eccleſia veteri. Et tamen, hic talis, qualis a Philippo deſcribitur, ita mulros reperit qui nefarium hoc dogma ſuum approbarent, vt plures iam Sacramentarios, quam Lutheranos, videre liceat:& inter eos non paucos excellenti doctrina rolſtadium, quàm Lutherum ducem ſequi mal plures libros edidit, in quorum vno c & fingulari quadam dicendi quæ ſtatim in initio tot inter ſeſe capita, tot ſectas habuerit: etiam ſi in principali cauſa, vt- potè in perſequendo Chriſtũ, vnani Verba Chriſti, Hoc eſt corpus me lô antè quàm fuiſſet mortuus chariſtiæ, enumerat oc to diuerſas& pu es exiſtent. In eo verò libro quem inſcripſit, quod iſta un, adhuc firmiter ſtant, ſeptem: In illo autem, quem pau- breuem confesſionem inſcripſit de venerabili Sacramento Fu gnantes inter ſe verborum iſtorum, Hoc eſt corpus meum, interpretationes. Quarum prima fuerit Carolſtadij, ſecunda Zuinglij, tertia Oecolã- padij, quarta Suenckfeldij, quen per cont nullos Campani ſeptima, cæterari ueret is adhuc, plures etiam ei enumerando recenſere liceret. audaciæ nonnulli progresſi, vt etiam ipſa Chriſti verb mutare, proque eo quod ille dixit, Hoc eſt cor ciant: Accipite, comedite, hoc facitei mo VVeſtphalo,& Erhardo Schneppio legimus annotarum. Luthero quédam exortum fniſſe terræ filium ſcribit Iulius non mediocri doctrina coniuncta confiteri neceſſe habeant) qui neg riori cordis Euchariſtia capiatur. Ecce fructus quos nobis attulit lunt, etiam ipſa Chriſti v meliam Suenckfeldium vocat, ac poſt alios non- enim auctores nominatim non exprimit. Quòd ſi vi- Eo enim iam amentiæ ſunt atq; a in conſecratione cœenæ Dominicæ bus meum, non fuerint veriti dicere, Hic eſt panis meus. Alij verò prorſus omittere verba conſecrationis non dubitarunt, ſic enim enun- ‚Vt etiam hoſtes Eccleſiæ Dei arer, neceſſaria eſſe ad Euchariſtiam verba Chriſti, quibus ea conſecretur: quin nec ſpeciem panis aut vini neceſſariam eſſe, ſed ſatis eſſe, n mei commemorationem: quemadmodum à Ioachi- Quanquam etiam ſuperſtite Pflug(cuius tanta eſt pietas cum quòd verè Epiſcopum agat, ſi motu inte- quintum iſtud Euangelium, per quod impij licere ſibi vo erba in huius Sacramenti, quod eſt vnum omnium excellentisſi- mum, conſecratione vel mutare, vel prorſus prætermittere. Quod etiam in eius Sacramenti adminiſtratione, quod ſolum de necesſitate ſalutis eſt,(vtcunq; neget id C eſſe vult hic ipſe, cuius hic libellus quem confutandum ſuſcepimus, tibi Ser catus eſt, Ioannes Brentius. Nam cum diſertis v pſerit, vt baptizaremus tem ad certa verba Chriſtum alligare v verborum formam, aut certos ritu tur ſonus, dummodò rema colit Vergerius, cuius ſcrip cundi monſtroſo ſuo uam hæreſim protulerit, vel veterem al erroribius aluinus) liberum enisſime Rex, di- erbis hanc nobis formam Ch in nomine Patris,& Filij,& Spirituſſancti, riſtus præſcri- negat is baptiſmi virtu- oluiſſe: quòd non inſtituerit magiam, quæ ad certam salligata fit. Itaq; nihil in eo piaculi fore putat, ſi mute- neat ſententia verborum Chriſti. Hæc iſte, quem numinis inſtar ta dictaq́ pro diuinis oraculis haberi vult. Vides autem quàm fœ- partu ſint hæretici? Vix enim eorum quenquam reperies, qui vel no- iquam olim damnatam inſtaurauerit, qui non multis „portentis& monſtris comitantibus ſtipatus incedat, Eſt autem hæreticorum hoc proprium ſuauitate præditos, qui Ca- uerunt. Itaq; contra genus hoc hęreſeos com- ui titulum fecit, contra Zuinglium, Oecolampadi aliosq́; nouos Vicleffiſtas, grauiter in hoc ſectæ genus inuehitur, ramina atq; effugia ſcripturam laceraſſe ſcribit. Neq; ſe legiſſ um, & eos in decem ferme fo- e turpiorem vnquàm hæreſim, Iodeh. in lil ello quen inſcripſit, Necta fide de cœ⸗ na Domii. Ichmep. in con- feſgione de Eue. Iul. Hflug in epi. ad Eraſ.Rotero: Horrẽdi frugtus noui Euangelii. Formam, verbos rum baptiſmi mutare init Srentius. Hæretici reprehè ci nou ſusſtincnts Z. Tim. z. Luth. de(apt. B b. Luth.quam fa: ſtuoſus Ear⸗ rogans. Luth.in lih. de formala Miſſæ Luth auctor ſae cerdotii& ſacri: ficii euertendi. Calni. in quo Lu DE HAERESIBVS NOSTRI TEMPORIS proprium, vt corrigi nolint: ac ũ reprehendi videant errata ſua, quæ vnicè admirantur,& modò non adorant tanquam idola manuũ ſuarum, tantùum abeſt, vt miteſcant, aut emẽden- tur eiuſmodi reprehenſionibus, maiore etiam vt eorum odio qui reprehenderũt inflämen- tur, atꝗ; ita proficiunt in peius indies errantes,& in errorè mittentes. Huc perducit eos ſce- lerata quædam vindicandi cupiditas, qua ſic mentes eorum excœcantur, vt verum videre nequeant, ſed falſa pro veris amplectantur. Documento nobis eſſe poteſt Lutherus, qui ſcri- bit ipſe, quòd à fratre quodam reprehenſus fuerit, quòd ſenſerit aliquando, pulchrum fore, ſi pro Laicis vtraq; Sacramenti ſpecies porrigenda ſtatueretur in Concilio generali. Nunquid autem ſatis habuit ille reprehenſionem hanc fratris de re non maximi momenti diluiſſe? Mi⸗ nimè gentium. Sed video, inquit, illis otium& chartas abũdare: dabo operam, vt negotium ſcribendi habeant copioſum: Præcurram enim, Vt dum glorioſisſimi victores de vna aliqua mea hæreſi(vt eis videtur) triumphant, ego interim nouam moliar. Profert mox nouam he⸗ reſim, ac impios omnes declarat, qui Laicis vtriuſq́; ſpeciei communionem denegant. Atque illo quidem loco ſolos eos impietatis arguir, qui Laicos arcent à calice. Sed audi, quò paulo pòſt progrediatur maiore quodam furoris œſtro percitus. Quam penes Concilium prius po- teſtatem eſſe volebat, vt Laicis vtraq; ſpecies daretur, ſtatuendi, non ita mulrtò pôſt eam ab- rogat, nec veretur os impudens ita dicere: Si quo caſu Concilium ſtatueret, minimè om- nium nos vellemus vtraq; ſpecie potiri, imò tum primùm in deſpectum Concilij vellemus aut vna, aut neutra,& nequaquam vtraꝗq; potiri:& planè eos anathema habere, quicunqus auctoritate talis Concilij potirentur vtraq;. Quid ſcribi potuit arrogantius? ſcilicet ſi Con- cilium, ad quod ex vniuerſo terrarum orbe doctisſimi, grauisſinii, ſanctisſimi viri conuocati fuerint, nullam eſſe cauſam declarauerit, cur à calice diurius abſtineatur, irritum erit conci- lij decretum& hoc inane: ſin autem hoc ipſe Lutherus ita ſanxerit, tum demùm ratum& firmum erit. Cæterùm poſteaquam ſemel ille veterum doctorum ſcripta, ſanctisſimorum Pontificum decreta, Conciliorum etiam Oecumenicorum, hoc eſt, totius Eccleſiæ Catholi- cæ placita, cõtemnere cœpit& pro nihilo habere, tandẽ eò progreſſus eſt, vt ſicut paulò antè meminimus,& ſacerdotium& ſacrificium euerteret, quin ipſum etiam ex hoc ſacramento Chriſtum extra manducationem tolleret, ac debitam ei venerationem exhiberi prohiberet: cùm priùs etiam poſt conſecrationem in Euchariſtia panem& vinum remanere docuiſſet. Inde ſumpſit originem poſteaà Sacramentariorum hæreſis. Et quemadmodũ licere ſibi vo- luit Lutherus priuata ſua auctoritate veteres abrogare, nouos ritus inſtituere: ſic fibi quoq; veniam hanc dari debere Caluinus cum ſuis exiſtimauit, cùum nihilo ſe Luthero vlla in re in- therum ſequatur feriorem eſſe iudicaret. Fecit igitur ille quod adhuc à Luthero& ſectatoribus eius factum & ſuperet im: pietate. collatio Luihe. & Zuing. G ytri alteris P ra tent. Nicolaus Amſ dorffi. In lib. Recta fi: des de cœnd. non fuit, vt& ſacras veſtes, cum res diuina fieret,& luminarium vſum,& campanarum pul- ſum prorſus reiiceret: ne quod eſſet inter ſacra& prophana diſcrimen: néve ſi quid eſſet ho- noris habitum huic venerabili ſacramento, plus aliquid in eo quàm panis& vinum eſſe cre- deretur. Quin etiam ex hac vita migraturis ſacramentũ Euchariſtiæ dari vetuit, quod non ſine cauſa tamen fuit à priſcis illis viaticum appellatum. Neq; enim putauit ad illud admit- tendos, niſi qui cũ reliquo cœtu communicare poſſent: quibus neꝗq; confesſis neq; abſolutis dari ſacramentum hoc voluit. Dies præterea feſtos, tum& Euangelij& Epiſtolarum juxta receptum Eccleſiæ morem lectiones abrogauit. Ac ne ſolùm eſſet Euchariſtiæ ſacramentum, in quod ſibi licerent omnia, etiam de Baptiſini ſacramento nouam doctrinam protulit. Cùm enim ex Luthero didiciſſet, eos Chriſti mortem euacuare,& alium præter Chriſtum media- torem quærere, qui putant opera ſibi eſſe ad ſalutem neceſſariaquoniam& Baptiſimus opus quoddam eſt, viſum eſt illi, quòd aliud præter mortem Chriſti medium inducant, qui nos Baptiſmo fieri ſaluos docèt: quodq; Chriſti ſanguini reliquum nihil faciant, qui medicinam peti volunt in aqua Baptiſmi. Docet igitur infantes, modoò ſint ex Chriſtianis parentibus prognati, citra Baptiſmum etiam Chriſti mẽbra fieri, in Dei filios adoptari, regniq; cœleſtis hæredes effici. Itaq; cum non multum ad ſalutem interſit, baptizentur nec ne, facile fert eos abſq; Baptiſmo ex hac vita migrare. Quid iam nobis intactum iſti reliquerunt? Quorſum audaciæ& amentię non proruperuntè qui etiam ipſa Sacramenta, ſine quibus ſaluus eſſe ne⸗ mo poteſt, conuellere& labefactare veriti non ſunt. Habes iam igitur duo Euangelia, ſi modò tam claro nomine tam impias ſectas appellare fas eſt, Lutheranorũ vnum, Zuinglianorũ alterum. Nam vtraq; pars quod ipſa ſentit, ſolũ id purũ putum Dei verbũ& Euangeliũ eſſe deierauerit. Si doctrinã eonſideres, aut ſuperiores, aut certè nihilo ſunt inferiores Zuingliani Lutheranis, nõ pauciora quàm ij ſcripturarum examina proferũt, orationis vero ſplẽdore, perſuadendiq; vi multò præſtare vidẽtur. Si ſpe- ciẽ ſpectes pietatis, non eunt hoc inficias etiã ipſi Lutherani, quod ea ſit maior in Sacrameta⸗ riis. Sic enim ſcribit de illis Nicolaus Amſdorffius: Anabaptiſte& Sacramẽtarij iã imponunt Germaniæ ſua ſanctimonia, quemadmodũ impoſuerunt monachi vniuerſo mundo.8i mul⸗- titudinẽ inſpicias, hac quidem longè ſuperant, cùm ex Lutheranis plurimos in ſuam fenten- tiam pertraxerint. Fatentur hoc ipſimet:ſic enim ſcribit Ioachimus VVeſtphalus: Nulla fal- ſa doctrina tam latè diſpergitur, nulla tanto conatu& hypocriſi defenditur, nulla 11 multos omines 55 r vrar 8 1* m 1O e ic G zamn 1 l 52 Ioll5) . 7 11 Go. grrco C* hlcas düprele dh udc E letlo ſie apl f RSalen ar s .„ naCla 1 peracl 12 tetla zuingiachpt 9 2d 5% btol zis belll.. pun⸗ ſcu9 iigett -lT, D- Sdel ll,” ner gu eorum ver 5e ar lesn Gawirarunte kem lat jnerior 4 Itriq; tam ne lale⸗ danosC Slle 7 1 ketlla mias, Cba e, 4 jor,e quod nol 4 loe- ar Uab- Al„ 1* Mlltatt rannldel 3 ouiGe 699 m& 1Sſdt NplS h rernogade e lreintal diend Iter Nlns,n n snon e unbus Dcend, eerCpere Nconm wolticos adre Uoftel ncleſat atab! Kducerentu lnll ikcelalus ioribus cuntmemde ofiöſan conrraſioscee HFe läckan etcosſeriom B, KAl res, quinege ili cor caneno.(ue minepi borgin broslt em, Ne qum e paie iilianus teni Droinpt Ni ſiqui con Croln clelam nnre riderun etiam C ſmoreimm noborne lanCot, cenima letpaulu ampoca len e non caa hnn d treKcn nn 10 nkccdteli ad eundem I lſcribens ds lareyn ze in dfion nlisteriom lſeckaios dam lam; 7 nquume 3 mellei nerrri Beert der dde ilt mon Neſe 3 ko.hſ Lurheri Juncaudi a weolmpadie mgulc dpalm 4 A Deia uma i 49 omne au eanni 8 lariim lenmwüüj h nan den ſex kirdnudi 8 dul auand 4 ſura 1 dnra tnorn ön ra haalcai — ☛ — ——— — — LTIBERPRIMN S. 215 homines abripit in errorem, quàm falſa doctrina de Euchariſtiæ ſacramento. Qui etiam alio quodam in libro contra Caluinum ſcribens, ſuos propter paucitatem vocat imbellem tur- bam præ copiis ingentibus, quibus gloriari Caluinum& confidere dicit. Palàm autem illud eſt, quòd præter Saxonicas ciuitates pauci ad modum Lurheri receperunt Euangelium: om⸗ nes alij ſiue apud Heluerios, ſiue in Germania, aut Catholici ſunt aut Sacramentarij. Quòd ſi pertinaciam intuearis in errore tuendo, tantum abeſt, vt hac in parte Lutheranis cedant Zuingliani, priores vt etiam eos ferre Caluinus glorietur: qui dum alacriter ad mortem im- primis terrificam ſe obtuliſſent, ſuos quàm Lutheranos multò fuiſſe promptiores aſſerit ad fidei ſuæ, ſicut ĩpſi videtur, veritatem ſanguine ſuo obſignandam. Quin ſi catalogum le- gas eorum P ſeudomartyrum, qui noſtro ſeculo propter hæreſim ſuam oppetere mortem nõ dubitarunt, plures inter eos Zuinglianos quàm Lutheranos reperies. Cum itaq; nulla in re ſint inferiores Lutheranis Zuingliani, neq; minuùs ij, quàm illi de puro Dei verbo ſe iactent, Vtriq; tamen ſunt alteris plus quam hæretici. Lutherani præſertim ſic dereſtantur Zuin- glianos, vt eos ne quidè audiendos eſſe putẽt, ac ſceptro potiùs magiſtratus eorum blaſphe- mias, quàm ſtilo refutandas eſſe cenſent, vt quærantur etiam de Lutheranis Sacramentari 1, quòd non ſuſtulerint, ſed potiuùs ad ſe pertraxerint Papæ tyrannidẽ: proq; ligneo iugo Papæ collo excuſſo, ferreum ab illis impoſitum ſit. Sed negat Ioachimus VVeſtphalus, hanc eſſe ty⸗ rannidem, ſi quis obſiſtat Pſychotyrannis Hæreticis, nec eos tyrannidèẽ ſuam blandam illam quidẽ, ſed ſæuisſimam& nocentisſimam in ouile Chriſti permittar exercere, non quidẽé ex- terno gladio, quo corpus tantum occiditur, ſed peſtilentis doctrinæ veneno, quo Diabolus interimit animas blandiendo& mentiendo. Paſtor, inquit, non agit tyrannum, qui repel- lit lupos: magiſtratus non exercet tyrannidem, ſi ſecundum legem coërcet maleficos, 8s de fontibus ſumit pœnas. Eccleſiaſtæ non ſunt accuſandi de tyrannide, qui noxios Ec⸗ cleſiæ& pertinaces excommunicant, voce& ſcriptis ſeductores reprimunt, gubernatores politicos admonẽt ſui officij, edicta& neceſſariam ſeueritatem magiſtratus approbant. Mi- nus Eccleſia affligeretur à Pſychotyrannis, minùs acciperet damni: non ita multi, vt nũc fit, ſeducerentur, ſeducti minus pertinaciter hærerent in ſuis erroribus, ſi magiſtratus& mini- ſtri Eccleſiaſtici ſeuerioribus remediis profligarent morbos qui grauiores, qui contagiis af- ficiunt membra corporis ſani. Hæc ille verisſimè non contra Sacramentarios magis quam contra ſuos quoq;. De ſacramentariis autem Martinus Lutherus hanc tulit ſententiam: Hæ- eticos ſeriò ſenſemus,& alienos ab Eccleſia Dei eſſe, Zuinglianus& Sacramentarios om- nes, qui negant Chriſti corpus& ſanguinem ore carnali ſumi in venerabili Euchariſtiæ ſa- cramento. Qui etiam in epiſt. quadam ad illuſtrem virum Albertum Marchioné Branden- burg. in Prusſia Ducem, negat cum illis tractatus vllos habendos, quandoquidem ab initio quàm lateè patet Chriſtianus orbis, vna fuerit& concors omnium de hoc Sacramento ſen- tentia. Proinde, inquit, ſi quis nunc de eo dubitat, perinde facit, atq; ſi non credat vnam, ſan⸗ ctam, Catholicam Eccleſiam: qui etiam non ſolum Eccleſiam vniuerſam hæreſeos condem- nare videtur, verum etiam Chriſtum ipſum cũ Apoſtolis& Prophetis ſuis, quorum grauiſ- ſimo teſtimonio corroboratus eſt hic articulus, quo nos credere profitemur ſanctam Eccle- ſiam Catholicam. Sic enim ait Chriſtus: Ego vobiſcum ſum Vvſq; ad conſummationem ſecu- li. Et Paulus Eccleſiam vocat columnam& firmamentum veritatis. Deinde verò teſtimo- nium contra illos fert ipſa eorum propria opinio, cuùm in iſtius textus expoſitione ſic inter ſe disſidẽt, vt ſeptem propemodum aut octo liceat interpretationes reperire. Hic Lutherus non contra Zuinglianos magis quam contra ſeipſum ſuosq; non minùs& disſidentes in- ter ſe,& conſenſum Eccleſiæ pro nihilo ducentes, verisſimam tulit ſentẽtiam. Pergit autem ad eundem Ducem ſcribens: Quocircà moneo& peto Illuſt. veſtram, velit eiuſmodi homi- nes vitare, nec eos in ditione ſua ferre: Nam illud neceſſe eſt, vt ſecum reputet, ſi permiſerit in ſuis terris verſari ſectarios eiuſmodi, cum prohibere posſit, quod multũ grauabit conſciẽ- tiam ſuam, ac vix vnquàm eam tranquillare poterit. Sic Lutherus ne receptũ quidem à ſuis dandum eſſe Sacramentariis cenſuit, quos etiam non dubitat vocare Sathanæ miniſtros, mé⸗ daces, imò ipſum mendacium, fucum& ſimulationem. Et in eo libro, qui inſcribitur, Con- fesſio de Cœna Chriſti, monet vt haud aliter caueant ſibi omnes à Zuinglio, quam à Satha- næ veneno. Hæc eſt Lutheri de Sacramentariis cenſura. Nunc audi vicisſim, quid illi ſentiant de Luthero, deq́; ſectatoribus eius: Speciem, inquit Oecolampadius, verbi Dei adferunt Lutherani, verbum Dei non adferunt, id quod Hareti- ci pasſim facere ſolent, omnesq́; volunt videri verbo Dei niti. Bucerus verò ſcribit Luthe- rum ab omnibus accuſari imperioſæ& acerbæ dicacitatis,& quod non patiatur ſibi ab ali- quo contradici. Si exigit, inquit, Bucerus, ne quis à ſe vlla in re diſſentiat, probet ſe eſſe Deum. In vertendis& explanandis ſcripturis manifeſti ſunt, neq; pauci eius lapſus. Sic non minus Zuingliani ſibi fas eſſe putauerunt diſſentire à Luthero, quàm ſibi licere Lutherus voluit diſſentire ab vniuerſa Eccleſia. Tigurini verò miniſtri, reſpondentes ei libello, quem paulò antè quàm fuiſſet mortuus, contra Zuinglianos ediderat Lutherus acerrimè contra eos inuectus, inter cætera ſic aiunt: Prophetæ& Apoſtoli Dei gloriæ, non priuato honori, O non Iœach. Vyeſt. Luth. quo dam: nat Hacramenta: rios etiam ſe& ſuos dan. nat. Quid Kacramens tayii de Lutherd: nis iudicent. In dialogis ad. veſus Melanw NOSTRI TEMPORIS. DE HAERESIIVSA non ſue pettinacie& ſuperbiæ ſtudebant, ſed peccatorum ſalutem quærebant Vnicè⸗Luthe- rus autẽ ſua quęrit, pertinax eſt, inſolentia nimia effertur,& confeſtim Sathanæ tradit, quot- quot illius ſententiæ non ilicò ſubſcribere velint:& in omnibus correptionibus ſuis pluri- mum maligni ſpiritus, quàm minimum verò amici& paterni animi deprehéditur. Hoc eſt vicisſim Sacramentariorum de Luthero, deq́; ſectatoribus eius, ac Lutheri de Sacramenta- riis iudicium, Quin autem vtrunq; verum& rectum ſit, cum ex eadem vnius magiſtri Sa- thanæ ſchola ſint vtriq; profecti, dubitandum non eſt. Ac iactatur quidem a nonnullis, con- ſenſionem eſſe factam inter Zuinglianos& Lutheranos de ſacramento Euchariſtiæ. Cæte- rùm ne quis erret, quid hac de re compertum habeamus, paucis perſtringere viſum eſt. Qua⸗ ta fuerit contentio inter Lutherum, qui panem eſſe affirmabat corpus Chriſti ſubſtantialiter & realiter:& Oecolampadium atq; Zuinglium, qui Senum& figuram eſſe tantùm dice- bant, iam demonſtrauimus. Quxæ poſteà quàm ſemelefferbuit, ſic progreſſu temporis adau⸗ cta eſt& inflammata, vt acerbisſimè fuerit per annos plus minus quindecim exagitata, cum Explicatio decal ſicut ſcribit Caluinus, neutri alteros æquo animo& placido audire ſuſtinerent: Nam etſi, in⸗ uini dodðtrina ssrca Husha. Toachim. Vyeſ'. quit, ſemel contulerunt inter ſe, tanta tamen animorum alienatio fuit, vt re infecta diſceſſe- rint. Itaqʒ cum ad concordiam aliquam accedendum eſſet, magis ac magis regresſi ſunt, nihil aliud ſpectantes, quàm vt opinionem ſuam tuerentur,& contrariam refutarent. Id cum vi- deret Caluinus, Iudicè inter vtroſq; ſe conſtituit, haud aliter atq; Muncerus inter Papam& Lutherum, neq; Zuinglij minus& Oecolampadij, quàm Lutheri ſententiam damnauit, ac ſuam quandam attulit nouam,& à ſeculis inauditam, quæ non ſolùm priſcis illis Doctori⸗ bus, verùm ipſis etiam noſtri ſeculi Sacramentariis prorſus fuit incognita. Docuit enim, pa- nẽ& vinũ in mẽſa Domini propoſita, nihil aliud eſſe, quàm arrabonẽ& quaſi ſigillũ, omnes promisſiones in Chriſto nobis factas confirmans& ſtabiliens, idq́; ſine ſcripturarum, ſine Patrũ, ſine collegarum etiam ſuorum auctoritate. Qua quidè re nõ magis Lutherum, quàm ſcholam etiã ipſam T'igurinã offendit: quæ cum VIricũ Zuinglium tanquam primum doctti⸗ næ ſuæ auctorẽ colat, ferre non potuit, eum à Caluino reprehẽdi, ac præter omnem ſcriptu- rarum auctoritatẽ nouam ab eo quandã opinionẽ de Cœna Dominica adferri: quã vt pla- ceret poſteà Caluinus, ſcripſit epiſt. in qua conatus eſt oſtédere, ſe nõ diſſentire à Zuinglio, & aliis eius ſcholæ magiſtris, in doctrina de Cœna Dominica, cùm tamè revera plurimum ab eis diſſentiret. Quin& illud vulgo perſuadere conatus eſt, qui ſunt Auguſtanæ Confel- ſionis, eos habere ſe coniunctos in ſua de Cœna Dominica doctrina. Qua de re ante ſeptem annos libellum quendam edidit, quem inſcripſit: Summa confesſionis de Sacramentis: in quo conatus eſt illud demonſtrare, quòd qui ſunt Confesſionis Auguſtanæ, de ſacramento Euchariſtiæ nihil diuerſum ab eo ſentiant, quod hi docent qui ſunt Confesſionis Tigurinæ, cuius eſt ipſè quoq; Caluinus. Cuùm autem vno vel alrero anno nemo contra libellum ſcri- pſiſſe quicquam videretur, pleriq; ſic interpretabantur, quod iſto ſilentio Caluini conſilium hoc fuerit apprebatum. Iamq; voces illæ vulgò iactabantur, eos qui ſunt Auguſtanæ Con- fesſionis, ex Lutheranis factos eſſe Zuinglianos. Hoc Lutheri quidam ſectatores ferre non potuerunt, quòd à L. uthero ſuo defeciſſe,& in caſtra Zuinglij transfugiſſe dicerentur, cum quanta contentione dogma Zuinglij de Euchariſtia Lutherus oppugnauerit, nemini ſit ob- ſcurum. Itaq; non defuerunt, qui Caluini ſcriptum hoc ſcriptis contrariis refutarent: contra quos mox Caluinus edidit ante biẽnium libellum, cui titulum fecit: Defenſio ſanæ doctri- næ de Sacramentis, quam Paſtores& miniſtri Tigurinæ Eccleſi;,& Geneuenſis ante hac breui Confesſionis formula complexi ſunt, vnà cum refutatione probrorum, quibus eam indocti& clamoſi homines infamant. Edidit non multò poſt alteram quoq; defenſionem contra Ioachimi VVeſtphali calumnias: cuius quidem Ioachimi libros, quos nominatim contra Caluinum ſcripſerit, nobis adhuc videre non licuit. Verùm cùm hæc ſcriberemus, incidit in manus noſtras libellus Ioachimi VVeſtphali hominis Lutherani, cuius hæceſt in- ſcriptio. Iuſta defenſio aduerſus inſignia mendacia Ioannis à Lasko, quæ in epiſtola ad Serenisſimum Poloniæ Regem,& cæt. contra Saxonicas Eccleſias ſparſit. Scribit is in epiſto- la ad Senatores Francofordenſes, etiam viuente Luthero fuiſſe Francoforti ad Mœnum qui inſinuarent animis errorem Zuinglij, idq́; facerent aſtutè ſub vmbraculo& prætextu, quafi à Saxonicis Eccleſiis non disſiderent: à quibus vt ſibi diligenter cauerent, ſcripto quo- dam ſuo Lutherus hortatus eos fuerit. Mortuo verò Luthero multò maiore eos licentia& impudentia mendacia eiuſmodi ſparſiſſe, quòd de ſacramento Euchariſtiæ cum Auguſtana Confesſione conſentiant: cum plurimum intereſſe dicat inter ſe Auguſtanam& Sacramen- tariorum doctrinam: cum qui ſunt Auguſtanæ Confesſionis, doceant panem verè eſſe cor- pus Chriſti, carnem& ſanguinem Chriſti verè diſtribui miniſtri manibus,& ſumi in hoc ſacramento ore communicantium: Sacramentarij contrà tantum eſſe ſymbolum ſeu figu- ram abſentis corporis dicant,& tantùm diſpenſari& accipi panem& vinum. Quamobrem hortatur Francofordéſes, vt conſilium Lutheri ſequantur, eiuſmodi Pſeudoprophetas fu- RHheytticos ſeuer? giant,& ex cœtu ciuium relegent. Morbida, inquir, ouis ſeparatur, ne totum ouile corrũpat: zractandos& puꝛendos e e. Mẽbrum corruptũ reſecatur, ne noceat reliquis: Separãtur corpora hominum, ne immunda lepra ſu tine Imiel0 3 olle aale coll 1 a8 2 honn pere d0 3 nilon 1 wenle b un danihis 4 3 ocumel zuuui 1 nſs noc ator B8 unh eNvoſtn eVädnc d* dadl iac uinn 1 reslt Bremei Jidelame ſu dog nunmu eroe n ſte err N kr Cenn germ 1 Igenu 1 free du e ſül fien u sterii arrr.t? friolu monbtê. Wolcem onrihullte:ſpoline verigino 0 ines 9 beltesgro„nätuode , quod a Bindigno minentor N lo,nonpo acneect ipumleg um memem cin eo ſim elegob cöſenluig normm coln UeriltO uos SoYo NsVit ille qoooe mfaœte⸗ tdus mi diuelldo Cluins, dce phuli Eritm Ndusst Kaudtorg nxelj ſe dur diohnh ſs le tuteramt molseoru zeleenndiin Dulogs oTrolano neri! ip u n 4 1 lſkrit led ueſcrpſt 8 in Nndege 5= abenh d e tikaum! ü 3 s) intera duo gelleg zalle conlag nre baptinn 1. 1 dit quidẽſe allter atq. M DnAe NlquodeJ- 29 lusett g 3 Wnus nc ducdaſt 1. allonem * M 3 n 1 Dolum o. lllus 10 ddo o LI B ER PRIMVS, 216 ASn—— vepra vel ſcabie inſiciant inſanos: quantò magis ſeparari oꝑortet immundos ſpirituali lepra ad mente corruptos, ne oues Chriſti inficiant& perdant? Apoſtolus prohibet in domum reci- Rüt pere nõ afferentes doctrinã Apoſtolicam, ne recipientes cõmunicent ipſorũ operibus malis: 1, quomodo admittendi ſunt in conſortiũ populi Chriſtiani, qui afferunt doctrinam Apoſto- nus n licæ veritati repugnantem? Sepius cõmendat ſcriptura hoſpitalitatẽ, præcipit opera miſeri- dNod, cordiæ& charitatis exercere erga exules& peregrinos: verùm ita, ne fides violetur,& ne ad⸗ dcag e, uerſus multos lædatur charitas. Vt enim charitatis eſt, hoſpitio recipere peregrinos,& his teN benignè facere, ſi pro hoſpitalitate& beneficiis non malefacta rependant, ſi quieti non tur- nh bent Eccleſiã& Remp. ita charitati maximè repugnat, prebere hoſpitiũ ingratis, inquietis& Weſſed r noxiis communitati:his parcere, hos fouere, non piæ charitatis obſequium, ſed impie peruer- Neluten d ſitatis exitiale nocumentum, nõ miſericordia eſt, ſed crudelitas. Hæc Ioachimus in ea quam ſdcom en gi. ad Francofordenſes hoc ipſo anno, 1557. edita ſcripſir epiſtola. Qua de re Tymanus quoque tnen. n paſtor Bremenſis anno proximè ſuperiore plura ſeripſit in eandem ſententiam. Vidimus au- „Rwinfs s tem poſteaà recens admodũ editum à Caluino libellum, cui titulum fecit: VItima admonitio aös tegren Ioannis Caluini ad IToachimum VVeſtphalum, cui niſi obtemperet, eo loco poſteà habendus calain. egcheu refunxrent* erit, quo pertinaces Hæreticos haberi iubet Paulus. In quo fimul& Magdeburgenſes.& de pleriſque Lu- lncenusintt a0 Bremenſes,& Hildeſamenſes,& alias quaſdam Saxonicas ciuitates, quæ communi conſen- ieranis 1 ntendim dh a ſu dogma ſuum damnauerant, grauisſimis probris& maledictis inſectatur: Sic eſſe dicit m piichil 9 errore ſuo faſcinatos„ Vt quod pueris in Catechiſmo rradirur„ Veterani 1 heologi non te- na.Doch e neant. Quid valeat Cœna, quorſum ſpectet, nunquam guflaſſe bruros iſtos homines: ne KKuiit 1 guttam quidem ingenui pudoris in eis eſſe: nimis legam illis copiam cauillationum pro- 1 fneſcipn a fluere, dum Lutheri ſui hyperbolas proiiciunt, modo plebeculam ſuosque fraterculos fa-. „ ſcinent, popularis theatri plauſui contentos, nec Dei nec Angelorum iudicium magnopere nh wume curare. Tribuit illis furioſum impetum, nugatoriam leuitatem, cęcam temulentiam, caninam maumpim T improbitatem, diabolicam ſuperbiam, quòd eis ſuperbia ſit loco pietatis, quòd eos ferocitas epretetomne Af omni humanitate ſpoliauerit, quòd obſtinatio nil moderaminis reliquum fecerit. Vocat eos mmacem vertiginoſos homines, Cyclopes, ſuperbam factionem Gigantunn, latratores phreneticos, do dllentes 8 beſtias, proteruos, faſtuoſos, pertinaces,& aliis id genus coloribus depingit. Quæritur de il- mtame reſen lis, quod ſe, ſuosq́; indignos eſſe clamitent, quos terra ſuſtineat: ira quod niſi repentè exter- tAugutn minentur è mundo, non poſſe cum eis mitius agi, quam vt ad Schytas vel Indos ablegentur: 2Lucenz a accuſare eos Principum ſegnitiem, quòd nõ exerto gladio protinus deleant Sacramentario- jonib de Han rum memoriam. Hæc in eo libello Caluinus. Ex quibus facilè quiuis perſpicere poteſt, fal- uguſtan:, ceſ ſum eſſe quod de cõſenſu iactatur, cum omnes ferè Saxoniæ ciuirates doctrinã Sacramenta- Confeslonb i riorum condemnauerint. Quãuis intereaà disſimulandũ illud non eſt, quòd in eodem libello emo contralt duos Saxoniæ oculos VVittembergam& Lipſiam nil ſimile contra ſuam doctrinam decre- Jentio Cduii H. uiſſe, quodqꝗ́; ſecum facere Philippum gloriatur: quem non magis à ſe quam à propriis viſce- auiſunt Augd a. ribus in hac cauſa diuelli poſſe ſcribit. Sed non proptereà ſtatim verum eſt, quia ſic ſcribit dam ſeciaoh i Caluinus: nos verò de Philippo meliora nobis pollicemur- Awiſedicch a Exiſtimas fortaſſe duas tantùm ſectas has eſſe: quæ ſibi noſtro hoc infelici ſeculo nomen 9 4& auctoritaté Euangelij vẽdicare ſint auſæè Erras ſi id putas. Eſt pernicioſior etiam tertia, De tertia ſega isnfug quæ quoniã à Catholicis legitimè baptizatos rebaptizat, Anabaptiſtarum ſecta vocatur. De ndapriſtar 2.. Hefenſof dan quo genere videntur etiam fuiſſe fratres YValdenſes, quos& ipſos non ita pridem rebapti- 8 LCen a 2aſſe conſtat, quamuis eorum nonnulli nuper adeo, ficut ipfi in Apologia ſua teſtantur, ite- 4) dDe 11 rare baptiſmum deſſerint: in multis tamen eos cum Anabaptiſtis conuenire certũ eſt. Ac ſcri- eeifer en caun 31 bit quidẽ in ſuis Dialogis Antonius Coruinus, quod è Zuingliana ſecta potisſimum haud Caruinas. 1 14, 8 5... 1et e aliter atq; ex equo Troiano prodierint. Sed ſi quis rem diligẽtius inſpexerit, quàmuis idem illi quòd Zuingliani de ſacramẽto Euchariſtię ſentiant, Anabaptiſimum tamè ſuum eos è Lu- theri ſcriptis hauſiſſe reperiet. Certe Balthaſar Pacimontanus, qui primus auctor huius ſectæ Balhaſar Pack fuiſſe videtur, idẽè ſecum ſentire Lutherum gloriatur: quemadmodum ipſe fatetur in libros"entans. quẽ ſcripſit ad duos Parochos de Anabaptiſino. Teſtatur autẽ etiam Bucerus, vnde Luthe- Ser 3cao ri, inde& Anabaptiſtarum F uangelium prodiiſſe, nimirum è Saxonia. Cùm ad VValdenſeès Matab. 61 ſcriberet Lutherus, inter alios eorũ articulos reprehendebat& hu nc, quòd paruulos ad fu- turam fidẽ baptizarent, quam adulti cõſequuturi ſint. Ait igitur: Præſtare prorſus omittere baptiſmmnũ in paruulis, quàm baptizare ſine fide: quia ſacramenta neq; debeant, neq; posſint ſine fide accipi. Si verò ſine fide accipias ſacramentum, magno tuo malo accipies. Huic ve- ſtræ doctrinæ opponimus nos, inquit, verbum Chriſti: Qui crediderit& baptiz ptizatus fuerit, ſaluus erit. Hinc occaſionem arripuerunt Anabaptiſtæ. Nam cùm abſurdum illis videretur, quod aſſerebat Luthierus, habere ſuam propriam fidem actu paruulos, ſicuti revera eſt ab- ſurdisſimum, ſatius illis viſum êſt, omittere Baptiſmum in paruulis,& eos non niſi creden- tes baptizare: quòd hoc ſe verbo Chriſti niti dicerent, hoc in æternum eſſe manſurum voci- ferarenttir, aduerſus hoc ne portas quidem inferi præualituras eſſe gloriarentur. Quorum eriam vnus Memno Phrifius, qui cæteris eruditione præſtare videtur: Certè, inquit, hac in re Memnophriffts⸗ non poſſum decipi verbo tuo Pater cœleſtis: credidi, illudꝗ́ ſuſcepi per Spiritumſanctum, 0² Vt cer- 5 DE HAERESIBVS NOSTRTITEMPORIS vt certum veritatis verbum. Ac paulò põſt: Ego ſcio certò& firmiter, quòd hac mea doctri- na, quod eſt verbũ Dei, in die recti iudicij, non ſolum Dominos& Principes, non ſolũ mni dũ, ſed ipſos etiam Angelos iudicabo. Sic ille non minus confidenter& animoſèe quã Lure Tutb. cont. Ank xus de ſua doctrina tanquàm de puro Dei verbo ſe magnificè iactat. Cæteruùm ſicut ſacrame Sss eau e tariorum, ſic& hanc ſectam Lutherus vehementer eft inſectatus,& ſcripſit librum, cui 1 ..2. 1alb us paulò anteè meminimus, ad duos Plebanos, in quo inter cętera his etiam verbis vtitur: Quod dicunt Anabaptiſtæ, nuſquam in ſcripturis haberi, quòd aut habeant fidem, aut baptizari de- beant infantes, fatemur nos id nulla ſcriptura probare poſſe, quæ clarè& manifeſtè talibus aut ſimilibus verbis dicat: Debetis pueros baptizare: nam& ipſi credunt: Si quis nos Vrgeat ad demonſtrandam eiuſmodi literam, huic nos tanquã victori cedamus oportet: nuſquam enim ſcriptũ inuenimus. Boni autẽ& rarione præditi Chriſtiani, tale nihil à nobis exigunt: faciunt id contentioſi tantum& præfracti homines, vt eſſe prudentes videantur. Comtra Fe- rò nullam ipſi ſcricpturam profetunt, quæ dicat. Debetis adultos baptizare, nõ autem pueros, Mox ex Apoſtolorum traditione ſemper in Eccleſia Dei obſeruata docet, paruulos eſſe ba- ptizandos, etiamſi nulla ſeriptura faciendum id eſſe præcipiat. Ac ſicut nuper in Euchariſtiæ ſacramento, ita nunc in paruulorum baptiſino defendendo potisſimum Eccleſiæ nititur au- ctoritate: quam tamen opponi ſibi non vult, quoties ipſe quacunꝗ; tandem de re quamuis diuturna multorum ſeculorum conſuetudine recepta, ſcripturam à nobis exigit. warafeſet Hoc ergo iam tertium eſt Euangelium quam illa duo ſuperiora multò peſtilentius. Nam reli quis ſectas„ e lepiri e, 7 4 nnu letenierer. Præterquam quòd cum Lutheranis legitimum ſacrificium& ſacerdotium abrogat,& cum Zuinglianis in Euchariſtiæ ſacramento realem Chriſti præſentiam negat, multa habet alia & blaſphema& ſeditioſa. Publicum enim verbi miniſterium prohibet, Deum humanam ex Maria naturam non ſuſcepiſſe contendit. Chiliaſtarum errorem renouat, dominationem ſpernit, nec legitimæ poteſtati ſubiectos homines eſſe vult. Iraque quocunque perſuaſerit hæc ſecta, turbas& ſeditiones ingentes excirat. Documento eſſe poſſunt cùm aliæ quædam Txemplum à ei- inferioris Germaniæ, tum præcipuè Monaſterienſis ciuitas. Nam ſicut Henricus Dorpius nitat. Monaſte: Lutheranus,& qui hiſtoriam eius ex Germanica Latinam fecit Ioannes Sleidanus Zuin- Tira glianus, literarum monumentis prodiderunt, eò primùm venerant ante annos quatuor& viginti, qui populo pro Chriſti Euangelio Lutheri doctrinam annunciarent: Quos cùm Sacerdotes Catholici non eſſe ferendos putarent, fecit Bernardus Rothmannus cum ſuis, quos ad propagandam Lutheri doctrinam Philippus Lantgrauius Hesſiæ miſerat, quod Hgæretici facere conſueuerunt, vt certis doctrinæ Catholicæ capitibus conſcriptis, Catholi- cos ad diſputationem prouocarent, idꝗ; Iudice prophano ciuitatis Magiſtratu: coram quo ſe probaturos oſtendebant, falſam eſſe catholicorum doctrinam. Cùm autem Cacholici Sa- cerdotes diſputationem refugiſſent, migrarunt è ciuitate, poſteaquam eis officio Dei verbi prædicandi fuerat interdictum. Vnus integer annus non intercesſit, cum ſuam quoq; do- ctrinam in eadem ciuitate pro Chriſti Euangelio diſſeminare cœperunt Anabaptiftæ. Cum- que itidem alteri alteros ad diſputationem prouocaſſent, ſed eadem illa lege quæ Carholicis anteà lata fuerat, vt nihil præter ſcripturas Canonicas adduceretur: ecce qui paulò antè ea- dem hac lege Catholicos ad diſputandum prouocauerat Bernardus Rothmãnus, primus in illa ciuitate Lutherani Euangelij buccinator, conditionem non accepit. Sic factum eſt vt nulla diſputatione habita, Lutherani qui non ita pridem eiecerant è ciuitate Catholicos, fue- rint& ipſi non ita multò pôſt per Anabaptiſtas ex ea exterminiati. Nam& Senatus loco motus eſt,& templa direpta atq; incenſa,& quicunq; factionis Anabaptiſtarum eſſe noluiſ- ſent, per vim ciuitate pulſi ſunt. Bernardus verò Rothmannus, Henricus Kolius,& Code- fridus Strallen ex Hesſia miſſus, ſicut ex Chriſtianis Lurherani, ſic paulò poſt ex Luthera- nis facti ſunt Anabaptiſtæ,& Anabaptiſtarum Euãgelium ſumma vi propagarunt, verumq; illud eſſe oſtenderunt, quod ſcriptum eſt: Impius cùm in profundum venerit, contemnit. Nam ſi ſemel aliquis deſerit religionem Chriſtianam, cuicunq; tandem ſectæ nomẽ dederit, ei ludus quidam eſſe videtur, de vna ſecta in aliam tranſilire. Eſt autem& hæc Anabaptiſtarum ſecta valdè diſſecta: Neq; enim doctrinæ capitibus in- ter ſe conueniunt. In quibuſdam Germaniæ ciuitatibus quidam tanquàm œſtro perciti nu- di circumcurſabant, populum ad pœnitentiam hortantes: in omnem interes ſeditionis exct- tandæ occaſionem intenti. Neq; heri aut nudiuſtertius hæc hæreſis nata eſt, fuit etiam Au- guſtini ſeculo,& ſicut aliæ pleræq; omnes hæreſes, ſic& hæc ſtatim ab initio multas in par- tes fuit diuiſa. Nam alij vocabantur Donatiſtæ, alij Rogatiſtæ, alij Maximianiſtæ, Circenſes alij, qui conuerſi tandem ſunt à factione Donatiſtarum(hoc enim nomen cæteris erat cele⸗ brius) ad Ecdleſiæ Catholicæ ſocietatem: alij Circumcelliones qui haud aliter atqʒ noſtro Asx epiff. o᷑ hfeculo Monaſteriéſes reliquos omnes immanitate ſuperabant, quemadmodũ& Auguſtinus 5, non vno loco,& qui vitam eius conſcripſit Posſidonius, memoriæ prodiderunt. Sed neque poßgid. in via nunc pauciora ſunt huius hydræ capita: Sunt enim alij Muncerani, alij Orantes, alij Silentes, Aug. capi. Sommiates, pueris ſimiles, Synceri, Impeccabiles à Baptiſimo, Liberi, Binderliani, Sabbatarij, Maderani, Hoffmannici,& poſt eos exorti Circũciſi; fortasſis& Adamita ad Anabapritri 3 3 ſectam Awalaptiſiæ in⸗ zer ſe diſſecfi. 7 ec ne= amne ie nu Glre menet am Tel 7. 1 rat. uo n- 5 1 e tel ocre dolt 1 ne.(aA po z(uarttu u 3 1' eiu „r. Ced qul P. 1 anld e docdelt 2ne an Kt- ldecerunt, 91 ume cu propte h dar Kidem ItGMh. Exquo 1n. Aet 7 a ien cnorumn re wem llaha3ita vo 8 6 nt omnldus 1 ſ— a fddeiq Kcrad metl caco noli ne Me l Wlecul HnCtus Cuber umeſt 4 ν man g M b ſſ prouncdh lblg e 1 Il alann umelte Turnscote babsle ecalaſenh Lcog mdntrln pöine onglaopete Klellc derintſem dbim eimente. lonet⸗ aüKilunie apſconcj ttblumda uum qu halhante s Drödeg coNlmitlt iüs um, et.cce bet Veeectie udrir pnt zponeſt dcim deſ dlut.Et ilusdeſem. amaure ſocekpein ikeniſk di dicte in Wriles ſ nonmd ne düias, taudin umſeſe ſeloo e irkuc cer,o ſug nrs tbi ismona aler volbero,i Muero e m conce enmllne fuero ſo aſ 1n 3 marlih na duam dufhr tor cel, niſi bun elbaaſe iuſtteni, oram hor tumeſ a rioel ſR Partien den dc rann ta,en Cuidigi lonemp 5 3 decgen me Ad9 RAC 5 mg Geſa,gl d eale. 3 auun„ LIs e dsnſti 4 nun lamm Polli dun n orec donbeae hoslder onn* plhau eranndu treconn 6 faiin aubau duehe LISER PRIMVS. 217 d. Sass dün ſectam pertinẽt. Sunt qui originem huius ſectę ad Thomam Muncerum quàm ad Balthaſa⸗- Tzome Mente⸗ u Suila tum referre malunt, qui ante annos trigintaduos ſeditionem Ruſticorũ in Thuringia exci-„us ex Anabapiu 4 Arad tauerat: quo nomine cũ debitas pœnas perſoluiſſet, priuſquam capiris ſupplicium lueret, non 1*⁴(εtoueus. 19 I mediocrè dolorem oſtendiſſe dicitur de ſeducta plebe: quin& errores ſuos reuocaſſe,& pec ſel edur cata ſua ritu Catholico confeſſus ſub vna ſpecie Sacramentũ venerabile Euchariſtiæ perce-„ N 8 din piſſe. Sed qui ſcripſit eius hiſtoriã Philippus, nullam eius rei mentionem facit, quòd rebapti- XIſe zare docuerit. Immanis hæc eſt Anabaptiſtarum ſecta, ſi vlla alia. Intereà tamen qui nomen Aeeg illi dederunt, æquè vt Lutherani vel Zuingliani, firmiter credunt& certò ſtatuunt, ſibi pec- d 3e nu cata propter Chriſtum eſſe remiſſa, ſe eſſe in gratia, ſeq́. poſſeſſuros omninò regnũ cœlorum: l Sss enr& idem vt quilibet credat, certoq; ſtatuat, à ſuis omnibus exigunt. enl den Ex quo videre licet, quàm falſum ſit Lutheranorum illud axioma, cuiuis homini ad pec- Tal diterifis Meg e n. catorum remisſionem aſſequendam eſſe neceſſarium vt firmiter credat, certoq́; ſtatuat, abſc; ſpecialz-qua cers 1 vlla hæſitatione propriæ infirmitatis& indiſpoſitionis eſſe peccata ſibi remiſſa. Quod ſicut ²⁹ 2aisere 77, tn eig. omnibus Hæreticis inter ipſos fuit ſemper& eſt commune& proprium, ſic apertè ſcriptu- Smae. 6 umko en ris fideiq; Catholicæ aduerſatur. Quid eſſe poteſt illa ſcriptura apertius: De propitiato pec- Eccle.5. dande S e cato noli eſſe ſine metu? Etiamſi certò ſit remiſſum peccatum, non vult tamen Spirituſ- odsen i ſanctus, vt omninò ſecuri ſimus. Iſti contra capitale crimen eſſe purant, ſi quis vel minimum lltd d n dubitet, ſibi remiſſum eſſe peccatum. Dicit eadẽ ſcriptura: Non te iuſtifices ante Deum, quo- Eecle.7⸗ dum n niam agnitor cordis ipſe eſt. Huic ſcripturæ an non contradicunt, qui certò de ſe ſtatuere& heget In ⸗ pronunciare audent, fibi peccata eſſe remiſſa, ſeq́; eſſe in gratia? cùm præſertim uſtificatum er¹uen eſſe, nihil aliud ſit apud illos, quàm peccatorum remisſionem eſſe conſequutum 2 Loquitur Hiern. 1 wncud Bin. alia ſeriꝑrura: Prauum eſt cor hominis& inſcrutabile, quis cognoſcet illud? Ego Dominus 4 „nd t ſcrutans cor& probans renes. An verò iſti non ſibi quod Dei proprium eſt arrogant, qui ſe n corda ſua ſcrutari& cognoſcere poſſe confidunt? quod ille certè ſibi nõ fuit auſus arrogare, Aum Sfmr qui dixit: Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me: Neq; ille qui dixit: Verebar gſalmag. lel 6 omnia opera mea, ſciens quòd non parceres delinquenti. Si lotus fuero quaſi aquis niuis,& 15„. Mnes esöb. fulſerint velut mundisſimæ manus meæ, tamen ſordibus intinges me,& abominabuntur me’ ante veſtimenta mea. Monet Paulus: Nolite ante tempus iudicare, quoaduſq; veniat Dominus,. cor.4. 1 uncg de qui& illuminabit abſcondita tenebrarum,& manifeſtabit conſilia cordium. Ac ne quis pu- Kochm d tet ipſum de eo tantum quo alios, non autem quo nos ipſos iudicamus iudicio, loqui, quæ Hesli mt, paulò antè præcedunt, de quo loquatur, manifeſtum faciunt: Sed neg; meipſum, inquit, iudi- us conſt g co. Nil mihi conſcius ſum, ſed non in hoc iuſtificatus ſum: Qui autem iudicat me, Dominus Magiſd r eſt. Ecce Paulus vas electionis nihil habebat, in quo reprehenderet eum cor ſuum, eò tamen um aut ad audaciæ progreſſus non eſt, vt ipſe ſe iudicare vellet, Domini qui ſolus agnitor cordis eſt iu- meis de dicium de ſe eſſe voluit. Et tu quod ſolius Domini proprium eſt, audes tibi vendicare audes It, c-un u- illius de ſe ſententiam anteuertere? audes pronunciare certoꝗᷓ; ſtatuere, te iuſtificatum eſſe, unt A1 Eul hoc eſt peccata tibi remiſſa eſſe? Monet Chriſtus: Cum feceritis omnia quę pręcepta ſunt vo⸗ Iatæ m. nilalet 52 bis, dicite: Serui inutiles ſumus:& tu contra præceptum hoc Domijni, te ſeruum vtilem eſſe ecce q tm pronunciare non dubitas? Quiſquis enim certò ſtatuit, ſibi remiſſa eſſe peccata, ſe eſſe in gra- „Rothf a p tia, quid is aliud quàm ſe feruũ vtilem eſſe pronunciat? Ait ſcriptura: Neſcit homo an amore, Eccl. ². . aunn Vel odio dignus ſit:& tu contra ſcripturam ſcire te, quòd ſis amore dignus affirmas? Nam ſi r Die certo ſcire te gloriaris tibi peccata eſſe remiſſa, teq́; eſſe in gratia, quid aliud quã ſcire te quod Dan T ſis amore dignus aſſeris,& mendacij Dei ſpiritum arguis. Dicit beatus Iob: Si iuſtificare me 106 9. „ T V Voluero, os meum condemnabit me: ſi innocentem oſtendero, prauum me comprobabit: Did etiamſi ſimplex fuero, hoc ipſum ignorabit anima mea. Num illo tu ſanctiorꝰ num de præ- Iclh hele deſtinatione diuina quàm ille certior? vt quòd ille ſuam animam ignoraſſe fatetur, tu quòd cpauld e 1 fimplex& innocens ſis, certò ſtatuere de te audeas? Non metuis, ne quod olim audiuerunt Matth. ꝛ3. iproß Phariſci, quos dealbata ſepulchra Chriſtus vocat, idem audias tu quoq;: Vos eſtis, inquit, qui uorrs⸗ myelſ ĩuſtificatis vos coram hominibus: Deus autem nouit corda veſtra, quia quod hominibus al- dem ſc 2e tum eſt, abominatio eſt apud Deumè Nulla poteſt eſſe apud Deum maior abominatio quam (AA ſit Hæreticorum hæc tanta præſumptio. m dos un 1 Dicet aliquis: Quid igiturẽtu me non iubes credere, quam in ſymbolo profitemur, remiſ- ofiecio prima nquim t= ſionem peccatorum? Abſit, Imò iubeo te firmiter credere certoq́; ſtatuere, quòd ſit remisſio heednſn 1“ o. 1. 11, es ſpecialis m ure—- peccatorum in Eccleſia, quodq; remisſionem hanc& mihi,& tibi,& Iudæ proditori,& ſin- eriar. ur⸗„ gulis adeò mortalibus, etiã iis qui vel iam ſunt, vel deinceps etiam futuri ſunt apud inferos, 1b 1 ine abundè Chriſtus promeruit vniuerſis: qui pendens in cruce factus eſt propitiatio pro pecca- lwif I2 2 tis noſtris, non pro noſtris autem tantum, ſed etiam pro totius mundi: qui per mortem. nafne le ſuam nos Deo patri ſuo reconciliauit. Vt autem credas, omnes hanc remisſionem eſſe conſe- 1. Toan.2. ihad K, quutos, omnes aut posſidere iam, aut poſſeſſuros regnum cœlorum, non ego, ſed ſcriptura te*σφ 193 1 8 n prohibet credere. Guſtauit quidem ille mortem pro omnibus, ſed mortis illius fructum non„eb.z. 2¹ 0 A 31 omnes in ſê transferre conantur: factus eſt cauſa ſalutis omnibus: ſed addit ſcriptura, obtem- Heb.;. gr0 0 1..—...... 8 Jſöl Perantibus ſibi patefecit ingreſſum ad vitam omnibus, ſed adiecit Chriſtus ipſe. Si manda- 1 ta ſeruauerint. Si quis autem non obtemperauerit, ſi quis eius mandata non ſeruauerit, * lB, O ſi quis anl g 3— Mati. 25/ Odiecfio ſecuda. Tpuc. lib. 1. belli Peloponneſaci. Eccle.⸗. AGToruam 9. hili p. 3. Calat. 25 Rom. la. 12 Tm. i. † reouerb. 14⸗ Prouerlaai. Prouer. 29⸗ 14c0b 3⸗ Ch eflio teꝛtia de fide Heciali. Verõa ſunt cãfeſ fiouis Ecclefiarũ axonlcarum. Kom. 8. Mat³5, 19. Aatsb. u Matsh. 3⸗ Aotorum. 26. 3. Cor. 140 DE HAERESIIVS NOSTRI. TEMPORIS — ‿ ſi quis ad finem vſq; non perſeuerauerit, eum qui nihilominus certo ſaluum fore ſtatui quid is aliud, quàm negat vocem Euangelij, quam audituri ſunt ad læuam inter hædos e0 locari: Diſcedite à me maledicti in ignem æternum, qui paratus eſt diabolo& Angelis eine Ita vt docere, neceſſarium eſſe vnicuiq; ad ſalutem conſequendam vt firmiter credat. ſtatuat, ſibi propter Chriſtum peccata eſſe remiſſa, ſe eſſe in gratia, ſe certò poſſeſſurum 70. gnum cœlorũ, nihil aliud ſit, quaàm docere, nullas eſſe gehẽnæ pœnas impiis conſtitutas, quos ad illas peruenturos nemo dubitat, qui Chriſto credit: non Chriſti culpa, quaſi crux Nlns& mors parum efficax fuerit ad ſalutem illis adferendam, ſed ſuo ipſorum vitio, qui per gi na pœnitentiæ opera pasſionis& mortis Chriſti fructum in ſe transferre non ſunt conats Quamobrem ſi non teneor de omnibus credere, quòd ſunt remisſionem peccatorum con- ſequuti, ſi non teneor de hoc aut illo, certè neque de me credere teneor, niſi mihi ſpecialiter fuerit à Deo reuelatum. Hic dicent iſti: Tu perindè nobiſcum agis, ac ſi nos impios in impietate ſua perſeueran- tes firmiter credere iuberemus, quòd ſint in gratia, cùm nos de cõuerſis loquamur. Arqui huc ibam, hanc à vobis confesſionis veſtræ vocẽ extorquere cupiebam. Aliquid igitur in nobis eſſe cõceditis, quod nos firmiter credere certoꝗ́; ſtatuere faciat, nimirum vt à peccatis auerſi ad Deum autè ſimus conuerſi. Sed obſecro vos, quid ſi conuerſus ſibi videatur, qui conuer- ſus non eſtè verbi gratia: videtur ſibi cõuerſus peruerſus Lutheranus, videtur ſibi conuerſus magis etiam peruerſus Zuinglianus, videtur ſibi conuerſus peruerſisſimus omnium Anaba- ptiſta, vel Seruetus, vel Suenckfeldius, vel quicunq; tandẽ alius peſtilentisſimus Hæreticus num ideò dices eum eſſe cum Deo in gratia? Sicut autem nulli magis opinione doctrinæ ſunt inflati, quàm qui quam minimam illius partem habent, vt non ſine cauſa prouerbio ce- lebratum ſit illud, quod à Thucydide ſcriptum eſt: Inſcitia confidentiam, eruditio cuncta- tionem parit: ſic non rarò fit, vt firmiter credant certoq́; ſtatuant, ſe conuerſos eſſe, qui vel maximè ſunt peruerſi. Vidit hoc etiam ille ſapiens, qui dixit: Sunt impij qui ita ſecuri ſunt, quaſi facta iuſtorum habeant. Saulus dum adhuc ſpiraret minas& cædes in diſcipulos Do- mini,& ignorans Eccleſiam perſequeretur, nonne ſibi viſus eſt ſingulari quodam zelo pie- tatis ardere? nnne ſecurus erat ſe toto corde Deum quærere’ ſe perſequéẽdis Chriſtianis ob- ſequium illi gratisſimum præſtare?cum quicquid eius fecerit, fecerit ſicut ipſe fatetur, ſecun- dum æmulationẽ, quod abundantius æmulator exiſteret paternarum ſuarum traditionum. fabuit igicur zelum, ſed non ſecundum ſcientiam,& ideò miſericordiam conſequutus eſt, quia ignorans fecit: Verum igitur eſt quod ſcribit Sapiens: Eſt via quę videtur homini iuſta, nouisſima autẽ eius deducunt ad mortem. Et rurſus: Omnis via viri recta fibi videtur, ap- pendit autem corda Deus. Mittamus autem infideles& Haæreticos, quamuis æquè ſibi non vidẽtur Hæretici Zuiagliani vel Anabaptiſtæ, atq; Lutherani. Sed loquamur iam de Catho- licis. Etiam in illos reperire licet, qui ſibi conuerſi videntur, cum non ſint. Præclarè Sapiens; Quis posſit dicere, mundum eſt cor meum, purus ſum a peccato?In multis offendimus om- nes. Ac ſi maximè toto corde ad Deũ eſſemus conuerſi, non id noſipſi certò ſtatuere, ſed in miſericordia Dei fiducia noſtra collocata, illius qui ſeruratur corda& renes, iudicio rem per- mittere debemus. Quamobrem, execranda eſt iſtorum ſuperbia, qui dum ſe conuerſos pro- nunciant, certò ſibi peccata remiſſa, ſeq́; eſſe in gratia ſtatuunt. Dices iterum: Nos non dignitati noſtræ, ſed miſericordiæ Dei& promisſionibus fidi- mus,& inſulſam veſtram cauillationem ridemus, cùm dicitis, dubitandum eſſe propter no- ſtram indignitatem. Nam ideò filius Dei mediator conſtitutus eſt, quia nos indigni ſumus, & vt pater propter ipſum paſſum, reſuſcitatum& deprecantem pro nobis,& habitantem in nobis, ac veſtientem nos iuſtitia ſua certò ſit propitius huic miſeræ maſſæ, indignæ,& ple- næ ſordium, iuxta illud: Nulla nunc condemnatio eſt iis, qui in Chriſto Ieſu ambulant. Re- cte vos quidem ſi nuda Chriſti eſſet promisſio, ſi dignaretur ille miſericordiam impartiti etiam non cõuerſis, Nunc autem cùm promisſio ſit: Si vis ad vitam ingredi, ſerua mandata, cùm non aliis præſtet miſericordiam, quàm qui pœnitentiam egerint, quiq; conuerſi fue- rint à peccatis ſuis, veſtrum hoc dogma conſiſtere non poteſt. Inſulſa vobis cauillatio vi- detur, ſi quis dicat, rectè nos dubitare poſſe propter noſtram indignitatem: quid igitur? Num inſulſum iudicatis illum, quo Chriſtus neminem maiorem ſurrexiſſe teſtatur, qui dixit: FPa- cite fructus dignos pœnitentiæ. Inſulſum Paulum, qui gentibus annunciabat, vt pœnitentiã agerent,& conuerterentur ad Deum, digna pœnitentiæ opera facientes? qui ad Corinthios quoque de Euchariſtia ſcribens: Quicunque manducauerit panem hunc,& biberit calicem Domini indignè, reus erit corporis& ſanguinis Domini: Qui enim manducat& bibit indignè, iudicium ſibi manducat& bibit. Digna pœnitentiæ opera à nobis Paulus& Ioan- nes exigunt: ne indignè ad Sacramentum accedamus prohibent:& vos non vultis nos de dignitate noſtra eſſe ſollicitos? Quin vos potiùs non inſulſi modò, verum& impij cenſen⸗ di eſtis, qui Spiritumſanctum per electa ſua vaſa loquentem, inſulſitatis arguere non dubita- tis, quòd is dignos fructus, à pœnitentibus exigit, quòd indignè ſumi Sacramentum prohi- bet. Eſt ita, quòod propterea filius Dei mediator conſtitutus eſt, quia nos indigni enne Certod: * 1 3 wi Toni eJunqlͤe. s Kih. I, E e ſaullls „ zwcuE!nUe 1 fo, 1 1 crs ſe rnens eleh re anl iſ 0— reremul a5 remu „prir Kue r ecae umD ladser— dus ll fanu„l d,no Guodie.: on loblöh drecantell 1. b 1 z Raln b àb. geeſt don 5 „he 1T,d ſe,von l 54„9. AeKh Chrit tuce& b ed en, Forum eem or 5 luere lo9 jarum. Do V Seg nie 110 1 9 aoit con Chriltu n 1l mabllen trahell.. 1,, A Dlen d bltaold ul 3 1e Hchi rrolot, one ubh r locle (LI 1- le mal errop h letunn iubpis eftuctus 0 1.129.:1. aee Dpe iceüls Dorim d dli. C. wmine eraKe wongalie dpropte tisNhllm ionbeſt! Jumetſr fdem& Tob nco n Snosele unus:mas nos terre — S enlhnon ub lepele Glonobleg Tüvldem crnisl. ciptum Diemm jilt ic den quenm umicr t Kanter ae netidel heckri cem ſita nem'mit Nem ülur * ltaniſum de qlem pectands mmaulhe unaten 0.( 92 mſnl.) dclpnce arünihit enim lph n lp 1 eClamus, Amun... l„une empopol- ekrun d duam not let via; ta uh is arerne Vocato 4 A veun Mäüt Saul Gr roe eyaclich lper ed gey 8 Nenim! ereundel 1. berrum ho a Dmor Iesh.* NApronun reeſt nC2e.. mlge erit luſgig cere ec erit luſti ded ma h eg.— deen 4 iſo lib d ſnuſc d. dcaici ſike Pirum. * 121 nbemon uödt .Tenum. gi a, 3 11 2 aloſtrnen ſele ib deCeolc. mam co⸗ es vonnuan 1 nun cul. 14 c R ge„ auit ſeeſ. ſeepollur Tare 1nn 8 ſl& 9 Khrramns aaei 1= feuhln 14. 1.13 ERR PRIM VS, 219 u. u eA fed nunquid vt indigni permaneremus? Minimè gentium: ſed vt nos ex indignis dignos fa 2K. 9* ceret, ſicut ſcribit Paulus, in partem ſortis ſanctorum. Nam niſi Mediator ipſe noſter factus coloſi tet eſſet, niſi dediſſet ſemetipſum redemptionem pro nobis indignis, etiamſi& faceremus& pa nopg en teremur omnia, etiam ſi traderemus corpus noſtrum ita vt arderet, nunquam dignos pœni⸗ iscon. tentix fructus faceremus. Sunt itaq; digni fructus pœnitentiæ faciendi, ſi volumus remitti dound nobis peccata,& cum Deo eſſe in gratia: quos an fecerimus, nos ipſi certo ſtaruere nec poſ- ſi 2¹ ſumus, nec debemus, illius eſt ea de re iudiciũ, qui ſolus cordis eſt agnitor. Si verò fecerimus enon h a.(quod ipſe iudicet, non nos) tunc pater cœleſtis propter filium paſſum, reſuſcitarum,& de- empert precantem pro nobis,& habirantem in nobis, ac non tam veſtientẽ nos, quàm quod noſtræ nul n deeſt donatæ nobis ab illo iuſtitiæ, iuſtitia ſuacompenſantem, certò propitius erit huic paſ- ſe, non iam indignæ,& plenæ ſordibus.(Abſit à piorum cordibus hæc tam impia vox, vt de Lacæ 20. dietnn.. cruce& morte Chriſti, tam indignæ ſentiamus: quaſi non potuerit nos facere dignos in par- Eaiæ. „ tem ſortis ſanctorum in lumine, vt iam digni habeamur illo ſeculo: quaſi non potuerit ab- n.. I* luere ſordes filiarum Sionis, de quo ſcriptum eſt, quòd lauit nos à peccatis noſtris in ſangui- Ir 1 ne ſuo. Et iterum: Sanguis Ieſu Chriſti emundat nos ab omni peccato. Et iteru „ 4dd 4 Chriſti emundabit conſcientias noſtras ab operibus mortuis. Non ita ſanguini Chriſti de- Hneinh trahemus, vt eum abluere ſordes noſtras potuiſſe negemus. Tum autem quomodo Deus ha aceae bitabit in nobis, ſi pleni ſordibus fuerimus? cùm ſcriptum ſit, In maleuolam anima non in- 4aien.:. und on troibit ſapientia, nec habitabit in corpore ſubdito peccatis? Qux enim participatio iuſtitiæ Uendsüm cum iniquitate? quæ ſocietas luci ad tenebras? quæ conuentio Chriſto ad Belial?) tur habitabit Deus in maſſa, neq; propitius erit maſſæ plenæ ſordium: Sed in iis h erit propitius, qui fuerunt quide aliquãdo pleni ſordiũ, ſed poſteaquã cõuerſi ad Dominum, ¹. Corimh.7. dignos pœnitẽtiæ fructus fecerũt, ſanguinis Chriſti beneficio ſunt abluti, vt eis dici deinceps queat: Et hæc quidè fuiſtis, ſed abluti eſtis, ſed ſanctificati eſtis, ſed iuſtificati eſtis in nomine zeom. 1. ſquia a Domini Ieſu Chriſti. Quoniã verò nos an fecerimus dignos fructus pœnirentiæ, neſcimus, de i diſt remiſſa nobis peccata,& eſſe nos in gratia, certoq́; poſſeſſuros regnum cœlorũ, certò ſtatuere guLri quodu a non poſſumus, vel proptereà ipſa verba, quæ vos ad axioma veftrum confirmandum adfer- coucds Ch h tis: Nihildamnnationis eſt iis qui ſunt in Chriſto Ieſu, qui non ſecundum carnem ambulaut. Nann etſi nos per fidem& fidei ſacramentum ſimul vt in Chriſto baptizati Chriſtum indui⸗ P P mſ(ucumgd mus, incorporatos nos eſſe Chriſto non dubitamus: vtrum tamen in illo manſerimus, dubi- 7 aeonh 3 namus:maximeq; nos terrent illa verba, qui non ſecundũ carnem ambulant: cùm non ſolùm ge viene ſ conſcij nobis ſimus, ſæpè ſecundum carnem nos ambulaſſe, verùum etiam in eo ipſo tempore, T wchath 1 quo nobis conuerſi videmur, ſatis perſpectũ habere non posſimus, nihil reſtare in nobis de — 391 1 carnis reliquiis. Scriptum autem eſt: Qui ſunt in carne, Deo placere non poſſunt. Kom. g. 2i er Dicent iterum iſti: Quid igitur? deſperare nos iubes? Abſit. Imò ſicur conſtanter nego te- 4* dral. neri quenquam, firmiter vt credat, certoq́; ſtatuat peccata ſibi remiſſa eſſe, ſic non minus con Anie, 2fnafi 1 ün. 2 ſtanter affirmo, teneri fidelem quemliber, facientem quod in ſe eſt, vr firma& certa IPe ex- 2 eso eh,acws. Wunne Pectet. in hac quidem vita per ſacramentum Baptiſini& Pœnitentiæ peccatorum remusſio- Ph cetonr nem: in ſeculo autem futuro, vitam æternam. Quam ſpem niſi firmam& ſolidam habueri- mus, fruſtra Chriſtiani ſumus. Spes autem hæc noſtra nõ in nos, ſed in Deum defixa eſſe de- bet: quem cùm ſpectamus, certisſimũ nobis eſt, eum eſſe fidelem& in promisſis,& in com- minarionibus. Cùm autem nos ipſos reſpicimus, fieri non poteſt, quin horrorem quendam concipiamus, etiam ſi nihil nobis conſcij ſimus, vel proter infirmitatem ſaltem noſtram. Cuùm Ap'oe. t. Iounnis I. m: Sanguis Hebr. v. Non igi- 1. Corinth. a abitabit, iis 2 1 3 8. renes, ucl 2*£ Ii dum ſe coi tandumeſe n enim lapſum eſſe ſciamus Cherub Angelorum nobilisſimum, Solomoné hominum ſapien- cuianosin g. tisſimum, Iſraëlem populorum electisſimũ, cuùm& hoc intelligamus, non magis debere no- dro nobis,& ad bis Deum perpetuam noſtri tutelam& gratis, qua nos ab omni caſu pręſeruet, nec vnquam rr maſrh ceſſet viam ſalutis æternæ deducere, quamm aut illis, qui iam ſunt ànobis nominati, aut Iudæ ito leluah 9. Vocato Apoſtolo, aut Saulelecto Regi, aut Nicolao cõſtituto Diacono, non poſſumus omni jſelicordd netu prorſus eſſe vacui: cum præſertim ber electũ ſuum vas nos Deus moneat: Noli altum Kem. u. nieredi, ſapere, ſed time. Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcar, cum Dilip2. „ r quihl a per eundem, vt cum timore& tremore ſalutem noſtrã operemur, hortetur: cùm per alium, Pruerb.:8. Illrrodit aubi beatum hominem bronunciet, qui ſemper eſt pauidus. Per alium autem dicat: Qui ſine ti⸗ raken rem cul more eſt, non poterir iuſtificari. Hæc tamé trepidatio noſtra non debet animos noſtros deii- ⁰ cere, ſed magis Chriſto ſubiicere,& fiduciam erga illum noſtram excitare: vt cum beato Iob 106.13. dicat vnuſquiſq; noſtrum: Etiamſi occiderit me, in eum ſperabo. Quòd ſi vero paradoxum hoc alicui videtur, quòd firmiter credere, certoq́; ſtatuere non iubemus, firma autem& cer- ta ſpe vnumquenq; eſſe iubemus, quòd in præſenti peccatorum remisſionem, in futuro verò ſeculo ſit vitam æternam conſequuturus, is ita rem accipiat: Nihil à nobis rectè credi(de fi- de Catholica loquimur) cui ſubeſſe falſum poteſt: Speramus autem etiam ea rectè nonnunquam euenire poſſunt. Quoni ſtatuat ſe eſſe in gratia,& vitam rare iubemur magis quàm crede aſt: ſpei autem ſufficientisſi ‚queę ſecuùs am igitur fieri poteſt, vt credat aliquis firmiter, certoq́; æternam conſequuturum,& hęc eum opinio ſua fallat, ſpe- ro: Fidei enim ratio in veritate tanquam àa Deo reuelata, ſita ma ratio ſita eſt in posſibilitate eius acquirendi, quod ſecundum 0⁴4 Hei Calui. in 1. Icd 5. Idem iuflitut. ua, cap.· ſeſl. 5.cap.2⸗ dE HAERESIBVS NOSTRI TEMPORNIS Deĩ mandatum& promiſſum ſperes. Deinde verò ſi ſidem pro fiducia accipias, quemadmo⸗ dum accipere videntur iſti, fiducia timorem excludit, ſpes comitẽ ducit metum. Qua nob rem rectius certa ſpe, quàm certa fide iubemur expectare peccatorũ remisſionẽ, vt non om ninò ſimus abſq; metu. Quanquam nec credere quidem quiſquam prohibetur, abſit modo nimia ſecuritas. A qua ſententia ne Caluinus quidem abhorrere videtur, cùm dicit: gic certos Dominus ſuos eſſe iubet, vt tamen ſecuros eſſe nolit: Et iterum alio loco: Nos dum fidẽ do- cemus eſſe debere certam ac ſecuram, non certitudinem aliquam imaginamur, quę nulla tauo⸗ gatur dubitatione: nec ſecuritatem, quæ nulla ſollicitudine impetatur: Quin potius dicimus perpetuum eſſe fidelibus certamen cum ſua ĩipſorum diffidentia:tantùm abeſt, vt eorum con ſcientias in placida aliqua quiete collocemus, quæ nullis omninò turbis interpelletur. Rurſus tamen qualemcunqʒ; in modũ afflictentur, decidere ac deſcindere negamus à certa illa, quam de miſericordia Dei concepimus fiducia. Veruùm libet, quid hac de re Patres in Concilio Tridentino cõgregati decreuerint, adſcri- bere. Verba eorum hæc ſunt: Quamuis neceſſarium ſit credere, neq; remitti, neq; remiſſa vn- quam eſſe peccara, nĩſi gratis diuina miſericordia propter Chriſtum: nemini tamè fiduciam & certitudinem remisſionis peccatorum ſuorum jactanti,& in ea ſola quieſcẽti, peccata re- mitti vel remiſſa eſſe dicendum eſt: cùm apud Hæreticos& Schiſmaticos posſit eſſe, imò no ſtra tempeſtate ſit,& magna contra Eccleſiam Catholicã contentione prædicetur vana hæc & ab omni pietate remota fiducia. Sed neq; illud aſſerẽdum eſt, oportere eos qui vere iuſti⸗ ficati ſunt, abſq; vlla omninò dubitatione apud ſemetipſos ſtatuere, ſic eſſe iuſtificatos, ne- minemꝗ; à peccatis abſolui ac iuſtificari, niſi eum, qui certò credat ſe abſolutum ac iuſtitica- rum eſſe, atque hac ſola fide abſolutionem& iuſtificationem perfici: quaſi qui hoc non cre- dit, de Dei promisſis, deq́; Chriſti mortis& reſurrectionis efficacia dubitet. Nam ſicut nemo pius de Dei miſericordia, de Chriſti merito, deq́; Sacramentorum virtute,& efficacia dubi- tare debet: Sic quilibet dum ſeipſum, ſuamque propriam infirmitatem& indiſpoſitionem reſpicit, de ſua gratia formidare ac timere poteſt: cùm nullus ſcire valeat, certitudine fidei, Explitatio ver cui non poteſt ſubeſſe falſum, ſe gratiam eſſe Deiconſequutum. Non quamuis hic Patres cer baruau yuudi titudinem excludunt, verùm fidei tantum certitudinem, cui non poreſt ſubeſſe falſum. Iſta certitudine ſcire quenquam poſſe neganrt, quòd ſit gratiam Dei conſequutus. Quominus au- tem vel morali, vel probabili certitudine ſcire queat, aut ex facta ſibi diuinitus reuelatione, ſicut de Maria Virgine, deq́; Apoſtolis certò creditur, de eo pugnare non videntur. Deinde non iubent hic Patres dubitare, quod iſti falſo aſſerunt: ſed pofſe dicunt quemlibet, dum ſe- ipſum, ſuamò́; propriam infirmitatem& indiſpoſitionem reſpicit, de ſua gratia formidare,& timere:nihil vt ea res impediat, quominus aliquis in gratia ſit, etiam ſi de propitiaro revera peccato non ſit ſine metu. Hæc nobis proptereà viſum eſt pluribus perſequi, quod in proxi- mis ſuperioribus comitiis grauiter à quibuſdam minùs rem intelligentibus, Louanienfium hunc articulum, qui tamen eſt in Concilio Tridentino confirmatus, reprehéſum audiuimus, Qui ſic habet: Fides qua quis firmiter credit,& certò ſtatuit, propter Chriſtum ſibi remiſſa eſſe peccata, ſeq; poſſeſſurum vitam æternam, nullum habet in ſcripturis teſtimonium, imò eiſdem aduerſatur. Etiamſi firma& certa ſpe expectare debemus, in hac quidem vita, per Sa⸗ cramentum Baptiſmi& Pœnitentiæ remisſionem peccatorum, in ſeculo autem futuro vi- tam æternam. In huius igitur articuli defenſionem hæc obiter adſcribere libuit. Nunc vnde deflexit, eò redeat oratio- Quamuis magis eriam impij ſint Anabaptiſtæ, quàm vel Lutherani, vel Zuingliani, non minus tamẽ& ipſi firmiter credunt, certoq́; ſtatuunt, ſibi peccata propter Chriſtum eſſe re- Anabapiiftæ re, miſla, ſe Dei gratiã eſſe conſequutos, ſe vitam æternam poſſeſſuros, quàm vtriq; hi neq; ve- Tzeen endecye. rò verbis id magis quam factis etiam ipſis. Ad mortẽ enim oppetendã, ac durisſimos quoſqʒ „en0. tene: cruciatus pro fide ſua perferendos, non paulò quam vtriq; ſunt alacriores. Nam ad quruis quamlibet horrẽda ſupplicia non aliter quam ad epulas currũt: vt ſi quis inde velit argumen- tum ſumere vel doctrinæ veritaris, vel eorũ gratiæ certitudinis, facilè posſit in eam opinione adduci, nullã vt aliam ſectã eſſe credat, in qua tanta ſit vel fidei veritas, vel gratiæ certitudo- Sed verũ eſt, quod àa Paulo ſcriptum eſt: Etiam ſi tradidero corpus meũ, ita vt ardeã, chari- tatem autem nõ habuero, nihil mihi prodeſt. Non habet autem charitatem, quiſquis diuidit vnitatem. Tales, inquit Cyprianus, etiamſi occiſi in confesſione Chriſti nominis fuerint, ma unplicitate Præn... 1. j.... 77,, cula iſta nec ſanguine abluitur: inexpiabilis& grauis culpa diſcordiæ nec pasſione purgatur- Extra Eccleſam Eſſe martyr non poteſt, qui in Eccleſia nõ eſt: ad regnũ peruenire non poterit, qui eam quæ ene in regnatura eſt, derelinquit. Pacem nobis Chriſtus dedit, concordes atq; vnanimes eſſe praæca- 25 pit: Gilectionis arq; charitatis fœdera incorrupta atq; inuiolata ſeruari mãdauit: Exhibere ſe non poteſt martyrem, qui fraternam non tenuit charitatem. Beati qui perſequutionem pa- Vor, era ſed tiuntur, dicit Chriſtus, ſed addit, propter iuſtitiam. Non ergo qui propter iniquitatem, in- cauſa facit mar: quit Auguſtinus,& propter Chriſtianæ vnitatis impiam diuiſionem, ſed qui propter juſti- Conc. Triden:. Ariiculus Lanaensen. 1. Uarinth. 3. Cpr.tract.. de Den ehi 59. tiam perſequutionem patiuntur, hi martyres veri ſunt. Ipſe Dominus cum latronibus cru- 2 cifixus eſt, ſed quos pasſio iungebat, cauſa ſeparabat. Poteſt impiorum ſimilis eſſe Heee riPs rer 8ohm e gün keens Coc= ig e invefeli lcun fendoren ſßäel Gdadcord ulaf nacctisl wäen reg 3Ilani 3 20 m. kul ni wilinon us 1 9 num cedn d torbos bü 4 gerebal M ulluro à alud zuankeu tr.N. 1 läm lls iubert 8 cppitic 23 lu Aogu lotaes 1 rr e 4 non-t enrey ec 3 un rets D muu volkdert Goll ocaltem jeebe vaut lpe ten. enmilbes GeretD w Clam V um Kcke aaborüqu Necant Slübdegen fuengch Sinomul oaltu’m eils eitelt addit tin a inii teserr ruoreſioc tmfierm quingento umſect z* parialactie eorm lio böaut etu ournth g uimordoc rſetan iewaquödi chiſet jenmeushe nramig mauradcdun docdig ſauosnequ takache mäeRaſſg Bena zmeryubs pelalſg ir Khacei 23 ſe ſcderele 3 4 4 buratt Daxitur 4 ſinnei nr in ſcei Srſmen naaſ drunn 54 Les Cdhen nülracöqu- edee dfen rnn 1 ſuien, dea anh ſne, log ile nru ſiapart Aogeſin rr rolunt, qulpigeg 4„ ſprr eler dereun, 1 in patlunt tuncheee furtnöſe Kd 1 louäo, kerinuin* enhe ahlätas ſconlled 1LA. dän an, 148ο af 8*8 LIBERPRIMVSS 219 ſed disſimilis eſt martyrum cauſa. Et ea eſt quæ facit martyres non pœna, ſicut non loco re- petens docet Auguſtinus. Quamobrem nihil eſt, quòd hoc nomine ſe, ſuosq́; magniſicè Cal uinus efferat, quodq; proptereà Lutheranis eos anteferendos eſſe putet, quod promptiores, paratioresq́; ſint ad quæuis genera ſuppliciorum perferéẽda. Nam ſi vt quiſq; promptisſimus ſt ad mortem pro fide ſuæ partis obeundam, ſic eius fidei veritas cenſeri debet exploratisſi⸗ ma, certisſimaq́;, nulla fides erit certior, neq; verior, quam ſit Anabaptiſtarum, cùm nulli ſint neq; fuerint iam inde à mille ducentis annis, de quibus pœnæ fueꝛint expetitæ grauiores, quiq; fortius, conſtantius, alacrius ad eas, tum ad mortem etiam ipſam quamlibet horrẽdam Vltrò ſe obtulerint. Etiam Auguſtini ſeculo, quemadmodũ ipſe narrat, prodigioſà quædam fuit in illis mortis cupiditas. Nam quo tempore cultus adhuc idolorum durabat, ad Pagano- rum celeberrimas ſolennitates ingentia Donatiſtarum agmina ſæpè veniſſe ſcribit, vt à cul- roribus idolorum inficerentur. Quidam etiam, inquit, ſe trucidandos armatis viatoribus in- gerebant, percuſſuros eos ſe, niſi ab eis pertinerétur, terribiliter cõminantes. Nonnunquam & à Iudicibus tranſeuntibus extorquebãt violenter, vt à carnificibus, vel ab officio feriren- tur. Vnde quidam illos ſic illuſiſſe perhibetur, vt eos tanquam percutiendos ligari& dimitti iuberer, atq; ita eorum impetum incruentus& illæſus euaderet. Iam verò per abrupta Præ- cipitia, per aquas& flammas occidere ſeipſos, quotidianus illis ludus fuit. Neq; verò tantùm Auguſtini ſeculo tales fuerunt: Ante quadragintos etiam annos, quibus Bernardus vixit, fue runt Anabaptiſtæ non minus vitæ prodigi, quam Donatiſtæ. Mirabantur, inquit, aliqui, quèòd non modo patienter, ſed& læti, vt videbatur, ducebantur ad mortem: ſed qui minùs aduer- tunt, quanta ſit poteſtas Diaboli, non modò in corpora hominum, ſed etiam in corda quę ſę⸗ mel permiſſus poſſederit. Nònne plus eſt hominẽ ſibimet manus iniicere, quàm id libêter ab alio ſuſtinere? Hoc autem in mulcis potuiſſe Diabolum frequèrer experti ſumus, qui ſeipſos aut ſubmerſerũt, aut ſuſpẽderunt. Deniq; Iudas ſupẽdit ſeipſum, Diabolo ſine dubio immit-⸗ tente. Ego tamen maius exiſtimo, magisq́; admiror, quòd potuit imimiſiſſe in cor eius, vt tra deret Dominum, quàm vt ſeipſum ſuſpenderet. Nihil ergo ſimile habet conſtantia marty- rum& pertinacia horũ: quia mortis contemptũ in illis pietas, in iſtis duritia cordis operatur. Nec a maioribus ſuis degenerarunt noſtri quoq; temporis Anabaptiſtæ, neq; minus fortes fuerunt& alacres in omni mortis genere pro fide ſua ſubeundo, quemadmoduc inter alios oculatus etiam eius rei teſtis Iuſtus Menius in eo libro, quo errores eorum confutat, ſcripto prodidit. Sic ſtatim ab initio feruere cœpit Anabaptiſtarũ hæreſis, neq; deinceps etiam quo- ties exarſit, de feruore ſuo quicquam remiſit. Non ita Sacramentarij, quorum primus auctor cùm fuerit ante quingentos plus minus annos Berengarius, tantũ abeſt, vt qui fuerunt eius tam ſectatores, pari alacritate quibuſuis diſcriminibus vitam ſuam obtulerint, vt ipſe etiam eorum Doctor, bis aut etiam ter errorem ſuum recantaſſe legatur& abiuraſſe. Qui cum ali- quantò poͤſt graui morbo oppreſſus, ex hac vita migraturus eſſet, non mediocrem dolorem præ ſe tulit moriens, quòd ita multos in tam fœædum errorem hunc adduxiſſet, ac ſuſpirando dixiſſe fertur: Deus meus, hodie mihi apparebis ad meam ſaluationem, vt ſpero, propter pœ- nitentiam meam: aut ad duram meam damnationem, ſicut timeo, propter eos, quos peruerſa doctrina decepi, quos nequiui reducere ad veram viam tui Sacramenti: quemadmodũ con- tra Romantium de Roſa ſcribens narrar Ioannes Gerſon. Hac primùm tempeſtate noſtra gloriari de ſuis martyribus cœperunt, quos tamen& numero& laude tolerantiæ longè ſu- perarunt ſemper,& hoc etiam noſtro ſeculo ſuperant Anabaptiſtæ, vt ſi ſuorum illi marty- rologium conſcribere vellent, multo maiora quaàm Sacramentarij volumina conficere poſ= ſent. Nihil eſt igitur, quòd glorietur de doctrinæ ſuæ certitudine Caluinus, quòd illius fldu- cia nec mortis terrores, nec Dei tribunal formidet: nihil eſt quòd iactet perſequutiones, quas patitur, quòdꝗ́;; ſuos eſſe dicat oues mactationi deſtinatas. Et dicunt,& faciunt hæc omnia fortius etiam Anabaptiſtæ,& fecerunt mulrtis ante ſeculis, quàm velauditum fuiſſet nomen Sacramenrariorum. Leget qui volet epiſtolam Petiliani, quam confutat Auguſtinus, vide- bit quàm ille multa cõqueſtus fuerit de perſequurione ſuorum: quomodo Sacerdotes etiam Catholicos carnifices vocauerit, qui fuerint auctores Imperatoribus, vt in ouiculas innocen tes tam grauiter ſæuirent, quas etiã ſuis pœnis& ſanguine æternas diuitias cœli mercari glo⸗ riatur. Legat& duas epiſtolas Gaudenti]j, côtra quas& ipſas duos libros ſcribit Auguſtinus: inueniet ibi, quòd ſuos ille gaudere ſcribit, quòd perſequutores in fide Chriſti conſtituti ſu⸗ ſtineant, quòd pro ſua parte verba Chriſti& Apoſtoli vſurpant: Beati qui perſequutionem patiuntur: Qui piè volunt viuere in Chriſto leſu, perſequurionem patientur. Sed præclarè Auguſtinus: Si ſemper eſſer laudabile perſequurionem pati, ſufficeret Domino dicere: Beati qui perſequutionem patiuntur, nec adderet, propter iuſtiriam. Item: Si ſemper eſſet culpabile perſequutionem facere, nõ ſcriptum eſſet in ſacris literis: Detrahentèé proximo ſuo occultè, huncperſequebar. Aliquãdo ergo& qui eam patitur, iniuſtus eſt,& qui eam facit, iuſtus eſt. Sed planè ſemper& mali perſequuti ſunt bonos,& boni perſequuti ſunt malos: illi nocẽdo per iniuſtitiam, illi conſulendo per diſciplinam, illi immaniter, illi temperanter, illi ſeruientes cupiditati,illi charitati. Nam qui trucidat, non conſiderat, quemmadmodum laniet: qui autem curat, Calu. ia tat ſua⸗ rum in patiendo alacriiatem. Aug. etiſf.·o. Donatiſtæ mor tis oppetendæ cupidi. Bernardus ſermb 66. 13 cantit⸗ Altud conſtantis Mart)yrum, alid duritia Hæretu (06hõ3. luſtus Menius. Rerengarius& eius Fœnileniid. Aug. li. z. eontra lit. Betil.cap.iʒ· Ibidem cap.⸗⸗. Idem lib.i.cap.ſ 1ib. ⁊. cap. 12. Matth.. 2. Tin. 3. Aug. epiſt 42. Pſalm.ios. ——-———— Non penæ ſed cauſæ fimulitudo mart)res facit. Cyp. lib. 4. epi. 2. Cypr de ſiaplici- tare Orælatorum. De quarta ſecła Fuenc le feldii. Qudd bæe verba Chriſti, Hoc eſt worpus meũ, ad- huc firmiter ſtant cõtra Suermeros- Pſalm.⸗z. De Them. Munc. Philip in hiſtoria Auncri. Phil.p. de Suecle: feldio. dE HAERFSIBVS NOSTRI TEMPORIS curat, conſiderat quẽadmodum ſecet: ille enim perſequitur ſanitatem, ille putredinem. Occi- derunt impij Prophetas. occiderunt impios& Prophetæ: flagellauerunt Iudæi Chriſtum Iudæos flagellauit& Chriſtus: traditi ſunt Apoſtoli ab hominibus poteſtati humanæ tradi- derunt& Apoſtoli homines poteſtati Satanæ. In lis omnibus quid attenditur? niſſ anis 2 rum pro veritate, quis pro iniquitate, quis nocendi cauſa, quis emendandi. Non ergo ſimi⸗ litudo pœnæ facit martyres: Sceleratus enim poteſt habere ſimilem martyris pœnam, ſed tamen disſimilem cauſam. Tres erant in cruce, vnus Saluator, alter ſaluandus, alius dam. nandus. Quamobrem quiſquis ad Hæreticos& Schiſmaticos ab Eccleſia tranſit, etiam ſi oc- ciſus propter nomẽ Chriſti poſtmodum fuerit extra Eecleſiam conſtitutus, atq; à charitate diuiſus, coronari, inquit, Cyprianus, in morte non poteſt. Cum Deo manere non poſſunt qui eſſe in Eccleſia Dei vnanimes noluerũt. Ardeant licèt flammis& ignibus traditi, vel cb. iecti beſtiis animas ſuas ponãt, non erit illa fidei corona, ſed pœna perfidei: nec religioſæ vit- tutis exitus glorioſus, ſed deſperarionis interitus. Occidi talis poteſt, coronari non poteſt. Nihil igitur, habent, cur martyrum ſibi gloriam vendicent, qui tam procul abſunt à marty- rum cauſa, qui pro impia diuiſione mortem oppetere non dubitarunt- Habes itaq; iam tria Euangelia,& ea quidem inter ſe valdè pugnantia. Si ſpectes alacritas tem in tolerãdis perſequutionibus, longo poſt ſe interuallo cæteros vtroſq́; relinquunt Ana- baptiſtæ. Si numerũ inſpicias, veriſimile eſt, niſi tam grauiter in eos animaduerteretur, quòd eò quoq; futuri eſſent ſuperiores: Si ſpeciem pietatis, quod vtriq; fateri neceſſe habent, longe eos antecellunt: Si de verbo Dei iactantiam, non minus& iſti confidenter prædicant, quam Caluinus, quòèd doctrinam ſuam ſuper omnem mundi gloriam ſublimem, ſupra omnem po teſtatem inuictam, ſtare oporteat: quòd non eorum ſit, ſed Dei viuentis, Neq; minus clara voce denunciant quàm Lutherus, quòd etiam Angelos doctrina ſua, quod eſt verbum Dei ĩudicaturi fint. Et certe quotquot contra hæreſim hanc ſcripſerunt ſiue Catholici, ſiue E⸗ retici, non tam ſcripturis, quæ ſatis euidentes viderentur, quàm Eccleſiæ auctoritate eam con uincere potuerunt. 4 Finem iam fortasſis Euangeliù horum eſſe putas? Longiùs adhuc abſumus à fine. Quar- tum etiam Euangelium edidit in lucem Suenckfeldius, contra quem ſcriptos vidimus lingua Germanica quinq; libros, quibus Flaccus cum eo rixatur. Is cùm viderer& Lutheranos,& Sacramentarios,& Anabapriſtas,& omnes non huius modò tempeſtatis, veruùm etiã priſco- rumn ſeculorum Hæreticos è ſcripturis errores ſuos cõfirmare: quod vſq; adeò verum& cer- tum eſt, vt etiã noſtri temporis hæreſeon architectus Martinus Lutherus id inficias ire non pocuerit, qui proptereà dicit ad extremum, nomen hoc eſſe conſequutum ſcripturam Cano- nicam, quòd vocetur liber Hæreticorum, quòd ex eo ducant originem omnes heęreſes, quan⸗- doquidem omnes Hæretici ſcripturæ præſidio nituntur. Hoc igitur cùm animaduertiſſet, ac fortasſis in ipſis, etiam Lutheri libris legiſſet Suenckfeldius, excogitauit& ipſe nouam hæ- reſim, ac ſcripturarum nixus præſidio ſcripturis auctoritatem omnem abrogare conatus eſt. Sic enim loquitur cum ſuis: Non oportet legis aut ſcripturę eſſe peritum, ſed à Deo doctum. Etiam ſi millies percurreris Bibliorum lectionem, tamen non niſi ſcripturæ peritus euades, & nunquam à Deo doctus. Vanus eſt labor qui ſcripturæ impenditur: ſcriptura enim crea- tura eſt: Non conuenit Chriſtiano nimium creaturæ addictum eſſe. Deum audire oportet: huius voces de cœlo expectãdæ ſunt, vt erudiant. Beatus vir, inquit Dauid, què tu erudieris Domine. Æquè nos docet hodie, atq; olim Patriarchas& Prophetas, viſionibus, ſomniĩis at- tendendũ: illis enim loquitur nobis Deus. Vox Dei rectè docet, ſcriptura non eſt verbũ Dei, ſed mortua tantũ litera,& inter alias creaturas reputanda. Ne putes te ex ſcripturis doctum: e cœlis illud expectandũ erit, non è libris. Spiritus ſanctus è ſupernis delabitur citra omna- medium, non per externum auditum& vocalem prædicationẽ, ſeu ſcripturarũ lectionem. Etſi autem viſionũ, ſomniorum,& reuelationũ eiuſinodi primus auctor fuiſſe videtur Tho- mas Muncerus, qui primus etiam à Lutheri ſecta deſciuit, quemadmodum in hiſtoria, quam de illo ſcripſit, narrat Philippus: ita vt non minus Lutherũ quòd nimiùm laxaſſet, quàm Pa- pam quòd nimiùm adſtrinxiſſet conſcientias, damnandum eſſe putaret: tamen inter errores, quos illi tribuit Philippus, hos tantũ enumerat, quòd amplectendæ pietatis Chriſtianæ vias has& ratiomes cõmonſtrarit: Primũ vt à manifeſtis criminibus, qualia ſunt, adulteria, cædes, blaſphemiæ, ſibi temperarent homines: deinde vt corpus caſtigarent ieiuniis, vilitate veſtiũ, pauca loquẽdo, toruũ obtuendo, barbã non radendo. Tum vt ſecreta loca peterét, deq́; Deo ſæpè cogitarent: quid ſit? num noſtri curam geratꝭ num vera ſit fides noſtras ſigna ſimula Deo poſtularent, quibus oſtenderet, quòd ſumus illi curæ, quodq́; noſtra fides recta ſit. cri⸗ pturis non fiderent: accepti verò Spirituſſancti ſomnia certisſima eſſe ſigna perſuaſum habe- rent. Dicebat Muncerus idem: Habere ſe mandatũ, vt mutarer regimen ſeculare. Quamob- rem cuùm eſſet Alſteti, codicem confecit, in quo cõſcripſit omnes, qui ſecũ coniuraſſent ad ca⸗ ſtigandos minimè Chriſtianos Principes,& Magiſtratũ Chriſtianũ inſtiruendũ. Hac ſunt quæ Muncero tribuũtur à Philippo. De Suenckfeldio verò, quem per contumeliã Stenckfel⸗ diũ vocar, ſcribit idé in præfatione cõmentariorum, quos anno proximo ſuperiore wiiit in —* 8 epiſto⸗ 1— 1 repugn tnquam rayw illi nihilſton qeſiod docci nmOmü mpetterd: eilcocet 1,ona1U Iibepil niquldl prurintes aderrrem T mineiq; din ttersexted fädiis ſer- cem uctohg elechder, Janſaerie lacoprod. Iidecpreim centüncn quodkun. dotio,uis verhimig Prrate n bum Den ctaneln feld usbr Dia panig m non a nm gun rdasueg wüiſong cosbaln 91 non 1 pudeie Siertl ellen an nar,enr Celnchsa,n. üt. ue Ne eſcar au 4 Dabglat. mondusi 4 Lach 3* enl 11 — 2 nenrhl arue Fenr ucenti hene I DTOp Mda-lü pvoii clent iite ſel uncigt amortua eclot daſealü It quod rrptunan von tam erdotub probai ua lacriie venckel dresnull Aum enim rat detral mtumſti erurher tliio acr Nüdlron uomai G ottua tan de Chritis 1 daü uus nomine der Cerm duj adaan cininge rceilslij derodamt tusceni mum Im audiui, 1 chrinam, nieem exl earnen. e qlem ciraisa nunt eh lonbe⸗ abläl LIBENSBRIMVS. 220 epiſtolam ad Romanos: Stenckfeldius centimanus eſt: Habet milites pasſim, qui ipſius no- mine non ſolum ſeribunt, ſed etià ſeditiones mouent: iactitant afflatus,& abducũt homines à publico miniſterio,& à lectione& cogitatione doctrinæ? Ac nũc quoq; aduerſus me edi- tis aliquot pagellis nomine Stenckfeldij, repetitur ille olαλμ gratisſima cantilena fanaticis hominibus, non cogitatione ſcriptæ doctrinæ Deum cõmunicare ſe hominũ mentibus, ſed ſine medio. Neq; ſolũ Philippus, verũ& Caluinus,& alij nonnulli videntur hæc ad Suenck- feldium tanquam primũ auctorè referre. Quamuis enim ante eum fuerunt cœleſtes Prophe tæ, cõtra quos iuſta duo volumina cõſcripſit Lutherus, quorũ dux& anteſignanus fuiſſe cre ditur Thomas Muncerus, non tamen ij tam apertè à publico verbi miniſterlo,& à lectione ſcripturarum homines deterrebant, ſicut nunc facit cum ſuis Suenckfeldius, qui non dubitãt etiam ad patrocinium inſaniæ ſuæ trahere Pauli locum illum, vbi confert præſentis vitæ co- gnitionẽ, quæ eſt per verbum, cùm perfecta& reuelata cognitione, qualis erit in altera vita. Iiæc iſti detorquenr ad hanc vitam, tribuentes quod eſt ex parte ſcripturæ ſacræ, quod per- fectum eſt, ſpiritus reuelationibus: ad quas cùm peruentũ fuerit, illud quod eſt ex parte, pu- ta tractationem& vſum ſcripturæ, ſomniant aboleri. Huc pertrahitur etiam ille quamlibet repugnans eorum enthuſiaſmo Petri locus, vbi monet, vt attendamus Prophetico ſermoni tanquam lucernæ lucenti in tenebroſo loco, donec exoriatur Lucifer in cordibus noſtris. Sa- tanæ illuſiones habent pro illuminatione Spirituſſancti& pro Lucifero: quo exoriente, iam nihil ſit opus lucerna Prophetici ſermonis. Proferunt& illas ſcripturas, quas in libello quo- que ſuo de abroganda Miſſa produxerat Lutherus, ad confirmandum errorem ſuum: Non docebit vnuſquiſq; proximum ſuum,& vnuſquiſq; fratrem ſuum, dicens: Cognoſce Domi- num. Omnes enim ſcient me à minore vſq; ad maiorem eorum. Nolite plures Magiſtri fieri, Vnus eſt enim Magiſter veſter in cœlis. Non habetis neceſſe, vt aliquis doceat vos, vnctio eius docet vos. Ad hunc igitur Magiſtrum, qui in cclis eſt, cõfugere iubent, vt ab eo docean- tur, non à ſeriptura mortua, aut ab hominibus, Vide pientiſſ. Rex, quò tandem iſti rem perduxerint. Poſteaquàm exemplo Lutheri lice⸗ re ſibi quiſq; voluit, à ſenſu& conſenſu totius Eccleſiæ recedere,& peculiari ſuo ſenſu ſcri- pturas interpretari, vt quod ipſe ſenſiſſet, id eſſe Dei verbum exiſtimaretur. Eò ventum eſt ad extremum, vt ſcripturarum auctoritate ſcripturis auctoritatem omnem detraherent, ho- minesq́; docerent non tam ſeripturis, quam ſomniis& reuelationibus fdere. Suſtulerat Lu therus externũ ſacerdotiũ& ſacrificiũ: hoc ei cùm non impunè modò cedere videret Suẽck- feldius, verumetiã probari factũ à multis: ipſe quoq; ſuſtulerit externũ verbi miniſteriũ, ea- dem auctoritate, qua ſacrificium Lutherus abrogauerat. Cur enim Lutheri auctoritas maior eſſe debet, quam Suenckfeldij, cum præſertim ſcriprurarũ hic maiore preſidio niti videretur? Nam ſacrificare plures nulla ſeriptura prohibuit, Magiſtros autẽ fieri plures apertè non vno loco prohibuit. Cùm enim vnus Magiſter noſter ſit in cœlis, videtur eius obſcurari gloria, videtur eius dignitati detrahi, ſi quis alius audiatur prætereà, quaſi parũ idoneus ille ſit ad do- cendũ nos, neq; tantum ſit in eo facultatis, vt citra miniſteriũ hominis id præſtare queat. Sic quod Euangeliũ per Lutherũ orſus eſt Saranas, abſoluit per Suenckfeldiũ, vt ſublato ſacer- dotio, ſublato ſacrificio, ſacris omnibus in ſummum cõtemptum adductis, externum quoq; verbi miniſterium ſublatum iam eſſe videamus: Scripturas autem Canonicas vſqʒ adeò di- gnitate ſua prorſus omni ſpoliatas, nihil vt illis fidere iubeamur: quòd ſcriptura non ſit ver- bum Dei, ſed mortua tantum litera, quæ ſit inter alias creaturas reputanda, cui nimis addi- ctum eſſe, minimè Chriſtianũ decere videatur. Neq; vero cõtremnendus aliquis eſt Suenck- eldius hic. Scribit Philipꝑ us eum eſſe centimanum habere milites pasſim, qui nõ ſolùm ſcri⸗ pta ſpargant ipſius nomine, ſed etiam ſediriones moueant. Graſſatur lues iſta Suenckfeldia- na, non modo per Germaniam vniuerſam ferè, verumetiã per Heluetiam:& eſt ingens eo- rum numerus, qui iactant hunc afflatũ, ita vt ex vulgo plures in maioribus nõnullis ciuita- tibus Suenckfeldiani reperiri dicantur, quam vel Lutherani vel Zuingliani. Equidem neq; noui hominẽ, nec eius ſcripta vidi: ſed quod ſcripſit olim de iis, qui ſe falſo iactant Euangeli⸗ cos Eraſmus Roterodamus, quotquot ad eorum ſe cœtum adiunxerüt, neminè ſe ſcire, qui non ſeipſo ſit factus deterior: Contrarium eius cùm tuæ Maieſt. nomine legatione fungerer, apud Chriſtianiſmum Imperatorem, vereque Catholicum Regem Carolum Quintum de Suenckfeldio dici audiui, idq́;; à viris quibuſdã grauibus,& omni fide dignis: quotquot eius eſſent amplexi doctrinam, eos de repente quaſi numine quodam afflatos in alios viros mu- tari, vererem hominem exuere, nouum induere, neq; ſecundum carnem iam, verùm ſpiritu deinceps ambulare, carnẽ vt ſuã cum vitiis& cõcupiſcentiis in ſpecie crucifixiſſe videri poſ- ſint. Hic videre licet, quemadmodum Sathanas non rarò ſe transfigurat in Angelum lucis, Vr per vmbram ſanctitatis audientiũ decipiat ſimplicitatem. Quomodo quaſdam illecebras eſcarũ aucupes proponunt, vt facilius aues per oblectamẽta gule capiant: ſic eſt quædã etiam Diaboli ſanctitas, id eſt, decipula humanę animæ, per quam facilius capere posſit,& falſis ſer monibus irretire: ſicut Ezechiẽlem enarrans pluribus verbis perſequitur Origenes. Talem ſanctitatem olim in Pſallianis Euchitis, Antropomorphitis, Ebionitis, Tacianis,& aliis em Cæleftes Proph. 1. Corinth 13. Quibus ſcripturis pro ſua ſecta ni: tantur Htenck⸗ feldiani. 2. Petri 1. Hebr-9. Hier.z1. Iacob.3. Marth. 23. 1. Igannis ae Quòd Eu T&gelium per uther or- ſus eſt Sathanas, ab ſolutt per Iuenclfeldiuvs. Fnenclcfeldiaux rum ingens mul⸗ titudo ac Vis⸗ Sandtitas hære- ticorum diabo: lica decipula anis NA. Origenes. Epilogus de qua- iuor Euangeliis νμ14. Morrendæ Cob⸗ ſcuræ ſectæ ſub Luibero natææ, de quibus Eraſm. de amabili Eccleſiæ goncordia⸗ Dauid tertius. Apoſtotata Præ⸗ monſtratenſis. Noni Neſtoriani. Dæmoniaci. nus. Michael Herue- 1335. Ex Lutheri ini- tiis qudm hor: renda impietas j roditrit. TEMPORIS DE HAERESIBVS NOSTRI dem generis hęreticis: nunc autem in Picardis& Suenckfeldianis videre licet: quę nihil aliug eſt, ſicut ab illo viro doctisſimo dictum eſt, quaàm decipula qusdam humanarum anima inſidiis Diaboli collocata. Quatuor iam habes Euangelia, ſed non ſecundum Matthæum, Marcum, Lucam, Ioan- nem, ſed ſecundum Lutherum, 2 uinglium, Muncerum, Suenckfeldium: Portentoſa nomi- na, ſed ipſa magis Euangelia portentoſa, quæ Cacangelia rectius quam Euägelia dicere poſ- ſis, vt quæ malorum ſecum IIliadem tulerint: non a Chriſto, verũ ab auctore Diabolo pro- fecta. Quam etiam ob cauſam Euangelici malunt, quam Chriſtiani vocari: quòd conſcij ſibĩ ſunr, nihil habere ſe cum Chriſto commune. Quam parua autem ſœintilla, quę ſimulvt emi- cuir, nullo prorſus negotio reſtingui ſtarim initio potuit, ecce quantum(proh dolor) nobis incendium conflauit: quam multis in loco etiam cum puluiſculo(quod aiunt) Chriſtianam Pietatem omnem euertit? 3 1 Abſolutum exiſtimas iam Euâgeliorum numerum? ingens adhuc eorum reſtat aceruus, Cum enim peccandi magna quædam ſit illecebra impunitas, hac propoſita certatim proru- perunt, qui vetera faſtidientes, noua facere omnia, ac nouo aliquo doctrinæ genere excogi- tando, nomen ſuum immortalitati conſecrare contenderent. Sed quis enumerando ſingulos recenſere, vel cuiuſq; proprios errores explicare queat? cum primis id operoſinn, neq; præ- ſentis eſt inſtituti. Quamobrem nolo eſſe longior in cõmemorandis trecẽtis ilis apud Apo- cellam in Heluetiis, qui poſt decantatas Dei laudes extinctis lucernis cum brutorum inſtar fœda ſe libidine contaminaſſent, in mõtem nihilominus quendam editum aſcẽderunt, vnde ſe cum corporibus& animis ſublimes raptos iri perſuaſum habebant. Sed neq; de aliis qui- buſdam conuemiculis quicquam dicam, quorum Eraſmus meminit, in quibus matres vltro tradebant ſuos infantes occidendos:& tam immane facinus hilari vultu ſpectabant, perſua- ſæ, ſic interfectos inter præcipuos ſanctos habendos. Quare quid magis horrendum dici po- teſt: Quin& de Sacerdote quodam in Sueuia capto, nihil eſt quòd multa dicam, qui finem jam inſtare Chriſtianæ fidei docebat: quòd cùm lex Moſi mille quingentis annis durauent, Chriſti quoq; lex non ſit diurius duratura: quamobrẽ adeſſe iam tempus, vt alia lex, aliaq́ ſi⸗ des hominibus tradatur. Deq́; alio quodam non procul à VVittemberga, qui certum diem & horam colonis ſignificauerat, quo dominus ad iudiciũ eſſet venturus. Quod adeò verum eſſe perſuaſum illis fuit, vt ab omni opere ruſtico ceſſarent, horam illam expectantes: cumq́; fruſtrati expectatione ſua fuiſſent, in diſcrimen veniebant, ne fame morerentur, quòd cum nihil ſeminaſſent, nihil erat, quod meterent. Deꝗ́; Dauide tertio, qui in oppido Embda vete- rem Saducæorum hæreſim renouauit, cum& reſirrectionem carnis negaret,& extremum Iudicium, Angelos, Dæmones, Baptiſinum, Matrimonium, ſcripturas, regnum cœlorum. lti⸗ dem de Apoſtota illo Præmonſtratẽſi, qui docuit, non eſſe infernum, neq; deſcendiſſe Chri- ſtum ad inferos/ſanctos Patriarchas& Prophetas in inferno non fuiſſe, quin Chriſtũ etiam ipſum: quoniam cùm diceret: Deus, Deus meus, quare me dereliquiſti? deſperare viſus eſt, hoc nomine condemnatum eſſe. Potuitne dici magis blaſphemum aliquidè Sed& illos præ- teribo ſilentio, quibus horror eſt, ſi quis Mariam vocet Deiparã, à quibus in Epheſino Con- rum, Toannes Campa- cilio pridem damnata hæreſis Neſtorij reſuſcitata videtur. Sed nec illorum mentionem fa- ciam, qui decies per diem Diabolum adorant, quam etiam ob cauſam Dæmoniaci vocantur, cæterùm exorti ſunt demuùm à ſchola Lucheri Ioannes Campanus,& ex Hiſpaniis Michatl Seruerus, qui libros aliquot de T'rinitatis erroribus, plenos erroribus& blaſphemiis edide- runt: in iis nunc tandẽ veteres Arrij& Macedonij errores in lucem reuocare, fidemq́; quam in Nicæno& Conſtantinopolitanæ primo conciliis, Patres congregati nobis tradiderunt, labefactare conantur. Solum enim Deum patrem,& neminem alium adorari& inuocati de⸗ bere contendunt, quòd ille ſolus videt corda noſtra, quod nuſia creatura facere poteſt:& eſt præceptum veteris legis, vt qui quenquam alium adorauerit præter Deum ſolum, occidatur. Ad quem, Deum alium interceſſorem, procuratorem,& mediatorem habemus nulſum, pra- ter vnum Dominum leſum Chriſtum. Quid autem aliud his verbis, quam adoratio, inuo- catioq́; Dei filij,& Dei Spirituſſancti prohiberi videtur?. Ecce quò ventum eſt ad extremumè Abrogato Sacerdotio, euerſo Sacrificio, Sacramen- tis omnibus modò non conculcatis, eò tandem res perducta eſt, vt nec infernus, nec cœlum eſſe credatur,& Chriſtus à multis Deus eſſe negetur. Quis vnquam futurum exiſtimaſſet, it ex tam paruis initiis ad has tam horrendas blaſphemias, quas paucis perſtrinximus, ad ex- tremum perueniretur? Sed ſcitum eſt illud: Pincipiis obſta, ſerd medicina paratur, Qum mala per longas inualuère moras.. Quòd ſi venienti morbo ſtatim occurſum fuiſſet ab initio, minùs magnis nunc difficulta- tibus Eccleſia Dei præmeretur. Longè, lateq́; ſparſa ſunt& hæc Seruetica contagia. Atqʒ vti- nam ſerenisſime Rex, ſicut aliæ, quas recenſuimus, hæreſes ex magna parte, ſic& hæc regni tui fines non attingiſſet: quæ cum impietate ſuperare cæteras videatur, nulla tamè eſt ex om⸗ nibus noſtri tẽporis hærefibus, quàm ſit hæc ſcripturarũ armis inſtructior: nihil enim Lede 4 allude Nq CCn 4 1— doßen. Neque ſrtent Ni Cla 3 ent ſer 5 N” mld glhl 3 58 n Ital molbu. n outatol ſylo, 4 7 1n gem Vi da 1 erne rllam 1 rlol 1 Iſe 43 intt nkcler etn reum erlde 1 ſe1 9„00 mLenlo 1 d. emetlam 1 1 mentun, 1 3 urem boc wedsn emicicum bad icon ne Kruken doimer nulett aMdunt)itel cnbt Tgumérum giese Aqvicki e teernſe elum iale eſech picem non daelt eillicuicem utin t en rnanim aäile ß cotpus Kſt pr e cde dogne Nüsn eorumälke nnnt totoinemt inedgn liotes dogn Ln im qul de ſt,h lü qucm) dis Scolcſ,g nanae Deipraſdo Slch Kirio nan Punin mbin porene fuigen toninitoſ ri düniu 1.9 5 yemi „2lie ſlaquodneg, 5 3 Ib t. od ad fe fII n 9 nnnl d onlentrent, nn m olerznae alenr olri dlelſo iturun— mren „ Poig. nn fecketo ſeh t⸗ 8) Onn- dounn.» Qu com te heöſanben V A Rh 4 trlſtani( epin lo Cetzre tumaL krun. ytcc ſimen— hatisjid Kiiſits hühoc ſitapdd ſncher renel e. Dep, atie. A t aane dädü A 1— — 2⁴ 8* Ue danan.4 de d 1.12 ER PRIMVS. 221 aliud, niſi ſcriptura, ſcriptura, Euangelium, Euangelium. Ac vide quæ fuerit hominis confi- gengehut eu denria. Quauis Caluini ſcriptis fuerit error hic ipſius oppugnatus, auſus eſt tamen proficiſci uino donuatag Geneuam,& cum eo ſermonem cõferre. Tandem poſt mulram& acerbam diſputationem,& oceiſas. cùm dogma ſuum pertinacitur tueretur, capitis eſt damnarus: quod vrgente Caluino factum eſſe, dubium non eſt: qui mox librũ etiam edidit, quo doctrinam eius explicat,& rem om- nem, quemadmodum acta ſit, deſcribit, ſimulq; in Hæreticos rectè gladio vindicari docet. Neque disſimilia ſcripſit paſtor quidam Bremenſis, ſic enim ſe vocat. Timannus in faragine T ewne Sne ſententiarum, quas collegit, non ſolum ex priſcorum Patrum, qui fuerũt Chriſtianæ, verum menſis docet pa= etiam ex eorum ſcriptis, qui ſunt Confesſion. Auguſtanæ: vbi Lutheri, Philippi, Vrbani Re- uiri bærciicos. gij, Nicolai Amſdorffj, Viti Theodori, productis teſtimoniis oſtendit, Caluinũ cum Sacra- mentariis omnibus& Anabaptiſtis, ac aliis hareticis ſceptro Magiſtratus potiùs, quàm vel ſtylo, vel diſputationibus eſſe refutandos. Intereà tamen de ſe, ſuisq́; tacet, quaſi non in ea- dem& ipſi cauſa ſint, cùm quod Lutheranorum de Sacramentariis, idem ſit Sacramentario- rum iudicium de Lutheranis. Nam quod Lutherus inde ſumit argumentum, Sacramenta- riorum doctrinam ab auctore Satana profectam eſſe, quòd hæc ſecta in ipſo ſtatim exordio in tot capita eſt diſſecta, tam inter ſe disſidentia, de verborum horum interpretatione: Hoc eſt corpus meum, prudenter id quidam& verè colligit. Veris ſimum enim eſt, quod à Gre- Næxia. Athæn, gorio Nazianzeno ſcriptum eſt: Verum enim quod eſt, vnum eſt, mendacium autem multi- ee ſete her plex. Ante quem etiam Athanaſius: Ibi eſt, inquit, vt Patres tradiderunt, Veræ diſciplinæ& nianam hæ⸗ magiſterij argumentum, vbi eadem confitentur omnes, nec à ſe inuicẽ aut à maioribus diſæ reſim. ſentiunt. Qui autem hoc aniano non ſunt, improbi potiùs quàm veri doctores appellari de- bent. Certè Ethnici cùm nec eadem profiteantur, ſed inter ſe diſcrepãt, veram diſciplinã non habent:ſancti contrà ſynceræ ſunt veritatis præcones, eò quòd ſententiis inter ſe conueniũt, & nullo disfidio inter ſe laborant, qui tametſi diuerſis temporibus vixerunt, què tamen ſi- mul eodem tendant, vt eiuſdem Dei Prophetæ,& eiuſdem ſermonis interpretes. Eſt iraque certisũmum argumẽtum hoc eorum inter ipſos disſidium, quòd non Dei ſed Satanæ ſpiritu agitentur. Sed quid? Si eadem ratione probare contendunt Sacramentarij quoq;, quòd Lu- Teretirorum, be therus Euangelium in lucem à ſe productum eſſe gloriatur, id ſimiliter à Satana profectum ter ſe diſidum eſſes quandoquidem non minus inter Lutheranos, quàm inter Zuinglianos disſidiorum vi-„eeus Niris dere licet. Ac illi quidem, quamuis hæc Chriſti verba non ad eundem modum interpreten- ³°"ur- tur, in hoc tamen vnanimiter idem ſentiant omnes, quòd in Euchariſtiæ Sacraméto preſens adeſſe Chriſti corpus& ſanguinem, impiè negant. Lutherani verò non de vnius alicuius ſcrĩ pturæ ſenſu, ſed de dogmatibus ipſis mirabiliter inter ſe pugnant. Vis autem eorum diſſenſiones& pugnas audire? Equidem recenſere non grauabor, ve- Etherara g rùm non ita vt ordinem temporum obſeruem, verùum vt à leuioribus exordio ſumpto, de- in treꝛ ſectas diß inceps ad grauiores progreſſum faciam. Biennio poſtquam ex hac vita migrauit Martinus ½da. Lutherus, cùm quaſi de tribunali pronuncians Deus apertè cauſam Lutheri condemnaſ- ſet, admirabili quadam victoria Chriſtianiſmo Imperatori CAROLO contra factionis eius homines conceſſa, quorum ingentem exercitum, nullo prælio commiſſo, perexigua manu, ſolius Dei præſidio adiutus, in fugam cõuertit: neq; multò poſt paucis comitatus An- geli ductu Albi fluuio tranſmiſſo, multò numeroſiores eorũ copias fudit, ac Principẽ etiam ipſum factionis in poteſtatem ſuam redegit. Poſt hanc igitur admirabilem victoriam, in qua Deus ipſè pro miniſtro ſuo Cæſare cauſam ſiam agente pugnauit, ſtarim in tres ſectas Lu- therana ſecta diſſecta eſt. Nam alij facti ſunt Interimiſtæ, alij Adiaphoriſtæ. Interimiſtæ por- Interemiſlarum rò duplices, vni ex permiſſu Cæſareę Maieſtat. qui nulla in re alia ſe Lutheranos profiteban- Seνus primum. tur, præterquã quòd neq; calicis vſum à Laicis intermitti, nec vxores à Sacerdotibus relin- qui volebant. Quod ad reliquos ritus& doctrinã attinet, quin per omnia cum orbe reliquo Chriſtiano conſentirent, non recuſabant. Hos ex comitiorũ decreto ſalté ad Oecumenicum Vſꝗ; concilium tolerandos eſſe Cæſar cenſinit. Sed vbi Chriſtiani totius orbis Oecumenici decreta non valent, cur ibi plus ponderis habere debeat, quod in vno aliquo regno aut impe rio fuerit cõſtitutum? Quamuis itaq; Mauritius Princeps Elector, non grauatim comitiorũ Imperialium decreto ſe pariturũ oſtenderat, auſi tamen hoc ſibi ſunt arrogare Lipſici Theo⸗ TCipff. Theoloei logi, vt libellum, qui comitiorum decreto fuerat approbatus, arbitratu ſuo corrigerent,& mane, wuabes nouum Interim cõſcriberent. Ac quod ad ritus quidem& cæremonias attinet, de ſis nõ ma- ſecundi generis gnoperè cum Chriſtianis cõtendebant, ſed plus tamen aliquid ſibi de Luthe. doctrina, quàm ntenmuſſæ. fiit in Interim illo Cæſareo permiſſum, reſeruare conabantur. Quamobrẽ in hoc Imperiali ſibello ſubſcripſerunt, vt contenti docere, fide nos iuſtificari iuxta Paulum, quod erat addi- tum à Luther. ſola fide, id reiicerent: quòd addi aliquid verbo Dei, nefas eſſe indicarent. Vĩ- ſum eſt autemillis& hoc Eccleſiæ, quàm diuerſum Luther. dogma potius amplectendum, ad iuſtiſicationem opera eſſe neceſſaria, neque totam noſtram iuſtitiam in ſolius Chriſti iu- ſtitin ponendam eſſe. De pœnitentia quoq; receptam Eccleſiæ partitionem, admiſerunt: ſe- ptem eſſe Eccleſiæ Sacramenta conceſſerunt: Miſſam aboliram reſtituerũt, vulgares Lutheri cantilenas fermè prorſus aboleuerunt: Epiſcoporũ etiam iuriſdictioni quo minus parerent, Pp cauſam DE HAERESIBVS NOSTNILTEBMPORIB cauſam non dixerunt. Hæc ſunt quæ in illo Lipſico Interim contineri ſcribit Matthias Plac cus Illiricus in quadam adhortatione ſua ad Eccleſias Mifnicas. Porròo V Vittembergenſes, V vyiitemlergsſes etſi non diuerſum ſentire viderétur à Lipſenſibus, quod inde colligit Flaccus, quia ſcriptum Adiaporſt, eorum non oppugnauerãt: quoniam tamen ex eorum ſchola cœperat initium Euangelium Lutheri, fuit illis religio tam ab eo ſubitò diſcedere, quamuis pridem nonnullos, Phiſippum „enil. gun eßa S ſleiu fecun n lacllc K ſi2 dn vles 1 E m cal nume, ee —— —— Quid Catholici ſentiant de riti- bus externis,& quatéenus conne: niant eum illis Adiaphoriſl. Pſalm.44. præſertim, perræſum eius fuerit. Quare nondum efle tempus opportunũ rati traditũ ab ipſo doctrinæ genus mutare, ſaltem ritus nouos, quos induxerat, abrogandos cenſuerunt,& ve⸗ teres ex magna parte reſtituẽdos iuxta formã in libello Cæſareo præſcriptà. Vocauerũt auts hæc Cręco nomine 1Gροοα Latiné dicere posſis indifferentia, vt Trhagura ſua ſunt eiuſ= modi, nihil vt ad ſalutẽ intereſſe videatur, ſeruet quis ea, nec ne. Nam 8 8 in his, qua fiunt externè, ſummãà Chriſtianæ pietatis pofitam eſſe negamus, cùm Muhſs gloria filiæ Regis ſit intrinſecus. Intus videt Chriſtus, intus amat, intus alloquitur, nec vel punit,) el coronat, niſi uæ fiunt intus. Sed vbi verè Deus intus colitur, non ferè fit, vt eiuſmodi cultus per ſigna quædã& indicia ſe foras non proferat,& ad ſpectantium oculos traducat. Habent autem& .. 3.—.1... 5. 17,... hoc iſti ritus externi, quòd ſicubi ſimiliter ab omnibus obſêruantur, vnanimitatis cuiuſdam ...... 1 ſ. & conſenſus teſtes ſunt. In iis igitur maxima ex parte ſibi VVittembergenſes cum Chriſtia⸗ Mhrieu fugellar nis conſentiendum eſſe duxerunt: vt iis quaſi ſignis a Luther. quandain ad Chriſtũ inclina- Adiaphoriſtos. Ilhy. ſentẽtia exa coömunicatoria in tionem ſe feciſſe declararent, ſimul ſpem facerent, ſucceſſu temporis futurum, vt reiecta Lu- therana, Chriſtianam& Catholicam doctrinam in omnibus amplecterentur. Odoratus eſt hoc Flaccus, vt eſt minimè mucoſis naribus: itaq; ſumma cõtentione, ne qua mutatio fferet, obſtitit, cumꝗ; ſe nihil proficere monendo, orando, obſecrãdo videret, multis maledictis& probris etiam Præceptores ſuos, præ cæteris auteim Philippũ, nunc obſcurius, nunc apertius inceſſere veritus nõ eſt, quòd Chriſti ſui, hoc eſt, Lutheri cauſam eos deſerere quiritaretur: Nam ille Chriſtũ alium non nouit præter eum, qui natus eſt Iſlebij, neq; dubitauit eos Epi- curi de grege porcos appellare, nõ veritatẽ, ſed ventrẽ reſpiciẽtes, vt quoruũ Peus ventor aſſe. Ad extremũ, cum neq; precibus, neq; conuitiis eos a cœpto deterreri poſſe videret, diris de- uouit omnes. Cùmꝗ; nomẽ eis Adiaphoriſtarum prius impoſuiſſet, hac tandẽ oos ſententia, quaſi pro tribunali ſedens, condemnauit. Cùm videam eos in ſua impœnitentia manere,& Adiapboriſtas. præſentes Adiaphoricas conſtitutiones contra cõſcientiam promouere,& Papatui ſequutu- Tuth. Sata niſ mo feneſtras fa dr/ icauit. Ilhr.in epiſl. ad iliuſtriſsum D/ Albertum in 3 Pruſbia Ducem. Etiones: ac præſtare nonnunquam, vt errata legum ros feneſtras fabricare non deſinere: pronuncio, impœnitètes Adiaphoriſtas eſſe pro Ethnicis & Publicanis habendos:id eſt, neminẽ pium debere cum ipſis vllam familiaritatéconuerſa- tionẽ, amicitiã habere:& ei qui præſertim nulla iuris necesfitate eis adſtrictus aliter fecerit, denuncio lepræ eorũ contagiũ,& ita haud dubie, iram diuinã.V ides quàm ſibi Flaccus au- ctoritaté arrogat, qui non dubitat ſcholà Vittembergenſem vniuerſam, ex quaproclir etiam is, quem ipſe pro Chriſto adorat, Martinus Lutherus, anathema pronunciare,& rüic con⸗ ſuetudine piis omnibus interdicere. Quod interdictum vtinà valuiſſet, cum apud alios pios omnes, tum apud eos præſertim, qui ſubſunt Imperio Maieſtatis tuæ: minus nunc turbarum in regno videremus. Verùm quæ cauſa eſt, quòd adeo damnat iſtas Adiaphoricas eheide nes? Alia nulla, quàm quòd olfecerit per eas Papatui ſequuturo neſtras Labr eff. Lelies⸗ nefas eſt fabricare feneſtras Papatui: feneſtras fabricare Sataniſmo, nefas non eſtè quas fabri- caſſe Lutherum negare non poteſt murtationibus iſtis, quas priuata ſua fecit auctoritate. Nam vnde Sacramentarij, vnde nobis Anabaptiſtæ, vnde Suenckfeldiani, nde proſiernnt Seruetianiè non aliundè certè, quam ex iis mutationibus, quas Lutherus inſtiruit. Huic 9, bemus quòd in Euchariſtiæ Sacramento non eſſe Chriſti corpus& ſanguis docetur: quo 11 baptiſino paruuli prohibẽtur: quòd ſeripturis Canonicis auctoritas Andedeeabieigh nec infernus, nec eſſe cœlum creditur: quòd Chriſtus verus Deus, Deid; filius eſſe needir Fatetur hocipſe Caluinus, fatetur& Balthaſar Pacimontanus, vt in ſußeriorions dern- r⸗ uimus, quòd è Lutheri ſcriptis doctrinam ſuam hauſerint. Lutherum ſerlbir Caininus. ni menta poſuiſſe, viamq́; commonſtraſſe: ſed interim præpoſtero eum eſſe dicit eEo wo rectam ingreſſus viam, ſimulac viæ demonſtrator iter ſuuum reflectit, in eodem drochr en obſtinatè figens vltra progredi recuſet. Progreſſus igitur eſt vltrà Caluinus ab 4 ün— tis& incunabulis Lutheri, cœpitꝗ́; fieri politior& inſtructior, ac eſſe Chriſtum 3 85 de ſtia præſentem negauit. Progreſſus eſt vlterius etiam Balthaſar, qui ſicut Euchari 34 Vulan mento Caluinus, ſic& ipſe, non ſine Caluino tamen, baptiſmi quoq; Sacramẽto,pra zeen quod ad infantes attinet, virtutem omnẽ detraxit. Progreſſus eſt longiðs adhue Suenc ul. dius, qui ſcripturis auctoritatem abrogauit. Tandem eò quo tendebat initio Sarnaas hedes nerunt eius miniſtri Campanus& Seruetus, vt Chriſtum verum eſſe Deum, Peiciue d fa negarent: atq; ita cui rudimẽta pofuerat Euangelio Lutherus, ei colophonè ad eree na ctum eſt, vt cum aggeres validis aquis oppoſitos pauxillum initiè Lutherus aperul t d rota moles aquarum incumberet,& aggere perrupto, late campos, ſegetes ac pagos ut wee teret. Prudenter admodũ, ſicut etiam tu meminiſti Flacce, monet Ariſtoteles, quod etia —— ſ acvolici efa- eum docuit Præceptor eius Plato lib. ⁷. de legibus, cauendas eſſe legũ ac policiarum lab latorum ac Magiſtratuum röleiehn 3 ———— 6z * euent 6 aas ig. cal- ſunt ert Thol haude” perm l tuiſtn. ruis Cer Pol ſeclt 1 niredl dum,12 lgunr,an dnepit rr cuh Rctubt düloniit cem&s wnam m 8 9 notnag draelan Wi Liic 8 nmUg ſetuc 6 dioribn ran Lg & 60S- §en), Tantas de ſurmm dlopens diurt n dur and ts defari 2 A. ⁵ denngan: l lliitte G 2— Cam ſed 1 . 1 2 Punlſlim, ltennee.* ſlus eſ 9. 6 imcer ipetes,9 b er. ttad; wodeftt nre mura undo lber jſeroirilet eimated Inxebui,It9 nidricen, tbitadia 3S forer,d” ruberleuiot ebus pls 1 onni cum onnullePrec G.Codijple lcsaätegni Imaseſſecri lgni diſmp üact equen tarecipunntu sin Cermani- mergaliquam des ugule fecimus quo mſux nos rep vcenter feclſ der hackenuse Ncauere debe ng im tresy jmites pultel kuntiginn tr wminterclgit nerum enim v boem opetun do nomine poe wonkelonilan ma exckaut marum tenn lit erii ntam plusd Nautem a. wianulieti conſtäle is Angiſtoin. 2la heiinfi 1 lblerpſen — ho.Jon ſi L.elt cen quldem ſia i es Quam Uot 1 amn,exquag 5 unciare d 1 „ Com a LIBER DPDRIMVS,. 22² Neq; enĩm tantum vtilitatis allaturum, ſi quis corrigat aut mutet, quantùm ex eo detrimẽti Anif. Poln.ſ⸗. redundat, quòd aſſuefiunt paulatim homines, non obedire Magiftratui. Proinde veteres le- ges nouis legibus facile cõmutare, nihil aliud fuerit, quàm eis robur omne detrahere,& ho⸗ mines aſſuefacere ad mutandum plura, maioraq́;: cum quæ videntur in ſpeciem eſſe res mi- nimæ, maximorum cauſæ ſint malorum. Quod in mutarionibus per Lutherum fieri cœptis, euentus ipſe docuit, quæ feneſtras huic, quem nunc in Germania videmus, Sataniſmo fabri- catæ ſunt. Contrahas igitur quiritari, his fortiter initio reſiſtere oportebat. Nunc verò nihil Phili cont. Ilhys erat Flacce, quòd immemor ofcij, tà acerbè, tamq́; côtumelioſe, benè de te merenté Præce- 77, defenſio. ptorem tuũ acciperes, quòd is, quum neceſſariũ eſſe videret ordiné ac diſciplinaà in Eccleſia zenderdene quæ per Luther. vtraq; ſublara fuere, pro virili ſua perficere conatus eſt, vt pedetentim eò reditus fieret, vndè facta eſt diſcesſio. Pium fuit hoc inſtitutũ hominis non omninò deplo- rati, cui violentæ mutationes iſtæ per Luther. factæ nunquã placuerunt: cuius tyrannide ſe randem aliquando liberatũ eſſe non moleſtè ferre viſus eſt, cum ſcribens ad Carlouitium, ſe deformiter ei ſeruiu iſſe fateatur. Tuam verò religionem hanc pientiſſ. Rex, nõ poſſum, quin laudem: quòd cùm à te quoq; nonnulli petiuiſſent, vt mutationes aliquas in regno tuo fieri conftantia&pis permitteres in rebus, vt quibuſdã viſum eſt, adiaphoris, nulla ratione vt id faceres, adduci po ²³α eεiν folo. tuiſti, ne ſignum id videri poſſe defectionis a religione Chriſtiana, quàm à ſanctis maioribus tuis per manus tibi traditam accepiſti,& inclinationis ad Sataniſinum, quem nunc in multis Germanix locis florere,&, proh dolor, in nonnullis etiam regni tui partibus pullulare vides. Poſſunt alicui videri leuiora, quæ ſunt petita, de quibus magnoperè pugnare non oporteret: ſed vt nihil in rebus ipſis eſſet vitij, tamen in præciſione ab orbe aliquo Chriſtiano tantüſeſt Quam periculos crimen, vt alia omnia cum hoc vno collata, feſtuca ſint cum trabe comparata. Atq; hæc eſt, ſum, etiam de quam petunt nonnulli: Præciſionem enim petunt, non res ipſas, quas nihil ad ſalutem intel- R77. ligunt pertinere. Quod ipſe quoq; Verg. confitetur in Scholiis, quæ improbus homo ſcripſit deßcere. in epiſt. Pontificis, ad regni Coniiliarios. Recte fraudes iſtas Flaccus, quę verę pietati ſtruun tur, cuneo ſimilimas eſſe ſcribit, qui prima parte tenuiſsimus eſt, nec videtur in lignum im- pactus magnam ligni diſruptionem facere: ſed tamen, quantumuis prima ſit acies tenuis, ni- hilominus aditũ facit ſequenti crasſitiei, ita, vt cum illa prima pars recepta ſit, neceſſariò tan- dem& ſequentia recipiantur, donec lignũ penitùs diſcindatur. His fraudibus vſum eſſe Sa- ... 3. 7... Libus gradibut tanam videmus in Germania. Prima exitialis iſtius cunei acies fuit diſceptatio de indulgen- Se ahe a. tiis: Secunda iam erat aliquantò crasſior, quando calix Laicis, vxores conceſſæ fuerũt Sacer- manid occuparit. dotibus. Media pars Auguſtanę Confeſſ.approbatio. Poſtremò, Sataniſimus hic vniuerſus,& quo iam verba fecimus, quo tantam eſſe factam diſruptionem videre licet, vt niſi Deus ocu- lis miſericordiæ ſuæ nos reſpexerit, non facilè medicina reperiri queat. Quamobrem non piè magis quàm prudenter feciſti Rex optime, quòdab iſto tam exitiali cuneo tibi„regnoque tuo tam diligenter hactenus cauiſti, à quo deinceps etiam quantum tua tibi, regniq́; tui ſalus curæ eſt, tantum cauere debebis. Habemus itaq; iam tres vel quatuor ſectas Lutheranorum ſecundum Flaccum: Nam& Fu f⸗ L Lipſicos Interimiſtas vult eſſe duplices, quod vnum ſit excerptum Interim, aliud ipſum ve⸗ ¹⁵ετ⁶ε¶ομ. rum Interim. Erant igitur triplices Interimiſtæ,& vni Adiaphoriſtæ, quibus omnibus con- ſuetudine piorum interdixit Flaccus. Qinta iam non eſt de Adiaphoris, verùm de rebus gra uioribus. Extiterunt enim V Vittembergæ anno ab hinc propè 20. qui ſicut anteà docti fue- rant Luthero, legem operum reliciebant. Contra quos ille multis diſputationibus cõtendit, & eos probroſo nomine vocat Antinomos. neiami. Sexta eſt Confesſioniſtarum, qui ſunt Confeſſ. Auguſtan. non de veſte linea, cuius cauſa— tantas tragcœædias excitauit Flacc. quam etiam eſſe vult Primam exitialis cunei partem, ſed de Cansinhfe ſumma Chriſtanarum rerum, de eo quòd Euangelicæ doctrinæ caput eſſe putat Luther. in Cuth in li. uem quo pendere dicit& periclitari cognitionem ſui ipſius, cognitionem& gloriam Dei, quale e, eie eſt iuxta ſententiam ipſius dogma de libero arbitrio, de quo ſemper ita docuit, quod patia- 2, ihe a wb tur tantum, non autem agat, quod ſit res de ſolo titulo, vel potiuùs figmentum in rebus, ſeu titulus ſine re, quia nulli eſt in manu ſua quippiã cogitare mali aut boni, ſed omnia, vt VVi- cleſfi articulus Conſtãtiæ damnatus rectè docet, de necesſitate abſoluta eueniunt. Vnde non dubium Satana magiſtro in Eccleſiam veniſſe hoc nomen liberum arbitrium, ad ſeducen- dos homines à via Dei in vias proprias: Et mala, inquit, opera in impiis Deus operatur. Cuius doctrinæ ſubſcripſerat etiam Philippus Melant. in iis Locis communibus, quos edi- Philip. quaàm ar dit VVittemb. ann 20. non ſine quadam arrogantia iuuenili minimè ferenda. Nam& de ſan rogãter prmuus ctis Doctoribus auſus eſt cenſuram ferre. Scripſère, inquit, de libero arbitrio Auguſtinus& 2hfeein Bernardus,& ille quidem ſua poſterioribus libris, quos aduerſus Pelagianos edidit, multi-. pliciter retractauit. Bernardus non eſt ſimilis ſui. Sunt hac de re apud Gręcos quoq; quæ- dam, ſed ſparſim. Ego quandoquidem non ſequor hominum opiniones,& ſimplicisſimè& planisſimè rem exponam, quam ferè obſcurarunt auctores tam veteres, quàm noui: quia ſic intarpretabãtur ſcripturas, vt ſimul vellent tainé rationis humanæ iudicio ſatisfieri. Parũ ci- uile videbatur docere, neceſſariò Peccare hominẽ, crudele videbatur reprehédi voluntatem, 2 1»5 2 n —— 8 DE HAERESIEVS NOSTRI TEMPORIS ũ non poſſet ſe à vitio ad virtutem cõuertere. Ideò& plura viribus humanis, quàm par erat * 1 tribuere:& mirè variarunt, cùm rationis iudicio viderèt vbid; refragari ſcripturas. Etin hoc quidem loco cum prorſus Chriſtiana doctrina à Philoſophia& humana ratione diſſentiat tamẽ ſenſim irrepfit Philoſophia in Chriſtianiſmum,& receptũ eſt impiũ de libero arbitrio dogma,& obſcurara Chriſti beneficẽtia per profanã illam& animalẽ rationis noſtrę ſapien- tiam. Vſurpata eſt vox liberi arbitrij, à diuinis literis, à ſenſu& iudicio ſpiritus alienisſima V qua videmus ſanctos viros non rarò offenſos eſſe. Additum eſt è Platonis Philoſophia voca- bulum rationis æquè pernitioſum. Nam perinde atq; his poſterioribus Eccleſiæx temporibus Ariſtotelem pro Chriſto ſumus amplexi, ita ſtatim poſt Eccleſiæ auſpicia per Platonicã Phi⸗ loſophiam Chriſtiana doctrina labefactata eſt: ita factum eſt, vt præter Canonicas ſcripturas nullæ ſint in Eccleſia ſynceræ literæ. Redolet Philoſophiam, quicquid omninò commenta- riorum extat. Et paucis interpoſitis: In quæſtionem vocatur, ſit ne libera voluntas? reſpon- deo, quandoquidem omnia quaæ eueniunt, neceſſariò iuxta diuinam prædeſtinationem eue- niunt, nulla eſt arbitrij noſtri libertas. Quid igitur inquies, Nullane eſt in rebus(vt iuſtorum vocabulo vtar) contingentia? nihil caſusꝰ nihil fortuna? Omnia neceſſariò euenire ſcripuræ docent. Vallam, ait Eckius, quòd ſcholarum ſententiam de libero arbitrio confutauit, plura voluiſſe ſcire quàm didiciſſet. Et in fine huius loci ſummam colligens, dicit: Si ad prædeſti- nationem referas humanam voluntatem, nec in externis, nec in internis operibus vlla eſt li- Aiud hilippi bertas, ſed eueniunt omnia iuxta prædeſtinationem diuinam. Si ad opera externa referas .7, e voluntatem, quædam videtur eſſe iudicio naturæ libertas: ſi ad affectus referas voluntatem, nnulla planè libertas eſt, etiam naturæ iudicio. Concludit tandem: Vides Lector, quantò ſim- plicius de libero arbitrio ſcripſerimus, quàm vel Bernardus, vel vlli Scholaſtici. Et in anno- tationibus in epiſtolam Pauli ad Romanos, explicans illum Pauli locum, Iuxta prædeſtina- tionem Dei, poſteaquam cõfirmauit, quòd nulla eſt rerum cõtingentia, nec libertas arbitrij, V ſic tandem loquitur: Nos verò docemus, non ſolum permittere Deum creaturis, vt operen- tur, ſed ipſum omnia propriè agere: vt ſicut fatentur proprium opus Dei fuiſſe Pauli voca- tionem, ita fateantur opera Dei propria eſſe: ſiue quæ media vocantur, vt comedere, bibere, communia cum brutis: ſiue quæ mala ſunt, vt Dauidis adulterium, Manlij ſeueritatem ani- h maduertentis in filium: cum conſtet Deum omnia facere non permisſiuè, ſed potenter, vt Auguſtini verbo vtamur, vt ſit eius proprium opus Iudæ proditio, ſicut Pauli vocatio. Hæc Iuc. hmauffſe Philippus in lis libellis, quos adoleſcens etiamnum ſcripſit, Quorum alterum de Locis com- pta Phiifece munibus inuictum libellum eſſe dicit Lutherus, contra Eraſinum de ſeruo arbitrio ſcribens: it, quorũ iamen non ſolum immortalitate, ſed Canone quoq; Eccleſiaſtico dignum: cui tuus libellus, inquit, Wughage Aaxes comparatus ita mihi ſorduit ac viluit, vt tibi vehementer compaterer. In alterum verò præ- ippus damnarit. fatus, non dubitat eum doctiſſ. Thomæ Aquinatis Commentariis anteferre. Hieronymi au- V tem& Origenis Commen. meras eſſe nugas& ineptias, ſi illius annotationibus comparen- rur. Ac parum abeſt, quin eum Paulo ſuperiorem faciat, certè proximum illi eſſe vult. Ve- rùum vtrumq; libellum hunc toties variando Philipp. ipſe poſteà multis in locis erroris con- demnauit: in hoc præſertim capite de lib. arbit. Nam ſæpè deinceps vtrumque excudi fecit, multa detrahens, addens, mutans, corrigens, vt poſtremi cum primis nulla ferè in parte con- ueniant. In iis autẽ locis, qui ſunt impresſi anno treceſimoſexto Argentorati, treceſimo octa⸗ In ſeriptis poſte: uo VVittembergeæ, 46. Lipfiæ, quinquageſimo quinto VVittembergæ, apertè recantauit ea, neeandmin quæ in primis illis ſcripſerat de libero arbitrio. Sic enim loquitur: Valla& pleriq; alij, detra- G Leyum arbiuniũ. hunt voluntati hominis libertatem, ideò quia fiant omnia decernente Deo. Addit in locis, anno 46.& 55. excuſis: Hæc imaginatio orta ex Stoicis diſputationibus deducit eos ad tol- lendam contingentiam bonarum& malarum actionum, imò omnium motuum in pecudi- bus& elementis. Dixi autem ſupra, non eſſe in Eccleſiã inuehendas illas Stoicas opiniones, nec defendendam efſe necesſitatem faralem omnium, ſed aliquam contingentiam cõceden- dam. Non neccſſe fuit Alexandrum interficere Clytum. Nec miſcenda eſt diſputario de de- terminatione diuina quæſtioni de libero arbitrio. Et iterum in Locis anni 36.& 38. acpoſte⸗ rioribus: Cùm in natura hominis reliquũ ſit iudiciũ& delectus quidam rerũ, quæ ſunt ſub- iectæ rationi aut ſenſii, reliquus eſt etiam delectus externorũ operum ciuilium: quare vo- lũtas humana poteſt ſuis viribus ſine renouatione, aliqua externa legis opera facere. Hæc eſt libertas voluntatis, quam Philoſophi rectè tribuunt homini. Nam& Paulus diſcernens iu- ſtitiam carnis à ſpirituali, fatetur non renatos habere delectũ aliquẽ: manus à cæde, à raptu, Afurro, continere. Et hanc vocant iuſtitiã carnis: imò hanc diſciplinã etiam non renatis præ- cipit Deus. Ac interiectis nonnullis: Hæc ſententia de libero arbitrio nihil habet abſurdi:& eſt germana cùm aliorum Scriptorum Eccleſiaſticorum ac Ssynodorum, tum verò etiam Au- guitini ſententia: nec adigit ad deſperationem bonas mentes, nec deterret eas quominus co- nentur: imò& amplificat Spirituſſancti auxilium,& acuit curam ac diligentiam noſtræ vo- luntaris. Non probo deliramenta Manichæorum, qui prorſus nullam voluntati tribuebant actionẽ, nec quidem adiuuãte Spirituſancto: quaſi nihil intereſſet inter ſtatuam& volunta- tem. Scribit etiam concurrere tres cauſas bonæ actionis, verbum Dei, 8 Teinamſanetnn& uma- bi dum) Ulle 4. 3. ke öͤtrau- ir volnd- COtlan irwn ciato rpiru deu, in ci nedent Qu0 ten nanujac ſer De elrgeccrumn, Ne Lar e llt folinr- all„ d ercer le 9 Tu aluom culc Lrptü era dnnthel edem de gren de demaauit Gu fir d güeüit- mtad oabiciofe perc gubemrione GNcer ctioribls exp cüm o ernitDadidi ditiotet Urocxio.( errom:— ubringuit,ne (onter ſtauctor icen Kloc i W cpit,qloc nhniſen arxrumollen ſumen wert Kiner ſcipuüm kraſmum ſa -ea la A4Jſ daneech do clodlolus nenen ienssills cule cuam aquidusmel- cner Kiplumi th Kipüm iuga ckinn ulosektphülp Nurru ked edäne lluttw. eroſepaamc nrene mpeertcnnd l npeetats conch 1 doigr ecelberoadit nn ne mi quxccei ipt n, Lder(yten unn Lurhet eenen lea the nererriscl Terur A. Cion.* urheranosc dC, 5, dre k Chritian nſe d intifcaron den ugens eſti c ſn eln Cunsai eehe e famlün, 1EI Dr feung ſ do,o- 8 n ee LIBER PRIMVS, 223 8 Sn 1 maſſentienté nantẽ verbo Dei. Poſſet enim exeut an Tiin humanam voluntatem aſſentienté nec repugnantẽ utere, vt ex- Wlen cutit Saul ſua ſpõte: ſed cuùm mens audiens, ac ſe ſuſtentans non repugnat, non indulget dif- ud San fidentię, ſed adiuuante etiam Spirituſancto conatur aſſentiri, in hoc certamine voluntas non on eſt otioſa. Et ĩterum poſt pauca: Vidi multos non Epicureos, qui cùm eſſent in mœrore pro- ü S n pter ſuos lapſus, diſputabant, quomodo ſperem me recipi, cùm non ſentiã in me transfundi nbd ia, nouà lucem& nouas virtutes? Prætereà ſi nihil agit liberũ arbitrium, interea donec ſenſero e na fieri illam regenerationẽ, de qua dicitis, indulgebo difſidentiæ& aliis vitioſis affectibus. Hęc dads Manichæa imaginatio horribile mendacium eſt:& ab hoc errore mentes abducendæ ſunt& tent e docendæ, agere aliquid liberum arbitrium. Pharao, Saul, non coacti, ſed volentes& liberè domn Cn. repugnant Deo: nec fit conuerſio in Dauide, vt ſi lapſis in ficum verteretur: ſed egit aliquid deraie nr liberum arbitrium in Dauide, cum audiuit obiurgationem& promisſionem: volens iam& prateſt. libere fatetur delictũ:& egit aliquid eius voluntas cùm ſe ſuſtentat hac voce: Dominus tran Rm red ang ſtulit peccatum tuum. Et iterum poſt pauca: Cùm promisſio ſit vniuerſalis, nec ſint in Deo W e,9 cõtradictoriæ voluntates, neceſſe eſt eſſe in nobis aliquam diſcriminis cauſam, cur Saul abii- dc A. ciatur, Dauid recipiatur, id eſt, neceſſe eſt aliquam eſſe actionem disſimilem in iis duobus. Et ascict d in capite præcedenti, quod eſt de cauſa peccati& contingentia. E ſt autem hæc pia& vera ſen tens od f tentia, vtraq; manu, ac veriùs toto pectore teneda, quòd Deus non ſit cauſa peccati:& quòd ad oper ⸗ Deeuus non velit peccatum, nec impellat voluntates ad peccandũ, aut approbet peccatum. Sed ectubn.* auſæ peccati ſunt voluntas Diaboli.& voluntas hominis, qui ſua voluntate abuti potuit, ideslel Aen ſeq à Deo auertere: quæ quidem longi us ibi Derſcquitur.— 5. MSdold. Ex quibus planum cuiq; fieri poteſt, quemadmodum hilippus Melanchthon, quiĩcquid vibp ſ Vani . ab eo peruerſe ſcriprũ fuerat de libero arbitr. in Loc. Commu. anni 21. ſimul& Magiſtri ſui pian af 1 eln Sa Martin. Luther. eadem de re ſententiam, tanquam impiam& cum hæreſi Manichæorũ con-“ 8 manef da gruentem condemnauit: quod pluribus eriam verbis ab eo factum eſt in Epitome Philoſo- cumce phix moralis, quã edidit Argentorati anno 38. vbi ſimiliter damnat ingenia turbulenta, quæ dus Deit multas de libero arbitrio ferunt contentiones,& Vallæ abſurdas imaginationes, quæ pro- ntut,ſtd af. pter diuinam gubernationẽ adimunt libertatem voluntati. Sed& in Comment. in epiſtol. „ Mal aurn ad Rom. poſterioribus expungi fecit ea, quæ ſcripſerat anno 24. quòd eſſent Dei propria rmislue ete etiam mala opera, vt Dauidis adulterium,& quòd æquè proprium eius opus eſſet Iudæ pro⸗ „lcit; r ditio, ſicut Pauli vocatio. Quin enerrat illum locum: Tradidit eos Deus in deſideria cordis um altert 2 0. eorum. Nec vult, inquir, nec approbat, nec efficit peccatum Deus. Et quoniam Auguſtanæ erud ld Confesſionis eſt auctor idem Philippus, in ea quoq; diſceſſum eſt à Lutheri ſententia, quo 1 ad hoc doctrinæ caput, quod ille tamen ad finem vſq; vitæ ſuæ tanta pertinacia defendit, vt r mori ſe priùs paratum oſtenderet, quàm ab hac ſua ſententia diſcederet: In qua quantũ po- 1 ſitum eſſe putauerit,& in exordio, ſicut paulò antè cõmemorauimus,& in fine libri, quem otatit Nan ſcripſit contra Eraſmum, ſatis declarauit. Sic enim props calcẽ eum alloquitur: In hoc te ve- rmamden u hementer laudo, quòd ſolus præ omnibus rem ipſam es aggreſſus, hoc eſt ſummã cauſæ: nec nullisil dm me fatigaris alienis illis cauſis de Papatu, indulgentiis, purgatorio, ac ſimilibus nugis potius, — quam cauſis, in quibus me hactenus omnes venati ſunt fruſtra. Vnus tu& ſolus rerum car- 2 dinem vidiſti,& ipſum iugulum petiuiſti. In eo igitur quod rerum cardo, quod cauſæ totius 2 eſt iugulum, auſus eſt Philippus cum ſuis, qui Auguſtanæ ſunt Confesſionis, à Magiſtro ſuo Martino Luthero ſe palam diuerſum ſentiendo ſegregare. Quod quid aliud fuit, quàm eum era hæreſeos& impietatis condemnare? Et revera cardo Lutheranæ doctrinæ vertitur in hoc cavds Lutfera- Nallas 5₰ Vno dogmate de libero arbitrio, quod ruere non poteſt, quin ſimul eodem motu labefactata Ie deee ur eſt enteD) T, concidant omnia, quæ de iuſtificatione præſertim, deq́; rebus ad illam pertinentibus ab eo ‧⁹⁹⁶νο⁴νis⸗ bus dere ſcripta ſunt. Lutheri ſententiã tuetur etiamnum Caluinus,& in ea perſtat. Neq; ſibi pror- nium N cme ſus eam ſordere Brentius oſtendir in prima pericope, quam ſcripſit contra venerabilè virum as illas 1, 20, Petrum à Soto. Vidimus autem& Calli cuiuſdam ſcriptum, quo grauiter inſectatur Præce- ncontl 8 i 1 pPtorem ſuum Philippũ, quòd in hac tanta re à Magiſtro ſuo Luthero diſſentiat. In quo ſcri- genda. Pu, pto Philippum etiam inſimulat, quòd Caluinizet.. oci am 2EK, Habemus ergo ĩam huius hydræ Lutherane ſex capita, quorum ſextum revera caput eſt:/ Apol. Cafer Gn E qu. agitur enim de ſumma rei. Sed neq; minoris momenii eſt ſeptimum, de quo immane quan- Augꝛ·in loeus wum m tum eſt inter Lutheranos disſidium? Neq; enim agitur de linea veſte, ſed de eo, quem PfR= Conhhbhs. 96 e f“c“ cipuum doctrinæ Chriſtianæ locum vocat Philippus, quem ſummã E uangelij cõtinere ſcri- „KITr dlcc bit, nimirùm de iuſtificatione. Nec à ſcopo multùm aberrat, cum illi tantum tribuit. Intereà J2lc 4 tamen& de hoc ingens eſt inter eos dimicatio. Nam cum in Auguſtana Confesſione minus he 4 on na dilucide fuerit locus hic explicatus, fas ſibi eſſe putauit Andreas Oſiander, clariùs de eo ali- na er A beri 4 quid diſſerere: quod cùm feciſſet non relata priùs re ad Philippum& eos qui Confesſionis 31 verdedl Auguſtanæ præcipui ſunt Doctores, tantæ fuerunt excitatæ tragœdiæ, vt non longè res ab- b um E uono fuerit à ſeditione. Cuius criminis non eſt inſimulatus Oſiander? quæ conuitia& maledi- oſauuder mal erer Pan wfp cta in eun iactata non ſunt? Vocatus eſt, vt ipſe ſcribit, Hæreticus, Antichriſtus, Iudæus, tractatur à Com rS rtiriai niger Diabolus, Draco, homo nefarius, conſceleratus, hoſtis Chriſti. Fuit etiam de eo Jianiſts. lam San KGv conſictum, quacunque incederet, quòod eum in ſpecie canum duo Diaboli comitarentur, V tg* Suniudn 1 P P 3 quos I De a ——— — 4 dE HAERESIBVS NOSTRI TEMPORIB quos tamen non cuiuis videre liceret: quòdqᷣ; quo tempore cibum& potum in inferiore cum ſuis hypocauſto ſumebat, vbi vacare ſolitus erat literarum ſtudiis, in ſuperiore ſedens in illius loco Diabolus viſus fuerit ſcriptitare. Et alia id genus pleraq;. Tum& illud ſparſum de illo fuit, quòd affirmaret Chriſti pasſionẽ& mortem nullum nobis fructum attuliſſe, cum tamen in ſcriptis illius diuerſum reperiatur. In ſumma, tantũ fuit odium homini conflatum vt non ipſe modò tanquam impius haberetur, verùm etiam qui ſermones eius audiebant 1 oſtandii dofri. cõmunione cæterorum, qui ſe pios exiſtimabant, arcerentur, ac ne ſepultura quidem cömu- nali ittember: ni digni qucerentur. Miſſum fuit VVittembergam, vt de doctrina eius iudicium fieret, dam- Sen embege nata eſt per Philippum, Pomeranum, Forſterum,& alios. Miſſum eſt V Virttembergam, ap⸗ apyrobata a Con Probata eſt per Brentium,& qui ſunt eiuſdem ſectæ. Hic vides, de vna, eademq́; doctrina feſhiomſtis. quam diuerſumt fuerit iudicium VVittembergenſium& VVirttembergenſium Doctorum, cum tamen inter vtroſq; non ſit niſi vnius lliteræ diſcrimen, cùm prolatis etiam& Lutheri libris locis aliquot planũ facere conetur O ſiander, quod ipſe ſeripſerit, idem de iuſtificatione ſenſiſſe Lutherum, nimirum eſſentialem Dei iuſtitiam habitantem in nobis,& excitantem nos ad benè agendum eſſe iuſtificationem noſtram. Cæterùm contra ſcriptum illud, quod editum contra ſe fuerat à Philippo& collegis eius, edidit ipſe quoq; ſcriptum contrarium mrand eſi vvit Oſiander: in quo cauſam adtfert, cur hanc ipſius doctrinam illi non approbarint. Narrat igi- Penien ah tur, neminem VVittembergæ vel Theologis Doctorem, vel artium fieri Magiſtrũ, niſi prius hauam& verba conceptis verbis iuxta formulam ſibi prolatam iurauerit, ſe tria ſymbola, Apoſtorum, Nicæ- Tbilippi. num,& Athanaſij retinere firmiter, ac tueri ſimul& defendere velle. Quòd ſi quid inciderit, quod in iis tribus Symbolis& Auguſtana Confesſione ſatis determinatum non ſit, nolle ſe quicquam de eo concluſiuè(quod vulgò dicitur) dicere, niſi re prius ad ſeniores Doctores, oſander de con⸗ qui conſtanter huic adhærent Confesiioni, relata,& conſilio cum illis communicato. Senio- feß. 2ugaſt. res autem iſti cum ſint Philippus& eius ſimiles, ſi quid inciderer, quod in hac Auguſtana Confeſſ. ſcriptum non ſit, neceſſe habent, qui iurauerunt in Confesſionem, nihil de eo ſta- tuere, niſi quod viſum illis fuerit. Ita vt quod ipſi probauerint, id recipere ſint adſtricti, etiã ſi diuerſum aliquid in ſcripturis Canonicis reperiatur: quandoquidem non in ſacræ ſcriptu- I, ſed in Auguſtanæ Confesſionis vnanimi conſenſu ſe conſtanter eſſe permanſuros, iuraue Aae nen rint. Itaq; ſi ſcripturas potiuùs ſequerentur, periurij reatum non effugerent. Confesſionè au- Fionen an tem hanc Philippus ipſe ſcripſit, penes quem etiam eſt eam interprerandi poteſtas. Ex quo reri ſcribit Ioau. 4 2o wenan conſequitur, quòd omnes qui iurarunt in eam Confesſionem, neceſſe habeant illam eo ſen- Ibe ue 27 ſu accipere, quem Philippus attulerit, vt ſic reiecta ſeriptura ad tria ſymbola tantũ,& ad Phi dem no poſ'remi, lippi doctrinam ſint alligati. Hæc de Philppo Oſiander: qui parentes etiam diligenter mo- qui ditaut ſemal net, vt etiam atq; etiam ſecũ deliberent, num ſuos filios mittere VVittembergã debeant, vt Pe aehi ibi Magiſtri vel Doctores efficiätur. Coguntur enim, inquir, abiurare verba Dei,& in Philip de Tutheri Con- pi Verba iurare. Iurat enim, inquit, quilibet, quòd de grauioribus rebus ad fidẽ pertinẽtibus, feßionis augm nihil velit ſtatuere, niſi de ſententia ſeniorum confesſionis Auguſtanæ, etiamſi contrariũ di- Se cat ſcriptura: Quam ſi ſequi potius voluerit, erit periurij reus. Ita ſecreta fit quædam, inquit, conſpiratio, quæ magis hominũ, quam Dei verba reſpicit: atq; ideò Chriſtianæ Reipub. non parum adfert detrimẽti. Philippi verbum plus apud eos ponderis habet, quàm Dei verbum. Sex& triginta ſcripturarum loca produxi, quibus habitare Deum in nobis oſtédi, creditum non eſt. Simul vt Philippus paruã ſchedami ſcripſit, qua teſtatus eſt ita ſe rem habere, ſtatim creditum eſt. Ac paulò poſt: Vox auditaeſt, inquit, de cœlo Patris de Chriſto dicentis: Hic eſt filius meus dilectus, in quo mihi benè complacui, hunc audite. Hunc, inquit, audite, non Phi⸗ lippum, non alios homines, qui tibi os obturant,& volunt, vt ſecundum eorum conſilium, non autem ſecundum ſcripturas, pronuncies: Sic Oſiander ferre non potuit, vt homines ad Confesſionem Auguſt. quod Philippi verbum eſt, alligarẽtur potius quàm ad Dei verbum, cùm quod ipſe, non quòd Philippus doceret, id eſſe Dei verbum credi vellet: cùm ſe nulla re Philippo inferiorem eſſe iudicaret: nulla vt cauſa eſſet, quamobrẽ non ipſius verbum, vt Phi hlippi verbum, pro Dei verbo haberetur: cùm præſertim Philippus, quemadmodum aliis ple- erniei ue riſq; in rebus, ita& in doctrina de iuſtificatione, nunquam ſibi ſatis conſtiterit. Viginti di- de vn' domate cit eſſe diuerſas opiniones de hoc vno dogmate: ac Philippi, diſcipulorumque eius quatuor- iiſtifccationis. decim enumerat in eo libello, quem contra Nycticoracem quendam ſcripſit. Nam ſimul vt, inquit, locum aliquem in ſcripturis viderunt, in quo iuſtitiæ mentio fieret, ſtatim nouam ex eo iuſtificationem ſunt fabricati. Verbi gratia: legit aliquis, Credidit Abraham Deo,& repu- tatum eſt illi ad iuſtitiam, iam ex hoc vno loco duo collegit iuſtificationis genera, vnum ex verbo credidit, vt diceret fidem eſſe noſtram iuſtitiam, alterum ex verbo reputatum eſt, vt di ceret, Deum iuſtitiam ſuam nobis imputare, nos pro iuſtis habere, etiam ſi non ſimus, atqus hanc eſſe iuſtitiam noſtram. Legit alius: Iuſtificati ſumus per ſanguinem eius, ſtatim ex eo collegi, quòd pretioſus Chriſti ſanguis ſit noſtra iuſtitia. Legit alius: Sicut per vnius inobe- dientiam peccatores conſtituti ſunt multi, ita per vnius obediẽtiam iuſti conſtituentur mul- ti: mox docuit, Obedientia Chriſti eſt iuſtitia noſtra. Legit alius, Reſurrexit propter iuſtifi⸗ cationẽ noſtram, Reſurrectio, inquit, Chriſti eſt iuſtitia noſtra, Legit alius, Spirituſſanctus arguet Migari ad Phi lippi verbum. ſ reiſ Knen 5 olha⸗ caueéetlu ig mauit af* 3 wn„ hopte rukir Efgtea ie ellelu ampec. 1 gu 9f1 Chril nn„eſcuipt jutenit 4 caoluille 5 jultitasoen; ſn dit:ali0 meritu enr a. talſ Cre nectta t. jultitlan Ofander ſer elll wieim Moe. illoous ecl contr ilppu 8 jice felenl Kibbn ec rin Kübehſe ſum nnelſenl doai i dſpke lcut m ſce com. 1H lwe kcum qu 8* 1 Hhlpo rri nenat Keltaseflund wwf e uodinipot tdbb Rn ſptem Lunh dern inet recenl rtſpt minl.(Co riomr ALatherlint nole ir“ Ip ſelaleri nones Figinrikepte müte t emn ſecta que Litherm e doctnnalſ: (aus gientölime bun Doe Pxeqlent. ſtſetdner Deierbon ehs Mtait Prop9 dültmf orumin terris iu enim auncl Poletr eLutheranis ſnehh notmomn nctiie um eltiment 9 G Cbriligorn ſchol 8 hnon endem mancde dem non ncen ulate aiprnume. aenh ſ drimum f Pnas dor cluresin ell ,0. kiu uſtang, V Apt dda fuiſe S Cyelſt füſkt nf otee r 3 Gttne Kaxoric 5 int Sqamub Ki 3 n 7 luitacquete K aeg elum p fuipincs de in 8 Wm,quodne litäe lüppus pr ritzil fulmem erii ermire lenineſt Jha einuiten hgul 1 ¹ rilinne LI3ER PRIMVS, 224 arguet mundum de luſtitia, quia vado ad patrem: affirmauit illico, quòd Chr iſti tranſitus ad patrè eſt iuſtitia noſtra. Legit alius, quòd efficimur iuſti abſq; meritis ex gratia Dei, non du- bitauit affirmare, quod gratia& miſericordia Dei ſit iuſtiria noſtra. Legir alius: Ad oſtenſio- ri nem iuſtitiæ ſuæ propter remisſionẽ præcedentium delictorum, eueſtigio docuit, remisſio- 4 nem peccatorum eſſe iuſtitiam noſtram. Legit alius: Liuore eius ſanati ſumus, aſſeruit illi- 1nc CO, quòd vulnera Chriſti ſunt iuſtitia noſtra. Iam igitur renumeraſſe ſe ſcribit nouẽ genera d ĩuſtificationum è ſcripturis collecta, malè inter ſe coherentia, neq; tamen omnia ſe adhuc re- cenſuiſſe. Enumerat deinceps, quæ è ſuo quiſq; capite confinxit. Aliqui, inquit, dicunt, quòd Wad aera. ĩuſtitia ſit opus Dei, quod ipſe in Chriſto operatur: alij, quod nos Deus ad æternam vitã re- dedediu I g cipit: alij, quod meritum Chriſti: alij de media quadam iuſtitia loquuntur, quam tamẽ expli- mwls 3 gul. care nequeunt. Alij docent, quòd eſſentialis iuſtitia Dei creat in nobis aliam nouam creatam lcen C ai iuſtitiam. Sic Oſiander quatuordecim opiniones de iuſtificatione recenſet,& quam ipſe pro/ noden* fert eſt quintadecima. Iuxta numerum autem cuius meminirt in confutatione ſeripti, quod In ſcic er contra ſe Philippus ediderat, erunt omnes viginti& vna. do,cpd, g. Nunc tu vide ſerenisſime Rex, quandoquidem ſic ipſi disſident inter ſe non de lana ca- Qedm periculo⸗ Pptodas. prina, quod dici ſolet, ſed quod ipſimet fatentur, de præcipuo doctrinæ Chriſtianæ loco, qui ſum fidere fede nieil es ſummam Euangelij totius in 8 continet, quam tutum ſit, de quocunq; tandem Chriſtianæ oh ptaaiu,Te dola u d doctrinæ capite diſceptetur, à ſenſu& conſenſii totius Eccleſiæ deficere,& animam vnius maximiz rebus. .Ouna alicuius iſtorum fidei committere, qui nuper exortus non modò cum ſuæ congregationis „D proceribus, ſed ne ſecum quidẽ ipſè perſępè cõſentiat, ſicut in hoc ipſo capite de iuſtificatio- numn 1 ne toties eſt à Philippo variatum. Certum eſſe dicit argumentũ Lurherus: quandoquidẽ ſe- 4 2 ptem aut octo ſectas enumerauit Sacramentariorum, doctrinam eorum ab auctore Satana profectã eſſe, quòd in ipſo ſtatim exordio ſit in tot capita diſſecta. Atqui nos non ſeptem, ſed bis aut ter ſeptem Lutheranorum ſectas de vno ſaltè iuſtificationis articulo, qui ſummaà Euangelij continet, recenſuimus. In vniuerſum autem de rebus etiam aliis disſidentes, qua- ter ſeptem vna minus. Collegit ciuis quidam Hallenſis homo Laicus Caſpar Querchamer triginta ſex loca Lutheri inter ſe pugnantia ſuper vno duntaxat articulo, qui eſt de commu- Triginta ſex pu⸗ eper nione vel vtriuſq; vel alterius ſpeciei ſacramenti Euchariſtiæ. Quod ſi triginta ſex has opi- gudies opinionee 5* niones ad iſtas viginti ſepté, quas enumerauimus, addẽdas aliquis purauerit, erũt 63. Quam Icnerveme multæ ſunt autem ſectæ, quæ nos adhuc fugiuntè? Et erit quiſquam qui dubitet, quin& hæc eeihus hecd 3 elehadenn Lutheranorum doctrina ſit ab auctore Satana profecta? mbozat in Caue putes pientisſime Rex, Chriſti cauſam ab iſtis agi, aut hoc eorũ eſſe ſtudium, vt ver- bum Dei propagare queant. Nihil eſt, quod eis curæ ſit minori: ſuam vr gloriã propaget, ſuũ Quid venentus 4 vt verbum pro Dei verbo rudi populo venditet, id verò eſt quod eorum quiſq; ſtudet ma- T ſaees un rre ſetal a ximè. Vocauerunt, ait Propheta, nomina ſua in terris: in hoc eorum cura conſumitur omnis, Sanee nbuadit vt ſit nomen eorum in terris celebre, vt dicatur, hæc eſt confesſio Philippi, hæc Brentij, hæc me einn Oſiandri. Nihil enim nunc loquar de Zuinglianis, quos ipſi itidem: vt Anabaptiſtas, habent cenftg s pro hæreticis: de Lutheranis tantùm loquor, quos illi vicisſim iudicãt hæreticos: neq; diuer- brſfid ſum eſt Chriſtianorum omnium de illis iudicium. Deĩi ĩis igitur dico, quòd& ipſi quamlibet 1 induti fint ouium veſtimenta, tamen quæ ſua ſunt, quærunt, non quæ Ieſu Chriſti: de ſua hbeéh— quiſc;, non de Chriſti gloria ſollicitus eſt. Quamobrem R& ipſ, quamuis ex eadem Lutheri m ſchola tuther amn lobis. ſchola profecti, non eandem tamen confesſionẽ habent omnes: conſtat enim quod Auguſta⸗ non omnibus Kuaee nam confesſionem non receperunt nifi Saxonicæ Eccleſiæ. Ne in ipſa quidem Auguſtana ci- Placet Auguſta⸗ de Chrllto 1 uitate, vbi Cæſari primùm fuit exhibita, recepta eſt: Nam ea magis in Zuinglij partem pro- 2uiMhas. pendere videtur, ac plures in ea reperiri dicuntur, qui Suenckfeldianæ, quàm qui ſint Con- * fesſionis Auguſtanæ. Quaàm etiam cauſam fuiſſe puro, quòod cùm ante ſex annos iterum à 1 Philippo ſcripta fuiſſet confesſio Synodo Tridentinæ offerenda, ſic librum inſcripſerunt: Confesſio doctrinæ Saxonicarum F ccleſiarum. 9 At Brentius quamuis& ipſe præ ſe ferat à Lutheri doctrina ſe non eſſe alienum, minimè conſclium ByetR non iplus e, tamen in eo voluit acquieſcere: quod in illo ſeriptum fuit oppido, ex quo primùm Lutheri in edenda noua quemadſ 155 prodiit Euangelium. Verum ſcripſit& ipſe peculiarem ſuà confesſionem non ſub ſuo, ſed confeßione- rris conſi 25, ſui Principis nomine, quam etiam congregationi concilij Tridentini propoſuit. Eſt autem ormq ⸗ illud ſeitu dignum, quod nec Brentius, nec Vrbanus Regius, nec Oſiander in confesſionis gio. Auguſt. verba iurauerũt. Indignum enim illis videbatur, vt præſcriptam à Philippo fidei for- „ mulã ſequerentur, cùm quilibet eorum de ſe perſuaſum haberet, quoòd in ſacris literis maio- rabais I er erjan quam Philippus, progreſſus feciſſet: Atq; ideò ſe quoq; non minus idoneum quiſq; io 0 Iudicabat, qui peculiarem etià ſuæ fidei confesſionem cõſcriberet. Sic iſti dum ſui quiſq; no- 2e boreg IE e minis illuſtrandi, quàm inueſtigandæ, propagandæq́; veritatis eſt ſtudioſior, licere ſibi volũt, Ne e SA ut vt non ipſi modò à ſe inuicem, ſed etiam à Magiſtro ſuo Luthero nonnullis in rebus, etiam * eng 1is, in quibus cardo Chriſtiane rei vertitur, diſſentientes nouam ſibi quiſq; fidem conderent, g h ac ſingularem ſuam confesſionem exhiberent. Fe ma Vidit hoc homo quidam Hiſpanus Petrus à 5 inullam aliam præter Catholicam ννν⁴ο quidam Hifpanus Petrus à Soto, qui nullam aliam præter Catholicam er alae us r. rr, fidem didicerat, quòd aliam confesſionẽ Philippus, aliam proferret Brentius: mirari ſatis nõ Erentn confeſʒios Ciu 1 1 1 P p 4. potuit nem ſcripſerit. Len 14 —————ͤ——:— DI HAERESIIVS NOSTRI TEMPORIS potait, quandoquidem vterq; magiſtrum ſuum eſſe Lutherum profitebatur, quòd fidei ſuæ nihilominus diuerſas confesſiones adferebant. Viſum eſt ei quiddam portenti ſimile. Quäd ſi quemadmodum ante annos viginti ſeptem factum eſt, quo tempore ſuam Cæſari confeſ ſionẽ Proteſtantes obtulerunt, Zuingliani ſeorſum ſuam confesſionem produxiſſent, minus ĩd illi mirum accidiſſet. Nam ſicut iam à nobis dictum eſt, habentur à Lutheranis pro äns- ticis: quales vicisſim, ab illis Lutherani iudicantur. Sed cùm id fierer ab iis, qui quod à Lu- thero fuit inuentum, idem Euangelium ſe profiteri iactarent, id verò inſtar eſſe monſtri vi- debatur, quòd ex eadem ſchola profecti, non eandem confesſionem adferrent. Quoniam Verò magna fuit opinio, Ducem VVittembergenſem, ſub cuius nomine confesſionem ſuam Brencius ediderat, a Chriſtiana& Orthodoxa fide non abhorrere, ab ea, inquam, fide, quam à maioribus noſtris, ſicut ipſi ab Apoſtolis acceperunt, per manus nobis traditam habemus viro pio& zelo Chriſtianæ religionis ardenti vehementer doluit, quòd eò ſe Brentij& col- legarum eius conſiliis adduci paſſus eſt Princeps ille, qui ſingulari quadam ſuæ voluntatis in Catholicam ſidem inclinatione propendere putabatur, vt ſingulariter ſuæ fidei potius con- fesſionẽ Synodo proponeret, quàm in Catholica, quam à ſuis maioribus accepilſet, acquie- ſceret. Quamobrem tenere ſe non potuit, quin ipſe quoq; ſuam aſſertionem ederet, ſed non Qun ſcvikendi ſingulariter tamen ſuæ, verum Catholicæ fidei. Quem librum ita ſcribi curauit, vt ex vna ſa- waofe aen cie concionarorum Ducis Confesſionem oſtenderet, ex altera Catholicam. Et doctrinæ Du⸗ 3 cis, Catholicam doctrinam: auctoritatibus ſcripturæ, auctoritates non pauciores: teſtimoniis Patrum, teſtimonia pariter opponeret. Lepirtefheer Scripſerat autem in eo libro Princeps, teſtiſicari ſe velle coram Deo& Eccleſia ſtudium ferptoerei,qui ſuum in excitanda& propaganda verè pia doctrina. Quæ verba Perrus in ſcholiis exci- comfeſzions ilis piens: Prius, inquit, ea fuit agnoſcenda, prius erat ſtatuendum, vt ea doctrina, cui propagan- Dux VyVittẽber- Te ne aehane dæ datur opera, ſit verè pia: maximè nunc, quando conſtat omnibus in dubium verti, quæ admonetur, ſit vera doctrina. Non vt lateat, inquir, Princeps optime, q uòd ſicut tui impiam doctrinam iudicant, quam Catholici ſequuntur: ſic eam Catholici vicisſim, cui tui propagandæ das operam.Nec ſunt apud eos pauciores aut minus fide digni teſtes, quàm apud veſtros, vt mi- nimum ergo, non veræ& piæ doctrinæ propagandæ das operam, ſed aut impiæ, eſtibus Ca- tholicis, aut certè dubiæ, neceſſaria rarione. Nonne igitur ſatius eſt ab hoc ſtudio ceſſare,& vel ſaltem ſuſpendere iudicium,& expectare humiliter à Deo illuſtrari, id́ue exigete pĩis operibus& precibus ad Deumè Subiunxerat Princeps: Etſt enim non ignoramus ſuum elſe diſcrimen inter politicam& Eccleſiaſticam functionem, tamen cùm Pſalmus nos grauisſi- me hortetur, Nunc Reges, inquit, intelligite, erudimini qui iudicatis terram: ſeruite Domi- no in timore& tremore, non debuimus cœleſtem vocem contemnere,&c. Et hæc verba Von cifundenda Petrus excipiens. Quod verdò, inquit, ſit hoc diſcrimen, oportebat benè exploratum habere: funcio ciulls cu certum eſt, alienum eſſe à Principe Rempub. adminiſtrante definire dubia circa fidem: hoc Eccleſtaſtica. verò pertinere ad eos, qui Eccleſiam gubernant: ab illis oportet Principes accipere,& eo- rum expectare ſententiam: alio qui timere debent, quod ſequitur poſt verba hic citata. Ne quando iraſcatur Dominus contra eos,& pereant de via iuſta: hoc enim comminatur Prin- cipibus, qui non apprehendunt diſciplinam. Quid verò magis indiſciplinatum& inordina- tum, quàm dubiam doctrinam ſequi,& intrudere ſubditis ante iudicium Eccleſiæ: E reli- Non eini aelo gione verò poſt alia pleraq; ſic ſcripſerat: Nihil maiore diſcretione moderandum eſt, quam Idendeun in cuu Zelus ille agnoſcendæ& retinendæ veritatis, qui quò maior fuerit, eò in grauiora pericula Ja religiniw.& diſcrimina deducit hominem: vr teſtis eſt Paulus ſupra modum æmulator paternarum Pſalm. ꝛ. Galat. 1. Pauaus⸗ ſuarum traditionum, atq; ideò iam expertus correctionem verè paternam Dei, de aliis dicit: Teſtimonium illis perhibeo, quod zelum Dei habent, ſed non ſecundum ſcientiam. Ideoq́ʒ pro illis triſtitam magnam& cõtinuum dolorem cordi ſuo ineſſe aſſerit. Debet igitur quiſ- que primò gradum ſuum agnoſcere,& iuxta illum ſequi& non præire, duci,& non ad ſe Matsh.1s. ducere Dei Spiritum& ordinationem: ne dicatur illi, Vade poſt me Satana, ſcandalum mihi es: non enim ſapis quæ Dei ſunt. Quid eſt in iis verbis non modeſtè, non piè, non verè, Catholiceq́; dictumẽ Et ea tamen Eirhe z9⸗ exaggeranda ſibi Brentius putauit, ac modò non cœlum terræ miſcẽdum, quòd auſus fuerit Irechu Principi dicere vir pius, Vade poſt me Satana: cuùm tamen is nihil eiuſmodi Principi dixerit, verùm admonuerit tantùm, vt agnoſcat quiſque gradum ſuum, ne ſi præire velit,& non ſe- qui Spiritumſanctum, dicatur illi: Vade poſt me Sarana. Vide autem impotentiam hominis: Qui ſcripſit aſſertionem hanc fidei Catholicæ contra ſingularem Brentij Confesſionem, el nomen eſt Petro, cognomen à Soto. Loci nomen id ſit an familiæ, mihi non ſatis liquet. erentii petulãia Sed eſt inſignis Brentij petulantiâne dicam, an improbitas. Non ei dignatur cognomen ſuũ 77 vocãni, tribuere, ſed eum per contumeliam vocat Aſotum. Dicuntur autem XMαεντοι ræcè, qui La- 23 5e tinè decoctores, nequam homines, luxu, ganeæq́ue ſtudio perditi, qui bona ſua abligurie- runt omnia. At cui viro probrum hoc obiicit Brentius, vt eum per ſummam iniuriam Aſotum vocet? Ei, quo vix quenquam hominem hæc noſtra ſecula tulerunt ſanctiorem: qui non verbis magis quàm factis pridem huie ſeculo nequam nuncium remiſit: ac quò magis 5 vacare 7 ¹ lantemmale 2 3 rant aockec; —η½ 8 tele 5 on: 7 uc; ſmen n viru Urrslh Piinue gulares liie Pr 3 eushom TPe 1 endelit werelu dam ſan inbimic jpſoli t. Npeglbſf4 1 5 1 zexitimab Iaen ddem etlann tumafe re olde Mkthsdſ Akat Kri aml aunpt nlrorna fino. voluntllt hefcas cemplo mg (witiww Sſuos omn, Helas( qualeſt, nam m S qui contr oypreſe Loseſe rutt quſimta dere edlio erichee nbelleprim c daulud Kpolligili elekade üeſt Cx drBec alttiperqu daquil am agamus: niſereln onun. N mna unagt.Lon erum a um irgamft m wodnon jin kalit ermmulen Troul ac kemils laſun luun Pauluse Carn 8 d —) Daas&m dunoſe ſe0 nunguidt df Am wentt Nex K Nund G, eticiaD Ur: 3* Hlar e napetiisoc 95 ib ommnosexci Thesn. S12U nundus nüas dus lue vui pat 1 2 sdomilosin u 1 dleſam Chri ſex d 8 rocuchis 1 3 Nosautem d 3 In terri hbi fecibit ei rſiner dcuam. 4 t . LIBIER PRIMVS. 225 drri e vacars pĩetati posſit 8. Dominici ſequutus inſtitutum, ante complures annos in illius fami- dar liam tranſiit, non aliis, quàm ſacrarum literarum ſtudiis deditus: Cuius& doctrin dted piè, ſancteq́; traductæ tanta fuit fama, vt eum ſibi præ cæteris omnibus eligeret Chriſtianiſſ. uder Sna Imperator, cui ſècretiora ſuæ conſcientiæ vulnera detegeret, à quo ſanandis illis medicinam peteret, cuius miniſterio remisſionè peccatorum ſè conſequuturũ ſperaret. Solẽt autem po- dh al. tentiſſ. quiq́; Reges non alios ad id munus aſciſcere„quàm qui ſunt excellenti doctrina, vi- 4 4 tæq́; ſanctimonia cõmendati. Quò magis autem intelligas, quòd minimè ſit ſuo de illo iudi- cio fruſtratus pientiſſ. Imperator: inter cætera hac quoq; in re integritatis ſuæ ſpecimen de 36 æ& vitæ ſe præbuit ſingulare, quòd cùm vltrò fuiſſet Epiſcopalis illi dignitas delata, reſpuit, ac pau- perẽ vitam potius elegit, in qua reliquum ætatis ſuæ tempus conſumeret. Equidem vidi ho- 21 minem, cùm abs te ſereniſſ. Rex, miſſus ad M. Imperatoriam proficiſcẽs. Dilingam ad Cardi- Caxdinali 2 83 nalem Auguſtanũ, virum cùm præclaris à Deo multis dotibus ornatum ‚ tum Catholicæ& rKanus. 2 t Orthodoxæ fidei propugnatorem acerrimum, diuertiſſem. Is nunquam ſatis eximias& ſin- 54 3 gulares hominis virtutes apud me prædicare potuit. Hunc igitur talem virum audet impu- .„ wa. rus homo Aſotũ appellare. Quid eſt hoc aliud quam lucẽ tenebras, bonum malũ dicere? Sed ameme vnde liceret agnoſcere Lutheri diſcipulũ è Satanę ſchola profectum, niſi mendaciis eiuſmodi tam ſancti hominis famã contaminaritè Quid autem ei deinceps erit credendũ, qui ſtatim in ĩpſo limine ſic impegit, vt apertè falſo conuirio vti non vereretur: Neq; tamen illi ſatis libi- dini ſuæ feciſſe ſe exiſtimabat, niſſ quo falſo probro virum ſumma pietate, religioneq́; predi- tum affecerat, eodem etiam vniuerſum Epiſcoporum& Sacerdotum ordinem perſtringe- nDeo K&ka rèt, quos vocat Prælatos Aſoticos. Quaſi verò non plures Aſotos inuenire liceat apud Luthe Brentũ probrum ers in a ranos, quorum pleriq; tam ſunt inexhauſta libidine, vt ne coniunx quidem illis vna ſufficiat 2dade,ehs dd n quàm apud Catholicos: præcipue ſi partem iſtorum exiguam cum toto conferas orbe Chri- cos. abicd ſtiano. Sed non poſſunt iſti ſibi temperare, quin ex qua ſchola ſint profecti ‚planum omni- noir h hus faciant,& exemplo magiſtri ſui, ſannis, ſcommatis, dicteriis, conuitiis, calumniis parum nip Chriſtianis, libros ſuos omnes infarciant. nu Sed audi quæſo, quale ſit, quamꝗ́; virulentum huius libelli procœmium? Orditur à fabula Virulentum!z: 1 in quadam de ſeruis, qui contra ſuos dominos inſurrexerint „& eos alicubi peregrè redeuntes belli Srentians p.gn. oppreſſerint. Tales eſſe vult Epiſcopos Catholicos, ſeruos flagriones, conſcelerata mancipia, ve un. qui ſint auſi mouere ſeditionem contra ſuos dominos,& eos de gradu ſuo deturbare.. n Ac vide, quàm bellè primùm eos eiuſinodi ſeruos eſſe probet? Scriptum eſt, inquit, Quis Sne Sehai np5 eſt Paulus? quis Apollo?niſi miniſtri per quos credidiſtis? Nunquid autem non rectè dici po- Laanue, . teſt ex aduerſo: Quis eſt Carolus Imperatorè Quis Ferdinandus Cæſar? quis eſt Sigiſmun- 1 dus Reox, niſi miniſtri, per quos ius cuiq; ſuum tribuitur? quorum miniſterio fit, vt in pace& mne tranquillitate viram agamus: niſi fortè de ſeculari quoq; Principe ſeriptum non eſt: Dei mi- dellee 4 niſter eſt tibi in bonum. Non ſine cauſa gladium portat: Dei enim miniſter eſt, vindex in Fann 13. -Curlac ĩram ei, qui malum agit. Longe potentisſimus fuit Sennacherib Rex, eum non modò mini- laiæls. ir! ſtrum, verumeriam virgam furoris ſui& baculum vocat Dominus: atqui nullum eſt tam vi- ved le mancipium, quod non virgæ ſit& baculo præferendum. Nunquid ideò Reges& Princi- pes ſubeſſe debent populo, non præeſſe? quia per eorum miniſterium ius cuiq; ſuum Deus diſdplinui tribuit: bonos præmiis, malos debitis afficit ſuppliciis? Profertur& alia ſcriptura: Omnia ve⸗ Feefda probatjo. Mcium k4 t ſtra ſunt, ſiue Paulus, ſiue Apollo, ſiue Cephas, ſiue mundus. Quid igitur ex eo colligis? Ergo E cor.. noderau Paulus, Apollo, Cephas& mundus Vvniuerſus, fuit ſubiectus Corinchiis? , eoing dus noſter eſt, ſed nunquid tanquam qui ſubiectus ſit nobis? Abſit, ſed tanquam is, qui legi- um rmul timè nobis imperat Rex& Dominus noſter. Hic videre quilibet poteſt, quam verum ſit, vemamn 3 quod de Hæreticis ab Hilario ſcriptum eſte Omnes ſeripturas ſine ſenſu loquuntur. Atqui ta⸗ Hilariux in libro dum ſc libus è ſcriptura petitis vocibus, clasſicurn iſti cecinerunt ruſticis, quo ſunt ad arma capienda Habth hane leit. contra ſuos dominos excitati, cùm dicerent: Omnia veſtra ſunt, ſiue Paulus, ſiue Apollo, ſiue* wrrit, öu Cephas, ſine mundus, ſiue Reges, ſiue Principes, omnes ſunt ſerui veſtri, vos autem Chriſti, Te Saan, vt in ipſum Brentiũ,& eius fimiles ea rectius quadrare videantur, 6 qui contra ſuos dominos inſurrexerint. Affertur& tertia ſcriptura: Etiam sigiſmun- quxæ de ſeruis præfatur, Non enim noſmetipſos Tertia prolatio. r 4,S 1 JSr prædicamus, ſed Ieſum Chriſtum Dominum noſtrum, nos autem ſeruos veſtros. His tribus wum, Aer locis ex Paulo productis, probat Brentius, quòd Paulus Epiſcopos Eccleſiæ ſubiicit,& facit*. Cor. 4. de eam dominam: Nos autem adeò non pudet ſeruos& miniſtros Eccleſiæ dici, vt qui Princeps . V eſt Epiſcoporum,& in terris Chriſti vicarius, hoc titulo maximè glorietur, quòd ſeruorum Dei ſe ſeruum eſſe ſcribit:cùm ſeriptum ſit: Maior ſeruiet minori.Et eſt ita revera, quòd nul⸗ Gene.9. 4. la maior eſt ſeruitus, quam ſit eorũ qui præſunt in ſolicitudine: qualis fuit hic ipſe, cuius hæc — I teſtimonia proferuntur, qui cùm liber eſſet, ſe fecit ſeruum ommium, vt plures lucrifaceret: om. 12. qui non leuiter affligebatur animo, cùm eũ quotidie premeret, vrgeretq; ſolicitudo Eccleſia- I. cor. rum omniũ: ita vt non poſſet etiam, quin exclamaret: Quis infirmatur,& ego non infirmor? 1. cor. u. quis ſcãdalizatur,& ego non vror? Tales ſerui quin fint Epiſcopi, quis eſt qui velit inficias ĩre? Quin& ipſi Reges& Principes, non disſimili ſeruitutis genere premuntur. Nam ſi non ſeruiunt vtilitati ſubdirorum, ſi nulla cura tan guntur ſalutis eorum, ſi voluptatibus, tantuùm, aub K HAERESIBVS NOSTRI TEMPORIS D E aut ſuis priuatis commodis inſeruiũt, certum eſt, quòd eiuſmodi nec Reges veri Reges, nee Epiſcopi veri dici merentur Epiſcopi. Monet Sapiens: Rectorem te poſuerunt, noli extolli Eſto in illis quaſi vnus ex ipſis: curam illorum habe- Hoc igitur eſt ſeruum eſſe, non ſubie- ctum eſſe, quibus præſis, non vt eos pro dominis agnoſcas, qui tibi fidei formulam præſcri- bant:ſed vt ne te propterà extollas, verum curam eorum geras, eis prodeſſe ſtudeas, quibus te præeſſe Deus voluit. Ad hunc modum ſerui fuerunt Apoſtoli,& ſunt etiam nunc eorum ſucceſſores Epiſcopi, quos ita Paulus alloquitur: Attendite vobis& vniuerſo gregi, in quo Vos Spirituſſanctus poſuit Epiſcopos regere Eccleſiam Dei. Regere, inquit, non Regi:præ- eſſe, non ſubiectum eſſe. Ad gregem autem his verbis vtitur: Obedite Præpoſitis veſtris,& ſubiacete eis, ipſi enim peruigilant, quaſi rationem pro animabus veſtris reddituri. Nunquid ait, regite eos?imperate eisetaãquàm eorum Domini: præſcribite eis docendéę fidei formulam Nihil horum: Sed obedite, inquit, ſubiacete eis. Quæſo te, potuitne dici planius liquidépo- tuit ne clarioribus verbis oſtendi diſcrimen inter paſtores& oues, quàm quòd illos regere. hos vult obedire& ſubiacere? Et tu non reformidas Spirituiſancto repugnare, ram dilucidè ſententiam ſuam per Paulum explicanti? Verùm videamus Brenti, qualis fuerit ſeruus hic, qui cùm liber eſſet, ſeruum ſe fecit omnium. Scribens ad Corinthios quorum ſe ſeruum eſſe Fegæ- etiam quo: dammedo ſerui. Eccle.⸗a Apoſi oli& bo: rum fucceſſores Epiſcopi ftmul ſerui& dominzi. Actorum z0. Hebr. iz. Qualis ſeruus fuerit baulus b Apoſtolus. 2 4 54. 4 1.... 2.C07,4. profiretur, ita loquitur: Quid vultisein virga veniam ad vos? Scilicet in virga venire ſerui ſo- d lent ad Dominos? Ac paulò poſt: Auditur, inquit, inter vos fornicatio& talis fornicatio, qua- 8. Cor. 5e lis nec inter gentes, ita vt vxorem patris ſui aliquis habeat. Et vos inflati eſtis,& non magis luctum habuiſtis, vt tolleretur de medio veſtrùm, qui hoc opus fecit. Ego quidem abſens corpore, præſens autem ſpiritu, iam iudicaui vt præſens, eum qui ſic operatus eſt, in nomine Domini noſtri Ieſu Chriſti tradere Satanæ in interitum carnis,&c. Vides in quali Virga ve- 1, nerit, qualem ſeruum ſe geſſerit erga ſuos Dominos, non hos modèò, verùm etiã alios quoſ- 1.Tims.1. dam, nominatim autem Alexandrum& Hymenæum, quos& ipſos Satanæ ſe tradidiſſe ſeri bit, vt diſcant nõ blaſphemare. Non dixit ille: Vade poſt me Satana: ſed quod multò durius eſt, Satanæ tradidit in interitum carnis. Num tu proptereà ſceleratum eum fuiſſe dices man- V cipium, qui contra ſuos dominos inſurrexerit? Habes iam, qualis fuerit ſeruus Paulus. Quid G autem Petrus? Num huius disſimilis? Ananias cum Zaphira vxore ſua vendiderat agrum,& fraudauit de pretio agri conſcia vxore ſua,& afferens partem quandam ad pedes Apoſtolo- Qkalis feraus pe rum poſuit. Dixit autem Petrus ad Ananiam: Anania, cur tentauit Satanas cor tuum, men- 274, eeſou tiri te Spirituiſancto,& fraudare de prerio agrie Nonne manens tibi manebat,& venunda- h tum in tua erat poteſtate? Quare poſuiſti in corde tuo hanc rem? Non es mentitus homini- bus, ſed Deo. Audiens autem Ananias hæc verba, cecidit,& expirauit. Introiuit& vxor eius, neſciens quod factum fuerat. Dixit ei Petrus: Dic mihi, ſi tanti agrum vendidiſti? At ila di- V xit: Etiam, ranti. Petrus autem ait ad eam: Quid vtiq; conuenit vobis tentare Spiritum Do- mini? Ecce pedes eorum, qui ſepelierunt virum tuum ad oſtium,& efferent te. Conffeſtim cecedit ante pedes eius,& expirauit. Vides qualis& hic ſeruus fuerit qui mortis, vitaq́; po- teſtatem in ſuos dominos haberet. Sed& qui ſucceſſerunt in Apoſtolorum locum, nihilo minore fuerunt, ſicubi res poſtula⸗ bat, libertate, ſeribit de quodam Euſeb.(veriſimile eſt Fabianum fuiſſe Ponti. Roman.) quod cùm Philippus Imperator, qui primus Chriſto nomen dedit, in die qua vlrimæ Paſcha- tis vigiliæ celebrabantur, in precationibus Eccleſiaſticæ multitudini, tanquam concors ad- iungi veller, admiſſus ab eo non fuerit, niſi prius confiteretur,& iis qui propter peccata in- quirebantur,& in pœnitentiæ loco fuerant conſtituti, ſe coniungeret: alioquin niſi hocfa- ceret, non ipſum admittendum fore, quòd in multis culpabilis foret. Quid autem pius Im- peratorènum à ſeruo de gradu ſe deiici quirirabaturꝰ Imò ſcribit Euſebius eum prõptè obe- diuiſſe, ſyncerumq; ac religioſum animum erga Deum ipſis operibus declaraſſe. Non ita conſtãtius Impe: Conſtantius Imperator, qui graui perſequutione catholicos Epiſcopos premebat dum quo- Tenne efſae tannis ferè nouam fidei confesſionem conſcribi vellet, ita vt nouem ſub eo fides fuiſſe con- vocna Kb..cu. ſtitutas recenſeat Socrates. Adeò fuit illius ſeculi ſtatus, noſtris temporibus iis non disſi- eccle hiſt: milis. Verum& qui tum fuerunt Epiſcopi, fortiter illius tyrannidi repugnabant. Incitaue- rat is Liberium quemadmodum ipſe ſcribit Athanaſius, per Spadonem ſuum, vt contta Athanaſium ſubſcriberet,& munera pollicitus ſi feciſſet,& ſupplicia comminatus, niti pa- ruiſſet. Quid ad hec Liberius? Non ita ſe haber, inquit, Eccleſiaſticus Canon, neque vnquam accepimus talem à Patribus traditionem. Quòd ſi omninò Imperator curam ſuam pro eccle ſiaſtica pace interponere quærit, aut ſcripta à nobis pro Athanaſio deleri iubet, deleantur quoq; ea quæ contra eum ſcripta ſunt, fiatq́; deinde Eccleſiaſtica ſynodus longèà palatio, vbi nec Imperator præſtò ſit, nec Comes ſe ingerat, nec Iudex minetur,&. Poſt hæc traditur Liberius ad Imperatorem, quò cùm perueniſſet, magna& ibi libertate dicendi vſus eſt: De⸗ ſine, inquiens, perſequi Chriſtianos, ne tenta per me hæreticam impietatem in Eccleſiam in- troducere, ad omnia potius ſuſtinéda parati ſumus, quàm nos Chriſtiani eò deueniamus, t Arriani appellemur. Ne coge nos fieri Chriſti perduelles,&c. Tales fuit ſeruus Liberius, 1 multos cruciatus perpeti, quin& in exilium abire paratior, quàm vt ſuo munere ſtrenue X4II 1. non Quales ſeru', ve- ꝛeres Pontifices & Epiſcopi. Euſeb. li e. c. 34 hiſi Eccle. G Exeꝛnplã de au Gorttate Potificis in Im peratorem. Athanaſius in epiſt. ad ſolita 14 Yitam agemcs. 1 17 — ſinad 1 ene iusano o ütt Ftqpen. 2:9- vine:a 27 ſ Dar ſiid un ien. un lard w ns fulſſem G„pe ſ deltam ſeuis. um bumane 4 3 mn 0 41 ro nuncpro „ Keth Tume preuenis, iue N ä propnano röalian gubo rnrzdifel7 iitertctio! mtlinhoclen nitremcornt Ftquiſepe Idaurs Cono- eielerfüne CkgssChi quamita eyn motaecuid? Hon dimes rolale„ Nor 5 Nteaisqlift ſifortzconadh rum leguman funr qpetim congeit lmä dth proxirein misile deu Propterx, um Obedem quamralog vobis verd V- bouriſenn tepilet Deun num nan i vſonhg Utum Ng,. Earn d thostr olitanus gtraeu 1Deod t cum, ggrells Trlex urntal nLcclel rit more tete laoc rentor,n lo ſelt poreltar ſernone. :Etaio Ktores& oltisſel ddirunk: otum con n eges. id,yt lbi em fit lonorem. nelin. ulmodia Um diſci Regim Ipflus, erinig A dmuill Cdechllc 8„ & can L 1⸗ 9 eenft Aapis ll Rd w Catai du denteſ re LIBER PRIMVS. 220 non fungeretur. Similibus& promisſis& minis adortus erat idem Conſtantius Hoſium Cordubenſem Epiſcopum. Verùm is ſcriptis ad eum literis, propoſito fratris exemplo: Quid tale, ia quit, à Conſtante actum eſt?aut quis ibi Epiſcopus relegatus?aut quis ipſius Palatinus vim adhibuit? Deſine quæſo,& memineris te mortalem eſſe, reformida diem iudicij, ſerua te in illam diem purum:ne te miſceas Eccleſiaſticis, neq; nobis in hoc genere præcipe, ſed po tius à nobis ea diſce. Tibi Deus Imperium commiſit, nobis quæ ſunt Eccleſiæ concredidit. Et quemadmodum qui tuum Imperiun malignis oculis carpit, contradicit ordinationi di- uinæ: ita& tu caue, ne quæ ſunt Eccleſiæ, ad te retrahens, magno criminis fias obnoxius. Date, ſcriptum eſt, quæ ſunt Cæſaris, Cæſari:& quæ ſunt Dei, Deo. Neq; disſimilis fuit ho- rum Hilarius Pictauien. Epicopus: Proclamo tibi, inquir, Conſtanti, quòd Neroni loquutu- rus fuiſſem, quod ex me Decius& Maximianus audirent: Contra Deum pugnas, contra Ec- cleſiam ſæuis, ſanctos perſequeris, prædicatores Chriſti odis, religionem tollis, tyrannus non iam humanorum ſed diuinorum. Hæc tibi à me atque illis ſocia atq; communia ſunt. Tu ve- rò nunc propria tua accipe: Chriſtianum te mentiris, Chriſti nouus hoſtis es, Antichriſtum præuenis,& arcanorum eius myſteria operaris. Condis fidem, contra fidem viuens, doctor prophanorum es, indoctus piorum, ſubrepis nomine blandienti, occidis ſpecie religionis, im pietatem peragis, Chriſti fidem Chriſti mendax prædicator extinguis. Et aliquot paginis interièctis: Hoc nunc à te Conſtanti, requiro, in qua tandem fide credas?ego enim nunc fidẽ tuam ignoro, per demurationis tuæ tempora, quibus quiſquam in vnum blaſphemiæ ſuæ ba ratrum deſcendens, per gradus præcipites cucurrit. Namq; poſt primam veræ fidei ſynodi- cem congregato rurſum Antiochiæ concilio, fidem tibi renouas. Sed accidit tibi, quod im- peritis ædificatoribus, quibus ſua ſemper diſplicẽèt, vt accidere ſolet: vt ſemper deſtruas, quod ſemper ædifices. Et in ſequenti libro: certè voces exclamantium à tua manſuetudine exaudi- ri decet:catholicus ſum, nolo eſſe Hæreticus: Chriſtianus ſum, non Arrianus:& melius eſt mihi in hoc ſeculo mori, quam alicuius priuati potentia dominante, caſtam veritatis virgi- nitatem corrumpere. Et qui ſequutus eſt hos trecentis poͤſt annis,& amplius Ioannes Damaſcenus, cùm Leo Iſaurus Conſtãtinopolitanus Imperator cum Imaginibus bellum ſuſcepiſſet, easq́: è templis eieciſſet, his verbis contra eum ſcribens vſus eſt: Cùm iam inde ab initio plurimi Sacerdotes & Reges Chriſtiani à Deo dati fuerint, qui& ſapientia& pietate,& non ſermone magis quàm vita excellerent, cum plurimæ prætereà fuerint Sanctorum Patrum Synodi, cur ne- mo tale quid facere aggreſſus eſt? Non patiemur, vt nos aliquis nouam fidem edoceat: Ex Syon enim egredietur lex, ait per Prophetam Spirituſſanctus,& verbum Domini ex Hie- ruſalem. Non patiemur, vt aliàs aliter ſentire, temporumꝗ; vicisſitudine fidem variare liceat, Vt ea iis qui ſunt extra Eccleſiã ridiculi appareat. Non patiemur, vt Regio ſubiaceat edicto, ſi fortè conatus is fuerit morem à maioribus noſtris traditum euertere. Non eſt enim pio- rum Regum, ſubuertere ſanctiones eccleſiaſticas: non Patrum hæc, ſed latronum& prædonũ ſunt, quæ vi extorquentur, non libera perſuaſione fiunt: Non Regibus dixit Dominus. Vbi congregati fuerint duo vel tres in nomine meo, ibi ego ſum in medio eorum: Non regibus ligandi& ſoluendi poteſtatem tradidit Chriſtus, ſed Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus. Et proxime in ſequẽti ſermone. Non eſt regum præſcribere leges Eccleſiæ. Vide quid dicat exi- mius ille Apoſtolus: Et alios quidem poſuit Deus in Eccleſia, primùm Apoſtolos, deinde Prophetas, tertiò Paſtores& Doctores ad ædificationem Eccleſiæ: non addit Reges. Et ite- rum: Obedite Prępoſitis veſtris& ſubiacete, ipſi enim peruigilant pro animabus veſtris, tan- quam rationem reddituri. Et iterum: Mementote Prępoſitorum veſtrorum, qui loquuti ſunt Vobis verbum, quorum contemplantes conuerſationem imitemini fidem. Non ſunt vobis loquuti ſermonem Reges, ſed Apoſtoli, ſed Prophetæ, ſed Paſtores,& Doctores. Cùm præ- cepiſſet Deus Dauid, vt ſibi curaret ædificandam domum, dixit ei: Non tu ædificabis mihi do mum, quandoquidem vir ſanguinum es. Reddite vnicuiq; debitum, clamat Paulus Apoſto- lus, cui honorem, honorem: cui timorem, timorem: cui vectigal, vectigal: cui tributum, tri- butum: Regum cura eſt, vt benè ſit Reipublicæ, Eccleſiarum conſtitutio ad Paſtores& Do- ctores pertinet: eiuſmodi aliena functionis inuaſio, prędonum eſt& latronum, ô fratres. Saul Samuélis pallium diſcidit. Quid autem ei poſteà euenit? Scidit DEVS regnum ipſius, & dedit illud Dauid Regi manſuerisſimo. Etiam Ieſabel perſequuta eſt,& linxerunt ſues & canes ſanguineni ipſfius. Herodes Ioannem ſuſtulit,& à vermibus eroſus exanimatus eſt. Quin& hac ætate noſtra beatus Germanus, non vita ſoluùm, verùm& ſermone illuſtris, alapis cæſus,& in exilium relegatus eſt. Et alij multi Epiſcopi& Patres, quorum neſcimus nomina, an hoc latronum& prædonum facinus non eſt? Dominus, cùm adiiſſent eum Scri- bæ& Phariſæi, vt tentarent, aqueo ſermonis eum irretituri, quærebant. Num licet dare cen- ſum Cæſariẽreſpondit eis, Exhibete mihi numiſma: cùm autem illi protuliſſent. Cuius, in- quit, habet imaginemeillis autem reſpondentibus: Cæſaris: Reddite, inquit, quæ ſumt Cæſa- ris, Cæſari: quæ autem Dei, Deo. Tibi ò Rex, in iis quæ pertinent ad præſentis vitæ negocia libenter paremus, qualia ſunt, vectigalia, tributa,& id genus largitionum acceptiones, quorũ gratia Hoſius Cordubès ſis Epiſcopus. Ilidem Arba⸗ naſius. Aliud exempl Hilar in lib.ad Conſtans. Ferm. bo — dE HAERESIIVS NOSTRI TEMPORIS gratia adminiſtratio Reipublicæ noſtræ tuæ fidei concredita eſt: In conſtituendo autem Ee⸗ deſiæ ſtatu, habemus paſtores, qui loquuti ſunt nobis verbum,& ritus atq; inſtituta Eccle- ſiaſtica nobis expreſſerunt. Non transferimus terminos, ab orbe condiro nobis præſcri- ptos. Sed tuemur& retinemus traditiones quemadmodum accepimus: Nam ſi cœperi- mus Eccleſiæ ſtructuram vel in minimo demoliri, paulò pòſt moles vniuerſa corruet. Ac paucis interiectis: Non recipio, inquit, Regem, qui per tyrannidem ſibi ſacerdotium vſur- pat. Non Reges acceperunt poteſtatem ligandi& ſoluendi. Et iterum poſt pauca: Non aſſentior, vt Regum legibus gubernetur Eoœcleſia, ſed Patrum potius traditionibus, ſiue ſcri- ptæ re fint, ſiue non ſcriptæ.. Habes, quales illo tempore ſerui fuerint Epiſcopi, Liberius, Hoſius, Athanaſius, Hlilarius:; „ef wnds quàm fortiter non vnius alicuius terræ Principis, verùm totius orbis Imperatoris, impiis co⸗ eaide aurſhae natibus obſtiterint: quã intrepidè dicere fuerit auſus vnus ex illis: Ne te miſceas EccleHaſticis & dot ina&e- Imperator, neq; nobis in hoc genere pręcipe, ſed porius a nobis ea diſce. Tibi Deus Imperiũ Mhiahliea. commiſit, nobis quæ ſunt Eccleſiæ, concredidit. Quid ſi viuerent illi noſtro hoc, non minus Collatio veteris Eccleſiæ cum hac propè quàm fuit illud, infelici ſeculo: ſi viderent, non modò prouinciam, verumetiam ciui- tatem ferè vnamquamq; ſingularem fidei ſuæ confesſionem adferre, ac ſynodo facienda, de- quæ tum ab eis dicta ſunt: Catholici ſumus, non Hæretici: Chriſtiani ſumus, non Lutherani, cernendad; præſcribere: quid eos facturos fuiſſe putas? Dicerent procul dubio eadem illa, non Brentiani. Melius eſt nobis in hoc ſeculo mori, quàm alicuius priuari potentia dominan⸗ re, caſtam veritatis virginitatem corrumpere. Nunquid autem aliter ſe poſt hos in ſimili cau- ſa gesſit Ambroſius? Valentinianus Imperator iunior, luſtinæ matris impulſu, cùm puer Exemplum 3 1 3 adhue eſſet, propemodum ſibi de fide iudicium vſurpare conatus eſt. Quid ad hæc Ambro- Ambroſii. Am..3. epi.z2. ſius? Dalmatius(inquit)me Tribunus& Notarius m adato, vt allegauit, clementiæ conuenit . 1 di 1 1;ſ. A 6. Ne 3 tuæ, poſtulans, vt ipſe Iudices legerem, ſicut legiſſet Auxentius. Nec tamen expresſit eorum nomina, qui fuerãt poſtulati, ſed id addidit, quod in cõſiſtorio eſſet futura contentio, arbitro pietatis iudicio tuæ. Cui reſpondeo, vt arbitror, competenter, nec quiſquam contumacem G iudicare me debet, cum hoc aſſeram, quod auguſtæ memori e Pater tuus, non ſolum ſermo- ne reſpondit, ſed eriam legibus ſanxit ſuis: In auſa fidei vel Eccleſiaſtici alicuius ordinis, iu- dicare eum debere, qui nec munere impar ſit, nec iure disſimilis. Hæc enim verba reſcripti ſunt: Hoc eſt, Sacerdotes de Sacerdotibus voluit iudicare. Quinetiam ſi aliàs quoq; arguere- tur Epiſcopus,& morum eſſet examinanda cauſa, etiam hanc voluit ad Epiſcopale iudicium pertinere. Quis igitur contumaciter reſpondet clementiæ tuæ, ille qui te patri ſimilem eſſe eſiderat, an qui vult eſſe disſimilem? Niſi fortè vilis quibuſdam tanti Imperatoris exiſti- matur ſententia, cuius& fides confesſionis conſtantia probata eſt,& ſapientia melioratæ Reipublicæ profectibus prædicatur. Quando audiſti, clementisſime Imperator, in cauſa ſcdei Laicos de Epiſcopo iudicaſſe? Ita ergo quadam adulatione curuamur, vt ſacerdotalis iuris ſimus immemores,& quod Deus donauit mihi, hoc ipſe aliis putem eſſe credendum? êi docendus eſt Epiſcopus à Laico, quid ſequitur? Laicus ergo diſputet,& Epiſcopus audiat, Epiſcopus diſcat à Laico. At certè ſi vel ſcripturarum ſerieni diuinarum, vel vetera tempora retractemus, quis eſt qui abnuat, in cauſa fidei, in cauſa, inquam, fidei, Epiſcopos ſolere de Imperatoribus Chriſtianis, non Imperatores de Epiſcopis iudicare? Eris, Deo fauente, etiam ſenectutis maturitate prouectior,& tunc de hoc cenſebis, qualis ille Epiſcopus it, qui Lai- meum iudicare inter Epiſcopos. Tua nunc dicit clementia: Ego debeo judicare. Neq; verò ſeriſit hæc modò, verum& dixit Ambroſius, quemadmodum ad ſcrorem ſcribens ipſe nar- Ambr epiſt. 33· ſerc rat: Noli te grauare(inquit) Imperator, vt putes te in ea, quæ diuina ſunt, Imperiale aliquod jus habere. Noli te extollere: Eſto Deo ſubiectus. Scriptum eſt: Quæ Dei Deo, quæ Cæſuis V Cæſari. Ad Imperatorem palacia pertinent, ad ſacerdotem Eccleſiæ: Publicorum tibi mœ- nium ius commiſſum eſt, non ſacrorum. Num& is aliud, quàm quod Petrus à Soto dixiſſe AMatth. 22. videtur: vade poſt me Sarana? Neq; id per epiſtolam tantum, quæ minuðs erubeſcit, verum- 1 etiam præſenti coram. Quaàmuis autem æquè Caluinus infeſtus ordini noſtro ſit atque tu Brenti, fingularem tamen hanc ſancti huius hominis moderationem ac prudentiam, cum animi magnitudine, fiduciaꝗ́; coniunctam vehementer commendat. Negat, inquit, Impeta- torem idoneum eſſe cognitorem tantæ controuerſiæ, id quod illius temporis neceslitas po- ſtulabat,& ipſa etiam perpetua rei natura, Perpetuam rei naturam poſtulare dicit Caluinus, vt ne cauſarum Eccleſiaſticarum, fidei præſertim, Iudex eſſet Imperator. Nec erga Valenti- Theadoretus lasz. nianum ſolùm ſe talem gesſit Ambroſius, verùm& Theodoſium Imperatorem, poſt cædem V The. Theſſalonicæ patratam, ingreſſu templi prohibuit: deinde iam reconciliatum, cancellos ege- V 3 di iusſit, iuxta quos myſteria peragebantur, quòd ea ſolis patere Sacerdotibus äiesrer. Pur- puram autem Imperatores facere, Sacerdotes non facere. Quod eius factum adeo patienter V tulit Imperator, vt diceret etiam poſtea, neminem ſè noſſe, qui ſciret Epiſcopum agere, prr- V ter vnum Ambroſium. Fecit autem hæc Ambroſius nihil exemplum veritus, quod antea fuit ab Imperatore quodam editum in Martyrem Babilam a loanne Chryſoſtomo, ccle⸗ brarum: Caluin.cap.d. inſti. ſuæ. „ 8 8 cis ius ſacerdotali ſubſternit. Pater tuus, Deo fauente, vir maturioris æui dicebat, non eſt n kut cul 17 derum cl lc 3 reapd an ſe elten.— dut 11 S zegempard, a, —— — —2 — Darinosm arxalcelet ane erant mo Poicopi ſch eorum prilie rio Nazii ½ ſegiwos ince Alcrinens alim Ignatiué W deſbin uien ucre 1, cadhta Wole- nChric e Lmil Aute, Soogie na De ei contr it, ci nnona Nibus e maduerl Int Cho tent, lt ümmoh titianor 4, Nnc leerentu Alexane ado Pon ercteup enus exp 3 Cpopr plcatuse accecend mipſeat ronů miank „partem crudelte mus don Gnrgicen bee eirerbit pale 3 ene ferälet obt* acou ſ ¹ Alllt. mr mnon T lonoten ſeni ut du eferent, 22 us non ennipco. t ondibcs brd- inonoralells ſpoi Ktidh jiſbien ql⸗ contemul: Er melde colcq murmurantio pelas quuss ſwendotium g Ckricopos n fuit um noe nmineo em venertione dali, qui ns quepetiver, volöhmam— omne cecch⸗ agniine oag It bontifonn Dlus ad Pore ternogatus um Nong blle. On cim bonara — Uorpp 3. aum gennz 3 fgorbi Ou⸗ Lbeenin 1. ſtuod nadugüchi d 2 ſülciu 10 püis 8 — 8 en, —ü,y— 1 8O — &△ ——88ZAB Run UIIER PRTIMVS, 22 bratum: qui cùm Imperatorem tanquam vtile quoddam& nullius pretij mancipium, ſic? Dei templo exegiſſet, ſicut paſtor ſcabioſam& morbidam ouem excludit ab ouili, capiris luit ſupplicium. Cuius veſtigiis incesſit etiam vnicum in gente noſtra, ſingulareque ſancti- tis exemplar Staniſlaus Cracouienſis Epiſcopus, qui cum impio tyranno Boleſlao propter multa flagitia deſignata, facris interdixiſſet, glorioſam pro Chriſti nomine mortem oppe- tere non dubitauit. Höosne tu omnes, quorum laus in vniuerſa celebratur Eccleſia, quos cum Chriſto nunc in cœlis beatam vitam agere nemo pius dubitat, hos, inquam, tu& eorum ſimiles alios, quos lõgum eſſet omnes commemorare, ſcelerata mancipia vocabis? quæ ſeditionem contra ſuos Dominos mouere, quæ de gradu ſuo eos deiicere minimè vereantur: dum aut eos, propter patrata ſcelera, Satanæ tradunt, aut non patiuntur, vt in ea ſe, quæ ſui muneris non ſunt, in- gerant, modò non eadem iſta verba proferentes: Vade poſt me Satana? Serui quidem ſunt Epiſcopi, ſed de quibus ſcriptum eſt. Conſtitues eos Principes ſuper omnem terram. Qui eorum principatus tantò eſt omni regno excellentior, ſicut& à Chryſoſtomo,& à Grego- rio Naziãzeno in oratione, quam habuit de Hieremiæ dictis præſente Imperatore, ſeriptum legimus, quantum inter ſpiritum& carnem, inter cœlum& terram, inter diuina& humana diſcrimen& interuallum eſſe poteſt. Sed audi, quo loco illos habeat ſanctisſimus ille Martyr Ignatius: Scriptum eſt, inquit, Honora fili Deum& Regem. Ego autem dico: Honorate quidem Deum vt auctorem omnium& Dominum. Epiſcopum autem tanquam Princi- pem Sacerdotum, imaginem Dei ferentem, principatum quidem ſecundum Deum, ſacerdo- tium verò ſecundùum Chriſtum. Et poſt hunc honorare oportet etiam Regem. Nemo enim potior eſt Deo, neque ſimilis ei, neque Epiſcopo honorabilior in Eccleſia, ſacerdotium Deo gerenti pro mundi ſalute, neque Regi, qui ſimilis eſt in exercitu pacem& beneuolentiam omnibus Principibus cogitanti. Qui enim honorat Epiſcopum, honorabitur à Deo,& quĩ inhonorauerit Deum, à Deo inhonorabitur. Qoties autem inculcat ille, vt obediatur Epi⸗ ſcopo? vt in nullo ei contradicatur: terribile enim eſſe tali contradicere. Non enim iſtum viſibilem quis ſpernit, ſed illum inuiſibilem in eo contemnit, qui non poteſt à quoquam contemni: hic enim non ab homine, ſed a Deo haber promorionem: dicit enim Deus Sa- muẽli de contemptoribus eius: Non te ſpreuerunt, ſed me. Et Moſes populo aduerſus ſe murmuranti. Non aduerſus nos murmuraſtis, ſed aduerſus Dominum Deum. Proponir pœnas, quas dederunt Chore, Dathan& Abiron: quin& Oſias& Saul Reges, dum ſibi ſacerdotium vſurparent. Itaque nulla fuit vnquam gens tam barbara, quæ Sacerdotes ſuos & Epiſcopos non ſummo honore proſequendos putaret. Sacerdorium Iudæorum vmbra fuit cum noſtro Chriſtianorum ſacerdotio comparatum: tanta fuit nibilominus Epiſcopo- rum in eo reuerentia, vt non ipſi modò Iudæi, verum& gentiles nonnulli ſumma eos veneratione proſequerentur. Scribit Ioſephus, repetit Origenes,& ex iis etiam non- nulli, qui res geſtas Alexandri conſcripſerunt, quòd Alexander Macedonum Rex, cùm quæ petiuerat ab Iaiado Pontifice Iudæorum, non obtinuiſſet, iratus ei vehementer, Hie- roſolymam cum exercitu profectus erat, ciuitatem euerſurus, in ipſum verò Pontificem omne credulitatis genus exprompturus. Cui cùm vltro Ponrtifex ſacra ſtola indutus cum agmine Sacerdotum& populi progreſſus fuiſſet obuiam, ecce Rex qui venerat iratus, ſimul Vt Pontificem conſpicatus eſt, cumpreſſo furore, magno cum circunſtantium ſtupore pro- pius ad Pontificem accedens, eum adorauit. Cumq́ue poſtea Rex à Parmenione fuiſſet in- terrogatus, cur cum ipſè adoraretur ab omnibus, nunc ipſe adoraret, Pontificem Iudæo- rum? Non eum ſe reſpondit adoraſſe, veruùm Deo, cuius Pontifex eſſet, honorem hunc ha- buiſſe. Quid autem? an huic ſimile non eſt, quod de barbaro Rege Attila ſcribitur, qui cùm bonam Italiæ partem occupaſſet,& omnia cæde, rapinis, incendiis vaſtaſſet, nec vl- lum in quenquam crudelitatis genus prætermiſiſſet, cùm non ita procul ab vrbe iam abeſſet, ĩtidem illi ſanctisſimus Pontifex Leo procesſit obuiam, ac ne progrederetur vlterius, peti- uit. Homo, ferus alioqui, crudelis& atrox, qui ne germano quidem fratri peperciſſet, quem cùm regni conſortem ferre non poſſet, obtruncauerat, non modò magnam Pontifici, ſi- cut ſcribit Paulus Diaconus, reuerentiam adhibuit, verum etiam ad omnia quæ ſibi im- peraſſet, obtemperauit. Vide per Deum immortalem, quale ſit hoc? quibus etiam barbari Reges, iidem& hoſtes infeſtisſimi tantum honorem habendum eſſe putauerunt, vt haud aliter quàm ſi pro ſuis Dominis ipſos agnoſcerent, ipſorum imperata facerent, hos Brentius ‚qui, ſi Diis placet, videri vult Euangelicus, non honeſtioris tamen alicuius ſerui, ſed mancipij loco vult habe- ri. Nunquid hic extremè barbaros, barbarie ſua longo poſt ſe interuallo non relinquir? Poſſem hic commemorare de Petro à Cornelio adorato„ de diuinis honoribus Paulo& Barnabæ habitis, ſed ego tibi concedam, quoduis Brenti, ſerui ſumus Epiſcopi: neque ſer- Uorum genus vllum eſt, quod grauiores labores exantlet, quod maiores ærumnas perferat. Quibus enim curis& ſolicitudinibus non excruciantur Epiſcopi, dum peruigilant pro ani- mabus fidei ſuæ concreditis„ de quibus rationem ſe Deo reddituros ſciunt, cùm eorum Q‿ Vnicui- — H. Stani flax: Crat ouiẽſis Epi⸗ ſcopus& ma'tyr. Collatio Eceleſia: ſiicæ in&piſcopis Gciuilis pateſia⸗ ti in Principibu Pſalm. 44. Chyſ.lib. 3 de ſacerdotio,& de verlis Eſaiæ Hom. 4. Ięnat ius epiſt ⁊. ad Srn. itneuſes⸗ I. Regum 2. Exod. 16. Exemplum de Alexandro. Ioſepp li. nu. ca 2. ale 4 11 quitati- bus Iudæoοrum. Orig. contra cels ſunn lib. ⸗. Artila Rex ban= barus Leonem Pontifĩce n res ueretaur. Paul. lib*s. rer run Ror Ackoron 10. Actorum 14. Epiſeopi ſecund⁊ officii ſuti ratiouẽ᷑ maximeè /ſerui. 5. Reg. 20. Exech.3. Eier. ¹3. Hæretici nune E piſcoporum la: bores in immen⸗ ſum augent. Matth. 24. Quantam vn go licentiam ſecta. rii asiulerins. Filar. ad Conſtà: siurm lib. vliimo· DE HAERESIBVS NOSTRI TEMPORIS LIBER I. vnĩcuique dictum ſit: Cuſtodi virum iſtum, qui ſi lapſus fuerit, erit animatua pro anim eius. Tum& illud apud Ezechiẽlem: Fili hominis, ſpeculatorem dedi te domui Iſtael: Si 8 cente me ad impium, morte moriieris, non annunciaueris ei, vt auertatur a via ſua impia ip- ſe impius in iniquitate ſua morietur, ſanguinem autem eius de manu tua requiram. Hfrc& alia, quæ per eundem Prophetam terribiliter Deus malis Paſtoribus comminatur, cum Epi- ſcopi non ignorent, ingens revera labor corum,& maior quàm credi queat, cordis eſt affli= ctio, cum fore quiſq; ſciat, vt ei dicatur aliquando: Vbi eft grex, qui datus eſt tibi, pecus in- clytum tuum? Quid dices, cùm te viſitauerit? Tu enim doces aduerſum te,& erudis in caput tuum. Nunquid non dolores apprehendent te, quaſi mulierem parturientem? Crede mihi Brenti, quando pius hæc ſecum Pontifex reputat, de ſua ſuorumq́; ſalute ſolicitus, quòd incredibiles animi cruciatus profert: hoc præſertim tempore, quo vos multò grauisſimam ſeruitutem hanc noſtram effeciſtis, dum vnus veſtrum dicit: Ecce hic eſt Chriſtus: alius ec= ce ibi: tertius, ecce in penetralibus: quartus, ecce in deſerto. Quibus veſtris vocibus ita miſe- ras oues demẽtaſtis, vt iam vbi ſit Chriſtus, multis in locis ignorent, præcipuè poſteaquam à vobis edoctæ ſunt, contra clarum& apertum Dei verbum non obedire Præpoſitis ſuis. Ex quo factum eſt, vt eò iam audaciæ arque amentiæ nonnulli proruperint, vt dicant ſe ipſos animarum ſuarum Epiſcopos& Paſtores eſſe: ſe pro illis non Epiſcopos ſuos rationem Deo reddituros. Ita facti ſunt ipſi ſibi Doctores, Paſtores, Epiſcopi, concilia: ipſi ligant, ipſi ſol- uunt conſcientias ſuas arbitratu ſuo,& quoniam per vos de doctrina iudicandi poteſtas eis conceditur, in qualem quiſque libellum inciderit, talem fidem ſequitur: Hic eſt confesſio- nis Auguſtanæ, aliis Brentianæ, alius Oſiandrinæ, alius Tigurinæ, alius Anabaptiſtarum ſiue Monatterienſis, alius Suenckfeldianæ, alius fratrum VValdenſium ſiue Picardorum, alius Seruetianæ. In ſumma, quod de ſuo ſeculo ſcribit Hilarius, hoc de noſtro quoque rectè dici posſit. Tot nunc fides exiſtunt, quot voluntates: tot doctrinæ, quot mores: tot cauſe blaſphemiarum pullulant, quot vitia ſunt, dum aut ita fides ſcribuntur, vt volumus, aut ita intelliguntur. Et cùm ſecundum vnum Deum& vnum Dominum,& vnum ba- ptiſina, fides eriam vna ſit, excedimus ab ea fide, quæ ſola eſt:& dum plures fiunt, ad id cœperunt eſſe, ne vlla ſit. Huc vos rem perduxiſtis Brenti, dum ſuam quiſque peculiarem Confesſionem adferre ſtudetis: hunc tam periculoſum, tamque miſerabilem Eccleſiæ ſta- tum perfe i tis:& ſi qua premebantur antè hac Epiſcopi ſeruitute, multis eam accesſioni- bus auxiſtis. Sed quantò grauior ſeruitus, quantò labor eorum eſt maior, tantò plus eis honoris meritò debetur. Semper itaque ſicut ſub impiis tyrannis, ſiue qui Chriſtum apertè perſequebantur, ſiue qui Chriſti fidem Chriſti mendaces prædicatores extinguebant, non alio quum ſeruorum numero ſunt habiti,& iiſdem quibus nequisſimi ſerui ac maioribus eriam ſuppliciis miſerandum in modum excruciati: ſic quotquot fuerunt pij Reges& Im- peratores, modò non diuinis honoribus eos proſecuti ſunt: quemadmodum cum ab aliis, tum à Conſtantino illo verè Magno factitatum eſſe legimus. Qua de re fortasſis alio loco dicendi dabitur occaſio. Nunc ad rem ipſam veniamus, ac quibus rationibus probet Bren- tius, oſtendamus, quòd non ad Pręlatos tantùm, imò ne quidem vlla ex parte ad ipſos, quippè qui iam non ſint Eccleſiæ membra, ſed præcipue ad pios Principes,& ad eos qui tam ex miniſtrorum Eccleſię numero, quàm ex reliquo hominum, qui doctrinam Chriſti agnoſcunt, cœtu, in conſilium adhibentur, per- rineat de doctrina religionis cognoſcere,& iudicare, idque non iuxta arbitrium humanæ prudentiæ, ſed iuxta oracula Spi- rituſſancti, quæ quantum ad æternam noſtram ſa- lutem ſatis eſt, in libris(quos ita vocant) Canonicis ſacræ ſcripturæ continentur. PRIMI LIBRIFINIS. 1B han K 4 117 eete! m vons 41 e anhte, (ue Icjin & præci t Kino dilerrit ernecm lcos&be vrGsge celall nim. nas, g19 üluse tuinnt urrae rralo, rhelir dance s klulic fruſid Cordlber nm Rr Umags: Keotkstn Welälil Deris,T Fium doc „conitt, Uen Mcad bti prüctol ildicum tlr ofdmnes Uls. Nurb Fetbis do ſe Luh mtrolerlun nenrahn Sedquidl Rongonk Faninnum, KcciitReE Inhes pte conſentiulzg ſebrincy e 1 ilsafmes igone qu 8 orun ipumiucic dnuſ ljiner li tremam on 3 mm glddeonn atrooaret,. aen exenploal eorum eg kergoum! zblinepes. dtor ſtiun nn Ueos deda nrohea, frda 1e 1. 00 ege cupied cleſlaſtic, 1. „5, e, e Ogcre NMagiſ d hocin, 0 1 5 dorrdr”e kpellt a,n ſomine Cg gbe publiezand .1 leſe nen 1 n te ſicesg eenn. lüpetclio nde 1 Gnnese, 5S Deo no culls ien mittere, Inqunm, dic. EAxd deselec, .1„ al,. rinſenzu hübspend edin ace ndd e Aces, H. ieri en g⸗ d, s 3 1 Bu nen ocnome telte d udeil NetCh 3. Rp — ſeraw ci. g e mlerablle ,fue qui in eores extit u wisſimiſem& dwerunt. emadmodu Da de retd t us rationldt † em vIlex 71 2²¹ LIBER SECVNDVS DF LE GITIMIS IVDICIBVS RERVM EOOLFE⸗ SIASTICARVM, AVCTORE STANISLAO HOSIO EPISCOPO VARMIENSI. . Etemerdè factum à nobis eſſe putes, pientisſime Rex, quòd dum hæreſes noſtri 8 8— 1— 1—.5—. temporis enumerendo, recenſemus, longiore paulo quafi Præfatione Vſi vide- . 5 1. 3. mur. Nam qua de re ſermo nobie nunc erit, ad eam quæ proximeè ſimt A nobis 2 3 recenſita, plurimum ca Pertinere paulò poſt intelliges. Omnes enim iſti quos MDenumerauimus, ſiue ſint tot tam diſſectæ ſectæ Lutheranorum, ſiue Sacramen- tariorum, ſiue Anabapriſtarum, ſiue Suenckfeldiani ſiue Picardi, ſiue Campani vel Serue- tiani, ſiue quocunq; tandem alio nomine vocentur, omnes, inquam, iſti quamuis in multis & præcipuis fidei noſtræ Chriſtianæ dogmatibus, quemadmodum iam audiuiſti, grauisſimeè diſſentiãt inter ſe: nec minus atrocia alteri contra alteros, quam contra Chriſtianos, Catho- licos& Orthodoxos prælia gerant, in hoc ramen vno conſentiunt, quòd ordinem ex Ec- cleſia ſiiblatum cupiunt. Terribilis enim eſt illis caſtrorum hæc acies ordinata. Videt Sata- Feretici quauss nas, quoad ordo ſaluus eſt in Eccleſia, nihil ſe poſſe proficere. Hunc itaque quo ſummo 3 vi ne ne, 1.— 1.. 3.. 8 er ſedtſſentien⸗ ſtudio poteſt, perturbare nititur. Quod igitur,& anteà ſepe fecit id nune quoque cùm ee aehenahe per alios, cùm per ſatellitem hunc ſuum Brentium in hoc libello perficere conatur, vt iu- ant etra ordms ———=. 1—..— dicium de rebus Eccleſiaſticis, à ſuis iudicibus ad alienos transterri queat: Atqui grauiſ- Sh 3 — 4. neonſtan ſimis viris Hoſio Cordubenſi,& Ambroſio Mediolanent Epiſcopis, tam hoc eſt viſtum S endh. abſurdum, vt nihil magis: iudicium vt ſibi in cauſa fidei„‚aut quacunque randem alia ad ſacerdotes pertinente laici ſumerent. Interea tamen in hos ſuos neruos omnes contendit Brentius, vt proprium hoc eſſe laicorum munus aſſeueret. Qua tamen in re ſibi non ſatis conſtat. Nam nunc ad Principes, nunc ad promiſeuam plebem, nunc ad ſingulos quoſque priuatos homines iudicium de doctrina religionis pertinere dicit. Sed iam quo progredia- tur ordine videamus.. Pluribus initiò verbis docere conatur, pios Principes eſſe inter Précipua membra Eccle- concedihe Byes ſiæ. Quaſi verò controuerſum id ſit. Affirmamus& nos Brenti, pios Principes eſſe Præcipua tio pios Principes membra Eccleſiæ. Sed quid ſi tibi pij non videntur quos Eccleſſa Catholica pios eſſe iudicat? Ae. .. 3.—.„... 4&[. Romanorum, Hliſpaniarum, Galliarum, Anglix, Luſitaniæ, Hungariæ, Poloniæ, Bohemix, pee Bar em⸗ Scotiæ Reges,& omnes præterea Principes Chriſtianos, qui cum illis in doctrina religionis pore Cat holici, . 2 dr 5.G. n. 1.„zZ Evere pi conſentiunt, pios eſſe Principes non dubitanter aſſerimus. Qui verò diſſentiunt ab iis, vt idẽ 9 naduke. illis aſfirmemus, religione quadam prohibemur. Te contrà ſentire dubium non eſt: quin ſi bantur in Anglia quis horum Principum iudicium fibi de doctrina tua ſumere vellet, Iudicem eum proculdu& Seotia chri: biò recuſares. Atqui inter alias Regum horum pietatis laudes, hanc quoq; nos minimè po- hunese ſtremam ducimus, quòd eorum nemo, etiamſi tu deferres vltrô, de cauſa fidei ſibi iudicium arrogaret: verùm exemplo aliorurn ſanctorum Regum,& Imperatorum, qui multis antè ſe- tulis vixerunt, ad eorum te quiſq́;, quorum id proprium eſſe munus intelligit, iudicium re- mitteret. Probauit ergo iam Brentius productis ſcripturæ locis, de quo nemo pius dubitauit Vnquam, eſſe pios Principes Eccleſie membra. Expectabas Lector, vt iam deinceps oſtenderet, quandoquidem Eccleſiæ membra Princi⸗ pes eſſe docuit, ad eos de doctrina religionis iudicium pertinere, tum quibus id a: probaret cognoſcere cupiebas. Ecce aurem quò nunc ſe proripit ille? Non ſaris il cleſiaſticum abrogare Magiſtratum, eriam ciuilem ſublatum elſe cupit. Nam&! ab hoc iudicio repellit, ac non ſoluùm ad vniuerſam Eccleſiam Dei,& ad eum c nomine Chriſti publica auctoritate conuenit„Verumetiam ad vnum quemuis hominé pri- uatum qui eſt Eccleſic membrum ‚pertinere dicit de doctrina religionis iudicare,& veram à falſa internoſcere. Vides qui paulò antè omnes voluit eſſe Epiſcopos& Sacerdotes, qucad- modum is eodem ſupercilio Reges etiam eſſe vult omnes. Neq; id ſine ſeriptura. Scriptum eſt enim: Feciſti nos. Deo noſtro Reges& Sacerdotes. Qui Sacerdotes, idem ſunt& Reges Lpoc.d. omnes. Itaq; iam non ſolis piis Principibus, verum& cuiuis e vulgo cognoſcere de doctri- na licebit ſecundùm Brentium,& veram à falſa diſcernere. In Promptu eſt ſcriptura, Cauete, Match.. inquit Chriſtus vobis à pſeudoprophetis, qui veniunt ad vos in veſtimentis ouium, ſed in- rrinſecus ſunt lupi rapaces. Hoc non ſolũ ad Apoſtolos, ſed etiã ad reliquos diſcipulos, hoc eſt, ad vniuerſam Eccleſià,& ad ſingula eius membra dictum eſt cuiuſcunq; quiſq; ordinis Seſßonſſo de la fuerir, neceſſe haber, quoquomodo poteſt, ſibi à pſeudoprophetis cauere. Neceſſe habet caue- hia u re, ſed nunquid ideò poteſtas illi iudicãdi permiſlaeſt? Nũquid quibus verbis dixit Chriſtus: Attẽdite à falſis Prophetis, hoc dicere voluiſſe viſus eſt, Iudicate de doctrina Prophetarũ, ve- ra ſit an falſa? An idẽ eſt attẽdere& cauere, quod iudicare& cognoſcere? Sed quomodo ſibi Rurx ſg inſtes cauebunt à Pſeudoprophetis, inquit Brentius, quomodo impios Doctores à ſuis regionibus Brentiuss Q 2 prohi- 84 Al priuatum Zumentis 7ucmque vult li fuit Ec- Brencius perti⸗ nunc ſimul'ere indicium religione. œtum, qui 8 DE LEIGIT. IVDICIBVS prohibebunt, ſi non iudicauerint ac cognouerint, qui verè ſint pſeudoprophetæ ac impij do- ctores? Hic remittit principes Aſotus ad iudicium ſuorum Prælatorum. Rectè vir ille Vene Reſonſio. kan rabilis Petrus à Soto, quem tu petulantisſime conuiciator falſo vocas Aſorum. Quid eni aliud ille, quam quod Verbo Dei conſentaneum eſt? Siquidem Dei digito ſcriptum eſt 8 dealuhs. bia ſacerdotis cuſtodiunt ſcientiam,& legem ex ore eius requirent, Angelus enim eſt Domi- V ni exercituũ. Ex ore ſacerdotis legem xequirere iusſit Deus, non ex ore Principis, aut populi aut cuiuſcunqʒ tandem vnius alicuiiis laici. Vidit hoc etiam ille, quamuis impius Rex Hero. Whauas des, qui cùm vbi Chriſtus naſceretur, noſſe cuperet, non ab aulæ ſuæ miniſtris, non ab aliqui- d à Principihꝑs Sacerdotũ& Scribis de eo ſciſcitabatur. Nunquid autem non ipſe tu dicis in confesſione tua, quã ex heretica facere Catholicam conatus eſt vir Diſt imen imer ille venerabilis, quem tu cùm veritate ſuperare nequeas, maledictis incesſis. Non ignoramus functionem poln ſuum eſſe diſcrimen inter politicam& eccleſiaſticam functionem. Quod eſt autem diſcrimã ſu 35, Lccle jſtud? Quod eſſe dices aliud, niſi quod ipſa nomina declarantèvt politicæ res politico, eccle- G 2 ſiaſticæ cõtra curæ ſint eccleſiaſtico Magiſtratui. Iudicet politicus Magiſtratus de lis, quæ ad ſtatum poliricum pertinent, Iudicet Eccleſiaſticus de iis quæ ad Eccleſiaſtieum. Quamobré n in ſidei cauſis quod rectè dictum eſt à te, ſolum eſt hoc Principum officium, ne dent vllum bus de cõmuni populo, ſe locum pſeudoprophetis ac impiis doctoribus in Eccleſiis ſuarum regionum. Qui verò ſint Pſeudoprophetæ, non eſt ipſorum officium iudicare, verùm ſicut Deus ipſe præcepit, ex ore ſacerdotis requirere debent. Hoc in Eccleſia Dei iam inde à mille trecentis annis, ex quo tẽ- b pore Reges& Imperatores Euangelium Chriſti receperunt, ita ſemper& non aliter obſer- uatum fuiſſe, paulò pòſt docebimus. b Ohieflio Brtii, Exigis igitur, inquit Brentius, vt Prælatorum iudicio ſine iudicio credat Princeps? Non V von eſſe prini. hocexigimus Brenti. Non credit ſine iudicio, qui credit ei quod iam præcesſit legitimo iu- V T ſan,anrnan dicio. Quod niſi præcesſiſſet, revera credere Princeps non teneretur. Etiam in cauſis ciuili- V un religionis. bus credir vnum iudicium alteri. Vis autem ſeire quid exigamus Brẽti? Hoc exigimus, quod Hoſium Cordubenſem Epiſcopum olim Conſtantio Imperatori dixiſſe ſcribit Athanaſius: Ne te miſceas Eccleſiaſticis Princeps, neq; nobis in hoc genere præcipe, ſed à nobis ea diſce: Tibi Deus Imperium cõmiſit, nobis quæ ſunt Eccleſie, concredidit. Quod illius exemplo di⸗ G xit Valentiniano quoq; poſteà Mediolanenſis Epiſcopus Ambroſius: Noli te grauare Impe- rator, vt putes te in ea quæ diuina ſunt, imperiale Niquod ius habere: noli te extollere: ſedſi vis diutius imperare, eſto Deo ſubditus.Scriptum eſt: Quæ Dei Deo, quæ Cæſaris Cæſari. Ad Imperatorem palacia pertinent, ad ſacerdotem Eccleſiæ. Hoc eſt Brenti quod exigimus, vt ſe Dux Ducẽ eſſe meminerit, non Epiſcopum, nec officij ſui limites excedat: doceri ſe ab Epiſcopis debere ſciat, non Epiſcopos docere. Quanquam ſi quid per inuidiam fieret ac ma- leuolentiam,& ſic factum eſſe Principi conſtaret: verbi gratia, ſi condemnaretur aliquis tan- W quam hæreticus, qui ne cogitaſſet quigem vnquam de hæreſi cuius inſimulatur: cuius gene- V ris etiam eſt exemplum hoc, quod tu de Chriſto commemoras, qui tanquàm malefactor traditus eſt, Præſidi, cum eſſet ſummus benefactor,& fons totius beneficentiæ, revera nihil alienum ab officio ſuo Princeps faceret, ſi non ſtatim crederet. Cumq; non iuris hæc, verum facti ſit quæſtio, factum ſit nec ne, prius ei cognoſcere liceret, quàm quæ ſunt ſui muneris exequeretur. Vt autem de doctrina religionis cognoſcat, per nullas ei nec diuinas, nec hu- manas leges licuit vnquam. Proprium hoc iam eſt Epiſcoporum officium. Cæterùm ſi quis non expectato Eccleſiæ iudicio, ipſe quaſi ſententiam contra ſe tulit, ac quod ab Eccleſiſti- 4 n dar naE We F co Iudice factum oportuit, ſed de cœru piorum eiecit ipſe, nec eorum vti comunione vult: V quæſo te, quid hic opus eſt multa cognitione? Certè quando ſuo arbitrio de Eccleſia recesſit, quod tu Brenti cum tuæ farinæ hominibus feciſti, hæc ipſius recesſio, ſicut ab Hieronym. ſcriptum eſt propriæ conſcientiæ videtur eſſe condemnatio. Quid igitur ĩam impedit, etiamſ G nullum de tali iudicium intercedat, quò minùs officium Principis imploret Epiſcopusꝭ ac ne locum ei det vllum in regione ſua, petat: verum pro tali potius habeat, qualem ſe fecit ipſe: nimirùm pro hæretico, qui ſit, ſicut Paulus loquitur, à ſemetipſo damnatus? Qualem G eſſe te, tuosq́ue omnes, qui receſſerunt ab Eccleſia Dei, negare non potes. Nam quòd receſ- ſeritis à nobis, qui ſumus in eadem Eccleſia in qua fuerunt noſtri maiores, ex quo tempote ſemel Chriſto nomen dederunt, apertius eſt, quàm vt inficias ire queatis. Sed ab impiis vos recesſiſſe dicitis· Quæſo te Brenti, in quo iudicio pronunciatum eſt, eſſe nos impios? V Pale Brere hi, ve Nullum proferre poteſt, vide autem quæ hæc ſit tua iniquitas. Vis vt Princeps tuus tibi ce- kate zweches her dat, totum orbem Chriſtianum in impietatẽ prolapſum à Chriſto defeciſſe, tot ſecuhis Chri⸗ ſtum ignoraſſe,& idola pro Deo coluiſſe: Vis vt Princeps credat tuo iudicio ſine iudicio: rrie.in epiſt· ad Ttum.z⸗ minibus nullius aut deprauan non vis vt credat orbis Chriſtiani totius iudicio, qui tot ſentẽtiis legitimè latis, toties tuam, 1 unars. tuoruḿ; doctrinam condemnauit? Neq; enim profertur a vobis ferè quicquam, quo And Cahup. pridem orbis totius Chriſtiani iudicio non ſit hæreſeos condemnatum. Tu es ergo ille Bren⸗ G os locus daturn ti, qui exigis vt Princeps tuus credat tuo iudicio ſine iudicio: non nos, qui credi nobis non V cornoſcendic pPoſtulamus, niſi prius auditis partibus cauſam cognouerimus. Datur apud nos cauſæ di- Sohcnen cendi poteſtas. Eſt non cognoſcendi modd, verumetiam ignoſcendi locus. Si hpſis eſſ pud hæreticos, 85 1 aliquis, T ſero 44 de um atte aee D krluac dero pelh I 0 lal 1 dam qul Rugs T los li dor 9 Krofl um mal elas gler⸗* noftka doct 6 1 N Anniumq ſnntr go plilse un Chritt ſarreſ, 8 Caholic on er wele Vdice D. olegit“ ud peolege, eubun itprete- renine der r co Pralſ gee Sedt terun aullar auleacec 1 Nobisi luucelk- ui a onfnatc 1 51 1 gelum lquolac t ells reiainne rrergrd- hematel maln oſ 71 Uadat't, Uitautpo mrumee Wodo erg cncwid. ant itam fonrdle tpenumer vlans* Velobſeru Ncumor Tfatetna juckiod Wmur qurſe mauêſis dleeconſeq judciumm ANere, qul moquot a quot lün Gam arrort velamenti imindit Decumenic wreeng Milmump mlana iposſtaxõ 1, quait turssadfers quemad Ofander: liſeno ainonui, dlactum milibenec & 10s 1 Mrerbareo Drcp elhe mäccnten ndi egpitere dS ime ¹ ſapimd— 8 a, iqpidomhes lles cm enrem unſ ptunoti ii prrteriägu ex unn. Ptalarl. ho doj 1 m ci Non, h dlitu, Nae rnit⸗ . d 3„ eln ee w nund ümi d. ſadden RERVM ELCCES. T,IBER ITI. 229 9-eam. aliquis, modò ſuum errorem agnoſcat, nec ad eundem(quod aient) lapidem deinceps offen- 4 uig dat, lapſum ſuum contitenti, reſipiſcentiæ ſigna proferenti, non difficulter venia concedit: Tu 44 Amaſ verò principi tuo perſuades, vt nos inauditos, hoceſt, orbem vniuerſum Chriſtianum, vt eos dels dielle eriam qui iam à mille& amplius annis vita functi, ſolius Dei iudicio ſunt ſubiecti, non no- eTdn un ſtros magis quam ſuos ipſius maiores, reos idololatriæ pronuntiet: tuam doctrinam eſſe uisine 1 er piam, maiorum noſtrorum& ſuorum qui Chriſtum piè coluerunt, quorum nos veſtigiis c incedere gloriamur, impiam eſſe, te accuſante nemine reſpondente, decernat. Certè, quando et a R noſtra doctrina non eſt vnius alicuius ciuitatis aut populi, ſed eſt Catholica, hoc eſt, eorum ddola omnium qui ſe per vniuerſum orbem Chriſtianos eſſe profitentur. Si Princeps tuus hoc ſibi Ml ſumere volebat, prius eum cõuocare Chriſtianum orbem vniuerſum oportuit, tum te accu- Lodt 137 ſantem, orbem Chriſtianum cauſam pro ſe dicentem, audire, atq; ita demum vel tuam, vel lrca ag, Catholicam doctrinam condemnare: ſic aliqua tamẽ iudicij forma ſeruata videretur, ſi modò Kagſärd a 4 pro legitimo Iudice Principem tuum totus orbis agnoſcere dignaretur. Nunc verò, quando clelut neminem audit præter te, quid aliud, quàm ſine iudicio, tuo credit iudicio? Quod etià Ethni notut a d co Præſidi turpe& indignum viſum eſt. 4 deonug., Sed audiamus iterum loquentem Brentium. Cicero, inquir, alias dicit: Maioribus etiam Obiecio Prenti Deusi d. nulla ratione reddita credendum eſt.Sed hæc vox iamdudum ad ſuum auctorem reiecta eſt. — 4 Nobis enim, quibus cœleſte oraculum de filio Dei dicit. Nunc audite:& de Apoſtolico,& di enpe d e uinis miraculis confirmato Euangelio, Si nos, aut Angelus de cœlo prædicauerit vobis Fuan Galatr. gelium præter id quod accepiſtis, anathema ſit: nullo modo licitum eſt in cauſa æternæ ſalu- deri tis alienæ ſententiæ ita inhærere, vt eam ſiue noſtro ipſorum iudicio amplectamur. Paulus 41 Vrget vt pro anathemate habeamus, ſi vel Apoſtolus, vel Angelus quiſpiam aliud Euangeliũ unra A prædicauerit, ac eo ipſo exigit, vt diligenti iudicio expendatur, vtrum Apoſtoli aut Angeli . Puf ag prædicatio cõueniat aut pugnet cum Euangelio, quod ante prædicatum,& diuinitus confir⸗ Brenitt 5 matum eſt. Quomodo ergò non exigeret vt decreta& ſtatuta Prelarorum, qui(non iam di- lrlle ü cam qualem ducant vitam) ſed qui vt homines in explicanda Eccleſiæ doctrina, fallere poſ- Iscpe, ai ſunt& falli, ac ſæpenumero& fefellerunt,& falſi ſunt, ſummo quiſq; ſtudio iudicet, num lt. Cod dle vel anathemate, vel obſeruatione digna ſint. Si dederimus tibi Brenti quod vis, nullo modo Repponffo. lus. Nol er licitum eſſe in cauſa æternæ ſalutis alienæ ſententiæ ita inhærere, vt eam ſine noſtro ipſorum xre:noll ab iudicio amplectamur, quæſo te quid ex eo conſequetur aliud, quàm quod apud vos in Ger- Deo, Na mania videmus eſſe conſequutumꝰ Vbi dum de totius orbis Chriſtiani iudicio ſuum quiſq; ceſt Bret Mie iudicium interponere, quin& hoc illi anteponere veritus non eſt, tot fides extitiſſe vide- lmitesc e mus, quot iudicia, quot ſunt voluntates hominum. Vide autem, ne ſit hoc extremæ cuiuſ- d per ind aien dam arrogantiæ, vel amentiæ potius, ſi quis de Prælatorum decretis,& ſtatutis, quę præſer- conden dn tim in Synodis Oecumenicis facta funt, rectè nec ne facta lint, ſibi iudicãdi poteſtatem vſur- uinid a pet: certè ad Sataniſinum propagandum, qui per vos tam longè tamd; latè ſparſus eſt in Ger 4 cuit Sm mania, nihil fieri posſit accõmodatius. Qua de re poſtea dicetur A nobis vberiuùs. Nunc Bren⸗ beleß um ti, quas tu ſcripturas adfers, eas pro eo, vt debemus,& libenter& reuerenter accipimus. Et . quemadmodum Oſiander tuus, cuius tu de iuſtificatione ſententiam approbaſti, lectores Ofiander- umd;h e aliquando ſuos admonuit, dicens: Vox audita eſt Patris de cœlo dicentis: Hic eſt filius meus quam 4— dilectus, in quo mihi benè complacuit, hunc audite: hunc, inquit, audite, non Philippum: fic ulsel 9& nos eadem illa verba repetentes, dicimus: Hunc audite, non Brentium. Hunc audite per Malach.z. nofch e Prophetam ſuum dicentem: Legem ex ore ſacerdotis requirent: non Brentium, qui iubet ex ult, c. ore Principis requirere. Hunc audite per Apoſtolum dicentem: Quoſdam quidem poſuigescor. u. eorumſ. Deus in Eccleſia, primò Apoſtolos, ſecundò Prophetas, tertio Doctores. Nunquid omnes albitii 1 Apoſtoli? Nunquid omnes Prophetæ? Nunquid omnes Doctores?non Brentium omnes or-⸗ cctſo b, dines confundentem, ſurſum& deorſum omnia miſcenten, quæ ſunt Apoſtolorum propria, digitul Iu 1 Magiſtratui prophano tribuentem. Hunc audite per eundem loquentem. 8i quis Euangeli- cipbs in 9 1 Zauerit vobis præter id quod accepiſtis, anathema ſit. Cuùm itaq; certum ſit, Brentium aliud ius hal 22cu euangelizare, quàm quod à maioribus veſtris, à ſanctis Apoſtolis,& eorum legitimis ſucceſ- nerpſ R 2 4 ſoribus accepiſtis: cùm, inquam, certum hoc ſit& indubitatum, non ex vnius alicuius homi⸗ 700 pg e t nis priuati, non ex vnius etiam Principis, aut Regis, aut Imperatoris, non ex vnius prouin- al mii 82 eane ciæ aut regni, ſed ex orbis totius Chriltiani iudicio, ſit vobis Anathema, tanquàm peſtem 1eg 4.u aliquam exitialem, ita doctrinam eius fugite. 2 1 ul 2, Sed poſſunt, ait Brentius, in decretis ſuis,& ſtatutis ferédis Prælati& falli,& fallere vt ho⸗ rumentatio an urPS, mines:quare ſummo quiſq; ſtudio iudicet, nũ vel anathemate, vel obſeruatione digna ſint. Sar Phe 40 1 ote, Vbi fuit mens tua Brenti, cum hæc ſcriberes? mihi quide m prorſus ab ea deſertus fuiile vide⸗ Aebret rMertetr * ſtei, ris. Homines ſunt Prælati. Quis negat? Fallere poſſunt& falli. Demus hoc tibi. Qaid autè?& obedientiam. drn. rti’a ex vulgo quiſpiam, cui tu iudicandi poteſtatem de ſtatutis eorum tribuis, nunquid& ipſe e15 S icaun homo non eſt? Nunquid& ipſe non æquè, ac magis etiam& fallere K falli poteſt? Niſi for- Eſaiæ 14. ds erpl, tè quem tu Iudicem ex vulgo Preælatis das, eius eſſe ſimilem vix, qui dixit: In cœlum con- u ced'i, ſcendam, ſuper aſtra Dei exaltabo ſoliũ meum ‚aſcendam ſuper altitudinem nubium,& ero ano 10 nosc, ſimilis altisſimo, Sed audi, quid paulò pòſt de codem dicirur: Veruntamen ad infernum b 45, lh, Q4 3 detra- Dlel 30 Matth. 10. IThidem. A7sr. 18. Matih. 28. Toan. 14. Matth.7. Aihan. Oratione 3. c5t. Arrianos, Qucid ve/ſiini enta ouium? Qu id lupi ra: faeε⁵. 3. Cor. I7⸗ Mos hæreticora ſcripturã iaslare Px Pſalm. 38. Brenlns ratio⸗ cmnalur. Reſponſio qa Prenceps noſſe peßit doètt rinam in piã,& virum 5 Jangutmum. Aug.& proſp. in pſalm. ijd· 3, Ioan. 3. Qxi hodie viri fanguisu⸗ DE LEGIT. IVDICIBVS detraheris in profundum laci. Qui te viderint, ad te inclinabuntur, teque proſpicient. Nu quid iſte eſt vir, qui conturbauit terramè Iſte revera Brenti, non fuit homo, ſed fuit ex o ne Cherubim: non defuit illi ſcientia quæ inflat, quæ vulgo tamen imperito deeſſe ſolet: ſed charitate quæ ædificar, itidem vt tu, fuit deſtiturus. Itaq; rudentibus inferni detractum in tartarum, tradidit eum Deus cruciandum Sed, ò Brenti, quid eſt veriſimilius, priuatum ali- quem hominem laicum, qui cùm ſe exiſtimet ſcire aliquid, nondum cognouit quemadmo- dum oporteat eum ſcire,& fallere& falli: an eos ex quorum ore legem requirere populus iuſſus eſtequibus dixit Chriſtus. Non vos eſtis qui loquimini, ſed ſpiritus Patris veſtri. quĩ loquitur in vobis. Ac paulo pôſt: Qui vos audit, me audit: qui vos ſpernit, me ſpernit. Gli. bus irerum dixit: Si duo ex vobis conſenſerint ſuper terram, de omni re quamcunq; petie- rint, fiet illis à patre meo, qui in oœlis eſt. Vbi enim ſunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi ſum in medio eorum: quibus denique dixit. Ego vobiſcum ſum omnibus diebus vſq; ad conſummationem ſeculi. Dixit autem hæc omnia, non ad turbas, verum ad Apoſto- los tantum: Qui cùm vſq; ad ſeculi conſummationem in terris verſati non ſint, manifeſtum eſt, quòd etiam de legitimis eorum ſucceſſoribus hæc verba intelligi voluerit. Quod clarius etiam demonſtrauit, dicens: Et ego rogabo Patrem,& alium paracletum dabit vobis, vt ma- neat vobiſcum in æternum, ſpiritum veritatis. Hunc igitur audite loquentem in Eccleſæ Prælatis, non ſpiritum vertiginis loquentem in Brentio,& in aliis eiuſdem generis, qui ve- niunt ad vos in veſtimentis ouium, intrinſecus autem ſunt lupi rapaces. Quid ſunt veſtimen ta ouium? quid aliud, niſi quod Athanaſius, Ambroſius, Vincentius Lirinenſis,& alij nõnulli interpretantur, Prophetarum& Apoſtolorum proloquia, quæ iidem ouili quadam ſynceri- tate agno illi immaculato, qui tollit peccata mundi, tanquàm vellera quædam texuerunt. Qui ſunt lupi rapaces? Niſi ſenſus hæreticorum feri& rabidi, qui caulas Eccleſiæ ſemper in⸗ feſtant,& gregem Chriſti quaqua poſſunt, dilacerant. Sed vt fallacius incautis ouibus obre- bant, manente luporum ferocia, deponunt luporum ſpeciem,& ſeſè diuinæ legis ſententiis velut quibuſdam velleribus obuoluunt, vt cùm quiſq; lanarum molliciem præſenſerit, ne- quaquam aculeos dentium pertimeſcat. Sed quid ait Saluatorè Ex fructibus eorum cogno- ſcetis eos: id eſt, cùm cœperint diuinas illas voces non iam proferre tantùm, ſed etiam expo- nere: nec adhuc iactare ſolùm, ſed etiam interpretari, tunc amaritudo illa, tunc acerbitas, rũc rabies intelligitur, tunc nouitium virus exhalatur, tũc prophanæ nouitates aperiuntur. Tunc primũ ſcindi ſepem videas, tunc transferri patrum terminos, tunc fidem Catholicam cædi, tunc Eceleſiaſticum dogma lacerari. Tales erant hi, quos percutit Apoſtolus Paulus, ad Co- rinthios, dicens: Eiuſmodi pſeudoapoſtoli, operarij ſubdoli, transfigurant ſeſe in Apoſtolos Chriſti. Quid eſt, transfigurant ſe in Apoſtolos Chriſti? Proferebant Apoſtoli diuinæ legis exempla, proferebant& illi: proferebant Apoſtoli Pſalmorum auctoritates, proferedant& illiproferebant Apoſtoli ſententias prophetarum,& illi nihilominus proferebant. Sed cà- ca, quæ ſimiliter protulerant, non ſimiliter interpretari cœpiſſent, tunc ſimplices à ſubdolis, tunc infucati à fucatis, tũc recti à peruerſis, tunc poſtremò veri Apoſtoli a falſis Apoſtolis di- ſcernebantur. Ab iis igitur falſis Prophetis, falſis Apoſtolis,& ſubdolis operariis attécite vo- bis, cauete vobis diligenter,& eos haud aliter ac viperam aliquã aut baſili cum, fugite: Chri- ſtum autem& eius ſpiritum in Eccleſiæ prælatis loquentem, hunc audite. Sed alium tandem è Pſalmis locum adfert Brentius, quem propriè iam vult àd Reges per- tinere. Dauid dicit: Nnne qui oderunt te Domine, oderam,& ſuper inimicos tuos tabeſce- pamè Perfecto odio oderam illos, inimici facti ſunt mihi? Rex ſuo ipſius exemplo ſigniſicat, hoc eſſe verè officium Regum& Principum, vt impiam doctrinam ex animo deteſtentur, & crudeles hypocritas, qui ſunt viri ſanguinum, ſeueriter perſequantur. Sed quomodo po- terit princeps impiã doctrinam deteſtari,& viros ſanguinum odiſſe, niſ antè cognouerit& iudicauerit quæ doctrina ſit impia,& qui ſunt viri ſanguinum? Vis ſcire quomodo Brenti? Non quomodo per te Satanas, verum quomodo per Prophetam Deus ipſe docet: Ex ore ſa- cerdotis legem requiret: ab eo de genere doctrinæ quod proſitetur, ilie qui vir ſanguinum eſſe dicitur, certior fieri volet. Quod ſi doctus ab illo(neq; enim principum eſt docere Epi- ſcopos, ſed doceri ab Epiſcopis) cognouerit, eum verè virum eſſe ſanguinum,& impiam do- ctrinam in vulgus ſpargere, deteſtabitur eum, ac ſeueriter perſequetur, nec in ſuarum regio- num Eccleſiis locum vllum dabit. Sed audi Brenti, quos Auguſtinus,& eius diligens ſecta- tor Proſper, viro ſanguinũ hic intelligi velit. Viri ſanguinum aiunt qui ſunt? niſi qui oderũt fratres:ſicut Ioannes dicit, Qui odit fratrem ſuumi, homicida eſt. Iſti ergo ab vnitate Eccle- ſiæ per ſuperbiam recedentes, qui quaſi offenſi permixtione palearum ante diſcretionis ven- tilabrum, triticum deſerunt, accipient in vanitate ciuirates ſuas, id eſt, in reprobam ſocietatè, & in vana ſe conſilia congregabunt, quia quod charitate Catholica non vnitur, hæretica va- nitate diſpergirur. Hos ergo ſic oportet odio habere, vr prauitas eorum odioſa ſit potius quàm natura: quia aliud eſt in illis quod ipſi faciunt, aliud quod creator inſtituit. Hoc eſt er⸗ g0 perfecteè, id eſt, ſciẽter odiſſe, vt nec homines propter vitia oderit, nec vitia propter homi⸗ 1- 8.—.—„... 7 21 12 nes diligat. Vides Brenti, quemadmodũ ipſe cõtra te, tuosq́; veritatis teſtimoniũ produxiſti vos —— 1 giel langu ersecu 2, lamn 00 ſitn wiees h uezahne er . zrelnqul 31 e hoc saoial Pe piſces! ludi ent 12, oil u-. hixos z omo zratb eXIl2 I“ ⸗ bzau erti) Khoc n00 t &„. en 2uloll „enuslpHteen e: Gloflust 1O, Jet Pr. dexempl e; nus eeet en girp Ps Hrarl Neumen! „eha, m verie loco 3. de. e mred Ecdebæ d, Pro ſe 1 Brentiu jncvit,er 3 1um a 10 ftcog . ppey It pracpui 1 beane.0 mranm w wen ane Krum! tus edm 1 ſrrxu uncab kr rauit inum lü rae gueltu nien olo r feröpret pattes diconn ouulli maes ſtelt cteſern nr amm figent. cumelerup amlng. wofigentlgf tielt prorullt,c porult fliom, none andicij frendsnonq rkudm encete brige dorlusy ſas paſcendm miltDe poslegem t. wiusſt, montem aſcm. nepeti mitti pult-nc utnen drem ac bulſdi O. erd lul wuntges ſenchri nm offauſſ ma N Chryloſong Amos gh Parle co 8. NMurs ſd na 8e vum qu ve r 3 1 rvogz temam b. I& nul nad nullg geljle 1n naſß vyjiciſe O qec„ Kwernß Solonen * cerenhn Jar:, J. . Ten i Verd iug roſequ r entine 1 1 4 elus. O Cim negar Inr Sangg oreltqui lemo,ſed b(onc güitaſere onclh 1 A di! ,0 nViſ- ana baghe Ablumm etach rſgn Rch wg. 1 tullanch n do. lam DEh⸗ oen k beel undug, 21 Prruse I ecdeſt, Ver h n Nd no 17 lctum wnmode’ deſh aur 11 Ljer tedmwsſent febo 10 durelun( futenti tunlancum— flenlen en-. Ae(p[n anediig s 8 n Aeke fol=e hi & bons RERVM ECCES. IIBER Ir. 230 vos enim hi eſtis viri ſanguinum, qui fratres veſtros, quibuſcum eundem in cœlo patrem in⸗ uocatis, capitali quodam odio proſequimini: qui propter paleas ventilabro Iudicis excurien das, relinquitis aream Domini:propter zizania in meſſe comburèda exceditis agro: propter piſces malos in littore, hoc eſt, in fine ſeculi ſeparandos, rumpitis retia: propter Niœdos atque hircos in Iudicis aduentu ſegregandos deſeritis gregem: propter vaſa in contumeliam fac ta, migratis ex magna domo Domini. Quamuis enim& alias quaſdam cauſas prætexitis, tamen & hoc nõ obſcurè fertis, quod propter peccata noſtra quæ frequẽter nobis obiicitis, non pau cioribus ipſi neq; leuioribus flagitiis cooperti, vos à nobis præcideritis. Quamobrem ſuo ip- ſius exemplo monet Principes Chriſtianos Rex Dauid, vt vos hoc ipſo nomine, quia retia pacis, vniratisque dirupiſtis, deteſtentur, odio habeant, ac ſeueriter perſequantur: ita tamen, vt crimen hoc ſeparationis in vobis potiuùs, quàm vos ipſos perſequantur: ſemper vt vobis Veniæ locus detur, ſimul vt conſilia ſeparationis abiicere,& vndè vos impiè præcidiſtis, ad Eccleſiæ gremium redire volueritis. Proſequitur Brentius: Ioannes Euangeliſta ſcribens ad maĩores& minores natu: Nolite, inquit, credere cuiuis ſpiritui, ſed probate ſpiritus an ex Deo ſint. Hoc præceptumn pertinet tum ad ſingulos, vt cognoſcant& iudicent, quam doctrinam probare, quam refutare: tum præcipuè ad Principes, vt ſciant quam doctrinam in populo ſuo tueri, quam profligare de- beant. Hic iam contrarium ei facere videtur Brentius, quod initiò fuerat pollicitus: pollici- rus enim erat oſtenſurum ſe, quòd ad pios Principes pertineat de doctrina religionis cogno- ſcere ac iudicare. Nunc à Principibus ad quemuis è populo cognitionem& iudicium tranſ- fert, vt quam doctrinam ſinguli è populo probauerint, eam Principes tueantur:quam refu- tauerint, eam profligare ſtudeant. Ac in hoc quidem non poſſumus, quin probemus Brentij ſententiã, quòd is non cognoſcendæ, iudicandæ q́;, ſed probatæ tantũ doctrinę tuendæ, repro bæ verò profligandæ partes Principis eſſe vult. Laudamus te Brenti, quod ſaniorẽ tandẽ ali- quãdo ſententiã protuliſti, neq; disſimulaſti diutius, quod eſſe piorũ Principũ officiũ exiſti- mares. Eſt enim hoc revera quod cõmemoras,& non aliud, vr probatam doctrinam tuean- tur, damnatam profligent. Cæterum quod penes vulgum de doctrina cognitionem& iudi- cium eſſe vis, vt quam ſinguli de vulgo probauerint, eam tueantur, quam refutauerint, eam profligent Principes, hic iterum delirare videris. Vel Cicero, cuius tu ſententiam paulò antè protuliſti, docere te potuit, ſi fortè nondum vſu rerum didiciſti, quòd non eſt in vulgo con- ſilium, non ratio, non diſciplina, non diligentia, ſemperq́; ſapientes ea quæ feciſſet populus ferenda, non ſemper laudanda duxerunt. Et ex huius tu beluæ multorum capitum iudicio pendere Principes potiùs vis, quam ex eorum quibus Eccleſiam ſuam regenda, quibus oues ſuas paſcendas commiſit Deus? ex quorum ore, non modò populum, verùm& Principes apſos legem requirere iusſit. Certè Deus in Exodo præcepit Moſi, ne pateretur populum in montem aſcendere, ne periret: ſolum Aaron ſubire cum Moſe, neq;ʒ tamen intra nebulam ad- mitti vult: Madab autem ac Abiud,& Presbyteros alios ſubire quidem, verùm procul à ne- bula ſubſiltere. Qui verò ſunt è vulgo, eos infernè vult in montis crepidine manere. Tu ve- rò vis, vt populus aſcendat in montem, vt ſecreta Dei rimetur, vt Sacerdotum& Epiſcopo- rum officium fibi ſumat. Neſcire procul dubiò videris, quid ſit populus. Eſt enim, ſicut apud Chryſoſtomum legimus, quiddam tumultus, perturbationisq; plenum, ẽ ſtultitia, maiore ex parte conſtans per maris fluctus varia& pugnanti ſententia ſæpè iactatum. Et ex huius tu potius, quàm ex eorum, quorum proprium eſt hoc munus, Epiſcoporum iudicio vel tueri, Vel profligare doctrinam Principes vis? Quantò te prudentior Anacharſis, quamuis& Scy- tha,& nulla Euangelij luce illuſtratus? Qui cùm interfuiſſet concioni Athenienſiũ, quorum ſtatus erat popularis, vidiſſetq́; grauisſimos viros in hanc, illämve partem ſuadere, populum Verò decernere, ad Solonem conuerſus, admirari ſe dicebat, quod apud Græcos viri ſapien- tes dicerent, ſtulti verò iudicarent. Proſequitur Brentius: Cum autem Aſotus poſteà ſuſcipit hunc locum Ioannis excutien- dum, negare non poteſt quin ſit generale præceptum. Quin ſit generale præceptum, inficias ĩt nemo, ſed quòd Conciliorum ſpiritus probari Ioannes iuſſerit, id negamus. Quin etiam ſi quis id aſſerar, eum blaſphemare dicimus in Spiritumſanctum. Quid enim eſt in Conciliis, niſi, Viſum eſt Spirituiſancto& nobis. Velle autem iudicare de eo quod viſum eſt Spiritui ſancto, iam non eſt velle eſſe ſimilem altisſimo, quod cupiebat Cherub ille, qui derractus eſt in profundum laci: ſed eſt velle eſſe ſupra altisſimũ, vtniſi tu ꝑrobes quodab altisſimo, qui ſpiritus eſt veritatis, dictum eſt, falſum ſit quod dixit Veriras: verum autè ſit quod dixit ho- mo, non modò mendax, verum& mendacium ipſum, quãdo ſpiritu veritatis eſt deſtitutus. Quid eſt, quæſo Brenti, ſi hoc non eſt in Spiritumſanctum blaſphemare? Ac ne noſtram pu- tes hanc eſſe tantum ſententiam, Sanctus ille Pontifex Damaſus ante mille ducentos annos ad Aurelium Carthaginenſem Epiſcopum ſcribens, hoc ipſum teſtatur. Blaſphemare Spiri- tumſanctum(inquit) non incongrusè videntur, qui contra ſanctos canones Patrum, qui Spi rituſſancti inſtinctu dictari ſunr, ſibenter aliquid aut proteruè agunt, aut loqui præſumunt, aut facers Volentibus ſpontè conſentiunt: talis enim præſumptio manifeſtè vnum genus eſt Q4. 4 blaſpha- 1. Ioan. 4. Re ſpõſio ad illud, Probate ſpiritus. Penes vulgum de doctrina iudiciũ relinquere quàm inconſultum. cicero pro Plane. AFTor. 10. Ioau 12. Malach. 2. Exod. 1s. 24. Chryſ.hom. 2. in Ioan. — Proldi ſpiritus ſed nõ concilior ATor. 15. Eſai. 14. Damaſas Pon- tife x. Blaſphemia in Ipiritũſauètum à quibus hodie commistatur- ——⏑——— ——— DITITFEGUIT. IVDICIBNS blaſphemiarum in Spiritumſanctum. Ecce huc tandem progreſſus eſt Brentius, vt quod pec catum, nes in hoc, nec in fururo ſeculo remitti Chriſtus dicit, ad hoc patrandum inuitet mee tales omnes. Quid autem dici poteſt rectius, quàm quod a viro venerabili Petro à Soto de⸗ ctum eſt? quamlibet enim improbetur à Brentio, piis tamen omnibus non poteſt non pro- bari. Quando demũ, inquit, vir ille non doctrina magis quam pietate ſingulari præditus, erit angementatio finis probãdi? Hæc probatio facta iam eſt in Concilio. Vultis igitur vt priuatus quiliber ite- Petri a CuX. rum ad iudicium deducat, quæ concilium iudicauit? Imò videte, rogo, ex hoc ipſo verbo contrariũ ſequi. Nam ſi iubet nos ſcriptura probare ſpiritus, vtrum ex Deo ſint, vt illud cum fructu fiat, neceſſe eſt rationem efficacem probandi ſpiritus dari in Eccleſia. Non poteſt au- tem efficax eſſe, ſi in infinitum tendat. Standum igitur in definitione concilij, quod Spiritus ſanctus nos docuit eſſe viam propriam definiendi dubia. Hic exclamat Brentius: Hoccine Matth.. ee eehu⸗ eſt ſcripturã catholicè explicare? Hoc Brenti. Qui verò ſecùs explicat, non catholicè, ſed hæ- entn⸗.. 7... zee reticè explicat. Nam catholica doctrina, quæ per omnia loca, per omnia tempora, per natio- Queæ dockrina ca nes omnes diffuſa eſt, ſemper eſt eadem& inuariabilis. Veſtra verò, hoc eſt, hæretica, muta- houca,& qualis tur in annos ferè ſingulos: quod& commentarij veſtri,& loci cõmunes, quos nouos quo- nunc hæreticori. tannis editis, cum prioribus magna ex parte pugnantes non obſcurè indicãt. Quare quod à ſpiritu priuato proficiſcitur, id probari vult Ioannes, nec facilè cuiuis ſpiritui credi. Nam quĩ citò credit, leuis eſt corde. Quod verò profectum eſt à Spirituſancto, quem conciliis Oecu- menicis legitimè congregatis præeſſe nemo pius dubitat, iterum id probare velle, quid eſt aliud, quam dubitare, num Spirituſſanctus ſit ſpiritus veritatis? Sed vos hoc fortaſſe vultis, vt ſicut cõmentarios veſtros& locos cõmunes, modò non in ſingulos annos mutatis, idem de doctrina quoq; catholica facere vobis liceat, vt eam quotannis nouam habeamus. Quo magis autem intelligas Brenti, catholicè rem expoſuiſſe Petrum à Soto, quid hac ipſa de re priſci Patres illi Catholici& Orthodoxi ſenſerint, paucis accipe. Neq; enim exiſti⸗ mare debes, nouum hoc eſſe, quod in legitimorum conciliorũ decretis non acquieſcunt hæ- retici,& quæ ſemel in eis recte conſtituta ſunt de iis, denuò diſceptari volunt. Non ſoli fa- Etiam veteres ha retici non ac: quie ſcebant in decretis Conci⸗ Senne 12.r ciunt hoc noſtro ſeculo Lurherani, faciebant pridem priſcis etiam ſeculis illis cum alij hære⸗ cap. 20. tici nonnulli, tum præ cæteris Arriani. Sed quid narrat de eis Eccleſiaſtica hiſtorias cum qui- bus de rebus Nicænæ ſynodi decretũ interceſſerat, de iis vt iniretur noua diſputatio poſtu- laſſent, decretum eſt, inquit, à piis, debere ſufficere Nicænæ ſynodi decreta, nec in illis quic- quam eſſe deinceps curioſe diuexandũ. Legimus in eadem hiſtoria, quam ex Athanaſio de- ſcripſit Soſomenus, quòd Valens& Vrſacius cum ſuis itidem& nunc tu Brenti cum tuis, no uam quandam ſcripturam, ſiue(quod nunc loquuntur) nouam fidei confesſionem protule⸗ rant, quam non vnius alicuius terræ Principi, verũ orbis totius Imperatori probari dicebãt, atq; ideò debere eam neceſſariò recipi, affirmabant. Quid autẽ ad hæc ſancti Patres Arimini congregati? Nos, inquiunt, non quia fide indigeremus huc conuenimus: habemus enim ſa- nam fidem, ſed vt eos qui veritati contradicunt,& noua moliuntur, confunderemus. Si igi- tur vos quaſi nunc incipientes credere iſta ſcripſiſtis, nondum derici haberi poteſtis, vt qui nunc rudimenta fidei condiſcere incipiaris. Quòd ſi eo animo quo nos huc veniſtis, ſit om- nium concordia,& hæreſes anathemate execremur,& quæ Pattum ſunt teneamus, ne poſt- hac captatæ conciliorum occaſiones obuerſentur, cum ſemel illi qui Nicææ cõuenerunt, om⸗- nia pręoccuparint,& nihil nõ egerint pro Catholica fide. Itaq; nihil aliud Patres tum, quàm iuſſerunt, vt& aliarum hæreſium,& Nicæni quoꝗq; concilij expoſitio legeretur, vt aliis hæ- reſibus damnatis, Nicænis decretis conſentirent,& in poſterum nemo de illis cõquereretur, aut ſynodum flagitaret, ſed præteritis contentus eſſet. Imperatori autem reſcripſerunt iis ver- bis: Supplicamus tuæ humanitati, vt benignis auribus& ſereno vultu noſtros Legatos in- tueatis, neq; ad contumeliam mortuorum aliquid noui induci permittas, ſed nos ſinas in de⸗ cretis, inſtitutisq; maiorum permanere, quos magno ingenio, prudentia& Spirituſancto, omnia feciſſe aſſeueramus. Certè res nouæ quas iſti moliuntur, credentibus incredulitatem, incredulis credulitatem inducunt. Aühan.ir eyih. Nunc audi Brenti, quod elogium tribuat ſanctis illis Patribus, quorum legitima ſoboles de Snods„ie eſt Petrus à Soto, magnus ille Athanaſius. Quis(inquit) non approbauerit piã prudentiam mui& geleu- Epiſcoporum Arimini congregatorumè? qui tantuùm itineris laborem, tantaq; pericula maris te ceies ruuis. ſuſtinuerunt, vt Arrianicè ſapientes ab Eccleſia detraherent,& Patrum traditiones integras conſeruarent, ſancta& canonica decreta facientes. Quiſq; enim eorum ſibi perſuadebat,ſi ſolueret aliquid ex decretis maiorum, occaſionem ſe daturum poſteris, vt quod pſi egiſſent, reſcinderetur. Audi contraà, quod elogium aduerſæ parti, cuius tu ſoboles es, tribuat: Quis autem, inquit, non vituperaret temeritatem Eudoxij& Acacij(poſſet hic addi, Philippi& Brentij) qui honorem Patrum ſuorum Arriomanitarũ ſiue Lutheromanitarum gratiæ pro⸗ pinant& produnt? Quæ enim fides in eorum actis, ſi decreta maiorum ſuorum ſoluantꝰ Aut quomodo eos, quibus ſucceſſere, Patres ſuos appellabunt, quorũ ſententias ipſi culpant: Audi quid iterũ alio quodam in loco ſcribat idem Athanaſius. Quæ nunc, inquit, à tot ac 5 ar in Foſo. li. 4. cap. 7. Non reuocanda in dubium quæ concilio ſemel definita ad nos perzenerunt. Idem Apolegi⸗ 2ico.2. libus Epiſcopis probata ſunt& decreta, clareq́; cõſtituta, ſuperuacaneũ eſſe denuò reuoc ☛☛—— —— — Non wiim a unlsenn puen aus qur èt ec wakd 4 usſciha julcr rvereoe Tu 14 Tbe We) le I Boll caulte 3 vln. Waur henec nan naca imo P i dls Po krode= unkru güdete clexr itn winqlo ſshu ur Cee chcuiſo tröot Iaquis entie ſt elinpen xem tepe crricbit darid ſela „an tibustka rcuier? niniurian diholte wreput tmiſinm u Apotole & ſom umquingh Pspent eerit guia Jukiſt bexhi eramadte lumſctide tumelne W.EtKa tir.Nin: vuswpiicerü nſecte nitenonpo Vnere. xeldotes twerge Tüte, Vices tenoc n lemelin Oe nanime gilumytin dsedne ernd a Acdlt, pee tn chnttaſt ¹ 1 dus e ſiſdem fur tiscen. doltar Jeden ¹ — — RERVM ECCLES. LIIAER TI. 231 in iudicium, nemo non confitebitur, ne ſi nunc quoq; examinentur& denuò judicentur, ac rurſus examinentur, atq; iterum in infinitum exeat iſta curioſitas. Et alio loco: Sancta ſyno- dus quæ Sardis conuenit, decrero ſanciuit, ne quid vlterius de fide ſcriberetur,& ſeſe cõten- tos eſſe Nicæna fide declarauerunt, neq; edendã eſſe aliam profectionẽè fidei, ne illa quæ Ni⸗ cææ ſcripta eſt, ſuos numeros non habere videretur, néve illis quibus libido eſt ſemper noua ſtatuere, occaſio huiuſmodi ſuppeditaretur, vt iterum atꝗ; iterum de fide definiant. Quæſo te Brenti, quid hic aliud ſcribit Athanaſius, quam quod tu tanquam parum Catholicè dixiſſe Petrum à Soto reprehendis? Neq; verò ſolus ita ſenſit Athanaſius: in eadem ſententia fuit æqualis etiam eius Hilarius, qui ſcribẽs ad Conſtantiũ quanta mala pepererit fides ſubinde nouata& conſcripta, pluribus verbis demonſtrat. Idem ſenſit Leo quoq; Magnus ille Pon- tifex: qui ſcribens ad Imperatorem: Prænoſcat, inquit, pietas veſtra venerabilis Imperator, hos quos ſpondeo dirigendos non ad confligendum cum hoſtibus fidei, nec ad certandum contra illos à ſede Apoſtolica profecturos, quia de rebus apud Nicæam& apud Chalcedo- nem ſicut Deo placuit definitis, nullum audemus inire tractatum, tanquam infirma& dubia ſint, que tanta per Spiritumſanctũ fixit auctoritas. Et in alia quadã epiſtola: Quotienſcunq; diuina gratia adminiſtrante illos qui foris ſunt, fonte doctrinæ aut ſubmergimus, aut purga⸗ mus, in nullo ab illis quas ſpiritusſancti diuinitas in Chalcedonenſi Concilio protulit, fidei regulis recedentes, inter vtrumq; hoſtem nouellæ perfidiæ, ſermonem noſtrum cum omni cautela libremus, non iam(quod abſit) tanquã de dubiis diſſerentes, ſed auctoritate ſuua quæ pensè definita ſunt, adſtruentes. Et iterum in alia: Quæ patefacta ſunt(inquit) quærere, quæ perfecta ſunt, retractare,& quæ ſunt definita, cõuellere, quid aliud eſt, quàm de adeptis gra- tiam non referre,& ad interdictæ arboris cibum, improbos appetitus mortiferæ cupiditatis extendere. Ac ne ſolos Pontifices ita ſenſiſſe putes, audi quæ fuerit etiam Imperatorum eiuſ- dem ſeculi hac ipſa de re ſententia. Extat edictum Imperatoris Valentiniani ſimul& ipſius collegæ Martiani, in quo decreta Synodi Chalcedonẽſis rata ab omnibus haberi volunt vbi his verbis vtuntur: Ceſſet igitur iam prophana contentio: Nam verè impius atq; ſacrilegus eſt, qui poſt tot ſacerdotum ſententiam, opinioni ſuæ tractandum aliquid relinquit. Extre- mæ quippè dementiæ eſt, in medio& perſpicuo die cõmentitium lumẽ inquirere. Quiſquis enim poſt veritatem repertam aliquid vlterius diſcutit, mendacium quærit. Nemo itaq; vel clericus vel militaris, vel alterius cuiuſſibet cõditionis, de fide Chriſtiana publice turbis adu- natis& aduenientibus tractare conetur in poſterũ, ex hoc tumultus& præfidiæ occaſionem requirens. Nam iniuriam facit iudicio religioſisſimæ Synodi, ſi quis ſemel iudicata ac rectè diſpoſita reuoluere& publicè diſputare contendit: cùm ea quæ nunc de fide Chriſtiana ſta- tuta ſunt, iuxta Apoſtolicas expoſitiones& ſtatuta ſanctorum Patrum trecentorum decem & octo,& centum quinquaginta, definita eſſe noſcuntur. Nam in contemptores diuinæ le- gis pœna non deerit, quia non ſolum contra fidem benè compoſitam veniũt, ſad etiam cum Iudæis& Paganis ex huiuſmodi certamine profanant veneranda myſteria. Quibus verbis etiam ad Palladium ſcribens Martianus vſus fuiſſe videtur, ſicut in codicem Iuſtiniani rela- tum eſſe legimus:Eſt& aliud Martiani ad Conſtantinopolitanos edictum, in quo ſic loqui- tur: Admonuimus vniuerſos, vt de religione diſputare deſinerèt, quoniam vnus& alter tan- ta ſecreta inuenire non poteſt, maximè cum ſummo labore,& amplisſimis orationibus tot Venerabiles Sacerdotes, niſi Deo(vt credendum eſt) auctore ad indaginè veritatis non po- tuerint peruenire. Vides Brenti, quemadmodum etiam Imperatores noluerint in dubium reuocari, quę ſemel in Oecumenico Concilio decreta ſunt. Sic& in Chalcedonenſi Concilio non fuit permiſſum, vt in decreta Nicænæ Synodi inquireretur, quin clamauit ſancta 8 yno- dus: Si quis retractat, anathema ſit: ſi quis ſuper iſta inquirit, anathema ſit. Maledictus qui addit, maledictus qui aufert, maledictus qui innouat. Ibidẽ cùm eſſet propoſita Leonis epi- ſtola, nihil aliud quæſitum eſt, quàm illud: Num expoſitionibus trecentorum octodecim Pa trum,& centũ quinquaginta apud Conſtantinopolim,& in Epheſino Concilio à Sanctisſi- mo Cyrillo expoſitæ fidei concordaret? Cumꝗ́; omnes Epiſcopi cõcordare dixiſſent, ita ſta⸗ tim recepta eſt, vt qui contrà ſentirent, pro hæreticis haberentur. Iam verò Celaſius Ponti- fex, cuius& ipſius nomen celebre eſt: Patres(inquit) noſtri Catholici docti Pontifices in vnaquaq; hæreſi quolibet tempore conſtituta, quicquid pro fide, pro veritate, pro cõmunio- ne Catholica atq; Apoſtolica ſecundum ſcripturarum tramitem, prędicationemq́; maiorum facta ſemel congregatione ſanxerunt, inconuulſum voluerunt deinceps, firmumq́; conſtare: nec in eadem hac cauſa denuò quæ præfixa fuerãt, retractari, quamlibet recenti præſumptio- ne permiſerunt, ſapientisſimè prouidentes: quoniam ſi decreta ſalubriter cuiquam liceat re- tractare, nullum contra ſingulos quoſq; prorſus errores ſtabile conſiſtere Eccleſiæ conſtitu- tum, ac ſemper iiſdem furoribus recidiuis ômnis integra definitio turbaretur. Nam ſi limiti- bus etiam præfixis poſitarum ſemel ſynodalium xegularum non ceſſant eliſæ peſtes, reſum- ptis certaminibus contra fundamẽtum ſeſe veritatis attollere,& ſimplicia quæq; corda per- cutere, quid fieret, ſi ſubinde fas eſſet perfidis inire conſilium, cùm quamliber manifeſta ſit Veritas, nunquam deſit, quod pernicioſa depromat falſitas, tametſi ratione vel zus or Item ad Antio: chenſes tom. ia. Hilarius ad ſtantium. Leo epiſt. 73. Idem epiſt.63. Imperatores edicunt. Conciliorũ decre: tis ſtandum, nec de illis dubiiandii aut diſputandum eſe. Aclio. z. Concis lii Chalceden. lodice de ſumma trinitate& fide Cat holica. Aio. 3. Concilii Chalcedon. Aclione r. Inmotd& conſlare fidẽ& dięnitats deeretis Eccleſiæ & Synoderum. Cela. ad Epiſcaꝛ pos Dardaniæ: Symm, ad Cler Pardaniæ. Ormi.in epiſt. ad Epipha. Ercg.in regiſiro 11b. 1. eap. 24. li 2. cap.a9. lib.ʒoc.zz. Aatho Pont. Quando ſit finis probandi ſccuuciũ Freartuun. Colo/ſ 2. Erhonſpo. Inf'rusi in cha⸗ Msate. Fpirituſſanetus non vni, ſcd Ec= cleſiæ promiſſu=. Aug. lib.1z.(0αο fiunwun ca. a3. 4 dZE1 12GI1T. 1VDICIB VS deficiens, ſola tamen contentione non cedens. Quæ maiores noſtri diuina inſpiratione cet- nentes, neceſſariè præcauerunt, vt quæ contra vnamquanq; hæreſim coacta ſemel Sy pro fide, communione,& vnitate Catholica atq; Apoſtolica promulgaſſet, non ſinerent no⸗ uis poſthac recitationibus mutilari: ne prauis occaſio præberetur, quæ medicinaliter luerant ſtatuta pulſandi: ſed auctore cuiuſſibet inſaniæ ac pariter errore damnato, ſufficere udica- runt, vt quiſquis aliquando huius generis communicator exiſteret, principali ſententia dam nationis eius eſſet obſtrictus. Quod etiam exemplis productis, poſteà facit planum. Quid autem aliud dicit Petrus à Soto, quàm quod ante mille& amplius annos à Gelaſio dic&um nodus ctum eſt? qui& ipſè finem aliquem eſſe probandi ſpiritus cupiebat. Et qui ſuccesſit illi Symma- chus: Quando paternarum(inquit) regularum deſpiciuntur inuenta, nec eorum quæ benè inſtitura ſunt firmiras vindicatur, huiuſmodi impietatem neceſſe eſt fidei ſemper venire Nam vbi facilis eſt diſſolutio rationabilis cõſtitutionis, ibi omnis ſanctitatis forma corrum- pitur, Chriſtus impetitur. Et quis hoc fidelium patiẽter accipiat? Inſtituta Patrum reuerenda calcantur,& quis non vitæ mortem iuſta electione præponat Huius verò ſucceſſor Ormiſ da: Nec ambigi, inquit, cõuenit de rebus ita per fidem deſinitis ſæpius,& penè ſuperuacanea eſt allegatio, quæ adhibetur inſtructis. Qui verò ſuccesſit his Gregorius, quatuor Concllia quæ ſuam ætatem præceſſerunt, ſicut ſancti Euangelij quatuor libros ſe ſuſcipere& venerari fatetur, quorum fidei ſi quis addere vel adimere aliquid præſumpſerit, eum anathemate ferit. Cunctas(inquit) perſonas quas illa reſpuunt, reſpuo: quas veneraàtur, amplector: quia dum Vniuerſali ſunt conſenſu cõſtituta, ſe& non illa deſtruit, quiſquis præſumit aut ſoluere quos ligant, aut ligare quos ſoluunt. Et qui Gregorio ſuccesſit Agatno, ſicut in ſextæ ſynodi quat ta actione legimus, vnum vel præcipuum id eſſe bonum iudicat, vt nihil de eis quæ regula- riter definira ſunt, minuatur, nihil mutetur vel augeatur, ſed eadem& verbis& ſenſibus illi⸗ bata cuſtodiantur. Habes iam Breuti, quæ fuerit priſcorum Patrum hac ipſa de re ſententia, qui cùm Eccleſiam Catholicam repræſentarint, in Conciliis præſertim Oecumenicis congre gati, eciam atq; etiam tecum conſidera, ſi non Catholicè Petrus à Soto explicat, qui ſic expli cat, ſicut ſanctos iſtos, tot, tam Catholicos& Orthodoxos Patres, tantis& locorum& tem porum interuallis inter ſe diſiunctos, pridem vno quaſi ore, nimirùm ab eodem ſpiritu affla⸗ tos explicaſſe vides. Quibus omnibus iniquum viſum eſt, vt quæ ſemel eſſent rectè definita, de iis vel ambigere quiſquam auderet: quod modum& finem tamen aliquem probandi ſpi- ritus eſſe volebant: id quod nuſquam alibi, quàm in conciliis Oecumenicis rectiuùs ſieri poſ ſe perſuaſum habebant. Sed audiamus iam ipſum explicantem Brentium. Quarit(inquit) quando finis erit pro- bandi. Reſpondemus, Tunc finis erit, cum Spirituſſanctus certificauerit nos de vera ſenten- tia,& cùin implebitur in nobis quod Paulus dicit: Inſtructi in charitate in omnes diuitias plerophoriæ intellectus ad cognoſcendũ myſteriũ Dei patris& Chriſti. Hoccine eſt Brenti, Catholicè explicare? imò hoc eſt feneſtras fabricare ſataniſmo, quem, immanè quantum in Veſtra Germanica Babylone iam progreſſum videre licet. Nihil nunc dicam de vobis Luthe ranis, qui cùm hæretici cenſeri nolitis, Patres tamẽ vos eſſe noſtri temporis hæreticorũ aper- tiuùs eſt, quàm vt negare posſitis. Dicam de iis qui ſe à vobis ortos gloriantur Sacramenta- riis: num eſt eorum quiſqus, qui non palam iactet, quod ſe Spirituſſanctus de vera ſentencia certificauerit, quodꝗ; ſit inſtructus in charitate,&c. quinetiam eos veſtri ſæpè miſeret, qui claram Euangelij lucem videre nondum posſitis. Num autem idem etiam non fit ab Anaba- ptiſtis, qui ſibi certiores etiam videntur quàm Sacramẽtarij? quòd eos de vera ſententia Spi- rituſſanctus certificauerit, pro qua magis etiam alacriter,& intrepidè, quàm vel illi vel vos, non modoò ſupplicij quoduis genus, verum& mortem ipſam quamlibet horrendam oppe- tere ſunt parati. Iam verò Suenckfeldiani, quid iactant, quid crepant aliud, quàm afflatum Spirituſſancti, quo, ſe quidem plenos, vos verò magis etiam eſſe deſtitutos affirmant, quàm nos, qui Patrum noſtrorum veſtigiis incedentes, nec à via regia declinantes, per Dei gratiam Catholici ſumus& Orthodoxi. Idem& alij faciunt, ac fecerunt ſemper hæretici. Vides igi- tur quid ex eo ſit conſequuturum, ſi quod tu vis Brenti, penes priuatum quemꝗ; probandi ſpiricus Conciliorum præſertim, futura ſit poteſtas: cum non rarò, ſicut iam antè dictum eſt à nobis, Satanæ ſpiritus transfigurat ſe in Angelum lucis,& ſi quicquam aliud, tum diſcrerio ſpirituum ſit longè difſicillima. Quid enim côſequetur aliud quàm quod eſſe conſequutum videmus, vt tot ſint fides, quod volũtates, vtq́, maiores indies progreſſus faciat Sataniſimus? Rectè verò ciras illud ex Paulo: Inſtructi in charitate: Nunquid autem inſtructi ſunt in cha- ritate, qui ſe diuidunt ab orbis totius vnitate? Certè non diuidir, ſed coniungit charitas. Qudnam itaq; ratione poſſunt eſſe inſtructi in omnes diuitias plenitudinis intellectus, qut non ſunt inſtructi in charitate, qui inflati ſenſu carnis ſuæ, ſe diuidũt ab orbis terrarum vni- tate? Num autem veltibi Brenti, vel cuicunq; tandem alij priuato, certiùs eſt promiſſus Spi⸗ rituſſanctus, quàm Eccleſiæ vniuerſæ? Quam cùm ab illo regi certum ſit, rectè Paulus eam columnam vocat& firmamentum veritatis. De quouis autem homine priuato dicit Dei ſpi ritus: Omnis homo mendax. Præclara ſunt Auguſtini verba, quibus Deum alloquitur: Ve- ritas dacumn. 2= aBrend hunich veniunt airi92 geslegt 3 scoml neſn erbicamif priuatu pudleu mee raxem propt 1 debo u r,wendn 58 nn Üt kerlt w⸗ en vwsjudid 1* faciat domnium 1 qulu- ge ſuo Pi. zb. nun Crtolce 1 EIN prum 4 . lbecii blvi, liſes d. neh cul 1e werunulecl an nürtgken dai b aetutunäb ſim wsaneyon rrctn mdoctnie Un ſen Welerteöim inreren voniatuh auo conxclhapol Monnſe vobata An En e e nclio cne Nosl ani priora mir. ir Aſcctad Al mndcht i ut Kcogn lllrct q Concliu gum ſo poteſt Pro geytup opriotibus Culd conn l qlle a At wint eeicie, ſe 9 qundeae Vanddoritace Ncene nonluntle potis lübla. u quem n dadPccdella Krnme ckanſan lincn usemende bo terat winimeconl dim loc. tomniume 3 ſon ee iigue nmi- enmnze, unekitgo nondp, Fi e us eponic ut Otnas)cj Otnu vaknun e enern düdl cen cornt um kul ſt teneet., Nirg„ kenin netig ferm denitne 4 zMüüün U en a 1 — RERVM ECCES. LIIERII. 232 4₰ ritas(inquit) tua, nec meaeſt, nec illius aut illius, ſed omnium noſtrum, quos ad eius com- munionem publicè vocas terribiliter admonens, ne velimus eam habere priuatam, ne priue- mur ea. Nam quiſquis id, quod tu ad fruendum omnibus proponis, ſibi propriè vendicat,& ſuum eſſe vult quod omnium eſt, à communi propellitur ad ſua, hoc eſt, à veritate ad men⸗- dacium. Qui enim loquitur mendacium, de ſuo loquitur. Non mea eſt veritas, dicit Augu- ſtinus, ſed neq; tua Brenti, neq; Philippi, neq; cuiuſquam alterius, ſed eſt omnium. Vbi om- nes legitimè conueniunr, quandoquidem ad fruendum omnibus propoſita eſt,& omnes ad eius communionem ODeus publicè vocauit, ibi demùm eſt veritas. Non vult igitur vt quod publicum eſt, id priuatum quiſquam faciat, ne priuetur: non vult vt quod omniũ eſt per cha⸗ ritatem, id ſibi propriè vendicet, aut ſuum quiſquam eſſe velit per contentionem: quod qui de ſuo loquitur, mendacium loquitur, non veritatem, ſicut ipſa teſtatur Veritas. Tu contrà non vis, vt ea ſit veritas, quæ eſt omnium: vis vt priuato cuiq; de eo ſpiritu veritatis qui da- tus eſt omnibus, iudicium ſuum interponere liceat, vt quod publicum eſt, priuatum quiſque faciat: ve quod omnium eſt, id ſuum quilibet eſſe velir. Quid igitur aliud vis, quàm vt dum de ſuo quiſq; loquitur, mendacium loquaturè Arqui Catholicus eſt, non ſuum, ſed qui om- nium eſt, qui Catholicæ Eccleſiæ miſſus& promiſius eſt, ſpiritũ ſequitur, memor illiuùs quod ab Ezechiẽle ſeriptum eſt: Væ Prophetis inſipientibus, qui ſequuntur ſpiritum ſuum,& ni- hil vident. Itaq; ſuſpectũ habet, ſi quid ſibi ſeorſum ab aliis videtur, nihil vult habere ſuum-. Quod omnium eſt, quod Catholicum eſt, quod orbis totius Chriſtiani conſenſu receptum eſt, in eo libenter acquieſcit, id verum, id rectũ, id amplectendũ eſſe cenſet. Etiam ſi propter intelligentiæ tarditaté pleraq; non aſſequatur, ſe tamen non intell gendi viuacitate, ſed cre- dendi fimplicitate tutum fore perſuaſum habet: ac non modò ſe non præfert cxteris, verum ſibi potius cæteros anteponit, ſe cæteros eſſe ſuperiores arbitratur, eos præſertim, de quibus tot ſeculis tantam doctrinæ, antam& ſanctitatis opinionem fuiſſe videt, quosq́; Patrũ ſuo-⸗ rum veſtigiis incedentes, in Oecumenico Concilio congregatos vnanimes, vno ore, idè ſen tire perſpicir. Non ita tu Brenti, qui dicis: Quòd ſi probatio iam facta eſt in Concilio, quid eſt quod priora concilia poſterioribus emendantur:& quid opus eſt conciliis poſterioribus, ſi omnia ſunt probata? An non Ioãnes, cum ait: Nolite cuiuis ſpiritui credere, huc etiam ſpe⸗ ctat, ne cuiuis Concilio credamus, ſed Concilia quoque ipſa probemus? Nos verò Brenti, priora Concilia poſterioribus nonnunquam emendari non inuiri fate- mur. Verim ita ſicut ab Auguſtino ſcriptum eſt: cum aliquo rerum experimento aperitur quod clauſum erat,& cognoſcitur quod latebat. In iis enim quæ in facto ſunt, fieri poteſt vt fallatur quandoq; Concilium: vt autem erret in iis quæ ſunt fidei, modò ſit legitimè congre gatum, fieri non poreſt. Profer Brenti, vel vnum aliquod Concilium plenariũ legitimè con- gregatum, in quo prioribus plenariis Conciliis itidem legitimè congregatis contrariũ iit ali- quid conſtitutũ in iis quæ ad fidem pertinent: nullum certè proferre poteris. Nam ſi quæ vel Arimini, vel Seleuciæ, vel Syrmi, vel Antiochiæ, vel iterũ Epheſi congregata ſunt, protuleris, quandoquidem auctoritate Romani Pontificis vel cõgregata vel cõprobata iuxta Canones Nicæni Concil j non ſunt legitimè congregata, Concilia dici non poſſunt, ſed conuenticula potius,& conciliabula. Quamobrem in iis quæ ſunt iuris poſitiui, quæ vel ad externum ali⸗- quem ritum, vel ad Pccleſiaſticã pertinent diſciplinam, quoniam pro perſonarum, locorum & temporum circunſtantia mutationẽ aliquando requirunt, fit nonnunquà vt priora Con- cilia poſterioribus emendentur, quod quædam ſuperioribus ſeculis quadrare poterant, quæ poſterioribus minimè conuenire, vel ipſa magiſtra rerum experientia compertum eſt. Itaqʒ cùm longè ſint omnium veruſtisſimi canones, qui vocantur Apoſtolorum, quoniam tamen in eorum pleriſque nimio plus inerat ſeueritatis, quam poſteriora ſecula ferre non poſſe vi- derentur, factum eſt vt poſterioribus Conciliis emendarentur, mitigarenturque. Eſt Ca- non Apoſtolicus, deponi debere Presbyterum fornicantem, quem in Gangrenſi Concilio, ſi⸗ cut à Gratiano citatur, legimus emendatum, pœnamque mitigaram. Sic in Concilio Ni- cæno conſtitutum fuit, vt Alexandrinus Patriarcha proximum à Romano Pontifice locum teneret: cui non ita mulrò pôſt in Conſtantinopolitana Synodo prima, prælatus eſt Con- ſtantinopolitanus. Adeò verum eſt quod Iſidori, Gregorij, Hieronymique productis te- ſtimoniis docet Gratianus, in pleriſque decernendis cauſam, locum, tempus, perſonas, con- ſiderari oportere. Quæ quoniam perpetua non ſunt, ſit, vt eiuſmodi etiam plenariorũ Con- Brentius priuati eſſe vult quod Auguſtir. vult publicum. Ioan. v. Catholicus qualsẽ ſequatur piri⸗ tunm in audicado⸗. Ezech.13. cæp. Obie Rio ſrenti contra Couciliaa Reſſponſio, quo: modo Concilia pr iora paſteriorie bus emendentur. Aug. lib. 2. contres Donatiſtas de bas ptiſmi paruulo- rum cap 3. Nullum Conci⸗ liñ legitim erra: uiit in iis auæ ſuns fidei: in alis Cous eilia variare pſunt. (an. Aũp0. 75⸗ Diſtin.82. cap presb Dter- (ap. 6. Gynod. Couſlam. lap 5. d.t. 29. Cap.5⸗ ciliorum decreta nonnunquam priora poſterioribus emendentur: quæ tamen in iis quæ per- tinent ad fidem, fixa& immobilia eſſe oportet, ac ſempiterno tempore duratura. Neq; pro- pterea non eſt opus poſterioribus Conciliis, quòd omnia iam ſunt probata. Certum enim eſt, pleraque non eſſe probata. Ad hoc igitur indicuntur Concilia, vt ſi qui noui errores emergunt, primo quoque tempore extirpentur. Quibus autem de rebus ad fidem perti- nentibus ſemel eſt aliquid in Concilio conſtitutum, de iis iterum in alio deliberationem ſu- ſcipi planè ſuperuacaneum eſt. Niſi fortè ſolum hoc quæratur, num ea doctrina, cuius co- gnoſcendæ cauſa Concilium edictum eſt, cum expoſitionibus priorum Conciliorum con- ueniat, nec ne: vt ſi eam conuenire co guitum fuerit, recipiatur: ſi Winibetsilsinnur Güßan admnodum Toannes ton vaili probari ſpiritum Conciliorum, ſed priuatum potius illun hæreticorã- Matth. 4. Quomodo ſpiri⸗ dE ILEGIT. IVDICIBVS admodum in Chalcedonenſi Concilio,& quæ deinceps ſequuta ſunt, factum videmus. Non huc ergo ſpectat Brenti, Ioannes cum dicit: Nolite omni ſpiritui credere ne ni; Concilio, quod quidem legitimè congregatum eſt, credamus, ſed ipſa quoq; Conclla 5 mus. Abſit, vt cuinis priuato ſpiritui, qui& fallere poteſt& falli, de ſpiritu Goneiliotuſn 15 neq; fallere poteſt, neq; falli, iudicãdi poteſtas hæc permittatur. Quid enim fide noſtra len tius? quid inſtitutis mutabilius? quid Eccleſiæ ſtatu futurum eſſet perturbatius? Quis qus. rendi, quis diſputandi finis expectandus foret cùm ſemper vnicum remedium fniédarum. ſi quæ ſunt exortæ de fide controuerſiarum, Concilium Oecumenicum habitum fuerit. Vis autem ſcire Brenti, quò ſpectauerit Ioannes, cuùm hæc diceret? Præuidebat is venturum te tuiq; ſimiles, veſtimentis quidem ouium indutos, intrinſecus autem lupos rapaces. Prolatu- rum te diuinæ legis oracula, quibus prauæ detortis, à veritate mẽtes hominum abducere co⸗ nareris. Cuùm itaq; nulla ſit ad fallendum via facilior, quam vt vbi nefarij erroris ſubinduci⸗ tur fraudulentia, ibi diuinorum verborum prætendatur auctoritas, monuit pios omnes, ne ſtatim tibi, tuiq; ſimilibus omnibus fidem haberent, ſed probarent ſpiritus, ſi ex Deo fint: neq; mouerẽtur, ſi frequens eſſet in ore tuo ſcriptura, quam etiam Diabolus aduerſus ipſum ſcripturarum auctorem Chriſtum produxiſſe legitur: veruùm eriam atq; etiam ſecum illud ius hæreticorum expenderent, quandoquidem non in legendo, ſed in intelligendo ſcripturę conſiſtunt, tuône probandus. Obiectio ex Actor-l7. Reſponfio. De loeo Deut. 17. Breniii cenſura. Reſponſio. Eech.7. proprio, an vniuerſalis Eccleſiæ ſenſu,&iuxta Catholici dogmatis regulas ſcripturas inter- preteris: illudne quod vbiq;, quod ſemper, quod ab omnibus creditum eſt, an diuerſum ali- quid proferas. Quòd ſi de tuo te loqui, propriumq́; tuum ſcripturæ ſenſum adferre cõſtaret quin id mendacium eſſet, nihil ambigerent. Nam qui loquitur mendacium, de ſuo loquitur, ſin autem de eo loquereris, quod eſt omnium, ſi comunem Eccleſiæ ſenſum adferres, ſi quoq ſemel per eam eſt in Concilio plenario definitum, nihil ab eo diſcrepares, certum haberent hunc ſpiritum ex Deo eſſe, nec quod ab eo profectum eſt, verum eſſe dubitarent. Hic ſanus eſt& catholicus verborum Ioannis intellectus. Pergit Breurius: In Actis Apoſtolicis Paulus& Silas ingrediuntur Berrhœeæ in Synago- gam Iudæorum. Et additur, Eos, qui ſummo genere nati erant, recepiſſe ſermonẽ cum om- ni animi promptitudine, quotidie ſcrutantes ſcripturas, an hæc ita ſe haberent. Principes lu- dæorum Berrhœx probant& exigũt ad ſcripturas ſacras ſpiritum tantorum Apoſtolorum: & Aſotus prohibet noſtris Principibus, ne conciliorum ſpiritum ad normam ſacre ſcripturæ exigant? Quæ hæc eſt impudentia? Quorſum hæc Brentiè Scribitur in Actis, quòd nobilio- res eorum, qui Theſſalonicæ fuerunt, ſuſceperunt verbum, ſcrutantes ſcripturas, ſi hæc ita ſe haberent. Quid hoc facit ad rem, qua de nunc agitur? Num ideò ſibi de doctrina Apoſtolo- rum iudicandi poteſtatẽ arrogauerunt, quia ſcrutati ſunt ſcripturas? Quam ſæpè autem acci- dir, vt ſermonem alicuius ex verbi miniſtris excipiat aliquis,& loca ſcripturarum, ſi quæ per eum adferuntur, inſpiciat. Num ideò ſe Iudicem illius doctrinæ conſtituit? Nemo prohibet Brenti, quò minus vel tu, vel quicunq; tandem alius velit, ſcripturas ſcrutemini:& an ita ſe res habeat, quemadmodum in decreto Concilij ſeriptum eſt, inſpiciatis. Sed ſi fortè ſecis ali cui veſtrum videatur, vt proptereà decreta concilij damnandi poteſtas penes eum ftt, id ye- rò ferendum eſſe nõ puramus, quin illud eſſe Chriſtianæ modeſtiæ, fraternæq́; charitatis exi ſtimamus, vt ſe potius aliquis proprer intelligentiæ tarditatem plerad non aſſequutum cre- dat, quàm ita ſe cunctis, qui vnum aliquem ia locum ex vniuerſo terrarum orbe congregati de cauſa fidei diſceptaturi venerunt, anteponat, vt aut à ſe ſolo procesſiſſe, aut ad ſe ſolum perueniſſe Dei verbum perſuaſum habeat. Proſequitur Brentius: Scilicet quia in lege Moſi ſcriptũ eſt, difũcilia& ambigua referen- de eſſe ad ſacerdotes Leuitici generis,& ad Iudicem qui fuerit illo tempore:& qui non obe dierit imperio ſacerdotis, ex decreto Iudicis moriatur: idcircò ſpiritus Conciliorum nõ ſunt probandi an ſint ex Deo, idcircò omnia decreta Romani Pontificis agnoſcẽda ſunt ſine vllo vel priuatorum, vel Principũ iudicio, pro oraculis Spiritufſancti. Hic certè iuſtificat Aſotus Concilium Caiphæ& Annæ, qui filium Dei crucifixerunt. Non iuſtificat vir venerabilis con cilium Caiphæ& Annæ, ſed verba legis profert. Impletũ autem fuit eo tempore quod à Pro- pheta ſcriptum eſt: Peribit lex à Sacerdote: nihil vt mirum ſit, ſià Caipha quoq;& Anna, quos non rectè neq; ordine ſacerdotium adeptos eſſe conſtat, lex perierit. Quid autẽ Breti, Explicatur locus. ſi quo tu exemplo ex Euangelica hiſtoria producto tibi places maximeè, id cauſam tuam op- Deut. 7. Ipſt indicabunt xtbi iudicii ye⸗ ritattm. pugnet maximè? Quid ſi nihil potuit adferri validius ad eam, quã nos tuemur, ſententia con firmandam? Quod ſi vſquã alibi, hic maximè iuſtificatur in ſermonibus ſuis Deus, vt vmcac cùm à vobis impiis iudicatur. Quid enim eſt quod vel tu conaris, vel Caluinus, vel Ioanes à Laſco, vel quicunq; tandẽ alij, qui locũ hunc tanquã Achillem quendam in aciem producunr, ad eam quæ propria eſt Epiſcoporũ iuriſdictionè euertẽdam? Quid aliud, quàm vultis oſten dere falſum eſſe quod dixit Deus de ſacerdotibus Leuitici generis: Ipſi indicabunt tibi iudi⸗ cij veritatem? Atqui ò mirabile quoddam ac ſtupendũ diuinæ ſapientiæ cõſilium. Nuſquam illuſtrior apparuit, quàm hic diuinæ promisſionis veritas: nuſquã conuincuntur magis men- dacij, quàm hoc loco, qui falſitatis veritatem arguere non verentur. Hic vel ipſa luce eri . 3—. 6l — 4 ta-Prfado b in eo fuiſſe En d rgamentls M 8 erl jin hocinit pronunci 1. 3 1l ad ſe dubiun 3 ces.roul ün, iean K Rn m, Crplikrfe fnls dIrtward ep Priwen e loci enh 2 Mwiahöpi us Aricunot Deop num ſciitu te dicod 5 5 woroire kaeltl Negz ſerddn elb u amm Donrifie eapte Hnormm tmm adiit, mos uomoid pronl aulumfecil’a Wenti mospirensr ühilim tsreusChilC iflius. audd euma ecictic incopdtemm z0r nlelul Aſh.„ plech d † am ſ Dasinaun wium! titt lein one bolip tolrnitun tinob vnnnrplunßt armi 49 Or. 5 6 i Kxclièe Cl 0 4„.⸗ conktiu ſqplde nopacerem dobi creto ſefline peen v ſüm lömi Benmonn Kea un Kide,„ em Xpraſci Roniciri dd ſetane0 t kDeſu vroſ imfi edl iire Äp lelam oit. Nge; etrs ſd y R dentſ in güdjian lus enwl fecäc os ſepnen feröci donr s rumae0. am- ſtete. Sim lid lemn oktuld Wex i ir dhetis leda 1 91 ◻ 8 meqene— plb echi † bron dnr;d ds 3 da m a uch S e lod, d id C ro m an Ndda S Dea.W. † 10 N e. 8 ddn 20) di domi 1 18. det ſen r. e onci d Nadolug eg Mac ed m Nured teguls 0 dtumek; ab lrr tnum 38 nencacum clie ſenlum„ diſcepenes, d d. m elle cudig a Dent un recepiſſe ſe ae aſe haderecd. mtantorun 1 nad pormaß 4 ditur in Acth a antes ſcipth 2 ide dod m 3 aſcnotut t „ a ſcuth ntis.Sed teltas pec* nem. Dlerac, nod M otena proceslll a. ga& r d01 3 itus(of dna j. Hic fr iuſtibct Kutteo tej 1 „ü4Cnn 1 ex pene L 1 . me. n—24 8 7 a, nonlb 4 5 rel 114 ech Ddam—G 3 daliod 1 lit awa pienta uuc avilt Mr Alu RRRVM ECCIES. ILI2ER II, 2 Deus demonſtrauit, nullam eſſe poſſe tantam hominum iniuſtitiam, quæ iuſtitiam ipſius in gubernatione ſuæx ciuitatis, quæ eſt Eccleſia, quæ promisſionum ipfius veritatem labefactare queat. Quid eſſe potuit Anna& Caypha ſceleratius? quid iniuſtius?& horum tamen ſcelus ac iniuſtitiam conuertit Deus in occaſionem gloriæ, iuſtitiæq́; ſuæ. Noluit morti adiudicari, niſi per horum ſententias:noluit redemptionis noſtræ beneficium abſoluere, niſi per horum miniſterium: horum iudicij exitum ad generis humani ſalutem deduxit, ac veram eſſe pro- misſionem ſuam declarauit, qua dixit de Sacerdotihus Leuitici generis: Qui iudicabunt ti- bi iudicij veritatẽ. Nam in hoc etiam quamlibert iniuſto iudicio, fuit nihilominus iudicij ve⸗ riras. Paradoxon hoc tibi videtur Brenti, quod iniuſtum fuiſſe iudicium, iudicij nihilominus in eo fuiſſe veritatẽ affirmamus? Sed nihil eſt facto facilius, quam vt hoc tibi manifeſtisſimis argumentis demonſtremus. Quod iniuſtũ fuerit iudicium concedis tu quoꝗq;,& clamat hoc res ipſa, Iudices fuerunt iniuſtisſimi:teſtes qui producebantur, falſi: crimina quæ profereban tur, falla. Nam neq; populum ſeduxerat Chriſtus, neq; cenſum dari Cæſari prohibuerat, neq; laſphemauerat, neꝗ; de templo demoliendo vel cogitare illi in mentem venerat,& tamen in hoc iniuſto iudicio, per Iudices iniuſtisſimos veritas iudicij indicata, vera ſententia fuit pronunciata. Qoænam illa? Reus eſt mortis. Hanc ſententiam à Spirituſancto profectã fuiſ⸗ ſe dubium non eſt. Vnde autem iftud tibi probabimus? Non recipis niſi Scripturas canoni- cas. Atqui Principem inter eas locum tenet Ioannis Fuangelium, in quo conciliũ illud Pon-⸗ tificum& Phariſæorum de Chriſto comprehendendo deſcribẽs Euangeliſta, narrat dixiſſe Cayphã: Expedit vt vnus homo moratur pro populo,& non tota gens pereat. Ac mox ſub- dit, Hoc autem à ſemetipſo non dixit, ſed cum eſſet Pontifex anni illius, prophetauit. Vides Benti, quemadmodũ hoc ipſo Euangeliſta teſte, non defuit ſacerdotio Leuitico ſpiritus pro- pheticus, Spirituſſanctus, ſpiritus veritatis, ad id vſq; tempus, quo ſeipſum Chriſtus cruętum ſacrificium offerens Deo patri, ſacerdotio& ſacrificio illi finem impoſuit. Tunc enim pri- mum ſpiritu prophetico deſtitui cœperunt, cuius rei figura fuit velum templi ſciſſum Chriſto mortuo. Simul teſtata eſt hoc vox Chriſti, dicentis: Ecce dimittetur domus veſtra deſerta. Neq; verò dubium eſt, quin ipſe Cayphas verba ſua non intellexit, eius nihilominus lingua cùm Pontifex eſſet, ea proferri Deus voluit: ſicut cymbalum, ſic ille magnum quendam& ſonorum tinnitum edidit, quem tamen ipſe non ſenſir. Sed expectas, vt hoc tibi demonſtre⸗ mus, quomodo verè pronunciari potuerit, eum fuiſſe mortis reum, quem conſtat peccatum nullum feciſſe, nec inuentũ eſſe dolum in ore eius? Paucis rem accipe: Ex quo tempore pri- mus parens noſter, nihil interdictum Dei reueritus, de vetito ligno guſtauir, factus eſt mor- tis reus Chriſtus Dei filius. Non quòd ipſe mortem cõmeruerit, qui fuit ipſa innocentia, ſed quòd reatum& maledictionem peccato primi parentis debitam, quod ad omnes pertranfit in condemnationẽ, in ſe ſu ſcepit, vt eam coram Deo expiaret: eadem hac reum ſe pro nobis ĩpſe conſtituit, vt pœnam ſolueret cui obſtricti eramus. Itaq; ſic ipſo volente, poſuit in eo Deus iniquitates omnium noſtrüm. Noſtra fuit maledictio, noſtra fuerunt peccata, quæ per-⸗ tulit ille in corpore ſuo ſuper lignum: quamꝗ; pœnam debebamus nos, eam ipſe pro nobis tolerauiĩt: vt ſicut per inobedientiam vnius hominis peccatores conſtituti fueramus, ſic per Vnius ipſius obeditionem iuſti conſtitueremur. Itaq; ſicut in Apocalypſi ſcriptum legimus, ab origine mundi occiſus eſt agnus hic innocẽs: vel vt Petrus hic ait, præcognitus ante mun di conſtitutionẽ. Siquidẽ ab æterno fixũ fuit,& immobile patris decretũ, vt proprio filio ſuo nõ parceret, ſed pro nobis omnibus eum traderet morte turpisſima condemnandũ. Cui de- creto ſe filius vltrò ſubmiſit. Oblatus eſt enim, quia ipſe voluit,& factus eſt obediens patri vſq; ad mortẽ, mortẽ autẽ crucis. Decretũ igitur hoc, quod ante mũdi conſtitutionẽé in mẽte fuit,& ideò diuinæ præſciétie, per legitimos Iudices, hoc eſt, per Sacerdotes Leuitici generis pronũciari Deus voluit,& horũ iudicio, quãlibet impi)j, quãlibet nefarij fuerint& ſcelerati, ſe tamẽ Dei filius vltrò ſubiicere dignatus eſt, vt exemplo ſuo doceret, ſuũ in cathedra legi- tima ſedẽtibus, qualeſcunq; tandẽ hi forèt, honorẽ habendũ eſſe. Nec falſum illud fuit quod dixerunt: Nos legẽ habemus,& ſecundũ legẽ hanc debet mori. Fuit enim revera lex illa Dei patris, quã vltrò ſiiſcepit filius, vt moreretur pro peccatis noſtris. Quæ lex ex decreto Ponti- ficũ cum cruci Chriſtus affigeretur, fuit cõſummata. Quod ipſe cõfeſſus etiam eſt Chriſtus, cum pendens in cruce, iamià inclinato capite ſpiritũ traditurus, dixit: Conſummatũ eſt, Con ſummatũ eſt, inquit, fixũ illud& immobile patris decretũ: conſummatũ eſt quod lex& Pro- phetę futurũ prędixerũt, iam vmbre ſublatę, iam figurę ſunt implets, iam illud ſacrificiũ vitæ peractũ eſt, quo ſolo recõciliari Deo mundus potuit. Neq; moriens hoc ſolũ ita dixit Chri- ſtus, verumetiam cum à mortuis ſurrexiſſet, ac ſe comitem duobus illis in Emaus euntibus adiunxiſſet, O ſtulti, inquit,& tardi corde ad credendum in omnibus quæ loquuti ſunt Pro- phetæ: Nonne hæc oportuit pati Chriſtum,& ita intrare in gloriam ſuam? Et incipiens à Moſe& omnibus Prophetis, interpretabatur illis in omnibus ſcripturis quæ de ipſo erant. Iam ex iis Brenti perſpicis, quàm ſtupendo miraculo ſuam Deus iuſtitiam& veritaté inuio- latam conſeruet in illorum iudiciis, quos ipſe in cathedris ad iudicandum conſtituit, quam- libet hi ſint ab omni iuſtitia veritateque remoti., Simul& illud vides, quòd ipſe nobis tela Rr ſup- Tadici veritas etiam penes iniu: ſtos Chriſti Iudis ces Põrifice fuit. Ioan. I. Mattb. 23. Quomodo Chrt⸗· ſtus reus mortis dici pofait. 1 SPerri 14 Eſal.5z. I. Petri 2. Rom. 5. Apoc.13. 1. Peiri 1. Rona. g. Eſai. 53. Ehilip.1. IoM. 19. Chriftus ſecum duni. gem de- bebat mori. Toan. 1. Couſummiatinn eſl cur in crute dixerit Chriſius. Lucæ 24. — pDE L1IG61T. 1VDICIZVS ſuppeditaueris, quibus rectisſimè conſigi poſſes. Quod enim illuſtrius exemplum adferii tuit ad probandum, quòd nulla posſit eſſe tanta Pontificũ improbitas, quæ impedire ae uo minus vera ſit illa Dei promisſio: Qui iudicabunt tibi iudicij veritatem? Aueae Sed quid ad hæc Brentius 2 Verborum quibuſdam præſtigiis fumum Lectorũ oculis of Olietio grentii. fundere conatur: Hic iuſtificat, inquit Aſotus, concilium Caiphæ& Annæ, ac omnes eos 3 juxta ſententiam illorum filium Dei crucifixerunt: damnat autem Ioſephũ& Ncodemmim quòd non conſenſerint in ſententiam Caiphæ,& reliquos omnes, qui impieratem& crude⸗ litatem huius concilij improbarunt. An non Caiphas erat ſummus Sacerdos? An non conci- lium erat auctoritate Caiphæ, hoc eſt, legitimè, vt Aſotici ſentiunt, congregatum? An non Caiphas& Concilium definierunt filium Dei blaſphemaſſe, ac reum mortis eſſe? Dicamus igitur iuxta verba legis: Qui ſuperbierit, nolens obedire ſacerdotis imperio, qui eo tempore miniſtrat Domino Deo tuo,(hic tum erat Caiphas) ex decreto Iudicis moriatur. Moriätur pid, ali impiè in ergo Ioſeph& Nicodemus: moriantur loannes& Maria, moriantur Apoſtoli omnes. Tali⸗ wenihde, bus verborum preſtigiis perſtringit imperitoru animos Brentius. Verùm iam antè diximus 4 quòd non iuſtificat conſilium Caiphæ& Annæ Petrus à Soto. Nam vt iuſtũ fuerit decretum uo reum eſſe mortis Chriſtũ pronunciatũ eſt, non proptereà iuſtificati ſunt impij Iudices, à uibus nihil iure, nihil ordine factum eſſe conſtat, cum quod ipſi quoq; Pilato minime ſuir obſcurũ, ex odio& inuidia feciſſent omnia. Sed nihilominus per nefarios hos& ſceleratos operari Deus noſtrã ſalutẽ in medio terræ dignatus eſt: quam pio quidè, ſed humano tamen affectu, quantũ in ipſis fuit, Ioſeph, Nicodemus,& Apoſtoli cupiebãt impeditã. Quo affectu Ve ehruo. Petrum etiam dixiſſe Chriſto legimus, cum eum de pasſione,& morte ſua loquẽtem audi- uiſſet: Abſit à te Domine, non erit tibi hoc: conuerſum autem Chriſtum dixiſſe, Vade poſt me Satana: ſcandalum es mihi, non enim ſapis ea quæ Dei ſunt, ſed quæ hominũ. Itaq; ſicut pius in iis affectus veniam, ſic impius in illis damnationem merebatur ſempiternam. Vtriq; arcanum Dei conſilium viſi ſunt ignorare. Nam quòd mors Chriſti tantam eſſet mundo 83 lutem allatura, neq; Pontificibus, neq; diſcipulis fuit ſatis exploratũ. Sed ſicut illi ſuũ odium erga Chriſtum explere cupientes, eum morti adiudicarunt: ſic ij vicem innocentis dolentes, n enn. magno quodam pietatis affectu ſeruatum cupiebant. Atq; hic eſt quem in operibus homi- ofe dgn. num ſpectat Deus. Affectus tuus, inquit Ambroſius nomen imponit operi tuo: quomodo Clarius autè Bernardus: Non materia, inquit, nec exitus actuũ, Sern. Ex affeda te proficiſcitur, ſic xæſtimatur. noſtro opera& ſed intentionis propoſitum culpas diſcernit& merita. Sic euenit nonnunquam, vt cùm res Se, vna ſit, intentio tamen diuerſa, facta quoq; faciat diuerſa, quod exemplo de Chriſto tradito producto planum facit Auguſtinus. Cuùm enim illud attuliſſet ex Paulo, Proprio filio ſuo Fenhee oehe Non pepercit, ſed pro nobis omnibus tradidit illum. Ecce, inquir, Chriſtum tradidit Pater, Ssarie& tradidit Iudas, nunquid non quaſi ſimile factum videtur? Traditor Iudas, traditor eſt& traduus. Deus Pater. Abſir, inquit, Non dico, ſed Apoſtolus dicit: ui proprio filio non pepercit, ſed Calat.i. pro nobis omnibus tradidit illum. Et pater illum tradidit,& ipſe ſe tradidit. Ait 1dẽ Apoſto- lus: Qui me dilexit,& tradidit ſemetipſum pro me.‚di pater tradidit filium,& tradidit ſeip- ſum filius, Iudas quid fecit? Facta eſt traditio à patre, facta eſt traditio à filio, facta eſt tradi⸗ tio à Iuda. Vna res facta eſt, ſed quæ res diſcernit patrem tradentem filium, ſeipſum fliũ tra- dentem,& Iudam diſcipulum tradentẽ Magiſtrũ ſuumè Quia hoc fecit pater& fllius in cha⸗ ritate fecit autẽ hoc Iudas in prodicione. Videris quia non quid faciat homo conſiderandum eſt, ſed quo animo& voluntate faciat.In eodem facto inuenimus Deum patrem in quo in- uenimus Iudam: Patrem benedicimus, Iudam deteſtamur. Quare Patrem benedicimus, lu- dam deteſtamur? Benedicimus charitaté, deteſtamur iniquitatẽ. Quantum enim præſtitũ eſt generi humano de tradito Chriſto, nunquid hoc cogitauit Iudas vt traderet? Deus cogitauit falutẽ noſtrã qua redempti ſumus: Iudas cogitauit pretiũ quo vendidit Dominus: Filius ipſe cogitauit pretiũ quod dedit pro nobis, Iudas cogitauit pretiũ quod accepit vt vẽderet. Quòd ſi vbi res vna eſt, diuerſa tamẽé facta ceſentur ex intétione diuerſa, quãtò magis vbi res quoqʒ r Nicodemus, Re ſponſto. Alii ludæorum diuerſæ ſunt? Iam igitur intelligis Brenti, quam ineptè dictũ ſit à te, Moriantu Ioſeph& Apoſtoli? quin moriantur potius crudeles& impij Pontifices illi, qui non ad ſa- lutem& redemptionẽ humani generis reſpicientes, verum vt odio ſuo ſatisfacerent, Chri- ſtum innocentẽ Gentibus crucifigendum tradiderunt. Quod autem attinet ad Apoſtolos& m dixit Chri- diſcipulos Chriſti, ſinant eos abire Pontifices illæſos, vt impleatur ſermo que Ioanan. ſtus: Quia quos dediſti mihi non perdidi ex eis quenquã. Nondum enim ita confirmati fue rant, vt ſi grauior aliquis terror ingruiſſet, conſtanter Chriſtũ fuerint cõfeſſuri: cum qui hiin illud im Apoſtoli ante 3 3 1 eCh a mon ceps eorum fuit Petrus, ad vnius ancillæ vocem ipſum negauerit: deinde verò prius nondebebant. pletum oportuit, quod à Propheta ſcriptum eſt: In omnem terram exiuit ſonus eoru,& in H7Jelas.8. finem orbis terræ verba eorum. Ipſi debebant eſſe teſtes eorum quæ viderant& audierant: per ipſos prædicandum fuit Euangelium hoc omni creaturę. Poſtremoò, potuiſſer exiſtimari, non ſuffeciſſe Chriſti mortem ad expianda peccata noſtra, ſi ſub idem tempus diſcipulorum quoq; mors accesſiſſet, quamobrẽ alij tempori fuerunt reſeruãdi, vt ſicut Chriſtus non prius ipſi non prius mortuus eſt, quam expleuiſſet omnia propter quæ miſſus erat à patre: Sic&i 3 PI Piinceps iode Deuscifcli Inn 28 He aul iir Domius 3 4„ tempote ou 1 1 cas non tant ſt d . Fn IæcCll. quit,fis. ſ gem eius l 9 auit grasub 5 b uan 9 falixaent, ie Un Genunmint 81 lbe dadiin eos 6 emn, nare-rinittat dt 0d. lkalene nl unr ekrPr ien pig aes eg Kre Nomenpturt ufls nueeliſälbrs mmeiCot ro mri dibiles Wone &qusrcpi Kon &rccpinoſt ſtint poltionescom N aA co nptyr tlus. H. loru Piinepset Kin ectu tdeſolisdeſte ario oo Tlre N’ nee neczlos uoliſl w, lun zet qus g Kei dicinid c aui tegrspteta(aex te lco rerpen Jane deeogunlti asdu — meis 1 3 am . 11 Bktll tus quemlorg cerernonialoén lanrig onnd errwarhusſi Acom harét aplie maud mora weſpub Jukxt T imecg 0* ei morgle. ſdre- Lurn Sp ekllg fe ad wäloſ 21 4 nbenmt den ne gäler gen dles on en e. RERVM ECCLES, IIIEIAII. my. 234 en 1. pro Chriſto ſanguinẽ ſuum profunderent, quàm elslend ea propter quæ misſi fuerant man s àA Ge Ade igitur morte Kedes eceelins Aeeihean ntan n oyhe non con⸗ naac ſenſerũt, quin eorum pius affectus hic remuneratione po ignus fuit, ſicut impietas An- lhng næ& Cayphæ nullum ſupplicij genus non merebatur. nRN. Quid autem proferre potuit Petrus à Soto magis aptum& appoſitum ad id quod inſti- da d tuerat probandũ, quàm locum hunc ex Deuteronomio, quo cuiq; ſit planisſimũ non aliun- N dè quàm ex ore Sacerdotis legem eſſe requirendam? Qui cùm docuiſſer, quem in lege gra- nd 21 dum& Reges& populi erga doctrinam tenerét,& quemadmodũ Principi præſcribitur, vt nouerit ſe diſcipulum eſſe legis, non doctorem:& à ſacerdotibus Leuitici generis accipere Princeps iubetur exemplar legis: Ad eos, inquit, non ad Reges aut Principes mittit eo loco Aesmora Deus difficilia omnia& ambigua circa legem definienda. Aſcende, inquit, ad locũ quẽ elege- Tas: fasteaai u Apotolſ Rr rit Dominus Deus tuus, veniesq́; ad Sacerdotem Leuitici generis,& Iudicem qui fuerit illo delas enm amg a tempore, quæresq; ab eis, qui iuldicabunt tibi iudicij veritatem. Vbi& apertisſimè qui ſit Io⸗ DPeui.i:. amſtiuſtäfus a. cus non tantum Prineipum, ſed& populi circa legis doctrinam, oſtenſum eſt. Et facies, in- ucai ſim im 1 quit, quæcunq; dixerint qui præſunt loco, quem elegerit Dominus,& docuerint te iuxta le⸗ Äcboc plnd a gem eius, ſquerisq; ſententiã eorũ, nec declinabis ad dextrã, nec ad ſiniſtra. Hic igitur eſt, in⸗ er pefanioshos quit gradus populi, dubia fidei inquirere 4 jegitimis templi miniſtris: eorum doctrinã ſequi, guice ſcdhu u non quòd tam eorum ſapientiæ& pierati inniti debeant, illi enim homines erant, fallere& acdät impedt. a falli poterant, quàm diuinæ promisſioni, cuĩ non dumcile eſt vera docere ſuos, per quoſcunq; wone lia og 2 demùm miniſtros. Iam ne quid deſit Principi, audiamus quid circa ſubditos illi incumbat in Chriſtum* doctrina legis: Qui autem, inquit, ſuperbierit, nolens obedire ſacerdotis imperio, qui eo tem edqua homini a pore miniſtrat Domino Deo tuo, ex decreto Iudicis moriatur homo ille:& auferes malum drrur ſmgin a de Iſtaẽl: cunctisq; populus audiens timebit, vt nullus deinceps intumeſcat ſuperbia. Hoc iſitadmeſt igicur reſtat Principi erga populum eius, ſuperbiam& inobedientiam erga Dei miniſtros& mu. Kedlc 3 doctores legis compeſcere, atque ſeueritate legum, ſententiam eorum exequi, ne videlicet. nun in contemptum veniat. Hæc ſunt verba petri à Soro, non aliundè quam? ſcriptura ſumpta, Tertul.i de præ l 8 1 quæ vel ipſa luce clarior eſt. Verùm hic videre licet, quàm verum ſit quod à Tertulliano ſeri ſtripiionibus ad- ptum eſt. Quòd nihil proficiat cõgresſio ſcripturarũ aduerſus hæreticos, niſi planè, vt aut ſto uerfus hæreticor. it open to 4. 5„.—..— 2— Iæreticorun in Lenmtopen mot machi quis ineat euerſionem, aut cerebri. Iſta hæreſis, inquit, nõ recipit quaſdam ſeripturas: ſcnpcure lihros at& ſi quas recipit, adiectionibus& detractionibus ad diſpoſitionem inſtituti ſui interuertit: arrogaus&im- onnonqban f& fi recipit, non recipit integras:& ſi aliquatenus integras præſtat, nihilominus diuerſas ex- Pudeus uucicium. exemplo ce Cl d pofitiones commentata, conuertit. Tantum veritati obitrepit adulter ſenſus, quantũ& cor- ex Paulo, Pwp t ruptor ſtilus. Quid hiorum non rectè competit in noſtri temporis hæreticos? quorum quiĩ un, Chritunm Princeps eſt& Architectus, nunquid non apertè Iacob reiicit Epiſtolã, quòd ea ſuo dogma- ditor lucas, ti de ſolius fidei iuſtificatione manifeſte contradicit? Itaq; vocat ſtramineam, nec in libro ſuo tollerare vult. Sed nec Apocalypſim recipit, nec Eccleſiaſticum„‚nec Machabæxorum, nec alios quoſdam libros, quos habuit ſemper& habert pro canonicis Eccleſia Catholica. didit fliun, Kt Iam verò quas recipit ſcripturas, nnne dum ex bonis Latinis mala facit Germanica, ſuis eas nditio Mfloh 8 adiectionibus& deprauationibus ad ſui inſtituti diſpoſitionem interuertit? Si quas autem vemüllium ſey a integras præſtat, diuerſas expoſitiones commentatur, quod faciſè quiuis in hoc ipſo ſcriptu- rfecitdtat ræ loco perſpexerit. Nam cùm Deuteronomij librum neque reiicere posſit, cum numquam ea. omoch 4. de eo quin ſit canonicus dubitatum fuerit, neq; vel adiectionibus, vel detractationibus ver- eeDenpuh 2 ba quæ ex eo citantur, ad inſtitutum ſuum interuertere, quid illi reſtabat aliud quàm vt di- l— 4 uerſam expoſitionem commentaretur,& quæ clara ſunt& perſpicua ſcripturæ verba, tene- Wen 4 bras eis offundere conaretur. n 17 Hoc igitur facit explicans hunc in Deuteronomio locũ: hoc facit& eius diſcipulus Bren- Explitatio Bres sumeen— tius, quem loquentem audiamus: Quam legem Aſotus ex Deuteronomio citat, partim eſt zhir es eudäedor cæremonialis, partim moralis. Neque enim talis lex eſt, cui œτιαν τ S&rο‿ν& fingulas circun- 6e.r. od accde, ſtantias, omnes aliæ reſpublicæ ſint obnoxiæ. Et diſertè addirur: Quodcunque docuerint te 1quitomebf 4 ĩuxta legem Dofnini. Iuxta legem inquit, Domini, non iuxta proprium arbitrium. Nec ſolis te, Moranch 7 Sacerdotibus permitrit iudicium, ſed adiungit eis Iudicem, qui certè non ſemper erat de tri- onrifces e bu Leui, vt teſtarur liber Iudicum, nec Reges qui ſequuti ſunt Iudices ante Babylonicum cio ſuo lat, 5 exilium, ex ea tribu genus ſuum docebant: vt perſpicuè videas Principes, quos iſti vocant ntem atihetſ Laicos, non habere tantum vocem conſultiuam, verùm etiam definitiuam. Et cum hæc cæ- rr ſerno 9l 7 remonialis conſtitutio cogat tam Pontificem quàm Iudicem intra limites legis Domini, ac amerim its. definiat eis certam regulam quam ſequantur, dubium non eſt, quin concedat reo grauato li- ratcöel bertatem iudicandi& definiendi, num de cauſa ipſius pronunciarum ſit iuxta legem Domi- „einde ſet 7 ni. Ac ſi quidem perſuaſerit diuina adiutus clementia Iudices, vt ſententiam aduerſus legem neziuitſ Dei latã,&c. Quid hoc ad rem faciat quod dicit Brentius, legẽ hanc partim cæremonialé, par⸗ Roſpenſo. we ricers i tim eſſe moralem, equidem non intelligo, niſi fortè hoc dicere vult, quod Magiſter eius dixit asher nteopis aenö pot 2g Lutherus, Moſen hic agere non de verbo aut doctrina vel quæſtionibus fidei, ſed de ſenten aio nidicula. 1,ntemg„ 1 tia publicorum& profanorum criminum. De quibus quin agat hic Moſes, non repugna- ſert K mus: ſed legis nomen apud Hlebræos latius patet, quain vt de criminibus tantum intelligi .Vt N, ae: S“ Rr 2 debeat, ASA 2⸗ dI 12 G1T. IVDIC1V S debeat, vt omnes etiam dogmatũ controuerſiæ ſub eo comprehendantur. Et ſi ſcriptura pe aliam ſcripturam, ſicut iſti volunt, neceſſariò venit explicanda, clara ſunt& apud Leooſhen & apud Malachiam ſcripturæ verba, quibus interrogare legem à ſacerdõtibus,& ecorum ore requirere populus iubetur. Proferãt iſti contra vel vnum ſeripturæ locum, vbi legem ex ore Principis requirere iuſſus ſit. Interroga ſacerdotes legem, dixit Aggæus, non interroga Principes. Cæterùm vt demus hoc Luthero de criminibus hic agere Moſen, non de doctri- na legis, vel ſenſus hoc ipſe cõmunis indicare Luthero pꝑtuit, ſi de criminibus iudicium per⸗ tinet ad ſacerdotes, multò magis pertinere de lege Dei, cum præſertim tot ſcripturæ locis quos iam produximus, manifeſtũ id cuiuis eſſe queat, ita vt hæc illius tergiuerſatio planè ſit ridicula. Quòd verò negat Brẽtius, huic legi omnes alias reſpublicas obnoxias eſſe, ſi dicit de illis, quæ nõ credũt in Mesſiã, quem venturũ Iudæi, nos iam veniſſe credimus, audiri fortaſſe poſſet. Quanquam& apud illa gentes quæ Deum non agnouerunt, ſed idola coluerunt, alia fuerunt Pontificum& Sacerdotum, alia Regum& Principũ officia: quòdillis ſacræ, his pro- fanæ res curæ eſſent. Cæterum illud pius nemo negabit, quòd Eccleſiæ quædam vmbra fue- rit Synagoga. Eſtne autem veriſimile, quòd vmbræ illi Deus proſpicere voluerit de ratione, qua ſubortæ de lege quæſtiones& controuerſiæ terminari poſſent:& non pari ſtudio proui- dere ſit dignatus Eccleſiæ ſponſæ ſuæ, quam ita charã habuit, vt eam ſanguine ſuo ſibi mun- daret, acceptabilemꝗ́; faceret? Cùm præſertim apud hanc tantò maior ęlus rei ſit necesſitas, quantò difficilius eſt immenſam multitudinem, quæ ex omnibus gentibus, nationibus, lin⸗ guis, populis conſtat, in vnitate fidei contineri, quam vnum cognatum populum, qualis ille fuit Hebræorum? Qui cum in Eſaupræfiguratus fuerit, quem Deus odio ſe dicit liabuiſſe, noſter contrà in Iacob, quem dilexit, quis eſt qui credere queat, maiori populũ illum quem Rem.⸗. reprobauit poſteà, curæ Deo fuiſſe, quàm hunc quem in illius locũ elegit: qui non ſecundum carnem, ſed ſecundum promisſionem ex Iſraẽl prognatus eſſe dicitur? Non ſuſtulit ordinem ex Eccleſia Deus, quem eſſe voluit etiam in Synagoga. Sed adiunxit, ait Brentius, Iudicem Sacerdotibus, qui non ſemper erat ex tribu Leui. Fac hoc ita eſſe, cæterùm cognoſcendi, iu- dicandiq; poteſtas nõ fuit niſi penes Sacerdotes Leuitici generis,& Iudicẽ eiuſdem tribus: vt ſi caſu aliquo ex alia tribu Iudex adiungeretur, non alio quàm exequutoris munere fun- geretur. Quod illa verba clarè videntur indicare: Qui ſuperbierit nolens obedire Sacerdotis imperio, ex decreto Iudicis morietur. Sacerdos ſententiam legis explicans imperabat: ſi quis non obtemperaſſet, Iudex vt mortis de eo ſuppliciũ ſumeretur, decernebat. Quid potuit ma⸗ is perſpicue dici ad diſcrimen inter Sacerdotum& Regum officio demonſtandũ? Quid ad he. Brentius? Videt nullum eſſe tergiuerſationi locum, querit igitur aliud effugiũ. Hac enim cæremoniali conſtitutione iam Pontificem, quàm Iudicem cogi dicit intra limites legis Do- mini, vt iudicet iuxta legem, non iuxta proprium arbitrium. Quamobrem dubiũ non eſſe, quin concedat iſta conſtitutio reo grauato libertatem iudicandi& definiendi, num de cauſa ipſius pronunciatũ ſit iuxta legem Domini. Quid ſi verba illa Brenti.(Et docuerint te iuxta legem eius) quibus tu potisſimum niti videris, nec in tranſlatione ſeptuaginta, nec in inter- pretatione Chaldaica, nec in Hebræo textu reperiunturꝰ quemadmodum aà viro doctisſimo Alberto Piggio legimus animaduerſum. Iam igitur conciderit omnis hæc tua argumentatio. Erentius vvli Sed quis vnquam audiuit, eundem& rei& Iudicis perſonam ſuſtinere debere? Certè ſi res Sa zen. ad hunc modum habet, nemo condemnabitur vnquã. Quis enim erit, qui in ſua ipſius cauſa nam ſaſtinert. Iudex conſtitutus, condemnare ſeipſum velir? Quorſum autem attinet, aliquem ad Iudices remitti, ſi de eorum iudicio reus ipſe poſteà iudicare debet, num iuxta Dei legem, an ſecus pronunciauerit. Quid opus eſt iſto circuitu? Suo quiſq; iudicio potius relinquatur, neq; fru- ſtra vel Epiſcopo, vel Principi negotium faceſſat. Ad Regem Apo⸗ Hic non poſſum quin te appellem, ſerenisſime Rex Auguſte. Tibi enim libellũ hunc Breno ſtrophe. tij dicare, coram te capita doctrinæ, quæ tractantur in eo ſe defenſurum iactare, te Iudice vi- rum longè ſui disſimilem, non doctrina magis quàm vitæ ſanctitate conſpicuum Aloyſium Lipomanum Epiſcopum Veronenſem, qui fanctæ ſedis Apoſtolicę legatum apud te agebat, ad diſputãdum de illis prouocare veritus non eſt Vergerius. I'e igitur appello, atq; vt quor- 5 ſum ſpectent iſtorum hominum conatus, etiam atq; eriam diligenter tecum reputes hortor, Sehen ene moneo, oro& obſecro. Nihil enim eſt aliud, in quo cura eorum omnis cõfumitur, quam vt ordinem perturbare, vt auctoritatem legitimi Magiſtratus conuellere queant& labefactare. Erras autem ſerenisſime Rex, ſi de ſola Pontificia iuriſdictione abrogãda, ſolicitos eos elle putas. Etiam regiam ſublatam cupiunt, vt ſit rerum ſtatus is, quem in hiſtoria Iudicum fuiſle legimus, vbi ſcribitur his verbis: In diebus illis non erat Rex in Iſraðl, ſed vnuſquiſq; quod ſibi rectũ videbatur, hoc faciebat. In ſumma, hoc volunt, vt quod cuiq; rectũ videtur, id cre- dere, id facere cuiuis liceat. Verbo quidẽ cõcedunt illi Magiſtratui iudicandi poteſtatẽ, ſed re ipſa prorſus adimũt, cum reo grauato libertatẽ permittunt iudicãdi& definiẽdi, num de cau ſa ipſius pronunciatũ ſit iuxta legem Domini. Verbi gratia: Proponatur in comitiis coram Rege,& amplisſimo Senatu illius, doctrinè caput hoc, Solus Deus Pater,& nemo alius ado- rari& inuocari debet, quòd ille ſolus videt corda noſtra, quod nulla creatura facere 6 teſt Eusdit. 17, 3 retetl „Jarte*“ peltye deum. Arakdc.As- dn ns laum pate,= tentt onldlo mh dl ro Ar mte! Gamnnat 4 Me ellu da ei en nibil an ilfol Eulaln—„e A cum o 19 ronuncia- en 1 kenü mdl renttu Clendd modiſebt aco en Don do ronunc ge 1LU 3 3 Il. us pal noua, qu 5 4 Rurd 0OUGn d Uhre,qul vospot 50 ee Cinumn. Deix„ termai 56, tel aud Ve llum de« 1 j Sonc⸗ cu e ee., e elstacl 5„Ae grinlpe rbhen um n! venDohnd Nuncläul en 3 Alainodt atebelle gecwiden am iudl duuhro,ſo Keytaned Hocetiit Miauent Drinceps N tuselpo pendenlit lo verd ab, Kegs geit farum ell ergerils der,iſond ſt Lpid frunetter illi nos cſlausſt tfere ini feat regnura luoc; tul 0 Heloshocer min ter (mige noclls lanmiiin rint non ucigng manir, doelagelm omaiore los Ito gam dum e andanto tintetina din tntiones!h . Ticolé ktule d morarls UOr, vt . 1 sbohifir l aaseg esgpitnn dem, op. ſdonem malim in au nelm ng otiyglar Anl Cæſa.2, den lange:iugum, Klte,ice e U lUcrpy wor de pie, dhn 8 em ogruuiu 168 L It ſ 8 qls ktlllius Mmtollels nquand Ihs). ald enagig bilb dlli leoltion,* 161 dern kenr.§e vpl DDal* 1 d0 n lem del bl lan i Olluhs,g. 5* arum Kulteaie e um tiſten 5 fetecun 3 llm M 2 pl0c nag. 1 Um f enti d6 Alentſa umm e a ant fru ei 8 u0 de pa, älletei- le düs⸗ a A RRRVM ECCIL ES. IIEIERR II. ud 4 dddh„. 3.. ; aa Et eſt præceptumn veteris legis, vt qui quenquam alium adorauerit præter Deum ſolum, oe- Kond dA... 3 3 9 ul. em cidatur. Ad quem Deum alium interceſſorem, mediatorem, procuratorẽ habemus nullum, Fiuut ſolus Deus dun ee præter vnum Dominum leſum Chriſtum. Fingamus autem Regem de Senatorum ſuorum bater adoruwidus eus ce conſilio in hanc ſententiam decretum feciſſe. Dogma hoc falſum eſt, ac pridem ab Eccleſia 3i'uocandas len i f damnatum, cum ante mille ducentos annos pronunciatum ſit in concilio Nicæno ‚Filium A.—.. 1 3. d 1 o e. 84 eiuſdem eſſe cum Patre ſubſtantiæ, atq; ideò æquè adorandum, æquè inuocãdum vt Patrem, Rd 11, cùm in forma Dei nihilo ſit Patre inferior. Quamobrem qui contrà ſentiunt, eos hæreticos , 3. 1.. 4— 4 au pronunciamus,& iis quę debentur hæreticis, pœnis afficiendos eſſe decernimus. Quid hic fa 3dddox e ciendum docet Brentiuse? quid verò defendit Vergerius? Licere dicunt reo grauato per eiuſ⸗ te cdmu n, modi ſententiam contra ſe latam, iudicare& definire, quod de cauſa ipſius non ſit iuxta le- ded i e gem Dom ini pronunciatum: cùm nuſquam ſcriptum ſit in vniuerſa lege tam veteri, quàm Aaeddil e. noua, quòd filius patri ſit conſubſtantialis, nec namen hoc in ſcripturis vſquam reperiatur. Rlr uadh. Confidenter igitur& intrepidè dicet reus Regi& Senatui: An iuſtum eſt in conſpectu Dei cere ſol un. vos potius audire, quaàm Deumè? Oportet obedire Deo magis, quàm hominibus. Clara ſunt 29,.5. tKon. Dei verba:Dominum Deum tuum adorabis,& illi ſoli ſeruies. Clara ſunt Chriſti Verba, Pa⸗ Deut. s. an aod e ter maior eſt me,& vos iubetis me contrarium dicere, Dater non eſt maior. Quem hic opor- ven maote 1 n tet audire? Nonne illum de quo patris de cœlo vox audita eſt: Hic eſt filius meus dilectus, in Wache duu..-.... 1 thh. 17. genudun n. quo mihi cõplacui, hunc audite. Hunc igitur audiam, non vos, qui non iuxta legem Domini 8 u—...—.——..—.—.. rumn 1 4 pronunciatis. Ita reus faciet, ſi Brentiũ& Vergeriũ audierit, ac ſi minus viriũ habebit, quàm Deus 1 vt Magiſtratus legitimi potẽtiæ reſiſtere valeat: faciet quod Geneuæ Seruetus fecit, occidi ſe 10 1... 8.... 4 4 Poriùs patietur, quam vt Magiſtratus decreto pareat, qui ſicut ſibi videtur, non ſecundum le⸗ dog de gem Domini pronunciauit. Hæc eſt Brenrtij doctrina, quam tuendã ſuſcepit Vergerius, ple- Incommoda do- Dclegt.oh. * 4 e na ſeditionis, plena rebellionis cõtra legitimam poteſtatem à Deo conſtitutã. Volont enim, hnee Ere dtur Nont l. 7 AS Se S, enerr Nal A vt de iudicio Iudicum iudicare ſiibdiris& reis liceat, vt ſiquidẽ decreuerit reus iuſtum eſſe, Vee,di, diuinæq; legi conſentaneum, quod à Principe pronunciatum eſt, recipiat: ſi minus, reiiciat: *er Hoc eſt, ſi pronunciauerit iuxta voluntatem rei, ſit ratum: ſi contra, ſit irritum. Volunt, vt 9& lucke Princeps& Senatus ex populi, non populus ex Principis& Senatus iudicio, voluntateque erecut n pendeat. Dicam vno verbo: Volunt vt ſit anarchia, vt Eccleſiæ abſq; Epiſcopis, vt regna ſint tnolensodh abſq; Regibus, vt credat quiſq;, vt faciat quiſq; quicquid viſum cuiq; fuerit. Hunc regni tuĩ explicansij 5 ſtatum elſe vult Vergerius, hæc eſt aduentus illius in regnũ tuum cauſa: vult vt ſibi quiſq; ecernedr. 4 Rex, vt ſibi quiſq; ſit Epiſcopus, vt in ſua quiſq́; cauſa ſit Iudex. Neq; id ſine ſcriptura: Scri- ddemond ptum eſt enim, Feciſti nos Deo noſtro regnum& Sacerdotes,& regnabimus ſuper terram. 4οα⁹. ur liwdch ig Hic ſtatus perdidit fere finitimam nobis Germaniam: hoc eodem ſtatu vult Vergerius vt pe acit iuna i reat regnum hoc quoq; tuum, quod ſanctus pater tuus florentisſimum tibi reliquit. Et tu mamoble ſcelus hoc ferendum in terris tuis putabis?& non auferendum potius curabis? Tceüniet 1 uamuis autem oculis multorum teſtatius ſit, quem hocdoctrinæ ſue genere Germaniæ Eraſmi teſtimo- enti. Etdh. ſtatum iſti reddiderint, nonnulla tamen verba viſum eſt hic adſcribere Eraſini Roterodami, eien⸗ de e,ſe LA eo qui diligentius Germaniæ ſtatũ hunc deſcripſit in epiſtola quadam, quam edidit cõtra Pſeu- ner sA, ghn wih. doeuãgelicos, ranto maiore fide dignus, quod inter eos ipſos vitam degebat, qui ſe maximè doeuangelicii. „ nacc iactabant Euangelicos, vt oculatus eorum teſtis fuerit. Sic autẽ ille ſcribit: Excuſſum eſt iu — 1 gum humanarũ conſtitutionum, ſed vbi ſunt qui ſubmiſerũt ceruicem ſuaui iugo Dominiè *7 Et interim conſtitutiones humanæ conſtitutionibus humanis, imò parum humanis muran- ert gui J tur. Titulus modò mutatus eſt: vocãtur enim verbum Dei. Cæteruùm res adeò nihilo eſt mi- 1at* 2. rior, vt complures boni viri pręferant vltroneum exilium iſti magnificè decantatæ libertati. lusthſ 2 Atq; adeò proceres quidam,& anteſignani iſtius factionis cum nondũ ad Epiſcoporũ digni⸗ ouus felſ e tatem, opes& ditionem peruenerint, tamen eiuſmodi ſpecimen de ſe præbent, vt ego me 4 malim in Epiſcoporũ, quàm in horum poteſtatem tradere, ſi detur optio. Malimq́; potentiſ- Tibienim en ſimi Cælſaris ferre iugum, quàm quorundam Magiſtratuum Euangelicorũ, quamuis humili ſumm ſorte. Sic excutiunt iugum hominũ, qui veſtro Euangelio ſubmittunt ceruicem: magis Ve- irate cohl 2e d reor ne pleriq; pro graui iugo hominum portent grauius iugum diaboli. ce legatd 8 5 Vides quæ fuerit illius ſententia de Magiſtratibus iſtis Euangelicis, quemadmodum eo- 1rpg rum intollerabilem quandam tyrannidem& inſolétiam deſcripſerit, qux tanta eſt, vt etiam erer ec. ciuilis Magiſtratus ab illis metuere ſibi neceſſe habeat, ne ſi quando ſit eis viſum, cõtra ſe po muc I 44 puli ſeditionẽ concitent. Sed audi quæ ſequuntur: Excuſſa eſt obediétia Epiſcoporũ, ſed ita, Zliudtehimanix lercuf* Vt ne prophanis quidem Magiſtratibus pareatur. Iuſto Dei iudicio factum eſt, vt qui datis à Eraſmui. ee Deo ſibi ſuarum animarum paſtoribus& Epiſcopis parere noluerunt, eorũ vicisſim iugum, „ hil A d 1 qui ſubiecti ſunt eis, ferẽdum eſte non putent. Audiui ex Magiſtraru cuiuſdam ciuitatis, qui lbu 1ru ſᷣbi videbatur Euangelicus, cùm diceret, magnam olim Senatus fuiſſe reuerentiam, populi 1elt e 1 quoque magnam obedientiam, nunc eò rem recidiſſe, nulla vt fit Senatus auctoritas, popu- et 1i verô ſumma licentia. Sic iſti ſuis vident oculis, ac modò non manibus etiam ſuis con- 1 trectant fructus, quos nobis tulit hoc Euangelium, neque tamen adduci poſſunt, vt ad K br Diüd, officium, ſanitatemque redeant. Pergit Eraſmus: Olim Chriſtiani ſub Ethnicis Principi- gonu wo bus quiete viuebant, ſtudioſe cauentes„ne quam ſeditionis occaſionem darent, exhibentes Sbne S aegn Rr. 3 hono- ullc DE LEGIT. IVDICIBVS honorem, cui debebatur honor: vectigal, cui vectigal: tributum, cui tributum: hortabãt Chriſto initiatos, vt idololatris etiam Magiſtratibus obtemperent: pro illorũ incolumitars uotidie Deum orabant: àt iſte populus tam Euangelicus, eriam Turcarum Principi dicitu eſſe deteſtabilis, quem ait ſeditioni natum. Quos ſubinde tumultus excitat? Quoties Phun leuibus de cauſis procurrit ad arma? ne ſuis quidem Eccleſiaſtis ſatis obtemperans, niſi di- cant blanda auribus: profligandi etiam, ſi liberius in vitam eorum inuehantur, aut ab opi- 1 nione diſſentiant. Ecce quorſum res rediit. Cùm iſti qui ſe vocant verbi miniſtros, omne iu- dicium ac propemodum imperium omne traduxerint ad vulgum, eò tandem ventum eſt vt jam doctrinæ ſuæ non auditores, ſed Iudices habeant eos qui ſunt de vulgo: vt ex illius du dicio pendère cogantur, nec alia quàm quæ ſunt illi grata, prædicare audeant. Non poſſum hic quin cõmemorem, quid mihi quandoq; acciderit. Agebam cum quodam verbi miniſtro qui quamuis homo fuerit rudis& indoctus, quoniam tamen ex iis libris ad populum con⸗ ciones habebat, quos ei mercatores& opifices nonnulli ſuppeditauerant, non mediocrem h ſibi gratiam& auctoritatem apud multitudinem imperitam conciliauerat: Sed volebat is tamen videri Catholicus. Quæxrebam ex illo, quĩ fieret, quòd cùm eſſet in templo populus, nulla prorſus in eo ſigna pietatis& religionis appareret, atꝗ; haud aliter, quàm ſinullis Chri⸗ ſtianæ fidei myſteriis initiati forent ita ſe gererent: pleriq; ne caput quidem aperirèt, ſi quan- do ſacroſanctum Chriſti corpus& ſanguis oſtenderetur? Reſpondit ille: Sua culpa non fie- ri: ſæpè ſe contra eos hanc ob cauſam è ſuperiore loco in Eccleſia detonaſſe, verum non pro- b ficere quicquam. Sed audiuiſti, inquit, ſermones meos: Dic ſi quid in eis reprehendendũ eſſe putes, facilè me corrigi patiar. Audiui, inquam, ſermonem vnum& alterum. Non reprehen- do quæ tunc à te dicta funt. Sed cùm ſancta nunc ſit hebdomada, qua ſolent homines deli- V cta fua per confesſionẽ ſacerdoti factã expiare,& ad ſacramentũ altaris accedere, mirari ſatis b non potui, quòd neq; de pœnitentiæ, neq; de Euchariſtiæ ſacramento mentionem vllam fe- b ceris. Tum ille, ſi quid, inquit, ill8is diceré, quod in libellis ſuis non haberent, eueſtigiò cundti ſe proriperent de templo. Ego verò, Tu ergo, inquã, ea de ſuperiore loco prædicas, quæ con⸗ tinentur in libris, quos ipſi tibi ſuppeditant, quorum exemplaria& ipſi domi ſuæ habent:& non ea potius, quæ præſcribit Epiſcopus, qui& ipſe tibi librum miſit, iuxta quem populum inſtitueres? Nunquid nõ æquius eſſet ab Epiſcopo tuo te doceri, quales tibi ſermones ad po pulũ habendi eſſent, quàm ab aliquo de fæce vulgi? Obſtupuir ille miſer, nec habebat quod G reſponderet:ac verbi quod ei imprudenti exciderat, vehementer eum pœnituit. Quam eſt autem res iſta præpoſtera? Doctorem legis ex imperitæ multitudinis iudicio pendére, ac ad illius nutum ſermones ſuos accommodare? Sed audiamus adhuc Eraſmum loquentem: lni⸗ tio, inquit, tantum non erat Deus illis Lutherus, nunc iiſdem prorſus delirat, quòd nouum de Euchariſtia dogma non recipiat. Nouam verò libertatem Euangelicã, impunè facere, ſen⸗ 6 tireq; quod cuiq; libitum eſt,&c. En quale iudicium eſt imperitæ multirudinis. Principiò Lutherum omnia iuxta legem Domini docere iudicauerat. Poſteaquàm exortus eſt Zuin- glius, iam Lutherum ſecus quam eſt in lege Zuinglium contra iuxta legem Domini docere maior vulgi pars definit. Hi ſunt Iudices ad quos remittunt Principes Bretius& Vergerius, qui aliud hodie, aliud cras pronunciant. Ex horum& non e Sacerdotum ore contra clara& . perta ſcripturarum teſtimonia legem eos requirere iubent. Alia Brenii Profert autem& alias ſcripturas Brentius: Quid pluribus, inquit, opus? cùm Pſalmus di- ratiocinatio.—... 3. Pſal.137. cat: Confiteantur tibi Domine, omnes Reges terræ, quoniam audierunt verba oris tui. Et Maiih. 10. Chriſtus: Omnis qui confitebitur me coram hominibus, confitebor& ego eum coram pa- tre meo: perſpicuum eſt, quòd vt priuatus priuatam, ita Princeps publicam habeat de doctri Noonſo. na religionis poteſtatem iudicãdi& decidendi. Quod eſt hoc per Deum immortalẽ nouum Phtpteror collectionis genus? An idem eſt Brenti, Confiteri Domino, vel confiteri Chriſtum, quod wenii Breuani. 1dicare vel decidere de doctrina religionis 2 Idem, inquir Brentius: Nemo enim poteſt ex vera& certa fide, idque periculo omnium rerum ſuarum terrenarum cõfiteri Chriſtũ filium Dei,& Euangelium eius coram hominibus, niſi antè cognouerit Chriſtũ,& ſtatuerit Euan- Reſponſio. gelium quod ſequitur, eſſe verum& certum Euangelium Chriſti. Eſt ita Brenti, tenetut quiſq;, cognoſcere Chriſtũ, tenetur ſtatuere quod ſequitur Euangeliũ, eſſe verũ Euangelium Chriſti: ſed nunquid è ſuo ipſius,& non ex Eccleſiæ totius iudicio? Nunquid priuatus pri- uatam, Princeps publicam debet habere iudicandi poteſtatem? uid ex hoc ſequetur aliud, V quàm vt tot ſint fides, quot voluntates, quot hominum iudicia? Poſſem tibi prouinciam oſtendere Brenti, vbi Princeps cum paucioribus tuam, reliquus verò populus multo ma- h iore ex parte Philippi doctrinam de quodam religionis capite veram eſſe iudicauit& deci- dit. Neque multum res abfuit à ſeditione. I alis eſt doctrina veſtra ad ſeditiones excitandas facta. Atqui Brenti, non tenetur è vulgo quiuis omnem teligionis doctrinam exactè noſſe, En weh, multò minus de ea iudicare. Simplicium fides in maiorum fide ſaluatur. Documento nobis 3,e zinie, eſſe poteſt veteris Teſtamenti populus, cuius maxima pars quantæ fuerit ſimplicitatis, v V Ioau.7. Phariſæorum illa verba planum faciunt: Turba hæc quæ non nouit legem, maledicti ſunt. Atqui ex hac turba multi ſaluati ſunt, ex Phariſcis illius temporis vix quiſquã. Ex hac fe b 1 — 1 bitsele 2 team ziciuſtt ver Brenthl gedaudi quo 3 ni Gienta 1 rrinn crlumt 1 chrereqln dere Deo,&pl⸗ (centiam nifil &multlloqpin atio ſciiptu. creds:qpia ſie tes doctrin e 1 nverint,v 4 necint. Noit bere ilinect Nexandne ſalorarionerdr ferimoent en Tacecſtle l uuis edcn 1 nrrumus NE= e cfum qulne ſe umnenfells d R celbettNart la cclosChntumn bse mpeneftotrd kl mdmehqm Nic garisineoch bit wequoſtm ut tsupleimm cüm wluaperchas icre rime dutunm len üns eonmn U' enn d tunccucm gcc dpteceno bu dno dalnanporeit, de necſeis gg, mab cand ecoäg gon in Aans dios. 5dCdceſ j.( duamſtlunge a M 1 Il A 7 licelgrcu pom ſpintaäisn n a lluc babun ipes deneüuüſme j em ſt plin den d” turc ects l erei Nua diraliqund üune rerlcig gu rz 1 coos& 4 br dul perqu 1 8 RERVMECCLES. LIBRR II. 236 fibi Chriſtus elegit Apoſtolos, rudes piſcatores: ex Phariſæis ad munus Apoſtolicum ex duo- decim adſciuit neminem. Quæ ſtulta ſunt mundi, elegit Deus vt confunderet ſapientes. Tu Verò Brenti, vis tuos omnes eſſe ſapientes, vis eſſe Doctores, vis eſſe Iudices„& deciſores? Sed andi quod ab Auguſtino ſcriptum eſt: Melior eſt, inquit, fidelis ignorantia, quàm teme- raria ſcientia. Scientia enim inflat, charitas ædificat. Surgunt indocti(dicit idem alio loco)& rapiunt cœlum,& nos cum doctrinis noſtris ſine corde, ecce vbi volutamurin carne& ſan- guine. Ante quem etiam Irenæus, Melius eſt, inquit, nihil omnino ſcientem quempiam cre- dere Deo,& perſeuerare in eius dilectione„quæ hominem viuificat, nec aliud inquirere ad ſcientiam, niſi Ieſum Chriſtum filium Dei, qui pro nobis crucifixus eſt, quam per ſermones & multiloquium in impietatem cadere. Fides tua te ſaluum fecit, dicit Chriſtus, non exerci- tatio ſcripturarum. Habet, inquit Hilarius, non tam veniam quàm præmium, ignorare quod credas: quia maximum fidei ſtipendium eſt, ſperare quæ neſcias. Tantum abeſt vt hi preſtan- tes doctrina viri, iudicandi, decidendid; poteſtatem de cauſa fidei vulgo tribuendam eſſe pu tauerint, vt eius etiam ignorantiam non venia modoò, verùm etiam Ppræmio dignam iudica- uerint. Non enim habet neceſſe quiuis de vulgo noſſe omnia myſteria fidei: charitatem ha- bere illi neceſſarium eſt, quæ etiam abſq; literis diſcitur, ſicut apud Clementem Presbyterum Alexandrinum legimus. Itaq; ſi ſciat is qui de vulgo eſt, Dominicam orationem, Angelicam ſalutationem, Symbolum, Decalogum,& nonnihil prætereà de Sacramentis, baptiſini præ- ſertim, pœnitentiæ,& Euchariſtiæ, deq́; ritibus& præceptis Eccleſiæ, alia eum noſſe myſte- ria de necesſitate ſalutis non eſt. Turbam enim, ſicut rectè dicit Auguſtinus, non intelligendi viuacitas, ſed credendi ſimplicitas tutisſimam facit. Ex qua ſi quis etiam ea quę iam comme- morauimus, non exactè nouerit omnia, modò ſciat& credat Ieſum Chriſtum,& hunc cru- cifixum, qui traditus eſt propter delicta noſtra,& reſurrexit propter iuſtificationem noſtrã: iam confeſſus eſt Chriſtum,& confitebitur eum vicisſim Chriſtus coram patre ſuo ‚qui in cœlis eſt. Nam ſicut alia omnia, ſic& hoc præclarè dictum eſt ab Auguſtino: 8i propter eos ſolos Chriſtus mortuus eſt, qui certa intelligentia poſſunt, quæ ad fidem pertinent, diſcerne- re, pene fruſtrà in Eccleſia laboramus, plures enim ſunt qui non poſſunt. Quare nihil dubi- tandum eſt, quin ſimplices in fide maiorum ſaluentur. Quod etiam figuratũ eſſe docet Ore- gorius in eo, quod ſcribitur in libro Iob, Boues arabant,& aſinæ paſcebantur iuxta eos. Aſi- næ quoſdam ſignificant ſimpliciter viuentes: quæ rectè paſei iuxta boues dican tur, quia men tes ſupplicium etiam cùm alta capere non poſſunt, eò magis vicinæ ſunt, quò& fraterna bo- na, ſua per charitatem credunt, cumq́; inuidere alienis ſenſibus neſciunt, quaſi in paſtu ſe mi- nimè diuidunt. Simul ergo ſe aſinæ cum bobus reficiunt„quia prudentibus coniunctæ tar- diores, eorum intelligentia paſcũtur. Iudicet igitur idiota, ſe nihil ſcire niſi Ieſum Chriſtum, & hunc crucifixum: credat prætereà ſanctam Eccleſiam Catholicã: quicquid ab ea traditur, ĩd pro certo& indubitato habeat. Abſit autem vt de doctrinaillius, quam in omnibus aſſe- qui non poteſt, iudicare velit, quin ſe potius, quantus quantus eſt, illius iudicio ſubmittat, nec ſecùs aliquid, quam ab ea traditum eſt, vnquam ſentiat. Hoc ſufficit idiotæ, quem iudi- candi de doctrina religionis, decidendiq; partes ſibi ſumere fas non eſt. Proſequitur Brentius: Et quid ſibi grauisſima illa cohortatio Chriſti, Omittite illos, cæci ſunt,& duces cæcorum. Quòd ſi cęcus cæco dux fuerit, ambo in foueam cadunt: aliud vult, quàmvt ſumma cura& ſtudio caueamus, ne cæcum ducem ſequamurè Quare hic eſt limes, hic eſt gradus Principum, vt curent doctrinam non tantùm politicæ honeſtatis, verumetiam ſpiritualis religionis ac pietatis. Et vanisſimum eſt quod Aſotus in ſcripto ſuo nunc huc, nuc ĩlluc balbutit, Principes& populos nec poſſe nec valere, nec debere diſſenſionem hanc circa fidem, vt ipſe loquitur, definire. Rectè locum hunc adducis Brenti, audiendus enim eſt Chriſtus, quando monet vt omit- tantur aliqui, quod ſint cæci& duces cæcorum„ Monet autem Chriſtus, non per mendaces hereticos, quorum ora, ſicut apud Originem legimus, diabolus aperit, veruùm per Catholicos Epiſcopos& Sacerdotes. Per hos igitur cùm hortatur populum, vt te, tuiq́; ſimiles omittat, qui percusſi eſtis cæcitate& amentia, dum vos ipſos nimiò plus amatis„ X orbis terrarum ĩudicio veſtrum iudicium anteponentes, ab eo vos per ſummam impietatem præciditis, tene rur populus Chriſtum in illis loquentem audire,& omisſis Vvobis, ad eos ſe conferre, à quibus ſanam doctrinam perdiſcere queat. Iterum Brentius reprehendit venerabilem virum Petrum à Soto, quòd is ex Augu de verlis Apoſtoli ſer. 20. 1. Cor. 8. Idem.lib.3. Con- feſionum cap.. Irenæ. li. 2. c. 45* Lucæ 8. Hilarius lib.I. de Trinitate. Credendi ſimpli- citas a vulgo re: quirenda. Clemen. li.2. Pæ- dageg. cap. ii. Qææ ſint ſimplie cibus de Religio: ne ſcitu magis ne: ceſſaria. Augu. contra epi: ſtolam Manichæi quam vocãt fun: damentum, cap. epiſt. 102. ad Eucdium. Ereg lib 1 ca. 23. moraliun. I. Cor. z. Brentius pro ſe cttat!ocum. Mait/.I5. De cæcis duci: bus cœæchruna mirtendig. Neſponſio. Orig. fom. in Exodum. emplo Regis De exemplo Res Oziæ conatur deterrere Principes à ſuſcipienda cognitione& iudicio de doctrina religio-&i Oarc. nis. Atqui nullum exemplum verſatur crebriùs in ore Catholicorum omnium, quoties hoc atgumenti genus tractant: quod etiam vetuſtisſimum illum Dionyſium Areopagitam Pauli diſcipulum, ſanctum Martyrem Cyprianum, beatum Ioannem Chryſoſtomum,& alios pro- duxiſſe legimus. Cæterùm Chryſoſtomi verba libet adſcribere: Rex, inquir, cum eſſet, acerdo Chn. de verlis tij principarum vſurpat: Volo, inquit, abolere incẽſum, quia iuſtus ſum. Sed mane intra tuos Shaif n „ 2.......-„.....— 2. 4.42 terminos. Alij ſunt termini regni, alij termini ſacerdotij. Ille quidem ea quæ ſunt in terris ſor**ν titus erat adminiſtranda, cæterum ſacerdoti ius è ſupernis deſcendit. Quacunq; ligaueritis Rr 4 ſuper „ 3. bet eò vehementius, quò ſimplic pta, modumq; regni tranſgreſſus, c pieta decebat expectare, vt pro eo Qacerdotes offerrent. Sed& exemplum Ozex deterrere de- dE LEGIT. IVDICIBVS ſuper terram, erunt ligata& in cœlo. Regi ea quæ hic ſunt, cõmiſſa ſunt, mihi cœleſtia. Mili Däudaraie 13 cùm dico, ſacerdotem intelligo. Itaq; cum videris ſacerdotem indignum, ne traducas ſacerq er Vitia& ordt... 3 G Aale vri—. dG Gan gerfoue wumenon enim oportet damnare res, ſed eum qui re bona malè vtitur. Quandoquidem& ofĩciñ ſacerdotũ. Iudas proditor fuit, veruùm non ob id accuſatur ordo Apoſtolicus, ſed illius animus. Nec cri men eſt ſacerdotij, ſed malum animi. Et tu igitur ne ſacerdotium vituperes, ſed ſacerdotem malè re bona vtentem. Et enim fi quis tecum diſputet, dicatꝗ; vidiſti illum Chriſtianum? .— 17.... 1. 8 reſpondeto: At non ego de perſonis, ſed de rebus ribi loquor. Alioqui quot Medici facti ſunt .. H& 74. 4 carnifices ac venena pro pharmacis dederuntenon tamen artem vitupero, ſed malè vtentem 3. 1... 1 arte. Quot nautæ male rexerunt nauigia?verùm non ars nauigandi mala eſt, ſed illorum ani- enad offciam mus. 81 Chriſtianus fuerit improbus, ne incuſes profesſionem& ſacerdotium, ſed re bona xegialiud ſeꝛ: Vtentem malè. Regi corpora commilſa ſunt, ſacerdoti animæ. Rex maculas corporum re- e4h. mittit, ſacerdos autem maculas peccatorum. Ille bellum gerit cum Barbaris, mihi bellum eſt aduerfus dæmones. Maior hic principatus. Proptereà Rex caput ſubmittit manui ſacerdotis Et vbiq; in veteri ſcriptura ſacerdotes vngebant Reges. Verùm Rex ille ſua tranſiliens ſe. onatus eſt aliquid addere, atq; ingreſſus eſt templum tum auctoritate incenſum adolere võlens. Quid igitur ſacerdos? Non licet tibi Ozia adole- re incenſum. Vide libertatem, vide mentem ſeruire neſciam, vide linguam cœlos attingen- tem. Non licet tibi Rex adolere incenſum. Non eſt fas venire in ſancta ſanctorum: tranſcen- . dis ſepta tua, quæris tibi non conceſſa, eaq́; quæ accepiſti, perdes. Non licet tibi adolere in- cenſum, ſed ſacerdotibus iſtud datum eſt. Non tuum hoc eſt, ſed meum. Num mihi tuam vſurpaui purpuram 2 ne vſurpes meum ſacerdotium. Vides quemadmodum non aliud pe- Exemplã oxie. Huius rei exemplum in Ozia KRege ſcriptura nobis oſtendit. Legimus enim eum lepra gra- 2. Par. a8. uisſima percuſſum, non quòd quicquam detraheret diuino culrui, ſed quòd potiuùs nimio G V trus à Soto dixerit, quàm quod à Chryſoſtomo dictum audis. Sic enim Petrus loquitur: tatis zelo ſacerdotum munus præoccuparet, velletque incenſum offerre, quem magis ius ille,& præter omnem temeritatem, manum admoue- re vt arcam Dei iamiam ſe inclinantem ad ruinam teneret, credidit ſibi licere, ſed tamen 7, enee, re, vt tranſgrediatur terminum ſuum. Ph, Oäe. terminos, non licet tibi adolere incenſum, tra docere hoc exemplo voluit, neminem ita pro Dei æmulari debe- Quod dixerat Chryſoſtomus: Mane ira tuos nſcendis ſepta tua: hoc dixit Petrus a Soto, diatur terminum ſuum, Inrereà tamen 1 occiſus eſt à Domino, qui 4 neminem ita pro Deo æmulari debere, vt tranſgre grauiter à Brentio redarguitur. Quam tandem ob cauſam? Quia non cogitauit de vero di- b 1 quidem aliqui ſcrimine vocationum. Arguit eum impudentiæ& mendacij, quod dixerit, nihil Oziam di- Diomin epiſt.z. uino cultui detraxiſſe. Quid autem dicturus es Brenti, de Dionyſio Areopagita, qui maius ad pemopyjiam. etiam quiddam auſus eſt dicere? Sic enim loquitur: Quid enim inconueniens Ozias faciebat Deo incenſum offerens? Quid autem Saul ſacrificans? Quid violenti nimium dæmones, cum Ieſum Dei filium veriſa ſime prædicarent? Sed profectò a Theologia omnis alienus interdicitur Epiſcopus: vnuſ- quiſque enim miniſteriz ſui ordinem ſeruare debebit. Plus aliquid à Dionyſio dictum eſt, quàm à Petro. Nam non modò nihil Oziam diuino cultui detraxiſſe, ſed nec inconueniens dfeciſſe narrat. Num& hunc impudenter& mendaciter ſcribere dices? Ve- risſime Brenti, Petrus à Soto negat Oziam diuino cultui quicquam detraxiſſé. Verisſimè & ante eum Dionyſius negat eum inconueniens aliquid feciſſe. Nam fi rem ipſam ſpectes, nihil diuino cultui detractum, nihil eſt inconueniens factum: in perſona peccatum eſt, non in re. Feciſſet hoc Sacerdos aut Epiſcopus, quandoquidem officio ſuo functus eſſet, gratum V Deo munus præſtitiſſet. Quoniam verò fecit Rex, præter, vel contra potiis vocationem ſuà, Paft.in egui ideò pœnas debitas luit, quòd ordinem ſui miniſterij non ſeruauit: Sed malo vt Baſilium te V eehee ie, in docentem audias. Poteſt,3inquit, fieri vt ſit aliquid propria ſua ratione& voluntas Dei& bo 18 num: quando verò præter perſonæ vel temporis rationem vſurpatur, iam Deo acceptum no ſit. Vt exempli gratia: Voluntas Dei erat& bonum erat incenſum offerre Deo, verùm acce- ptum illi non erat, cum fieret à Dathan& Abiron. Vides Brenti, quam nullam cauſam ha- bueris, cur tam acerbis conuitiis in virum pietate præſtantem debacchareris? Sed quid face- ret aliud progenies viperarum?. Falſum eſt autem, quod non rectè Regis hoc exemplum accommodari dicis ad eos qui edve paxi Ec⸗ cognoſcunt de doctrina: quodꝗ; aſſeris cognoſcere doctrinam veræ religionis,& iudicare Hehie Kraua in controuerſia, de variis ſententiis partim in doctrina verbi Dei, non eſt ſolius familiæ Aa- pes de dottrina ronis, ſed cuiuſuis pij hominis in populo Dei, ac præcipuè Regum& Principum: illius qui- dem vt priuati, horum autem vt publici Magiſtratus. pProfer quæſo vel vnum ſcripturæ lo- 4uoſcere- cum Brenti, vbi ex Regis ore legẽ requirere Deus iuſſerit. Sicut nos ex Malachia, ex Aggeo, rrogandos el⸗ ex Deuteronomio teſtimonia produximus, quibus docuimus, ſacerdotes inte eſ- ſe legem: ad ſacerdotes referendum eſſe, ſi quid fuerit difficile& ambiguum: herbam tibi non inuiri dabimus, Non ſcriptura modò, veràam& Eccleſix totius praxis iam iids ab Apolto- Neque ſcripturis ſaadet de uml LamoS,dl amus recparc h clut mnnus Pie Ereln ſrian inemd tri, alem ſ zingen meC .os gun ſeraco nousit irsg dert Hehn Tnng! 1 i non ullren Wlali. namdue bbiprec tipbolrCe okun dnem Ne quümi caussnn wsinq lwo rmGe fexceler uninm lürinen vxlret iicnomne lgenit uobſere Wlinguia kretiot Kaüccun oetrmte vorieo kDecli ferrz) de medli Rtimlt lé Deau msexgli ud Oſex, lon la⸗ nans:Rep muütt der thuilat maf onetant entlun heun an Cirtot Tenm Ahlan raiu trele ſund⸗ nNan ann torssei Gusdua Araha 4 ar dem MRapti dnt ger na ciptln in u nemcouf e dr, dan d unſ er lrae eum mann, dt Manl: itisna 3 uumfer incanug 4 rant qun dberu Pinqui duüſtane ſeße quann ee lekal deina clos dos.iie dſiehn d.o nore mun N ININXI= üer uan onr 4 Nei image bnas 8* lam dah RERVM ECCILES. LIDER II. 337 edah, Apoſtolorum temporibus ad hæc vſq́; noſtra, huic tuæ ſententiæ reclamat, ſicut ſuo loco de= monſtrabimus. Quamobrem non minus peccat princeps cùm cognoſcit doctrinam veræ religionis,& iudicac in controuerſia de variis ſententiis partium in doctrina verbi Dei, Medſd an quam cùm vſurpat ſibi officium adolendi thymiamatis. Quod ſi verò tantum hoc pecca- um Ci tum eſt in principe, quantò maius eſt flagitium in priuato? Fides noſtra Brenti ‚non eſt Rälkth e huius aut illius prouinciæ, multominus huius aut illius priuati hominis, ſed vocatur,& eſt, eümad ee Catholica: verùm apud vos, aut ſuam quiſque priuatam& ſolitariam fidem habet, aut ita „Metſetilh un credit, ſicut princeps iuſſerit. 1 waadam c a Pergit docere Brentius, quòd etiam priuatum hominem de doctrina reli Ane un fas eſt. Lex, inquit, Moſis armat manus cuiuſuis etiam priuati hominis, ad 2 danmid ſuader idololatriam ſectandam. Si tibi, inquit, voluerit perſuadere frater tuus clam, dicens, naohe ddn: tammä Eamus,& ſeruiamus diis alienis, quos ignoras tu& patres tui, nõ acquieſcas ei, nec audias, Deui.z. NTlletana a nec parcat ei oculus tuus, vt miſerearis& occultes eum: fed ſtatim interficies. Sit primùm bogelsei e manus tua ſuper eum,& poſt te omnis populus mittat manum. Qui iubet quemuis etiam erdiO priuatum hominem in Eccleſia populi Dei tam ſeuoriter animaduertere in ſuaſorem idolo- gumceos a latriæ, an non eadem ſæueritate exigit, vt de idololatria indicet, ac alienos deos à vero Deo Ganänn diligenter diſcernat? Q0d, ſ maiores noſtri exercuiſſent ſæueritatem huius legis aduerſum Nonleriid a eos, qui primi diſerta doctrina prophetica& Apoſtolica, introduxerunt in Eccleſiam filij Dei deurn Nnr noua,& aliena ſacra, quæ ignorauerũt patres noſtri, nouas& impias ſectas monaſticas, quas 1. 9n 1 deteſtatur verbum Dei, nouam& Ariltotelicam doctrinam religionis, quam abominatur Keynv. Euangelium Chriſti, non dubitamus quin rectius ſeſe hal berent res Chriſtianorum,& tran⸗ quillior eſſet Eccleſia filij Dei. Quid aurem Brenti, ſi non modò priuatus aliquis ex vulgo, umus emm eng 3 6u verum& tu, qui tibi præ cæteris cautus& prudens eſſe videris, idololatriam eſſe Iudices, quĩ ah lapochn eſt ipſisſimus Dei cultus? Nunc audi qui ſint hi dij alieni, quos prohibet ſequi ſcriptura. Au- Wmonem, g di autem non me, qui mihi nullam auctoritatem arrogo, ſed eos, qui vixerunt ante mille du- Num Oeeac a centos propè annos, in quibus Dei ſpiritum loquutum eſſe perſuaſum habemus. Ac primo Neem mammt loco virum illum excellenti pietate doctrinaq;, ac ſingulari quadam perſuadendi vi prædi- tum Vincentium Lyrinenſem: Vetus, inquir, Teſtamentum allegorico ſermone deos alienos Dinct.yinen. appellare conſueuit noua dogmata: eò quòd ſeilicet ita ab hæreticis ipſorum opiniones ſi Cut Hereſcs& era à gentilibus dij ſui obſeruentur. In quam ſententiam etiam ſcribit æqualis eius Auguſtinus: voresidala ae a:beccutbem Ett, inquit, alius deterior& inferior cultus ſimulachrorum„quo phantaſmata ſua colunt,& vne umſuum. Ime dt& quicquid anĩmo errante, cum ſuperbia vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionis 22gu. Leſi.19. anon cogiautät K nomine obſeruant. De cuius generis phantaſmatibus illum etiam Ioſue locum exponit: Au- uper Ioſue: e :.. 3. 1. de haptiſmo com: os cixent, nil6 d ferte deos alienos de medio veſtri„& inclinate corda veſtra ad Dominum Deum veſtrum: e Honat ads o Weopagia,, i Et illum Ezechiélis, De auro meo,& argento meo, feciſti tibi imagines. Itidem& Hierony⸗ cap.⸗z. 12 mus explicans illud Oſeæ: Argentum& aurum ſuum fecerunt fibi idola vt interirent. Sed& S d, Des, „Neo nceifmn illum locum enarrans: Repleta eſt terra idolis, opera manuum ſuarum adorauerũt,& incur- Een de ſhe un lelanal’ uauit ſe homo,& humiliatus eſt vir: idola interpretatur dogmata veritati contraria. Et ite- ri⸗ capla. rum alio loco: Non ea tantùm quæ manu fiunt artificis, de quibus ſcriptum eſt: Simulachra ee Ne 2 gentium argentum& aurum, opera manuum hominum, rectè vocari dicit idola, veruùm etiã 1. S9 1 hæreticorum peruerſam doctrinam, quæ quodcunque ſimulauerit, verrit in idolum,& pro „ͤ Chriſto facit adorari Antichriſtum. 8 Aduerſus vos igitur Brẽti, lex iſta Moſi manus cuiuſuis armat: 2 ta veſtra noua imperitæ multitudini colenda, :m Rf tis. Dicit Lutherus: Quod ego doceo, Dei ver erlomapean tores eius adorant& incuruantur coram ido funchsdh af Anabaptiſtæ, dicunt Seruetus& Campanus, na ſcripturarum in prauum ſenſum detortar 1nn nem loquentis verbum pro Dei verbo, pro gionis iudicare Brentiut pbdam uerſus eum qui eonatur, priwato Reſponſio. vos enĩm eſtis qui dogma- Heretiei domæ: & adoranda tanquam idola quædam proponi- ta /ſua velat ida- bum eſt,& purum Euangelium: ſtatim ſecta- ipenas lo. Dicunt idem Zuinglius& Caluinus, dicunt dicunt alij nonnulli hæretici: proferunt exami- um: mox hominis, vel diaboli potius per homi- ꝗ; Chriſti Euangelio miſeri homines amplectun- tur,& adorant,& coram idolis incuruantur. Horrenda hæc'eſt idololatria Brenti, contra quã arur um De lex Moſi meritò manus armat omnium. Quid enim ex eo conſequitur aliud, quaàm cùm „ofene Deg Vnaquæq; ſecta ſuum verbum, verbum Dei eſſe iactet, vt miſeri mortales qui ſeducuntur ab „ uan udl S iſtis, tot deos habeant, quot ſunt hæreſiarchæ? Sed audi quemadmodum hunc locum tractet „. Ahujelb Vincentius: Scribit, inquit, in Deuteronomio beatus Moſes, Si ſurrexerit in medio tui Pro-„π. pheta, aut ſomnium ſe quis vidiſſe dicat: id eſt, Magiſter in Eccleſia conſtitutus quem diſci- Oriven⸗ roimi d 5, puli vel auditores ſui ex aliqua reuelatione docere arbitrantur:& dixerit tibi, Eamus& ſe- d go quamur deos alienos, quos ignoras, vt ſeruiamus eis: Qui ſunt dij alieni, niſi errores extra- d o 3 nei?quos ignorabas, id eſt, noui& inauditi:& ſeruiamus eis, id eſt, credamus eis, ſequamur penciol 7 eos. Quid ad extremum? Non audias, inquit, verba Propheræ illius. Vos notat hæc lex Bren⸗ 1mnul S ti: vos non audiri iubet: de vobis hoc ſtatui præcipit, quod tu maioribus literis,(STATIM wAlls 85 3 INTERFIGIAS) ſcribi feciſti. Quod ſi factum fuiſſet anno ab hinc quadra Ge1 n quando primùm deſerta dectrina Prophetica& Apoſtolica, introduxiſtis in Eccleſiam filij ant quis ilit re n Dei noua& aliena ſacra, quæ ignorauerunt Patres noſtri, nouas& impias ſectas Prij, e ee eſuſci⸗ ambſ 96 Mani- odesf po ¹ d geſimo ferè, Quas hære ſes ex Plus calamitatis la tum Geryma zuc ab hæreiicis, quꝰ inferie Tur: cæ ꝓoruiſſent. Argumentatio⸗ ne ex lege. Deut.il. Reſponſio. Obiectio ab ex: em plis vete 14 ſegis. 2 Luæſt. 7 Peirus Pard L*ap. Hamel. Nagiau in ſer moue in ſancta Iumina ia Epi⸗ phamorum. rero in 1-Ca?⸗* Ionæ. dr IIGI r. 1IVdICIBVS Manichxi, Touinani, Vigilantij, Berengarij, Ioconomachorum, Petrobrusſianorum Hen. caniorum, Valdenſium, VY icleffi,& aliorum pridem damnatorum hæreticorum, quas dene. ſtarur verbum Dei, quas execrata ſem per eſt Eccleſia Dei, nouam& hæreticam doct Unan religionis, quam abominatur Euangelium Chriſti, ſi ſtatim initiò qui cum poteſtate Lexla bancur exercuiſſent ſæueritatem huius legis aduerſus vos nec impia veſtra dogmata, poſtea- uam ſemel Pontificis, cuius proprium hoc eſt munus, iudicio damnata lunt, radices in mub- torũ animis agere permiſiſſent, non dubitamus, quin ſe rectius haberent res Chriſtianorum & tranquillior eſſet Eccleſia filij Dei. Certe nunquam in magnas iſtas calamitates incidiſſet Germania, quas tantas tulit ex iſtis ſectis veſtris tam diſſectis, vt ſi cum numerofisſimo ex- ercitu Turcarum tyrannus eam peragraſſer, maiores inferre non potuifſet. Nam non corpo- ra modò miſerorum hominũ vos occidiſtis, verum& innumerabiles animas gehennæ ſem- piternis incendiis tradidiſtis. Sed ad inſtitutum. Profert legem Brenrius ex Deuteronomio: Docete, inquit lex, filios veſtros, vt illa, vide- licet legis verba, meditentur. Verum quid ad rem? Monemus& nos patres-fam ihls, vt ſuos pueros doceant Orationem Dominicam, Salutationé Angelicam, Symbolum, Oecalogum quæ ſi quis eos non docuerit, graui reprehenſione dignus cenſetur. Num autem ideò darut eis facultas de doctrina religionis judicandi? Nihil igitur ANiud hactenus, quàm quod pro- uerbio dici ſolet: Extra chorum ſaltauit Brentius. Nune tandem aliquid ad rem velle dicere videtur. Proponit enim nobis Dauidis, Salomonis, Ezechiæ, loſaphat, Ioſiæ Regum exem- pla. Liceret nobis ad ea reſpondere, quod in dectetis can amnels legimus. Miracula& maximè veteris Teſtamenti ſunt admiranda, non ad exemphum noſtra actionis trahenda. Poſſemus & illud dicere quod à Gregorio Nazianzeno ſcriptum eit: Non continuò legem Eecleſiis dari, ſi ſemel aliquando, aut rarò aliquid tale factum eſt: quodq́ue diſcipulus eius ſcripfit Hieronymus: Priuilegia paucorum non faciunt legem communem. Sed prius facta ſingulo- rum excutiamus,& num aliquid ad rem faciant, qua de agitur, videamus. Quantus, inquit, iſte Dauid in docenda pietate& conſtituendis ſacris 2 At nos exemplũ eius rei nobis oſten- De exmplo Da di cupiebamus, vbi iudicaſſer Dauid de doctrina religionis. Docuit pietaté Dauid, nunquid mM*5⸗ . Ppſalme Atha. in Fynapſe Pialm in Eccleſia publicè? Profer ſcripturam, vbi doctoris offcio ſit functus in Eccleſia. Seripſit saliquot, ſi quid Athanafio credimus quinqus tantum. Quid ni ſcriberet? Ne nunc diuunæ jerptaiæ. quidé Regi prohibecur, aut Principi, quò minus aut rythmos, aut Pſalmos, aut carmina ſcri- Iuſtinus Pbalos ſapt'as. Apellonius. Minutins. Fiern de Viris jllnſtritus. Nenricus Res Angliæ. AlIlertus bius. Chriſt Langolius Pic. Mirandul. 1. Par. 13. bat, quihus Dei laudes celebret. Scribimus indocti, doctique poëmata pasſim. Scripſit luſti- nus Philoſophus, qui nullo ſacerdotio functus legitur, præclaras olumina, quibus ſidẽ Chri- ſti contra Gentes tutatus eſt. Scripſit& Apollonius vrbis Romanæ Senator. Seripſit Minu- tius cauſidicus quidam Romaæ. Scripſerũt& alij mulri, quos enumerat dieronymus. Nemo eſt, qui non laudi hoc illis potius, quàm vitio tribuendum exiſtimet. Mittamus veteres:no- ſtro quoq; ſeculo ſeripſit Henricus Rex Angliæ contra veſtrũ idolum Ifiebienſe,& egregiè doctrinã Eccleſiæ de Sacramétis tutatus eſt. Num quis factũ hoc illius reprehétione dignum judicauit? Ipſa quoq; ſedes Apoſtolica tantùm abett vt reprehendetet, vt eciam elogiũ ilum alli defenſoris fidei tribueret. Vrinam autẽ is qualis cœperat vſq; ad finem perſeueralſet, neq; dum ſe caput Eccleſiæ conſtituit Anglicanæ, ab orbe ſe Chriſtiano pra cidiſſet: certẽ laude ſi- bi debita non caruiſſet. Fecit idem& Albertus pius Carporũ Princeps: fecit& ille Ciceronis diligens imitator Chriſtophorus Longolius, homo priuatus, neq; ſacris vllis initiatus, vt in- tereà ſiientio præteream& alios multos,& Picos illos Mirandulanos comites, viros excel- lenti doctrina præditos: Nemo eſt qui ſtudium hoc illorum non eſſe putet laudibus efferen⸗ dum. Quamobrem& ſanctum Dauid laudamus, quod ſpiritu Dei plenus Pſalmos conſcri- pſerit, quibus Dei laudes celebraret,& homines ad piecatem inuitaret. Ac quò minds id fa- ciant illius exemplo alij quoque Reges,& Principes, quibus dona ſua Spiritus ſanctus im- partiri dignatus eſt, non prohibemus. Quod autem dicis eum ſaera conſticuiſſe, nunquid talia conſtituit qualia vos? Nunquid abiecit verera, noua fecit omnia? Nunquid ſibi ſa- ...,1.:... ficia patris&“ cerdotale munus aliquod vſurpauit 2 Nihil tale loquitur de eo ſcriptura. Quin ſi quid taſe ⁴ᷣœ e. S5 50/0: T. ‿. 3.. 6:: 8 oo feciſſer, Ozie& Ozæ pœnam non effugiſſet. Verùm dicit ſcriptura, eum conſtituiſſe quater eniæ 3 gimundi. mille ianitores,& totiden pſaltes canentes Domino in organis, qua fecerat ad canendum. Pium opus& laude dignum. Fecit etiam hoc ſanctus pater tuus, ſerenisſime Rex, non ita pridem in Chriſto defunctus: Edificauit ſacellum, quod facere Dauid prohibitus eſt, egre- gio quodam opere, maguoque ſumptu: inſtituit in eo pſaltes, qui Deo laudes decantarent: dotauit etiam non paucos Eccleſiæ miniſtros, qui quotidie ſacrum illud pexagerent: quo fit eius rei memoriapotisſimum, quemadmodum Angelus Gabriel parituram Vuginem, ex qua mundi ſalus naſceretur, annunciauit. Fecit idem& auia tua alberti Romanorum, Hungariæ,& Bohemiæ Regis filia, ſoror Regis, vxor Regis, mater quatuor Regum: In- ſtituit& ipſa pſaltes, qui ſingulis diebus officium de pasſione Dominica decantarent,& ha⸗ crum, in quo potisſimuùm eius fit commemoratio, peragerent. Fecerunt& alij maiores tui, quos enumerare nunc neceſſe nõ eſt. Fecerunt autẽ ſumma cum laude pietatis& religiomi. Sed nunquid ſimilia ſacra conſtituerunt ij, quorum cauſam ſuſcepit Brentius? nihil minus. Quin 4 Biem aten Wscebe „Kdalt Frhec mientt kr bi Lienite ilähie numuer omnic lisden quim. zumloe i guo dict, Ut Vnniice oficumn Vpteſdh wenſuet umtellg gecort Ponuin fereain goraais vum Knben mteledc rimandher ahbess Gdeneglop ſeremul Prigi auodb. lulaund Nucsei Dempge niüidiut guenl ASacrdc delmten axrent. tenderu d Megſdln uanvme Non 5 1ſre Noponn tdeln nepemit 3 di Ii tüicere 8 ſencg, heäramc Iter, 3 n de emolten TlaJs ſ lpeti du oer ipeticer eemume, Ihbemu doliugte Idocen pa dhe 3 nns eam con Een a fbint. Etuſgie ieci. deecup, 1 „ae imyt drinen obſe Trn ec nüinen. in!h 3 ſenlütwii ee dtente. itum. Uduß mir 2 ent n. † lus Imp d u lhern and RERVM ECCLES. LISIERII,. 238 G. No d. 3...„ Gru). Quin ea quæ ſimt per maiores ſuos conſtituta, auctore Brentio, euerterunt potius. Itaq; con⸗ dem tra ſe teſtimonia proferre videtur Brentius, ac eos ipſos damnare, quorum auctoritatis aſſer- dumpde er tor videri vult. Sic ſuo ſe ipſe gladio iugulat. Nihil igirur oſtendit adhuc, vbi de doctrina re⸗ ligionis iudicium fibi Dauid ſumpſerit: quin illud potius iudicauit, quæ ſacra ſunt à piis prin cipibus inſtituta, ea per ſummam impieratemà ſuis eſſe euerſa. Quod autem diximus de Da- am Cnd uide, idem de Solomone quoq; ſibi reſponſum eſſe putet. n Sed Ioſaphat, inquit, abſtulit excelſa& lucos de Iuda,& reformauit misſis in vrbes re- geſpouff .=.—. 8..... 8../ 79 mer gni ſui non ſacerdotibus tantùm, ſed etiam principibus ſuis, Eccleſiam Dei. Abſtuliſſe excel- De exempſo Io⸗ doruie dan ſa& lucos de Iuda Ioſaphat legimus, quòd autem reformauerit Eccleſiam, nec in Regum, ſaphat. A aina nec in Paralipomenon libris alicubi reperitur. Sic autẽ legitur in libro Paralipomenõ: Quod miſit Ioſaphar de principibus ſuis Benhail,& Obdiam,& Zachariã,& Nathanalem,& Mi- los hr= cheam, vt docerent in ciuitatibus Iuda,& cum jis Leuitas, Semeiam, Nathaiam,&c.& cum * eis Eliſama,& Ioram Sacerdotes, docebantq́; populum in Iuda,&c. Miſit igitur Prophetas, mbedn A Leuitas,& Sacerdotes, qui populum docerent: miſit cum eis etiam, ſicut ſcribit commenta- 1.Nn] tor, aliquot ex principibus ſuis, vt populum inducerent ad obediendũ,& punirent rebelles, n en ſi quos inuenirent. Et hic locus Brenti, magis aduerſatur tibi, quàm, vt quam tu vis, eam ſen ) um s tentiam confirmet. Sed audi quid ſequatur in eodem libro: Conſtituit, inquit, Ioſaphat Le- 2. Par. 19, K uitas,& Sacerdotes,& Principes familiarum ex Iſraël, vt iudicium& cauſam Domini iudi- carent, præcepitꝗ́; eis: Omnem cauſam quæ venerit ad vos fratrum veſtrorum, vbicunque m a quæſtio eſt de lege, de mandato, de cæremoniis, de iuſtificaionibus, oſtendite eis,&c. Ama- ne nadenän a rias autem Sacerdos& Pontifex veſter, in iis quæ ad Dominum pertinent, præſidebit. Porrè erl Zabadias filius Iſmahel, qui eſt dux in domo Iuda, ſuper ea opera erit, quæ ad Regis officiũ * Gſdpbbs pertinent. Quid hæc ſibi verba volunt Brenti? An non apertisſimè ſententiã tuã oppugnant? em. Stcpfiuslälh a Quidenim hic aliud facit Ioſaphat, quàm quod in Deuteronomio præ ceptũ fuiſſe cõmemo- deamus. rauimus? Vult vt omnis quæſtio de lege, de mandato, de cæremoniis, de iuſtificationibus nõ Exemplo loſas nplöcicwinn 4 ab aliis decidatur, quàm à Leuitis& Sacerdotibus. Deinde verò potuit ne magis apertè, phat grcntius re- — quàm hoc loco fecit, quod ſit Sacerdotis& Pontificis ac regis diſcrimen indicare? quando ee ohge Hadk. 4 dicit, Amariam Pontiticem in iis, quæ ad Dominum Deum: Zabadiam in iis, quæ ad Regis Pa. oiben!h 5 officium pertinent, præſidere debere. Quæſo te Brenti, pertineréne putas ad Deum religio- pomes arem. nem, ſiue doctrinam religionis? Quod ſi putas, id quod res eſt, ad Deum pertinere, cur à Re- zer desſn gah gs potius, quam à Pontitice iudicari vis, contra tam manifeſtam ſcripturam? Sed qui tanto- epmalhastd perè de ſcripturis gloriaris, hunc ſcripturæ locum nunquam inſpexiſſe videris. Vide autem num& nos iiſdem te ledoriis hoc loco perſtringere poſſemus, quibus tu, cum nullam etiam legitimam cauſam habeas, venerabilem virum Petrum à Soto toties perſtrinxiſti? Verum de re propoſita dicere malumus. Nihil fecerũt ab officio piorum Regum alienum, loſaphat, Ezechias, Ioſias, quod ab Epiſcopis& Sacerdotibus admoniti, excelſa& lucos de Iuda ab- ſtulerunt, quod aliquos etiam de ſuis Principibus miſerunt, qui populum in iis quæ ſunt ad Deum paròère Pontitici iuberent, qui iuxta legem in Deuteronomio cõſcriptam, non ab aliis eſtenmen quàm Leuiticis& Sacerdotibus, de lege, de mandato, de ceremoniis, de iuſtificationibus iu- dicium fieri procurarent. Quid autem& priſcis illis ſeculis,& hoc noſtro, maiore ſtudio con Epifopi peinei tenderunt à ſuis Regibus& Principibus Sacerdotes& Epiſcopi Catholici& Orthodoxi, pam implorant Mälk quam vt exemplo piorum iſtorum Regum auferrent excelſa& lucos de Iuda, vt iudicium auxjlium aduer⸗ do. Mrs USllmu de lege Domini ne permitterent aliis, quàm ad quos propriè pertinere videtur, Sacerdotibus Henns, zes. a lunos comlies, ſ f& Epiſcopisè vt ſi viderent alicubi ſacrilegum altare contra legitimum erectum, peſtilentiæ 1 Deſſepuiet adh& mendacij cathedram contra veritatis cathedram conſtitutam, eueſtigiò nulla prorſus mo- ejclenus P 8 ra interpoſita, demolirentur& euerterent. Hoc ſemper ab Imperatoribus& Regibus Chri⸗ tt. Muf ſtianis Epiſcopi petiuerunt, hoc petunt etiam nunc. Quid enim poſſumus nos Epiſcopi, qui nauſua Sprt nullam noſtram habemus priuatã, ſed Catholicam fidem tuemur& retinemus? Quid aliud mſtru n poſſumus quàm docere, monere, deq́; doctrina religionis iudicare? Si comperta fuerit im- pia& hæretica, eam condemnare, ſectatores eius è cœtu piorum eiicere. Verum eſt autem n,(u K quod à Paulo ſeribitur: Quod ſuo ipfius iudicio condemnatus eſt hæreticus„ipſe pridem& 22 Ti.. „ncohh cœtu ſe piorum eiecit. Quamobrem, cùm nihil hac ratione proficimus, quid aliud nobis fa- t ciẽdum reſtat, quàm vt Regum& Principum noſtrorũ officium imploremus, vt& eos hor- 6,G re a temur, oremus,& obſecremus, quò piorum Regum horum exemplo excelſa veſtra, hoc eſt, ſeretkonan d p altitudinem veſtram hæreticorum extollentem ſe aduerſus ſciẽtiam Dei(qui ſic inflati eſtis Taurkhthe i eDh ſenſu carnis veſtræ, vt iam non contenti ſitis eſſe ſimiles Altisſimo, ſicut Cherub ille, qui pro- 1 n ptereà detractus eſt in profundum laci: veruùm etiam ſupra Altisſimum eſſe cõtendatis, dum mme de Altisſimi, hoc eſt, de Spiritusſancti decretis in Conciliis, quæ legitimè congregata ſunt, nelpn ſancitis, iudicãdi poteſtatem vobis arrogatis) vt hanc altitudinem veſtram deſtruan t, vt au- uu he. ferant hæc excelſa veſtra ſimul& lucos. Nam quoties ad Catholicorũ ciuitates venitis, non nnes qu ferè niſi in lucis, hoc eſt, in tenebris, in opacis locis, in angulis excelſa iſta dogmata veſtra, in 21 4 quibus mirum in modum vobis placetis, rudibus inculcare cõſueuiſtis. Hoc ſi feciſſet Caro- fexuo i lus Imperator, ſi ſtatim initio excelſa iſta veſtra& lucos del uda, de Eccleſia Deinp idian uodepbe mellorg 3. Par. 7. — — — = — D E LEGIT. 1VDITCIBVS meliore nune ſtatu eſſet religio Chriſtiana, neque tot fuiſſet infortuniis Germania mac ta. Verum nihil eſt, quòod quis religioſisſimo Imperatori quafi negligentiæ crimen obt Tr:peratoris ai- velit. Fuit ille voluntate magis promptus, quam facultate paratus ad excelſa iſta veſtra&ln he Scle cos auferendos. Sed peccatis noſtris factum eſt, vt per quos minime oportebat, ſanctæ co i. tationes illius, quò minus ad rem conferri poſſent, impedirentur. 3 Al pelome Re⸗ Iu verò Sigiſmunde Rex Auguſte, potes adhuc exemplo piorum Regum horum, ex- gem adhortatio celſa iſta,& lucos iſtos ac Lukiskos de Iuda, hoc eſt, de Eccleſia vere Deum confitentium gpiſcopo âgna, quam tibi tuendam ille commiſit, auferre. Potes vel nutu ſaltem magno tui nominis de- decore, magna ſubiectæ tibi Polonæ gentis infamia cathedras contra cathedras conſtitutas euertere: potes altaria contra altaria erecta demoliri: potes non ita magno negotio, modò velle te homines intelligant, efficere, vt multitudinis credentium ſit cor vnum,& anima vna. Nam in regno tuo(Deo ſit gratia) nondum eò res proceſſerunt, quò, proh dolor in finitima nobis Germania progreſſas eſſe videmus. Facilius naſcens malum opprimi poteſt quam quòd iam eſt inueteratum. Quamobrem principiis obſta, ne quod ſequitur occini tibi, quod abſit, poſtea queat, ſerò medicina paratur. Vidiſti iam quæ loca protulerit è ſcri- pturis Brentius. Quod autem is aliud, quàm tela nobis, quibus oppugnari per nos poſſet ſuppeditauit? Mihi certè nonnunquam in mentem venit ſubuereri, ne ſibi Petrus à Loto præuaricatorem eum appoſuiſſe videatur. Sic omnia, prudens an imprudens diuinare non poſſum, diligenter produxit, quæ ad eam, quam conſirmandam ſuſcepit cauſam, infirman- dam pertinere videntur. Incipit iam tandem àe ven oexplicare legem illam, quæ iubet Sacerdotes tantũ Aaro- nis ſacrum adolere thyymiama. Quamuis autem nihil hoc ad præſens inſtitutum faciat, ne ſi- bi tamen allegorica iſta interpretatione nimis placeat, ſimul vr pij fraudes iſtorum intelligat nec eorum illecebris ineſcari ſe patiantur, libet hac quoq; de re pauca verba facere. Adolete, in quit, thymiama, ſignificat placationè cœleſtis iræ. Ac voluit Spiritus ſanctus, vt ſoli Aaro- obreenio Rrents nici Sacerdotes thymiama adolerent, quo ſignificaretur, ſolum Ieſum Chriſtum filium Dei, Saue cuius illi vmbra fuerunt, ſolo ſuo thymiamate, ſola ſua intercesſione, pasſione& morte, pla 4 care iram Dei patris,& reconciliare ei hominũ genus. Sorbonici autem& Aſotici tribuunt hanc maieſtatem& virtutem non ſoli perſonæ Chriſti, ſed etiam operibus aliorũ hominum: Nec tamen iis operibus quæ fiunt ex præſcripto verbi Dei, verumetiã iis, que ipſi ſomniant, & ad gloriam Dei illuſtrandam ſuo ipſorum excogitant. Etſi enim nugantur, opera habere hanc virtutem non ex ſe, ſed ex gratia, tamen anteà demonſtratũ eſt, quòd impietas& ido- lolatria ſit, creaturæ tribuere quod ſoli diuinæ maieſtati,& ſoli perſonæ Chriſti conuenit. Quare manifeſtum eſt, quòd Sorbonici& Aſotici legem de adolendo thymiamate ita per- ſtringunt, vt digni ſint non corporali tantùm lepra, ſicut Ozias, verumetiam æterna ignis ge henna. Quod ſanè publicum, niſi reſipiſcant, proculdubiò euadere non poſſunt. Quòd adolere thymiama ſignificauerit placationem cœleſtis iræ, non grauatim tibi con- cedimus. Sed nec illud diffitemur, ſacerdotium Aaronis figuram& vmbram fuiſſe ſacerdo- tij, quo functus eſt Chriſtus in ara crucis, vbi emetipſum tradidit oblationem& hoſtiam Deo in odorem ſuauitatis, cui nos per ſacrificium hoc reconciliauit: vnum cum illo manens, cui offerebatur: vnum in ſe faciens, pro quibus offerebatur: vnum exiſtens ipſe, qui offere- pat,& quod offerebatur. Quod autem aſſeris, proptereà ſolos Aaroniticos Sacerdotes thy- V miama adolere, quo ſignificaretur ſolum Ieſum Chriſtum filium Dei, cuius illi vmbra fue- runt, ſolo ſuo thymiamate, ſola ſua intercesſione, pasſione,& morte placare iram Dei patris, & reconciliare ei humanum genus, Sorbonicos autem& Aſoticos Prælatos tribuere hanc maieſtatem& virtutem non ſoli perſonæ Chriſti, ſed etiam operibus hominum,&c. QLos tu Sorbonicos& Aſoricos voces, aut quid iis verbis tibi velis, non ſatis aſſequimur. Nam ſi quia Sacerdos in æternum ſecundum ordiné Melchiſedech Chriſtus eſt, ideò nullos iam dici V eſſe vis ſacerdotes: ſi quia mediator& reconciliator noſter Chriſtus eſt, ideò nullos vis dici mediatores alios& reconciliatores: ſi quia ſedens ad dexteram patris Chriſtus interpel- lat pro nobis, ideò non vis vt ipſi quoq; alter pro altero interpellemus, vide, ne quos fortaſ- ſe non vis, eos Sorbonicos& Aſoticos Prælatos voces. Quid eſt enim, aut quid fuit ab Apo⸗- ſtolorum temporibus magis vfitatum in Eccleſia, quam vt Eccleſiæ miniſtri ſacerdotes vo- Eitum fate'doter Carentur, ex eo præſertim tempore, quo deſiit Iudæorum ſacerdotium? lehhecata Iam verò quòd mediatores& reconciliarores iidem vocantur, non minus& illud vetus res& reconci. eſt. Sanctus ille Martyr& Epiſcopus Cyprianus, Sacerdotibus, inquit, maior labor incum- liatores. 5 7*— Ja- Secf epift. bit in aſſerenda, propitianda,& procuranda Dei maieſtate. Apertius autem Gregorius Na Naxian. in apo- zianzenus, qui ſpeciale ſacerdotis officium eſſe dicit, populi mediatorem apud Deum efflci loget. Qui& Baſiſium vocat mediatorem inter Deum& hominem. Quem præceptorem ſuum ier. in Nal-;— is ho- Trn dan, ſequutus Hieronymus, vocat Sacerdotem Dei ſequeſtrum& hominum. Et æqualis ho Ambr. in gra- tione priore prer populum medium eſſe voluiſti, licet in me boni operis teſtimonium non agn ardtorid ad— 1..... 3. heihan. clum diſpenſationis creditæ non recuſes nec Per me indignum famulum tuu rum Ambroſius Ieſum alloquens: Quoniam, inquit, me peccatorem, inter te,& unse oſcas, offl- m, eorum ſalu- h rtspereito Tem In0 1 elſde 1 ¹ umanamm I e. 1 dlegrofekennen 45 anib 1 erillusmme Sacetdoteli la 1C nus fut. ltaqt, Deum zccedi 11 C1. lud hortote 6 dedertral M ſcu pettla b ſacerdoti a.ê 8 vicnoszin f on nbus vetu k m 1˙ 1lg mediatot e rnll Je K homind- Ii grratoue fll conltituto b mandar- u Met am,Ktue lpe des 290,— e) jnocklctb orgh * 1 nalarot? zcelc 2 ell fults, f Aclel eledies Necleta horl ¹ 1 boirnocnolm celt motumbgg diato Chiitoverct iohæ borboinr. qpoit conrdlariomic um q rtsilldi ſorur etionefing a ancu nini Deo. CM em di lnquitobis nemi nii ſtintelw Khor vniuaom o acerdl ſeabill del rpe ſnimn um 1Kllod fec nglt paſ* Toliſtmne dumn dro Chrite llamir bar ſad ber aretſe 1d 310 en eIgg, arn Allus cuange ſione, „ 4 AlUll heronni nte ate ſ ne ſaxrdot, dnr l el le Dopulo perſ a, 5 deti um m D ODtenra 0 Datr b odbar acka imn ſe e Chi lerang„. All nerend yt e 1§Chr A deeſſ„1 lr. Jarele elina 1, G- ldcelt ſ6. r tlj eich er d cred . 8 hſe k tru 3 Drete Ninunnſeſess rnd uldihbend 1 lam. Clat urg are. Dronnio e ton Ne fungi. nnor Mur 8 Ts „Adr, K l., caplte, J— diliar kee Andd, ⸗ delſadne lüss Perlona. esonaſoxkee fhs 1 L adſun, ſi Pudpae are kaamer g) r „ m n 12 3 WMon* dun . Rernaar. B M 1 IAnnr de M W RRcorVr 1 . tm d Aenunt Ou0. de 4 W do nr mc i I. Hſe aneAt oe c 1 M 1 1 1* 4 d loa prot 1 Har 2 4,: mperd aka Rn AhnD ll,»ldl be 1 „ 1 1 Doradens di 4 aAlu 1 Ian K— ARelulan. 1 be. Lde Sxercon r 4 2 er Atlt i — l4 2 5 ſ Ndes lona 1 1„ p 6 Dla Ferda tacn,h SPintus lanctus 21 1 r. lelum Chnttunta 1 DDe, pahone den 2 ud autem& Nont De pe 1 en nnugantct, oher d 1 21 1 1 4 5 1 A. nde num exiſtensipec it Azronitcos dan Aalblnd. 1 b m Dei, cicölll * 7 KRERVM ECCLES. LIBAER II. 239 Llutis pereat pretium, pro quibus victima factus, ſalutaris dignatus es eſſe redemptio. Ad eundem modum loannes quoque Chryſoſtomus, mediũ ſtare dicit ſacerdoté inter Deum & humanam naturam, illinc venientia beneficia ad nos deferentem,& noſtras petitiones il- luc proferenrem, Dominum iratum vtrique naturæ reconciliantem,& nos, qui offendimus, ex illius manibus eripientem. Vides quid iſte ſacerdoti tribuat? Sed audi quid alio loco di- cat: Sacerdotem enim ait, pro vniuerſo orbe legatum intercedere, deprecatoremq́; eſſe apud Deum, vt hominum omnium non viuentium modèò, ſed etiam mortuorum peccatis propi- tius fiat. Itaque quaſi mundus vniuerſus illi concreditus, atq; omnium fit pater, ſic ipſum ad Deum accedere. Ac paulò pòſt: Cuùm autè ille& Spiritũ ſanctum inuocauerit, ſacriſiciumque ĩllud horrore ac reuerentia pleniſsimum perfecerit, communi omnium Domino manibus aſ⸗ ſiduè pertractato, quæro ex te, quoro illum in ordine collocabimus? per id tempus& angeli ſacerdoti aſsident,& cœleſtium poteſtatem vniuerſus ordo clamores excitat,& locus altari vicinus, in illius honorem qui immolatur, angelorum choris plenus eſt. Et qui fuit his om- nibus vetuſtior Anacletus, quartus a Petro Pontifex Romanus. Sicur, inquit, ipſe filius Dei mediator fuit Dei& hominũ, ita& vos vice illius in Eccleſia eſtis conſtituti, vt inter Deum & homines legatione eius fungamini. Hæc ille, ſcribens ad Epiſcopos per dinerſas regiones conſtitutos. Et qui fuit ſucceſſor eius Celeſtinus: Cum, inquit, ſanctarum plebium præſules mandata ſibi legatione funguntur, apud diuinam clementiam humani generis agunt cau- ſam,& tota ſecum ingemiſcente Eccleſia, poſtulant& precantur, vt infidelibus donetur fi- des. Gregorius quoque Magnus ſucceſſor huius: Quid Antiſtes, inquit, ad Dominum, niſi pro delictis interceſſor quidam eligitur? Vides quemadmodum hi omnes& mediatores,& reconciliatores,& ſacerdotes, ac legatos,& interceſſores vocant eos, quos vos nihil aliud eſſe vultis, quàm Eccleſiæ miniſtros. Num& hos tu Sorbonicos& Aſoticos Prælatos eſſe dices? Neque tamen vel horum, vel poſteriorum quiſquam, qui vulgò vocantur Scholaſtici, tri- buit hoc vnquàm Eccleſiæ miniſtris, quod proprium eſt filij Dei munus„‚Vt eos ad eundem modum legatos, mediatores, interceſſores, reconciliatores eſſe diceret, quemadmodum ipſi Chriſto vero Dei filio hæc omnia cõpetunt: Nihil enim aliud eis tribuũt, quàm quod à Pau- lo tribuitur: Deus, inquit ille, nos reconciliauit per Chriſtum,& dedit nobis miniſterium re⸗ conciliarionis: quoniam quidem Deus erat in Chriſto mundum reconcilians ſibi,& non re- putans illis delicta ipſorum,& poſuit in nobis verbum reconciliationis. Pro Chriſto ergo le- gatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos, obſecramus pro Chriſto, reconcilia- mini Deo. Quid autem dixit aliud Apoſtolus, quàm quod anteà dixerar ipſe Chriſtus? Pax inquit, vabis. Sicut me miſit pater,& ego mitto vos. Quam autem ad rem pater miſit filium, niſi vt inter Deum& homines pacem faceret? Ad lianc ipſam rem ſuos quoq; filius miſit in Vniuerſum orbem Sacerdotes& Epiſcopos, vt eorum miniſterio recõciliarentur Deo: ſi quiĩ ſe ab illo deſiunxiſſent, peccatisꝗq́, ſuis eum offendiſſent. Quod ergo dixit Chriſtus, Miſit me pater, idem eſt cum eo, quod dicit Apoſtolus, Deus erat in Chriſto, mundum reconcilians ſi= bi. Quod verò ſubiungit, Ita& ego mitto vos, idem eſt cum eo quod idem dicit Apoſtolus: Poſuit in nobis verbum reconciliationis: Pro Chriſto legatione fungimur:& Obſecramus pro Chriſto, reconciliamini Deo. Quamobrẽ non contentus ſemel dicere, dixit repetita vice, Pax vobis, vt indicaret ſe& pacem illis feciſſe,& pacem per illos mittere nobis. Vides igitur qua ratione dicatur Sacerdos, Mediator, Legatus, Reconciliaror Chriſtus Dei filius, qua rurſiis ratione eadem omnia miniſtris Eccleſiæ ſacerdotibus tribuantur. Chriſtus hæc omnia eſt, virtute ſua, qui per ſanguinem ſuum reconciliauit nos Deo patri. In homi- ne ſacerdote nihil eſt præter miniſterium: Quo quidem fungitur is primùm, cum annunciat populo per Chriſtum in cruce pro nobis paſſum& mortuum, peccatorum remiſsionem no- bis obtenrã, ac Deo Patri nos eſſe reconciliatos. Deinde cum eum admoner, quandoquidem facta iam ſunt per Chriſtum omnia, quæ ad reconciliandum Deo patri genus humanũ perti- nerent, vt ex ipſius Chriſti parte nihil deſit hominibus ad ſalutem conſequendam, vt ne ſi- bi deeſſe velint ipſi, ſed pro ſe quiſque reconciliari Deo ſtudeat: nec exiſtiment ſolum hoc ſufficere, ſi ſciant& credant, quòd cùm inimici eſſemus, reconciliari ſumus Deo per mortem filij eius, ſed requiri præter ea, vt ipſi adferant aliquid ad reconciliationis illius in cruce factæ fructum in ſe transferendum ‚Vt peccata ſua deteſtentur, vt conuertantur ad Dominum, vt in illo ſpem& fiduciam ſuam collocent, vt illius amore inflammentur, ac per fidem vi- uam,& per ſacramentorum ſuſceptionem illud efficere conentur, vt quem fructum vni- uerſo mundo Chriſti mors attulit, eius participes eſſe queant: quo quidem tempore legatio- ne fungitur,& reconciliatfonis miniſterium exequitur ſacerdos apud homines pro Chriſto capite. Quando autem ſtãs ad altare, eam que per fuſum in crucc Chriſti ſanguinem facta eſt reconciliationem, Deo patri o terens, atque illius eum commonefaciens, in totius Eccleſiæ perſona ſupplex rogat, vt illius reconciliationis virtute populo ſuo propitius eſſe, ac fiuctum illius ad ipſum redundare velit: legatione fungitur,& reconciliationis miniſteriũ exequitur apud patrem cœxleſtem Pro Chriſti corpore, Eccleſia. Nihil hic igitur Chriſto Bersiltaie niñ 81 OrL 2 Chyy. de verli Eſaiæ hom. 3. Ibidem Ii. 6. de ſacerdotio⸗ Anacletus Pot. Celeſlin. epi.x. Gre. li. ⁊ ep. 24. Feholaſtici non tribuunt ſacerda: tibus quod vni Chriſto ferri de⸗ bea acceptum. 2. Cor.. Ioan.20. Aliter atque ali ter Chriſto et ſa: cerdotibus cõpe- tunt hæc nomina ſacerdotis, me- diatoris, legati, reconciliauoris⸗ Rom. F. dEI LILEGIT. IVDICIIBVS fortè quia Chriſtus interpellat pro nobis, ideò detrahitur Chriſto, quòd ſacerdos etiam in- terpellat:qui non ſolùm tunc legatus eſt,& reconciliationis miniſter, quando prædicat un gelium, verumetiã cùm baptizat, cum pœnitentem abſoluit, cum Euchariſtiæ ſacramemus⸗ porrigit, cùm orat pro populo, cum corporis& ſanguinis Chriſti ſacrificium offert. In d nibus his reconciliationis eſt miniſter: quam non modò verbis prædicat, verumetiam habi- tu& actione repræſentat: ac quemadmodum ea facta ſit in cruce ſub aſpectum aſtantis do⸗ puli, ſubiicit, atque omnia facit, vt fidei ſuæ commiſſus populus, reconciliationis in cruce factæ fructum conſequi poſsit: Quam ad rem non alio vritur mediatore, quam ipſo Chri- ſto. Illius enim corpus, illius ſanguinem offert Deo patri: illius pretij quo redemptus& re- conciliatus eſt ei mundus, ipſum commonefacit, nec per alium petit, quam per Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum, per quem preces ſuas omnes concludit: quandoquidem illum eſſe verum ſacerdotem, verum mediatorem, reconciliatorem, interpellatorem agnoſcit. Il- le eſt qui baptizat, ille eſt qui peccata remittit, ille eſt qui reconciliat, ille eſt qui interpellat ro nobis, ille eſt qui docet, ille eſt qui conſecrat Euchariſtiam, ille eſt qui porrigit ſumere volentibus, ille eſt qui offert corporis& ſanguinis ſui ſacrificium, ſacerdos manus tantum & linguam accommodat. Itaque virtus omnis& efficacia, non eſt vnquam tributa niſi vni- co med atori Chriſto, niſi vnico illi ſacrificio, quo ſe ille obtulit in ara crucis. Sacerdoti ni- hil eſt attributum præter miniſterium. Quamobrem nihil habes quod quirireris Brenti. Non tribuĩmus creaturæ, quod eſt ſo- 8 Seh lius diuinæ maieſtatis, quodque ſoli cõuenit Chii perſdne. Quò magis autem ita rem ha- 2 Kerihe us bere cognoſcas, omnem nos gloriam in ſolum Chriſtum transferre, etiamſi peccator ſit mi- uis mediatore, niſter, non ideò minus valere putamus, quòd manibus illius offertur ſacrificium. Nihil enim Pen ſerherrſheß tribuimus hominis operi per ſe conſiderato„ ſicut falſò tu nos inſimulas: ſed omnia referi- opus operans& Ills ad illud Chriſti ſolius opus, quo ſe pro nobis Deo patri victimam obtulit in ara crucis, operatum. Et hoc eſt quod à ſcholaſticis dicitur, miſſam valere ex opere operato, non autem ex opere Taahei iet operantis. Opus operans appellare placuit, ſiue ſacerdotis actionem, quod Antiſidiorenſit vi- n. ſum eſt, ſiue ſacerdotem ipſum ſacris operantem. Sic enim loquitur Innocentius: Non ergo Imnoc. li. z. my ſacerdoris iniquitas effectum impedit Sacramenti, ſicut nec infirmitas Medici virtutẽ medi- Henanun uiljæ cinæ cotrumpit. Quamuis igitur opus operans aliquando ſit immundns, ſemper tamẽ opus eee valet ex operatum eſt mundum. Opus operans vocat hic Innocentius miniſtrum ſacerdotem. Opus opere operato autem operatum vocant Scholaſtici, rem immolatam. Cùm itaque docent miſſam ex opere Se,2e73, w operato valere, quid aliud videntur docere, quàm non eſſe perſonam aut actionem ſacerdo- diatori tribuuu, tis attendendam, verum ipſam, quæ præſens eſt in altari, rem immolatam, ipſum verum eosque indignè Chriſti corpus, quod pro nobis traditum eſt, ipſum verum Chriſti ſanguinem, qui pro no- Saaa. bis fuſus eſt in remiſsionem peccatorum noſtrorum. Huius pro nobis traditi corporis, huius pro nobis fuſi ſanguinis virtute, non merito ſacerdotis aut actione fieri, vt cum Deo recon- ciliationem, peccatorũ remiſsionem,& ea quæ petimus conſequamur omnia. Potuit autem dici magis pium aliquid, aut veritati Chriſtianæ magis conſentaneum? Quid enimè An non omnem hac ratione fiduciam ab homine transferunt,& in ſola Chriſti paſsione,(nam pal- ſio Chriſti eſt ſacrificium quod offerimus) collocari iubent? cum Propheta dicentes: Male- Dier.1y. dictus homo qui confidit in homine,& ponit carnem brachium ſuum. Benedictus vir qui 1. FPgr. 1. confidit in Domino,& erit Dominus fiducia eius. Nolunt vt quiſquam in ſanctitate velin externo ſacerdotis opere ſpem ſuam defixam habeat, verum in agno illo immaculato, cuius Tnnane pretioſo ſanguine redempti ſumus: Hic eſt, qui tollit peccata mundi: hic eſt in cuius nomine 3. Cor.3. ſi quid petierimus patrem, dabit nobis. Hic eſt verus aduocatus, mediator,& reconciliator noſter. Homo ſacerdos, miniſter tantum eſt reconciliationis: miniſterium enim reconcilia- Hebr.3. tionis dedit illi Deus. Vera propitiatio, vera pro peccatis noſtris reconciliatio, verus ſacerdos in æternum, ſolus ſanctus& immaculatus Pontifex, qui& exauditus eſt,& exauditur ſem- per pro ſua reuerentia, non eſt alius quàm ille, qui per proprium ſanguinem introiuit ſemel in Sancta, qui ſedens ad dexteram patris, etiam nunc interpellat pro nobis Dominus noſter Aa g. Ieſus Chriſtus. Cuius corporis& ſanguinis ſacramentũ, cùm præſens adſit in altari, ciͦ ſubii⸗ Hebr.. ciatur ſub oculos adſtantiũ, quemadmodũ ille ſemel oblatus eſt ad multorũ exhauriẽda pec- Cp. ſerm. de ce- cara: in huius ſacramenti pręſentia, ſicut à ſancto martyre Cypriano ſcriptũ eſt, non ſuperua- na Pomini. cuè mendicant lachrymæ veniam, nec vnquam patitur contriti cordis holocauſtũ repulſam. Hæc eſt eorum doctrina, quos tu Aſoticos& Sorbonicos Prælatos vocas. Quxæſo autem te, num tribuunt creaturæ, quod ſoli diuinæ maieſtati,& ſoli perſonæ Chriſti conuenitè Quò cerriùs autem cognoſcas, ita rem habere ſicut diximus, quamuis multi ſint, qui tra- 1. Part.1. qu. 2z. Ctent quæſtionem hanc, vtrùm ſacerdotis mali Miſſa tantundem valeat, quantùm boni(tra⸗ .n n ſn ctant enim eam. 1. Thomas de Aquino. z. præceptor eius Arbertus. 3 Bonauentura. 4.Ioan- diſt. arr. 1. nes Gerſon. 5. Gabriel Biel,& alij nõnulli)nos tamẽ vel vnius Ioannis Scoti teſtimonio co- „In a lib. ſent. tenti erimus,& eius verba paucis adſeribemus: Miſſa, inquit ille, nõ ſolum valet virtute me- Heb. 9 iſt. 13. qu. 4.... 2.... 5 ij 2ſ Du2. zV riti ſiue operis operãtis, ſed etiã virtute ſacrificij& operis operati.Vel non ſolũ valet virinte „er. 2. 1. 75*. u wonaenen. meriti perſonalis ſacerdotis offerentis, verumetiã virtute meriti generalis Eecleſiæ, in Du⸗ perſo —— due uenad cnr Cwiti fele lcrdot ſ buit. Tuncr— ſandiſcxio, ine e io dotis ilius 1 oblationis! 1 1 nes redundon K capits li 9 3 zdpriusilt 4 1„oon 05 ſummusl da. UamI 4 1o quamn ſel 3 luté cod u 2 nigpenes Gl am reemd Loc Ccereamd lOle atiwut 1 A undmum. Mtrilemte* U⸗ lpiteum cutt Mll duimumfrn e Äsnwacxcie eü ſterusmi„ quo cilſakee t ner Nulum ramh arl tmeldietot üöpr men ſonaltib atni vofter Oom' wm etilusſt claai oltaunpeer gurg mragp idale elt Kmono. Nobis tuantr.omiig nure accereſcru Iben fanäum ſer m, cdei rd döo Mumillman wh trin lle orge Nonc nibeiortia. lag ben e M en sgſen ſnnn reconallani lan! ſne ſcti. lenſptu ducton tiordn K eChr 5 noltra zmni(YOs Ktirmaib in bbau guüem igſ e ſarenüiſgna 0 ver tjſold brit Niis defeuſ 3 Nril lld Pe Kcere 12 5 VT 7 ¹ heologu 15 um. re d w — , ene 21 1415* ¹ RERVM ECCILES. LIIER I7. 248 perſonaper miniĩſtrum communem offertur ſacrificium. Alioqui miſſa mali ſacerdotis, qui in illo actu non meretur perſonaliter, ſed demeretur, nulli valeret in Eccleſia: quod reputatur communiter inconueniens. Et rationabiliter iuxta illud Ioannis: Panis quem ego dabo, ca- ro mea eſt pro mundi vita. Quandoquidem enim Chriſtus vt ſummus ſacerdos offert, panis quem dat, id eſt, caro eius, eſt mundi vita. Hic dices Brenti: Vel hæc ipſa verba planum faciũt ĩta eſſe, quemadmodũ a nobis cõmemoratum eſt, quòd virtutem recõciliarionis non ſoli per⸗ ſonæ Chriſti tribuitis, verumetiam operi ſacerdotis. Audi quæſo Brenti: Duas perſonas ſuſti- nere ſacerdotem docemus: vnam Chriſti capitis, cùm cõſecrat, ſiue ſanctificat, offert, diſtri- buit. Tunc manus, lingua, miniſterium hominis eſt morralis, ipſa verò conſecratio, ſiue ſanctificatio, oblatio, diſtributio, denique virtus omais& efficacia, non eſt niſi æterni ſacer- dotis illius& immortalis, Domini noſtri Ieſu Chriſti: Aliam Chriſti corporis Eccleſiæ: vt oblationis in cruce factæ per filium, cuius fit in altari repræſentatio, fructum ad fideles om- nes redundare faciat. Hoc igitur dicit Scotus, ſiue ſacerdotem conſideres, tanquam Chriſti capitis, ſiue ranquam Chriſti corporis miniſtrum, vtroque modo valet Miſſa. Nam quod ad prius illud miniſterium attinet, non refert quo ſit vitæ merito ſacerdos: Chriſtus eſt enim ſummus ille ſacerdos, qui ſemetipſum offert. Panis quem dat, id eſt, caro eius, eſt mundi vi- ta. Quamobrem non hominis ſacerdotis actio, verum Chriſti ſacerdotis oblatio, Chriſti ca- ro, quam ſemel in ara crucis pro nobis in mortem obtulit, illa eſt vita mundi, illa eſt per quã ſalutẽ conſequimur: hominis autem ſacerdoris, nihil aliud eſt quàm miniſteriũ. Virtus om- nis penes carnem illam eſt, quæ cùm propter noſtram ſalutem in cruce pependiſſet, nunc ad dexteram Dei collocata pro nobis interpellare nunquam intermittit. Rectèenim ab Au⸗ guſtino dictum eſt: Qui fuerit ſuperbus miniſter, cum diabolo reputatur, ſed non contami- natur donum Chriſti. Quod per illum fluit, purum eſt: quod per illum trãſit, liquidum venit ad fertilem terram. Puta quia ipſe lapideus eſt, quia ex aqua fructum ferre non poteſt: per lapideum canalem tranſit aqua ad areolas: in canali lapideo nihil generans, ſed tamen hortis plurimum fructum adfert. Spiritalis enim virtus ſacramenti, ita eſt vt lux,& ab illuminan- dis pura excipitur,& ſi per immundos tranſeat, non inquinatur. Quod verò ſpectat ad po- ſterius miniſterium, quo ſacerdos fungitur pro Chriſti corpore Eccleſia, ſi dicit Scotus, ali- quid valere miniſtri meritum, ſi bonus ſit, quid aliud dicit, quàm quod ſcriptura loquitur: Multum valet deprecatio iuſtiè Sed ſi nullum etiam ſit ſacerdotis meritum perſonale: valere tamen dicit ſacerdotis preces, virtute meriti generalis Eccleſiæ, cuius perſonam agit: quæ ta- men non aliter valent, niſi pro nobis interpellet verus ille ſacerdos, mediator,& recõciliator noſter, Dominus noſter Ieſus Chriſtus, ita vt om nis virtus& efficacia precum etiam noſtra- rum, ex illius interpellarione pendeat: qui niſi pro nobis interpellaręt, nullum eſſet precum noſtrarum pondus, quæ quicquid valent, in illo& per illum valent. Hæc eſt Eccleſiæ doctri- na Brenti, quæ ſi quid aliquando tribuit operibus, hactenus tribuit, quatenùs eius qui paſſus eſt,& mortuus pro nobis, precioſo ſanguine ſunt reſperſa, ex quo precium ſuum omne mu- tuantur: omnẽ vt virtutem& efficaciam ſoli tribuat pro nobis fuſo Chriſti ſanguini. Veruùm hac de re ſcripſimus vberius in Confesſione noſtra Chriſtiana, vbi& quale ſit ſacerdotium ſacriſiciumque noſtrum, quod hoc loco perſtringere tu videris,& quid operibus hominũ ab Eccleſia tribuatur, copioſe diſſeruimus. Forraſsis autem legiſti Brenti, quid ſcribat Baſilius Iocum illum adducens Euangelij, Date eleémoſynam,& ecce omnia munda ſunt vobis. Sic enim ille loquitur: Non quòd per ſe iſta ad mundationẽ ſufficiant, cum principaliter opus ſit miſericordia Dei& ſanguine Chriſti: in quo& aliorum omnium redemptionem habemus, ſi in vno quoque dignos reſipiſcẽtiæ fructus fecerimus. Quod ille dixit de eleẽmoſyna, hoc idem nos quoque ſentimus de omnibus aliis piis operibus. Quibus ſi quando mundari, vel reconciliari quenquam Deo dicimus(nam& ieiunia& preces ad placandam iram Dei non ſine ſeripturarum auctoritate rectè adhiberi docemus) principaliter tamen egere nos miſe- ricordia& ſanguine Chriſti profitemur: per quem& in quo valent, quicquid valent opera noſtra omnia. Hæc vos aut ignoratis Brenti, atque ita neque quæ dicitis, neque de quibus affirmatis, intelligitis: aut ſi non ignoratis nos ita docere, tanto maior eſt improbitas veſtra: qui cm ſecus rem habere ſciatis, apud multitudinem tamen imperiram nos traducere non Veremini, quaſi nos per ſummam impietatem creaturæ tribuamus, quod ſoli diuinæ maieſta- ti, ſolique perſone Chriſti conuenit:& cum veritate non poſsitis, eiuſimodi conſictis calum- niis perficere ſtudetis, vt quam plurimos à Chriſti corpore, quæ eſt Eccleſia Dei, ſegregare queatis. Verùm hæc extra cauſam hac quidem de re dicta ſufficiant. Redit iterum ad conuitia Brentius,& grauiter inuehitur in Petrum à Soto quòd ſcripſe- rit Ozam licere ſibi credidiſſe ſimplicius& præter omnem temeritatem arcæ manus admo- uere. Quaſi verò multum hoc ab eo diſsimile fuerit, quod à Gregorio Nazianzeno, quem Theologum Græci vocant, ſcriptum eſt, Ozam hunc arcam iamiam lapſurã manu ſedula& ſolicita ſuſtentaſſe. Certè quod ſedulò, quod ſolicitè fit, non omninò temersè fieri videtur. Adeò veteres etiam illi Theologi, non ſe putauerũt vlla neceſsitate adſtrictos eſſe, vt iiſdem Lemper verbis ſcriberent, quæ in Canonicis libris continentur. Sed cùm validiora, quæ S proferar, 5. In æxpoſito⸗ ne ſaeri cauonis miſſæ, lectione 26. in quotlibe⸗ tis quæſt. 20. Iaan.. facerdor duas ſuſtinet perſo⸗ nas. Sacerdotum um prolitas non der rogat eſficatiæ acrament oruai, Auz. mact. 3.in Toan. I. 4 69. 35 Quatemus Ecele⸗ flia operibus no: ſtris triluat aliqaid. Baſil. in?gulls contraclioribus, uæ ſt. 27. Quomodo dicas mur operibus, mũdari, Deoꝶne reconciliari. Controuerſta de Oad manus arcd admouente. Reſpenſio. Nas. in Apolog Neſponſio. I 1— V cientes, ad præſentem venimus legem. DELEGIT. IVDICIBVS proferat, argumenta non habeat, cauillis eiuſmodi virum& bonum& doctum vexare ca natur. Nos autem conuitia, iocos& ſcommara Brentij miſſa faciamus, ac ſilentio ratoride is, quæ vel non multum ad rem faciunt, vel abundè iam à nobis confutata ſunr, de re vorſu⸗ ipla ſermonẽ noſtrum inſtituamus. Itaq; nihil eſt quòd de Oza quoq; plura verba Merame quandoquidem quæ dicta ſunt de OQzia, rectè huc accommodari queunt. Quin& de gradu principum& Epiſcoporũ in Eccleſia(qua de re petulanter admodum cum venerabili viro Petro à Soto rixatur Brentius) non eſt neceſſe nunc agere pluribus: erit alius locus ea de re dicendi magis opportunus, vbi quem in Eccleſia Dei quiſque gradum obtineat, ex Eccleſia praxi, Deo benè iuuante, demonſtrabimus. Nihil autem erat quod offenderetur Brentius, quòd ex Pauli ſententia Petrus ordinatiſ- ſimam eſſe ſcribit Eccleſiam. Hac quidem de re cum Paulo rixari Brentium oportebat, non cum Petro. Quid autem potuit verius dici, quam quod à Petro dictum eſt? Tolle, inquit ordinem in docendo,& neceſſe eſt tot eſſe doctrinæ diuerſitates, quot auræ flatus, quibus non minuùs inſtabiliter circunferantur paruuli, quàm arundo à vento agitata. Nonne clamat hoc res ipſa Brenti, vt ſi minus Petro ſeribenti, ſaltem ſectis iſtis tam diſſectis, modo non ipſam vocem hanc emittentibus, ac re ipſa ita eſſe declarantibus, fidem habere te opportue- rit? Sataniſinum enim hunc, quem operis huius initio recenſuimus, quæ res nobis alia pepe- Epbe. 4. 1. Cor. 12. Niſßi ſalutis in Eceleſta ſit ordo bæreſes non ex: pugnabuntur- rit, quàm quòd Apoſtoli, Paſtoris, Doctoris officio fungi quiſq; vultetiamſi legitimè voca- tus nõ ſit. Verùm intelligit hoc Brentius, ſi ſaluus ſit ordo in Eccleſia, hæreſes conſiſtere non poſſe: quamobrem hunc ſibi præcipue cenſet oppugnandum. Quid autem non fecit Brentius, vt quàm posſit maxima Catholicis Epiſcopis principum Virulenta Zreti. 3.. 2biedio circa odia conflare queat? Quaàm virulenta ſunt hæc illius verba? Ne autem Aſotus omnem ho- b brincipum po- norem& dignitatem auferat à Regibus& Principibus, facit eos auctoritate legis, quæ dę z7auseon ambiguis& difficilibus cauſis ad ſacerdotes referendis extat, ſacerdotum apparitores& li- V ctores. Hoc reſtat, inquit, principi erga populum eius, ſuperbiam& inobedientiam erga Deĩ G miniſtros& doctores legis compeſcere, atq; ſeueritate legum, ſententiam illorum exequi, ne videlicet in contemptum veniat. Quæſo te Brenti, quoties aliquis fidem principis implo- rat, vt quem non ſine cauſa portat gladium in maleficum aliquem ſtringi iubear, num ſtatim eum apparitorem& lictorem facit? At vos, inquit Brentius, vultis, vt hoc ſine vllo ſuo iudi- cio& cognitione faciat. Quotus quiſq; princeps autem eſt, qui de cædibus& maleſiciis ipſe cognoſcat,& non aliorũ iudicio ſtringi gladium in ſontes faciat? Nam à quocunq; tandem iudicatum fuerit, gladius certè non ſtringitur, niſi principis auctoritate: ſicut nec iudicium vl lum fit de ſeculi rebus quibuſcunꝗ; tandem, niſi principis auctoritate. Quam pauci verò fu- 1 res, quàm pauci ſicarij, quàm pauci grauiorum etiam ſcelerum conuicti, ſupplicium capitis luerent, ſi non liceret id de quoquam ſumere, niſi cuius cauſam princeps ipſe iudicaſſet Cre- dit princeps à ſe conſtituto legitimo iudicio, habet apparitores& lictores ſuos, per quos, quas commeruerit quiſque, pcenæ de quoquo ſumuntur. Qudòd ſi credit princeps ludicibus Aſe conſtitutis, quid ni credat iudicibus ab ipſo Deo conſtitutis? vt faciat quod in Deutero- nomio præcepit Dominus: Qui ſuperbierit, nolens obedire ſacerdotis imperio, ex decreto judicis moriatur homo ille. Docebimus autem hoc ſuo loco, quod ex quo tempore penes Chriſtianos eſſe cœpit imperium, ad hoc vſque noſtrum ſeculum nemo fuerit Regum& Principum Chriſtianorum, qui ſibi de cauſa fidei iudicium arrogare ſit auſus, de qua liberam ſemper cognoſcẽdi poteſtatem penes ſolos Epiſcopos, quotquot ſe Chriſtianos profiteban- tur, eſſe voluerunt. Quos illi pronunciaſſent hæreticos, eos pro hæreticis habuerunt,& ab omnibus tales haberi, nec receptum illis in ſuis rerris dari ſanciuerunt: Quam ve rô fidei do- V ctrinam in concilio congregati Patres approbaſſent, eam firmiter ab omnibus obſeruari mandauerunt: ſi qui contra venire auſi fuiſſent, ſeueritate legum in eos animaduertunt. Nüc vnicam Imperatoris Iuſtiniani conſtitutionem, quam in actis quintæ Synodi inſerta repe- rimus, ea de re produxiſſe contenti erimus. Rem, inquit, non inſolitam imperio& nos fa- uoties enim ſacerdotum ſententia, quoſdam indi- gnos ſacerdotio de ſacris ſedibus depoſuit, quemadmodum Neſtorium, Eutychen, Macedo- nium, Arrium& Eunomium, ac quoſdam alios ad iniquitatem non minores illis:toties im- perium eiuſdem ſententiæ& ordinationis cum ſacerdotum auctoritate fuit. Audis hic Bren⸗ ti, quòd rem non inſoliram imperio ſe facere dicit Imperator. Nam ita factitabant anteà quoque Conſtantinus, Theodoſius, Valentinianus, Martianus,& alij quidam Imperatorès Romani. Quid autem factitabant? Num de cauſis fidei cognoſcebant? num hæreticum què- quam pronunciabantenum indignos ſacerdotio de ſacris ſedibus deponebantè nihil minus. Quin illi ab hac temeritate tam longè abfuerunt, quàm qui longisſimè, vt quæ propria ſunt ſacerdotum, ea ſibi ſumerent: quod vererentur, ne quas pœnas de Ozia, deque Oza propter d non disſimilem cauſam ſumptas legerant, iiſdem afficerentur& ipſi. Suum itaque iudicium V ſacerdotibus liberum permittebant. Si quos illi condemnatos hæreſeos de ſuis ſedibus de poſuerant, eiuſdem ſententiæ& ordinationis cum ſacerdotum auctoritate fuerunt: hoc eſt, quicquid ſacerdorum ſanxiſſet auctoritas, id cum ipſi frmum& ratum habuerunt, tumab allls Tudiciã de eauſa fidei ſempern peues Epiſco ⸗ pos fuit. Iuſlin. Imperat. Imperatones an⸗ tici de fiddei cauſa non co- zuoſcelant. auimecon 16 alretitine—’ 3 rincpes,) 3 miniltiele 4 3 isexequer i VIq erebantDſt arte apliwior se opere De onor nem prel Fite gem Deſſft pop Sedlen Went ſijqui abe nolkentt T0. tem E’ Vi⸗ nuile, Scen ſar eur dumnar nAniiit albpel ſerteo leta& wwot inam feſ„ſ p rlcubit lbl nguvnuitt re,Klu ruubbd audöin Sdodrlt K.Gllp Quidat den fenlupe cslleC go vobi aumpnn dGabitre celaYor? inon yr fm Gi etrm un iccetm dictaſd ſaedoturig me lucc ſets l erenon, d etkan, ielt bgi ſenperdee ſeritasel lsgenne lle ducen terum qum cui duot Hmadg choram lohet imo 6 poktolor „Cesce 6 urceslee ſopotun 1 Tpenſern jueadno dela kpa dbeärei ferceslon ifnayer 1eenlog iſmazen qli ablil rIncnal t enncpali zun alie Knle tenti,ol 3 1 Aum Nell dica Keederun g 0 dudexi„ audn DirenS tes xretii Ngenes,, d St aru ſl moi mlu . Prenten olitam. 1Aonſ vothkerkes. beſ 8 oſtolicz o 4 1 5 ur reerr ſqle.rfeld, 1 hibent .2 de Conü 5 meliun = 7 ä4n RERVM ECCLES, LIIER IT. e 241 dell a aliis omnibus imperio ſuo ſubiectis, firmum& ratum haberi iuſſerunt,& vt executioni de- daa ſen. biræ mandaretur, ordinauerunt. Metuebat enim eorum quiſque, ſi præire quam ſequi:ſi du⸗ Nur cere potius ad ſe Dei ſpiritũ, quàm ab eo duci maluiſſet: ne vocẽ Chriſti ſibi dicentis audiret: . G S. Vade poſt me Satana. Quamobrem nullus eorum de hæreſi iudicauit vnquam, ſed quos le- e gitimè congregati Epiſcopi hæreticos pronunciaſſent, in eos quod iuris erar, ſtatuerunt: ni- Rs. hil veriri, ne Brentius, aut eius ſimilis aliquis, eos qui non caſtrorum& oppidorum aliquot WMedine e. Principes, verùm orbis totius Imperatores fuerũt, apparitores& lictores vocaret:ſi cũ Dei * miniſtri eſſent, neque ſine cauſa gladium portarent, vindices in iram, id quod ſui fuit mune- eenäaen ris exequerentur. Vſque adeò autem nihil eorum hac re maieſtati detrahebatur, vt quantoò ſe Irndäun 1 gerebant hac in parte ſubmisſius, tantò& apud homines honoratiores,& apud Deum eſſent ddm,* ſublimiores. Quos enim in miniſtris ſuis quamlibet iuxta mundum vilibus& abiectis tan- Cuot aunr 1 ropere Deum honorare videbant, iis maiore cum alacritate reuerẽtiam& obedientiam om- n gtn.] a nem preſtabant. Fit enim non rarò, quales ſe Principes gerum erga ſupremum omnium Re- umm elſecn gem Deum, vt populi ſibi ſubiecti talia vicisſim erga ſe ſtudia experiantur. ſen behen⸗ 2 Sed hic obſtrepit Brentius, Quid ſi ſacerdos detiniret aliquid contra legé Domini? Quid Obieciio ala wn 9 ſi ij qui iactant ſe eſſe Dei miniſtros& legis doctores, ſuperbi ipſi& arrogantes eſſent,& 83 3 1 nollent legi Domini obedire: an non liceret Principi ſeueritate& gladio ſuo vtiꝰ Quid au- teſponſo. , tem Brenti, ſi Princeps à te perſuaſus, putaret aliquid contra legem Domini ſacerdotès defi- n niuiſſe, quod orbis totius Chriſtiani conſenſus non eſſe contra legem Domini definitum te- Quid ſi pontifex 9. ſtaretur? Nunquid non orbis potius totius conſenſui, quàm Principis alicuius ſenſui, ex tuo, tia mandet, Btnica a vel tui ſimilium ſenſu pendentis, fides habenda foretè Sed quid(inquit) ſi ſummus ſacerdos νεννε εε ius. 1 fuerit pſeudopropheta& ſomniaror,& iuberet alienos Deos ſequi, haberetq́; ſuæ ſententiæ ſuffragarores maximam partem ſacrificulorum: an tum non liceret principi vnà cum paucis lacerdotum xa a reliquis ſiue ſecularibus, vt vocant, ſiue ſpiritualibus, de impietate ſacerdotis& ſuorum ſuf- fas ſxemi nodeclent fragatorum iudicare,& iuxta ſeueritatẽ legum in eos animaduertere? Hic iam, inquit, reſpon ee uia entiamiln t det nobis Aſotus, quòd in Eccleſia non posſit deeſſe legitima ſacerdotum ſuccesſio, nec in il- guis tdempi lis doctrinæ veritas: quippè quòd habeat promisſionè ſempiternæ præſentiæ Spirituſſancti.. em ſtrngiicber 4 Quid autem dici verius potuit, quàm quod à Petro dictum eſt? Niſi fortè non ſunt verę vo 5eſufa, 15 n 5.. 1. ſatib. 28. ts, Ithocſieſ in ces illæ Chriſti: Ego vobiſcum ſum vſque ad conſummationem ſeculi: Rogabo Patrem,& 1oau.1, de cräbekn alium paracletum dabit vobis, vt maneat vobiſcum in æternum: quodq́ue dixit idem de Ec- g: Nam one ceſia: Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam. Quod ſi potuit nõ verum dicere veritas, „ 1 falſum ſcripliſſe Petrum à Soto confitebimur. Neque enim ſolis hac Apoſtolis, verum& eo- , rum ſucceſſoribus dicta ſunt. Sed nihil eſt quod minus ferre posſint heretici, quàm vt aliquid ig. e 2 ſacerdotum legitimæ ſuccesſioni tribuatur: quæ ſi quam debet auctoritatem retinuerit, iam ͤ ſectas ſuas conſiſtere non poſſe facilè perſpiciunt. Atqui demonſtrauimus hoc alibi, quòd& Ii Eceleſia, ves hſc ĩbi eſt Eccleſia, vbi eſt legitima ſacerdotum& Epiſcoporum ſuccesſio:& ab hac ſuccesſione haeaaa, en Wn ſemper doctrinæ veritas eſt petita. Teſtatur autem hoc aureus ille Vincentij Lirinenſis libel⸗ ſeae Peer. Sal lus, quem ante mille ducentos plus minus annos, hac ipſa de re cõſcripſit:neque fuit ferè ve- Viucent. Qirinen. 4Mm terum quiſquam, qui quoties eſſet de dogmatibus Eccleſig exorta diſputatio, non ad hãc tan- 72nauais rrcots mper quam ad ſacram anchoram quandam ſibi confugiendum eſſe putaret. 4 CpodeX Goo Longè vetuſtisſimus fuit Irenæus Lugdunenfis Epiſcopus, qui docet, agnitionem veram enæus 15.4. lum nemo d eſſe doctrinam Apoſtolorum,& antiquum Eccleſiæ ſtatum in vniuerſo mundo, ſecundum 1a. s. — . — 8 Matth. 18. ene ſt wllsc c ſuccesſiones Epiſcoporum, quibus illi eam quæ in vniuerſo loco eſt, Eccleſiam tradiderunt, orſe Chritano 1 quæ peruenit vſque ad nos cuſtodita. Et in eodem libro aliquantò ſuperiùs: Eis tãtum in Ec- Llidem cap. 43. rretichh d cleſia Epiſcopis obedire iuber, qui ſuccesſionem habent ab Apoſtolis: qui cum Epiſcopatus runt.Qunf 5. ſusccesſione chariſma veritatis certum ſecundum placitum patris acceperunt. Reliquos verò er domd qui abſiſtunt à principali ſuccesſione, quocunque loco colliganrur, ſuſpectos haberi vult, vel eos mind t quaſi hæreticos& malæ ſententiæ, vel quaſi ſcindentes& elatos,& fibi placentes, Audin'tu „§,not Brenti, quid Irenæus dicat? Cum ſuccesſione, inquit, Epiſcopatus chariſima veritatis certum mni 8 acceperunt. Quò autem aliò remittir nos Tertullianus, quàm ad ſucces ſionem hanc? Quid Tentul ee „rent, d aliud exigit ab hæreticis, quàam vtoſtendant ex qua auctoritate prodierunt? Edant, inquit, 2 eee en L Origenes Eccleſiarum ſuarum, euoluant ordinem Epiſcoporum ſuorum, ita per ſuccesſio- es nes ab initio decurrentem, vr primus ille Epiſcopus aliquem ex Apoſtolis, vel Apoſtolicis vi- ris, qui tamen cum Apoſtolis perſeuerauerit, habuerit auctorem& anteceſſorem. Hoc enim de modo Eccleſiæ Apoſtolicæ cenſus ſuos deferunt. Sicut Eccleſiæ Smyrneorum Polycarpum à n Ioanne collocarum refert, ſicut Romanorum Clementem à Petro ordinatum edic⸗ Proinde 2, 1 9” Vtique& cæteræ, exhibent quos ab Apoſtolis in Epiſcopatum conſtituros, Apoſtolici ſemi⸗ Lnn unn 19 nis traduces habeanrt. Confingant tale aliquid hæretici. Num autem ab hoc diſſenſit Cypria- 9 de 1 nus, cum dicit, Ecclefia vna eſt, quæ vna intus eſſe& foris non poteſt? Nam ſi apud Noua- Cyp..reepiß.s. bind, 1 tianum eſt, apud Cornelium non fuit. Quòd ſi apud Cornelium fuit, qui Fpiſcopo Fabia- Parres comrme, 2,c„ no legitima ordinatione ſuccesſit, Nouatianus in Eccleſia non eſt. Iam verò cùm Cathedræ ve am Her⸗7 Lipi. u, 2 Petri ſe conſociari dicit Hieronymus, cùm qui iungitur illi, eum ſuum eſſe dicit, cæteros ſe eres Henng rndeos e hue nolte negat: quid aliud quàm ibi Eccleſiam, ibi chariſina veritatis eſſe innuit, vbi eſt legitima ſum ſcribem⸗ uctoiteleſ= w 81 3 Epiſco- 2 aul 2 1— 2 X I 3 D F L EGIT. IVDICIBVS ne contra edi, Epiſcoporum ſuecesſio, quæ à Petro ſumpſit initium? Quam frequens autem eſt Auguſtinus Se in hac Epiſcoporum& ſacerdotum ſuccesſione commemoranda? Multa ſunt, inquit, quę me in Eccleſiæ gremio iuſtisſimè tenent. Tenet cõſenſio populorum atq; gentium, tenet aucto ritas miraculis inchoata, ſpe nutrita, charitate aucta, vetuſtate firmata. Ienet ab ipſa ſede à 0 ſtoli Petri, cui paſcendas oues ſuas Dominus commendauit, vſque ad præſentem piſcopir MNem in Pſelm. ſacerdotũ ſuccesſio. Et alibi: Numerate, inquit, ſacerdotes, vel ab ipſa Petri ſede,& in ordine wun hen illo Patrum, quis cui ſuccesſit, videte. Ipſa eſt petra, quam non vincunt ſuperbæ inferorum Idem epiſlisz. PPrtæ. Quod autem in eo Pſalmo ſcriptit in epiſtola ad Generoſum ipſe fecit, ad Romanos Epiſcopos inuicem ſibi ſuccedentes, enumerauir, à Petro vſque ad Anaſtaſium. Quibus enu- meratis, in hoc ordine, inquit, ſuccesſionis nullus Dona iiſta Epiſcopus inuenitur. Quod idé Opi lib. z. eontra& ab Optato, qui fuit æqualis Auguſtini, factum legimus. Is contra Parmenianum ſcribens Ponasiſtas. eum ſcite dicit, Petro primum Cathedram Epiſcopalem eſſe collatã, in qua ſederit omnium Apoſtolorum caput Petrus, inde Cephas appellatus eſt, in quo vno Cathedræ vnitas ab om- nibus ſeruaretur: vt iam ſchiſmaticus eſſet qui contra ſingularem Cathedram, alteram collo- caret. Ergo Cathedra vnica, quæ eſt prima, ſedet prior Petrus, cui ſuccesſit Linus. Ac enume- ratis vſque ad Syricium, qui tum in Cathedra Petri ſedebat, Romanis Pomtiſicibus: Veſtrę, inquit, Cathedræ vos originẽé reddite, qui vobis vulris ſanctam Eccleſiam vendicare. Simili Iren.h.3. tag. de enumeratione ſuccesſionis Pontificum Romanorum vfus eſt antiquisſimus Irenæus. Quo acher eane2⸗ in loco ſimul illud aſſeuerat, quòd ad Romanam Eccleſiam, propter potentiorem principali- atem neceſſe eſt omnem conuenire Eccleſiam, hoc eſt, eos qui ſunt vndique fideles, in qua ſemper conſeruata eſt, ea quæ ab Apoſtolis eſt, rraditio. En umerationem autem hanc Irenai Euſeb·lib. ca.«, tranſcripſit etiam in Eccleſiaſticam hiſtoriam ſuam Euſebius. Eccle. hiſſor. Vides itaque iam Brenri, quantum huic ſuccesſioni tribuendum putauerint viri docctisſi⸗ mi ſanctisſimique, Irenæus, Tertullianus, Cyprianus, Hieronymus, Auguſtinus, Optatus,& alij, quos longum eſſet omnes enumerando recenſere. Sed adhuc Auguſtinum audiamus: Auguſt. de vi- Cùm igitur(inquit) tantum auxilium Dei, tantum profectum, fructumq́ue videamus, du- Vperre nte birabimus nos eius Eccleſiæ condere gremio, qus v(que ad confesſionem generis humani ab Apoſtolica ſede per ſuocesſionem Epiſcoporum, fruſtraà hæreticis circum latrantibus,& par- tim plebis ipſius iudicio, partim Conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maie- ſtate damnatis, culmen auctoritatis obtinet? Cui primas dare nolle, vel ſummæ profectò im pietatis eſt, vel præcipitis arrogantiæ. Nam ſi nulla certa ad ſapientiam, ſalutemque animis via eſt, niſi cum eos rationi præcolit fides, quid eſt aliud ingratum eſſe opi atque auxilio di- uino, quàm tanto labore præditæ auctoritati velle reſiſtere? Et ſi vnaquæque diſciplina quã- quam vilis& facilis vt percipi posſit, doctorem aut magiſtrum requirit, quid temeraria ſu- perbiæ plenius, quam diuinorum ſacramẽtorum libros,& ab interpreribus ſi uis nolle cogno- ldem de queſtia ſcere,& incognitos velle damnare? Et iterum alio loco, deſeribens peſtilentiæ Cathedram: 2, SSrna Quoniam, inquit, Cathedram peſtilentiæ non eſſe de Dei ordinatione aſſeuerauimus, etiam queſtion. eorum qui extra Eccleſiam, vel contra Eccleſiam ſedes ſibi inſtituerunt, Cathedram peſtilen Cachedrapeſti- tiæ dicimus. Qui enim inconceſſa præſumptione reus eſt, quantò magis ſi& corrumpat tra- 1 ditionem eius, cuius ſedem vſurpat? Nam& ordinem ab Apoſtolo Perro cœptum,& vſque ad hoc tempus per traducem ſuccedentium Epiſcoporum ſeruatum, perturbant, ordinem fi- bi ſine origine vendicantes, hoc eſt, corpus ſine capite proficentes: vnde congruit etiam, eo- rum ſedem Cathedram peſtilentiæ appellare. Nec enim ideò impunè erunt, quia ſub Dei no⸗ mine hoc agunt: conſtat enim ſuas illos cauſas ſub Dei nomine agere. Non enim zelo Dei hoc agunt, ſed ſibi locum volentes defendere: cum ſciamus Core,& ducentos quinquagin- ta viros, per præſumptionem Deo offerentes, hiatu terræ abſorptos eſſe:& Oſiam regem cùm Deo illicitè obtuliſſer, lepra in fronte percuſſum. Quam graphicè verò depingit vos au- guſtinus Brenti? Cathedram veſtram, vocat Cathedram peſtilentiæ: vel hoc ipſo nomine, quòd ordinem ab Apoſtolo Petro cœprum,& vſque ad hoc tempus per traducem ſucceden tium Epiſcoporum ſeruatum, perturbatis: ordinem ſine origine vobis vendicantes, hoc eſt corpus ſine capite profitentes. Nec ideò vobis id impunè futurum dicit, quòd ſub Dei no- mine hocagiris, quaſi verbum& Euangelium cius vindicare volentes, cum conſtet, veſtras feche chefun vos cauſas agere ſub Dei nomine, veſtrum vos verbum ſub verbi Dei prætextu propagare has ſola perſiat Velle. Potuitne dici quicquam aptius ad vos deſcribendos? Tales enim vos eſſe, quales de- inaitta jedes Fe- ſcribit Auguſtinus, negare non poteſtis. Ei Kowaaas. Neque verò nos hoc dicimus Brenti, quod nos tu dicere fingis, ideò ſtatim Apoſtolico ſpi ritu quemq; præditum eſſe, quòd ſit in Apoſtolorum ſedibus collocatus, neq; ſic vnũ aliqus Epiſcopum ſempiternæ Spirituſſancti præſentiæ promisſionẽ habere dicimus, vt erraré iam non posſit. Scimus erraſſe, qui Iacobo Hieroſolymis, qui Andreæ in Achaia, qui Matthæo in Sthiopia, qui Philippo in Phrigia, qui Ioanni in Aſia, qui Bartholomæo in India, qui ludæ Laus Romanæ in Perſide, qui Paulo ſucceſſerunt in CGræcia. Sola eſt Romana Eccleſia, ad quam nunqua ac- zoint ep ceſſum habuiſſe perfidiã ſcribit Cyprianus: in qua ſemper Apoſtolicæ Cathedre viguiſſe prin⸗ aug cfiſtea=. cipatum narrat Auguſtinus: in qua Patrum auctoritatem incorruptam ſeruari teeun — lero- dolis! erlben aum lel 2 lls, Leo en cvie incail ſerlailt üsa erdorun t Chatobaen rmabin nanpolkes dls Paceke clllelo n cöſttura! ls Ct rentir,hat ſogi ſdi duomindp ſunteruro⸗ nti cudet ditett g run no quid pernn te Accun- dotm nem ha cun Dr 1⸗ conteneg) d Dei ate oficio i Kiinon 1 Hcr 85 e tes pplas refütre. Gotptan brufer Fr dnhinn „ dnr iin 1gfnad, iäolher dudt det dur. feene loſeiu„ Corſtiun flis an. bun ſiitene E pn exlbe Kcpau nultst meine deſdei Arro! entitee mhoce ic 4 etrmu lelle A or ais polli it acut rum mi a dubit zalibte fugima kpicco nleten equano ſualom onposſt tument nVne nlcenon onſta loſtende guarcs Nanibu imugau ſccesſile ice fi dſcc acw e KNd 1* 1 e.* M . dum uü— 5 dn „ 1 Seem c en „nct a Ade dz n ₰ An 6 eA D. d- * u Se d. Mt APe e dA N 166 1 KCe 10 Lhe. Ale vn) 3 10p Aheram⸗ Ma T 1 m h * n Porne 1 90 Wpendic 6 21. len Idorend 4 1 ue 8 De e l&Ri— ahennt) 1 7 25 1 ² 12 p ar genergben 2 24 um ace 1 meaun mc 2 † 2— Nr A rSn ſadr efr 64 1 ni zerne nehe Odlacc acurcl ¹ ecuint, quid ten „; ens peltlentke 5 maone atebe e n,C 94 -, 1 51A erro cepann „* 9. 0l 1 N⁴ * Ft 4 dine er mt, ouu ¹ mgere. Nohe d„ 8 Kr Anfen 9*— „X Gbeoellldn ſ 1 7 DAos eie: Kl on 7 nce ſer cefle . 1 entr: L 1 2 8 „er nraoLcel 2 mol l4 44„ndlcad de Vobis lelde- * 30l le zut. ouoe mum h ente cum col 6 dlent 1 Dapret perdl Darn Lren nſosele 2 es elu 424 9 2 beum ag 1 41 4 98uwo; N Ie cich 05, 9 ere 90„ 7 3 zchan, 90 8, 1 * 7 4 1„n I 6% dc omeo 1 1“ 4 Dall 2 . Ju, ²⁰⁰⁸ 9 4 K( T 10!„ 8 1 9* dell 4 75 Fa h RERVM ECCLES. LIBER II. ; 24 Hieronymus: neq; dubitat Romanam fidem, Catholicam fidem 2. appellare: ſicut& Am- broſius Epiſcopos Catholicos vocat Romanam Eccleſiam. Ad Pammachium verò& Ocea⸗ num ſcribens Hieronymus, Quiſquis es, inquit, aſſertor nouorũ dogmatũ, quæſo te vt par- cas Romanis auribus, parcas fidei quæ Apoſtolico ore laudata eſt. Cur poſt quadringentos annos docere nos niteris quod anteà neſciuimus? Cur profers in medium, quod Petrus& Paulus edere noluerũt? Vſq; ad hunc diem ſine iſta doctrina mundus Chriſtianus fuit. Illam ſenex tenebo fidem, in qua puer natus ſum. Quid tibi videtur Brenti? An non iiſdem verbis rectè nos vti contra vos poſſemus. Cur poſt mille quadringentos& amplius annos docere nos conamini, quod antè neſciuimus? Cur profertis in medium, quod neq; Petrus, neq; Pau lus, neq; quiſquam legirimus eorum ſucceſſor edere voluit? Viq; ad hunc diem ſine iſta do- ctrina veſtra mundus Chriſtianus fuit. Illam adulti ſidem tenebimus, in qua pueri nati ſu- mus. Vſq; adeò autem Romana fides, catholica ſemper fides eſt habita, vt Gratianus Impe- rator, quo imperante vixit Hieronymus, quemadmodum in Eccleſiaſtica hiſtoria ſcriptum, & in codicem Iuſtiniani relatum eſſe legimus, noluerit de fide diſputari: verum edictum fe- cerit, vt cuncti ſubditi eam religionem retinerent, quam vertex Apoſtolorum Petrus initiò tradidiſſet, ac tum Damaſus Romanus Pontifex cuſtodiret. In Chalcedonenſi quoq; cõcilio ſic legimus acclamatum: Omnes ita credimus, Papa Leo ita credit: Cyrillus ita credit: Papa Leo ſic interpretatus eſt. Et iterum: Omnes ſic credimus: Papa Leo ſic credit: Anathema ei qui partit,& ei qui diuidit. Hæc fides Leonis Archiepiſcopi: Leo ſic credit. Leo& Anatolius ĩta credunt. Et iterum: Petrus per Leonem ita loquutus eſt: Apoſtoli ita docuerunt, piè& verè Leo docuit. Ac paulò pòſt: Omnes ita credimus: ſicut Leo, ita credimus. Ex iis& aliis multis facilè cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quantum fuerit ſuccesſioni ſa- cerdotum tributum: in ea præſertim ſede, in qua ſemper viguit Apoſtolicæ Cathedræ prin- cipatus, ad quam de fidei cauſis referri ſemper fuit ſolitum: non à Catholicis tantùm, verùm etiam ab ipſis non rarò hæreticis, quòd ibi potisſimuùm ſarcita iri damna fidei ſpes eſſet, vbĩ non poſſet fides ſentire defectum: quam ſolius ſedis huius prærogatiuam eſſe dicit Bernar- dus. Fatetur autem hoc etiam Caluinus veſter, quod res ipſa loquitur, magnũ Romanæ Ec- cleſiæ honorem vbiq; detuliſſe veteres, reuerenterq́ue de ea loquutos: vel quòd fundata& cõſtituta fuiſſet Petri miniſterio: vel quòd in ea caput eſſet imperij: vel quòd, cùm Orienta- les& Græcæ Eccleſiæ Africanæ, etiam multis opinionum diſſenſionibus inter ſe tumultua- rentur, hæc ſedatior aliis 8& minuùs turbulenta fuerit. Ita factũ eſt, inquit, vt pij& ſancti Epi- ſcopi ſedibus ſuis pulſi, illuc ſe velut in aſilum, aut portum quendam ſæpè reciperent. Nam quo minus, inquit, acuto& celeri ſunr ingenio Occidentales Aſiaticis& Aphris, eo etiam ſunt rerum nouarum minus cupidi. Hoc ergo Romanæ Eccleſiæ plurimum addidit auctori⸗ tatis, quòd non ita dubiis illis temporibus tumultuata eſt vt reliquæ, ac doctrinæ ſemel tra- ditæ fuit omnibus aliis tenacior. Hactenus Caluinus. Ad hanc igitur nos quoq; more maio- rum noſtrum confugimus, quoties de dogmate aliquo fidei conuertitur, vt illa nos doceat, quid per longam Epiſcoporũ in ea ſuccesſionẽ traditũ de eo fuerit. In qua traditione liben- rer acquieſcimus, nec temerè nobis ab ea diſcedendũ eſſe putamus. Hæc eſt ſuccesſio ſacer- dotum Brenti, de qua nos gloriamur: quam ſempiternæ Spirituſſancti præſentiæ promisſio- nem habere, perſuaſum firmiter habemus:quam vos heri, quod aiunt,& nudiuſtertius nati, cùm proferre non posſitis, mirandum non eſt, ſi in ea oppugnanda neruos veſtros omnes contenditis. Verùm erit alius hac de re dicendi locus magis opportunus. 4 Quòd autem Vriæ exemplo, qui voluntati Regis Achas obſequutus inſtituit in templo Dei alrare Damaſcenorum, demonſtrare conatur Brentius, qui ſuccedunt generi dignitati officio Aaronis, non ſtatim eos eodem eſſe Spirituſancto præditos: quodꝗ́; Prophetarum te- ſtimoniis idem oſtendere conatur, qui Pontifices& Sacerdotes ſui temporis vocant ſpecu- latores cæcos, ignaros, canes mutos, qui dicunt Prophetas prophetaſſe mendacium, ſacerdo- tes applauſiſſe manibus, contempfiſſe legem, polluiſſe ſanctuaria, poſſumus hæc vno verbo refutare, ſi negemus, aut Vriam Pontificem, aut eos, de quibus Prophetæ loquuntur, ſacer- dotes Aaroni ſuccesſiſſe, Leuiticiq́; generis fuiſſe. Quod non obſcurè nobis indicant illa ſcri⸗ pturæ verba, vbi de Hieroboam dicitur: Fecit fana in excelſis,& ſacerdotes de extremis po- puli, qui non erant de filiis Leui. Quo in loco commentator cauſam etiam reddit, quamob- rem de qualibet tribu indifferẽter ſacerdotes fecerit: Quia tribus, inquit, Leui, noluit conſen tire ei,& ideò dixit populo, quod nõ oportebat habere ſacerdotes de tribu L. eui. V ides Bren ti, quemadmodum vbi fuit ordinaria ſilccesſio ſacerdotum, ibi non eſt aſſenſus præſtitus ad idololatriam. In eo verò, quod proximè ſequitur capite, ſcribitur de eodem Hieroboam, quòd fecit de nouisſimis populi ſacerdotes excelſorum. Et in ſequenti libro de populo dici- tur: Fecerunt fibi de nouisſimis ſacerdotes excelſorum,& ponebãt eos in fanis ſublimibus: Ioſephus verò ſic inducit loquentem Hieroboam, poſteaquam fecerat duas vitulas aureas: Conſtituam ex vobis ipſis ſacerdotes earum atq; Leuitas, vt tribu Leui nequaquam, neque filiis Aaron indigeatis, ſed qui voluerit veſter eſſe ſacerdos, offerat vitulum,&c. Iämne per- ſpicis Bremti, quemadmodum ipſe contra te produxeris teſtimonia? De doi enim esee I. ad Damaſum, 2. Lib. i. contra Ruffinum. Amb. in oratione funebri de obisu fratris. Romana fdes Ca tholica fides. Soxo. Iib. ö. ca. 4. Codic. de ſumma Trinitate. 1. Canctos pe⸗ pulcs. AFtio. 2. concilio Chal. Bern. epiſt.tao. Calu. quantum tribuat Romd⸗ Eceleſiæ. Confugiendum in dubiu fidei ad Eccl.Rom. 4. Reg. 15. Exemplum Uria E falſorum Prophetarum legis non fauer Brentto. Eſa.56. Eec. 22. Hier. 5- 3. Keg.I2 Idololatria nan furt in ſucceſsione Jacerdotun Le= uiticorum. 4. Reg. 17. Li.ð. antiq. c.d Loca Prophetica de pſeudoprophe⸗ tis ad hæreticos pertinent. — dE L1.I G11. IVDICII VS iſta Prophetæ, qui ſacerdotes eſtis excelſorum, apud quos nullaeſt ordinaria ſuccesſio Pebr. 5. Hier. 13. 1 dui contrà quàm à Paulo præceptum eſt, ⁵ipſi vobis honorem ſumitis,& curritis, cum vos mn miiſerit Dominus. Vos cæcos cæcorum duces vocant, vos prophetare mendacium, vos con- temnere legem, vos polluere dicunt ſanctuaria. Verum demus hoc tibi, quòd Aaronis digni⸗ tati ſucceſſerit Vrias: quæſo te, quid ille fecit aliud, quàm quod aliquando factum à Marcel- lino Pontifice legimus? qui in horribili illa Chriſtianorum ſub Maximiano& Diocletiano perſequutione, metu ſuppliciorum, quæ fuerant illi intenrata, thura adoleuit, arisq́; iniecit. Non ab Vria Pontifice procesſit facinus hoc, ſed à Rege, cuius voluntati Pontifex obſequu- tus elle ſcribitur, non autem vltro contra legem veniſſe. Vel hoc ſolum exemplum do- cere te Brenti potuit, quàm ſit periculoſum quod tu fieri debere cõtendis„Principi de reli⸗ gione ſtatuendi poteſtatẽ permittere: quẽ hac in parte ſequi, quàm præire, ſubiectu eſſe Pon tifici, potius oportet, quàm illi pręſcribere velle. Quamobrẽè etiã hoc, quod tu pro defendẽda cauſa tua produxiſti, cõtra te magis facere videtur: Non enim Põtifex decreuit, vt altare Da⸗ maſcenorũ in tẽplo cõſtirueretur, ſed penes quem tu vis eſſe de talibus decernèdi poteſtatẽ, Regi præcipiẽti paruit: vt metu magis, quàm vel errore, vel inſcitia, vel temerirate, peccatũ à Pontiſice fuerit. Quẽ ſi poſteà ſicut Marcellinũ feciſſe cõmemoratur, facti ſui pœnituiſſet, eã- dem proculdubio, quam ille peccati ſui veniã fuĩſſet cõſequutus. Verũ nihil de eius pœniten. de padetur olie. tia narrat hiſtoria: quod imperio iubentis Regis paruerit, hoc tantum commemorat. eſpodettr obie⸗— 1. 4. 6S...... ftioni de filiis Cæterũ quòd addis de filiis Heli ſummi Sacerdotis,& Iudicis in Iſraẽl, quòd filij eius ge- Heli. neri quidem& dignitati parentis ſucceſſerint, ſed ſcriptura dicat eos fuiſſe filios Belial, ne- 1 dn ſcientes Dominum, neq; officium Sacerdotum ad populum, vbi quæſo legiſti, quòd paren- Se 4. tis dignitati ſucceſſerint? cum in hiſtoria Regum legamus, vtrunq; ſuperſtite patre in bello occiſum,& priùs quaàm pater vita functum eſſe? nec alium ſucceſſorem patrem eorum ha- buiſſe, quam Samuèlem, quem ipſe ſibi Dominus elegerat. Cuius tamen& ipſius filios pro- pter eorum peccata reiecit poſteã Dominus. pry tegitimo ſeee Neq; verò non eſt pro legitimo ſucceſſore ſtatim habendus, neq; iugum eius eſt illicò de- eeſſone habencus trectandum, qui nõ ambulat in viis eorum quibus ſuccesſit, qui longius abeſt ab eorum vitę 4 Sne ſanctimonia. Non ita nos Chriſtus docuit: Super cathedraim, inquit, Moſi ſederunt Scribę& 2Sio. Phariſæi, omnia ergo quæcunq; dixerint vobis, ſeruate& facite, ſecundũ opera verò eorum Natth. a3. nolite facere: dicunt enim,& non faciunt. Multi ſunt qui non ſucceſſerunt in eam vitæ ſan- ctitatem, qua præditi fuerunt Apoſtoli, ſed ſucceſſerunt nihilominus in eam doctrinæ veri- tatem, quam prædicauerunt Apoſtoli. Hoc eſt, quod ab Hieronymo quoq; dictum eſt: Epi- ſcopus, presbiter, diaconus, non ſunt meritorum nomina, ſed officiorum. Quamuis igitur non habeant eandem vitæ ſanctitatem, quam habere ſine innocentia nemo poteſt: quadam tamen eſt, ſicut ab Auguſtino ſcribitur, ſanctitas vnctionis: quædam eſt& ſacramemti ſan- ticas: qua duplici ſanctitate rectè vocantur ſancti Pontifices, eriam illi qui ſunt eadem qua cæteri mortales infirmitate præditi. Quamobrem quod non obſcurè viderur enarrans illum Ihdn aoh vfde Euangelij ocum Hieronymus indicare. Qui recipit Prophetã in nomine Prophetæ, merce⸗ wernã, ſdeff. dem Brophetæ accipiet: in quocunq; tandẽ Pontifice non perſona, ſed nomen attendendum cuni ſectancum& ſuſcipiendum eſt: hoc eſt, non qualis perſona ſit, quòve vitæ merito, conſiderandum eſt, u eccleſafici. cuius miniſterio Deus vtitur, ſiue in Eccleſia ſua gubernanda, ſiue in doctrina propaganda, ſiue in Sacramentis adminiſtrandis. Non illud attendendũ eſt, Iudãsne ſit an Petrus, an Pau- lus: ſed ſolum hoc ſpectandũ eſt, quòd ſedet in Cathedra Petri, quòd Apoſtolus, quòd Chri⸗ ſti legatus, quòd Sacerdos, quòd Pontifex, quòd Angelus eſt Domini exercituum, de cuius ore legem Dei requirere iuſſus es. Si Iudas eſt, quandoquidem Apoſtolus eſt,& pro Chriſto -, e legatione fungitur, nihil te moueat quòd fur eſt: audi nihilominus reuerenter, audi diligẽter, Ioan 12. audi legationem eius obediẽter: quæ dixerit, facito: quæ fecerit, facere nolito. Non ad ipſum Su en ben refer animum, verùm ad illum cuius nomen gerit. Euangelium(dicit Auguſtinus) fur quo il. farm e.u. que Iudas ſine detrimento fidelium prædicauit. Ac quicunq; non recepit illum, Chriſtum ip- Martell. Pom. ** Negz 3. Lib. ij eontra Ieuinian. Aug. contra lite- ras Petiliani, lib 2. cap. 48. Etian improbi Pontifſces rects ſæxti dituntur. AMattb. 10. Etia Iudas quia Apoſtolus houc⸗ Prh ee ſum non recepit: qui æquè Iudæ dixerat atq; Petro vel Ioanni: Qui vos reiicit, me relicit. 8 verò Petrus eſt, aut Ioãnes, qui eadem legarione fungitur,& dictis pareto,& facta imitare. Incerta erit ſalus noſtra, ſi ex ſanctitate pendebit docetium, aut ſacramenta miniſtrantium. Prauum eſt inſcrutabile cor hominis, vt qui ſanctus, quive minus ſanctus ſit, non posſit niſi Ikidem. ſolus ille ſcire, qui ſerutatur corda& renes. Itaq; fit nõ rarò ſanctus vt eſſe videatur, qui non eſt, quiq́; proſequutor eſt, aut Publicanus hodie, cras fiat Apoſtolus. Quamobrem à Prophe/ Pſalm.z. ta recte dictum eſt: Maledictus homo qui confidit in homine,& ponit carnem brachium F ſalm. 5s. ſuum. Etiamſi quis certò ſciat iuſtum aliquem& innocentem eſſe, atq; omni prorſus macu- Malus etiam ſa⸗ gnunr Haher ves la carere: tamen ſi in illius ſanctitate ſpem ſuam collocat, ſi ſalutem ab illo expectat, maledi- nuum ſanttum. ctus eſt. Nãà Domini eſt ſalus. Et, Vana ſalus hominis. Nihil igitur impedit Brẽti, quo minus habeat Spiritumſanctum Epiſcopus aut Sacerdos: quo ſi minus ĩpſe ſanctus eſt, ſanctos ta- men alios faciat, vel docendi vel baptizandi miniſterio. 2 Neſponfoadal? Nec eſt quòd eorum reſponſionè reprehẽédas, qui magis apertas præſentię Chriſti& Spiri- obiectionem. tuſſancti promisſiones habere dicunt cœtus Pontiſicum Chriſtianorum, quam lahere 3 ontlfl- 4 3 5 4 ¹ 8 loidda un i urio, 11tn ben. gihe 1:e lt wuditu urgtn Kitc feriati ceeo IrL umnrdep: Mlent d qu amure ririt Wlütt maxgſte Dlam maßchh Camam Kaurdt allosy non ucie tanqu lsqum t epottas colunmat aiis roca tonepoſte Im Rin Preninal ⸗ Tektpr dels deg kut os Idu noe Karipni igertgiein leremie Veritsog ſiposli ſmidten acbupr dherdem nonele Donind awiniloo ds onge weidi LLiſm di qui dehi m Eunn aunnß Vrii :1, A Tults.e er aucni a17 i u⸗ mält aneng mfad Clu dch zacrme Auinns a ſme inaen aäm 3 rr e ſerit 2 lobiic 4 irn 1 nrum gu. ecle kraßn de, ſduad excirus. pecri d Deug 1 t 4 4 nec I dana 950 „„ Rp 1 dz Q Rn ad dacl 1 DhL 1 Ald 9 2n 1 89 a 71 Dae e U& au. . Al an. ka ee 1 0 e * N*. ytu TIre b— hd NX deceu e 1 A 4 Ous decer elh 7 veldme 6 „. den lpg a dulce a2 Ancommet a linn aatt i eeune 892 dleg 5 peninen Celorempatteh umen. pid 4 80 ngun u onghubadeſtd ER,NMoOh lecemn 3 1 ¹d Oper! 1 KCellerommez 11 Ameamc 1 mmo cuoc, cich O1 dorum. 8 1 A amd nte A einenee zcam eſ K aa T nam ill cuiſc a cure vicetuttch nomine Ptog .Anoment ma, led hoffele — 4 mento, conb 1 rmn De in cocttmmna 2 enp r cusne ltanbt. wcotlcntet, b 1re nolto.] 4 34ʃ 3„ 4 21“* aucit Augul 1 1 8 1 4 1 1 Aui vos lc 2 5 „ j mcceiril RERVM ECCLES. ILIBER II. 243 — Pontifices Iudæorum. Nam ſicut illuſtriora nunc ſunt fidei myſteria velo ſciſſo Ch riſtianis, quàm quibus velata cuncta fuerũt Iudæis: ſic illuſtriores nunc habemus promisſiones Chri ſti& Spirituſſancti præſentia, quam habuerunt olim Iudæi. Quin hæc ipſa teſtimonia quæ profers ex ſcripturis: Statuam pactum meum inter me& te: Ponam tabernaculum meum in medio veſtri: Ego ſum Dominus qui habiro inter filios Iſraẽl: Habitabo in medio filiorũ Iſraẽl,& ſi quæ ſunt ſimilia, non magis ad Iudæos pertinent quàm ad nos Chriſtianos. Nam ſicut ipſe tu more tuo teſtimonium adfers contra te: Non omnes qui ex circunciſione ſunt Iſraẽl, hi ſunt Iſraẽlitæ: neq; qui ſemen ſunt Abrahæ, omnes filij, ſed in Iſaac vocabitur tibi ſemen, id eſt, non qui filij carnis, ij filij Dei, ſed qui filij ſunt promisſionis, æſtimantur in ſe- mine. Quæcunq; ſunt igitur in veteri teſtamento promisſiones eiuſmodi, vel populo Iſtael vel Leuitis factæ, noſtro Chriſtianorum cœtui, qui verus Iſraël ſumus, noſtrorũ ſacerdotum & Epiſcoporum congregationi factæ ſunt. Neq; quia fruſtrà confidebant quidam Hieremiæ temporibus in verbis mendacibus, di- centes: Templum Domini, Templum Domini, Templum Domini, proptereà noſtris tem- poribus minus confidenter clamare nobis licet, Eccleſia, Eccleſia. Siquidem diuerſa fuit illo- rum ratio: qui cum non corda ſolùm, ſed& manus haberent pollutas furto, homicidio, per- jurio, adulterio, ſacrilegio,& cultu eorum Deorum, quos neſciebant: audacter nihilominus ingrediebantur domus Dei limen,& erecta ceruice ſtantes, exauditas iri preces in eo ſuas perſuaſum habebant. Non hac ratione nos clamamus, Eccleſia, Eccleſia: non in manufacto templo confidimus: ſed cùm Eccleſiam eſſe dicat Paulus columnam& firmamentum veri- tatis, cum non præualituras aduerſus eam portas inferi Chriſtus promittat, eius promisſio- ni qui fallere neſcit fidentes, quicquid eſt vnanimi rotius Eccleſiæ conſenſu conſtitutum, ĩd ab ĩpſo ſpiritu veritatis cùm eſſe profectum indubitanter credamus, ei firmiter innitimur, deq; eo gloriamur. Quamobrem etiam ſi conſurgant omnes inferorum portæ, ſi velint irri- tum reddere quod ſemel per os Eccleſiæ ſuæ rarum& firmum eſſe voluit Spirituſſanctus, nos qui nihil veremur eriam in ſymbolo noſtro nos credere ſanctam Eccleſiã Catholicam proſiteri: fremant licèt omnes hæretici, non aliud tamen præ nobis ferimus, non alia de re magis gloriamur, quàm de Eccleſia: ac magna ſubinde voce ita vt omnes exaudiant, ſum- maq; cõſidentia clamamus, Eccleſia, Eccleſia. Hæc eſt à qua nobis tradita ſunt quæ tenemus, & quæ docemus alios, hæc eſt quam in ſymbolo credere nos profitemur: hæc eſt quam quiĩ non audierit, eum ranquam Ethnicum& Publicanum haberi iubet Chriſtus: hæc eſt aduer- ſus quam idem ne portas quidem inferi præualituras eſſe dicit: hæc eſt quam firmamentũ& columnam veritatis vocat Paulus: hæc eſt quam cùm ducem ſequimur, errare nos nulla ra- tione poſſe, certum& indubitatum habemus. Quamobrem etiamſi rumpantur vobis ilia Brenti, tamen hæc eſt prædicatio, hæc eſt gloriatio noſtra: neque nos pudebit vnquam Ec- cleſiæ Dei, neq; ſicut vos feciſtis, ab ea diſcedemus vnquam. Animas noſtras priùs à corpo- ribus noſtris ſeparari patiemur, quàm vt ab ea nos vnquam ſeparari permittamus. Nihil eſt Gen. 17. Leuit. 26. Num.35. 3. Kegum 6. Rom. 9. Hier. 7. Recte Chriſtiam fidunt Eccleſiæ, & de ea glori 4 83: tur, ſed nõ Iudæo* rũ more, vt obii⸗ cit Brentius. I. Tim.. Malthalé, igitur quod iis Hieremiæ verbis nobis inſultes Brenti: quin illud vide potiùs, ne multò nos Fier.². Verius obiicere tibi posſimus ex eodem Hieremia, quod ille non vno loco ſcribit de te, tuiq; ienri ſimilibus mendacibus Prophetis, quòd currebãt, cùm eos non miliſſet Dominus, quòd pro- pherabant, cum non eſſet ad eos loquutus Dominus, quòd ſubinde vociſerabãtur, Verbum Hier. 27.& 28. Domini, Os Domini loquutum eſt, Hæc dicit Dominus, cùm tamen hæc Dominus loquu- tus non eſſet quæ ipſi dicerent: quos etiam ille fures verborum ſuorum vocare non dubitat. Qui ſunt enim alij, qui magis aures noſtras obtundant iis vocibus, Verbum Dei, Verbum Dei, Euangelium, Euangelium, quam vos profertis, verbum Dei non ſit, cùm aliud ſit longè loquutum os Domini, quàm quod vos per ea ſcripturarum verba quæ producitis, eum lo- quutum fuiſſe vultis. Veruùm enim eſt quod ſcripſit ille: Scripturæ non in legendo ſunt, ſed Ted ehen6 ⸗. 1...—.. ¹.. on⸗. in intelligendo: non in præuaricatione ſunt, ſed in charitate. Quòd ſi charitatem haberetis"⁹νοιε Brenti, nunquam ab Eccleſia vos diuideretis: cuius ſi gremio conderemini, tum demùm ve- rum ſcripturarum ſenſum aſſequeremini. Nam rectè quidam ex veſtris admonet(veſtros autem appello Sacramentarios quoq;, cum ex vobis eos prognatos eſſe conſtet) rectè igitur Caluinus veſter admonet,& peculiariter notandum eſie dicit, quòd non eſt extra Eccleſiam Calui in epift. ſanæ intelligentiæ ſcripturarũ lux. Hanc igitur cùm vos deſerueritis, quin& nobis tanquam ¹⁴ier. probrum aliquod obiiciatis, quòd clamamus Eccleſia, Eccleſia, quòd eam nos ducem ſequi præ nobis ferimus, fieri nulla ratione poteſt, vt ſanæ ſcripturarum intelligentię lucem habere queatis, quæ extra Eccleſiam, cui tam acerbè vos inſultatis, nulla eſt. Quamobrem Andaba- tarum(quod aiunt) more pugnatis in tenebris. Et quamuis frequenter nobis idem occina- tis, quod magiſtro noſtro Chriſto, magiſter veſter ſatanas, olim occinebat: Scriptũ eſt enim, Matth.a. quandoquidem extra Eccleſiam conſtituri, quod ſcriptum eſt intelligere non poteſtis, quid 1. 1. ⸗. aliud, quàm aërem(quod eſt in prouerbio) verberatis? Profert iterum Brentius locum ex Deuteronomio, vbi promittit Deus ſe fore in medio Oüccitun locus exercitus Iſraëlis. Non timebis, inquir, eos, quia Dominus Deus tecum eſt. Et mox: Domi- nus Deus veſter in medio veſtri eſt,& pro vobis contra aduerſarios dimicabir, vt cruat vos de Dest. 40. 7 PE ILIGIT. IVDICIBVS de periculo. Quid hac, inquit, promisſione clarius? Et tamẽ quoties ſunt ab hoſtibus cæſi& oppresſie Dicemus igitur promisſones Dei eſſe vanas& irritas? Nullo modo, ſed oſtédimus tales promisſiones Dei non pertinere ad incredulos, ad impios, ad ſceleraros, inobedientes, Heſpondetur. impcœnitentes: ne fruſtra glorieris de ſuccesſione,& promisſione, ſi non ſuccedas dietati,& Direr t promif non accipias promisſionem fide, atq; fidei obedientia. Atqui pr omisſio hæc Brenti, non eſt ſiones veieis& de Spirituſſancti præſentia, qui cuſtodiat ab errore, ſed de felicitate terrena, cuius generis eſ⸗ ee.e ſe videntur veteris Teſtameèti promisſiones, quas ſub conditione factas eſſe conſtat omnes: quod eriã ex eo, quod proximè præcesſit, capite liquere cuiuis poteſt, vbi dicit Moſes: Cum autem dederit tibi Dominus cunctam terram, quam patribus tuis pollicitus eſt, ſi tamen cuſtodieris mandata eius,& feceris quæ hodie præcipio tibi„Ve diligas Dominum Deum tuum,& ambules in viis eius omni tempore. Manifeſtius autem id videre licet in capite vigeſimooctauo eiuſdem libri, vbi ſic loquitur:8i audieris Vocem Domini Dei tui, vrf⸗ cias atque cuſtodias omnia mandata eius, quæ ego præcipio tibi hodie: faciet te Dominus Deus tuus excelſiorem cunctis gentibus,&c. Et receniet benedictiones multas. Quibus recenſitis, ſubdit: Quòd ſi audire nolueris vocem Domini Dei tui, vt cuſtodias& facias omnia mandata eius, venient ſuper te omnes maledictiones iſtæ: quas maledictiones dein- ceps enumerat. Nunquam igitur irritæ fuerunt promisſiones Dei: quoties enim ambulaue- runt in viis Domini, fuit ſemper Dominus cum illis: dimicauit pro illis contra aduerſarios, prmißaiones no.& eruit eos de periculis omnibus. Cæterùm ſi quando dereliquerũt vias Domini, dereliquit ai Teſtamẽti non eos vicisſim Dominus, nec vnquam eius promisſio vana fuit& ixrita. Euangelium comtrà Mecenciou, diuerſam habet promisſionem: non enim terrena iſta& caduca, ſed ſempiterna felicitas no- Marrh. 19.—..—.. r. 7. Ioan.z. bis promirttitur: neq; tamen abſq; conditione, ſicut vos docetis, ſed ſicut Chriſtus docet, Si Rom. 2. vis ingredi in vitam, ſerua mãdata. Si hæc ſcitis, beati eritis, ii feceritis ea: ſicut imitator Chri eeothas. ſti Paulus docet, qui compati nos oportere ſcribit, ſi conglorifcari, commori, ſi conuiuere: ſuſtinere, ſi conregnare volumus. Quòd ſi tu nunc ab iſta tuorum doctrina diſcedis,& non ſolum ad incredulos& impios, verumetiam ad ſceleratos& inobedientes, qui mandata non ſeruant, eiuſmodi promisſiones non pertinere negas: laudamus te, qui cum Eccleſia Carho⸗- lica tandem aliquando ſentire cœperis,& Chrilti quàm Lutheri doctrinam vel hac ſaltem in parte ſequi malueris: neq; ſola fide, ſed adiuncta ei obediétia Chriſtianos hoc genus pro- misſiones aſſequi poſſe doceas. Verum non de hoc promisſionum generè nunc inter nos agi- tur: libenter hoc tibi concedimus, quòd ſicut ſub lege terrenam, tic etiam hoc tempore gra- rig cœleſtem beatitudinem non incredulus tantum& impius, verùm ſceleratus ac inobe- diens aſſequitur nullus. e 1 Quòd autem priuilegium Petri præcipuè Cathedræ promiſſum ſtarim aliquis amittat, ſi De,a,,len mul vt criminis alicuius affinis factus fuerit, nec in eorum, quorum locum tenet, pietatẽ ſan caihedia, ant ctitatemꝗ; ſucceſſerit, id verò tibi concedemus nunquam. Etiam qui ſuper Moſi Cathedram mxindeuds vuuas, ſedebant Scribas& Phariſæos, quauis dicerent tantum,& non facerent, audire ramen Chri⸗ ſtus voluit:& non magis audiri debebunt qui ſedent ſuper Cathedram, quam illa Moſſ figu rabat, etiamſi dicant& hi, non autem faciant? Dicunt enim quæ Dei ſunt„faciunt quæ ſua ſunt: dicunt bona ex Cathedra Chriſti, faciunt mala ex peſtilentia ſus. Abſit autem Vr Ca- thedræ ſanctitas deſeratur,& propter paſtores malos gregis vnitas diuidatur. Monet laco- TAε5. 2. h⸗ .1..* 4 iſr. à per re lib.1. ap. 2. bus, ne Chriſti fidem in acceptione perfonarum habeamus. Auguftinus autem lam per ₰—.—... 1„ 1 contraiieras Pe⸗ do fidem aliquem percipere poſſe docet. Per aſinam loqui Dominus dignatus eft, qui minus 161„ loquarur per hominem quãuis grauibus flagitiis coopertum 2 Spiritus anin Piraryetſem . 2 2. 5..— 14 L uU Jaas 3. ſi voluntati eius is qui loquitur, non ſemper conueniat. Balaam precio conductus vt dan 4 Hei ſpivitus etii Dei malediceret, profectus fuerat: contrà tamen arq; animo deſtinauerat, ſimul ac in conſpe er M 7 5 54 5 S- 8.. 6 21 0³ f T pehe vi ctum populi venit, ei benedixit. Saul Rex ad occidendum Dauidem prOperané anie chg 7, ocrà an-...„ 1 C P 8 raru ttaſue præditat. ſteaquam poteſtas ei fuit facta, contra quam propoſuerat veniens ad cuneum 1 P der du 9 1&e&νν in quo Dauid erat, prophetauit& ipſe coram Samuẽle cum cæteris, cùm factus eſſet ſup .-. 1.*..„.„+ 20* eum ſpiritus Domini. Quis ignorat quales fuerunt Sacerdotum Principes& Scribæ tem ... 5—.:: f ione ribus Herodis? qui tamen vbi naſceretur Chriſtus interrogati, ſemota quauis cunctatio Matth. z.....: ſ. 8 us dixerunt, In Bethlehem Iudæ. Caypha quid potuit eſſe nequius? qui quea ſceleratè artir erat Pontificatum precio redemprum, gesſit etiam ſceleratius. Et tamen is cùm dicerer: pedit vobis, vt vnus moriatur homo pro populo,& non tota gens pereat: non a ſemetipſo hoc dixit, quemadmodum Ioannes teſtatur, ſed cùm eſſet Pontifex anni illus, profheraun⸗ Matih. 16. Si non deſtituebatur dono prophetiæ, quamlibet eſſet impius qui ſedebat in Moſi Cat 4 Sechaifeche dra, certè multò minùs eò deſtitui credendus eſt, qui ſedet in Cathedra Petri, ſuper Tige ftuiuur aßiſien. Chriſtus ædificauit Eccleſiam ſuam, cuius à Domino cura ſuſcipitur ſingularis,pro Aiauanoß ni Dein is que propriè ſupplicatur: tanquam aliorum ſtatus certior ſit futurus, ſi mens Principis i 3 4 huus ſe fuerit, aduerſus quem nunquam eſſe portas inferi præualituras promiſit veritas. Se ni Exemphomde Brenti, quid de Vigilio Papa traditum ſit annalibus: Per ſcelus ad Pont ſtearnn edas. Vailo Paa. nerat. Syluerium enim Papam, cuius erat Diaconus, inſtigàte Auguſta, de ſede ſua deturb- „. 2.; cpati para- dum atq; in exilium deportandum curauerat, quòd is omnia ſe prius& facere& p kam .ℳb lEA amdicfebc ſe erketheleſr. nr Eccelle gubn 16 Nuu remaquqi 3 brosfuerat a tormäin cxſe b meriom e Gdum Ponft 15 „, eirhn fl phe disſu fi etrare:qut 15. ſicem decli no, en 4 gnum 2 9 ſore 5 3n Acer, Fxau len vririe Verl ſewperine 4 „nCprghtt Wmoc. tlo ChuM- 1 defamat Mu Aerls n Iher Uakolot, IW Rtut cisnonſicn„nec dbindum En k. Ian guim oldec eadem oce urh arſcdſcu en o fanguins cum conſt celor eiusNlt 1s.l (onlanrijgmn Arian dibiom nong iadcc rilgebꝛn,e eipo liiuram quit Oreci ciptlonis eilgen tionen Leriu Epig Rom- electsel, iſe Ecdle lenan Pe e Nxic dlus anemn I to do dhödbopa Sfedit Imn 11 1utoanm ge aſenle eitorgutge barr onali ts cauſa. lecdonme mmac recenlet inena andi no Conſtanag anidu Ter nequag 1 beop elller nil dn rarion, Ol. mullentei dan rrator 7 eamſecotui nni umruſt. mie llces a ſetun eeonele etun T2l eron dr uny Ior Lbſe win um Wmeem lhe. 1 p A 4 Lhe uüjca3 dn bedcase ny mrengar 2 lum müregtelim, 4 880 ſuyr aut 5 — dexilo nmut RERVM ECCLES, LIBERII. 244 03 ₰ de tum diceret, quam vt quod Auguſta tanto ſtudio poſtulabat, Anthemium, qui propter Eu- ud a tychetis hæreſin de ſede Conſtantinopolitana per anteceſſorem ſuum Agapetum deiectus diu e fuerat, in ſedem illam reſtitueret. In huius autem Syluerij locum opera Auguſtæ ſuffectus, Re ia ac Pontifex Romanus deſignatus eſt, ea lege, vr quod Syluerius conſtanter facere detracta- Rad 1 bat, id ipſe facturum ſe, atq; Anthemium ad Eccleſiam Conſtantinopolitanam reſtituturum Aele promitteret. Res eſt admiratione digna: Statim vt Petri Cathedram aſcendict, idem illi quod äcd. Sauli euenit: nam ſuper eum quoq; factus eſt ſpiritus Domini. Cumq́; longè alio animo ad 8 Len Eccleſiæ gubernacula accesſiſſet, poſteaquam promisſi fuit admonitus ab Auguſta, prius ex- d 33. trema quæq; ſe paſſurum reſpondit, quàm vt hæreticum in ſedem, ex qua merito ſuo detur- nin a. batus fuerat, reſtitueret. Cumꝗ́; multa probra, multos etiam graues cri turnã in carcere pertuliſſet, paſſus eſt omnia fortiter meritum diceret aciatus, famemꝗ; diu⸗ 3„quòd multò ſe grauiora ſupplicia com- 3 ‚qui malis artibus Pontificatum aſſequutus, horrendum facinus contra ſan- cone ctum Pontiſicem Syluerium deſignaſſet. Non fuit hic Pontifex in primo ſuo ingreſſu Cay- Nal zb Phæ disſimilis: efficit ramen ſedis huius Apoſtolicæ priuilegium, vt àa fide non potuerit ab- 1 errare: quodꝗ; prius impiè promiſerat, id piè poſteà negauit: ac eo, quo Chriſtianum Ponti- 1 ficem decebat animo, tulit omniapotius fortiter quamlibet acerba, quàm vt aliquid indi- 5 gnum betri ſucceſſore de religione ſtatueret. W its de r Ex quo videre licet, quãtum ſit Romanæ ſedis priuilegium. Nam vtab aliis peccatis non Quantum ſii pri- 1ud rabilis& efficax ora⸗ uilegium Rom. 1 quod hactenus fides Petri non defecit, nec ον—fei. ſemper immunes fuerint Romani Pontifices, obtinuit tamen hoc vene tio Chriſti, quemadmodum ſcribit ſanctus Leo, ddbar( 1 defectura creditur in throno illius in ſeculum. Quæ propriæ ſunt inferorũ portæ, nunquam nt. 1 aduerſus hanc ſedem hæreſes vllæ præualuère, nec deinceps etiam per Dei miſericordia præ- Mech)h) ualebunt. Recenſentur quidem à nonnullis, qui cum in Cathedra Petri ſediſſent, in fidem A. dommdj eius non ſuccesſiſſe, nec ab hæreſi dicantur alieni fuiſſe: verum falſo notam hanc eis inuri 1 dubitandum non eſt. 8 Nam quòd primo loco Marcellinus numeratur, de quo paulò antè fecimus mentionem Marcellinus pan 1 eadem ratione dicatur hæreticus Apoſtolus Petrus, quem& ipſum Chriſtum negaſſe con- eauperucte mm ſtat: ſed ſicut is crimen hoc poſteà non lachrymis modò, verùm& fuſo pro Chriſti nomine ¹ ſanguine, cuùm eum conſtanter ad mortem vſq; cõfiteretur, expiauit: ſic fecit imitator& ſuc- ceſſor eius Marcellinus. De Liberio negari non poteſt, ſparſum fuiſſe rumorem, quòd is in Conſtantij gratiam Arianorum errori ſubſcripſerit. Verum id Arianorum cõmentum fuiſſe, dubium non eſt, qui ad confirmandam hæreſim ſuam plurimum id momenti allaturum in- telligebant, ſi tantus ei Pontifex ſubſcripſiſſe crederetur. Certè qui ſcripſerunt Eccleſiaſticam 1g a hiſtoriam, quamuis Græci,& hoc nomine Romanis Pontificibus minuùs æqui, nullam ſub- 1 ſcriprionis eius mentionem feciſſe videntur. Socrates quidem hac de re ſic ſcribit: Principio Liberius Epiſcopus Romanus, ſimulac ſe illi fidei aſſentiri denegauerat, ab Vrſacio in exiliũ t eiectus eſt,& Felix Eccleſiæ Romanæ Diaconus, Arianæq; ſectæ addictus, per vim& vio- . lentiam ab eodem Vrſacio ad eum dignitatis gradum delectus. Et paucis interiectis: Libe- 1 rius autem non multò poôſt ab exilio reuocatus ſedem Epiſcopatus propterex recuperauit, edubt A quòd Pop. Romanus ſeditione conflata, Felicem Eccleſia illa eiecerat, Imperator ipſe etiam inuito animo illis conſenſerat. An autem inuitus conſenſiſſet, ſi quod vnum tanto ſtudio ab co extorquere conabatur, Liberius ipfius voluntati de ſubſcribendo aſſenſum præbuiſſet: cùm non alia fuerit cauſa, quamobrem exilio multaretur, niſi quod id facere recuſabat. Por- rò Theodoritus, non modò nihil de ſubſcriptione meminit, verumetiam dialogũ quendam recenſet inter Conſtantium Imperatorem& Liberium Papam habitum, in quo cum Libe- rio Conſtantius omnibus modis perſuadere conaretur, vt Athanaſij damnationi ſubſcribe- ret, nequaquam id ab eo potuit obtinere, cumꝗ́; trium dierum ſpacium ad liberandũ ei con- cesſiſſet, niſi faceret, exilio multandum, reſpondit Liberius: Trium dierum aut menſium ſpa⸗ cium, rationem non mutat, quare mitte me quò lubet. Sic in exilium ire iuſſus eſt: cumꝗue miſiſſent ei& Imperator& Imperatrix 1000. aureos in ſumptũ, vterq; recuſauit,& in Thra ciam ſe contulit. Biennio verò dilapſo, Conſtantius Romam proficiſcitur, ibi nobiles matro- næ ſupplices ab eo petunt, vt eis paſtorem reſtituat, quod quamuis grauatim concesſit ille ta- men. Zozomenus verò rem ita narrat. Conſtantius Liberio Epiſcopo Romano ad ſe accer⸗ Lil.. cap. ſo. ſito, perſuadere conatur, vt ſententiæ Epiſcoporũ quos circa ſe habebat, aſſentiretur,& Atha naſij condemnationi ſubſcriberet, cùm ſibi refragaretur, cõſtanter; affrmaret, ſe nunquam illud facturum, iusſit eum Birrheam vſq;, quod eſt oppidum Thraciæ, relegari. Facit idem etiam di alogi mentionem quem habuit cum Conſtantio, deq́; muneribus repudiatis. Quid ſcribi potuit euidentius ab his, quamq; Græcis, ad demonſtrandũ Vel Athanaſij damnationi, vel Ariano dogmati ſubſcripſerit. Spargebatur quidem rumor de Liberio, ſed eum per calumniam traductũ fuiſſe narrat Nicephorus. Quamobrem cum iiſ⸗ dem temporibus, quibus Socrates& Theodoritus, Eccleſiaſticam hiſtoriam ſcripſiſſet Ruffi nus, regreſſium quidem in vrbem fuiſſe Liberium viuente Conſtantio cõmemorat: Sed hoc, inquit, vrrium quòd acquieuerit voluntati ſuæ ad ſubſcribendum, an ad populi Romani g1 atlam 5 ‚quòd Liberius nunquam Lib. i. cap. 27. Lib. ꝛ de? gi⸗ dE LEGIT. IVDIOCIBVS gratiam, à quo proficiſcens fuerat exoratus, indulſerit, pro certo compertum non habeo V xit autem iiſdem temporibus Hieronymus quoq;: ſed ſi qui temporis illius hiſtoriam 8 bebat, ac diligentius omnia proculdubiò ſcrutabatur, nihil Ruffinus pro certo ea de re come pertum habere potuit, veriſimile eſt, multèò minus Hieronymum ſcire potuiſſe, qui olita. riam ferè vitam in deſertis locis agebat. Ac fieri poteſt, quòd quem de Liberio rumorem l ſo ſparſum fuiſſe ſcribit Nicephorus, quaſi reprobaſſet homouſion,& acquieuiſſet Impera⸗ In liir.de viri toris voluntati, perlatus is ad Hieronymum quoq; fuerit. Ex quo factum eſt, vt ſcriberet Allaſtrib. is, Fortunatianum Liberium Romanæ vrbis Epiſcopum pro fide ad exilium pergentem pri —.. 4 P mum ſolicitaſſe ac fregiſſe,& ad ſubſcriptionem hæreſeos impuliſſe. Simile quiddam eue- niſſe potuit Athanaſio quoq;, ad quem& ipſum hac de re falſus rumor perueniſſe videtur- „—.. 222.1: 6. 2 dnde roptereà confictus ab Arianis, quò& ipſe facilius adduci poſſet, vt homouſion reproba- ℳ ſ0 ieariam—* 5.‿.. ſ 5; Illi ſc.... 8 1 ntifice factum accepiſſet. Quæ cauſa fuit illi ſcrib 1 Fra aeufes. 188, cm id à tanto Po t p Qu endi, quòd Libe- rius poſt exactum in exilio biennium inflexus eſt, minisq; mortis ad ſubſcriptionem addu- ctus eſt. Quare quicquid ea de re ſcribant, vel Hieronymus, vel ante eum Athanaſius, quan- doquidem id parum certo rumore cognouerunt, cum variè rem à variis narratam fuiſſe com ſtet, maius meritò pondus eorum habere debent teſtimonia, qui cùm temporis illius res ge- Epiſf.1e5. lib.z. ſtas literis mandarent, diligentius omnia ſunt explorare conati. Certè Auguſtinus& Opta- coira Donaiſtas, tus in catalogo Epiſcoporum Romanorum, quem recenſent, etiam Liberij meminerint: ugs. quod nequaquam feciſſent, ſi quòd hæreſi Arrianæ ſubſcripſerit, certò conſtitiſſet: Dixiſſet autem Ambroſius, Tempus eſt ſoror ſancta, ea quæ mecum conferre ſoles, beatæ memotiæ Liberij præcepta reuoluere, vt quò vir ſanctior, eò ſermo accedat gratior: ſi quòd hæreſi ſubſcripſerit, exploratum habuiſſet? Verùm demus factum eſſe, quod rumore falſo tum ſpargebatur, quòd inductus fuerit ad ſubſcriptionẽ, certè factum hoc eius ipſe excuſat Atha⸗ naſius. Illud ipſum, inquit,& eorum violentiam,& Liberij in hæreſim odium,& ſuum pro Athanaſio ſuffragium cùm liberos affectus habebat, ſatis coarguit. Quæ enim per tormen- ta contra priorem eius ſententiam exorta ſunt, eæ iam non metuentium, ſed ita cogentium voluntates habendæ ſumt. Negat Athanaſius, Liberij, ſed eorum, qui coëgerunt in ſubſcri- bendo cõſenſionem fuiſſe, ita vt ſi maximè verus fuiſſet rumor hic, qui confictus de eo erat, non alio tamen loco haberi oportuerit propterea Liberium, quàm quo Petrũ Apoſtolũ quĩ Chriſtum negauit:& quo Marcellinũ, qui thura idolis admouit: nec ei crimen hæreſeos vlia Meretitus qein ratione impingi potuerit, cum hæreticus is propriè dicatur, qui ſuo ipſius iudicio condemna⸗ pronrit diaiar. tus, ſua ſponte ſeipſum eiicit ab Eccleſia, nec eam audire dignatur: quòd ſe rectius quàm vni⸗- uerſam habet. Idem enim eſt hæreſis Gręce, quod electio Latinè. Quamobrem is dicitur hæ reticus, qui ſibi nouum doctrinæ genus aliquod elegit, qui ſingulares quaſdam opiniones adfert à communi totius Eccleſiæ ſenſu& conſenſu diſcrepantes, quas ita pertinaciter tue- tur, vt orbem vniuerſum Chriſtianum cæcitatis potius condemnare non dubitet, quam ſe- mel& irerum admonitus errorem ſuum agnoſcere,& ab eo diſcedere velit. Vbi verò non Defenditur Fe: eſt electio voluntaria, ſed metu quis adigitur, ibi propriè hæreſis eſſe dici non poteſt. Quod ad Felicem attinet, ſcribit de eo Socrates, quod cum Arianæ ſectæ fuiſſet addictus, per vim & violentiam ab Vrſacio ad eum dignitatis gradum quem obtinebat Liberius, delectus eſt. Sed eum Populus Romanus, ſeditione conflata, Eccleſia eiecerat, Imperatorque ipſe etiam inuito animo, vt Liberius ab exilio reuocaretur, conſenſit. Theodoritus verò teſtimonium hoc Felici dat, quòd fidem in Concilio Nicæno expoſitam ipſe ſeruauit integram, niſi quod cum illis, qui eandem labefactare ſtudebant, ne quid Imperatorem offenderer, libere com- municauit, ac propterea nemo ex Romæ habitatoribus in Eccleſiam dum ille intus eratſ in- V gredi voluit. Idem illi dat teſtimonium Zozomenus quoque, qui narrat eum fidei Conci 1. li.1. cap 22. lij Nicæ ni ſemper conſenſiſſe,& omninò quantum pertinebat ad religionem reprehenſione 2,10.4-ap. caruiſſe: atq; ob id ſolùm in crimen vocatum eſſe, quòd non modò Arianos miniſtros Pc- ꝛ enhe higee cleſiæ ordinaret, verumetiam quod eorum communione vteretur. Neque diuerſum à Theo . Pißhris tage dorito& Zozomeno ſcribit Ruffinus, vt his tribus quam vni Socrati maior fides haberi maſtaſius. meritò debeat. Quanquam etiam ſ fuiſſet Arianus, pro Pontifice Romano nunquam fuit Viand ap. agnitus, ſed ab Imperatore per vim intruſus.. Amafiaſio Poni. Anaſtaſio Pontifici ſuſpicionem hanc primus conflaſſe videtur Gratianus, culus errorem, fci miqtus eſt vt fit, alij poſteà ſunt ſequuti. Narrat is fabulam quandã, quod multi clerici ſe 2 cömunions Lat a in ipſius(ſic enim loquitur Gratianus) abegerunt, eò quòd communicaſſet ſine cõſilio Epiſco⸗ porum, vel Presbyterorum& Clericorum cuncte Eccleſiæ Catholicæ, Diacono Theſſaloni⸗ cenſi nomine Photino, qui communicauerat Achatio. Et quia voluit occulte reuocare Acha- tium,& non potuit, nutu diuino percuſſus eſt. Vnde fabulam hanc Oratianus deſcripſerit non ſatis conſtat: verùm qui libros eius legerit attentius, riuulos eum potius aliorum com- pilatorum conſectatum, quàm ex ipſis fontibus hauſiſſe pleraque reperiet. Nam com⸗ lix Papa. Cur Oratianus alicubi erret. pilarunt ante eum quoque ſimiles ſententias Iſidorus, Iuo Carnotenſis,& qui ierſii 5.—..—... 1 eum Burchardus VVormarienſis, Epiſcopi. Sed commentum hoc Gratiani refellit ipli oſſa textus illius Anaſtaſij Epiſtola, ex qua perſpicuum cuiuis eſſe poteſt, quod etiam in gl P 9 P P P 2 3 legi- önuniaſelu fer idiolocof. tholberefutale 5 guezitol w ecenſerul robauelit · as monumé Kabellics, N thelitarum n 1 diasin eli tn,, in iomen ciorbthals Monottelariie tar amand d denurean Noraqdorta,7 abuirllusi cire Snoci,92 nos iſerrafuep tigegni. Eo Alchdle Impel⸗ cöftenuurboelͦ leanosLeopr'e rn rpicopi ct adhoechmenct Dresinen de) loqui qeerent. nom Serglü,Dyn verbis ſtrur.Pbe Da Lakeſa Chm 5 Rooſtältä One,: Apot oribil 2in ner Ke Köpl proſcsn h. unperignſet i dtiond nungh 2 exordofdei e N tnereluspemg u lſepalori pra 1 nunrcida, ſ tua&. b a walg da quonü he 1 müneäfmann 8e lle Sontikex s manletiz guoc Lranbduſckpraſe u- musapp cbero t eirbitnonden, Lam tütntor), ucnduiſeſeid d küt Pprho nr— nliiſe:ig Naſede cde* cilol f ſene 5 Ne lonn. Li. Pnſle— Noci umn 1. 4 ü wuß d cerd 1¹ 8 2 1f Dden 3 m eKu Ai Actom. dddlom 8e, d. dmid 4* npen er, T. Vrb domd llendene zꝛilibdn 0 deeum au r Nris nar n Cmtempo it Cene auall a ciam lidel an cento cont fene dlesd in gratior: p e, quod m a hoceiusiſ 1 xreſimodiuh 1 n. Crenn 4 uentuum, ſedh an wyquiccegen n lle quiconich a 1 1 8 uo lpfus udlc e r-quodſetect a 6. umobfen 1 gulares quald i. d. 288, Qlasltapel l 7 4 nare non dubl co n ele ſc 1 Selſe dicinon a cte fuiſſetdi f nebatLibell à at. Impetatot M eodotitus rd 2 ceruuit ute eem ofendd g. Hamduml d oui narrtel if ad rigioel 24 nodd Arünne † tor.Neqled 2 i Socratlſ lice Romaſ I ur Cratuand D 1. eric S, mult. denc 6 ajeallet li— Tn ue e e bolterDi n 3 ohui dcal A1, bunc Gfa a arn Dol 2. J weund.n tep.ell 273 f ſa bacaf der 1.aED detull RERVA ECCIES. LIBAER I. 245 egitur, ante quã factus eſſet Anaſtaſius Põtifex, Achatiũ defunctũ fuiſſe. Qut potuit autẽ fie- ri defunctũ vt reuocare voluerit Põtifex? Nam quod ſcribit gloſſator, vt orationes pro eo in Eccleſia fierẽt, eum Achatiũ reuocare voluiſſe: prorſus id abſurdũ eſt:& contrariũ eius oſten dic epiſtola, quã ad cognominẽ ſuum Anaſtaſiũ Imperatorẽ ſeripſit, in qua ſpecialiter Achatij nomẽ taceri vult: quę ſola ſufficit ad commentũ hoe Oratiani refellendũ, cùm pręſertim etid 8.2g=ſi.1ap. excõmunicaſſe legatur Anaſtaſiũ Imperatorẽ, propterea quòd Achatio cõmunicaret. Ac ad- D'*εmeff. fert is alio loco piam quandã& catholicã Anaſtaſij ſententiã ex illa eius epiſtola, quã parũ ca- tholicè refutare conatur. Videtur autẽ eã ex aliquo cõpilatore potiùs excerpſiſſe, quàm inte- Srã epiſtolã Anaſtaſij legiſſe. Nam ſi legiſſet integrã, in errorẽ hunc prolapſus non fuiſſet. Recenſetur inter hæreticos etiam Honorius, quòd is Monothelitarum errorem ap- Monorius a2 he probauerit. Ac vindicant eum ab iſto crimine, quotquot ferè temporum illorum res ge- reſi Monotheli- ſtas monumentis literarum conſignarunt, Blondus,& eius abbreuiator, Mneas Syluius, fe venaauus Sabellicus, Nauclerus, Platina: qui primum hunc Pontificem fuiſſe volunt, qui Mono- Aeade.“ thelitarum hæreſim condemnauerit: ac ipſo factum auctore narrant„Vt Imperator Hera- SHylui. neid. clius in hanc hæreſim lapſus, ab errore ſuo reſipiſceret, ac Pyrrhum, per quem ſeductus fue-*.* rat, in Aphricam relegaret. Ex quo videre licet, quæ ſit fides illis habenda, qui proximis ſu- perioribus annis, mendacis cuiuſdam hiſtoriæ centurias conſcripſerunt, in quarum ſeptima, Monothelitarũ hæreſi correptũ Honorium fuiſſe ſomniant,& eius rei Blondum teſtem ci- tant, cùm tamè in hiſtoria Blondi contrariũ legamus. At in ſexta Synodo Oecumenica con- demnatus eſt, aiũt, Honorius, tanquã hęreſis huius approbator. Quid igitur ad hæc dicemus? Num auctoritati tantę Synodi detrahendũ eſſe putabimus? Abſit. Veri hoc potius dicemus, quòd in huius ipſius ſextæ Synodi duodecima& quartadecima actione dictum fuit de actis quintæ Synodi, quæ ſextam hane præceſſerat: quòd in ſeprima eius actione pleraque per fal- ſarios inſerta fuerũt, quæ ne cogitare quidẽ in mentẽ venerat vnquã Patribus in illa Synodo cõgregatis. Quod Cræcis facere nõ inſolitũ fuiſſe, teſtatur etiã Nicolai Pontificis epiſtola ad Michaëlé Imperatorẽé ſcripra: teſtatur& Anaſtaſij pręfatio in octauã Synodum, quin& ipſi O&a Ha feſe cõfitentur hoc Græci, qui cõuenerant in Concilio Florẽtino. Quæſtus eſt auté etiã ante mil⸗- 7eneo. le annos Leo primus Pontifex Rom. tale quiddã de ſua, quam ad Flauianũ Conſtãtinopoli⸗ tanũ Epiſcopũ dederat epiſtola, factũ fuiſſe. Cæterũ quod poteſt adferri fortius argumentũ Fex. n. ad hoc crimen, quod impingitur Honorio, diluendũ, quàm ipſius Agathonis epiſtola? cuius ctione 4. Patres in ſexta Synodo cõgregati ſententiã ſunt ſequuti, quòd in ea per Agathonẽ Petrum eueah deent⸗ loqui dicerent. In qua cum& gatho perſtrinxiſſet hæreſeos Monotheliticæ Cyrũ Alexandri- hhr Ve,h. 8 num, Sergiũ, Pyrrhum, Petrũ, Paulum, Conſtãrinopolitanos Epiſcopos, ad Imperatores his Casbedra Peiri- verbis vtitur: Eximéda proinde, ac ſummis conatibus cum Dei præſidio liberanda eſt ſancta Dei Eccleſia Chriſtianisſimi veſtri imperij de taliũ doctorũ erroribus, vt Euangelicam atq; Apoſtolicã Orthodoxæ fidei rectitudinẽ, quæ fundata eſt ſupra firmã petram, huius B. Petri Apoſtolorũ Principis Eccleſiæ, quæ eius gratia atq; præſidio ab omni errore illibata perma- net,&c. Ac nõ procul ab initio eiuſdẽ epiſtolæ: Hæc eſt, inquit, veræ fidei regula, quam& in proſperis& in aduerſis viuaciter tenuit ac defendit hæc ſpiritalis mater veſtri tranquillisſimi imperij, Apoſtolica Chriſti Eccleſia: quæ per Dei omnipotẽtis gratiã, à tramite Apoſtolicæ tra ditionis nunquã erraſſe probabitur, nec hærericis nouitatibus deprauata ſuccubuit: ſed vt ab exordio fidei Chriſtianè percepit ab auctoribus ſuis Apoſtolorũ Chriſti Principibus, illibata finetenus permãſit: ſecundũ ipſius Domini Saluatoris diuinam pollicitationẽ, quam ſuorum diſcipulorũ Principi in ſacris Euangeliis fatus eſt, Petre, Petre, inquiens, Ecce Satanas expe- Lacæ:s. tiuir vt cribraret vos, ſicut qui cribrat triticum. Ego autẽ pro te rogaui, vt non deficiar fides tua:& tu aliquãdo cõuerſus, cõfirma fratres tuos. Conſideret itaq; veſtra tranquilla clemen- tia, quoniã Dominus& Saluator omniũ, cuius fides eſt, qui fidem Petri non defecturã pro- miſit, cõfirmare eum fratres ſuos admonuit,&c. Quæſo te Brenti, auſüsne fuiſſet ſic ſanctus ĩlle Pontifex in facie totius Eccleſiæ gloriari, quòd ab omni errore Petri ſedes illibata per- manſerit, quòd à traditionis Apoſtolicæ tramite nunquã errauerit, nec vnquam hereticis no- uiratibus deprauata ſuccubuerit, ſi eius ipſius hæreſeos, quam in illa epiſtola confutauit pri- mus approbator fuiſſet Honorius? inter cuius mortem,& illud tempus, quo ſexta ſynodus eſt habita nondum anni ſexaginta interceſſerant. Nonne veritus fuiſſet, ne quis ei obiiceret? Quam tu tantoperè Cathedram extollis, quam nunquam hareticis nouitatibus deprauatam ſuccubuiſſe ſcribis, ab ea ipſa quam nunc tu refellis, hæreſis eſt approbata. Certè nec tam ru- dis fuit Agatho Pontifex, vt ignorare potuerit, ſi quid eiuſmodi factũ eſſet: nec tam audax, vt ſi ſciuiſſet aliquid, ita confidenter de eo gloriari vellet, quòd ſemper ab omni errore illi- bata ſedes hæc permanſerit. Deinde verò ſcripſit Photius Patriarcha Conſtantinopolitanus epiſtolam ad Michaëlem Bulgariæ Principem de ſeptem Synodis Oecumenicis,& qui fint in ſingulis hæreſeos condemnati recenſet. Vbi ventum eſt᷑ ad ſextam, omnes quidem alios hæreſeos Monotheliticæ condemnatos enumerat, Honorij verò nullã prorſus facit mentio- nem. Quem ſilentio non præteriiſſet homo Cræcus,& Romanorũ Pontificum æmulus, ſi quid eiuſinodi de eo compertum habuiſſet. Ac vt verum eſſe cõcedamus, quod eius generis T aliquid —— DE ILEGIT. IVDICIBVSA aliquid ſcripſerit Honorius, certè priuatas is literas ad Sergium dederat, nihil de Concilij tentia, nihil ea de re maturè fratrum Concilio decreuerat. Quòd ſi quid verò tale facit Mia tifex, ſi priuatim tradit aliquid, non eſt id petræ protinus impingendum, de qua illa Chriſti verba ſunt: Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam. Quod adfertur de Benedicto vndecimo, non indiger longa refutatione, cum nuſquam re- periatur aliquando ei hærericum dogma obiectum fuiſſe, quin nouem illis menſibus, quibus Eccleſie præfuit, piè, ſancteque Pontificatum adminiſtraſſe perhibeatur. Sed neque de Ioanne vigeſimoſecundo, quicquam eiuſmodi verè dici poteſt, quin illi po tius, qui hanc illi notam conati ſunt inurere, Marſilius Patauimus,& Cuilhelmus Okkam hæretici ſunt habiti. 3 Repertus eſt autem qui Eugenium quoq; quartum inter hereticos recenſeret: Sed quę profertur illius hęreſis? Cenſuit Ferrariam Baſilga conciltũ eſſe transferendũ. Scilicet in hoc ſidei cardo vertebatur, Baſileæ ne, an Ferrarig Conciliũ haberetur? Iuſta certè cauſa, quam- obrem hereticus cenſeretur. Sic iſtos nihil non cõminiſci pudet, dum Pontificum auctorita- tem eleuare queant. Quis autem hanc Baſilienſi Concilio dedit auctoritaté? quod œcume- nicum fuiſſe non conſtat: neq; ratum deinceps eſt habitum, quod in illo fuerat, hac quidem de re conſtitutum. Quin magis illud eſt agnitum pro legitimo Concilio, quod ſub id ipſum tempus Ferrarię fuit celebratum, ac paulò poſt Florentiam trãſlatum: in quo tamen factum eſt operęprecium, quod erat inter Cręcos& Latinos diſsidium, eo ſublato. Nallas pontifci Hinc videri licet, quam anxiè querentes hęretici, quam nihil inuenire potuerint, quo de- A ⁵de Peiri aber⸗ monſtrarent in Cathedra Petri, per mille quingentos annos& amplius, ſediſſe quenquam rauit· aliquando, qui diuerſum à Petri& ſucceſſorum eius doctrina docuiſſet, quiq́ue conu- ctus alicuius hęereſeos fuiſſet: cum tamen intereà vel ipſa luce ſit clarius, ex Cathedra Luthe⸗ ri intra non totos quadraginta annos prodiiſſe ſataniſmum illum omnem, quem initio libel⸗ Sen. li huius enumerauimus. Succeſſerũt igitur omnes Pontifices Romami, ſi minus in pietatem & ſanctitatem, ſaltem in fidem& doctrinam Petri:quam& non aliam publicè ſemper ſunt profesſi. Nam quid in corde cuiuſq; clauſum fuerit, eius eſt ſolius iudiciũ, qui ſcrutatur cor- chriſliene chare da& renes. Exigit autem hoc à nobis Chriſtiana charitas, vt benè de cunctis exiſtimemus, tatis eſt neminmm& pro Catholicis omnes habeamus, quos nihil Catholicæ fidei contrarium apertè profiteri F e beEned, videmus. Cuius vos charitatis ſi vel micã haberetis Brenti, ab iſtis tam ſcurrilibus iocis ab- TSa en, ſtinereris proculdubiò. Qus eſt enim iſta dicacitas, vel ſcurrilitas potius, Petrũ à Soto Petrũ ledicentia Erè᷑iü. Aſotum, Cardinales vocare carnales? Scilicet vos eſtis homines, illi verè ſpirituales, quibus Lue, iſiihat nihil eſt oommune cum carne& ſanguine: qui ſic omnem carnis curam abieciſtis, vt etiam Tuampiruuaes, ad Euangelium prædicandum parum vobis idonei eſſe videamini, niſi per incœſtum ſacrile- gium ſub honeſto coniugij prætextu, cum Nonnis etiam Monachi pleriq; copuleminiè Ta- ſes cum ſitis, alios vocare carnales nihilominus audetis:& legitimi ſucceſſores Apoſtolorum vobis eſſe videmini: cum Apoſtolos etiam legitimas vxores abieciſſe conſtet, ſimul vt Chri- ſtum ſequi cœperunt, quò magis eſſe poſſent ad Euangelium prædicandum expediti. Non imus hoc inſicias Brenti, errare nonnunquam in eligendis Pontificibus& Cardinales& Ca nonicos: quid autem ſi vulgus eligat belua multorum capitum, ſi Magiſtratus, ſi Princeps? num& iſti non æquè ſunt errori obnoxij? num eos carnis& ſanguinis expertes eſſe putas Si legiſti quæ ſcribit ea de re in tertio libro de Sacerdotio Ioãnes Chryſoſtomus, qualis me- lioribus etiã illis temporibus populi fuerit electio, cognoſcere potuiſti, cuius Babylonicam confuſionem veritus Auguſtinus, quemadmodum ipſe non ſucceſſerat, ſed acceſſerat: Va- lerio, ſic viuens adhuc Eccleſiæ ſuæ de ſucceſsione prouidere maluit, quàm vita functus ple- bis iudicio rem permittere. Prauum eſt& inſcrutabile cor hominis. Fieri poteſt, etiam cùm nihil aliud in eligendo ſpectatur quàm pietas& ſanctitas, vt erretur nihilominus, piusq́; vi⸗ deatur& ſanctus, qui pius& ſanctus non eſt. Fieri poteſt& hoc, vt vel carni& ſanguini vel affectioni pluſculum indulgeatur in eligendo. Cæteruùm vt aut eligatur hęreticus, aut qui Ca 8 De bontiſicum electione. C 1— Dſoſt. Aug.· epiſt. io. Hier. I7. Pontifex facfus hæreſim non tholicè electus eſt ſedens in Petri cathedra Pontifex, hæreſim apertè profiteatur, non facilẽ Pruiteiun fieri poſſe credent hi, quibus perſuaſum eſt, efficatiorem fuiſſe, quàm pro Petro fudit ad Pa- Twe2- trem ſuum cœleſtem orationem Chriſtus, vt ne deficeret fides eius, quàm vt pro ſua reue- rentia non exaudiri potuerit. 4. De indignis ſa- Quamobrem nihil eſt quòd illas contra nos ſententias coacerues: Non ſanctorum filj cerdotuus ditim ſunt, qui tenent loca ſanctorum, ſed qui exercent opera eorum. Non omnes Epiſcopi ſunt Ctione a0-cρνq. Epiſcopi. Non facit Eccleſiaſtica dignitas Chriſtianũ. Auferet Dominus nomina ſacerdotum Non 6ſ1 facile. 4 1¹..—.. 0 ji di jtate u, el ebo- cum ſacerdotibus, qui fruſtrà ſibi blandiũtur in Epiſcopali nomine,& Presbyterij dignitate, & non in opere, qui malis operibus ſua nomina deſtruunt. Nam& nos tibi cum tuo magi- —„ orumn epiſt. l. n 2apber ſtro Luthero reſpondebimus, quod ille Picardis aliquando reſpondit: Scimus heu noſtrum athernus 1 02—... ⸗: narionulus ſaper caſum& dolemus, non autem ſicut hæretici fugimus,& ſemiuiuum relinquimus, tanquam alienis peccatis pollui timeamus. IIli fugiunt à nobis Chriſtianis,& repunt ad ſeipſos in an- gulum. O blaſphematores Dei,& proditores Chriſti. Si Chriſtus feciſſet ſicut vos feciſtis, ...—.... 15 quis vnquam ſaluatus eſſet 2 Hic Picardis vicinis ſuis hæreticis Romano fœtore alüsie 1 propoſitionẽ 80. 1 tro conlentan 3 cut ànobis 001 Eitne autem ilieinecim um libere plo iidächo n maede mentee cti⸗ tota quid I nece le labet 3 ctus eum cohl ſ que relerrmn neplumamq 4 tos dror Ioll e Baguterune3lt Belidbtia T 1 nerilbeil jaasteruamn enurligulaein eiss&e. Nonnen gliprecnem 4* Drentius inconlte Chmiſi KqbYGe fnguamemtrg qux dſduräü: cng,ltG’on; hrckabentyr- ekqucliniäyſe i cius räicuſaſt i Ciriticiſerk brume 4691 autall certan Chrillnoer le pet ogädenes p dicoaoßlmg t ettſerperſng cin Cngregg en woti ctpoilg Paghr Ixta tu Ine en barisglit wen ne busarbigt t umi Concil a t congregauet M mero de cauii def b5, Kll tor tlners ng ren haglern, nlahueru, gl dleram 19- drd quſem preſel 1.— (triſn KERVM ECCLRS. ILIIER TII. Snd 246 1 la an(ſe enĩm ipſè loquitur) reſpondit aliquando Lutherus: Vtinam autem quas tu ſententias K e 3 produxiſti, minùs in mores noſtros quadrare poſſent. Sed intereà non minuùs verè contra V vos eadem omnia proferri poſſunt, qui cùum nouum quoddam Euangelium, quod ſub ſcam- e 8 e no tot ſeculis latuiſſe dicitis, in lucem nuper adeò produxeritis, nullum tams adhuc nouum Un Rr 9& eximium ſanctitatis veſtræ ſpecimen exhibuiſtis. Vide autem Brenti, num dogmati ve- . ſtro conſentanea ſcribas. Fidem enim tantum à veſtris exigitis,& eam ſufficere ſoſam puta⸗ dühe A tis: cur à nobis opera prætereà requiritis? 4. 8 Wuült 1 Eſtne autem hoc modeſtiæ Chriſtianæ, quòd venerabilem virum Petrũà Soto tam ſcur- gcurrilis Brem riliter inſectaris, quòd dixerit, Totam quidem Eccleſiam, non autem ſingula membra, cer- ii aene in dR, 8 tam habere promisſionem Chriſti& gubernationis Spiritusſanctiꝰ Sic enim inſultas homi⸗ Srh2. feradd 4 ni: Quid hic noui? Imò quid blaſphemiæ auditurs Amabò te, exiſtimäàsne Aſotum adhuc ſa- lutacen* na elſe mente? Eocleſia habert promisſionem præſentiæ Chriſti,& gubernationis Spirituſſan adomh a. cti tota quidem, non autem ſingula eius membra. Cum ergo Aſotici Prælati conueniunt, dortri 4 neceſſe habet Chriſtus iuxta promisſionem ſuam præſtò adeſſe, neceſſe habet& Spirituſlan⸗ niloie ctus eum conuentum gubernare: cum autem inuicè à ſe iterum digrediuntur,& ad ſua quiſ⸗ ncligat 1 que reuertuntur, digreditur etiam Spirituſſanctus,& reuertitur ad ſinum Trinitatis ſuæ, vt meinaa 1 ne plumam quidem apud Prælatos poſt ſe relinquat. Immanè, quantus hic eſt ſtupor, quan- ſädg tus furor. Toti Eccleſix præſens eſt Chriſtus, non autem ſingulis eius membris. I ota Eccle- 1 ne ſia gubernatur a Spiriruſancto, non autem ſingula eius membra. Ac ſi quidem ſermo eſt de Reſponſio,pro⸗ venllege in Eccleſia Aſotica, certè nec Chriſtus, nec Spirituſſanctus præſtò adeſt vel toti, vel ſingulis 2 ene he nplus,e 3 membris eius. Si autẽ ſermo eſt de vera Eccleſia Chriſti, profectò ſicut Chriſtus adeſt toti, Aihe 9cehe locliſa, i ita adeſt etiam ſingulis eius membris. Et ſicut Spirituſſanctus gubernat totam, ita etiam gu- natiomis giritas sex- a bernat ſingula eius membra. Si quis, inquit Paulus, Spiritum Chriſti non haber, hicnon eſt Teuae ieehe dmnem, i eius,&c. Nonne ſcurram hic agere potius videtur Brentius, quam qualis videri vult Euan- ems E nõ eius mem: man ſmd is gelij præconem? Sed quò melius res intelligi queat, ipſa Petri verba adſcribemus. Dixerat"'a fngula quo liam publ a. PBrentius in confesſione ſua, quòd Eccleſia certam habet promisſionem perpetuæ præſentiæ zeerrden 5 judicläqM Chriſti,& gubernatur à Spirituſancto. Petrus hoc ſcholion addidit. Verũ eſt, tora, non vero* de cuncth. fingula membra. Quòd ſi tota, maximè vbi tota conuenit, veraciter curatura& inquifitura ootrariom, n quæ ad ſalutem pertinent: quod fit in conciliis. Vnde illa ſpecialem promisſionẽ habet. Vbi- Stamſent u cunq; ſunt duo vel tres,&c. uæcunq; igitur cõcilia ſint, ſiue Prouincialia, ſiue Epiſcopalia, drisden t hanc habent promisſionẽ, ſed Vniuerſalia hanc, quæ fit toti Eccleſiæ: Portæ inferi,&c. Quid Ilivech 2 eſt quod in ĩis verbis pium Lectorem offendere queatè Num quòd in Veritate inueſtiganda, cumat A cuius rei cauſa potisſimum concilia cõuocantur, certiorem promisſionẽ perpetuę preſentiæ e 1 Chriſti qui veritas eſt, habere dicit Petrus totam Eceleſiam, quàm vnum aliquod eius mem- 4 ham brumè Id ſi falſium eſt, cur igitur tu Brenti, in iis quæ proximè præceſſerunt, magnã eſſe legi- biplend,ch 9 timorum Conciliorum auctoritatem ſcripſiſti? quæ certè nihil habebunt eximiũ, ſi peræquè luccelan 4 certam Chriſti perperuæ preſentiæ promisſionem habent ſingula membra, ſi peræquè per- ile onta a⸗ Petuò gubernantur à Spirituſancto, quo ad veritaté inueſtigädam. Cur autẽ dixit Chriſtus, dicandum Vbicunq; ſunt duo vel tres:at non potius: Vbicunq; eſt aliquis veſtrum: ſi perinde præſens habus K eſt ſemper ſingulis, atq; multis in vnum locum congregatis? Quorſum autem attinet Con- f Magitrt 1 cili la congregare, ſi perinde præſens eſt perpetuò Chriſtus vnicuiq; membro ſeorſum, atque wuinises ar toti corpori Eccleſiæ? Quin Eccleſiæ membra ſint etiam agricolæ, credo non negabis. Cùm Chyylolt 1 itaq; iuxta tuam ſententiam, eriam eorum quiſq́; promisſioné habeat perpetuæ Chriſti præ- otuiſti,oih d ſentiæ, quid ex eo conſequitur aliud, quàm vt æquè posſit etiam agricola, quibuſcunq; de re- cellete ſe 1 bus ambigitur, in cauſa fidei definire, atq; legirimum concilium: nec minor illius, quàm legi- uit quim 7 timi Concilij ſit au toriras? Stulti igitur fuerunt Apoſtoli, qui Conciliũ Antiochiæ primum„a.z. nis Fieig ts congregauerunt: ſtulti Patres illi, qui Nicææ, Conſtantinopoli, Epheſi, Calcedone tot nu- erurniloſ mero de caufa fidei definituri conuenerunt. Quid enim erat neceſſe tantos facere ſumptus, Itwelell 2I tot itineris moleſtias, tot labores perferre, ſi peræquè certam Chriſti præſentiæ promisſio- t! 1 1 12 nem habuerunt ſinguli ſeorſum habitantes, atq; vnum in locum omnes congregati? Deinde lorcur 3 S u verò ſi certam habent perpetuæ Chriſti præſenriæ promisſionem ſingula veræ Eccleſie mem hene 4 u bra, qualem tu putas eſſe veſtram Lutheranam: quæſo te Brenti, fuit ne tum in ſingulis uam pl u præſens Chriſtus, cum plurima& ea præſtantiora Eccleſiæ veſtræ membra, partim ad Zuin aus, Guig glianam, partim ad Munceranam, partim ad Suenckfeldianam„partim ad Campanam, fi- démne dicam an perfidiam, ab errore veſtro defecerunt? Aut fatearis oportet Brenti, præ- eroes: Nd e ſentem etiam tum Chriſtum iſtos habuiſſe, cuùm hos tam fœdos errores veſtris erroribus „Nouon eag reiectis, amplexi ſumt, etiam tum eos à Spiritu ſancto fuiſſe gubernatos: aut verum ſcripfiſ ominl! d ſe Petrum concedas, qui negat, certam perpetuæ Chriſti pręſentie promisſionem habere ſin⸗ e,P! 1 gula membra, quàm certum eſt habere totam Eccleſiam. Videsne iam quorſum tibi tua di- TKloS at⸗ cacitas reciderit? in quas ipſè te ſalebras conieceris? quemadmodum ex illis explicare te non andt Sd e g posſis? dum homini pio piè de rebus diuinis diſſerenti grauisſimũ blaſphemiæ crimẽè impin⸗ um fell ſaur gere, ſtuporé, furoré adſcribere, ſanamꝗ; mentẽ& ſenſum cõmunem detrahere non vereris. Krr D Neq; Verò negauit Petrus, pręſentẽ eſſe Chriſtũ ſingulis membris,& a Spirituſancto ſingula dusfelt 2 uos Tt 2 menl Da 1 E b dE LEGIT. IVDICIKVS membra gubernari: verùm de re propoſita loquebatur, de eo quod ſcriptum à te fi cleſiam habere certam promisſionem perpetuæ præſentiæ Chriſti& gubernationi ſancti. Quòd perpetuò ſit præſens Chriſtus, quòd ſic ab eo perpetuò gubernẽtur fingula Ec⸗ V cleſiæ membra, vt à fide nunquam aberrare posſint, ſicut gubernari Concilium legirime con gregatum nemo pius dubitat, hoc eſt quod Petrus à Soto rectè negat. Neq; verò tu ignora⸗ pas hoc Petrum dicere, verùm ad inuidiam illi cõflandam feciſti more veſtro, vt calumniam hãc adhiberes,& ipſe cõminiſceretis aliquid, quod rectè poſſes oppugnare. Quæ cauſa etiam 1 fuit, vt quod in confesſione tua ſic ſeripſeras: Eccleſia cerram habet promisſionem perpetuæ præſentiæ Chriſti: ſublata vocula Perpetuæ, poneres in confutatione Promisſionem præſen tiæ Chriſti. Arqui quin præſens adſit Chriſtus in veris membris ſuis etiam ſingulis, quæ tem- pla ſunt eius, in quibus habitare dignatur, neq; Petrus à Soro, neq; pius quiſquam, qui mo- dò ſanæ ſit mentis, negat. Quòd autem perpetuò præſens adſit, quòd æquè præſens adſit ad veritatem inueniendam fingulis, atq; præſens adeſt vniuerſis in concilio legitimo congrega⸗ tis: id verò negat Petrus: negant etiam omnes qui vel ſenſu communi ſunt præditi. Itaq; ni- V hil ad rem faciunt quæ in teſtimonia profers è ſcripturis. Si quis ſpiritum Chriſti non habet hic non eſt eius,&c. Nemo enim contradicit. Sed audi quid idem dicat Apoſtolus: cum enim præmiſiſſet: Nemo poteſt dicere Dominus Ieſus, niſi in Spirituſancto, ſubiunxit: Diuiſiones autem gratiarum ſunt, idem autem ſpiritus:& diuiſiones miniſtrationũ ſunt, idem autem Dominus:& diuiſiones operationũ ſunt, idem verò Deus, qui operatur omnia in omnibus, Vnicuiq; autem datur manifeſtatio ſpiritus ad vtilitatem. Alij quidem per ſpiritum datur ſermo ſapientiæ: alij autem ſermo ſcientiæ ſecũdum eundem ſpiritum: alteri fides in eodem ſpiritu, alij gratia ſanitatum in vno ſpiritu, alij operatio virturum, alij prophetia, alij diſcretio ſpiriruum, alij genera linguarum, alij interpretatio ſermonum. Hæcautem omnia operatur vnus atꝗ; idem ſpiritus, diuidens ſingulis prout vult. Adhoc igitur vt dicamus, Dominus le- ſus, ex æquo Spiritumſanctum accepimus omnes, quotquot membra ſumus Chriſti corpo- ris Eccleſiæ. Nam qui non confitetur hunc, Eccleſię membrum non eſt. Ad hoc autè vt pro- lerat, Ee- S Spiritus Nom. 9. 1. Corinsh. 12. Phetemus, vt ſcripturas interpretemur, vt de fidei cõtrouerſiis definiamus, non ex æquo Spi⸗ ritumſanctũ accepimus omnes. Nam nec Epiſcopi, nec Doctores, nec Prophetę ſumus om- Ant⸗„ e2 zete nes. Quin& ipſis Prophetis non ſemper præſtò adfuiſſe Spiritumſanctũ legimus, quo non- nauquam de- nunquam eos deſtitui, documento nobis eſſe poteſt Heliſæus, qui cuùm flentem viciſſet Su- ſeiin anau. namitidem, cauſamq́; neſciſſet, ad puerum qui volebat eam prohibere, dixit: Dimitte illam, Dcee 2 nima enim eius in amaritudine eſt,& Dominus celauit à me,& non indicauit mihi. Neque I 4 KH‿ᷣα 3. tum ſolùum, verùm etiam cùm de futuris eum requiſiuiſſet Ioſaphat, ſpiritus ei prophetiæ de⸗ a. Regum 7. fuit, vt neceſſe haberet pſaltem adhibere. Sic alteri Prophetæ præſtò quidem adfuit Spiritus ſanctus, quando miſſus contra Samariam, quæ fuerant illi ventura mala nunciauit: non au- tem adtfuit, cum pſeudoprophetæ cuiuſdam perſuaſionibus adductus, panem in eius domo comedit, quod eum facere Dominus prohibuerat. Cuius mandati tranſgresſi pœnas luit à leone occiſus. Sic& Nathan Prophera viſus eſt Spirituſancto deſtitutus, cùm interrogatus à Dauide Rege, num ædificare ſibi templum liceret, reſpondit, nihil impedire, quò minus fa- ceret quod in corde ſuo deliberatũ haberet: quem errorem ſuum poſteà correxit, cum eum ædificare prohibuiſſet. Ex his cuiuis perſpicere licet, ſi Prophetis etiã nõ ſemper præſtoò adeſt Ioan.. Spirituſſanctus, multò minus eũ præſtò adeſſe perpetuò ſingulis Eccleſiæ membris, qui non ſolùm vbi vult, ſed etiam quando vulr,& per quos vult, ſpirat: ſæpè vt ſanctos deferat, inſpi en ret autẽ eos, qui ſunt procul ab omni ſanctitate remoti, ſicut in ſpiraſſe legitur Balaam, Sau- Heaum 10. lem, virum illum arrogantem Heliu, Caypham,& alios peruerſos homines. Eſt quidem ita, V 100 27. quòd ſicut nullum eſt membrum in corpore quod non ſit particeps aliquo modo ſenſus& doan. Ii. motus à capite, ſic nullus eſt mortalium in Eccleſia, qui non ſit particeps alicuius gratiæ Spi- ituſſancti. Cæterùm in quo ſimul omnes gratiæ concurrent, præter vnum Chriſtum Deum & hominem, nemo fuit mortalium: quanquam ſpiritum veritatis Apoſtolis præſto ſemper chriſhas maximè fingulis adfuiſſe non negamus. Vbi verò ſimul conueniunt omnes, ibi præſens adeſt Chri- preſeus in cou ſtus, ibi præſens adeſt Spirituſſanctus cum omni genere grariarum. Nam quod vni de- e. eſt, penſatur in altero: ac ſæpè quod non reuelatur ducentis aut trecentis viris excellenti pru dentia, doctrinaque præditis, vni alicui non doctisſimo reuelatur: in cuius poſteà ſenten- tiam ſic impellente Spirituſancto, pedibus eunt alij multò doctiores. Sic abſcondit pleraque Natth. u. Spirituſſanctus à vobis ſapientibus& prudentibus,& reuelat ea paruulis. Quod etiam in ſj Ruff lih.1. capz. nodo Nicæna factum legimus, vbi quidam ex Confeſſoribus(libet autẽ Ruff̃ini verbis vti) Ecle biſtonæ. ſimplicisſimæ naturæ vir,& nihil aliud ſciens niſi Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixum, qut fuerat inter cæteros auditores Epiſcopos, inſignem quendam Philoſophum, quem ex do- ctoribus nemo diſputando ſuperare poterat, ſic breui quadã oratiuncula cõſtrinxit, vt obſtu⸗ ff pefactus ille virtute dictorum, ad alia mutus omnia, ſolum hoc reſpondere potuerit, ita ſibi videri, nec aliud verũ eſſe, quàm quod Epiſcopus ille dixerat. Iamne igitur intelligis Brenti, quàm verè Petrus dixerit, certam perpetus Chriſti preſentiæ& gubernationis Spiritus ſan- .—..—.. jii cti promisſionem, quo ad inueſtigandum veritatem, de qua potisſimum agitur in Concilnis, 3 3 5 habere omois homo m dicanunct Judicanun a rrusne,qui 1 Klumen ipſit 79 ſes ouotend denr?Cipdt nquaum lbrb? leeorun act musde ſpgulol nicioè peipep t ero beter Vlt l Cshaheanus k fncimonaef in ſa quncne e rilarciera I &rinclbitaru dccumtribuin duiſcipuræm r gerda tcelen s e lol Taitumcs 5 nn Kcontagen e! Adtanibnat tor praſtebanin i Tplicqponn m botehſelbene or 1 1 3 peum omühi ſer retlesfltzräi eles fükariin e nusexorfus gie, ſi ſ 16 1 dos ninquaſi cop Aul co terg., jeir ckxiſerg z Tim erca ſosGigf, unn CtIon* 4 1onepro J. oli Quærune 2 P.eoCgg Neg. amen 7 Uopiring ela Chig. eln Ciriti. n 8, n Gall g ld,(r4 NI Keuchalljo dd heſe lor b Aln Vnr dne ual 28 ſio — m Orm e io um lultal 4 qq C.. bus Im. 1- modhluüeg fo AG9 nch d on ſm. RERVM ECCLES., LIIER I1, 245 deng dn usg. habere quidem totam Eccleſiam, non autem ſingula membra? Nihil enim dixit aliud Pe- 5 ig trus, quam quod etiam Caluinum veſtrũ fateri veritas coẽgit: qui ſe minimè negare ſcribit, wäit 1 n quin tota fideliũ ſocietas, multiplici donorũ varietate inſtructa, longè ampliori& vberiori dec* cœleſtis ſapientiæ theſauro prædita ſit, quam ſeorſum ſinguli: quodꝗ; multò antè dictum ab dei 1u. Auguſtino fuiſſe cõmemorauimus, qui Deũ alloquẽs his verbis vſus eſt: Veritas tua nec mea e eſt, nec illius aut illius, ſed omnium noſtrùm, quos ad eius cõmunionem publicè vocas. Hoc nnüd u enim dicere videtur Auguſtinus, quod ibi ſemper præſto Chriſtus adeſt, qui veritas eſt, ibĩ elunn ein ſemper Spirituſſanctus præſtò adelt, qui ſpiritus eſt veritatis, vbi conueniunt omnes, vbi ſi- amül g 1 mul in vnum locũ tota cõgregatur Eccleſia: cæterum in ſingulis membris, neq; Chriſtus ve- Nsui, ritas, neq; ſpiritus veritatis præſtò ſemper adeſt, cùm de ſingulis membris ſcriptum ſit, quòd„ dä:ce 1 omnis homo mendax: de tota verò Eccleſia, Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam. aini wiloſeg m. Iudica nunc tu Brenti, vter veſtrum fuerit cùm iſta ſcriberet, ſenſu communi deſtitutus? Pe-⸗.5 niländg b trüsne, qui dixit idem quod ſcripturæ conſentaneũ dictum anteà fuerit ab Auguſtino, quod rtum Ch.& lumen ipſum rationis indicare videtur: an tu, qui tam ſcurriliter manifeſtam veritatem op en o 0 pugnas? Quod ſi verum eſt, ſingula membra certam habere promisſionem perpetuæ præ- Aug in epiſtola— Koſld ai ſentiæ Chriſti& gubernationis Spirituſſancti; falſum ſit oportet quod à Propheta dictum ad Hierommi-. mrioniih eſt: Omnis homo mendax Nam ſimul in eodem& veritas Chriſtus,& mendacium, cuius ermu i pater eſt diabolus, ineſſe non poſſunt: Nec erit vllum Eccleſiæ membrum, quod labi, errare, decipi queat, ſi nunquam præſentia Chriſti, qui veritas eſt, deſtituitur. Vnde ergo tot hære- ſes quot enumerauimus? quæ nõ aliundè ferè, quàm ex veſtra ſchola VYittembergenſi pro⸗ dierũt? Quin& illud falſum ſit oportet, quod ex Auguſtino proferre ſæpè ſoletis, ſolis ſcri- gquicends i cum. alet b lijpopht a udn pturarum libris, qui canonici vocantur, hunc timorem, honoremꝗ; deferendum eſſe, vt nul- ritci 4 3 lus eorum auctor ſeribendo aliquid erraſſe firmisſimè credatur. Cur enim non idem creda- tdicam mus de ſingulorum Eccleſiæ membrorum& ſcriptis& dictis, ſi certam habent ſingula pro- 8— P 4.—.... 1.. noraſumd. miſsioné perpetuæ præſentiæ Chriſti: qui cùm ſit veritas, neq; falli poteſt, neq; fallere? Nos anet d ss verò libẽter Auguſtini ſentẽtiæ ſubſcribimus, vt quem ille vult, honorem ſcripturis Canoni- nlamusn 2 cis habeamus, cæterùm ſicut ſingula Eccleſiæ membra, quam libet excellenti fuerint& vitæ nec brot ſanctimonia& doctrina prædita, poſſe tamen errare credimus: ſic vbi tota conuenit Eccle- mäanctüleg If ſia, quam certam habere promisſionem perpetuæ præſentiæ Chriſti,& gubernationis Spiri- mcum ffent n tuſſancti, nemo pius ambigit, ibi nullum in fidei dogmatibus errorem admitti poſſe, certum dere dirit: a& indubitatum habemus. Quamobrem illius Decretis proximum à ſcripturis canonicis nonindiadu m locum tribuimus,& ab eodem ea Spirituſancto profecta credimus, quo fuerunt inſpirati, hatgpirins ig qui ſcripturæ canonicæ libros ediderunt, Sed de re quæ vel ipſa luce clarior eſt, plura nos aſto qudden b. Verba facere neceſſe non eſt. ramalanud K Facit iam deinceps Brentius, quod facere ſolent qui malas cauſas defendendas ſuſcepe- Tereti ora mas uctus, pne i runt,& conſarcinatis è ſeriptis Gregorij Nazianzeni, Bafilij, Nicephori, Socratis, Bernarci, I den z, 175 dri tanſg i Adriani Papæ, delectorum quorundam Cardinalium& Legatorum ſedis Apoſtolicæ, qui e. 8 efirutu r præſidebant in concilio Tridentino, quibuſdam ſententiis contra vitam& mores corruptos hiimpeiſ Lpittodorumzde eorum qui ſedent ad Eccleſiæ gubernacula, quãdoquidem alia ratione non poteſt, vel hac ſaltem ordinem Epiſcoporum& Sacerdotum in odium, inuidiam& contem ptum omnium adducere conatur: quod in cauſa ſuę diuiſionis defendendæ facere ſemper hæ reticis vſitatum fuiſſe, in quadam epiſtola ſcribit Auguſtinus. Cur autem non à Paulo po- Aug.iy epiff. tius exorſus es Brenti, quam à Gregorio Nazianzeno? quò ſic iam inde à Pauli tempori- 5 12ene, an ,us .. 8. i(lerus non ca- bus nunquam Epiſcopis præſtò Spiritumſanctum adfuiſſe demonſtrares. Nam& ipſe de iis elat vitüs. mpolteach etjänõſef 19, Ecleleſ. epevt ſm 20¹ piraleleg 4 qui ſuo tempore Dei regebant Eccleſiam, ad eundem propè modum queſtus eſt. Cùm enim Ebilip.z. os homi 1 dixiſſet, Spero me Timotheum citò mittere ad vos, vt& ego bono animo ſim, cognitis quę iceps liqu 4 circa vos ſuit, ſubiunxit eueſtigiò. Neminem enim habeo tam vnanimem, qui ſyncera affe- earierpsi 8 ctione pro vobis ſolicitus ſit. Mox& rationem addidit: Omnes enim, inquit, quæx ſua ſunt, rterInu T quærunt, non quæ leſu Chriſti. Vides quòd eadẽ ferè fuit Pauli de ſuis collegiis querimonia. tsapoſt 7 2 Neq; tamen ideò tales onmes fuerunt, qui cum Paulo tum erãt. Erat enim cum eo Lucas& 2. Timotb. 45 mes, bipſ, Fpaphroditus, Clemens& alij nonnulli, quos conſtat non quæ ſua ſunt, quæſiuiſſe, ſed quæ xrum. N 1n Ieſu Chriſti: ſed quia plures eiuſmodi fuerũt in eius ſocietate, nimirũ Demas, qui derelique- I. Timoih.1 necenſ 2in rat eum, diligens hoc ſeculũ: Hymenæus, Alexander Krarius, qui multa mala ei oſtenderat, 5 rur:incu 5& alij, quorum in hac ipſa meminit epiſtola, qui ex contentione Chriſtum annunciabant faner. rs ze⸗ 3 14 non ſyncere, exiſtimantes preſſuram ſe ſuſcitare vinculis eius ideò, qui ſcripturæ mos eſt, di anruulj— xit de nonnullis, tanquam de omnibus, quemadmodum etiam Hieremiam feciſſe legimus: Hier. a. ber ute k 4 1 A minore vſque ad maiorem, inquit; omnes auaritiæ ſtudent X à Propheta vſque ad Sa- nKg 5 9. cerdotem cuncti faciunt dolum. Quid ergo dicemus: quia tales erant etiam Pauli tempo- uloſop9 mle eh ribus non pauci verbi miniſtri, num eis propterea Spirituſfanctus defuit? num ideò nemm anculaq rch eorum fuit ab omnibus excutiendum? Non ita docuit Apoſtolus: ſed cùm queſtus eſſet dunc 4 R e de iis, qui Chriſtum ex contentione prædicabant, non ſyncerè. Quid enim, inquit, dum om- xpe r läit, ni modo ſiue per occaſionem, ſiue per veritatem Chriſtus annuncietur,& in hoc gaudeo, ſed mnee ggjinß.& gaudebo. Qui tum annunciabant Chriſtum, faciebant id animo minimè Chriſtiano: 72 6 7„ gabend ein Chol- Tt 3 nihil 1 ¹ 9 P E LEGIT. IVDICIBVS nihil enim aliud ſpectabant, quàm vt capto vinctoq́ue Paulo, maiorem adHderent afflictio- nem: vt ex Euangelij profectu maius illi conflarent odium,& eum in vitæ ſuæ diſcrimen ad- ducerent. Neq; tamen ideo Paulus eos audiri prohibuit: quin quacunq; tandem occaſione Chriſtum per eos annunciari gaudebat. Huius exemplũ imitari te Brenti oportebat, vt gau- deres potius cũ Paulo, ſi vel per occaſionem Chriſtus eſſet annunciatus, quàm tot virorũ do- „e,e, Aldn ctorũ ſententias coarceruares, quibus, quorũ opera fit vt Chriſtus annuncietur, eos in odium Eccleſte ſas& contemptũ adduceres. Quanquam quod ex Oregorio Nazianzeno profers& Bafilio, de quam hodie Cok Veſtris hi ſcribunt, hoc eſt, de bæreticis, non de Catholicis Epiſcopis. Fuit enim idem prope loquia de Aelie tunc qui nunc eſt Eccleſiæ ſtatus: quin deterior etiã, quàm ſit hoc noſtro ſeculo, cum nõ au- Teebnenu læ tantũ& ciuitates infectæ, verũ ne ipſi quidem Reges& Imperatores ab hæreſi fuerint in⸗ tacti. Sicut igitur ſubinde nunc inſtituuntur Colloquia, ſic illo quoq; tempore fuiſſe factũ, ereg. in epi. ad etiã ante Gregoriũ quælſti ſunt, Athanaſius& Hilarius. Tales igitur Synodos ſiue cõgreſſus Procopium. deinceps fugere ſe velle ſcribit Gregorius. Nune audi quid in ea, quæ proximè ſequitur epi⸗ Sañl. cpiſl.. ſtola, ſcribat Baſilius: Vnũ iam crimè eſt, inquit, quod vehemèter punitur, ſi paternas quis tra ditiones diligẽter obſeruet. Nõ impugnamur propter pecunias, nõ propter gloriæ ſplendoré, non propter aliud aliquid rerũ temporaliu, ſed propter cõmunem theſaurũ, propter heredita- Qod mma fir ab tem paternã, propter ſanà fidem in acie ac certamine ſtamus. Domus precationũ clauſeę ſunt, herreticit, olim altaria cultu ſpirituali vacant, nulli ampliuùs Chriſtianorũ cœtus, nulla ampliùs doctorũ præ- 2uoque fattun. ſidentia. Celſarũt doctrinæ ſalubres, ceſſarunt panægytes, hymnodiæ nocturnæ non haben- tur. Nobis iam dicere licet, quòd in hoc tempore non ſit neq; Princeps, neq; Propheta, neq; Præſes, neq; oblatio, neq; incenſum, neꝗ; locus in quo coram Domino posſit offerri ſacrifi- cium. Quæſo te Brenti, quos hic notat Baſilius? vosne, an nos, qui per Dei gratiã ſumus Ca- tholici? Quod nobis grauius crimen obiicitis, quàm quod paternas traditiones diligenter obſeruamus? Deinde qui ſunt alij quam vos, apud quos altaria ſpirituali cultu vacant, apud quos ceſſarunt doctrinæ ſalubres, nec habentur hymnodiæ nocturnæ: apud quos neq; obla- tio eſt, neq; incenſum, neq; locus in quo coram Domino posſit offerri ſacrificiũ: apud quos ĩpſo etiam ſacrificij nomine nihil eſt abominabilius? Vides igitur quòd de veſtris hæc maio-⸗ tibus, non de noltris ſcripſit Baſilius: quodꝗ́; ſicut anteà ſemel& iterum, ſic& nunc teſti- monium ipſe contra te produxiſti. Iam quod adfers ex Nicephori& Socratis Eccleſiaſtica hiſtoria, demus tibi hoc erratum fuiſſe à Theophilo,& ab illo alio, quid aliud ex eo conſe- quetur, quaàm verum eſſe quod Petrus à Soto ſcripfit Eccleſiã totam, non autẽ ſingula eius membra: falſum autem eſſe quod aſſeris, tu ſingula Eccleſiæ membra certam habere promiſ- ſionem perpetuæ præſentiæ Chriſti& gubernationis Spirituſſancti. Certe neq; Petrus à So- to affirmauit hoc vnquam, neq; nos in ea ſententia ſumus, vt putemus errare non poſſe, ſi quis ſuccesſit Epiſcopo Catholico: qui ſi quod à ſuis anteceſſoribus ſibi traditum per manus accepit, id ipſe non retinet, quin ei contrarium docet, aut facit aliquid, grauiter eum errare non diffitemur. Non enim ſatis eſt in locum Epiſcopi Catholici ſuccesſiſſe, niſi catholicam etiam eorum doctrinam, quibus ſuccesſiſti, retineas. Et vos Brenti, quo iure, quàve iniuria ſuccesſiſtis in Eccleſiis plerisq; Sacerdotibus Catholicis, neq; tamen proptereà vos non de- lirare dicimus, quandoquidem ab eorum pia doctrina receſsiſtis, neq; Patrum noſtrorum, qui iidem& veſtri fuerunt, traditiones retinetis: quin quòd ab eis non diſcedere nolumus, per ſummam iniuriam grauisſimum nobis idololatriæ crimen obiicitis: haud aliter atq; Ca- tholicis olim Arrianos feciſſe ſcribit Baſilius. Quæ verò proferũtur ex Bernardo& aliis, qui de corruptis moribus noſtris noſtro ſeculo ſcripſerunt, vtinã ea refellere liceret, ſed veriora ſunt pleraq; de multis, quàm vt refutari queant. Verùm(quòd aiunt)ab ouo tibi Brenti, ex- gemper i Eecle. ordiri licebat. Nam ab orbe condito ſemper in Eccleſia bonis mali permixti fuerunt. Quòd h2 Tenn kem enim eadẽ ſit eorum qui præceſſerunt,& qui ſequuti ſunt Chriſtũ natum Eccleſia, nec igno- ras tu, nec diffiteris proculdubiò: temporum tantùm diſcrimen, fides fuit prorſus eadem. In Gen. 4⸗ venturum illi credebant, nos in eum qui iam venit Meſsiam credimus. Quamobrem ſi vela primo parente noſtro ſumas initium, cum is duos filios habuerit, alterum fraterna cæde ma- Gen.». nus ſuas contaminaſſe reperies. In arca verò ſua cum tribus tantùm fliis ſuis fuit Noëẽ: quo- rum tamen vnus tam fuit ab omni pietate remotus, vt verenda detegere ſui patris,& eum Gen. 29. habere ludibrio veritus nõ ſit. Abraham& ipſe duos habuit filios, quorũ reprobus alter eiici vnà cum matre ſua iuſſus eſt. De liberis autẽ Iſaac nõnne dicit Dominus per Prophetaà: Iacob Mala.t. dilexi, Eſau autẽ odio habuiè Iam in domo Iacob quàm turpe flagitiũ vnus ex filiis deſigna⸗ Gen. a8. rit, ex Geneſis lib. quàm ex noſtra cõmemoratione te cognoſcere malumus. Sed& reliquĩ fratres fere omnes cum ære paruo fratrem ſuum Ioſeph vendidiſſent, quantum in ipſis erat, Sehe eum perpetuæ ſeruituti manciparunt. Sanctus autem ille Dauid(vt interim ſilentio præte- Im ſerunda reamus, quæ de Heli, deq́; Samuẽlis filiis narrat hiſtoria) quot& quãtis ſceleribus coopertos Regum. filios habuerit, ex eadem Regũ hiſtoria videre licet. Quid verò faciũt aliud ſancti Prophetzæ ferè omnes, quàm quòd ſui quiſq́; ſeculi mores perditiſsimos accuſatèin quos ita ſepè graui/ ter inuehuntur, vt neminem ſupereſſe dicant, qui non declinauerit, qui non auaritiæ ſtudeat, Jah e qui non dolum faciat, Quid autem nato Chriſto, num elſe vitia deſierunt* legieiſani — hriſtus Cht purbt AIels labete iiel21 ent d e k n 1 L Abolis erin 1 hluces Ia duod— ſocati1 derde feiie guam gin:log 5luie rnurd ent kun jnutit aſumu däicr ſen hoc,s velle vid ig vſqu m nont res ie juln& eſſe boniquo Deu nmuäbrun nont w bilidu cen(ctament nh imocou Jual ſacramel met cia lutpt 1snoe Lfdem ne audit, de Kcat: Nec nes dis oplseſt: clefanl creſtrichi ſra, c n vô vosn qui reu fuit mult trs i altvulge Auciqlh de pobis ſaerdo r Iambitic tem ſofss u in prec guum n ſisplacet lti presei ia.At qui ſccedan, dunſpice ſbiding, unir, qu lim en Nrore at dicum. Vudico re deteriol polt pau deunteso, tione, ſe tamprr F mtibus. CpI vidit ine linang. nilcètem Vi den zothab Ii ViGiien, mes? Bt Bs racag angelio, ertebal n orores. contrapt Pruſd arunte t 1 um ſtm 3 ni 171 lt po dent Ch= aümire ds 0n. drütot „ On. e. Sprecan S llaangi 1 x nocu 3 cepöneg i nnopos e derheig d nas tracſt i ritualicl ne pudt feri laciſt aau quoddeſe in Kitenmt 2 ri K Soca ſ o, quidalu an, nona bra cettan! 30 ti.Cenent 1 nemusenu a. us ſibitah i iquid, ga ſuccesllſe, i mni,quoiu p. nen ptopch nec; Patk I. is nondic i jcitiau A Ur ex Ien t ontſcboh K. lipernid 3 Onaumd A des futoh. mus. C 21 alteumf 2, Im flliſſ 8477 dereger 3 squoti 1 9 münbspef 33 gitu vnu 2 emalumd RERVM ECCLES. LI2ER I7. 243 Chriſtus duodecim, vnus ex eis erat diabolus. Elegerũt ſeptem diaconos Apoſtoli, fuit vnus Saa. ex eis longè ſpurcisſimus hæreticus. De Paulo iam diximus, quemadmodum is queſtus fue- F'b¹.⸗. rit, neminem habere ſe, qui germanè de grege foret ſolicitus, quod omnes quæ ſua ſu nt, quæ⸗ rerent, non quæ Ieſu Chriſti. Vetus itaq; fuit hic rerum ſtatus Brenti. Ab orbe condito ſem-⸗ per in Eccleſia bonis mali permixti fuerunt,& ſicut huius ſeculi ſapiens quidã dixiſſe fertur, plures mali. Quod ipfius dictũ etiam æterna ſapientia comprobauit, cùm diceret: Multi ſunt Mate. z0. vocati, pauci verò electi. In cœlum conſcendas oportet, ſi vis locum, vbi nulli ſunt mali, re- perire, quanquam& ex illo ceciderunt Angeli. Quod ſi qui ſeruiunt Deo, non ſunt ſtabiles, 12⁵.4. & in angelis ſuis reperit prauitatem, quantò magis hi qui habitant domos luteas, qui ter- renum habent fundamentum, conſumentur velut à tinea? Omnes declinauimus Brenti,& inutiles facti ſumus:non eſt qui faciat bonum: non eſt vſque ad vnum. Ante bis mille annos dictum eſt hoc,& fuit multò antè verum, quam dictũ eſſet,& eſt nunc quoque verius quam vellemus. Quid igiturẽ Num proptereà dicemus, ex quo tempore conditus eſt orbis ad hune vſque diem, non fuiſſe Spiritum ſanctum in Eccleſia, quòd ſemper in ea fuerunt mali,& plu- res mali: quin& qui pręſidebant, fuerunt ſæpe mali? Abſit. Quin propter hos malos, nõ pro- pter vos iuſtos venit Chriſtus in mundum: neque ſic ſemper in Eccleſia mali fuerunt, vt non ¹*ν. eſſent illis boni quoq; permixti: qui licèt eſſent numero pauciores, ſæpè tamen eorum cauſa Mali eeff nã ha Deus etiam malorum eſt miſertus. Et ipſi mali quemadmodum antea ſcripſimus, quamuis beu iu gccleſa non haberent ſpiritum quo ipſi ſancti eſſent, habebant tamen ſpiritum, quo ſanctos alios fa- rritum quo yims cerent, ſiue ſacramenta miniſtrando, ſiue Dei verbum prædicãdo. Fatentur autem hoc etiam 7u ab, ..„ 8. 8.. 8. 5 en ſpiritum tui Brenti(ſi modò tuus eſt Phillippus) non modò Catholici, quòd fieret incerta fides, ſi vis ad aué ſantliffs Euangelij& ſacramentorum penderet ex dignitate miniſtrorum: cùm Euangeliũ& ſacra- candos. menta efficacia ſint propter promiſsionem Dei, nõ propter miniſtri perſonà. Reuocat men- danee lacii tes noſtras& fidem noſtram Chriſtus à perſona miniſtri ad ſeſe, inquiẽès: Qui vos audit, me L. 10, 55 audit: quaſi dicat: Nec Euangelium eſt veſtrum, nec opus veſtrum eſt ſaluos facere audito- res, ſed Dei opus eſt: qui hoc mirabili modo ſparſa voce Euangelij colligit ſibi æternam Ec- cleſiam. Hoc veſtri dicunt Brenti. Quorſum igitur attinet ſic nobis exprobrare peccata no- ſtra, quaſi verò vos non ſitis grauioribus flagitiis cooperti? Sed audi quid ſcribat de vobis, qui verſatus fuit multis annis inter vos, nec valdè nonnullis viſus eſt alienus à doctrina ve- ſtra, ita vt quaſi vulgò diceretur illud, Aut Eraſmus Lurherizat, aut Lutherus Eraſinizar. Audi quidille de vobis dixerit, Eraſmus Roterodamus: Vos, inquit, ſtrenuè clamatis in luxũ Pa enſee ſacerdotum, in ambitionem Epiſcoporum, in tyrannidem Romani Pontiſicis, in garrulita- u eEae tem ſophiſtarũ, in preces, ieiunia& miſſas: nec iſta purgari vultis, ſed tolli: nec omnino quic- Fraſ. in epiftols quam in receptis placet, ſed zizaniam euellitis cum tritico: aut, vt melius dicam, triticũ euel- 2, derwan litis pro zizania. At quid interim nobis profertis melius& Fuangelio dignius, vtab aſſuetis ⁵** recedamusscircunſpice populũ iſtũ Euangelicũ& obſerua, nũ minus illic indulgeatur luxui, libidini,& pecuniæ, quam faciunt hi quos deteſtamini? Profer mihi, quem iſtud Euange- lium ex comeſſatore ſobrium, ex feroci manſuetum, ex rapaci liberalem, ex maledico bene- dicum, ex impudico reddiderit verecundum. Ego tibi multos oſtẽdam, qui facti ſunt ſeipſis deteriores. Et poſt pauca: Nunquam eorum Eccleſias ſum ingreſſus, ſed aliquando vidi re- deuntes à concione, veluti malo ſpiritu afflatos, vultibus omniũ iracundiam ac ferociã mi- ram præ ſe ferentibus. Sic, opinor, diſcedunt milites à concione ducis ad prælium exhortati, Quis vnquam vidit in eorum cõcionibus quenquam fundentem lachrymas, tundentem pe- ctus, aut ingemiſcẽtem? Et iterum nonnullis interiectis: Circunſpice mihi ſodalitatem iſtam Euangelicam, quot habet adulteros, quot temulẽtos, quot aleatores, quot decoctores, quot aliis vitiis infames? Et hos habent etiam in delitiis, tantũ abeſt vt vitent. Apoſtoli quò ma- gis vacarẽt Euangelio, aut abſtinebant ab vxoribus, quas ducere licebat, aut legitimè ductas Vertebant in ſorores. Nunc floret Euangelium, quod ſacerdotes& monachi contra certè le- ges humanas, contra profeſsionem ſuam ducunt vxores. Condonetur hoc:Circũſpice, num caſtiora ſint eorum coniugia, quàm aliorum, quos ducunt pro Ethnicis. Agnoſcis, opinor, quas fabellas tibi poſsim referre, ſi liberet. Profert autem in epiſtola, quam ſcripſit ad fratres inferioris Germaniæ: Efferunt, inquit, honorabile coniugium& thorum immaculatum. Sed luat Eraſms innui nonnullos Euãgelicos(nam in genere loquutus ſum) nihilo caſtius colere coniugium, Tehähnawidre quàm Catholicos. Iubet me proferre fabulas: quid attinet: cum vulgo narrentur. Negat eſſe notiſsima, cùm falſa ſint,& tamẽ ipſè fatetur de duobus. Ego noui monachum, qui pro vna duxerit tres. Noui ſacrificum virum alioqui probum, qui duxit vxorem, quam poſt compe- rit alteri nupſiſſe: ſimilia permulta de monachorum& monacharum coniugiis referuntur, qui ductas repudiarunt, eodem iure quo duxerant. Iam an inter Euangelicos minus indul- geatur libidini, an minus ſit adulteriorumè Quid Argentorati fiat neſcio. Quid alibi comper- tum ſit, mecum nouit populus. Iam vt donemus, iſtis Euangelij præconibus eſſe fas vxores ducere, quis non admiretur, ouiculas mactationi deſtinatas, nihil in hoc mundo quærentes præter Chriſti gloriã, tot curis diſtrictos, tot afflictionibus obnoxios(quibus accedit& pau⸗ Pertas, onus cum miſerum, tum graue) non poſſe viuere ſine vxoribus? quas tam multi ob Tt 4 leuiores 1 ——— — — ———;:õjjõ— D E I.EGIT. IVDICIBVS jeuiores cauſas aut non ducunt, aut ductas nollent. At iſtis omnis tragœdia exit in cataſtron phem comicam. Vbi contigit vxor, occinitur, Valete& plaudite. Quæ malum eſt iſta aura ſalacitas, quaàm tot mala non poſſunt excutere? vnde tanta carnis rebellio in iis, qui ſe actaut agi ſpiritu Chriſti? Et in eadem epiſtola: Sacerdotem, inquit, Baſileæ virgis cæſum, mox vr- pe eiectum non nomino. Quid refert, quando deſierit concionari? Iſtius erat profeſsionis, Is, vt publicus ferebat rumor,& in carcere,& extra portam cùm à carnifice dimitteretur publicè teſtatus eſt, ſe poſtea quam ſe illi ſectæ addixerat, in omne flagitiorum genus pro- ruiſſe. Quid de tota ſecta dixerit, non referam. Et iterum in epiſtola in pſeudoeuangelicos: Dices, Nihil tam fuit vnquam felix in rebus humanis, quin malorum admixtu vitiaretur. Ad bonos verte oculos. Fieri poteſt vt mea ſit hæc infelicitas. Mihi adhuc neminem conti- git noſſe, qui non videatur ſeipſo factus deterior: Et iterum: Euãgelica pietas à minimis ini- tiis paulatim creuit in maius& melius,& optimus quiſque ſe illi iungebat: hanc doctrinam Iei i Phenaf ferè leuiſsimus quiſque amplectitur. Et in alio quodam libro: Adeò per hoc quod vos voca- Taenitaue tis Euangelium, non corrigi ſcribir homines, vt potius videantur deteriores, nec fieri vt pec- care deſinant, ſed vt peccent impunitius. Sic ille, feneſtram ad omnem nequitiam aperuiſſe geor. Vyicelius. Veſtrum Euangelium iudicauit. Poſſem hic ex Georgio quoque VVicelio viro non vul- gari doctrina prædito nonnulla referre: ſed quoniam is cùm fuiſſet antea blaſphemus, perſe- quutor& contumelioſus, miſericordiam Dei conſequutus, ex perſequutore tandem Apo- ſtolus,& ex Lutherano factus eſt Chriſtianus, minus apud vos ponderis habiturum eſt eius quamlibet verum teſtimonium. Itaque nolo verbis eius recitandis eſſe prolixior. Extat libellus eius qui inſcribitur, Retectio Lutheriſini. Ad eum vos remitto, cuiuſmodi ſint ſectæ veſtræ mores, ibi veriſsimè ſcriptum reperietis. Sed irrefragabile teſtimoniũ Iſlebienſis ido- 2nn ſans eæ hots li veſtri non poſſum quin producam. Nam illi fidem quin habeatis indubitatam, cauſam di- cis deteriores cere non poteſtis, præſertim cùm Dei verbum non aliud agnoſcatis, niſi quod ab illo ſcribi- Me. tur. Audiatis igitur Deum veſtrum loquentem: Mundus, inquit, indies fit deterior. Sunt nũc 2n, i de homines magis vindictæ cupidi, magis auari, magis ab omni miſericordia remoti, magis im⸗ 8 Saeo auf modeſti& indiſciplinati, multodue deteriores, quam fuerint in Papatu. Alio verò loco ſuos Damin. prima increpans, decies eos eſſe dicit Sodomitis peiores. Habéſne quod ei poſsis cõtradicere, cuius aduentus. verba nihil aliud ſunt iudicio veſtro, niſi verba Dei? 8i mentiri poteſt Deus veſſer, mentiri poteſt hæc ſcribẽs de vobis Lutherus: qui nuſquam ſeripfit verius, quàm vbi quem fructum attulerit doctrina ſua, planum fecit orbi vniuerſo. Qua fronte igitur audet Aſotus iſte Bren- Ptin veteri,& tius nobis decies Sodomitis peiores obtrudere, qui ſint Eccleſiaſticæ doctrinæ iudices,& zerepneeehf e cos reiicere, quorum hoc proprium ſemper in Eccleſia fuit munus, in cuius poſſeſsione plus gimee peuer ſer quaàm mille quingentis annis fueruntè quin ſi ſpectes Iudæorũ etiam ſacerdotes, plus quàm cerdotes fui. bis totidem aliis annis. Nam ex quo tempore ſacerdotium Iudæorum ſumpfſit originem ad hunc vſque diem, nunquam apud omnes eos, qui vel in venturum, vel in eum qui iam venit Chriſtum crediderũt, penes alios quàm penes Epiſcopos& ſacerdotes de religionis doctri- na iudicandi fuit poteſtas. Quamobrem nihil eſt Brenti, quòd nobis iudicandi poteſtatem hanc adimas, quòd non ſumus omnes abſque crimine, cum nihilo ſint veſtri noſtri melio- Tlagitia non a res: quin ſi veſtro idolo credimus, multis etiam partibus deteriores. Quod ſi ſcriberet etiam nullus, res tamen ipſa clamat. Poſſem hiſtoriam tibi proferre Brenti, de quodam, qui cum trium ſuperſtitum vxorum eſſet maritus, à veſtris tamen magno cum applauſu fuit excep- tus,& in pretio habitus, ob hoc ſolum, quòd contraria Chriſtianæ fidei Lutherana veſtra dogmata in vulgus ſpargebat. poſſem& alium in eadem ciuitate nominare, de quo publica fuit fama, quòd è ſchola carnificis profectus, itidem non vnius vxoris eſſet maritus. Quam- uis autem vnam ſecum tantum adduxiſſet vndecunque tandem raptam(nam Variè res nar- ratur) inter ſcorta nihilominùs perpetuò volutabatur, vxore etiam inſpectante. Adeò nec fuit tamen habitus Luiberus teſta⸗ ra miniſtrorum noni Euangelii. vxoris commercium vllum ei contra fornicationem attulit remedium: præclarus,& idoneus cum primis Euangelij veſtri miniſter. Sicautem iam hoc eſt moribus receptum apud Euãgelij veſtri præcones, ſimul vt duas aut tres vxores habeant, vt iam pro crimine propemodum non habeatur, ac modò non in laude ponatur. Poſſem& carnificem paſtoris apud veſtros officio functum recenſere. Et hos tu tales Eccleſiaſticæ doctrinæ iudi- ces vis eſſe potiùs, quàm qui ſunt à tot millibus annorum legitimè ad eam rem vocati?Et in- tereà noſtra nobis obiicis peccata, nihil veritus, ne tibi quoque dicatur illud ex Euangelio: Quid vides feſtucam in oculo fratris tui,& trabem in oculo tuo non vides? Aut quomodo dicis fratri tuo: Frater, ſine eiiciam feſtucam de oculo tuo,& ecce trabs eſt in oculo tuo? Hy- pocrita, eiice primùm trabem de oculo tuo,& tunc videbis eiicere feſtucam de oculo fratris tui. Hic verum te pientiſsime Rex appello, cui Brentij libellum hunc dicauit Vergerius, coram ſtrophe, perſtrin. duo ſe doctrinam illius defenſurum obtulit. Si locum hunc defendendũ coram te ſuſciperer gens Vergerium. Vergerius, quandoquidem non ſic in pietatem& ſanctitatem, ſicut in loca, ſedeſque maio- rum noſtrorum ſucceſsimus, non eſſe nos idoneos Eccleſiaſticæ doctrinæ iudices, quem hic Matt. 7. Luc. s. Ad Regem apo: eſſet accuſaturus alium præter te? Cuius enim alius arbitrio præterquàm tuo,& a Canonicis * 8 eliguntur, Cnnonici 0* W F 6( ollent las Al Nunccinon fere thuct* Ferld peni operain ne. doctiinebe elal nes in pite ſucceſsiſie aqpr debet pit pibu Tratn de latos(I3 oru Chriſtume eume monſtre Heels lloriabe iad ehenet Niai- habgem e vcuam Cpicol dices bus Gujſit Sder relmeſt, 8n„videt nmperlot tiinet fam.Qucke jadpt ni Nonetterl ijprid Ppiccopusm iquan quooue ſus perlol K Pccleſaſ regen fel mionie(opi, rouincieſe jonis onuocatune menic topi eiam omne nen preſers ² ſunte dubium nof Lod iij ſenen, En htius! ruſaftiter e jerſs em oc e bin( Moltorum ,quo 5 d leei iit elſe cpoltan, poriur Mandus hie. ſtum: tynſituunn e ali Syn emundus e le) kSync ano ſc iruen 4*[E proui dit(og c 3 dr ie pro⸗ ple. meliu adicc edey thicupo, mi ſibrs lxc nh. a: eltleruſälet. d 1 letitäue Re= erte 0 n.— Annikccs antum, b. deingt* dorrn 6 mdlcarun— tit 1nnlsey. dam I — lis de RERVM ECCLES. LTIRER fI.— da 249 3 ii eliguftur,& à Pontifice Romano confirmantur Epiſcopiè Certè nec eligunt Canonici, ne- hepes popnniche 4 lle que confirmat Pontifex, niſi quos tu nominaueris: vt quecunque crimina iaciuntur in Ppi- gunt Spifeopos 8 m ſcopos ſiue ſint vera, ſiue falſa, non in alium quam in teipſum iaciantur? Cuius enim niſi tua regai. à% 2s culpa ſit, vt Eccleſiaſticæ doctrinæ nos idonei Iudices eſſe non poſſumus, ſi verum eſt quod dat um. de nobis ſcribit Brentius, quodꝗque ſe defenſurunr offert Vergerius? Nam ſi vel ſuo iudicio d en) Canonici eligerent, vel ſuo iudicio Pontifex Epiſcopos conſtitueret, iuſtam tamen videri 8 1 poſſent habere cauſam Brentius& Vergerius, vel Canonicos, vel Pontificem inſèctandi. natt n Nunc cùm tuo fere ſolius iudicio fiat Epiſcoporum& electio& confirmatio, quam ad rem i ne venit huc Vergerius, niſi vr tibi inſultaretè vt populi contra te ſeditionem excitaret: cuius Aüed Bi opera in regno& adiunctis illi terris imperio tuo ſubiectis, tales Epiſcopi cõſtituti ſint, quiĩ dedan es doctrinæ Eccleſiaſticæ Iudices idonei eſſe non poſsint? Verùm nos etſi non ſucceſsimus om- dero nes in pietatem& honeſtatem maiorum noſtrorum„quoniam tamen in eorum doctrinam diote ein. ſucceſsimus, à qua Brentium& Vergerium cum ſuis diſceſsiſſe certum eſt, vel hoc ſatis eſſe emnet u, deber piis omnibus, vt nos Eccleſiaſticæ doctrinæ Iudices agnoſcere non recuſent. VVicl, Tractat deinde locum Euangelij de portis inferi Brentius,& negat Epiſcopos ſiue Præ- De loca met latos(vt ipſe vocat) Eccleſiam illam eſſe aduerſus quam portas inferi non præualituras dixit Mat.¹s, rdecoln. Chriſtus. Iam enim demonſtrarum eſt, inquit, quòd præualuerint: cum tamen eius nihil de- Spond I. monſtrauerit. Sperare ſe deinde dicit, pios aliquot viros inter Fpiſcopos inueniri ‚quibus ndseh 2 Aſotica impudẽtia& impietas vehementer diſpliceat. Eſt ita Brenti: diſplicet piis omnibus Hnd l vehementer Aſotica iſta veſtra impudentia& impietas, qui contra manifeſta ſcripturæ ver-— ſimond il ba legem ab aliis, quam à ſacerdotibus requiri, doctrinæq́; religionis alios quàm Sacerdotes 1—& Epiſcopos Iudices eſſe vultis. Petri verò à Soro pietas probatur vehementer piis omni- uu e bus, qui ſicut aliis de rebus, ira de hac quoque non aliud, quam quod verbo Dei conſenta- nd h neum eſt, docere videtur. Pergit poſteà Brentius, ac pios Epiſcopos, quod ad priuatam eo- dles it 8i rum perſonam attinet, membra quidem Eccleſiæ, non autem ipſam totam eſſe dicit Eccle- Korclat af ſiam. Quod verò ad publicum eorũ officiũ attinet, miniſtri ſunt, inquit, Eccleſiæ, non Domi- gpſtapi non prj Pedu. T ni. Non eſt Brenti, priuata perſona Epiſcopus: Petrus, Paulus, Andreas, priuate perſonæ ſunt: aatæ pexſona, eipoßis i Epiſcopus præterquam quòd publicum in Eccleſia reconciliationis miniſterium gerit, in hoc Jed ui col ecti —... 1. totam&ccletans oteſt Dei 7. quoque ſuſtinet perſonam publicam, quòd mandatum eſt illi à Deo munus paſcendi oues, 7 rrco citur. Legimus in libris Regum poſt deſcriptam illam magnifici templi à Salomone fabri- P P P epræſentant. aum p& Eccleſiam Dei regendi. Interea tamen illud tibi concedimus, quòd ſi ſint vnius prouincie zc ut aucet d. vel nationis Epiſcopi, non rectè dicantur totam Eccleſiam repræſentare, ſed illius tantùm ſticr dog am. prouinciæ vel nationis Eccleſiam, vbi ſunt vnum aliquem in locum congregati. Cæterũ vbiĩ »in cui 90. conuocatur Oecumenicum Concilium, quicunque veniunt ad illud ex toto orbe acciti Epi- am ſact 0. ſcopi, etiamſi non omnes conuenerint, quoòd alij morbis, alij ſint aliis cauſis impediti, qui ta- rumſd men præſentes adſunt efingulis prouinciis& nationibus, eos totam Eccleſiam repręſentare Aug.. cep.18. nwelm r dubium non eſt. Quod etiam Auguſtinus non obſcurè videtur iudicare, cum plenarij Con- debapt ſino par= dotesch cilij ſententiam, totius Eccleſiæ conſenſionem vocat. Et ante eum Athanaſius: Ea, inquit, ne, Hens- vbßziuß uc cauſa fuit, cur vniuerſus orbis in Concilium coiret. Vniuerſum orbem vocat trecentos, de- epr de ge⸗ 1,) Sn cem& octo Patres in Concilio Nicæno congregatos. Sic& Leo Pontifex Canonũ Nicææ ſiis Simd, An⸗ lolmſ T habitorum decreta, quo trecenti tantùm, decem& octo Epiſcopi conuenerãt, a totius mun- wini e geleuiæ s.. di facerdotibus dicit eſſe conſtituta Quin& in octaua Synodo, quæ quarta fuir Conſtanti- ⁶*egauur. 99 el. Aren dta. 4„quæ qua 1u 00 Itl-= Leo epiſi. 24. renth C min nopolitana, ſic Photium Bachaius alloquutus eſſe legitur: Loquere Domine Photi, totus ocum a*₰ mundus hic eſt: totum mundum vocauit Synodum Oecumenicam. Quamobrem& quæ 0da. n. ianæ ic conſtituuntur in tali Synodo, totius mundi conſtitutiones rectè vocari poſſunt, cùm eis to- aclione5. enomiſ 5 tus mundus, quàm latè patet nomen in eo Chriſtianum, ligetur. In prouinciali non item: voliseſ 5₰ non enim ligantur Synodi prouincialis decretis, niſi qui ſunt eiuſdem prouinciæ. Quã etiam Shinn hn npuan 1 ob cauſam à Gratiano ſeriptum eſſe legimus: Epiſcoporum Concilia ſunt inualida, ad defi- conuentus potios minh Tr, niendum,& conſtituendum non autem ad corrigendum. Corrigi mores poſſunt& cleri,& Vdh en V ecium in populi in Synodis brouincialibus: de fide conſtitui quicquam non poteſt. Mores enim ha- Vue ee, autem T, bent ſuos cuiuſque prouinciæ& nationis homines: qui quemadmodum corrigendi ſint, Nores8 302 nemo ſeire poteſt melius quam qui ſunt ex eadem prouincia. Fidem autem ſuam peculia- V 1 atur. 1 12. rem non habet vlla dicœceſis aut prouincia, ſed Catholici vocamur omnes. Sicut de vna Ece- 1 Eccela 1ee cleſia Catholica, ſic de vna etiam ſide Catholica gloriamur: nec licet de ſide quicquain defi- GG dell 2 97 nire, niſi vbi fimul omnes ex omnibus totius orbis Chriſtiani pProuinciis conuenerint Epi- eae ku ſcopi: qui poſteaquam vnum aliquem in locum congregati ſunt, tota Eccleſia conueniſſe di- G” ſiu ug ge dltt 6 cationem hæc verba: Tum cõgregati ſunt omnes maiores natu Iſrael ad Regé Salomonem 3.Reg 8. V as ne in Hieruſalem, vt deferrent arcam fœderis Domini de ciuitate Dauid. Ac Paulò pôſt: Con- B eücett te uertitꝗque Rex faciem ſuam,& benedixit omni Eccleſic. Omnis enim Eccleſia Iſtaël ſtabat. „ cerut Omni Eccleſiæ benedictum, omnem Eccleſiam Iſrasl ſtetiſſe dicitur, cùm anteâ maiores na- 1 ncdl Teeliche tu tantùm, Principes tribuũ,& Duces familiarũ commemorati fuerint. Quid aliud iis ver- gdenc gu bis indicarum eſt, qudm quod illi repræſentabant omnem Eccleſiam? nam reliquus ferè cœ- cotinſ rs er tus omnis ex primariis pendere conſueuit. Tales itaque cum ſint Epiſcopi, quos poſuit Spi- goerl e. Cnn rituſſan- guig 1 Je D B 1L E GIT. IVDICIBVS P 20. rituſſanctus regere Eccleſiam Dei, quemcunque tandem in locum ex orbe Chriſtiano vni- Lacuie winiſtni uerſo congregati fuerint, rota E ccleſia conueniſſe dicitur, quandoquidẽ hi conuenerũt, quo- diar magiſta rum Deus miniſterio gubernat Eccleſiam: quam etiam ob cauſam Eccleſiæ miniſtri vocan- vee, ah dhten tur: quod nomẽè etiam Regibus& Principibus tribuit ſcriptura. Na& horũ in rebus polli- an,& Pobusier Ijtis miniſterio Deus Eccleſiâ ſuam gubernat: qui tamen& ipſi nõ arcentur à Synodis, imò vocari conſueuerunt à Pontifice, præſertim quoties de cauſa fidei diſceptatur, cum habeant & ipſi ſuam in ſynodis functionem. Si quos enim tanquam indignos ſacerdotio de ſacris ſe- dibus depoſuit ſententia Qacerdotũ, eorum doctrina reprobata debét eſſe Principes, præ cæ- teris autem Imperator, eiuſdem ſententiæ& ordinationis cum ſacerdotũ auctoritate, ſicut in epiſtola ſua ſcripſiſſe Iuſtinianum paulò antè cõmemorauimus: vt externa diſciplina con- tra tales vtantur; quodꝗ́; fuerit ab Epiſcopis conſtitutũ, exequutioni mandandum curent. Bremius Epiſco: Quod autem ait Brentius, Epiſcopos Eccleſiæ ſeruire debere, non iuxta ſuum ipſorũ ar- pos verbo ſeripto bitrium, non iuxta fictitias traditiones, ſed iuxta certum& verum verbum Oomini ſui ſcri⸗ 4 Ils 15.— 3 129 e aligaer pturis propheticis& Apoſtolicis comprehenſum: itaq; ſi hanc regulam verè ſequuntur, tunc nec Spirituſſanctus eis deeſt, nec errant: quòd ſi hãc regulam& metãà tranſiliunt, non aliud Reerſ. reliquum eſt, quam ſpiritus ignorantiæ, cæcitatis,& erroris,&c. Quid ſi faciant hoc Epiſco- Te heheeeeiee pi Brenti, neq; tamen facere vobis videanturè Quæſo te, qua de re nunc agitur? nônne iuxta defentere,penes Verũ& certum verbũ Domini noſtri ſeripturis Propheticis& Apoſtolicis comprehenſum Niagiſtrauus&e, docemus? Vis audire ſcripruras propheticas? Audi quid in Leuitico dixerit Dominus ad Aa- cleſtaſticas eſſe de ron: Præceptum, inquit, ſempiternum eſt in generationes veſtras, vt habeatis ſcientiam di- ſacris iudicin at: ST.*. 2 7. que ſentenuam. ſcernendi inter ſanctum& prophanuũ, inter pollutũ& mundum, doceatisq́; filios Iſraẽl om- Leuit.10. nia legitima mea. Cui dedit hic Deus diſcernendi, cui docendi facultatem? Nnne Aaron& Tabins eraß. filiis etus ſacerdotibus? Rurſus in Deuteronomio: Si difficile& ambiguũ apud te iudicium eſſe perſpexeris, venies ad Sacerdoris Leuitici generis,&c. Et in eodem libro: Accedẽt Sa- cerdotes filij Leui, quos elegerit Dominus Deus tuus vt miniſtrent ei,& benedicant in no- mine eius:& ad verbum eorum omne negotium pendebit. Ad verbum, inquit, Sacerdotum Eech. 34. omne negorium pendebit. Audi& Ezechiélem: Sacerdotes, inquit, Leuitæ filij Zadoc, po- pulum meum docebunt quid ſit inter ſanctum& pollutum,& inter mundũ& immundum oſtendent eis:& cum fuerit cõtrouerſia,³ſtabunt in iudiciis meis,& iudicabũt,& c. Potuitne dici quicquam apertius? Sacerdotes, inquit, docebunt, Sacerdotes iudicabunt, non Reges, Aggæ. 2. non quicunq; tandem laici, ſartores, ſutores, agricolæ. Sic& Aggeus: Interroga, inquit, Sa- Mala.i. cerdotes lege, nõ Principes. Sic& Malachias: Labia Sacerdotis cuſtodient ſcientiã,& legem requirent ex ore eius. Nunquid hæ non ſunt ſcripturæ propheticæ? Vis& Apoſtolicas audi- o N. re? Quoſdam quidem, inquit Paulus, poſuit Deus in Eccleſia, primum Apoſtolos, ſecundò Prophetas, terriò Doctores. Nunquid omnes Apoſtoli? Nunquid omnes Prophetæ? Nun- Ad Epheſ.. quid omnes Doctores? Et alia loco: Ipſe dedit quoſdã quidem Apoſtolos, quoſdam autem Prophetas, alios veròô Euangeliſtas, alios auté Paſtores& Doctores. Vides quemadmodum Aers. hic officia diſtinxerit? Et iterum: Attendite vobis,& vniuerſo gregi, in quo vos Spirituſſan- ctus poſuit Epiſcopos, regere Eccleſiã Dei. Et hic Epiſcopos eſſe poſitos dicit ad regendam Eccleſiã, nõ Principes, multò minus mercatores aut ſordidos aliquos opifices. Nonne iam intelligis Brenti, nos iurta verum& certum verbum Domini noſtri ſcripturis Propheticis & Apolſtolicis comprehenſum, Eccleſiæ ſeruire? Tu contrà, quod adfers Dei verbum, quo re- quirere legem ex ore Principis aut laici, populus iubeatur? quo docendi legs, quo iudicandi de doctrina religionis poteſtas illi permittatur. Intereà tamen cum eiuſmodi nihil proferas, te videri vis, tuosq́; qui iuxta Dei verbum Eccleſiæ ſeruiant: nos ab eius poſſeſsione repel- lis: cum tamen nemo ſit qui grauius Dei verbum quàm vos oppugnet. Cæterùm vtruma ſcripturas tantùm, an ad traditiones quoque Deus Eccleſiam ſuam voluerit alligatam, alius erxat ea de re dicendi locus magis opportunus. 4 See Quòd autem horrendum eſſe dicit Brentius quòd ſeribit Petrus Eccleſiam, cui promiſ- fee eaie ² ſio illa Chriſti facta eſt, Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam, viſibilem eſſe: nec ex Reſponſio. electione Dei, aut vera fide& charitate internis pendere, vt quis ad Eccleſiam pertineat: quis eſt qui tenebras huius Aſoti mirari ſatis queat? 8i licet idæà nobis quandam fingit Pla- tonicam, dum vifibilem Eccleſiam eſſe negat. Atqui concedunt hoc etiam tui Brenti„quod phil an laci eom Cœtus vocatorum Eccleſia ſit viſibilis: nec alibi ſint electi, niſi in hoc cœtu viſibili. Niſi for⸗ nuanihas, Sir té tuus non eſt Philippus, qui manifeſtum eſſe dicit, eſſe aliquam viſibilem Eccleſiam Dei- dis n Cum enim dicit Chriſtus, Dic Eccleſie: deducit nos ad viſibilem cœtum, à quo nequs Cap 8 3 en:. Caluinus diſſentire videtur. Verum& hac de re ſuo loca tractare malumus, cùm de Eccle- ſia ſermo nobis erit. 1 Profert deinceps Brentius& illum Euangelij locum: Vbi ſunt duo vel tres congregati De loco Matth. 18. in nomine meo, ibi ſum in medio eorũ,& eũ ad Eccleſiæ Prelatos pertinere negat. Primum ybi ſuns d 1n. 1. 7. 2u—— ſuni duo enim, inquir, nõ ſimpliciter dicit, Vbi ſunt duo vel tres cõgregati, ſed addit, In nomine meo- Non conuenitur autem in nomine Chriſti, ſi verbis tãtùm iactetur Chriſtus& gloria Chri- ſti. Hactenus verè, ſed contra Vos ipſos Brenti. Qui ſunt enim alij, qui vVerbis kaüche i ““ Chriſtum vel tres. ge Cgritun 5 ., 0oꝗ On litsn A 1 4 9(A initio cor nd cethone 32 jnde milep 15 Cplerag be eco pſanitil m utat nitentes. 2o Fr ke Jiud imſhn tenn committſt N, Gnecki naudi rrur AP Scon pwenitexit ounm ti, quiftt mun cui noneun Mqla ſtris libl er at.H ferem necp crmuel ecit ho ferurquiſt i biect vachusmetn mcop ſuum ſacriu aulus ceruntide i Sexen non grauat I Brel cöueniant t, us gral bonum,&rru m mal in dulce, Kdu in am⸗ Voriamur t R qudo vonuenite! ⸗ u aus inf nuspeccat& a non de quemg frantur poſemor hſepe amut,ſtim aris no Aidtier:Non wnül pritati Belsse 1 p n Apoſte drlez i heſtn Iras 1 ſeri Tüür.* ⸗ escliug. 3* cſaueniatur noh epim 1 1 mine amech n 4 fkemylat Puiq Kherani: 8 and P d voc. 00 mens oh 1 e mnnconuen flldd Nudiws? 2 80 m RERVM ECOLES. LIBEFR TT. 250 u 2 Chriſtum& Fuangelium,& gloriam Chriſti, præter vos? Vbi ergo duo vel tres veſtrum„ en 1N quin& duo aut tria millia veſtrum congregata kuerint, ibi non eſſe Chriſtũ certum eſt, cum nur 4 d non ſitis in Chriſti nomine congregati. Addit Brentius: Non conuenitur in nomine Chriſti, Deee Nan 8 1 ſi initio conuentus cantetur Mitla de Spirituſſancto. Quam hic audio blaſphhemniann⸗ Scili- eehene Kn aadh d cet non eſt inuocandus Spirituſſanctus, quando conuenitur in nomine Chriſti? At talibus, iemias. ni 8 inguir moribus& cæremoniis pellitur potius, quãà inuocatur Spirituſſanctus. Quos tu mo- vün 1 res narras? Quas cæremonias? Nos quidem neque moribus„neque cæremoniis aliis vtimur, De Miſſæ cere- rren 1 Sudeis, tremendũ Deo ſacrificium offerimus, quam quibus vſi ſunt lancti patres noſtri iam ohi innd 3 zn mille quingentis annis. wauwie enim mshä denri eeilen dereneaoemihie, ninn 3 X p eraqus ad decorem addita nhee ad excitandos liomines a nocorleth de retamen waunn 1 ipſa nihil eſt mutatum. Subiungit, Non conuenire in nomine Chriſti, ſi Tar ieteriur impœ- mre 4 nitentes. Hoc vt verũ eſſe concedamus, qui ſunt impœnitentes iſti, niſi vos? Quod eſt enim Eelrathn Sn. aliud impœnitentiæ peccatum, niſi peccatum in Spiritumſanctum? quod vos non modò penitéue ſed per committitis ipſi, verumetiam alii vt committant auctores eſtis: dum nec auditis Eccleſiam catum in Ipiritã ĩpſi, nec ab aliis audiri vultis: dum traditiones eius, ad quas tenendas non vno loco nos hor- enua eeeid 5 Dr Prte. da nand e üiftn nuncagt e tatur Apoſtolus, contemnitis,& contemni iubetis. Ac tantùm abeſt vt vos alicuius malefacti dolbolies n pPœniteat, vt tanquam Sodoma peccatum veſtrũ prædicetis. Fecit hoc Vergerius tuus Bren- hargeri impu- dnen a ti, qui formulam iuriſiurandi typis excudi curauit, quo pontifici fidem ſuam obſtrinxerat, dentia. „Ntlubed. cui non modò ranquam Epiſcopus, verùm etiam tanquàm vnus ex eius clientibus& mini- locezidd, 0 ſtris, ſubiectus erat. Hanc fidem quòd violauerit, quòd iuſiurandum Deo datum fregerit, ef- lkaren’J a fert ſe magnificè, nec pudet eum hoc nomine gloriari, perfidiamque ſuam orbi teſtatam fa- mhguü⸗ 1 cere vniuerſo. Fecit hoc& is, cuius verbum tanquam Dei verbum accipitis, Martinus Lu- Lutheri peruis eodem id therus: qui cùm abiecta cuculla contra fidem Deo præſtitã,& iureiurãdo firmatam, ſibi mo- uos. nei d 5 nachus monacham copulaſſet, non modò non eum flagitij pœnituit, verumetiam incoœſtum bemäng 2 ſuum ſacrilegum auſus eſt, honorabile connubium& immaculatum thorum appellare. Fe- ünleuis i cerunt idem ilius exemplo alij quoque mulri Tales igitur impœnitentes vbi conueniunt, dernu. non grauatim tibi Brenti aſſentimur, quòd in cuiuſuis alius potius, quàm in Chriſti nomine Cuäclt 1 côueniant: quibus grauis etia illa prophetæ comminatio metuẽda eſt: Væ qui dicitis malum E/4.5. bonum,& bonum malum, ponentes tenebras lucem,& lucem tenebras: ponentes amarum in dulce,& dulce in amarum. Quod autem ad nos attinet, qui non alia re magis in Domino gloriamur, quàm quòd per illius gratiam Catholici ſumus& Orthodoxi: peccatores nos conuenire non imus inficias, ſed non tamen impœnitentes. Nam non modò non prædica- Sudicabc groolinen attodient i MMish4 i mus peccata noſtra, non modò non gloriamur in malitia noſtra, ſicut à vobis fit: verum ſub⸗ timun g inde quæ mala patrantur à nobis, ea deteſtamur: arque vtinam tam facilè cauere nobis ab il- domnel a lis poſſemus, quàm ſæpè nobis ex toto corde noſtro diſplicent:quamq; frequenter Deũ pre- poſtolos; A camur, vt infirmitatis noſtræ memor, ea clementer nobis remittere dignetur. res.Videß A Addit Brentius: Non conueniunt in nomine Chriſti, qui hoc vnum præcipuè agunt, vt ohia⸗ Zyentuas egiin quq conſulãt potiuùs dignitati, opibus, gloriæ, otio& voluntati prælatorum ex traditionibus non conira prælats. epoſtosd ſcriptis,& ex ſomniis monachorum, quàm ſaluti Eccleſiæ ex verbo Domini„& ſcripturis&eſponſio. lquos c e Propheticis atque Apoſtolicis. Quo quiſque animo conueniat, Deo ſoli, qui ſcrutatur corda oſticrih a.& renes, cognitum eſt: nec minuùs iſta verè de vobis, quàm de nobis dici poſſunt. Niſi forte adferD 5 quod attinet ad non ſcriptas traditiones, quas reieciſſe ſemper hæreticos, mordicus autem te- ocenäils eu nuiſſe Catholicos conſtat(quod ſuo loco, ſi Deus voler, docebimus) eas non amplecti fate- meiuln i9 mur. Somnia verò Philippi ſunt Veſtri lelanchtonis,& ea diuini quiddam habere credunt Säbeus Se eius diſcipuli. Quamobrem illi non nobis ea obiicias. Incipit nunc docere Brentius, quando Quid ſit Brentio duur(r conueniatur in nomine Chriſti: Tunc, inquit, verè conuenitur in nomine Chriſti, cùm con- 9. Ceriſcnln ¹- u e e ueniunt qui Chriſtum vera fide complectuntur. Quid autem Brenti, ſi Chriſtum vera fide ſe am) complecti dicant, qui quam longiſsimè ab eo abſunt? Tuos tu putas eſſe, qui Chriſtum vera .I fide complectantur: ac nos perſuaſum habemus, quandoquidem Chriſtiani vocamur„‚non res Lc 7 K Lutherani:& quod vocamur, id eſſe pro virili noſtra contendimus, nos eſſe potiùs quibus ean, Il nu ĩd verè competere queat. Arrogãt autem ſibi hoc Zuingliani quoq;, arrogãt& Anabaptiſtæ, uis aäl ep arrogant& cœleſtes Prophetæ, arrogãt& Pikardi, arrogant omnes ferè nõ priſcorũ ſolum nobich 1 3 ſeculorũ, verùm& noſtri temporis hæretici. Quare ſi tunc verè cõuenitur in nomine Chri- lorei Saig ſti, cum conueniunt, qui ſuo ipſorum iudicio Chriſtum vera fide complectuntur, omne ge- ihocc 1 45 nus hoc hæreticorum quod iam recen ſuimus, non minuùs in Chriſti nomine verè conuenire m vilb 19 videbitur, quàm vos, qui proprium id veſtrum eſſe vultis Luthierani: quandoquidem æque ölem cd es adi illi ac magis etiam quam vos, Chriſtum vera fide ſe complecti gloriantur. Addit Brentius: enlud e Et inuocant ſolum patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti: quod eſt hoc nouum loquutionis Whdetae W2 waufſ genus, Inuocant ſolum patrem? Quid ſi inuocent filiumẽquid ſi Spiritumſanctum inuocent? Deum pairem. ntdug 2. n 1am eos non conueniſſe dices in Chriſti nomine? An hoc eſt quod paulò antè dixeras, quòd speni 3 Lrni non conuenitur in Chriſti nomine, ſi cantetur Miſſa de Spirituſancto? Huius inuocationem ſedad 8 pruli- excludi vis 2 Fortaſsis aliquid cum Serueto commune habes, niſi fortè dicas te Sanctorum ”rC duri⸗ muocationem excludere. At nos quemadmodum nõ alium imitatur, non alium veneramur 1 in ſanctis u C⸗. 4 in ſanctis, ————ꝛͤ———..—— Chri 1 em in ſam ckis inuocamus. Galat.a. Ephe.;. Quos Brentius velit conuenire in Chriſti nomi⸗ ne expenditur ſingulauins. Reſponſio⸗ Cagno ſcendum cœtus pius ex fructibus. Qxi fruftus à Brentio requi- rantur. Non ſatis ad ſcripturæ regus lam exigert omnid. Fides duobus mocis appro: banda. 4 b E LIGIT. IVDICI3VS in ſanctis, niſi Chriſtum: ita non alium inuocamus in illis& per illos, niſi Chriſtum: quĩ fi vixit,& habitauit in illis, dum adhuccorpus iſtud mortis circumferrẽt, ſicut à Paulo docti credimus, multò magis nunc eum in illis carnis ergaſtulo ſolutis viuere& habitare perſua- ſum habemus. Quamobrem Chriſtum inuocamus in ſanctis& per ſanctos, ſiue qui nobi- ſcum adhuc in terris degunt, ſiue qui cum Chriſto iam in cœlis triumphant. Illũ largitorem agnoſcimus, his deprecatoribus tantum vtimur. Qua de re copioſiùs in cõfeſsnne Chriſtiana diſſeruimus, ad quam lectorem remittimus. Pergit Brentius: Atque conferunt inter ſe de ve- ro Dei timore, de doctrina Eccleſiæ,& de aliis rebus neceſſariis. Verũ timorè non minus ha- bere ſe putat hæreticorum illa fæx, quam enumerauimus, quàm vos Brenti. Subiungit: Non ex humana ratione, non ex conſictis traditionibus, ſed e ſcriptura Prophetica& Apoſtolica, uæ eſt cœleſtibus miraculis confirmata. Talem autem cæœtum nemo poteſt vel ex veſtitu, vel ab externa facie, vel ex eruditione, vel ex potentia, vel ex ſapiẽtia iudicare. Poſſunt enim honeſtiſsimè veſtiti, ae perſonæ inſignes,& doctifsimi,& potentiſsimi, ac ſapientiſsimi non fœdè tantũ errare, verumetiã in doctrina æternæ ſalutis extrema cæcitate laborare. Quod ſcribis Brẽti, Non ex humana ratione, cõcedimus: magis enim à Deo reuelatis credendũ eſt, quàm rationi noſtræ. Damus& illud, Non ex cõfictis traditionibus, modò ne veras exclu- das, Abſit autem vt ab iſto conuẽètu ſcripturas Propheticas& Apoſtolicas reiectas velimus, dummodoò ſana ſit earum interpretatio. Cæterum quid ſibi volunt ea quæ ſequunturꝭ Ialem autem cœtum nemo poteſt vel ex veſtitu,&c. Num inuiſibilè eum eſſe vis? Num neque ve- ſtes videri, neque perſonas agnoſci, neque vocem audiri vis? An ferendos in eo non eſſe pu- tas qui ſint honeſtè veſtiti, qui vel oris dignitate, vel eruditione, vel ſplédore generis, aut po- tentia vel ſapientia cæteros antecellunt? Itäne non modò Sacerdotes& Pötifices, quia veſte talari ſunt induti, verumetiam reges& principes, virosꝗ; doctos omnes(inter quos tu quo- que non es indoctiſsimus) ab iſto cœtu repellendos eſſe cenſesꝰac ſartores tantum, ſutores, zonarios, baiulos,& reliquam fæcem vulgi, ei putas intereſſe vel præeſſe debere, vt illi con- ferant de doctrina Eccleſiæ, deque ea ſibi iudicium, arrogent? Non hoc(ais) volo, veruùm non eſſe quenquam, dico vel ex veſtitu, vel ab externa facie, vel ab aliis rebus quas enumeraui, iudicandũ. Quis hoc neſcit Brenti? Nemini Spiritumſanctum talaris veſtis impertit, multò minuùs curta& ſciſſa: ſed nec oris dignitas, nec opes ſi adſint, participes, nec eadem fi abſint, expertes nos faciunt Spirituſſancti, quo ſapiẽtes etiam& eruditi perſæpe deſtituuntur. Sed conatur tandem clariuùs rem explicare: cognoſcẽdus eſt, inquit, pius cœtus ex fructibus eius. Quos fructus attulerint cœtus veſtri, vel ex eo, quem recenſuimus initio, Sataniſmo, cogno- ſcere lector potuit: quem quidem Sataniſmum veſtros iſtos cœtus peperiſſe manifeſtius eſt, quàm vt negare queatis. Nam ſimul vt vos licere vobis voluiſtis, ſeorſum ab orbe reliquo Chriſtiano cœtus congregare, ſeorſum ab illo ſingulares quoſdam ſcripturarum intellectus proferre, voluerunt idem alij quoque ſibi licere. Inde natus eſt is, quem nunc in Germania videtis, qui paulatim ad nos quoq; ſerpit, Sataniſinus. Nunc fructus Brentius demonſtrat. Quod tunc, inquit, pręcipuè fieri ſolet, cum ſpiritus, ſeu decreta eius iudicantur& exiguntut ad regulam ſacræ ſcripturę, manifeſtè animaduertitur, quòd cum ea conueniant. Atqui Bren- ti, gloriantur& Sacramentarij, gloriantur& Anabaptiſtæ, gloriantur& Seruetiani, gloriati ſunt olim& Ariani,& Macedoniani,& Neſtoriani,& Eutychiani,& alij fere omnes hærs- tici, quòd ſpiritus, ſiue decreta cetuum ſuorum judicarent,& exigerẽt ad regulam ſacræ ſcri- pturæ, quodꝗ́ue cum ea conuenirent: quam etiam ita ſibi ſolis arrogabant, vt eius poſſeſsio- ne Catholicos& Orthodoxos omnes excludere niterentur. Haærerici nihilominus fuerunt, & ſunt,& erunt: non quòd ſcripturis non crederent, nõ quòd earum auctoriratem contem- nerent, cum nihil creparent aliud, quàm ſcripturas:verum quòd Eccleſiæ nõ crederent, quòd Eccleſiaſticam traditionem itidem, vt vos nunc pro nihilo ducerent. At quicunque fuerunt Catholici, fidem veram duobus iis modis approbandã exiſtimabant: primum diuini Cano- nis auctoritate, deinde Eccleſiæ Catholicæ traditione: non quòd Canon ſolus non ſibi ad vniuerſa ſufficiat, ſed quòd verba diuina pro ſuo plerique arbitrio interpretantes, varias opi- niones, erroresq́ue, concipiunt, atque ideò neceſſe fuit ſemper exiſtimatum, vt ad vnam Ee- cleſiaſtici ſenſus regulam ſcripturæ cœleſtis intelligentia dirigeretur, vt diuinum Canonem ſecundum vniuerſalis Eccleſiæ traditiones interpretarentur. Hunc ſanctorum patrum no- ſtrorum morem,& nos Brenti libenter fequimur, ac eorũ nos veſtigiis incedere gloriamur- Verùm alius erit hac de re diſſerendi locus. Proſequitur Brentius: Deinde, Etſi Chriſtus ſo- let eſſe in medio eorum, qui verè in nomine ſuo congregantur, tamen nen facit ex carne eorum ſpiritum, ſed relinquit in eis ſuas imbecillitates, quamdiu ſunt in hoc ſeculo, præſer- tim cùm non ponunt verbũ eius lucernam pedibus ſuis. Qui poteſt ex lapidibus facere filios Abrahæ, poteſt etiam ex carne Brenti, facere ſpiritum: quod ſi facere viſum ei non ſit, potel tamen etiam carni ſpiritum ſuum vel ad inueſtigandam& denunciandam ſaltem veritatem impertiri. Niſi fortè non fuerunt caro Balaam, Saul, Caiphas, Heliud,& alij quos ante recen- ſuimus, quos prophetaſſe tamen etiam inuitos demonſtrauimus. Intereà tamen verume 1,...—..1..—1 1 quod ſcribis, quod relinquit in eis ſuas imbecillitates, quamdiu ſunt in hoc ſeculo. Verum .22 2ee hæ non he non- baiime pirtt rn Cht fat cum g lici,ue ſdo⸗ auddſe 20 xerint Chrieo ra cer qineiu 3 cum ſen aliuks mplü dgefnnie). hriltu dio eorbp: aatum ſacra ſdiin Tatla Jebantt ni neg rofedꝰ Wpanl- patel te beauiiſ nea o- ithoc mnti Pcxe!len wonltrn ralius vos aute xmih monltr twepolee Actieni ntur.Ee olim vo conellrit peretis prrocih Rdil ides eni ellent be e0s nl Etcei anifub tradidele cum al’s: Aranarte Üm. Vic De qullg dalole egrel ir äbulo, idetet ſuas,ca lader, pe n ſud dil prter eius a hlus: ac niſninor a s ſeduc. Acnonræ ſteriecii Volut a ſen eflu dumenich in lege animleſ er ſexpect Gdeminos bant, bannur(3 pomoci catus Ar2 i Plat ſe hencitur gr ſoStos d ircil i htas ii ſtcum lye noſtrit ſun vnde Porit⸗ niebm de milis funrai 21 ſcriptur eatle(crer trũ voc 5 Eu cepit it bece ße Alatelt r biicieng Rtustang z naru ſveller M 1 d li 20' eeK d ncos ni,. hiem a, döeg AA' anieun en imer 8 dodn. bued 3 emopare e etaludlad d. Vom a a mcacin 3 Deo nueu— dus modd Doſtollean Se Nteaqurſch a uneſſeiun m jferendosin e welſplädon lotes R döt n somes imn au acſanoreßt d dpreeſte dh a on hocſas)ſ 7e aliis tds nlarisſelbi a nidpes Net ah tiperſepect i pius cœetisex uf usiniioz ii rospepeile n ts ſeorum ic Am ſcipun u is, quemm 2 uctus Iten a eius lucleml 1 neaconuei à antur K ani, Kalſ 5 digerttait u trogabant, lxreticin n. arum auch 2i. Ecdeſi 3 erent.Atſ i bant yih Iu dd Cand, a jo intetpl s rilimas eu W etut, Ni 1 cälr . unc lin 226 geligiöi 7 1s: Dein— r,une3 k. 1n C* 5 9 vlunt g eſt erl onnp ere iſ de ſa . 1* 6l cunc E ngs 3 PS äod, ſ RERVM ECCLES. LIBER TT. 251 r hæ non impediunt, quò minuùs veritas eis reuelari queat, præſertim in Oecumenio Concilio legitimè congregato. Nõ dubiũ eſt, inquit Brétius, quin Petrus& Barnabas fuerint præditi Petrus& Pam Spirituſancto,& cùm Hieroſolymis ad exonerandas gentes à iugo legis Moſaicæ conueni-"abas B70211 rẽt, Chriſtus in medio eorum fuerit. Sed& hoc negari nõ poteſt, quin aliquid humani paſsi Sech Viacha ſint, cum ſe magno Gentiũ offendiculo ſubducerent propter Iudæos quoſdã à Gentiũ con- uictu, quemadmodũ Paulus ad Galatas teſtificatur, Petrũ& Barnabàã optimo animo feciſſe, cal. quòd ſe ſubduxerint à Gentium conuictu, nec aliud ea re quæſiuiſſe, quàm vt quãplurimos Reſponſoo. Chriſto lucrifacerent, dubiũ non eſt. Itaq; non fert Rieronymus vllum eis errorem attribui: Mier. in epif a4 quin eiuſdẽ ſecum ſententię feptem alios doctiſsimos, grauiſsimosq́; viros teſtes citat. Pro- aeenen fert aliud exemplũ è Nicæno Concilio: Nec dubium eſt, quin cum Patres Nicæni Concilij Iudiciuun Brentii deſinierũt Chriſtum filiũ Dei ęqualem eſſe Patri eſſentia& maieſtare, Chriſtus fuerit in me⸗ 2ee hen Lah⸗ dio eorũ: quia tum ſequuti ſunt nõ ſuas ipſorum opiniones, ſed ſententiam Spirituſſancti in ſacra ſcriptura traditam& patefactã. Libenter hioc tibi concedimus Brenti„ſed non conce- debant Ariani, neq; concedunt etiam hec noſtro ſeculo Seruetiani, quin& ex veſtra ſchola profecti Campani. Negabant enim eos ſententiã Spirituſſancti in ſacra ſcriptura traditã& patefactam ſequi: ſed quod vos obiicere nobis crebro ſoletis, hominũ tantuùmm traditionibus eos niti: cum ea vox Homouſij, quam tum proferebãt Patres, in ſcripturis non reperiretur.. Et certè ſcribit hoc Theodoritus, quòd ex non ſcriptis ſermonibus, pie tamen intellectis, Ari Pe i est. ani fuerint damnati. Certè Athanaſius cifn produxiſſet Patrũ traditiones, quas vos reiicitis:—Ithan yn libre Ecce nos demonſtramus, inquit, iſtiuſmodi ſentantiã à Patribus ad Patres, quaſi per manus uem inſeriphit traditam eſſe: vos autem noui Iudæi& diſcipuli Cayphæ, quos verborum veſtrorum Patres Serd afe,s ac maiores demonſtrabitis? cùm ne vnũ quidem ex prudentibus aut doctis in auctorem ci- Seee, tare poſsitis. Cũcti enim vos præter diabolũ iſtius vobis defectionis à Chriſto auctoré auer- creua. ſantur. Ille& olim vobis hanc impietatẽ inſeuit,& nũc vobis auctor eſt, vt orbis terrarum concilium vituperetis, non alia de cauſa, quam quòd in eo concilio non quæ veſtræ factioni pPatrocinentur, ſed illa ſint ſcripta, quæ ab initio ipſi qui teſtes oculati& miniſtri verbi fuére, tradiderunt. Fides enim quę ſcriptis, decretisq́; Synodi ſancita eſt, ea eſt totius Eccleſiæ. Hãc cùm aſſerere vellent beati Patres, iſtis verbis concipiendam putauerunt, condemnaruntque Arianam hæreſim. Vides quemadmodum is Patres, Eccleſiam, Traditiones obiiciat Arianis? Ide Ooatjone a, De quibus quid alio loco ſeribat, audi: Iſta, inquit, omniũ hæreſeon vltima,& nunc recens eansia Snanos, —. 15—— 4 2 Ariani ad ſcria egreſſa,& anteãbulo,& præcurſatrix Antechriſti, cui nomẽ eſt ab Ario, doloſa,& vafra, cùm nnxr Vi Suno videret ſorores ſuas, cæteras, inquam, hæreſes, ætate grandiores publicè palamꝗ́; probroſas Leæretici prono- haberi, ſpeciem ſuã diſsimulat,& literarum ſacrarũ vocibus quaſi honeſto cultu induitur, vt cabant. pater eius diabolus: ac ſatagit denuò intrare in Paradiſum Eccleſiæ, quò ſub ſpecie Chriſtia- niſmi nonnullos ſeducat, vt credibilitate falſarum rationũ perſuaſi, contra Chriſtũ ſentiant. Ac nonnullis interiectis: Tametſi ſubinde(inquit) ſerpentis more ſurſum deorſumq; ſeſe Voluat, non tamen effugere potuit, vt non caderet in errorem Phariſæorum: Quemadmo- dum enim illi cuùm legem præuaricari vellent, legis tamen verba prætendebant:& cùm eius animi eſſent, vt expectatum hactenus& iam præſentem Dominum abnegarent, Deũ qui- dem in ore habebant, ipſum tamen blaſphemare deprehenderentur, cum his vocibus vre- bantur, Cur tu homo cũ ſis, Deum te facis?& dicis: Ego& pater vnum ſumus: ira quoq; fu⸗ catus Arius ſimulat ſe quidẽ de Deo loqui, cùm interponat verba ſacrarum literarũ, depre- henditur tamen a⁹εασ,&c. Et iterum: i igitur eade cauſa, quòd voculas aliquot ſacræ ſerip- turæ ab illis ſcriptas videant, arbitrétur blaſphemias benedictiones eſſe, prorſus futurum eſt, vt cùm Iudæos noſtri temporis videãt legem,& Prophetas euoluere, vnà cum Iudæis Chri- Tlidem, ſtum abnegent. Forſitan quoq; audientes Manichæos loqui particulas aliquot Euangeliorũ, inficiabuntur cum illis& legem,& Prophetas. Sin autem ex ignorantia ita æſtuant& gar- riunt, diſcant è ſcripturis, excogitatorẽ, inuentoremꝗ́; hęreſeon diabolum metu ſuæ graueo⸗ lentiæ ſcripturarũ voces vſurpare, vt illis obtectus, aſperſo veneno ſuo ſimplices decipiat. Ita enim Euam decepit, ita etiam illos hæreticos in errorem abduxit, ita nunc quoq; Ario per- ſuaſit, vt quaſi ſub ſpecie aduerſarij contra hæreſes loqueretur, quò melius falleret, ſuam ip- ſius hæreſim ſubiiciens. Ex his Athanaſij verbis liquere cuiuis poteſt, quod ſcripturarũ ſen- tentiis tanquàm velleribus quibuſdam agni illius immaculati Chriſti obuolebãt ſe lupi Ari- anici:& ſicut Ambroſius alicubi dixit, per verba legis legem impugnabant, dum proprium Am. in cap. 3. ſenſum verbis legis adſtruerẽét, vt ſuæ mentis prauitatem legis auctoritate commendarent. 4¹ Titun. Contra quos catholici traditiones Patrum, Eccleſiæq́; ſenſum& conſenſum opponebant, ſcripturas canonicas iuxta catholici dogmatis regulas interpretantes. Oſtendit nunc Brentius, in qua re fuerit erratum à Patribus Nicæni Concilij. Cùm au- Brentius Vitæ- tem, inquit, poſteà iudicarent eos qui Chriſtum profeſsi ad miliriam redirent, damnatione ecdee, n dignos, certè humani aliquid paſsi ſunt, quòd damnauerint legitimam militiam, quam Io- 7Dee 5. annes ipſe Baptiſta approbauerat, nec Chriſtus reiecerat. Et hunc eorum Canonem ab au- litiam. ctore Spiritufancto profectum dubium non eſt. Quid enim in eo non piè, non ſanctè con- Tenfo. ſtitutum eſt? Vtinam autem retineretur adhuc priſca illa diſciplina, ſed ea pridem luxata, VV Per Vos Reſponſio. G Can. 1z. Nicæni Concilii. DE ILEGIT. IVDICIEVS per vos iam tandem prorſus eſt euerſa. Quæ res cauſam dedit tot ſceleribus& flagitiis ,qui- bus ita nunc æſtuat orbis Chriſtianus vniuerſus, vt vix vllo alio tempore magis refrixiſſe charitas, abundaſſe verò videatur iniquitas. Quod autem inter alia crimina magis eſt dete- ſtandum, quàm hoc, de quo verè dixit ille Poëta: Nulla fides, pietasq; uiris qui caſtra ſequuntur: Venalesq; manus, ibi fas ubi maxima mer ces? Neque tamen id Patres Concilij Nicæni prorſus damnauerunt, ſicut ſcribis tu: ſed ſi quiĩ ſolennem pœnitentiam egiſſent, ad militiam ſecularem, cui ſemel iam renunciauerant, eſſent reuerſi, non ita facilem illis aditum ad veniam eſſe voluerunt, ſed eis paulò duriorem pœni- tentiam iniungendam eſſe putauerunt. Qua tamen in parte, quàm fuerit ipſorum verè pa- terna lenitas, ex ipſius Canonis verbis videre licet, quæ ſic habent: Quicunque vocati per gratiam, primum quidem impetum monſtrauerunt, deponentes militiæ cingulum, poſt- modum verò ad proprium vomitum ſunt relapſi, ita vt quidam& pecunias tribuerẽt,& be- neficiis militiam repeterẽt, hi decem annis poſt triennij tempus, quo inter audientes erunt in afflictione permaneant. Sed in his omnibus propoſitum& ſpeciem pœnitentiæ conue- nit explorare. Quotquot enim metu& lachrymis, atque patientia, vel bonis operibus, re- bus ipſis, conuerſionem ſuam, nõ ſimulationem demonſtrant, hi definitum tempus audi- tionis implẽtes, tum demum fidelibus in oratione communicent: poſtmodum verò licebit Epiſcopo de his aliquid humanius cogitare. Quicunq; verò indifferenter tulerũt,& aditum introeundi Eccleſiam ſibi arbitrati ſunt ad conuerſionem poſſe ſufficere, hi definitum mo- dis omnibus tempus impleant. Nonne ſu ma moderatione Patres hic vſi ſunt? Neque ve- ròô Canon hic de cunctis loquitur qui militiam exercent, verùm de his tantùm, qui depoſito ſemel militiæ cingulo, poſt actam publicè pœnitentiam, tanquam canes ad vomitum re- deunt: in hos aliquod exemplum tamen edendum eſſe cenſuerunt. Cum hanc poſteriorẽ editionem adornaremus, legimus quæ ſcripſit ĩpſe vir venerabilis Petrus à Soto, contra eadẽ hæc Prolegomena Brentij, qui locũ hunc expédens, arguit inſci- tiam Brentij, qui Canonẽ hunc Niceni Cõcilij parum intellexit: quo patres nõ militiam, ſed abnegationè fidei damnaſſe, tantisq́; pœnis afficere voluiſſe ſcribit. Vidimus autè ſimul po- ſtremã pericopẽ Apologiæ Brentij, in qua ſicut alios multos, ſic& hunc errorem tueri per- t: naciter, quàm patefactæ veritati cedere, mauult. Etſi autẽ nos in eodem in quo Brentius er- rore ſumus verſati, procul tamen abſit à nobis, vt in eo perſiſtere velimus. Quin eum liben- ter agnoſcimus,& hanc Petri à Soto ſententiã approbamus: quòd vt minus dubitanter face- remus adducti ſumus, cùm iis argumentis, quæ profert in libro ſuo Petrus, tum Græcorum quorundam ſcholiis, quę communicauit nobiſcum, vir cum primis pius& doctus, ac inſignĩ trium linguarũ peritia præditus, Guilhelmus Scirletus, tũ Prothonotarius Apoſtolicus. Nuc autem S. R. E. Præsbiter Cardinalis. Illuſtrarunt enim Canonem Nicæni Concilij ſcho- liis ſuis Theodorus Balſamon, Diaconus Eccleſiæ Conſtantinopolitanæ,& eiuſdem biblio- thecarius ante quadringentos annos,& aliquantè ante Ioannes Zonara. Libet autem Vtriuſque verba adſcribere, Sic itaque loquitur Canonem hunc explicans Theodorus: Ersi rivse Ssr iesa 2v 6155 1..ꝓμαρνε,iNc IeVTES, Td Scvεᷣ Tν ακτsv Aurdy Ans Serro, n τπνυω μαάοε ε οσαeαυνες εεον drò Sa⁴⁴μοτινέκς οα‿ναμἀ‿ντπσρηέα,νεας συσιεεντκεν&ꝓπάςασσανν rον ⁴αeρπτ ‧ε, O, TO&1S016 d4d‿νε⁵αις ννωνονiσάανꝙνιο Mάssαμαασνν, di ρ⁵ρμμασαασι T80 a 8 T0 Seys quioοι⁶ ανες εενται οσς oTf⁴ T SA/8s 2AA. r, C&1 T„ 1Eo As Tor adHa⸗ Auor, Tuc ν ανιν, d K KO duTO, 1 ½λιινιιτηα‿ εμ—τ εανιινο,οσνια‿,οαι τι πυαννσαιααεεααν vrorαεσειοον, vic b Em ErA TIs LXXANI’' L2ev ISa ˙Ʒαηm, Ʒνανοςσαεν τν s v y.ένν, Te ⅞rKDnoOin Ts*, dro 1Sdα⁹αά οπννσενꝙτ aεοε, αμαα* εέιꝓ αάεοοααάνmOωειαττινν ναμκνμνεαεοντ us r ʒετπαν a, ui*κανσι αέαέ‿τέ- 1S9, Tdvο ν εαππναάασιμνꝶσονν ν 58ε9, 1 A⁵⁴d‿εε ri αππεκνα, αεα ‿νενεενι ρι, d11 EO] duTo4 R Tu ⁴ α ‿παασσνεπντονν ꝰν⁶ενο —οαοε*έ ο ααντ ννσαιννπνμεενντσ, επντμα, α᷑Q³⁵: rol iαμνκ/έντο πνστενοορνρ Hoc eſt, Quoniã nonnulli milites tẽpore perſecutionis zelo quodã diuino permoti cingulos ſuos militares abiecerũt, magno quodã animorũ impetu martyriũ ſubire parati. Paulò poſt verò dæmoniaca quadam impulſi pœnitentia, martyrij conſiliũ abiecerunt,& infideles perſequu- rores illos ſequuti, pecuniis& aliis largitionibus(hoc enim ſignificat quod Latinè dictũ eſt beneficiis) priores militias ſuas recuperarunt,& ad proprium vomitũ reuerſi ſunt: dicit Ca- non, quòd ſi& ij cũ vera cõpunctione ad Eccleſiã acceſſerint, recipiãtur, ita tamẽ, vt annos tres extra Eccleſiã foris ſtare,& audire tãtum diuinas ſcripturas teneantur: decem verò annis procumbere& ſtare retro amboni,& exire cum cathechumenis. Poſt hæc autem orent licet cũ reliquis fidelibus, verum interea tamen Ruchariſtiæ communione digni non habeantur, niſi biennium præterierit, ſicut ſuperiùs diximus: quandoquidem& ij ſunt ex eorum nu- mero, qui voluntariè lapſi ſunt. Conceſsit nihilominus Canon Epiſcopo poteſtatem pœnas mitigandi, pro eo, vt eũ qui punitur, ex animo conuerſum pœnitentiã agere viderit. Zonarè verò verba ſunt hæc: Tσν Sαeτνννοννι/ Kad 1e-eTas, 9 S9JGvrev 2 ras orag idv rAà Ti Sgarsie nadνεανα, RA d63 A⁴μmςντνιοιο/υσ εεαόαάε αν,ν½] Vne rie S xXdx 1O 4 9 2 1on, ir 7 4 „lal 3„ 7*My) re ur 9 Sb 9 7⁵⁰— 10105 211 nras 3 4 *.. qul ilett H 13 mar 1 er grt, P lbe hole ae tuerit, nefcidn u nipi⸗ rrori co 1 T Tes füte zndi prof n Iltüſech quo nlgnem nitén jt impoln priun cöſeulil ques uepls hen 4—& oculi a men ced Pniti aireniti ſuſetite, emyt ia Materre Mreticor lintra e- F⸗ vel mini iin d inr Ero quod r liquand hc tal'etbia tal humxa taniana. inſipets P renera um err a ppe, qual mmum kre, diab Taom pentius! duorimen fium, au fat coge ſo vereit Prophe t Apoſto cpriut ii Chritt ſetene quepote Aucit im leccon cer ſleen felnres, audj daugr hodume uanus ke misz peti ⸗ nen acſi ter jic e ſic enim Domin dicunqus ptorer ngelija ſern a imüba ngut ne dDom .ete quoniar conge t pohis emeo, b Nc a Ralniastn 2 dlo mtet 2 deciem peni a niſeldonit hi Gdefnirun m t potmoiu a terender ley„. lüfcere nich i reshic vüſun de hüstmum i ldam canes adſ A unt. eſcipſt pſen buncexpetenz g quopatre nö i dit. Vidimusa is „K huncenot in neodeminqub d evelimus C- d dvtminus dut i ſuo Petrus, IW D nispius&dor a onotarius ipp ſa gel Nicæni( T' politnx, Kei 1 nnes Zonara. i nunc explcmm 1 Taisfaren h 7 qucetnih in Noss dofiual r. Narhautd a hrindwe F ictat d cta uuri a drar!us3nd. ouo ds rafun 1 wwdina 2 iuigo petmo 7. bite pu. 2 erun.ini 3 mificat qloc 2 omiurie-* ecpänt rrenturc Poſthaca„ iine digm—7 em Kijli Sn ilohs de RERVM ECCITES. LIIAER Ir. 252 Xdτιννεέινα Ouo, o T'i nt m E1εοσ ,ε†τ‿ 1ε½ rν kvSasu T1 A⁴Xe-ys T2 AOAO⸗ Ni Tüs iαπαεασς, ετα με αμά νsix Nuo s vcor, AO) a? ig kie Ted npors aναεπεαναενοντννν T⁊ᷣ Teον, ⁹,T ε*Ʒ&ν qυονον⁸&x TNCMA⁴εον, I Ge'0ig: S1 ⁵ε„A rSy 3-uHl, MSral rd Xναα dαʒᷣS Giicu, Irau 8idog X TS Na Se& O: ToN.,Jr1 4812 704STog Rvαε⁵αρσꝙꝓεν να‿ π⁴α⅞ IAR T ACu quue 3ero, oòs N TO15uroue AerA Tld rterN ku οασmσ εέπιε Fexd r1ανmOeᷣχe‚ ε τevνο αν³ν μσσπεπτ‿εται Hoc eſt, De militantibus Canon hic diſſerit, deq́; iis, qui ſemel zonas abiecerũt, quæ militiæ fuerint inſignia,& impetu ſe quodà ad martyriũ ferendũ duci oſtenderũt, quam etiam ob cauſam eos vocatos eſſe dicit à diuina gratia, vt qui per eam impulſi ſint, vt initium facerent cõfeſsionis fidei ſuę. Quòd ſi facti eos poſteà ꝓœnituerit,& iterũ ad militiam priorem redierint, quam argento ſint adepti ſiue be- neficiis(per argẽtum autem ſignificare vult pecunias: per beneficia verò omne genus gratiæ & humanitatis) quoniã cõſtat hoc manifeſtè, quòd nullus eiuſmodi repetere militiã potuit, niſi priùs errori conſenſiſſet. Pręſeribir Canõ talibus, vt poſteaquàm tres annos inter audito- res fuerint, ſint per decennium inter procũbentes. Ad eundẽ modũ interpretatur Matthæus quoq; monachus. Quid autẽ dici potuit euidẽtius, ad Petri ſententiã confirmandã? quòd nõ propter militiã, ſed propter negatã fidẽ, quam exorſi fuerãt confiteri, poſteaquàm cingulum, quod erat inſigne militiæ abiecerunt, hæc illis ad priorẽ vomitũ redeuntibus tam grauis pœ- nitètia fuerit impoſita? Manifeſta ſunt verba Zonaræ, quòd militiã talé repetebat nemo, niſi priðs errori cõſenſiſſet,& ad priorẽ ſuum vomitũ reuerſus fuiſſet: Quis autem hie furor eſt? quæ cæcitas? quæ plus quam ſaraniana ſuperbiaè cum non tarùm ratione manifeſta compre- hendas, verũ& oculis ipſe tuis videas,& modò non manibus contrectes, perſpicuam veri- tatẽ, nolle tamen cedere, nolle acquieſcere, ſed pedibus nihilominus& manibus obnixè iam agnitæ veritati reniti? Sed ſic eſt hæreticorum ingeniũ, quibus nunquã perſuaſeris, ne ſi per- ſuaſeris quidem, vt facilè coniecturam ex eo facere liceat, ex cuius matris vtero prodierint. Mater enim hæreticorum omnium eſt ſuperbia, qua impulſi citius dixerint: Nil intra eſt oleam, nil extra eſt in nuce durt, Quaàm vt vel minimùm de ſua quamlibet falſa ſententia, quam ſemel tuendam ſuſcepe- rint, diſceſſerint. Error hic non erat grauiſsimus. Humanum aliquid paſſus erat Brentius, ſi quod ipſum aliquando legiſſe dubium non eſt, id ei ſcribenti non ſtatim ſuccurrebat: verùm hæc tanta ſuperbia, tantaque præfractæ mentis in errore ſuo tuendo pertinacia, non iam eſt humana, ſed ſataniana. Nos verò non modò cedimus libenter agnitæ veritati, verum agimus inſuper gratias venerabili viro Petro à Soto, quòd nobis errorem hunc noſtrum detexit: nec tam erraſſe turpe, quàm errorem noſtrum agnouiſſe, nobis honeſtum eſſe ducimus, cuùm hu- manum ſit errare, diabolicum autem, in errore perſeuerare. Tandem Brentius locum hunc ita concludit: Quare Chriſtus non tradidit ſe ſimpliciter duorum aut trium, aut etiam plurimum congregationi captiuum. Sed videndum eſt, num fiat congregatio verè in nomine Chriſti,& num iudicetur ex ſpiritu Chriſti, qui ſe ſcriptis Propheticis& Apoſtolicis patefacit. Quæ eſt hæc verborum petulantia? Quis dicit quòd ſe captiuum alicui Chriſtus tradat? Nos hoc dicimus Brenti, quòd cum ſit veritas Chriſtus, fal- lere nequit, neque poteſt non præſtare quod ſemel eſt pollicitus. Audiuiſti iam lector, huc& illuc vertentem ſe Brentium, dum Euangelij locum hũc tra- ctat: Vbi duo vel tres,& c.& quo magis extricare conatur, hoc ſe magis inuoluentem. Nunæ audi quemadmodum explicet eundem hunc locum ſanctus ille martyr& Epiſcopus Cy- prianus, qui quamuis ante mille trecentos annos pro Chriſti nomine mortẽ glorioſam oppe tit, perinde tamen acſi viuerer adhuc, ſermonem ſuum ad noſtri temporis hæreticos conuer- tere videtur. Sic enim loquitur: Nec ſe quidam vana interpretatione decipiant, quòd dixerit Dominus, Vbicunque fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego cum illis ſum. Cor- ruptores Euangelij atque interpretes falſi, extrema ponunt,& ſuperiora prætereunt: parrim memores, partim ſubdolè corrumpentes: vt ipſi ab Eccleſia ſcisſi ſunt, ſic vnius capituli ſen- tentiam ſcindũt. Dominus enim cum diſcipulis ſuis vnanimitatem ſuaderet& pacem: Dico, inquit, vobis, quoniam ſi duo ex vobis conuenerint in terra de omni re quamcunque petie- ritis, continget vobis à patre meo, qui in cœlis eſt. Vbicunque fuerint duo aut tres in nomi- ne meo, ego cum illis ſum. Oſtendens non multitudini, ſed vnanimitati deprecantium plu- rimum tribui.Si duo, inquit, ex vobis conuenerint in terra: vnanimitatem priùs poſuit, con- cordiam pacis antè præmiſit: vt conueniat nobis, fideliter& firmiter docuit. Quomodo au- . Conelnſio Brẽtin contra Synador ã auctoritatem. Reſponſia. Cypr. de vers ſenſu illins fbi ſuut duo vel tres,&c. p· tracta.z. de fimplicitate Prælatorum= tem poteſt ei cum aliquo conuenire, cui cum corpore ipſius Eccleſiæ,& cum vniuerſa fra- ternitate non cõuenit? Quomodo poſſunt duo aut tres in nomine Chriſti colligi, quos con- ſtat à Chriſto,& ab eius Euangelio ſeparari? Non enim nos ab illis, ſed illi à nobis receſſe- runt. Cùm hæreſes& ſchiſmata poſt modùm nata ſint, dum conuẽricula ſibi diuerſa conſti- tuunt, veritatis caput atꝗ; originẽ reliquerunt. Dominus autẽ de Eccleſia ſua loquitur, ad hos qui ſunt in Eccleſia loquitur, vt ipſi concordes fuerint, ſi ſecundum quod mandauit& monuit, duo aut tres licèt collecti vnanimiter orauerint, duo aut tres licèt ſint, impetrare poſsint de Dei maieſtate quod poſtulãt. Et paucis interiectis: Quando ergo in præceptis ſuĩs “ VV 2 ponit, Fententia Fem tii de loco Matt. 28. Ego vobiſ: cum ſum vſque ad eouſu. ſeculi. Reſponſto. Srentius de vera Eccleſia. Ioan. 15, Ioan. 14. Ibidem. Reſponſio. De ohjicio prinei⸗ pum in rebus Eceleſtaſticis in- dicium Brentii. Reſponſio. Philippus et Cal- teinus nõ tant um principibus tri: buunt, quantum Preutius. Calui. ca. g· inſti: zutionis. Officiũ Catholt⸗ corum principũ quale. PDE LEGIT. IVDICIBVS ponit,& dicit: Vbi fuerint duo aut tres collecti in nomine meo, ego cum eis ſum: non homa- nes ab Eccleſia diuidit, qui inſtituit& fecit Eccleſiam: ſed exprobrans diſcordiam perfidis & fidelibus pace ſua voce commendans, oſtendit magis eſſe ſe cum duobus aut tribus vna- nimiter orantibus, quam cum diſsidẽtibus plurimis. Et poſt pauca: Quam ſibi igitur pacem promittunt inimici fratrum? qus ſacrificia celebrare ſe credunt æmuli Sacerdotum? An ſecum eſſe Chriſtum cùm collecti fuerint, opinantur, qui extra Chriſti Eccleſiam colligunturè Au- diſne Brenti, de quibus hic ſanctus martyr Euangelij locum hunc intelligi voluerit? nimi- rum de iis, qui ſe non diuiſerunt ab Eccleſia, ſed in ea pacem cum fratribus retinentes, vna- nimiter cum illis Deum precantur. Vobis contra, qui vos ab Eccleſia Dei ſeparaſtis, quando- quidem extra Chriſti Eccleſiam colligimini, eriamſi quàm maximo numero congregemini, minimè verba iſta conuenire docet. Tractat deinde Brentius tertiam Chriſti promiſsionem, Ego vobiſcum ſum vſq; ad con- ſummationẽ ſeculi. Manifeſtũ eſt, inquir, quòd Chriſtus hæc verba loquatur, non ad impios & impœnitentes, qui etiã ſi habent titulũ populi Dei& Eccleſiæ, tamen non ſunt verè Dei populus& Eccleſia: ſed loquatur ea ad ſuos diſcipulos, hoc eſt, ad eum cœtum, qui verè eſt populus Dei& Eccleſia eius. Manifeſtũ eſt Brenti, quòd non loquatur ad impios& impœ- nitentes, qui vobis arrogatis titulum populum Dei& Eccleſiæ, à qua vos vltrò ſeparaſtis: cùm idẽ& nos verè vobis dicere poſsimus, quod Nouatianis paulò ante dixiſſe Cyprianum audiuiſti: Nõ nos à vobis, ſed vos à nobis receſsiſtis. Sed loquatur ad nos, qui quãuis eſſe nos peccatores agnoſcimus, quoniam tamen eundem, quem patres noſtri, Deum colimus, necab eorum tradicionibus diſceſsimus, verè nos eſſe populum Dei& Eccleſiam eius confidimus, Iam incipit docere Brentius, qui ſint verè diſcipuli Chriſti,& quæ ſit vera eius Eccleſia. Hic, inquit, reſpondemus non noſtris verbis, ſed Chriſti. Si vos, inquit Chriſtus, manſeritis in ſermone meo, verè diſcipuli mei eſtis,& cognoſcetis veritatem. Et iterũ: Qui diligit me, diligetur à patre meo,& ego diligam eum,& aperiam meipſum. Ac mox: Si quis diligit me, ſermonem meum ſeruabir,& pater meus diliget eum,& ad eum veniemus,& manſionem apud eum faciemus. Hæc omnia Brenti rectius nobis, quaàm vobis competere perſuaſum ha- bemus. Nam in Chriſti ſermone manere nos indubiranter credimus: quem ſi minùs omnes ex toto corde, ex tota anima, ex omnibus viribus noſtris diligimus, vel hac ſaltem in re no- ſtram erga illum dilectionem declaramus, quod nos ab illius corpore non ſeparamus: quod after alterius onera portamus: quòd vinculum pacis& fraternæ charitaris non rumpimus. Quod ſi retinere vos quoque potuiſſeris Brenti, nunquam per ſummam impietatem ab or- be terrarum vos præcidiſſetis. Occinit iterum atque iterum eandem cantilenam cuculi more, totiesq́ue repetita crambe, modò non enecat lectorem. Sed quorſum attinet eadem tam ſæpè iterare, cum præſertim alius erit ea de re commodior dicendi locus. Redire tandem videtur ad propoſitum: Proprium eſt, inquit, officium principum, non vt quæuis ſacrificulorum& monachorum ſomnia pro oraculis Spirituſſancti agnoſcant: non vt populum ſuum tyrannicè cogant impia decreta Prælatorum tanquam Dei mandata ob- ſeruare: ſed vt audiant miniſtros Eccleſiæ docentes,& legant ipſi quoq; Prophetica& Apo- ſtolica ſcripta, arque conferant cum iis doctrinam miniſtrorum. De ſomniis, Brenti, cũ Phi- lippi diſcipulis agas, qui ſomnia ſui pręceptoris diuini quiddam habere iactant. Nos non alio loco ſomnia habemus, quàm quo debent haberi ſomnia, ſiue ſint ea monachorum, ſine Phi⸗ lippi, ſiue cuiuſcunque tandem alterius. Sed nec ad impia mandata obſeruanda cogi quem- quam per principes poſtulamus, verùm ad retinendi pias patrũ noſtrorum traditiones. Phi- lippus eſt Brenti, qui cùm& ipſe libellũ eodem argumento ſcripſiſſet, hortatus eſt principes, vt cum eſſent impios veſtros cultus amplexi, pios noſtros mutarent, ac vi etiam ſuos ad im- pia veſtra dogmata ſuſcipienda cogerent. Qui tamẽ in eo libello nõ tantùum principibus tri- buit, quantùm in hoc tu. Nam ſpiritus miniſterium illis adimit, nec vſquam de doctrina re- ligionis iudicandi poteſtatẽ permittit: ſed externæ tantùm eis diſciplinæ conſeruandæ tri- buit officium, etiam in iis, quæ ad primam tabulam pertinent. Neque diuerſum ab eo ſentit Caluinus, qui& ipſe, quandoquidem Eccleſiam cogendi ciuili exercitatione poteſtatem ha- bere negat, piorum regum ac principum partes ec dicit, legibus& edictis religionem ſu- ſtinere, iudicandi verò partes illis adimit,& Ambroſij factum, de quo ſupra mentionem fecimus, vehementer probat. Quamobrem hac in re nobiſcum potius, quàm tecum ſen- tire videtur. Nam& nos magiſtratum itidem vt ille, cuſtodem eſſe primæ& ſecundæ ta- bulæ legis, quod ad externam diſciplinam attinet, profitemur. Debet enim prohibere ex- terna ſcelera, punire ſontes, prohibere idololatriam veſtram& blaſphemias, vt ne pro verbo Dei verbum veſtrum populo vos venditare, néue adorari illud tanquam Dei verbum ab imperita multitudine permittat, propter voculas aliquot è ſcriptura per vos productas,& in prauum ſenſum detortas. Debet magiſtratus, quam à Patribus ad patres quaſi per manus accepit piam doctrinam, eam tueri& promouere, impiam verò veſtrã vnà cum impiis cul⸗ tibus veſtris abolere. Redit „ uütia Redlt 1— en mho Soto,T los eant. 8 I. 2En krllb toncte enott zemum. deſllt cos Kip2— 4 on 1. n ſc confucl. 5 Irſui?2¹ Nant. perdal niunt,7 perd ſteſt ats veite grent: I bant, tendel ¹ ant. t re pol dan zec Inte tur àEtr 8Juoc, minute g viioe tur. q* qulde d rognnt ufragiu 5., ſcumel ces,q 1 1 wsi W cont nalle Areticl; ſect. t. tannqu Jan aC Ulatl dat mifni vetbim Fpiſcofs adatum caam er: faremul ſciotud deam! ſcrum èe um relit cellen wquin nioneen n eere, leg tellg eram conlderg fft hui exoſum u ſactum gelcio r uam C wigitutis m habe ninomets int a C gridigich ere con eltquue Chriſm eſt omn er um itac nonablien bus ver Prophels pur. Sp fus iä jo quo⸗ Folule, er ſtiam c. hereseles. bvncti lullbilie zuem v lltdisi 2u ndion 5 Chren presb ſttautets Alidim tr, cuine perbaſt ſum prant iaut! fenter a9 3⸗ eiuniu flis quee licaturi 1 np 1 Lod R d 1 Si 3 tem Relüg.M. 1 8 d darda am b adace 2. RERVM ECCLES., LIBER TI. 2) 5 Redit ad conuitia Brentius, quandoquidem rationibus defici ſe videt. Dixerat Petrus à Fotus quale Soto, Principum hoc ſit munus, vt legitimos Sacerdotes agnoſcant, tradita ab eis& ipſi te- P'incipum ſe neant,& populos ſibi commiſſos ſeruare curent, atque ita vtriq;& Principes& populi ſa-"nens vess. tisfacient muneri ſuo. At vero ſibi proprios magiſtros& doctores adſciſcere, aut quacunque demum ratione nothos& ſpurios miniſtros, de quibus loquitur Dominus, Non mittebam Hiere. 23. eos,& ipſi currebant, vel ſuſtinere, vel ſequi, quid aliud eſt quàm totum ordinem Eccleſiæ confudiſſe? Et in ſcholio, Principis Chriſtiani eſt, à legitimis Prælatis fidem ſuſcipere,& age- e, vt ſui ſuſcipiant. Sed coaceruare ſibi impios, vel eos audire, qui non legitima miſsione& auctoritate ab Apoſtolis deriuata docent, quid aliud eſt, quam fures& latrones, qui non ve- ⸗.—. 5 Ioa.I„ niunt, niſi vt perdant& mactent admittere? Pupugerunt hæc verba Brenrium vehementer, 00 1 ddiam a. vt eſt amara veritas. Itaque conatur illud demõſtrare, quòd in noſtros potius illa verba qua-„n,, vu lbogpnl 3 drent: Currebant,& ego non mittebam eos, qui ad Eccleſiaſticos honores malis artibus con pretatur illud, amen z g, tendere ſoleant. Vtinam autem pauciores eſſent ex noſtris, in quos& ipſos eadem quadra- Sureahoe deumgn re poſſent. Sed intereà tamen optant hoc omnes pij vehementer, vt quod in hac parte pecca- urrr:i 2 tur à noſtris quoq; nonnunqua'ic aliqua ramen ratione corrigi quandoque poſsit. Sed non dem o Sl minus hic in vitio eſt Magiſtratus ipſe; quàm qui ad Eccleſiaſticos honores hac via graſſan- barsd N. tur: quandoquidẽ à Principibus alicubi omiitgutn npiſcopos eligendi, quorũ quaſi prę- prireipet G Ma 11nag 8 rogatiuum ſuffragium ſequuntur canonici: nec ab eo e2 Wiehtlee ſolent KRomani Pontifi- gjftratus faciunt dlr Dau 4 ces, qui& ipſi cum eliguntur, ſi penes guos imperium eſt orbis prope totius Chriſtiani, i- zu ee nes idoe nus in electione contentionis adhiberent, meliore loco res eſſet Eccleſiaſtica, minusq́; mul- vei Eccleftis ſæ: kckm n ra haberent hæretici, quæ contra Pontiſicum electiones tanquàm vitio factas obiicere poſ- Te2rSftiana Lodr t 5 ſent. Verùm vtcunque ſe res habet, ordinem in Eccleſia retineri cum primis eſt neceſſarium: ngut Ch nam aliter obuiari Sataniſmo nequit, quem in Germania tantas iam radices fixiſſe videmus: n.Rtiet vbi ſi non alij verbi miniſterio functi eſſent, quàam quibus hoc munus ab ordinariis eorum Aemor. 1 Epiſcopis mandatum fuiſſet, nunquam iſtam, quam, nunc videmus in ea Babylonem, ædifi- veniemd 3. catam eſſe miraremur. Quoniam autem in Confeſsione Chriſtiana ſatis copioſe de Ordine Pyahinh ſaemum Scompets ag ſcriptum eſt, ad eam Lectorem remittimus. Ardens ira in odio Brérius, ne Chriſina quidem zaust. ³ mus que ai ſacrum intactum relinquere potuit. Nam quod exiſtimat, inquit, eos non eſſe legitimos Ec- Feſponſio. u vele a cleſiæ miniſtros, qui non ſunt vncti Chriſmate Epiſcopali, etiamſi reliqua omnia in ordina- 22. eane wnh votenont u rione eorum verè, legitimeque conficiantur, prodit partim inſcitiam ſuam, quòd non in- 25 harits i telligat quæ ſit vera miniſtrorum Eccleſiæ ordinatio: partim incogitantiam ſuam, quòd non wumen conſiderat, qui fit huius controuerſiæ ſtatus. Non eſt quòd miretur pius quiſquam, ſi tam exoſum habẽt ſacrum Chriſma, quos etiam nominis pudet Chriſtiani: malunt enim Euan- .. gelici vocari, quam Chriſtiani: quaſi poſsit extra Chriſtum Euangelium eſſe vllum. Meri- oreint F to igitur inuiſum habent Chriſma, quos Chriſtianorum appellationis pudet. Nam Chriſtia- he ne ni nomen ducunt a Chriſto: Chriſtus à Chriſmate, hoc eſt, ab vnctione vocatur vnctus. Ne quid igitur habere commune cum Chriſto videantur, nihil magis apud illos abominandum cffrium, 1 eſt, quam vngi Chriſmate: quo& Reges& Sacerdotes vngi ſolitos eſſe in lege, manifeſtum tiruſlm 8 eſt omnibus. Cùm itaque Deus noſter Chriſtus& Rex eſſet& Sacerdos, vnctus eſt& ipſe tanquam e non ab hominibus, verùm ab ipſo Deo: non confecto oleo, ſed diuino ſpiritu. Sic enim de eo Bſa.sr. quoc; bt 4 Propheta loquitur: Spiritus Domini vnxit me: quemadmodum præter alios multos, coio- Deſomn 1 ſius id ab Euſebio quoque ſcriptum legimus. Neque verò proptereà tantùm vocari Chrkus Enſſeb. li. 4. der nbereud an voluit, verumetiam quòd vnctionis gratiam in alios diffuſurus eſſet, cuius qui volunt ex- monſtrationis, teamond 99 ertes eſſe, eis ab vnctione ſiue Chriſmate licet abſtinere. Ac non ignoramus nos quidem,*. araoblen uf inuiſibiliter aliquem vngi poſſe, etiamſi non accedat oleum viſibile. Verùm iſta viſibilis, in- oſtrorui u uiſibilis illius vnctionis ſignũ eſt, quæ ſanctis Patribus tam eſt Viſa non eſſe negligenda, Vt 11. lller nor 90 ſine Chriſmate presbyterum ne baptizandi quidem ius habere ſcribat Hieronymus. Con- TestanE. ent, av 6 ſtat autem vetultiſsimum eſſe morem hunc Sacerdotes vngendi. Anacletus Petri fuit ſucceſ⸗ Amacl. epiſt.. nörntn ſor, cuius hæc verba ſunt: Ordinationes Epiſcoporum auctoritate Apoſtolica ab omnibus Lde nass neiigl 4 qui in prouincia ſint Epiſcopis, ſunt celebrandæ: qui ſimul conuenientes, ſcrutinium dili- Seenu ſasee cilin 00 genter agant, ieiuniumque cum omnibus celebrent precibus,& manus cùm ſanctis E uan- doles. lies d 1 geliis qus prædicaturi ſunt imponentes, Dominica die hora tertia orantes, ſacraque vnctio- eqle e ne exemplo Prophetarum& Regum, more Apoſtolorum& Moyſi vngentes: quia omnis ercian e ſanctificatio conſtat in Spirituſancto, cuius virtus inuiſibilis ſancto Chriſmati eſt permi- us K edi Sdn xta:& hoc ritu ſolennem celebrent ordinationem. Et qui præceſsit eum Clemens: Omnis, Tee⸗e 2 46 ,de G 1e inquit, Pontifex ſacro Chriſmate perunctus,& in ciuitate conſtitutus, ſcripturis ſacris eru- Sde de hanen potius, 4 boßr ditus, charus& pretioſus hominibus oppidò eſſe debet, quem quaſi Chriſti locũ tenentem nelep— t honorare debent omnes, eique ſeruire,& obedientes ad ſaluté ſuam fideliter exiſtere, ſcien- Debete mrt tes quòd ſiue honor, ſiue iniuria que ei infertur, in Chriſtum redundet,& à Chriſtoad Deũ. ſeh Scribit Egeſippus, cum Romam profſciſceretur; cum plurimis Epiſcopis in variis ciuitati- Egeſirpas 1i. 4. tnqu Loba bus in itinere ſe congreſſum, tandem Romam veniſſe,& ibi manſiſſe, donec Aniceto Soter, turapt Vix& Soreri ſucceſsit Fleutherius. In omnibus, inquit, iſtis ordinationibus, vel in cereris, quas dp 8— lri Per vrbes reliquas videram, ita omnia habebantur, ſicut lex antiquitus tradidit,& Prophetæ fetif E 14 VV 3 iudicauerunt Qpr in ſerm. de vnetione ch iſm. Inapofitio ma nuum probata eſt cæremenia. Gen. 43. Ieuit 1. chꝛiſma etſi nõ ſcripiura probe- 71 reuercter ta: ꝛuen hal endum. 2. Theſ. z. Bafil. de Spiritu ſan, ca. 28.epi. ⁊. a Eesleſiaſlice Fierar. cap. 7. 2. Oe carnis re- Jſurrectione. 3. Nom. 5. in Matt. Cp. im. 4 In Ap loge: zico. 5. Iraci. 33. in Ioannem ʒ& ſermone a3. de verb. Domini & H. z. contra li ꝛeras Peiiliani cap 104; 6. De iis qui ĩni eiantur m)ſteriis cap 6. Mulia in Chriſ⸗ wate myſteria concurrunt. Chp ſe hom. 5. in Mat. Op.im. 2. Cor. 4. In quo ſlatum cotrouerſic Brẽ⸗ gius ponat. Feſponſio. Odioſa Brentii quæ ſtio. Reſpeuſi 2 Ier. 7. RHeS.74 DE LECGI T. IVDICIBVS iudicauerunt& Dominus ſtatuit. Qui mos obſeruatus fuit legis& Prophetarum tempore quo Reges& Sacerdotes vngi conſueuerant, eundem in ordinationibus obſeruatum kuiffe tum quoque narrat. Nam ſicut præclarè ſcriptum eſt a Cypriano: Ceſſantibus iis, quæ ritu anriquo inoleuerat, cum iam in populo Chriſtiano circũciſio videretur damnabilis,& ſacri- nicia idololatriæ imputarentur, vnctionis myſterium religio Chriſtiana non contemſit, ſed cæteris generali ſanctorum conſenſu damnatis, non ſoluùm in Regibus& Sacerdotibus vn- ctionis honor permanſit, ſed in omnem populum Catholicum eſtufa eſt huius gratiæ pleni- tudo. Et ſicut Chriſtus à chriſinate dictus eſt, eò quòd ſingularis excellentiæ oleo vnxerit eum Deus: ita& parricipes eius quotquot ſunt, conſortes ſint tam vnctionis, quam nomi- nis, vt dicantur a Chriſto Chriſtiani. Cæterùm ſi quis proptereà reiiciendũ eſſe putat Chriſ- ma, quòd cæremonia fuerit aliquando Iudæorum, is& manuum impoſitionẽè eadem ratio- ne reiiciat, licebit: nam& ipſa Iudæorum fuit cæremonia quibus familiare fuit cum aliquid cõmendabatur aut offerebatur Deo, manus imponere. Sic lacob manus imponit duobus fi⸗ liis Ioſeph: ſic ſuper caput hoſtiæ immolendæ manus imponebantur. Sed manuum impoſi- tionis, aiunt, fuit vſus in lege noua, Chriſmatis nõ item. Nihil in lege noua ſcriptum eſſe de Chriſmate fatemur. Verùm abſit, vt nihil niſi quod ſeriptum eſt, ſicut hæretici docent, reci- piendũ eſſe putemus. Nõ ita nos Paulus docuit: State, inquit,& tenete traditiones, quas ac- cepiſtis ſiue per ſermonem, ſiue per epiſtolam noſtram. Et ſcriptas,& non ſcriptas traditio- nes teneri vult. Eſſe autem hanc Apoſtolicam traditionem, inter alios Baſilius quoque teſta⸗- tur. Fabianus verò ſanctus ille Pontifex& martyr, Chriſtum ipſum ſcribit poſtquã cœna- uit, Chriſmna cõficere docuiſſe, cuius non apud Latinos magis, quam apud Græcos vſus fuit frequentiſsimus. Meminerunt enim eius i. Dionyſius Areopagita Pauli diſcipulus, 2. Tertul- lianus, 3. Chryſoſtomus, 4. Gregorius Nazianzenus, 5. Auguſtinus, 6. Ambroſius, Theo- philactus; ac vix quiſquam eſt veterum ſcriptorum, qui Chriſmatis mentionem non faciat, ac plerique non ſine honoris præfatione. Interea tamen non deſunt homines imperiti, qui per ſummum nefas cachinnis proſequi non dubitãt, quod à cunctis priſcis illis ſanctis Patri- bus in ſumma ſemper veneratione fuit habitũ. Adeò myſteria fere iam omnia in ſummũ cõ- temptũ venerunt, quæ ſi in vllo alio viſibili ſigno, tum in iſta Chriſmatis vnctione plurima concurrunt. Quid enim aliud baptiſimna ſuſcepturus, quàm Chriſto nomen datè non vt ocio marceſcat, ſed vt ſub ſignis illius militet? Quamobrẽ ſicut ante certamen vngunturathletæ, quò ſint ad luctandum expeditiores: ita ſcribit Chryſoſtomus oleo Chriſmaris vngi bapti- zandum, vt ſibi tanquam athletæ ſpirituali luctandum eſſe ſciat contra diabolum. Maius au- tem certamẽ incũbit iis, qui ſacris initiantur, qui Reges quidam ſunt ſpirituales, quamobrem iterum atque iterum vnguntur. Eſt autem in oleo fructus, eſt& pinguedo: ramus cum fru- ctibus quaſi pacis interpres, pinguedo luminis eſt miniſtra. Cùm itaq; Sacerdos pacis& re- cõciliarionis miniſter ſit, ſicut iam à nobis dictũ eſt: cùm idem cæcorum quoque lumen eſſe debeat: per vnctionẽ hanc, quæ fit Chriſimatis oleo, ſui muneris admonetur, vt miniſterium pacis& reconciliationis frequentet: ſiue populo Dei voluntatem annuncians, vt ſcire poſ- ſit quæ ſit reconciliationis ratio: ſiue pro populo Deo preces offerẽs& ſacrificia, quibus pro- pitius reddi queat: ſimul etiam quaſi lucernam geſtans manibus,& doctrina& exemplo po- pulo præeat, viamque ſalutis commonſtret. Miſcetur autem oleo balſamũ, cuius arbor cùm primis eſt odorifera, quò meminerint Sacerdotes ita ſe gerere, ſic vitam ſuam inter homines inſtiruere, vt cũ Paulo dicere poſsint: Chriſti bonus odor ſumus Deo in omni loco. Quod nemo niſi præditus virtute, cuius odor fragrantiſsimus eſt& ſuauiſsimus, rectè ſibi poteſt vſurpare. Verùm hac de re ſatis. Explicat nunc nobis controuerſiæ ſtatum Brentius: Non quæritur, inquiĩt, nũ liceat alicuĩ miniſterium docendæ& adminiſtrandæ Eccleſiæ priuato ſuo arbitrio, ſine legitima& ordi- nata vocatione inuadere: ſcimus ne in policia quidem, nedum in Eccleſia filij Dei licere cui- quam publicas functiones abſque legitima vocatione& auctoritate vſurpare. Sed hoc quę- ritur, num Aſotus& Prælati eius, qui ſunt hoſtes doctrinæ Propheticæ& Apoſtolicę,& qui hanc doctrinam omni crudelitatis genere perſequuntur, ſint vera illa filij Dei Eccleſia, à qua miniſtri ordinationem petere debeant? Hoſtes doctrinæ Propheticæ& Apoſtolicæ vos eſtis Brenti, non nos: nec ad veram illam filij Dei Ecclefiam vlla ratione pertinetis, cũ à Chriſto & ab eius corpore vos præcideritis, quod ſuo loco docebimus. Pergit Brentius: Hoc quæri- tur, num Petrus, Ioannes& reliqui Apoſtoli non priùs debuerint Hieroſolymis prædicare Euangelium Chriſti, quàm ordinarétur-ab Anna& Caypha? An non Cayphas erat ordina- rius ſucceſſor Aaronis? Nihil eſt Brenti, quòd nobis Annam& Caypham toties obĩicias: jam enim tum impleta fuit illa ſcriptura, Periit lex à Sacerdote. Iam venerat ille Sacerdos in æternum ſecundùm ordinem Melchiſedech, qui& legi& Sacerdotio Aaronis finem impo- ſuit,& in illa nouiſsima cœna nouum Sacerdotium fecundum ordinem Melchiſedech inſti tuit. Ab hoc ordinati ſunt Apoſtoli, ab Apoſtolis deinceps alij. Et hæc eſt legitima ſucceſsio, de qua gloriamur, quæ à Chriſto& ab eius Apoſtolis ſumpſit originem: cum Anna vero& Caypha nihil nobis eſt rei. Itaque non minùs abſurdè feciſſent, qui cum ſemel ordinati, 8 ad præ- p 12 E Ieradl 1 er mdim h quim üch 4 1 qpocunch p. nus,liRo &docto“S 4 diom Cl 1 Pontifcers 3 Chiitipr’En us file, Ke'mn dn vos vulti¹ 6 recbus 1 lſ nibus Ai le quenqu ſci atem ſu ten cuius, 1” ſl jdoneu’te dli na repe l à1 guinilt ns mino den Itld opchalke llim Ilosrbtild 7 prediaabs ban cm conſiltn utp nerunteoe Unc uodt; Im ud. phanus Mt; uus ac in paxd luri pheticsd loli dem nos, e P p. Reditele Iitie vero ſuos Kxer lomine u e on GaMoſe,e: zph Iispopulio het quüipos.ue iuer rodlitus Eer 1Br rire nom. licu lne legitirx rdi publis finn hes cere nedu a, llic monſttare de 1, tecumpugg eenm Prast iger ſuc Ladleie N ſi n Alſtem Dre, LS,a pier. Cune Lho Videtur 1ng. Csproplm v viſet Dor eſe Mofer. biaue 3 Dn Stpileltag di cunctorum à t cornonprols pil Turſ. t ſtirura e f eosſitusl ſi. venanſetant— 4 7 ſ 4 copoſciytü 4 ¼ nuditare oaret.Eu z ſ . it ¹ 1 poſt d rnepoltoltrae ſe wglanedu 1 nunero duile 1 dhe u eedhe ad Ncland uleenäle 4 moaſian ee hmilmh. manusinhe ni Keng a lege aha lcutbare a endte Radn ar 8) Knanſc e alos Bälliu au plum(adir 5 zuamapudG a Paul dſäg a Inus, 6.Amb M. atis mention an lunt homint i dispricsili u teum ommt A hriſmarunt au ſoo nomenca a cerawenmg i oleo Chrſra ns contra cübel a ſunt ſpintuls a pinguedon i itaq; Sateld g. 2cotum quoq ſe admonetur m mannuncas 7 eres K ſacift 3 & doctims d o ballamig 1 cvitamſuam a s Deo in om 1 auißimus, ritur,nqui 3 ditrio,nelz 8r Eadelafl rate vſupd 2 hericr R d ke ailaftih N. icr K 8, RERVM ECCLES, LIBERII, 254 ad prædicandum Euangeliũ misſi fuiſſent à Chriſto Pontiſice, qui fuit ſacerdos in æternum ecundum ordinem Melchiſedech, ſi nihilominus ab Anna& Caypha oͤrdinari petiuiſſent: quàm ſi quis noſtro æuo ab Epiſcopo ſuo legitimè ordinatus, à te Brenti, vel à Caluino, aut quocunq; tandẽ alio de grege veſtro ſibi manus imponi poſtularet. Quid ergo, inquit Bren-⸗ tius, ſi Romanus Pontifex fiat Cayphasè an nõ ſine auctorirate& vnctione eius licebit pio & docto viro in Eccleſia, ad quam conſenſu Magiſtratus& populi eius vocatus eſt, Euan- gelium Chriſti annunciare,& ſacramenta eius adminiſtrare? Quid ſi cœlum ruat Brentiꝰ Pontificem fieri poſſe Caypham, vt apertè Chriſtum oppugnet, nemo pius credet, qui modò Chriſti preces quas ad patrem fudit, vt ne Petri fides in ſucceſſoribus eius deficeret, efficaces fuiſſe,& eum exauditum eſſe pro ſua reuerentia, perſuaſum habet. Ac demus fieri poſſe quod vos vultis, quòd non exaudiuerit Chriſtum deprecantem pater: quòdꝗᷓ; non attentis illius precibus, Petri ſidem in eius aliquo ſucceſſore deficere permiſerit: non ideò ſtatim in om- nibus aliis Epiſcopis defeciſſe putabitur: neq; proptereà licebit Magiſtratui, populoꝗᷓ; ſibi quenquam adſciſcere,& ei prædicandi verbi Dei, miniſtrandorumq́; ſacramentorum pote- ſtatem permittere, niſi prius examinatus ab Epiſcopo ſuo diœceſano fuerit& approbatus: cuius,& non Magiſtratus aut populi munus eſt, de doctrina religionis iudicare, quive ſit ĩdoneus reconciliationis miniſter decernere. Nuſquam in Propherica& Apoſtolica doctri- na reperies, quòd Magiſtratus aut populus poteſtatem habuerit ſibi miniſtros conſtituendi: quin illud in Actis Apoſtolorũ reperies, quòd Prophetis& Doctoribus miniſtrantibus Do- mino& ieiunantibus, dixir illis Spirituſſanctus: Segregate mihi Saulum& Barnabam in opus, ad quod aſſumpſi eos. Tunc ieiunantes& orantes, imponentesq; eis manus, dimiſerũt illos. Et ipſi quidem misſi à Spirituſancto, abierũt Seleuciam:& cùm veniſſent Salaminam, prædicabant verbum Dei,&c. Reperies de eodem Paulo iam non Saulo,& Barnaba, quòd cùm conſtituiſſent per ſingulas Eccleſias Presbyteros,& oraſſent cum ieiuniis, commenda- uerunt eos Domino: Reperies, quòd Paulus Timotheum,& Titum conſtituit Epiſcopos: quodã; Tiro mandauit, vt ipſe, non vt populus, qui docendus, non ſequendus eſt, non pro- phanus Magiſtratus aliquis, conſtitueret per ciuitates Presbyteros. Qpòd autem quicquam hac in parte ſibi iuris vel populus, vel Magiſtratus vſurpauerit, nuſquam in ſeripturis Pro- phericis& Apoſtolicis inuenies: vt vos illarum hoſtes illis omnia contraria docere, non au- tem nos, vnicuiq; perſpicuum eſſe queat. Redir ad conuitia Brentius: Dicit à Bernardo vocari Prælatos ſeruos Antichriſti. Quaſi verò ſuos non dixerit Lutherus, decies eſſe Sodomitis peiores. Sed quorſum artinet cum homine furioſo conuitiis certare? Profert exemplum de Ioſue, qui voluerit prohiberi quoſ- dã à Moſe, ne prophetarẽt,& audiuerit ab illo: Quid æmularis pro me? Quis trib uat vt om- nis populus prophetet? Deq́; diſcipulis qui querebantur quendam eiicere dæmonia, nec ſe- qui ipſos. Et audiuerũt, Ne prohibeatis illum: qui non eſt aduerſus vos, pro vobis eſt. Vide- ris oblitus eorum Brenti, quæ paulò antè dixeras: Negabas enim illud in diſceptationem ve- nire, num liceat alicui miniſterium docendæ& adminiſtrandæ Eccleſiæ priuato ſuo arbitrio ſine legitima& ordinaria ſua vocatione inuadere, cùm ſciant omnes„ne in politia quidem publicas functiones& adminiſtrationes abſq; publica auctoritate vſurpare cuiquam ſibi li- cere, nedum vt id liceat in Eccleſia filij Dei. Nunc productis ſcriptuùræ locis, contrarium de- monſtrare conaris, vt licere credatur, quòd anteà non licere ſcrip ſeras. Quid eſt quòd ſic ipſe tecum pugnas Brenti? Quòd ſi populum omnem prophetare voluit Moſes, cur tu nefas eſſe putas, vt priuato ſuo arbitrio ſine legitima& ordinaria vocatione docens:& adminiſtrãdæ Eccleſiæ miniſteriũ quis inuadat? Deinde cur dicit Paulus: Alios dedir Apoſtolos, quoſdam autem Prophetas, alios verè Euangeliſtas? Nunquid omnes Apoſtoli, nunquid omnes Pro- phetę? Cur idem honeſtè iubet ac ordine fieri omnia, ſi populum omnem- rophetare fas eſt? Videtur hæc Brenti, per exceſſum quendam dixiſſe Moſes, non quòd efficaci voluntate cun- ctos propherare voluerit: aut quòd vel ĩpſius, vel Domini fuerit hæc ordinatio. Nam ſi vo- luiſſet Dominus omnem populum prophetare, quorſum ſeptuaginta viros de ſenioribus eli⸗ gere Moſen iubebatè quos, inquit, tu noſti, quia ſenes populi ſunt& magiſtti:& auferam de ſpiritu tuo, tradamq́; eis. Quare ſic hæc Moſes dixiſſe videtur, ſicut à Ore gorio ſcriptum le- gitur: Fidelis prædicator optat, ſi fieri valeat, vt veritatem, quam ſolus loqui non ſufficit, ora cunctorum ſonentè 3i fieri, inquit, valeat: Aliud enim Dei& Eccleſiæ ordinatio exigit. Sed cur non prohibuit, inquis, Moſes duos illos prophetare? Cur autem prohiberet? cùm reſte- tur ſcriptura, quòd fuerint de numero ſeptuaginta: quam etiam ob cauſam requieuit ſuper eos ſpititus Domini: nam& ipſi deſcripti fuerant inter ſeptuaginta. Quòd autem in caſtris remanſerant,& ad tabernaculũ non exierant, non ex contemptu fecère, ſed ſicut etiam Pro- copio ſcriprũ eſt, ex quadã animi ſubmisſione, quòd ſe perceptione tanti muneris indignos ĩudicarẽt. Euenit igitur illis, quod euenerat Thomaæ: qui cuùm Spiritũ ſanctũ inſufflaſſet Chri ſtus Apoſtolis, præſens non aderat. Quoniam autem ſe non malitioſe ſubduxerat, æquè Spi ricumſanctum ad remittẽda peccata accepit, atq; alij Apoſtoli: cum anteà iam Apoſtolorum numero fuiſſet inſcriptus. Nihil igitur hi duo fecerunt contra Dei& Moſis ordinationem: VV 4 quam Acko. 19. Acko. 142 Tit. 1. Brentiur eonai- tioſus. Num. il Mar. s. Reſponſio. Ephe. 4. I. Cor. 12. 1.(97.14⸗ Lib. 22. Moral- cap. a 48 Toan. 10⸗ Fncdle natut in Gernrania Ja: tatimus. Oſeæ.3. Alia Brentii in Soti ſug gillatio. Reſpenſio Romar næ Eccleſiæ vin- dicans d gnitatẽ. Damna. epiſt. 4. Talius Pont ad Orientales Epi- Nopos. Cyp. li.. epiſt. g. Sern. ad Euge. DEI IEGIT. IVDICIBVS. quamobremn cauſa non erat, cur eos prophetare Moſes prohiberet. Cæterum ex hac iſta doctrina veſtra Brenti, natus eſt Sataniſmus hic in Germania, de quo ſcripſimus inirio. Nam dum omnes Apoſtolos, omnes Prophetas, omnes Doctores eſſe vultis,& quod proprium eſt munus Epiſcoporum, cõſtituere miniſtros Eccleſiarum, id ad Magiſtratum ſecularem& populum transfertis, factum eſt, vt in tot ſectas tam diſſectas diſſectos vos eſſe videamus quarum vix iam etiam numerum inire licet. Quòd ſi ſalua fuiſſer Epiſcopis ſua iuriſdictio, nec impediuiſſet quiſquam quò minus ipſi iuxta morem ab Apoſtolis traditũ,& ad hoc Ṽ que tempus in Eccleſia ſemper obſeruatum, Paſtores& Doctores ac Presbyteros conſtitue- rent, nunquam ea quæ terra nõ ita pridem fuit vnius labij& eorundem ſermonũ, in hanc, quam nunc videmus Babylonem transformata, nec ſic miſerandum in modum nobilisſima gens tor& tantis cladibus effecta& afflicta fuiſſet: quæ quicquid protulit calamitatum per hos annos quadraginta, non eſt quod alij cuipiam acceptũ ferat, quàm iſtis tam multis Pro- phetis, qui currunt vItro, cùm eos nemo miſerit, qui quidem mittendi poteſtatem habuerit. In hunc igitur ſtatum vos Brenti, GCermaniam perduxiſtis, quorum omnes curæ, cogitatio- nes; nũ alio collaræ fuerũt, quàm vt ſederet populus veſter abſq; Rege, abſq́; lege, abſq́;, ſa- cerdotio, abſq; Ephoth& Theraphim. Sublato igitur per vos ordine, omni diſciplina luxa- ta, omnibus legibus diſſolutis, quid aliud quàm horrendam iſtam rerum omnium confuſio- nem ſequi neceſſe fuitẽ dum vnaquæq; ciuitas, quin& Satrapa ferè quiſqꝗ; pruriens auribus coaceruat ſibi magiſtros,& quod quiſq; vult, id pro Dei verbo prædicari mandat. Inſectatur iterum Brentius Petrum a Soto, quòd is cõmemorauerit hoc loco legem Im- peratoris Theodoſij, qui iubet ſubditos eam agnoſcere religionem, quam Petrus docuit,& quam ſequuntur Damaſus Pontifex Romanus& Petrus Epiſcopus Alexandrinus. Non vi⸗ der, inquit, præ animi ſui impotentia, quid pro ſe, quid contra ſe dicat. Primùm enim Petrus Apoſtolus veram& rectam docuit religionem. Ac Damaſus Romanus& Petrus Alexandri- nus rectam fidem de Triade(de hac enim tum præcipusè agebatur) ſequuti ſunt. Nos autem nunc loquimur de Pontificibus& Epiſcopis, qui docent& ſequuntur impiam religionem, & qui tantũ abeſt vt veram de pietate doctrinã agnoſcant, vt etiam eam ferro, igne, laqueis perſequantur: vultne Aſotus vt etiam tales ſequamur Magiſtros& Sacerdores? Det nobis Petros Apoſtolos, det nobis Damaſos Romanos,& Petros Alexandrinos, qui verã& ſynce- ram Apoſtoli Petri doctrinã ſequuntur,& habebit pios Principes, non auditores tantũ, ſed etiã adiutores. Imò tu Brenti, præ animi tui impotẽtia, dum iuxta nomen tuũ ardes odio Ro manæ ſedis& Catholicorũ Epiſcoporũ, non vides quòd ipſe contrate loquaris. Quos enim tibi damus alios, quàm Petros Apoſtolos, Damaſös Romanos, Petros Alexadrinos? Quam- uis enim imficias ire non posſimus, ab iſtorũ ſanctitate Pontifices noſtros longiùs eſſe remo- tos, certũ tamè illud eſt& indubitatũ, quòd nõ in alia religione verſantur, quam in ea, quam diuum Petrum Apoſtolũ tradidiſſe Romanis, quamꝗ́; Damaſum Ponrificem,& Petrũ Ale- xandriæ Epiſcopũ ſequutos eſſe conſtat. Ac primum, quod ad Petrũ Apoftolum attinet, quis eſt alius, de cuius in doctrina ſuccesſione magis gloriemur: cuius etiam epiſtolas Canonicas vnde vos habetis præterquàã a nobis, à quibus diſcesſiſtis? Quod autẽ ad Petri ſucceſſorem Damaſum Romanum Pontificem attinet, producemus aliquot è ſcriptis eius loca, ex quibus planum fieri cuiq; posſit, vosne an nos in ea religione verſemur, quam ipſum eſſe ſequurum ſcripta eius indicãt. Extat eius epiſtola numero tertia ad Stephanum Archiepiſcopum& ad Concilia Africana, in qua Romanam ſedem petram& firmamentum à Deo fixum& im- mobile, ac verticc. n vocat Eecleſiarum. Ad quam tanquam ad caput cuncta quæ poſſuntali- quam recipere dubitationem, referri debere: abſq; cuius auctoritate cæuſarum Eccleſiaſtica- rum querelas definire minimè licere,& ad eam appellare debere cenſet. Synodum ſine eius actoritate fieri non eſſe Carholicum dicit: nec vlla Concilia rata haberi, quæ non ſint illius auctoritate fulta. Ecce tibi damus Damaſum Brenti. Num autem idem tu quod ille hac in parte doces? qui ſic es implacabilis odij cuiuſdam facibus erga Romanam Eccleſiam accen- ſus, vt citius eam quæ graui Turcarum iugo premitur Hieroſolymitanam, quàm hanc, cu- ius ipſe etiam vnus omniũ Chriſtianisſimus Imperator Carolus ſe filiũ eſſe profitetur, ac prę ſe fert, atq; adeò gloriatur, pro matre veſtra agnoſcas, quam Romanam, cùmtamen non ſo⸗ lus ſit Damaſus, qui de Romana ſede tam magnificè ſenſerit. Fecerũt idem pij omnes& qui ræceſſerũt,& qui ſequuti ſunt Damaſum. Quorſum autẽ attinet omniũ teſtimonia profer- re? Qui præcesſit Damaſum Iulius ita ſcribit: Sicut B. Petrus primus fuit omnium Apoſto- lorum, ita& hæc Eccleſia, Domino inſtituente, prima& caput eſt cæterarũ, vt ad eam quaſi ad matrem atꝗq; apicem, omnes maiores Eccleſiæ cauſæ& iudicia Epiſcoporum recurrant- Vides, vt hic matrem aliarum Eccleſiarum eſſe dicat Romanamè Ante quem etiam Cypria- nus ſanctus martyr& Epiſcopus, matricem eam ad radicem Eccleſic Catholice vocat. Quid autem Bernardus? ex quo tu pleraque collegiſti, quibus Romanos Pontifices in odium& inuidiam adducere poſſes. Eſt ita, quod illi ficut aliis piis omnibus Romanaæ curiæ vitia ve- hementer diſplicuerunt,& ea grauisſime, ſi quiſquã alius, quinq; libris ad Eugenium cõſcri⸗ ptis, eſt inſectatus. Sed nunquid ideò ſanctæ ſedis huius auctoritati quicquam Gesrahe 1 m ld verò in— poltißcio 5 nidiominure auunt in a 4 rimaq; 1 4 ſeruos 21 n ote quodes 3 Iaſequanen 1 dem vertel es nndam le unn, 5) Egienn auntem velbl d pecies,vſi tr bitramur” m ludices INn D0 cer Cas e & ſacerd vosàu! l thers9. tra Mlutn Ne critcimtn ol mgbabo en du. coilolaconn 100 gtiion) e i ſbormatis eſle im ſettratemcn n Do ſciptom elt d. ponendimit: mq Brentifcit ſep Kolomm,in pre⸗ nealiquant npe greſonö,t mie hudognae nti tos Alexmten 571 (emonedema kti⸗ Cuutionis: 8= Xcic genta Gies,e zieir uſts quincta mis catis noltrieen ſati kleractinloe, ita pto nodis ig eeln fwuctus& 6827 dig omtam veſſ gr„oca his ſt ngen enti Wrum beige RKto quam vengf oſte nalus,& ur;E ineadem!e 3 mib inſechin bne mii penogt do ds nos na Idit Incoporib svj mmonume a. iter taſtescum g d8 nehae non e is.) Aomnig bir 19 UOmnes 8 Jege d S. . Kege hi * dedde 12 N Nolhe omn J, orauerthorſ., nem qum Lalfl b cpus Nexn n . To5& Sacelco de Xandrinos oh e. des non act. canomen ul ontrate loouz Petros Neld a ces hoſtrosloh ad everantu,qd h um Pontiftet derü Apoſtot 2r DSetiam epih au 1od auté adP i 1¹ʃ na haber ql n rem icemtu Romanam Alwmitanan „ r P.s alſe gſe flele 35 RERVM ECCIES. I11ER I. 255 Im% verò in ſecundo libro tantùm illi tribuit, quod ad perſonã attinet, quam gerit, Romani Pontificis, vt etiam ipſi Petro plura tribuere non potuerit. Et in alio quodam libro matrem nihilominus Eecleſiarũ Romanam Eccleſiã appellat. Dolet multis piis Brenti, quòd qui ſuc- cedunt in cathedram& doctrinam Petri, non æquè ſuccedunt omnes in ſanctitatem Petri, plurimaꝗ; Romanæ curiæ vitia multorũ oculos vehementer offendunt. Sed qui ſurnus nos, qui ſeruos iudicemus alienos? ſuo illi Domino ſtãt, aut cadũt, ſtatuet ille de quoquo ſuo tem pore quod meritus quiſq; fuerit. Nobis certè iuſta cauſa nõ eſſe videtur, cur ſeparationis con ſilia ſequamur, quòd malos in Eccleſia nonnunquam præſidere videmus. Nam quò nos tan- dem vertemus, vbi meliores inuenire liceat? Quod ad vos attiner, nõ magis in ſcriptis quo- rundam legimus, quàm oculis ipſi noſtris, in moribus veſtris cernimus, non eſſe quenquam ferè, qui veſtrum Euangelium ſit amplexus, qui non ſeipſo ſit factus deterior. Ad Picardos autem vel Anabaptiſtas, vel Suenckfeldianos, apud quos maior elucere videtur ſanctimoniæ ſpecies, vt à matre noſtra Romana Eccleſia deficiamus, vos nobis auctores futuros non ar- bitramur. Verum ad Damaſum noſtrum redeamus. Docet idem Damaſus in eadem epiſtola, Iudices Epiſcoporum iuxta decreta canonum, Epiſcopos eſſe debere. Tu Brenti contra de- creta Canonum, etiam Laicos Eccleſiaſticarum cauſarum Iudices eſſe vis. Meminit ibidem & ſacerdotum& ſacrificij:& in ea quæ proximè ſequitur epiſt. Miſſæ quoq; nominatim. At vos à Sarana Magiſtro veſtro docti, ſicut fatetur dux& anteſignanus veſter Martinus Lu- therus: qui ſecum hac de re diſputaſſe diabolum,& fortiora quam quæ refellere poſſet con- tra Miſſam argumenta produxiſſe ſcribit: ab hoc Magiſtro docti vos,& ſacerdotium,& ſa- crificium prorſus omne ſuſtuliſtis: neq; Miſſæ vel ſacrificij nomine quicquam eſt apud vos magis abominandũ. Et intereà dicis: Da mihi Damaſos,& audiam. Meminit idem in quarta epiſtola conſecrationis virginum de erectione altaris, de vnctione, ſacrationeq́;, de Eccleſiæ dedicatione, de Chriſimatis cõfectione, de baptizatorum frontibus Chriſmate ſignandis, de formatis epiſtolis mittendis, de populo benedicẽdo. Quidè An hæc omnia vos Brẽti propria Veſtra temeritate non abrogaſtis? Meminit etiam, ſicut ab Iuone qui Gratianum præcesſit, ſcriptum eſt, quòd Metropolitanus infra tres menſes conſecrationis ſuæ ad fidem ſuam ex- ponendam, palliumꝗ́; ſuſcipiẽdum, ad Apoſtolicam ſedem mittere teneatur. Num idem vos Brenti, faciendũ eſſe putatis? Iam de traditionibus audi quæ ſit Damaſi ſententia: Quæ Apo- ſtolorum, inquit, prędicatione,& Patrum inſtructione percepimus, ſemper tenere debemus, ne aliqua noua ſemper cudere videamur. Et alio loco: Sanctorũ Canonum voluntariã tranſ- Peſde achhenie eſſe dici in Spiritumſanctũ. Num hæc Brẽti, cum veſtro de traditioni- us dogmate cõſentiuntè Et intereà clamas, Da mihi Damaſos. Vis autẽè vt etiã tibi dem Pe- tros Alexandrinos? Mihi quidẽ nihil ſcriptorũ eius videre licuit, præter Canones quoſdã ex ſermone de pœnitẽtia, quibus pręſcribitur, quę ſir iniungẽda pœnitẽtia his, qui tẽpore perſe- quutionis à fide exciderũt. Ac in primo Canone ad reliquã pœnitentiã adiici vult quadrin- genta dies, quibus ieiunẽt. Cedo Brenti, num vos talẽ pœnitenriã iniungere cuiquã conſue- uiſtis? quin cachinnis eam potius exploditis. Doceris enim, quandoquidẽé Chriſtus pro pec- catis noſtris ſemel ſatisfecit, nulla deinceps opus eſſe ſatisfactione noſtra. Atqui nõ ita Petrus Alexäãdrinus, non ita què ille ducẽ ſequutus eſt Petrus Apoſtolus: Chriſtus, inquit, paſſus eſt pro nobis, vobis relinquens exemplũ, vt ſequamini veſtigia eius. Exigit à nobis Euangeliũ fructus& opera digna pœnitentiæ. Dicit idẽ Petrus Apoſtolus: Satagite vt per bona opera certam veſtram vocationem faciatis: vos excluſis bonis operibus, fidem ſolam ſufficere do- cetis. Eſt ne conſentiens hæc veſtra doctrina, non iam dicam Petri Alexandrini aut Damaſi, verùm Petri Apoſtoli doctrinæ? Imne vides Brenti, nos eſſe, qui verſamur in ea religione: quam vertex Apoſtolorũ Petrus initiò Romanis tradiditè quamꝗ́; Pontifex Romanus Da- maſus,& Petrus Epiſcopus Alexandriæ ſunt ſequuriè Vos autem in quauis alia potiùs, quàm in eadem hac religione verſari: cum eam partim riſu proſequamini, partim horrẽdis blaſphe- miis inſectemini, nec ſit ea quicquam apud vas execrabilius. Et audes intereà vociferari: Da mihi Petros Apoſtolos, da Damaſos Pontifices Romanos, da Petros Alexandrinos,& ha- bebis nos non auditores tantùm, verumetiam adiutores. Ecce dedimus eos tibi Brenti, non in corporibus ſuis viuentes, nec viua voce ſententiam ſuam exprimẽtes, ſed ſpirantes adhuc in monumentis literarum, quæ poſt ſe reliquerunt,& in eis quæ fuerit eorum religio decla- rantes:cum qua nos quidem per omnia conſentire, vos autem ex diametro cum ea pugnare, negare non poteſtis. Nam ſi maximè negare velitis, vel ipſi libri veſtri vos mendacij conuin- cent, omni genere blaſphemiarum referti. Tandem aliquando Brentius ad cauſam accedere videtur, nee adhuc vnquam in hoc ſcri- pto ſuo proprius accesſit: nam extra cauſam ferè cætera loquutus eſt, nec multũ ad rem, qua de agitur, pertinentia. Nunc autẽ ex Eccleſiaſtica hiſtoria demonſtrare conatur, quod in cau- ſa fidei Theodoſius Iudex inter Epiſcopos fuerit. Mirum eſt autẽ, ſi potuit hoc Ambrofium latere, qui vixit eodem illo tempore, qui funebrem etiam orationẽ illi conſcripſit. Qua con- fidentia autem auſus ille fuiſſet ſcribere Valentiniano, qui cum Theodoſio ſimul imperauit: Quado audiuiſti Imperator, in cauſa fidei laicos de Epiſcopo iudicaſſe, ſi quid Saaisdithei à Theo- Bern. ſib. 4 Eugen. Ron. 14. Cauenda ſeparda tionis eunſilia, d mali Eceleſiæ præſunt. Damaſus Sreni ſectam damnat. Luther. de Miſſa angulari. Iuo lib. t. deeres torum. Dam. epiſt.20 Idem ad Aurelin Carthaginen. Epi ſcopum. De Petro Ale⸗ xandr iug. 1. Petri 2. Matth. 3. 3. Petri 1 Theodo. In per. an iudex inter Epiſcopos fuerit Expenditur le- cus in hiſtoria Focratis. Praxis& mos vete ris Eccleſiæ de iudicanda cau: ſa Keligionis. Conflatini exem- lian. Eu ſeb. lub. 3,de vi ꝛa Conſtantini. Focr·li. cap. 9. Theod. ſi. i. cap.⁊. Aug. epi. 1.& epiſt. 49.& 16s. Ruffi.li.i. ca. 2. Con ſtantini ora- nio ad Epꝛſcopos conteuiioſos. ꝑſalm.x. Epiſcopi ſubſcri⸗ b⸗t Fyuodo, non Imperator. Aliud exemplum de Synod. Con- Hlantinop. De ſumma Trii nitate, Cunctos, & Zoſa.lil.7. Cap. 4 DE LEGIT. IVDICIIVS à Theodoſio fuerat? Nonne reſpondere potuiſſet Imperator: Audiui quod fecerit hoc impe⸗ rij mei conſors nuper adeò Conſtantinopoli Theodoſius? Deinde verò hoc ipſo Theodoſio imperante, fuit habitũ Concilium Aquileienſe, priuſquam Oecumenicum illud Conſtanti- nopoli: vbi hæc Imperatoris verba recitantur: Ambigua dogmatum reuerẽétia, ne disſideant Sacerdotes, quam primùm experiri cupientes, conuenire in Aquileienſem ciuitatem Epiſco- Pos iuſſeramus. Neq; controuerſiæ dubiæ ſententiæ rectius poterant experiri, quam ſi obor-⸗ tæ altercationis iudicium in interpretes ipſos cõſtituiſſemus Antiſtites, vt videlicet à quibus proficiſcuntur inſtitura doctrinæ, ab eiſdem diſcordis eruditionis repugnantia ſolueretur. Queæ cùm eſſent lecta, dixit Ambroſius, qui præſens adfuit in illo Concilio: Ecce quod Chri⸗ ſtianus conſtituit Imperator, noluit iniuriam facere ſacerdotibus, ipſos interpretes cõſtituit Epiſcopos. Hic laudat eo nomine Iheodoſium Ambroſius, quòd is non alios, quàm Epiſco pos iudices eſſe voluerit: quod idem paucis interiectis facit Euſebius quoq;. Inde coniectu⸗ ram facere licet, quòd ſibi in cauſa fidei nunquam iudiciũ Theodoſius arrogauerit: qui quid ſui, quid Epiſcoporum eſſet muneris, vel ex his quæ geſſerat anteà Conſtantinus anteceſſor eius, cognoſcere potuit. Quid igitur de Socratis hiſtoria dicemus 2 Quod ſi Brentius ea fide, qua oportuit, Socratris verba recitaſſet: nec præteritis quibuſdam ea ſola produxiſſet, quę ad ſuum inſtitutum probãdum facere videntur:facile cuiuis perſpicere licuiſſet, nihil præter of- ficium ſuum Imperarorẽè feciſſe. Nam in exordio capitis illius, ex quo nonnulla profert Bren tius, omnia Theodoſium de Nectarij Conſtantinopolitani Epiſcopi cõſilio feciſſe ſcribitur, ex quo perſpicuum illud fit, quòd non ſibi de cauſa fidei iudicandi poteſtatem vllam Impe- rator vſurpauerit: ſed quòd à Catholicis Epiſcopis præſcriptum fuit& iudicatum, id pro Ca tholici Imperatoris officio& ipſe ratum habuerit,& ab omnibus ſibi ſubiectis haberi ra- tum, inuiolateq; ſeruari iuſſerit. Sed quoniam vrget nos hic Brentius: quæ fuerit Eccleſiæ praxis hac de re, quidꝗq́; ſit in ea moribus receptum iam inde à mille trecentis ferè annis, paucis perſcribemus. Ante mille tre⸗ centos annos congregatum fuit primum Nicææ concilium, quò conuenerant ex vniuerſo terrarum orbe trecenti, decem& octo Patres. Venerat eò Conſtantinus etiam Imperator. Sed quomodo? Scribit hoc Fuſebius, quòd cum paucis poſtremus omnium ingreſſus, poſi- ta modica quadam ſede, non priùs confedit, quàm annuiſſent Epiſcopi. Cumq́; de cõcordia & pace pleraq; diſſeruiſſet, diligẽtiorem dogmatũ inquiſitionẽ ipſorum ſententiæ permiũt. Quod ita factum eſſe, præter Euſebium, Socrates etiam& Theodoritus memoriæ prodide- runt. Vides quemadmodum iſte nullas iudicandi ſibi partes ſumpſerit, ſed admonitione fa- cta de pace& concordia dogmatum inquiſitionem Epiſcoporum ſententixæ permiſerit. Cuĩ teſtimonium hoc Auguſtinus quoq; tribuir, quòd cùm Donatiſtæ cauſam Ceciliani ad Im- peratorem Conſtantinum detuliſſent, non fuerit auſus de cauſa Epiſcopi iudicare, ſed eam diſcutiendam ac deſiniendam Epiſcopis delegarit: quod& factum eſt in vrbe Roma, præſi- dente Melchiade Epiſcopo illius Eccleſiæ, cum multis collegis ſuis. Scribit de eo Ruffinus quoqʒ quòd cùum Epiſcopi, qui Nicææ congregati fuerant, libellos ei quoſdam protuliſſent, quibus ſe accuſabant inuicem, ſuſcepit à ſingulis libellos,& eos omnes in ſinu ſuo continès, nes quid in eis cõtineretur aperiens, ait ad Epiſcopos: Deus vos conſtituit Sacerdotes,& po- teſtatem vobis dedit de nobis quoq; iudicãdi. Et ideò nos à vobis rectè iudicamur, vos au- tem non poteſtis ab hominibus iudicari: propter quod Dei ſolius inter vos expectare iudi- cium:& veſtra iurgia, quæcunq; ſint, ad illud diuinũ reſeruentur examen. Vos etenim nobis à Deo dati eſtis Dij:& conueniens non eſt, vt homo iudicet Deos: ſed ille ſolus de quo ſcrie ptum eſt: Deus ſtetit in Synagoga Deorum, in medio autẽ Deos diſcernit. Et idedò iis omiſ- ſis, illa quæ ad fidem Dei pertinent, abſq; vlla animorum contentione diſtinguite. Cùm hæc dixiſſet, omnes ſimul querimoniarum libellos iusſit exuri, ne innoteſceret vlli hominum ſi⸗ multas ſacerdotum. Hæc Ruffinus. Habuitne tanquã ſeruos Epiſcopos Imperator hic Bren- cit Num autem eſt veriſimile, quòd cum recens hoc fuiſſet illius exemplum, ſecuùs aliquid fa- cere Theodoſius in animum induxiſſet, quam ab hoc Imperatore laudarisſimo factum eſſe meminerat? In actis Nicænæ Synodi, quæ in libro Conciliorum extat, reperiuntur ſubſcri- ptiones Epiſcoporum trecentorum, decem& octo. Cæſaris Conſtantini ſubſcriptio nulla reperitur. Quamuis autem interfuerint in ea Synodo, vel præfuerint potius legati Sylueſtrĩ Romani Pontificis, Hoſius Cordubenſis, Victor& Vincentius: dederunt nihilominus Pa- tres literas ad Sylueſtrum, quibus ab eo, non autem ab Imperatore confirmari petiuerunt, quod in Synodo fuerat ab illis conſtitutum. In ſecunda Synodo quę enumeratur inter Oecumenicas Conſtantinopolitana, nihil aliud actum eſt à Patribus, quàm quòd ſententiam Damaſi, quam ille paulò antè congregato Ro- mæ Concilio contra Macedonium, Sabellium& Eunomium tulerat, probarũt,& eam ſunt ſequuti. Quo nomine ſcriptis ad Damaſiim literis, vt ſibi congauderet ab eo popoſcerunt- Quicquid igitur à Theodoſio factum eſſe ſcribit Socrates, iuxta Nectarij conſilium ex au- ctoritate Damaſi Papæ factum eſt: quæ cauſa fuit etiam, vt vnà cum collegis ſuis ediceret, vt in tali religione cuncti populi ſibi ſubiecti verſarentur, quam Pontifex Damaſus egereri. uB- 1 0 lateitiut i aAas Al! Crillsl 3 nerunt Kd ſ nall 25 4 cutin üsn Candidun In e cauſa mile=2 zn trnſileVè 3 dogmati de ſworum copo Theodoen otmnü ret, ed’h la! tis cauſ odo i ſticis ſelen tiis im ab iplot daume ab Imſ buo5 gem lut xb epi miſerndt 3 mömn Clcdie cle dizelj Gonibt Krrullte tumul ucenttbe efioné nperatbe Noclunm epitolat beturi vtlmu des& depret rtet eo tatis in ſumus, nis non8“ edad ec ſubſcipn ducent nd. Synod isleon petit diumme urſuros em intele„Narral em: VtEer her hanc quonm N uaritia! ülent g keretaell eeruaten toritate met ier Nhares en zum ftre:, mona ceo; oche vbi con deapen Gd virg tem eie zodoſiug uis, Kcn ijprocu Nlariae ler Im clone mcllio in 1 eomerer eam(up fentiaſten Aum eſſe num elrt d pulche ſeiler 3n nilſe 5) ſeulch gr receptu ſon ac9 5 tinter eo menn T chün Na Varn d 4- 1 dan WRdei* dunpee ü Panta Fealau dclop— nclnNa 3u donalch ü 3 3Guoo.n d U 69 amzun S onkanint u dodühre n Aohaproa 3 Klauile nid ae donannula‚ A picöllloſtel i Poteltatemg m it K ucicun b ubi lüeh cdetegi ſcidemum in conlenergteh i niaus eam omniumiym 1 copi, Cumd i orum lententa ortusmemon g erit, ſdaimod i ſentemiepem— cauſam(ecle ai piſcopiiuia i eſt in ieke a . Scibitdet f eiquoſcmpt u. nes in(oult i ituit Scrde recte luclan a intet voberpt d amen.VYosch i. ſed ile ſolus 1 lſcemit-Itic i ope ciſtingolt 2 reſcetet ih d mpetatt f pos Impen 1 emplum,ec ludailmnd tat xperuu 2 dantinilibh 1 ntpotiug gerunt nih derunt an. u confma. 2 — 12„ l 4 4 IET nopolian 5 d znte coc 8er „probalh= .. l 4b copc 1* e, Vl t“ t oh an 0. 5 agi lll— olleg 9 l Bse xDall 5 50- RFERVM ECCILES, LIBER I1. 256 £ Subſcripſiſſe centũ quinquaginta Epiſcopi leguntur: quod Imperator ſubſcripſerit, in actis non inuenitur. In tertia Synodo, quæ fuit habita Epheſi, Celeſtini Romani Pontificis nomine præfuit Tertuun exemn Cyrillus Alexandrinus: ac lecta fuit epiſtola Celeſtini: quã ſequuti Patres Neſtoriũ, condem⸗- P'um. nauerunt,& ab Epiſcopali dignitate, vniuerſoq́; ſacerdotij collegio alienũ eſſe decreuerunt: ſicut in hiſtoria ſua ſcribit Euagrius. Ad hanc Synodũ Imperator Theodoſius miſit loco ſuo Euag. li.i. ca. 4. Candidianum. Sed nunquid vt iudicaret de cauſa fidei? Audi Brenti ſcribenté ipſum qua de cauſa miſerit. Deputatus eſt, inquit, Cãdidianus magnificus comes ſtrenuorũ domeſticorũ, Verba Theadoſfi- tranſire vſq; ad ſanctisſimã Synodũ veſtram: ac in nullo quidem quæ facienda ſunt de piis dogmatibus quæſtiones cõmunicare. Illicitum nama; eſt, eum qui non ſit ex ordine ſanctiſ⸗ ſimorum Epiſcoporũ, Eccleſiaſticis immiſceri tractatibus. Vide Brenti, quemadmodum ipſe Theodoſius formulã à ſe deputato præſcripſerit, vt ne ſe tractaribus Eccleſiaſticis, immiſce- ret, nève de cauſa fidei ſibi iudicium arrogaret, ſed tuendę, conſeruandæq́; tantũ tranquillita⸗ tis cauſa Synodo intereſſet: quemadmodum is illicitũ eſſe iudicauerit Imperatorẽ Eccleſia- ſticis ſe negotiis immiſcere. Et eſt veriſimile, quod illicitum eſſe iudicauit ipſe, hoc aliquãdo ab ipſomet factum elſe, vt ſe pro Iudice in cauſa fidei gereret? Qua autem ex cauſa mittãtur cur cæſeres;- ab Imperatoribus, Regibus& Principibus ad Synodos nuntij, planũ tibi Brenti, faciet eiuſ- Seee e dem Imperatoris epiſtola, quam ſeripſir ad Elpidiũ Comitem,& Eulogium Tribunũ, quos vele ecſ miſerat ad aliam Synodum, quæ fuit iterum Epheſi congregata, cuius acta ſunt in Contilio Calcedonenſi reſciſſa: quos mittere ſe ſcribit, non vt de cauſa fidei iudicent. Sed valentes, in⸗ quit, noſtris iusſionibus miniſtrare, de iis quæ in Epheſo à ſancta Synodo fuerint conſtituta: & nullum fieri tumultũ permitrere: ſed& ſi quem videritis conturbationibus& tumultuiĩ ſtudentem ad læſionẽ ſanctæ fidei, hunc cuſtodiæ mancipare. In quam ſententiã ſcripſit idem Imperator ad Proclum quoq; Aſię Procõſulem. Extat eiſdem Imperatoris etiã ad Cyrillum cyril epiſt.4 epiſtola, que habetur in operũ Cyrilli tomo 4. cuius hęc verba ſunt: Nos ſanè non patiemur, vr ſimul& vrbes& Eccleſiæ turbẽtur, neq; vt inexcuſſa nobis ſit ea doctrina, cui diiudican- dæ præfici oportet eos, qui circumquaq; ſacerdotio præſident,& per quos in ſententia veri- tatis firmiores ſumus,& poſt hac erimus. Et hic fatetun Theodoſius, de cõtrouerſia religio- nis non ad ſe, ſed ad eos qui præſident ſacerdotio, iudicium pertinere. In hac tertia Synodo ſubſcripſerunt ducenti Epiſcopi: quòd ſub ſcripſerit Imperator, ex actis non apparet. Quarta fuit Synodus Calcedonenſis: Interfuit in ea Martianus Imperator ipſe, ſed à lega- xartam exems tis Leonis Papæ petitus, vt ſui præſentiam præſtaret Concilio: quod ipſo abſente ſe ad Con- hhau Aarslans ciſium non occurſuros dicerent, ſicut in Breuiario ſuo ſcripſit Liberatus. Nunc audi quam ad SAre n, rem interfuerit. Narrat enim ipſe: Ad confirmandã(inquit) fidem, non ad oſtendendã virtu- tem: vt nunc per hanc ſanctã Synodũ depoſita nebula, quæ in his paucis annis ex prauitate quorundaà& auaritia viſa eſt exoriri, ſemper ſeruentur quæ ſtatuta ſunt. Ad hoc ſe ſcribit ve- niſſe, vt quæ decreta eſſent à Synodo, ea quemadmodũ rata haberentur,& ab omnibus ob- ſeruarentur, auctoritate ſua Imperiali prouideret. Extat autem epiſtola Pulcheriæ Auguſtæ inrer præambulares epiſtolas in Synodum Calcedonenſem: qua monet Bythiniæ Strare- gum, vt dericos, monachos, laicos, quos nulla ratio ad concilium vocat, omninò de ciuitate, ded; locis ipſis vbi concilium haberetur, expelleret. Fuit autem hæc Pulcheria, ſicut vitę ſan- 75 3 ctate, perpetuaq; virginali pudicitia inſignis, ita ſumma auctoritate prædita. Nam cùm ad fra Fiirnais ee trem eius Theodoſium recens ablactatum orbis terrarum imperium fuiſſet deuolutũ,& fra& ſancttas. tris,& imperij procuratrix erat à Deo conſtituta: cumqꝗ; de ipſius ſententia mortuo fratre Martinus fuiſſet Imperator deſignatus, fuit nihilominùs imperij cõſors: ac vna cum illo Cal⸗ cedonenſi Concilio interfuit. Quæ cum nondũ eſſet quintumdecimũ annum egreſſa, ſcribit Sozomenus, eam ſupra ætatem ſapientisſimũ ac diuinũ ſpiritum accepiſſe, eiusq́; ſtudio& ſa Soao..9. a.2. pientia perfectum eſſe narrat, vt ſuis temporibus hæreſes non obtinerent. Neq; verò non pa ritum eſt huic Pulcheriæ mandato. Nam in actis Concilij Calcedonẽſis ſemel& iterũ voces hæ fuerunt emiſſę: Synodus Epiſcoporũ eſt, non clericorum: ſuperfluos foras mitte: vt quod à Pulcheria præceptum, id auctoritate Synodi confirmatum eſſe videamus. In eadem Sy- nodo ſeriptum reperitur, quòd cum ad Martinum Archimandritã directa fuiſſet chartula, vt ſubſeriberet, non acquieuerit, dicens: Non eſt meum ſubſcribere, Epiſcoporum tantum eſt. Subſcripſerunt nihilominus in ea Synodo ſic Epiſcopis volentibus, etiam Prebyteri. Sed ita Widem act.. tamen, vt eſſet inter eos& Epiſcopos diſerimen. Nam Epiſcopi ſubſcripſerunt hac forma: Flauius Epiſcopus Conſtantinopolitanus iudicans. Et alio quodã loco, definiens ſubſcripſi. Presbyteri verò ſimpliciter: Euſebius Presbyter ſubſcripſi. Sic vt Iudices agnoſcerẽtur Epi- ſcopi ſoli, Presbyteri verò tanquam decretis eorum conſentientibus ſubſcriberent. Fuerunt in eadem Synodo Iudices quoq; ſeculares, ſed nihil aliud quàm legi preces, quæ acta eſſent recitari, autentica monumenta proferri, ad obiecta reſponderiʒ ſi qui cupiebãt audiri, eos in- tromitti mandabant: vociferationes prohibebãt: ſi qua vis allata, ſi quid per tumultũ factum eſſet cognoſcebant: vbi de fide agebatur, Synodo iudicium permittebant. Quod velilla ver- ba indicant ex actione prima Calcedonenſis Concilij, vbi Iudices& Senatus dixerũt: Dicat ſancta ACtio. 2. Hn. Chalcedon. 1 1 —— Diſerimen inter ſeculares& Ee- eleſĩaſticos iudi: ces. Mintum exens. plum. Fexti exempli. Primus ex Imp. Conſtantinus in Concilio ſaub ſcri⸗- pſit non vt iucli: cans, ſed vt con: ſentiẽs, GEextre⸗ mo quidẽ loco. DE LEGIT. IVDICIZV S ſancta Synodus, ſi canonicis epiſtolis ſanctæ memoriæ Cyrilli cõſonat interloquutio Ruſta⸗ thij reuerendi Epiſcopi. Et in octaua actione iidem Iudices: Omnis iam dubitatio de Theo- doreto reuerendo eſt ſoluta, quippè& Neſtoriũ coram nobis anathematizauit,& à ſanctiſ- ſimo Leone ſuſceptus eſt,& definitionẽ fidei ſuſcepit,& epiſtolę ſanctisſimi Leonis ſubſcri= pſit. Deeſt igitur, vt ſentètia proferatur à Deo amabilitate veſtra, vt cuncta ſua priùs& Ec- cleſiam recipiat, ſicut& ſanctisſimus Leo Archiepiſcopus iudicauit. Qua ſententia per Epi- ſcopos lata, dixerunt Iudices, Secundum decretũ ſancti Concilij Theodoretus ſanctisſimus Epiſcopus Eccleſiam ciuitatis Cyri recipiat. Similiter& de Iba,& de aliis nonnullis factum eſt. Hic iam vide Brenti, quod fuerit diſcrimen inter ſeculares& Eccleſiaſticos Iudices: Hi decernebant quid credendum, quidve faciendum eſſet: illi, vt quod eſſet ab eis decretũ exe- quutioni debitæ mandaretur, procurabant: ipſi autem nullas ſibi iudicandi partes ſumebant. In hac quarta Synodo quidam reſipiſcẽtes Eccleſiæ ſunt reſtituti, quemadmodum Theodo- ritus, Ibas,& alij nonnulli. Dioſcorus autem& Eutyches condemnati, factaq́; ſunt omnia iuxta ſententiam, quæ fuit ante Concilium illud lata per Leonem primum Pontificem Ro- manum. Ac tenebant in ea locum Romani Pontificis Legati Paſcaſinus, Lucentius,& Bo- nifacius. Nihilominus miſſum fuit ad Pontificem,& à Synodo petitum, vt quę fuerant à pa tribus conſtituta confirmaret: quod ille fecit non grauatim. Cæterùm decretum illud, quo Conſtanrinopolitanum Archiepiſcopum proximũ à Romano Pontifice locum habere pro- nunciatum eſt, præter legatorum ſuorum conſenſum, vt ratum haberet, adduci nulla ratione potuit. Subſcripſerunt in Concilio ſexcenti triginta Epiſcopi: Quòd autem Imperator, aut ex Iudicibus quiſpiam ſubſcripſerit, acta non iudicant. In quinta quæ eſt Conſtãtinopolitana ſecunda Synodo nec Imperator, nec ab eo miſſus quiſquã, quantũ ex actis cognoſcere licuit, interfuiſſe videtur. Ac fuit Imperator tum Iuſti- nianus, cuius extat epiſtola, in qua ſe pro executore gerit, non pro Iudice: nam eoſdem illos quos damnauerat Synodus, Agapeti Romani Pontificis auctoritatem ſequuta, Zoaram, An- thimum, Seuerũ, Petrum, proſcribit,& exilio mulctat. Ac ſcribit Photius in epiſtola ad Mi- chaëlem Bulgariæ Principè, de ſeptem Conciliis Oecumenicis, quod fuit in vrbe Conſtan- tinopolitana tum Vigilius Romanus Pontifex: verum Concilio non aderat,& quamuis ad ſaeri cœtus conuentũ promptus non eſſet, cõmunem tamen Patrum fidem libello compro- bauit. Subſcripſerunt centũ ſexaginta quinq; Epiſcopi, Imperatorem ſubſcripſiſſe non con- ſtat. Subſcripſerunt autem& Presbyteri, ſed Epiſcopi hac forma, Definiui& ſubſcripſi: Preſ⸗ byteri hac, Sequendo definita ſubſcripſi. In ſexta, quæ fuit Conſtantinopolitana tertia,& Imperator Conſtantius interfuit,& mul ti cum eo viri illuſtres: qui itidẽ vt in Chalcedonenſi Synodo, glorioſisſimi Iudices vocati fuerunt: verùm nec Imperator, nec quiſquã eorũ qui vocati ſunt Iudices, hoc ſibi arrogauit, vt de cauſa fidei iudicaret: ſed ſicut in Chalcedonenſi, ita& in hac ſexta Synodo non aliam ad rem& Imperatorem,& ordines iſtos interfuiſſe liquet, quàm vt ordine agi omniaprocu rarent. Sic enim ſcribitur: Impe rator& ſanctũ concilium dixerunt: Diſcurrar Gregorius co- dices: Proueniat lectio: Fiat lectio: Alter liber relegatur. Itidẽ& glorioſisſimi Iudices nunc hunc, nunc illum intromitti iuſſerunt. Poſteaquam verò ventũ eſt ad ſententiam contra Ma- carium ferendam, iam nec Imperator loquitur, nec Iudices, ſed ſola ſancta Synodus: quem- admodum ex duodecima,& ſedecima actione videre licet. Sed& in actione decimaoctaua, poſteaquàm ſubſcripſerant centũ ſeptuaginta Epiſcopi, in ipſo fine ſubſcrĩpſiſſe legitur Im- perator in hæc verba, Et ſubſcriprio piisſimi& Chriſto dilecti Conſtãtini Imperatoris: Le- gimus& conſenſimus. Ac mox, Piisſimus Imperator Conſtãtinus dixit, Edicat ſanctum& vniuerſale concilium, ſi conſenſu omnium Epiſcoporum promulgata eſt definitio, quæ ad præſens celebrata eſt. Cumq́; ſanctum concilium exclamaſſet, Omnes ita credimus, edictum ſcribi fecit Imperator, vt quod fuit à concilio definitum, id firmiter omnes obſeruarent. Ac primus hic fuiſſe videtur(quantum quidem ex iis quæ extant Synodorum actis cognoſce- re licet) qui concilij definitioni ſubſcripſerit: ſed non iudicans, verum conſentiens tantùm. Quod aliquot ante ſeculis etiam in Arauſicano ſecundo cõcilio factum legimus à viris qui- bufſdam illuſtribus, vbi ſic illi ſubſcripſerunt: Petrus, Marcellinus, Felix, Liberius, viri clariſ- ſimi Præfecti prætorij, conſentientes ſubſcripſerunt. Quanquam in octaua Synodo genera- li, cùm poſtularetur ab Imperarore Bafilio, vt primus ipſe ſubſcriberet Concilij decretis, re- ſpondiſſe legitur: Tranquillisſimũ imperium noſtrũ ſequutum præcedentes& iuſtisſimos Imperatores: Conſtantinũ videlicet Magnum,& Theodoſium ac Martianũ& cæteros, vult ſubſcribere poſt ſubſcriptionem omnium Deo amabilium Epiſcoporum. Sed quoniam po- ſtulat præferri nos ſanctitas veſtra, ſubſcribam poſt ſubſeriptionẽ omnium ſanctisſimorum vicariorum. Edocti enim ſumus à Chriſto vero Deo noſtro, habere exaltantem humilita- tem. Ex quibus Baſilij verbis colligitur, quòd in prioribus etiam Oecumenicis conciliis Im- peratores ſubſcripſerint poſt omnes Epiſcopos. Cæterùm in iis actis quæ typis excuſa ſunt, præterquàm in ſexta& octaua Synodo, nullius Imperatoris ſubſcriptionem reperire licet. In hac ſexta Synodo condemnati ſunt, qui tantùm vnam voluntatèẽ& actionem in Chriſto eſle reſmm, G9e I mul curi- 151 ſeCuin w riam cn erll audere t fel runt. Aurn am num ſcit ac ipſam u lls tesin g Mle hoftum ten e huspedle: gung plam tant t Sa rum lotas hgie publieecest ante moutbatO nnit qucsile te Nr.Y ſanctoruln Imag fecerunt, S nter conantur.? 1 mn eundem jjr i ſucai hancoſtene u imit⸗ hucilluciat a ar& bacchantu! ſros nimicum ſtur mäwe Che prun banctum men opinionts a litar nlollbiitg ſchem IDeinoſle Apol wumtellini adl clendam t ziso rdhibearl e mm ciminilon giſti ſds lnes G imur endar onues Uingularens que- da Domg Tus mult:& i natur Ugnum acngn tonec 8 hnus ql oter ſet 4 nospele cotuj bmorbo,r grar banies fa tisſaci 1 1 lncpem G u eatorum gn - e ror vmus en, 3 nitic— d um colen, cte um decrerh i tüceldcum a etet addlit a datemli an derztot, net a uit Imperu a ludicemna em ſccuuts’ a dotius in eolt ad odfutm en adet Äe a mfcemlbel a m ſcblerpt a etnüuiklüd ſtantius inter ä rioſsſmi Iu N diceshoclb 4 ſexta5node i ordineaio i Diſcurrr C 8 ſonoſbsſmil 4 dſententan a lancka öſpo i nactonedèe i „ r eſ.. ſubſcrplile ſtärinilndee u dixit Läca araeldefp u es iackil A Onnnescb. odorum: um conſeuſ ir. tum rin 15, „ lr Lide* octauò de. rt Copel, ꝛcedenles 4 lrtunud. * RERVM ECCILES. LIBER II. 25 eſſe contendebant. Pyrrhus ab Honorio pridem è cœtu piorum eiectus,& ab Heraclio rele gatus: deinde Cyrus Alexãdrinus,& Sergius à Theodoro& Martino Pontificibus iam an- teà condemnati. Tum Theodorus Pharenſis, Paulus Conſtantinopolitanus, Macarius, Po- lychronius. Hi ſunt quos Photius quoq; recenſet inter damnatos. De Honorio verbum fa- cit nullum, quem non præteriiſſer proculdubiò ſilentio, ſi quid de eo compertum habuiſſet: vt inde falſitas actorum ſextæ Synodi: quod ad Honorium attinet, elici facilè queat. In om- nibus autem hac Synodus Agatonis Pontificis præſcriptum eſt ſequuta, cuius extat in actis pulcherrima epiſtola, de cuius ſententia Patres omnia decreuerunt. Septima Synodus habita eſt iterum Nicææ, de qualibet quæ ſeripſit Phiotius, quamuis gepeimwm erem Verbis paulò prolixioribus adſcribere, quoniam ad hæc quoq; noſtra tempora valde ſunt ac- ene ſMa commodata. Hoc ſacrum, inquit, magnumꝗᷓ; concilium recens patefactam& barbaram hæ- reſim, quæ ab impiis& execrandis hominibus parta erat, diuina, communiq; ſententia ſi- mul cum ipſius auctoribus cõdemnauit. Infelices enim homines iſti, verbis non confitentes ſe Chriſto vero Deo noſtro maledicere, factis omnia in eum maledicta,& linguæ petulan- riam congeſſerunt. Cumãᷓ; illum ſine medio,& ſine aliquo velo contumelia afficere non Lo demahin auderent, per venerandam imaginem omnem Chriſto inimicæ mentis cupiditatem expleule iores imagiem runt. Adorandam enim Chriſti imaginem, per quam idolorum error excluditur(proll nefa, Chriſti& ſam rium ſceleratæ atq; impiæ lingue, cogitationisq́, ſonum) idolum appellauerunt,& omnibus(fernm. ipſam ignominiis afficientes,& per plateas ac vias publicas trahentes,& pedibus cõculcan- tes, in ignem coniecerunt, ſpectaculum Chriſtianis hominibus miſerandum,& ſola Chriſti hoſtium impietate dignum. Eadem& in reliquas ſacras imagines contulerunt, cùm celeri- bus pedibus ſanguinè funderent, dirisq́; manibus ac impuris ſabris petulantiã exercerẽt, nec vllam tanti furoris atq; dementiæ ſatietatem caperent homines pesſimi. Sacras Chriſtiano- rum notas& effigies non minùs quàm ſi Gentium eſſent abominationes, imò verò magis publicè deteſtabantur: Ex quo bellum grauisſimum aduerſus Chriſtum& ſanctos eius com mouebatur. Omnibus enim perſpicuum eſt, honorem imaginibus habitum ad eos tranſire quos illæ referunt. Verùm iſti noua Iudæorum Chriſti hoſtium progenies, dum Chriſti atq; ſanctorum eius imagines afficiunt contumelia, ea proficiunt, in quibus Patres ipſorum de- fecerunt. Irruunt enim in facinora Iudæ orum, ſingulariqꝗue alacritate Patres ſuos ſuperare conantur. Et dum non audent in medio Chriſtianorum labris etiam Chriſtum abnegare, in eundem ipſum Iudaicum, paternumq́; zelum deprehenduntur incidere,& adulterina etiam hanc oſtendunt imitationem: nec vllo conſiſtunt loco, ſed tanquam veneno hæreſis ebrij, huc illuc iactantur& ruunt: Chriſtianos enim ſe eſſe profitentur,& aduerſus Chriſtum de- bacchantur: Iudæos appellari ſe nolunt,& imagines oppugnantes zelum ipſorum Chriſto inimicum imitantur& ſuperant: idololatriæ nomen vitant,& ſe in ipſos Chriſtianos, diui⸗ naque Chriſtianorum, ſanctaq́; myſteria nihilo idololatris leuiores præbent. Quamobrem gententis ynan ſanctum& Oecumenicum cõcilium eos qui adulteræ iſtius& multis ſeminibus commixtæ esesde opinionis ignobilitatem fugere noluerũt, tanquam nothos& à fidelium nobilitate alienos“ ai a⸗ inſolubilibus anathematis vinculis conſtringendos iudicauit. Imaginem autem Chriſti ve- ri Dei noſtri, ex Apoſtolorum& ſanctorum Patrum traditionibus,& ſanctorum oraculo- rum teſtimoniis, ad honorem& venerationem illius, quem ipſa refert, adorandam atque colendam ſuffragiis omnibus cenſuit& confirmauit. Cuùm adoratio nimirùm atque honor adhibeatur eodem modo, quo in aliis ſacris notis& formis ſanctisſimæ latriæ vtimur. Neq; enim in illis conſiſtimus, honoremꝗ́;& adorationem concludimus, neque ad alios& diuer- ſos fines diſtrahimur, ſed per diuerſum& ſingularem ipſorum cultum& adorationem, qu cernitur, ſacra, conuenientiq́;, ac minimè diuiſa ratione animos noſtros ad inuiſibilem illam, ſingularemq; atque vnicam diuinitatem dirigimus. Sic venerabilem crucem adoramus, in 3 qua Domini corpus extenſum eſt,& ſanguis ille, quo mundus vniuerſus purgatus eſt, ema- Hienehe nauit:& ligni natura illius fluxibus irrigata, pro morte vitam perpetuam tulit. Sic crucis ſignum adoramus, quo dæmonum agmina fugantur,& varij curantur morbi. Cùm ſemel xa ratione ho in ipſo exemplari gratia& virtus exhibita ſit,& vſque ad exempla ſimilis vis ſe diffundat. u, e dehes 1 æc igitur ſingula, nempe Chriſti imaginem,& ipſam crucem, crucisque notam, culru ado- Eeuren dn. rationeq́; proſequentes, honorem& adorationem non in ipſis concludimus, ſed ad eum di- phis,& ſepal- rigimus, qui propter incredibiles diuitias amoris erga nos, factus eſt homo,& mortem pro- hris fanctoram. pter nos pertulit cõtumelioſam. Sic& ſanctorum templa,& ſepulchra,& reliquias, ex qui- bus morborum curariones emanant, fideliter adoramus, Chriſtum verum Deum noſtrum, qui gloria ipſos affecit, collaudantes& celebrantes. Et ſi quid iis in myſticis& ſanctis no- ſtris ſacrificiis ſimile eſt, per munus& gratiam in illis exhibitam, præcipuum auctorem& Principem cauſam agnoſcimus& commendamus. Quapropter& diuinus ac ſanctus ille beatorum atq; ſacrorum virorum cœtus, non ſolum imaginem Chriſti, quemadmodum di- Ximus, verum eriam immaculatisſimæ, ſemperꝗ; virginis Mariæ& Dominæ noſtræ Dei ge⸗ nitricis,& ſacras ſanctorum omniũ imagines, pro ratione ex cellentię& ſanctitatis exempla- rium colendas& adorandas communium oraculorum decretis conſtituit& Srüahrauie XX er Hueuſque Photius- Leo Imde. eiecit imaginetʒeius i ue filius Conſtãtius vnde vterque ex: communicasus. Ofta. exemplum. Paſilii Imp. ora- rio pirima. Etixnꝝ ſancljſoir mi laici ind guos planeè paſtores re⸗ uereantur G ti- meant magis quã indicent. FEʒiſcopi dicti oculi Concil. Tol. cap. A. De dignitate ſa cerd 1ali cap⸗6. Pſal. 57. Creg. Naxian. de cfhcio laoοum erga paſtores. AMio. 10. Non eſt rineipꝝ & ſeculariam, ſe cauſis& Syno dDE ILEGIT. 1VDICIBVS Per ipſas enim ad præſentiã quodammodo atꝗ; cõgreſſum, animi ducimus intentionem:& per hanc diuina, naturamã; ſuperante coniunctione copulamur cum illo, qui ſummus eſt re- rum expetendarum. Hæc igitur ſapienter, diuiné; ſeptimum illud Conciliũ decreuit, atqus conſtituit. Quo quidem facto, omnem hærericam peſtem ac turpitudinem à grege ratione prædito depulit: propriumq́; decus& pulchritudinè Eccleſiam recipere oſtẽdit:& tanquam ſponſam non in fmbriis aureis, ſed intelligibilibus decoratam imaginibus, ad Chriſti ſponſi dexteram conſtitutam, hilaribus& lętis oculis toti fidelium multitudini conſpiciendam ho- norandamꝗ; demonſtrauit, In hac Synodo præſidebant Adriani primi Pontificis Romani nomine, Petrus Protopresbyter Eccleſiæ Romanæ,& alter Petrus Præfectus ſancti Sabæ. Fuerat autẽ iam anteà damnata hæreſis hæc Iconomachorũ à Cregorio tertio, qui Leonem etiã Imperatorẽ, per quem euerſæ fuerant imagines& eiectæ, percusſit anathemate. Quod idem ſtatuit contra filium eius Conſtantium, qui ſuĩ patris impietatem fuerat imitatus, Ste- phanus Papa tertius. Ac interfuerunt quidem in hac Synodo duo Senatores, ſed initiò tan- tùm pauca loquuti, non leguntur poſteà ſe tractatibus Eccleſiaſticis immiſcuiſſe. Subſcripſe⸗ runt Epiſcopi trecenti ſexagintaſeptem, alium quenquam ſubſcripſiſſe non apparet. In octaua Synodo, quæ fuit Conſtantinopolitana quarta, interfuit quidẽ Baſilius Impera- tor& ſubſcripſit, ſed quàm ab eo fuerit alienus, vt aliquas in iudicando ſibi partes de fide ſuu- meret, demonſtrant verba quæ tum habuit ad eos, qui preſentes aderant in Synodo, quos in hunc modũ alloquitur: De vobis autẽ laicis, tam qui in dignitatibus, quàm qui abſolute ver ſamini, quid amplius dicam non habeo, quàm quòd nullo modo vobis licet de Eccleſiaſticis cauſis ſermonẽ mouere: neq; penitus reſiſtere integritati Eccleſiæ,& vniuerſali Synodo ad- uerſari. Hæc enim inueſtigare& quærere, Patriarcharũ, Pontificũ& Sacerdotũ eſt, qui regi⸗ minis officiũ ſortiti ſunt, qui ſanctificandi, qui ſoluẽdi& ligandi poteſtatem habent, qui Ec- cleſiaſticas& cæleſtes adepti ſunt claues, non noſtrũ qui paſci debemus, qui ſanctiſicari, quĩ ligari, velà ligamento ſolui egemus. Quantæcunq; enim religionis& ſapiẽtiæ laicus exiſtar, vel etiamſi vniuerſa virtute interiuùs polleat, donec laicus eſt, ouis vocari non deſinet. Rur- fusq; quantumçunq; ſit Epiſcopus irreuerentia plenus,& nudus omni virtute donec anti- ſtes eſt,& veritatis verbũ rectè prædicauerit, paſtoris nominis& dignitatis damna non pa- tietur. Quæ ergo ratio eſt in ordine ouium cõſtitutis, paſtores verborũ ſubtilitate diſcutien- di,& ea quæ ſupra nos ſunt quærendi& ambigendi: Oportet ergo nos cum timore è fide ſyncera hos audire,& à facie eorũ vereri, cùm ſint miniſtri Domini omnipotẽtis,& huius for mam posſideant,& nihil amplius quàm ea quæ noſtri ordinis ſunt, requirere. Nunc autẽ vt videmus, adeò multos malitia in inſaniã accendit, vt obliuiſcẽtes proprij ordinis,& quod pe⸗ des ſint minimè cogitantes, legẽ ponere velint oculis. Oculos vocare Baſilius videtur Epi- ſcopos, quos Ambroſius oculorũ in Eccleſia fungi ſeribit officio: de quibus etiam in octauo concilio Toletano legitur: Dum ſecundũ carnis aſſumptæ myſterium, Eccleſiæ ſiuæ fuerit di- gnatus caput exiſtere Chriſtus, meritò in membris eius intentio Epiſcoporuũ, officia perage- re cernitur oculorum. Sic& Auguſtinus ſanctos Apoſtolos vocat oculos. Quantacunq; reli- gione ſit& ſapiẽtia laicus, etiamſi vniuerſa virtute polleat, fas tamẽ non eſſe cenſet Baſlius, illi de cauſis Eccleſiaſticis ſermonem mouere, quòd proprium hoc ſit Epiſcopi munus: etiam ſi multo ſit is in virtute, ſapientiaꝗ; inferior. Idꝗ́; Cregorij, quem Theologum Græci vocât, ſententiam ſequutus, qui in orarione ſexta, qua ſe excuſat, quòd ab Eccleſiaſtica functione tam diu abſtinuerit, ſic populũ effatur: Vos oues nolite paſcere paſtores, neq; ſuper terminos eorum eleuemini: ſatis enim eſt vobis, ſi rectè paſcimini. Nolite iudicare Iudices, nec legem feratis legiſſatoribus. Deus enim nequaquam Deus eſt ſeditionis& confuſionis, ſed ordinis & pacis. Nemo igitur caput ſit, qui vix manus, aut pes eſſe posſit, ſiue membrũ aliquod cor- poris honorabilius: ſed vnuſquiſq; fratres in eo ordine in quo vocatus eſt, permaneat, licèt etiam dignior exiſtat: in illoq; magis præſentem amet claritatem, quàm vt eam quam non du ⁵eiponm accepit, querat. Nemo qui ſine periculo ſubeſſe poteſt, imperare deſideret: nec fubiectionis imuniſcere. ex ſoluantur, qua tam terreſtria quàm ccœleſtia ſunt alligata. Vides quæ fuerit hac de re, de qua nune inter nos agitur, Baſilij ſententia: in qua Gregorius quoq; Nazianzenus fuiſſe vi- detur, qui fas eſſe non putat, vt Iudices iudicentur. Sed audi quid de hoc ipſo in hac Synodo decretum fuerit. Illlud tanquam peroſum quiddam ab auribus noſtris repulimus, quòdaà qui- buſdam imperitis dicitur, non poſſe Synodum abſq; principali præſentia celebrari, cuùm nuſ⸗ quam ſacri Canones cõuenire ſeculares Principes in Cõciliis ſanxerint, ſed ſolos Antiſtites. Vnde nec interfuiſſe illos Synodis, exceptis Conciliis vniuerſalibus, inueniemus. Neq; enim fas eſt, ſeculares Principes ſpectatores fieri eorum, quæ ſacerdotibus Dei nonnunquam eue- Nnna ſabſcriptie niunt. Iam autem diximus, quemadmodum Imperator ſubſcribere noluerit: ſubſcripſerunt nem Epiſcopi. autem primo loco legati, quos Adrianus Pontifex Romanus miſerat, hac forma: Ego Do- natus Dei gratia Epiſcopus Oſtienſis Eccleſiæ locum obtinens Domini mei Adriani Ponti⸗ ſicis& vniuerſalis Papæ, omnia quæ ſuperius leguntur, huic ſanctæ& vniuerſali Synodo Præſidens: ad voluntatem eiuſdem eximij Preſulis promulgaui,& manu propria ſubſeripfi Qua forma& reliqui duo collegæ eius vſi ſunt. Ignatius verò hac: Ignatius miſericordia Dei nikrikop2 I Del 8. In ſciplell 1 ni manup e V patiache 1 ſeioſerunt 3 ſo Deo fde e ſen S'vodun. „1;eIT, 1 ſibſcrbimd non Ipilcol 1p au u tes in lidei, 0 Atg, h eOChun b. ſus tempe aut Princ n a qudd Ap 1 1 miſcerét.” quorum* jer Gn rectè ſcrii 0¹. racdit(ino nn cit DelsiſE N Hiiſcurop'es 10¹ Paulum,la G 1 denrus? H 2u 39. liſolſentgen ich rh multitucgn tet Eyparuanus Jis rstEpilä dc quiſum in 3n Jeb jater ſeioſon; un tſſe voluit ixt citin arbittit ti! ftum fuilla i Ur, Vqque eus u mn! untt nehs tiq aui luſtine mr fim pare conau † ed. mos pœnin: e m dis Theodos n hin allgere ql zter dmepiloletn t A Enominele ds, sliellum x Narl Inpauci nors ofu eilcnod dit hſen Sicenni ſas! ſitlcutapuä. ua modum&e— tore Chriitic ddu. jicopon ctor ncem concon- — †) l iin ra uls, tam r zeh fnan nilempi uvi 3jus pert e, 2co joni lub et rditumeg 1 mani bontit d duam(idi 0 fontstien 8 Jad dite kun n 3, RERVM ECCIES. I, I3. 1I. 255 d* Dei Epiſcopus Conſtantinopoleos nouę Romane, ſanctam hane& vniuerſalem Synodum ü e 19 ſuſcipiens,& omnibus quæ ab ea iudicata& ſcripta ſunt concordans& definiens, ſubſeri- a Au pſi manu propria. Quam eandem formam in ſubſcribendo ſequuti ſumt Ioſeph, vices agens dd e Pattiarchæ Alexandrini, Thomas Antiocheni, Elias Hieroſolymitani. Poſt quos tandẽ fub- wad 1 ſcripſerunt Imperatores hac forma: Balilius, Conſtantinus& Leo perpetui Auguſti, in Chri dnſpi ea 1 ſto Deo fideles Principes Romanorum,& magni Imperatores, ſanctam hanc& vniuerſa- Donid a, lem Synodum ſuſcipientes,& omnibus, quæ ab ipſa definita& ſcripta ſunt concordantes, eud ſubſcribimus manu propria. Ex eo videre licet, quòd Imperatores, vel quicunꝗq; tandem alij enid, z non Epiſcopi, etiam in ſubſeriptionibus ſuis diligenter cauerunt, ne quid tanquam iudican- Ranache a tes in fidei, aut quacunq; tandem Eccleſiaſtica cauſa feciſſe viderentur. üremni n Atq; hæ ſunt octo Synodi generales, quas numerat Gratianus: neq; enim plures ante ip- Rote e n Amilcriſt a Diiſtin. ts. cap. ſius tempora habitaæ fuerunt. In iis omnibus non reperies Brenti, quod quiſquã Imperatorũ Sancia. aut Principum, aut quorumcunq; tandem laicorũ in Eccleſiaſtica cauſa Iudex eſſe voluerit, don a quòd Apoſtolicam hanc eſſe traditionẽè non ignorarent, vt ne laici ſe cauſis Eccleſiaſticis im- e,-; ..—....1-= 1. onn exempluns quideJa e miſcerẽt. Nam& in illo Hieroſolymitano Concilio nemo ſententiã dixit præter Apoſtolos, eß 2, dnclon voſtügmn 8 quorum loca tenent Epiſcopi. Sic enim Lucas loquitur: Conuenerunt Apoſtoli& Seniores lio poſtolor. aminm 9 quam Jul disltet de Kyniuetlil m Sacerdotü A celtaem uh n nas quiſn a K apietiel a dar nonda a. mni virtute a gnitats din un orüſübtiitt 5 nos cumtit a mmnipotetis d. rquitete. N an prijondinis a ge Ballus 8 quibus enn 1 n Ecdeleſt i iſcopori i colos, unt f non ellece 7 tEpiſcopin i tecleam a bLccetuli dres ec, ct dicuelucc u. confuloni 3' ge menbiſ e arosethpeg N. guimt 3, ſderet: ec 1 1 eqprfiei a „Nuzinzt al- ehocipbi Z epulm ef leracli 12 rint, e ſ 2 A invenien 1 & wil 1 nanup eia erlgun 3 (qu‿Oreci Presbyteri vocãtur) videre de verbo hoc, Mox inducit Petrum loquentè, quem Act. 15. rectè ſcribit Hieronymus Principem in eo Concilio lati decreti fuiſſe. Poſt eius orationem Hien in epiftola tacuit(inquit) omnis multitudo,& audiebant Barnabam ac Paulum narrantes, quanta fe- ad Auguſt. cit Deus ſigna& prodigia in Genribus per eos. Et poſtquã tacuerunt, reſpõdit Iacobus,&c. Sebh7 2771 S'— 7 28 3 gcceffaff puff i ſunt omnes, quos dixiſſe ſententiam ſcribit Lucas, Petrum primo loco, tum Barnabum ha . 2„ 2 Lalẽtimiani 8 Paulum, Iacobum. OQmnis, inquit, reliqua multitudo tacuit. Quid his verbis eſſe poteſt eui- esa Epstopal dentius? Hunc itaq; morem Apoſtolorum ſequuta ſemper eſt in Conciliis Eccleſia Dei, vt euereutia. illi ſoli ſententiam dicerent in cauſis Eccleſiaſticis, qui loca tenent Apoſtolorum, reliqua ve- rô multitudo taceret. De Valentiniano Imperatore ſcribit Sozomenus, cùm per Epiſcopum Hypatianum verbis Epiſcoporum per Helleſpontum& Bythiniam agentium fuiſſet roga- tus, vt Epiſcopis ad corrigendum dogma conuenire permitteret, ſic eum reſpondiſſe: Mihi qui ſum in ſorte plebis, fas nõ eſt talia curioſius perſcrutari: ſacerdotes quibus iſta curę ſunt, inter ſeipſos quocunq; loco voluerint, conueniant. Hic eſt ille Valentinianus, qui nec inter- eſſe voluit, cùm Sixto Pontifici quædam crimina fuiſſent obiecta, ſed ſurgẽs à Concilio, de- dit in arbitrio Sixti Epiſcopi, vt iudicaret iudicium ſuum. Simile quiddam à Carol factum fuiſſe dicitur, in cauſa Leonis tertij Pontificis. Vſque eò autem Imperatores Catholici iudicium in Eccleſiaſticis cauſis ſibi non arroga- runt, vt ne hæretici quidem id facere voluerint. Vnus fuit Valentinianus junior Imperator, qui Iuſtinæ matris impulſu, cùm puer adhuc eſſet propemodum, ſibi de fide iudicium vſur- Imp. non arroga- pPare conatus eſt. Sed quibus verbis eum adortus fuerit Ambroſius, iam antè commemoraui-⸗ runt jibi iudiciu mus, pœniruitq́; eum facti non multo poſt, ac informatus fide& inſtitutis Catholici Princi ³e elgione. pis Theodoſij, tãto in Ambroſium affectu poſt incubuit, vt quem antea perſequebatur, eum diligeret: quem antè vt aduerſarium repellebat, eum vt parentem putaret, ſicut ipſe in qua- dam epiſtola ſeribit Ambroſius. Non disſimile quiddam auſus fuit etiam Imperator ille,& re Amb.epiſt 13. & nomine Ballliſcus, qui circulares dedit literas, quibus Chalcedonenſe Concilium,& Leo- nis libellum per anathema damnauit. Quod tamen ipſum fecit, E piſcoporum ſuorum, quiĩ non pauci numero fuerunt congregati, ſententiam ſequutus, qui circularibus etiam literis eiuſiodi ſubſcripſerunt, vt magis exequutoris, quam Iudicis officio functus videri posſit. Sed has tamen ipſas literas circulares non ita multo pôſt aboleri& eis contrarias ſcribi iuſ- ſit, ſicut apud 1. Euagrium, 2. Liberatum, 3. Nicephorum ſcriptum reperimus. Ad eundem 1.lib. 3. cap. 4. modum& Conſtantius, quo nihil in religione fuit inconſtantius, qui primus ex Impera- Hiſtorie Ecclſ. tore Chriſtano factus erat Arianus, quicquid egit contra Catholicos, non propria ſua, ſed Epiſcoporum auctoritate, quos frequenter conuocabat, faciebat,& quotannis ferè nouam 3. 1ib. 18. cap.⸗. dem condi procurabat. Quamuis autem auctoritate Synodi iĩam fuerat Athanaſius cõdem- natus, tamen vide Brenti, quantum ille poſirum putabat in vno Pontifice Romano Libe- rio, quem partim vi& minis, partim etiam polliciratione munerum, ſicut ipſe ſcribit Atha⸗„ e,e,er naſius, pertrahiere conabatur, ſed fruſtra tamen vt paulò antè docuimus, vt Athanaſij dam- hee ha nationi ſubſcriberet. Tam ardenti deſiderio nitebatur auctoritate Epiſcopi æternæ vrbis agente⸗. firmari, quod iam impletum eſſe ſciebat: ſicut ab Ammiano quoque Marcellino memoriæ e en proditum eſt. Intelligebat enim irrita fore omnia quæcunque acta ab aliis fuiſſent, niſi Ro- 4u94. 400,43.. mani Pontificis auctoritas accesſiſſet. Athanaſius autem ferendum non eſſe putauit vt quic- quam ſibi iuris arrogaret Imperator in Synodis Epiſcoporum. Qui ſic alicubi ſcribit: Qua nza. principes fronte ralem conuentum Synodum appellare audent, cui Comes præſedit? Et in Epiſto- ownninè remouet la ad ſolitariam vitam agentes: Obtendit, inquit, in ſpeciem Epiſcoporum iudicium, ſed e de taßche interim facit quod illi volupe eſt, ſi iſtud eſt iudicium Epiſcoporum, quid commune cum eo S habet Imperatorè Sin cõtra iſta minis Cæſaris cõflantur, quid opus eſt hominibus titulo Epi Copis? Quando à condito æuo auditum eſt, quòd iudicium Eccleſiæ auctoritatem ſuam ab XX 2 Impe- 0o Magno Etiam hæretici K exemplis ty⸗ rannarã, vt Hu: nerici& Ipeo: dorici, Vickor Eb. 2. perſequuttonisi Fandalicæ. I2 4. Sjnodo Ro: mano ſub Sa: abe Oapa. At exem plir Lutheranorum. Ab exemplis Eihnisorum. Euſeb. lib. 7 eap. 30. Eccleſ.hiſt. Concluditur ad. uer ſus Brentium eleganer. DEL ECIT. IVDICIBVIZ Imperatore accepitè aut quando vnquam hoc pro iudicio agnitum eſt? Plurimæ antea Sy. nodi fuère, multa iudicia Eccleſię habita ſunt: ſed neq; Patres iſtiuſmodi res Principi perſua- dere conati ſunt, nec Princeps ſe in rebus Eccleſiaſticis curioſum prebuit. Paulus Apoſtolus habebat amicos in Cæſaris familia,& per eos in literis ſalurabat Philippenſes, non tamen eos in iudicio ſocios aſſumpſit,&c. Et prope finem, dicit eum Antichriſti imaginẽ induiſſe. Quis enim videns eũ, inquit, in decernẽdo Principẽ ſe facere Epiſcoporũ,& præfidere iudiciis Ec⸗ cleſiaſticis, nõ meritò dicat, eũ, illãà ipſam abominationẽ deſolationis eſſe, quę à Daniele predi cta eſte Nam cum circũamictus ſit Chriſtianiſmo,& in loca ſancta penetret,& inibi cõſiſtens deuaſtaret Eccleſias, abrogãs Canones, vi cogès vt ſua obtineant, quis vnqus audebit dice- re, hoc téẽpus Chriſtianis pacatũ eſſe? Vides Brenti, quę fuerit Athanaſij ſentẽtia de eo, ſi quis, nõ dico Satraparũ aut Ducũ, ſed Regũ etiam& Imperatorũ, Principem ſe facere vellet Epi- ſcoporum. Et fecit ramen omnia Conſtantius, obtendens in ſpeciem, ſicut idem ſcribit Atha naſius, iudicium Epiſcoporum, quod ad ſe minimè pertinere ſciebat: Quare ſequi non præ- ire, exequi quod eſſet ab Epiſcopis decretum, non ipſe decernere videri volebat. Quid autem crudelisſimus ille fidei Catholicæ perſequutor Hunericus;? cùm imperaſſet Eugenmio Carthaginenſi Epiſcopo, vt pro diſpuratione fidei conſtituta die vna cum Epiſco- pis ſuis veniret, conflictum cum ſuis, hoc eſt, Arianis Epiſcopis initurus: Eugenius verò re- ſpondiſſet: diſputationẽ legis cum adiutorio Dei ſe nullatenus declinare vel fugere: ſed ſine vniuerſitatis aſſenſu ſe non debere cauſas aſſumere eius fidei aſſerendæ: num ipſe Iudex in ea cauſa eſſe voluit? Quamlibet ſæuus tyrannus, hoc ſibi tamen non vſurpauit. Sed cùm di- ceret Eugenius: Quis erit cognitor? quis examinator? Notarius Regis reſpondit, Patriarcha Cyrillus. Similiter& alius quidam Rex Theodoricus, minùs quidem ille ſæuus, ſed Arianus tamen vltrò vocatus ad iudicium Eccleſiaſticum: in Synodali arbitrio eſſe dixit, in tanto ne- gotio ſequenda præſcribere, nec aliquid ad ſe præter reuerentiam de negotiis Eccleſiaſticis pertinere. Quantò fuit modeſtior hic Arianus, quam tu Lutheranus? Vis autem etiam Lutheranorũ ea de re ſententiam audire, proferam: vt veſtris vos telis confodiam. Gloriantur ſe Lutheranos eſſe, qui ſunt Confesſionis Auguſtanæ, Atqui diſertis verbis in ea ſcriptum eſt: Secundum Euangelium, ſeu vt loquuntur, de iure diuino, nulla iu- riſdictio competit Epiſcopis vt Epiſcopis, hoc eſt, iis quibus eſt cõmiſſum miniſterium ver- bi& Sacramentorũ, niſi remittere peccata, item cognoſcere doctrinã:& doctrinã ab Euan- gelio diſſentientem reiicere,& impios, quorum nota eſt impietas, excludere à cõmunione Eccleſiæ. Neq; verò diſſentit ab hoc ſententia ſuæ confesſionis Philippus in breui quodam ſcripto, quod de hac ipſa materia edidit. Nam ſicut antea meminimus, non permittit is Prin⸗ cipibus de doctrina iudicandi poteſtatem, verùm cuſtodes eos tantum eſſe vult primæ& ſe- cundæ legis tabulæ, quòd ad externam diſciplinam atriner, hoc eſt, ſicut nos interpretamur: vt meminerint ſe non ſine cauſa gladium portare, prohibeant idololatriam& blaſphemias: neve ferant pro Dei verbo verbum ſuum hæreticos populo venditare, néve propter voculas aliquot è ſacris literis productas,& in prauũ ſanſum detortas, quod ab ipſis profertur, ado- rari tanquã Dei verbum pariantur. Quanta per Deum immortalem eſt vis veritatis, vt etiam per hoſtium veritatis iugula nonnunquam erumpatè Vis autem Brenti, vt etià Ethnicorũ exemplo demonſtremus, fas non eſſe, quod tu fas eſſe doces, vt ſecularis Magiſtratus Ecclefiſticis ſe cauſis immiſceatè Difficilè quidem id eſſe vi- detur, ſed periculũ tamen faciemus. Fuerat à Catholicis Epiſcopis propter hæreſim excõmus nione piorũ eiectus& Epiſcopatu priuatus Paulus Samoſatenus, quo tempore imperij gu- bernacula tenebat Aurelianus Imperaror Chriſtianæ fidei perſequutor. Paulus quoniã vide- bat Imperatorẽ eſſe Ethnicum, Epiſcoporũ decretum contempſit, nec ab Eccleſiæ domo vo- luit abſtinere. Quid fecerunt Catholici? Confugerunt ad Imperatorẽ Ethnicum. Ille verò, quamuis Ethnicus, non eſſe tamẽ ſui muneris intelligebat, vt inter Epiſcopos iudicaret. Sed cõuenientisſimè decreuit, ſicut ſcribit Euſebius, vt illis ea domus adiudicaretur, quibus Epi⸗ ſcopi Italiæ& Romæ in dogmate concordes ſcriberent. Ita Paulus per ſummam ignomi- niam Eccleſiam pulſus eſt. Vides Brenti, quemadmodum nec Ethnicus Imperator licere ſi⸗ bi putauit, vt Epiſcoporum ſe Iudicem conſtitueret, veruùm ad ſuos Iudices eos remiſerit. Et quod non modo Catholici, verum ne hærerici quidem quamlibet ſæui nõnulli tyranni, quin etiam ne graues quidem Chriſtianæ fidei perſequutores, Imperatores Ethnici fas eſſe ſibi putauerunt, vt inter Epiſcopos de cauſa fidei cognoſcerent: id tu Brenti fas eſſe contendis, non modò Regibus aut Principibus, verumetiam cuiuis de fæce vulgi. Quæ eſt hæc animi tui impotẽtia? quod eſt iſtud tam ardens Apoſtolicæ ſedis& Catholicorũ Epiſcorũ odium? vt& ſuperioris,& huius ætatis noſtræ hæreticos, quin& ipſos Ethnicos peruerſitate ſupe- rare coneris, dummodò odio tuo pluſquam Vatiniano ſarisfacias?. Putat autem admirator ille tuus Vergerius, quod peruerſè docetur à te, id ſe pientisſimo Regi& Domino meo probare poſſe? Errat Brenti,& quidem toto cœlo, quod aiunt, errat- Neſcit fortaſſe, quam ſanctis parentibus, auis, proauis,& paternis& maternis progna- tus ſit, quàmque ſemper abhorruerit,& nunc etiam abhorreat ab hoc veſtro Sataniſmo. ux r E hr veferi E Ped h tutibus, V 3s punc etla d efs l' Comus ae otpienti. Anlin qun he ois& ArBA s dreſtanti** 0 omniumt Wol Archiduct ide apietie lig tur. Cuus urt nec alte eril vſq; viſti hi Vis A- bid, qllt mod Aus gll- ternis99 rion. rum lten doct Zemilon- Jad Crolmtn Wuit ſeruuus 2n BC0! morem àn Imf pientislnl a pera megraale Ret tcbꝛr. e NVel adexeqult„decr quod perxa æn inrerpretet ſet in cerſri rollt a lis y gnoſceresn: a umi req; vtres a ſlanc gno fdellig 3 Balo mur.ſedyn. vulg tes umb2 1 jonnn Nides qre n ſoduf niscognoe Clrri gultane-een onis ſls ehett b is qu conclucer ³ egoti lerterſe aa mod cüteslorf: gulta la gu⸗ loc lelle Nunc ih ondi Uoitrl di- dtldignen Mdus, 4 trle 1 mate lamulto. hriſto ee Cathgo onlt Jher 3 bns fui rfondt jü Nſere,quo quide rfunghes 3 Kictic ploltmus—) fus e Aam ſt a ench num order hlei aullharis, 2e 8 endetan doul *e GuOC, Ig. omnibus. 4 dälus de pus ntits aif 4 1 ſentin nieben eutiten 3 Crdſe 1. erioleh Rrcuſch n tadie yna 21 de Nups an nareſtch en de:m 5. aVfopauit ee S eſpon 4. milleſeuu i nio ele cii an Ge negott a 1 ram. ft A. ugua, a „de iuedd a niſummin a à. K doch 5 excludete, i Mlippusinb iu. wnonpen i mellerul n ſcut hos a lattiam K& A. re pefe- c 14b ipis i ſtvü fet ut non elle 9 ficle qu v opter hi 3 do temot tot.Paul ecab Id re Ethnl piſcopc ludicate: 4 ꝗ 8 —29 RERVM ECCIL ES. LTIER II. F Qua fuerit in Chriſtiana, Catholica& Orthodoxa religione domus Iageloniæ cöſtantia, in ipſo operis. huius initio paucis attingimus. Neque verò ſicut in aliis præclaris multis vir- tutibus, ſic& in hac, ſua laude caret inclita domus Auſtriæ, cuius quanta fuerit ſemper,& nunc etiã ſit pietas, religio, ſanctimonia, manifeſtum eſt orbi Chriſtiano vniuerſo. Atqui ſic domus hæc cum Iagelonia coniuncta eſt, vt vna propemodum eſſe vtraq; videatur. Nam ſi⸗ cut pientisſimus auus ſerenisſimi Regis mei Caſimirus Rex ante centum annos ex Auſtriæ familia, qua nulla eſt in orbe terrarũ illuſtrior, Alberti Romanorũ, Hungariæ, Bohemiæ Re- gis& Archiducis Auſtriæ filiam Elizabethã, qua vix vllam vidit Polonia fœminã religione pręſtantiorẽ, vxorem duxit: ſic& hic ſerenisſimus nepos eius excellentisſimi illius,& vnius omnium religioſisſimi Principis Fernandi Romanorum, Hungariæ, Bohemiæq́; Regis& Archiducis, itidem Auſtriæ filiam Catharinam ſibi Matrimonio coniunctam habet, quæ& ĩpſa pietate, religione, ſanctimonia, nulla ex parte proauia ſua Elizabetha inferior eſſe vide- tur. Cùm igitur hoc inter ſe certamen tuendæ Catholicæ religionis vtraq; familia ſuſceperit, nec altera alteri hac in parte cõeedere velle videatur, crede mihi Brenti, quòd ad extremum Vſq; vitæ ſuæ ſpiritum, Deo vires ſuppeditante, in eo quod cœpit, perſtabit. Vis autem ex Auſtriaca domo recẽs exemplum tibi proferam? Non te clàm eſt proculdu- biò, quemadmodum Leo decimus Pontifex Romanus, Martinum Lutherum ante annos ternis adhortationibus profeciſſet, de conſilio Patrum amplisſimorum,& eorum qui ſacra- 1 ad quod perſonæ ſuæ non eſſet, admittere voluit. Quamobrem ne ſecus aliquis factũ hoc illius noſceremus: cum id proculdubiò ad Romanũ Pontificem& ſedem Apoſtolicã pertineat: eq; vt res ſacro ſanctæ fidei noſtræ tandem poſt tot ſecula per nouas altercationes cum ma- gno fideliũ ſcandalo& perturbatione, ac infidelium derifione in controuerſiã vocari patere- mur: ſed vt cum vulgi& plurimorũ ita petentium ſatisfactione hominis animũ percunctan es, cum bonis monitionibus& ſuaſionibus ad rectam ſemitam, ſi fieri poſſet, reduceremus. Vides quemadmodum& hic non obſcureè tulerit, ſui non eſſe muneris, de doctrina religio- nis cognoſcere? Clarius autem etiã id oſtendit, cùm ei ante annos vigintiſepté libellus Au- guſtanæ confesſionis oblatus, iudiciumꝗ; fuiſſet illius requiſicũ. Tum enim nulla circuitione Vſus, reſpondit his qui hoc à ſe poſtulauerũt: non velle ſe quicquam determinare, neq; poſſe concludere de negotio religionis, verùm apud Pontificem Romanum pro oſficio ſuo dili- genter ſe daturum operam de cõgregando Concilio generali. Agnoſcis, opinor, verba veſtræ confesſionis Auguſtanæ.. Sic ſibi religioſisſimus hic Imperator nihil eorum vſurpare vole- bar, quæ ſui non eſſe muneris intelligebat. Nunc audi non diuerſum de Iagelonia familia. Sanctus ille pater ſerenisſimi Regis huius noſtri Sigiſmundus primus, qui ex qua Carolus Imperator paternum, ex eadem clarisſima Auſtriæ familia maternum ſuum genus duxit: ſanctus, inquam, ille Rex, qui ante annos non ica multos in Chriſto obdormiuit, cum aliis hæroicis virtutibus multis clarus, tum in tuenda fide Catholica conſtantia quadam& animi robore ſingulari præditus, pro qua mortẽ etiam oppetete paratus fuiſſe videbatur, cùm ab eo poſtularent itidem nonnulli,(quibus rectè dici poruit: Neſcitis quid petatis) vt purum Euangelium in regno ſuo prædicari permitteret: reſpondit, officij ſui non eſſe de puritate verbi cognoſcere, ad Epiſcoporum id munus per- tinere, quorum quidem hac de re iudicio, ſe etiam ipſum libenter Maieſtas eius ſubmitteret: eoruq que iuriſdictionem ſaluam in omnibus eſſe vellet. Num autem ab eo degenerauit ſe- renisſimus hic filius eius, qui nunc habenas regni moderatur? Is verò nihil facit libentius, quàm vr ſanctis ſancti ſui parentis veſtigiis incedat, quem ſui nominis gloria totum ter- rarum orbem impleuiſſe non ignorat. Itaque cùm anteà ſemel& iterum eadem illius quæ diui patris vox audita eſt, tum in proximis ſuperioribus comitiis Varſauienſibus, cùm iti- dem peterent nonnulli, quò de cauſa religionis cognoſceret, conſtanter admodum recu- ſauir, quòd non eſſe ſui muneris diceret: ſibi ſatis eſſe cum prophanis cauſis negocii, nec eis omnibus diiudicandis vnum ſe ſufficere poſſe: Regem agere ſe, non Pontificem velle. as illius voces Chriſtiano, Catholico& Ofthodoxo Rege dignas cùm præſentes in co- mitiis adfuiſſemus, auribus ipſi noſtris audiuimus. Tantùm autem is ab eo abfuit, vt de . 4X 3 doctrina Laus domas Auſi riacæ. ts. EI 3 etha o Caiharind ex Auſti æ fauilid Reginæ Peloniæ. Exemplinn po⸗ ſtremi Imperat⸗ Teimonium Im peratoris(aroli, nou ſuu: de relrs-e λ,ο- ◻. 4„ ſce 9, ſed Qutiſ⸗ & Nneds. Aliud exemplun R gis Polouiæ J; Liſmundi. Mattb. 20⸗ Exemplam Regis præſentis Poto niæ, qua ſraulò cuaret 1§ Reſlgro- nem& ol ſerues Ep'ſcopos. ————õ—:— .————— ——— 7.——.— ᷣ△ —— 2——— X DE LEGIT. IVDICIBVS RERVM ECCLES. LIBERII. doctrina religionis cognoſcere vellet, ſuam vt etiam voluntatem omnibus declararet, quod de iis rebus tantùm quæ propriè ad Comitia pertinerent, præcipuè verò de ratione regni de- fendendi deliberationem ſuſcipi cuperet: cum tractatio de religione ad Synodos Epilcopo- rum, non autem ad comitia ſpectet. Cùm autem omnindò res poſtularet, vt aliqua fieret reli⸗ gionis mentio, ſic rem proponi fecit, vt diſertis verbis nolle ſe diceret, vt de conſtituenda re- ligione, quæ recteè pridè eſſet conſtituta:verùm vt de eo tantùm ſententiæ dicerentur, quem- admodum abſente ſe à regno prouideri poſſet, vt pax nihilominus& tranquillitas in regno s vergeni ie- conſeruaretur. Et putat Vergerius, ſerenisſimũ hunc Regem meum, qui non ſemel iam ſuæ Whehnn. conſtantis voluntatis tot nobis tam illuſtres dedit ſignificationes, eum velà Chriſtianisſimĩ Imperatoris, vel ab eius quem tanquam alterum patrem colit& obſeruat, ſerenisſimi& ex- cellentisſimi Romanorum Regis: velab illius, quem iam æterni cœlorum gaudiis eſſe poti- tum confidimus, ſancti ſui parentis inſtitutis diſceſſurum, aut ſuiipſius disſimilem futurum: vr ſuæ oblitus, alienã perſonã induat:& quibus de rebus ſemel iam orbis Chriſtianus iudi- cauit vniuerſus, de iis rectè an ſecuùs iudicata ſint, cognoſcendi ſibi ius arroget? Prius oporte- ret, vt ei ſubderet orbẽ vniuerſum, ac tum demùm hoc ei perſuadere conaretur. Quanquam ſi feciſſet illud etiam, ne ſic quidem ſibi ſumeret Rex pientisſimus, quod etiam eos Impera- tores, ſub quorum poteſtate redactus fuĩt orbis vniuerſus, arrogare ſibi nunquã auſos fuiſſe perſpectum habet. Ad eegrm polo Vide autem ſerenisſime Rex, quàm ineptum, quàmqᷓʒ ſit abſurdum,& ab omni ratione mie apoſirophe. prorſus alienum, quod admirator Brentij poſtulat Vergerius. Fides de qua controuertitur, Fides de qua eon: non eſt huius aut illius nationis, multò minuùs huius aut illius hominis: verùm dicitur& eſt ienditur hodie, Catholica, eſt omnium, omnium, inquam, gentium, regnorum, nationum: eſt orbis vniuerſi Fieead Chriſtiani. Et de eo quòd omnium eſt, quod eſt orbis totius Chriſtiani, vult Vergerius, vt vindicauda eſt. Vnus aliquis Princeps aut Rex(qui quotam illius partem obtinet) ſibi iudicium vſurpet. Nunquid hunc hominem tu vel micam ſanæ mentis habere putas? Etiam communi ſenſu deſtitutus eſſe videtur. Fingamus autem, vt in regno tuo(quod pro ſua miſericordia procul Deus auertere dignetur) quocunque tandem Iudice ſeorſum aliquid ab orbe reliquo Chri- ſtiano de fide conſtituatur: cedo Brenti, cedo& tu Vergeri, quo nomine fidem hanc appel⸗ labimus? Polonämne, an Lithuanam, an Rusſicam, an Prusſicamè Certe Catholicam vocare non poterimus, ſi fuerit ab orbe reliquo Chriſtiano diuerſa. Quid igitur aliud reſtabit, quàm vt expungamus illum articulum noſtræ fidei, Credo ſanctam Catholicam Eccleſiam? Et il lius loco dicamus: Credo Polonam, aut Lithuanam Eccleſiam: quæ ſancta dici non poterit, ſi fuerit à reliquo Chriſti corpore, ſancta Eccleſia Catholica ſeparata. Vidésne iam ſerenisſime Rex, quàm ſint inepta, quàm abſurda, quàm cum ipſa ratione pugnantia, quæ iſti perſuadere tibi conanturꝰ Nulla ſunt eorum alia, quàam ſeparationis con- i Krenee ſilia, quæ vir ille ſanctus, prudens& doctus Aurelius Auguſtinus, pernitioſa ſacrilega,& e ,“emaa jmpiè vocat. Hæc vt amplectaris, vt ab orbe terrarum te diuidas, vt ſeorſum ab illo, ſeorſum ab Eccleſia Catholica, nouam tibi fidiculam condas, nouos ritus, nouas cæremonias inſti- tuas, vt maiores tuos ac noſtros etiam omnes, quin orbem Chriſtianum vniuerſum, aut cæ- citatis, aut impietatis condemnes, quòd aut in clara luce ſcripturarum hallucinati ſint, aut ſi quid in ſcripturis fortè viderunrt, apertè contra eas venire non dubitauerint: dicam vno ver- bo, vt ſchiſmaticus ſis& hæreticus, auctores tibi ſunt ipſi ſchiſmatici& hærerici Brentius& Vergerius. Et horum tu peſtilentisſimis vocibus aures tuas accommodabis? horum perni- rioſis conſilis locum dabis? Si rectè noui pietatem tuam, quam& in publicis comitiis om- nibus,& in priuatis colloquiis mihi non ſemel teſtatam feciſti, non facies pientisſime Rex, non facies. Quin iſtas peſtes tu haud aliter atque viperam& baſiliſcum vitabis, nec eis in regno tuo receptum dari patieris: cum eorum ſeripta, dictaque non aliò, quam& ad ſedi- tionem excitandam,& ad ſempiternum animarum interitum ſpectent omnia.Etiam atqus eriam tecum conſidera, quem iſtiuſmodi conſilia rerum ſtatũ effecerunt in Germania, quem ante annos non ita muitos in Anglia quoque, vt ne vetuſtiora proferam exempla. Alieno quàm tuo ipſius periculo diſce potiùs, quantam ſecum ea res malorum iliadem adferat, ſi qua gens à Chriſto, à quo ſemel vocata eſt in gratiam, in aliud Euangelium transferri ſe patiatur. Sed nolo pluribus, ne de conſtantia tua, deque animi tui robore dubitare videar. Nunc de co quod proximè ſequitur capite, diſſerere incipiam. Eyiloꝑur ad Re⸗ gẽ adhortat orius. LIBRI SECVNDI FINIS. LIBER mos qitf ue nu orf ſcutNLleRI frpteraſté n quod peli poltilaue hæreticoso pleta gui nonlurg gem, aut cosmnquſ 1 certe. eon rarum allo. Quams eſſe ge ſcru rentia norg 7 & vocam generis holr i ſenſus nor nonpermS Anobis ae Tacars 2 profene f perunt M.r s quales a demonier brofertear u ile loquit, mento, wgi Qemade deſpectu 80 lmeſtha. eys opor murum har tamentune g; hcotum unci ſet. nipt vem opter leas aCh d 1ne con I. N umu cui o fit mtn⸗ ingh tit a us, it Imus mmis: d Ch K. ltoger— 92 Onaretur ran g od etlam 20 di Tou Anu du L m, Kd an Ge quach 5:Nrum h Mum:eſto 3 tiani zuht p ſi iucw i Etiam cor a ſua miſent i- dab olbeſe u mine ſden us erte Cathd u tur aliude 4⁵ Micam bet ſanchacid u . quman cquamſeca a perition 3 dorſuncd A Jouascere num wid 7. mm halluct n wperiot d u I&herdi 4 nodabb? e in public 0 facies i. Ilcum it. T Alo, Il 2. ent om., runt i G ſeram el. smaorf atiam, l bus,ne LI 268 LIBERTERTIVS DEAVCToO- RITATE SACRAE SCRIPTVRAE, AV- CTORE STANISLAO HOSIO EPISCO- PO VVARMIENSI,. E quo capite ſermo nunc inſtituitur, in eo permultum eſſe poſitum facilè qui- uis intelliger, qui vel Eccleſiaſticam hiſtoriam, vel acta Conciliorum, vel ſan- ctorum Patrum eos libros diligenter legerit, in quibus illis cum hæreticis cer- tamen fuit. Semper enim hi ſic ad ſolas ſeripturas prouocabãt, ſic ſolis illis in- — nitebantur, vrt præter eas nihil recipiendum eſſe cenſerent, nec vllas Patrum interpretationes admitterent, ſed quem ipſi ſenſum atruliſſent, eum obtinere vellent. Ho- rum igitur maiorum ſuorum veſtigiis incedunt etiam noſtri tẽporis hærerici. Quemadmo- dum Ui ſiemt à Tertulliano dictum eſt, de ſcripturis agebant, de ſcripturis ſuadebant, ſcrip- turas obrendebant,& hac ſua audacia ſtatim quoſdam mouebant, in ipſo verò congreſſu fir mos quidem fatigabant, infirmos capiebant, medios cum ſcrupulo dimittebant: ſic iſti quo- que nunc faciunt ſcripturarum conrortores, ſanæq́ue fidei& bonorum operum extortores. Quos eo quidem nomine quòd ſcripturas adferunt, damnat nemo: ſed quòd ſicut Ariani, ſicut Macedoniani, ſicut Neſtoriani, ſicut Eutichiani, ſicut alij plerique omnes heretici preter ſcripturas recipiendum eſſe putant nihil: quod prauam earum interpretationem adferunt: quòd penes quã ſolam veræ ſcripturarũ intelligentiæ lux eſt, Eccleſiæ ſenſum& conſenſum pro nihilo ducunt: hoc eſt, quamobrem eos damnandos cenſemus: hoc eſt, quamobrem cos hæreticos pronunciamus. E ſcripturis probare conabantur Iudæi, quòd Chriſtus ne Pro- pheta quidem eſſet. Dicebant enim: Scrutare ſcripturas& vide, quia Propheta de- Galilaa non ſurgit. E ſcripturis iidem eum eſſe morte dignum demonſtrare contendebant. Nos le- gem, aiunt, habemus,& ſecundum legem debet mori, quia ſilium Dei ſe fecit. Quis autem eos vnquam propterea reprehendẽdos eſſe duxit, quòd ſcripturas adducebant? Nemo ſanus certè. Sed quòd eas non intellectas, quòd in prauum ſenſum detortas, quòd contra ſcriptu- rarum auctorem Chriſtum producebant, hoc eſt quod eis meritò crimini datur. Quamobrem ne credat pius lector, inter Catholicos& hæreticos noſtri temporis, vllam eſſe de ſcripturis controuerſiam, aut eam à nobis tanquam Dei verbum ſumma cum reue- rentia non recipi. Nulli ſunt, qui plus eĩ tribuendum putent quàm nos, qui per Dei gratiam & vocamur& ſumus Catholici. Sed quod pridem ad Hilario dictum eſt aduerſus eiuſdem generis homines, cuius eſt Brentius cum ſuis. Oe intelligentia hæreſis eſt, non de ſcriptura, ſenſus, non ſermo fit crimen. Vnde autem Brentius? vnde cæteri, qui fuerunt ex nobis, ſed non permanſerunt nobiſcum, ſcripturas habent? An non ab iis ipſis, à quibus diſceſſerunt? Knobis, à nobis, inquã,& à Patribus noſtris Catholicis. Poſſunt ne vel iota vel apicẽ vnum Proferre, qui fuerit à nobis, vel à Patribus noſtris in Scriptura mutatuss qui ſicut à ſuis acce- perunt Maioribus, ita viciſsim nobis ſuis poſteris integras eas& incorruptas tradiderunt, vt eas quales accepimus, ad noſtros quoq; poſteros tranſmittamus. Res eſt euidentior, quàm vt demonſtrationis alicuius indigeat. Proferẽmus nihilominus hac de re Brenti, Iſſebienſis idoli veſtri teſtimonium. Sic enim ille loquitur: Audio, inquit,& video rebaptizationem à quibuſdam vſurpari ex eo funda- mento, vt in deſpectum Papæ faciant, tanquam hi qui nihil ab Antichriſto habere velint. Quemadmodum& Sacramentarij proptereà merum panem& vinum credere volunt in deſpectum Papa,, arbitrantes ſe hoc pacto rectè ſubuertere poſſe Papatum. Profecto friuo- lum eſt hoc fundamentum, ſupra quod nihil boni ædifcaturi ſunt. Hoc enim pacto negare cos oporteret totam ſcripturam ſacram,& prædicandi officium: hoc enim totum à Papa ni⸗ mirum habemus,& nouam quoque ſcripturam ſacram nos facere oporteret. Sic& vetus te- ſtamentum nos dimittere oporteret, ne quid ab infidelibus haberemus Iudaæis. Stultitia eſt hoctotum. Nam& Chriſtus in gente Iudaica inuenit Phariſæorum& Scribarum abuſus, non tamen propterea totum reiecit, quod illi habuerunt,& docuerunt. Nos autem fatemur, ſab Papatu, plurimum eſſe boni Chriſtiani, imò omne bonum Chriſtianum, atque etiam il- linc ad nos deueniſſe. Quippe fatemur in papatu veram eſſe ſcripturam ſacram, verũ Baptiſ- mum, verum Sacramentum altaris, veras claues ad remiſsionem peccatorum, verum prædi- candi officium, verum Catechiſmum, vt ſunt oratio Dominica, decem præcepta,& articuli ſidei: dico inſuper ſub Papatu veram Chriſtianitatem, imò verum nucleum Chriſtianitatis eſſe. agnoſcis verba Dei veſtri Brẽtiꝰ Quod autem pro cauſa noſtra teſtimonium luculentius adferri potuit, etiam ab eo qui ſuauiſsimè in nos effuſus eſſer, quàm quod allatum eſt ab hoc Vno mortalium omnium nobis infeſtiſsimo? Adeò per Prophetæ huius veſtri, ſicut per Ba- laam olim iugulum, vel inuito eo veritas erupit. Quare non credat pius lector impio Brentio ſic ſuam cauſam proponenti, quaſi Petrus à XX4 S0Oto Mos hæreticors, ad ſolas prouoca: re ſcripturas. De pre ſcripriani bus hærcticcrũ. Catholici eã hæ- reticis uã de ſcri⸗ piura, ſed ſenſas ſcripiuræ con- tendunt. Ioan.. ſoan.ig. Catholiti plas qudm ærerici ſeripturis iribu= Ans. Lib. z. de Trinit. t. Ioan. 2. Hæretici à Ca: tholicis ſeripim: ras mutuantura Luthe. in epiſt. quadam ad duas plelbanos de A- uabaptiſmo. En LCurheri te Hiimonium. Nur. 23⸗ Erauduleta Brè⸗ rii Rherorica. Tonfeſeio Võ it- tembergenſis. conf/5. Cathol. Eʒech.13. Toan 20. Vrierã dubitatio de ſcripturæ li⸗ Cris prodeſt po: Heris. De quibus libris Jeriptaræ dubi- dtun. Cand. 47. FEpiſt. 3 ad Exu Ferium cap. 3. Ti. 11. Machabæo: run(aoncl. Eib. 18. de eiuit. Dei, c 5.26. Cbutra Gauden⸗ aii ep. li. 2 c. 23. Brentins quantã f1b¹ permittat in Feripturis,& duæ con) 8. dE AVCTONITATE Soto vir pius, Catholicus,& doctus ſecùs aliquid de maieſtate ſcripturarum ſenſetit, quam ſentire virum Catholicum oporteret. Rhetorem agit Brentius, atque ita rem proponit vd omni ratione ſummum odium& inuidiam viro pio& docto conflare queat. Sed nos zite Rhetorica ſepoſita,& confeſsionis Brentianæ verba,& quæ ex aduerſo ſcripſit Petrus à 8 02 to, ponemus, ex quibus facilè Lector æquus iudicabit, quanta venerabili viro fiat iniuria ab eo viro, qui nihil aliud quàm ardens odio, odium in illum ſuum expleri cupit. Sic habet Confesſio Brentiana, quam ſub nomine ſui Ducis edidit: Sacram Scripturam vocamus eos canonicos libros veteris& noui Teſtamẽti, de quorum auctoritare nunquam in Eccleſia dubitatum eſt. Sic habet ex aduerſo Catholica aſſertio: Scripturam ſacramillam Catholica fides agnoſcit, quæ continet noui& veteris inſtrumẽti libros, quos à Spirituſan- cto editos Eccleſia agnoſcit,& veneratur. Et. quanquam inter hos illi primum locũ teneant, de quibus nunquã dubitatũ eſt, quosq́; ſemper omnes ſuſceperunt Eccleſiæ: nec tamen pro- pterà quos non omnes ſuſceperunt, extra Canonem habere debent conſentientes Eccleſix filij, ſi eos poſteriori tempore conſtat ſuſceptos eſſe in Eccleſia vt Canonicos. Iudicet hic æquus Lector, vter de ſcriptura ſcribat reuerentius, is ne qui velrecipit, vel reiicit quoſuis libros Canonicos, arbitratu ſuo, an is qui recipir omnes, quos à Spirituſancto editos Eccleſia recipit ac veneratur: qui non ſequitur hac in re Spiritum ſuum, quod faciunt inſipientes Propheræ, ſed Eccleſiæ Spiritum ſequitur:& quos illa Canonicos eſſe quocunq; tandem tempore iudicauit, eos pro Canonicis recipit. Nam etſi de nonnullis dubitatum fuit aliquando, num ideo dubitari perpetuò debet? Dubitauit etiam Thomas de Chriſti reſurre- ctione, num in hac ſua dubitatione permanere nihilominus debuit etiam, poſtquàm ſuas illĩ cicatrices Chriſtus oſtéditè Sed ſicut dubitatũ eſt à Thoma, ne dubitaretur à nobis: ſic eriam de quibuſdam Canonicxæ ſcripturæ libris dubiratum aliquãdo fuit, vt per eorum quorũ in- tereat, præſertim verò Patrum in Concilio congregatorũ ſententiam, dubitationi quandoq; finis imponeretur. Ad hoc enim Concilia congregantur, vt quibus de rebus dubitatur, de iis quid pro certo teneri debeat, decernatur. Dubitatum fuit olim de libris veteris Teſtamenti Iudith, Tobiæ, Sapientiæ, Eccleſiaſti- co, duobus etiam primis Machabæorum,& Baruch. Noui verò, de Apocalypſi, epiſtola ad Hebræos, epiſtola Iacobi, ſecunda Petri, ſecunda& tertia Ioannis. Ac de libro Iudith Con- cilium Cathaginenſe ſub Aurelio Carthag. Epiſcopo, Innocentius primus, Gelaſius cũ ſep- tuaginta Epiſcopis, Concilium Florentinũ ſub Eugenio quarto, pronunciauit quod ſit Ca- nonicus: itidem& de Tobiæ libro,& de Eccleſiaſtico,& Sapiétia. Quod ad Machabæorum duos libros attinet, extant Canones Apoſtolorum, quorum auctor fuiſſe putatur Clemens Petri ſucceſſor, in eorum extremo tres libri Machabæorum in Eccleſiaſtico Canone nume- rantur. Ab Innocentio primo duo tantùm, itidem à Carthaginenſi Cõcilio, prouinciali qui- dem, ſed quod à ſexta Synodo generali confirmatũ eſt: vt iam illius decreta, pro Synodi ge- neralis decretis habéda ſint. Similiter 8& à Florentino& à Tridentino Concilio duo tantum libri Machabæorũ in Canone recenſentur. De quibus ab Auguſtino ſcribitur, quod Mache⸗ bæorũ libros non Iudæi, ſed Eccleſia pro Canonicis habet. Et alidloco, cum de Rhaſia teſti⸗ monium ex hiſtoria Machabæorum produxiſſet: Hanc, inquit, ſeripturam non habent Iudęi ſicut legem& Prophetas& Pſalmos, quibus Dominus Teſtimonium perhibet tanquam te- ſtibus fuis, dicens: Oportebat impleri omnia, quæ ſcripta ſunt in lege& Prophetjs& Pſal- mis de me: ſed recepta eſt ab Eccleſia. Itaque non ſolus Auguſtinus ex hac hiſtorid teſtimo- nia producit, verum& Irenæus,& Tertullianus,& Origenes,& Cyprianus,& Chryſoſto- mus,& alij, ita vt dubitare de iis libris, num ſint Canonici, poſt factam ab Eccleſia derermi- nationem ſit Iudæum eſſe, non Chriſtianum. Nam non recipiunt Iudei, recipiunt iam Amil⸗ le ducentis annis Chriſtiani. Eadem eſt ratio(ne longum faciamus) de libris noui Teſta- menti. Nam etſi fuit aliquando de nonnullis dubitatum, tamen ex quo tempore totius Ec- cleſiæ conſenſu recepti ſemel,& inter Canonicos numerati ſunt, dubitari ampliuùs deinceps non debet. Proſequitur in ſua confeſsione Brentius: malumus enim verba con feſsionis ipſius adfer- re, quàm quæ ſcripſit in hoc libello, cuius magna pars non aliunde conſtat quam è ſannis, icteriis, conuitiis: in quo ſic etiam ludit ſcripturis, ſic eas tractat ioculariter, vt verè de illo dici poſsit, quod venerabili viro Petro à Soto falsè impingit, eũ haud aliter ſcripturis quam Eſopi fabulis vti. Deinde verò confusè tractat omnia, ſubinde eadem repetens, vt ſcopas (quod eſt in prouerbio) diſſolutas agnoſcere liceat. Sic igitur loquitur in ſua Confeſsions Brentius: Hanc ſcripturam credimus,& confitemur eſſe oraculum Spirituſſancti, cœleſtibus oraculis ita confirmatum, vt ſi Angelus de cœlo aliud prædicauerit, anathema ſit. Quare de- teſtamur omnem doctrinam, cultum& religionem pugnantem cum hac ſcriptura. Ex ad⸗- uerſo verò Petrus à Soto ſic: Hanc ſacram ſcripturam non dubitamus Spirituſſancti eſſe re- uelationem: ſic Eccleſiam omnesque ad plenam ſibi adhibendam fidem obligantem, vt non dubium ſit, omnem doctrinam illi contrariam reiiciendam eſſe. Hic nihil videtur eſſe con- trouerſix. Nam& Catholici deteſtantur omnem doctrinã, cultum,& religionem pugnan- te dosimpi: prerana e .. ſuo 14 fo bili,ita 1 tamen 1n In ls* dickicil fie. Tell gurur autemn 8 Serprull Arqui B Dctilli bi es depraT Brentiuse expirte E zpoſtolid Deus hus: annes:L E Chriſtungn nifeſta un Eſtitat ſtaà Prople uiantulg e zeles nonfe gripted Augndng anctum: diebar.Et Mouiſim: dumcuif a tain obſer rspoſitusas. eiam res He etcoruen mentari gn Dacipuite therus dene- nide eo Cgr dcia fet e iſtimus,. Ktntix connn thete po a1 poſſunt. phral wini icut buc t a. 51 aarun Uliex eneb Spir ude⸗ limp dredi te po mus pe ta le no nalia atetu hdit, meſti e con at Inde m, ſ onſen ldus voſtre en in AM Vr„ R 1e tod u ddoni. 6 9 ta Nlam 8☛ Acer 7 orta. ₰ Aldehe Mearam 10 Tlds a 1 Uprmum 1d r Ldellenee 7 JIr„ 3 8 R ont a Re enndlen eanonlco;. ÄSneli ve d „** des quos d an 1 Um luum a b Canoricazeſt ar one Ien nommulls dg 1 d n a- 1. Ldlam doſtqu ar ! 1 an, gublcatoi a 1 de rebus dut ir 32 1. p 4. ie Sapientie h le Apocalſol, 1, bb. 1.] „AC dé horo luc 3 f SprImas Celll dronunc- 4 1Cdcilloproul Sdecteta, pio? ino Concloc 0 loco,cumded on ha oturam non um pethibett à ege K Proch ◻. Lex hachitto CyorunA. „8 1 dam 4b Eccle* udeisrecoli t luce 1 14 Orls nos) de lbrl 2 cquo tenpo dubitaians 0 confeſdioll 9 1 1 r ronlta 4 I ze conlt 1 1¹ - 5 .. rof. 7 joculartef jiter le kcl fnt S. SCRIPTVRAE LIBERIII. 261 tem cum ſcriptura:niſi quòd Brentius& cæteri qui ſegregauerũt ſemetĩpſos, iudicant non- Heritici iudiaa nunquam pugnare cum ſcriptura quæ non pugnant. Pergit Brentius: Sed quod nonnulli ſentiunt, in hac ſcriptura non contineri omnem do- ctrinã, nobis ad veram& perpetuã ſalutem cognitu neceſſariam,& ius interpretandæ huius ſcripturæ in poteltate ſummorum Pontificum ita ſitũ eſſe nunciant, amplectendum fit pro ſententia Spirituſſancti probari. Petrus ex aduerſo: Hanc ſcri Concilio ſcriptam, vt maximè ſaluti hominum conueniebat. & ohſcura: partim hoc ipſum intendente 8 cum ſeriptura pugnare, quod z Pugnat. Vt quod hi pro ſuo arbitrio pro- „Videtur facilius poſſe dici, quàm pturam agnoſcit vera fides admirabili Spirituſſancti Quare multa in ea& diffſcilia, pirituſancto ad exercendos pios,& repellen- dos impios, partim permittente malitia hominum, conſtat inueniri. Quò fit, vt ad vnitatem fidei tenendam, neceſſe ſit eſſe in Eccleſia ius& poteſtatem certam& conſtantem ad inter- preranda hæc dubia:& hæc apud ſummos eius gubernatores: n ſuo id faciat, ſed pro ipſius Spirituſſancti ſenſu. on vt quiſque pro arbitrio Ea quoq; Spirituſſancti diſpenſatione mira- bili, ita in hac ſeriptura iacta ſunt fundamenta omnium, quæ ad ſalutem ſunt neceſſaria, vt tamen multa extra eam credenda tradita ſint Eccleſiæ. In his Petri verbis tria ſunt, quæ offendunt Brentium: Prim diiHicilia& obſcura eſſe multa: Secundò, quòd extr ſiæ. Tertiò, quòd ius interpretandi dubia voluit ap gantur, inquit, ſcripturam eſſe obſcurã, ideo autem eſſe penes Eccleſiam. Negari quide Scriptura obſcuritas imperitis oceurrat, propter phraſim eius linguæ, qua ſcriptores vſi ſunt. Atqui Brenti, phraſis eius linguæ fuit cognita legentibus epiſtolas Pauli, Petro ſuperſtite. Dicit illi nihilominus, quòd in illis quædam ſunt intellectu difficilia um quòd dixerit, in ſcriptura a eam credenda pleraq; tradita ſint Eccle⸗ ud ſummos eius gubernatores eſſe. Nu- vreu que indigere interpretatione: Interpretationem ſννννεd mnon poteſt, quin aliquoties nonnulla in ſacra f̃cultate. 2. Pet. z. ‚quæ indocti& inſtabi- les deprauant, ſicut& cæteras Scripturas ad ſuam ipſorum perditionem. Nec negari, inquit Brentius, poteſt, quod& res ipſa teſtificatur, quòd impiis& incred ex parte obſcura. Si adhuc, inquit Paulus, velatum eſt Euangelium Apoſtoli prædicarunt,& mox literis mandatum eſt: in iis qui pereun Deus huius ſeculi excæcauit ſenſus incredulorum, ne luceſceret illis annes: Lux in tenebris lucet,& tenebræ eam non apprehenderunt. Chriſtum, atq; Spiritu Chriſti donatis præcipua capita Chriſtianæ doctrinæ ita nota& ma- nifeſta ſunt: v t audeant etiam de iis cum Satana ipſo certamen inire. Eſt ita, quèòd impiis& incredulis opertum eſt Euangelium, cùm non ſine cauſa dicdum ſit à Propheta: Credite,& intelligetis. Verùm non ſolis impiis& incredulis. Cur enim alio- qui tantum operæ poneretur à fidelibus in aſſequenda Scripturarum intelligentia? Inter fi- deles non poſtremus erat Hieronymus& linguis omnibus inſtructus,& doctrina non vul- gari præditus, ſæpè tamen hærebat, ſæpè ſudabar in explanandis Prophetis. Idem accidebat Auguſtin. quoque non rarò, præcipuè cùm locum illum explicaret de peccato in Spiritum- ſanctum:& cùm alia multa ſcripturæ loca enarraret, in quibus ipſe ſibi perſæpè non ſarisfa- ciebat. Et certeè fatetur ipſe, quòd pleraq; ſint in Scripturis obſcura: quòd ita diuinitùs etiam prouiſum eſſe ſcribit ad edomandam labore ſuperbiam,& intellectum à faſtidio reuocan- dum:cui facilè inueſtigata plerunque vileſcũt. Sed& Hieronymus: Omnis, inquit, prophe- tia in obſcuritate continet veritatem, vt diſcipuli intrinſecuùs audiant, vulgus ignobile& fo- ris poſitum, neſciat quĩid dicatur: Quid autem opus eſt Doctorum teſtimoniis? Clamat hoc etiam res ipſa. Vnde enim tot& tam variæ interpretationes trium tantùm verborum, Hoc eſt corpus meum, ſi nihil eſt in Scripturis obſcuritatis? de quibus ipſi etiam inter ſe Sacra- mentarij non conſentiunt. Quare nihil eſt Brenti, quòd cum Satana de doctrinæ Chriſtianæ præcipuis capitibus certamen inire velis. Tentauit hoc Magiſter quoque tuus Martinus Lu- therus de non poſtremo Chriſtianæ doctrinæ capite, de Miſſæ ſacrificio: volebat cum Sata- na de eo certamen inire: verùm turpiter victus manus dedit. Abſit igitur, vt ingenij ſui fi- ducia fretus quiſiquam, cum eo diſputare animum inducat. Eſt enim is in ſcripturis exercita- tiſsimus, neque ſine cauſa Dæmon à Græcis appellatur: qui ſi charitatem, quæ non inflat, ſeientiæ coniunctam habere poſſet, minùs multos in errorem induceret: ſed cùm alia omnia habere poſsit, ſola eſt, quæ non inflar, charitas, quam nec ipſe, nec membra eius habere poſſunt. Quærit Brentius, quomodo peccatum, quomodo mortem, quomodo horrores inferni, adeoque Satanam ipſum vincerenr, ſ ignotum, ſi obſcurum eis eſſer verbum Domini, quod firma ſide apprehendere,& quo tanquam gladio aduerſus ſpirituales aſtutias in cœleftibus vti debent? Non ſemper Brenti ſcientia, vel intelligentia Scripturarum peccatum, mortem, horrores inferni, denique Satanam ipſum vincere licet. Firma fides ea demùm eſt, qua vi- ctoria ſemper contingit: quam ſolidiorem nonnunquam reperire licet in iis, qui minorem habent Scripturarum intelligentiã. Qui cùm ſe nihil aliud ſcire iudicent, quàm Ieſum Chri- ſtum,& hunc crucifixum, in illo ſolo fiduciam ſuam omnem collocatam habentes, articu- lum hunc toto corde proſitentur: Credo ſanctam Eccleſiam Catholicam. Non ſeri pturas, in quibus ulis ſcriptura ſit maxima noſtrum: videlicer quod ¹(er.. t, velatum eſt, in quibus lumen Euangelij. Et Io- Sed piis credentibus in Ioan.. Eſai.⸗. Non ſolum inß⸗ delibus ſed fide⸗ libus etiarn ol: ſcuma Seriptura. Libr. 2. ddeæ doc. Chriſiiana. cap. 6. In Eʒech. ta.45, Matt. 26. Exempla LCusb. Quamodo vintar tur Jatan cun Nuis copiis. 1 AVCTORITATE quibus pij multi non multum exercitati ſunt, ſed vnicum hunc articulum opponunt Sata- ne, quoties ille cum eis certamen inire cupit: eo præcipuè tempore quo grauis eſt cum morte lucta, quod nõ ſine cauſa Græci vocauerunt agonem. Nihil eſt periculoſius, quam velle tum de Scripturis cum Satana contendere, quas melius ille callet, ac dilucidiùs& veriſimilius ex- plicare nouit, quàm quiſquã mortalium, ſingulari ſancti Spiritus auxilio non adiutus, quam- 5, eenn, libet fuerit in ſcripturis exercitatus. Præclarè ſcriptum eſt àa Tertulliano: Fides tua te ſaluum „aers. fecir, non exercitatio ſcripturarum. Scimus quemadmodum certamen hoc ſucceſſerit magi⸗ Tuiber Jaia- ſtro veſtro Martino Luthero, qui cùm de Scripturis cum Satana contéderet, ſic ſe ab illo fu- enze 7i peratum eſſe confitetur, vt argumentorum illius vi compulſus,& Sacerdotiũ& ſacrificium vllum eſſe negaret. Neque dubium eſt, quin eum vt Chriſtum quoque negaret, facile fuiſſet adducturus: verum cauſæ ſuæ nondum id expedire videbat. Prius per Lutherum animos hominum præparari neceſſarium eſſe duxit Sacerdotij& ſacrificij ſimul abrogatione: quòd ſic per gradus quoſdam eò tandem perueniretur, vt eſſe Deus quoque Chriftus negaretur. Has itaque partes, Lutheri diſcipulo Campano& Serueto reſeruauit. Nã ſi per Lutherum omnia ſua myſteria ſimul Satanas reuelaſſet, plus adeò cauſæ ſuæ detrimenti attuliſſet. Quis enim nondum ſatis Lutheri dogmatibus inſtructus, aures ſuas Satanæ præbere voluiſſet, ſi tam apertè rem ageret, vt Chriſtum verum Deum eſſe, Deiq́ue filium negaret? Quamobrem nihil eſt, quod maiore cum periculo ſit coniunctum, quàm ſi quis de Scripturis cum Satana cetcamen inire velit: præcipuè quo tempore grauis agon inſtat, cuùm anima venit à corpore ſeparanda: tum verò tutiſsimum fuerit exemplum ſequi Carbonarij cuiuſdam: ex quo cùm animi cauſa vir quidam doctus quæſiuiſſet, quid crederet, ſymbolum recitauit. Cum inter- rogaret ille, quid prętereà crederet, reſpõdit: Quod Eccleſia credit Catholica. Ille verò: Quid credit Eccleſia? Quod ego, inquit, credo. Cumò; ſubinde ille quæreret, circulo hoc vſus Car- bonarius, nihil aſiud reſpondit, quàm ſe credere, quod Eccleſia credit: Eccleſiam credere, uod ipſe crederet: nec aliud ab illo quicquam elicere potuit. Fertur autem eueniſſe poſteà, vt vir ille doctus,& ſacrarum literarum peritus in grauem morbum incideret, deque vita ſua periclitaretur: Orſus eſt cum eo quoque tum Satanas diſputare: quidque crederet, ex eo quærere. Cumꝗ; nimis vrgeret Satanas, neque ſe miſer ille ſatis explicare poſſet, venit ei in At fide Fatan deuincatur. Exemplum fide⸗ lis Carbonarii zmitancuun. mentem Carbonarij, nec alia fuit eius vox audita præter hãc, Vt Carbonarius. Qui verò aſ- ſidebant, eum propter morbi vim errore mètis affici putabãt: poſteaquam verò fuit ex mor- bo confirmatus, interrogabãt eum, quid ſibi voluerit, cum toties clamaret, Vt Carbonarius? Ille rem omnem explicar ordine, quemadmodum in illa ſua cum diabolo diſputatione, ſicut olim audiuerat ex Carbonario quodam, non aliò ſibi confugiendum eſſe duxerit, quàm ad fidem Eccleſiæ Catholicæ, ranquàm ad aſylum vnum omnium tutiſsimum: quodque plus in ea præſidij tum inuenerit, quàm in omni ſcripturarum exercitatione, quas tota vita ſua me- ditatus erat diligenter. Acceptum ſe ferre diuinæ miſericordiæ, quòd in ſimplicem illum Car- bonarium inciderit: cuius niſi ſibi ſuccurriſſet exemplũ, ingès fuerit periculum& diſcrimen aditurus. Siue autem vera ſit hæc hiſtoria, ſiue ſe res aliter habeat, certum tamen illud eſt& indubitatum, quòd cùm omnibus ex æquo fides ad ſalutem ſit neceſſaria, nulli citius& gra- uius offendunt, quam qui cùm abundent ingenio, plus aliis in ſeripturis videre ſe perſuaſum habent, niſi captiuent intellectũ ſuum in obſequiũ Chriſti& corporis eius Eccleſiæx. Quam qui credit, qui ſe totum illi permittit, illà audit, illam ſecundũ Deum ipſum veretur, etiamſi deren minel propter intelligentiæ ſuæ tarditatem pleraque non aſſequatur, tutiſsimum tamen illum fa- Semonacas cit,non intelligendi viuacitas, verum credendi ſimplicitas. Verèenim dixit ille, quod pietas pro fiudio peſi diuina non attendit, quanta cognitione credatur, ſed magis, quãta deuotione quod creditur, 1e diligatur. Et alius quidam: In die, inquit, examinis nouiſsimi non interrogabimur, quantum 3 es. fuerit intellectus noſter acutus& eruditus, ſed qualis fuerit affectus noſter ad Dominum Deum noſtrum:hoc eſt, quàm ſimplex, quam rectus, quàm pius, humilis& deuotus, quam ſpontaneus& fidelis in Dei ſeruitio. Pergit Brentius: Hoc autem verbum Domini habet ſua clara, aperta, dilucida& perſpi- cua teſtimonia in ſacra ſcriptura. Teſtimonia hæc excutientur ſuo loco. Imò, inquit, vniuer- ſa ſcriptura in hoc dataeſt diuinitùs, vt quæ ſunt ſaluti noſtræ neceſſaria ex ea cognoſcamus. Hoc verum eſſe libenter concedimus: verum& hoc non minuùs verum eſt, quòd etiaã ſi ſcri⸗ pturas omnes non adamuſsim aliquis intelligat, ſalutem nihilominùs conſequi poſsit. Non enim intelligendi viuacitas, verum credendi ſimplicitas nos tutos& ſaluos facit. Quid enim, inquit Brentius, prodeſſet, ſi nobis talis ſcriprura, qualis eſt Timæus platonis, obtruderetur Iam ex Auguſtino docuimmus, quòd nonnihil obſcuritatis in facris voluminibus propterea cur obſcura ſer Deus reſidere voluit, quod expedire iudicaret, cœleſtis philoſophie myſteria ſic velari impiis, Tuuna. porcorum exemplo conculcaturis margaritas, vt piis tamen ac docilibus pateret aditus. Si- mul quod id excitandæ quoque mentis humanæ ſocordiæ conduceret. Nam quod in prom- ptu eſt, negligimus, iuxta Græcorum prouerbium: In foribus hydriam: ad recondita ſemota⸗ que ſumus auidiores. Et vt magis illa iuuant, quæ pluris emuntur: ita chariora ſunt nobis, quæ cum labore ſumus aſſequuti, quàm quæ vltrò obtigerunt. C5d 2. Cor. 12. Eceleſiæ ereden cum. Hupe de S. Vi: Ctore 115 1. part. 10. capit. 6. de Non intelligendi viuacttds, ſed cre dendi ſit plicitas Jauuum facit. — — * Isranos59 m ericue ncn in cui Brep9 40 vos negasnee 9 scüam nius Atin 27 hocer N5” ræcept; illudekehn o. hunc ſel bal judicae geicete i Dominlten Cop crlo mälitn lüsl meſtumji 0p iagetmen zel auod qui eol bisjurare Lr tur, n phiis aèits Fes Cuorſums ſatt neſoco lben eſtnicu ver ti quanta tiin licu ma doctrinc im gelj chran, A eſpi Tuangeli. n hac eldiuerſas 2 f ſtias omnes ſuarEn ſem Jerdo Dol, r Voc biis quadusee ſrral ta quodip=) iret cer, cun u ſari Amm 1 tes iam lianr docts oco dhamn re 1Po nor vaceſſe fle h, eius Noma yelie,VI Aculeſcennt r decr atum eſtale. Tenl Dlobare Ce na doctrio ohe bum Dong uam run tam cun tan tet vos qui b h01 eres coileniat? e lob leo s„rs ztun ſpſ ſdiosiuſt 5 1— A adan qeſe f ve adnuc 10 ſetrment an ſa Raneptadeta c lumneae, 8 ce Irnptunit an dm anlma e 2 arl cuiuſdan. 1 1 71 lum recitaut, a Catholcca.l. reret circulod i credlt; Ecdel an Kur ahtem eu 3 9 dum clderet re. quldque cre K. V 1 Xpllcare pollet 7 rardonarius,( 1 eaquam verot 27 1 lamaret,VtC 30 diabolo diut 9 zum eſſe cult u imum:quc e, quas totaſ 8 1 † ·MAIIPoe ¹ dII 1 Pu iit periculom 5 vcertum tams 1 cedlaria,null 1 rur Dull zviderel ad lll! interrogablſl 3 1Sllo U, 21 . or ctls nolter 2 r ſ, Or 2 5 1 numilis&c- voluminl 8 1 6 1 4. 64. ₰‿. nyſteralſ 4 S. SCRIPTVRAE LIBAER. IIT. 262 Qudd ſi alicubi, inquit Brentius, obſcurior videtur, extant alia eiuſdem ſcripturæ loca, quibus obſcuriora illuſtrãtur, vt verbum quod Dominus nobis cognoſcendum propoſuit, non ſit ſupra nos, neque procul poſitum, vt verbis Moſis vtar, nec in cœlo, multò minus in Roma ſitum, vt poſsis dicere: Quis noſtrũ poſsit in cœlum aſcendere, vt deferat illud ad nos, vt audiamus atque opere compleamus? Neque trans mare aut vltra montana Antiochiæ aut Romæ poſitum, vt cauſeris& dicas: Quis è nobis poterit transfretare mare, aut montes ſu- perare,& illud ad nos vſque deferre, vt poſsimus audire& facere, quod præceptum eſt? Sed ĩuxta nos eſt ſermo in ore noſtro,& in corde noſtro vt faciamus illum. Hic enim ſermo tam perſpicuè nobis in ſcriptura propoſſtus eſt, vt de eo& loqui ore,& cogitare corde poſsimus. Atqui Brenti quod profers ex Deuteronomio teſtimonium, id ſancti Doctores de ea, quam vos negatis procliuitate ſeruandorum Dei præceptorum interpretãtur non recentiores ma- gis qùam illi priſci, Philo in libello de victimas offerentibus, Tertullianus, Origenes, Anto- nius Athanaſio referente, Ambroſius& alij. Quin& Paulus in hunc ſenſum citare videtur hoc ex Moſe teſtimonium, quòd omnem illo populo velut excuſationẽ ademptam, ſi quod præceptum eſt, ſeruare negligat: quandoquidem ſic eſt exhibitum, vt ſit in promptu, nec illud è longinquo petere ſit neceſſe. Quod non modò Chryſoſtomus& Theophylactus in hunc ſenſunn à Paulo productum eſſe volunt: verum& ipſi Pauli verborum contextus id ĩudicare videtur. Sed demus tibi Brenti, veram eſſe quam vos profertis interpretationem, quòd verbũ quod Dominus nobis cognoſcendum propoſnit, non ſit ſupra nos, neque procul poſitum, nec in cœlo, multò minùs in Roma ſitum, vt nihil neceſſe ſit montes ſuperare: certè, ſi non eſt Ro- mæ ſitum, nec in oppido VVittembergenſi, nec in ducaru VVittembergenſi poſitum eſt. Si ĩtaque tam propè eſt vnicuique mortaſium vbicunque locorum degat, verbum hoc, qui fit quòd qui vel Theologiæ Doctores VVittemberga, vel artium fiunt Magiſtri, cõceptis ver- bis iurare coguntur, quòd nihil in doctrina religionis de rebus dubiis conſtituere velint, niſi re prius ad Seniores Confeſsionis Auguſtanę, quos VVittembergę degere certum eſt, relata? Quorſum autem attinet etiam à longinquis& remotis locis de quopiam Chriſtiane doctri- næ loco VVittembergam referre, ſi nihil in Scriptura diffcile, nihil eſt obſcurumẽ? Si tã pro- pè eſt vnicuique verbum Domini, ſi tam clarum eſt& dilucidũ omnibus? Non ignoras Brẽ- ri, quanta fuerit alicubi de iuſtificationis articulo diſceptatio, quem vos præcipuũ Chriſtia- næ doctrinæ locum eſſe, quem ſummam Euangelij continere vultis. Certè, ſummã Euan- gelij claram& perſpicuam eſſe oportet, cum nuiquam periculoſius erretur, quàm in ſumma Euangelij. Atqui hæc veſtris etiam, quos tu pios eſſe vis Brẽti, tam eſt obſcura, vt viginti de ea diuerſas ſententias maxima ex parte veſtrorum, protulerit Oſiander, quas cùm reieciſſet omnes ſuam tandem ab omnibus illis diſerepantem attulit,& eam obtinere voluit: deque verbo Domini, quod vos tam expeditum, tam vnicuique propinquum eſſe vultis, admira- bilis quædam exorta fuit altercatio, dũ Oſiandrina factio quod ipſa diceret. Merliniana con- tra quod ipſa ſentiret, id eſſe verbum Dei contenderet. Quis eſt autem qui ſatis admirari qusat, cùm tam clarã eſſe Scripturarũ lucem velitis, cum nihil in eis obſcuritatis ineſſe ‚cum earum intelligentiam obuiam omnibus eſſe tam aſſeuerãter dicatis, vnde de præcipuo Chri- ſtianæ doctrinæ loco nata ſit iſta tanta contentio? Sed magis etiam hoc mirum eſt: poſtea- quàm re ipſa comprobatum eſt, non eſſe tam propè verbum Domini, quàm vos vultis, vt neceſſe fuerit de eius ſenſu cognoſcendo longiùs mittere: miſſum eſt longius ad eam, quæ Roma veſtra eſt, VVittembergam: ibi condemnata eſt Oſiandri ſententia. FErant, qui non acquieſcerent in decreto VVittembergæ lato. Mictendum cenſuerunt adhuc longiuùs: appel- latum, eſt ad te Brenti. Tibi verò fuit religio, ſenrentiam Oſiandri cõdemnare, quin eam ap- probare viſiis es. Cedo Bréti, ſi nihil eſt in Scripturis obſcuritatis, cur de præcipuo Chriſtia- næ doctrinæ loco hoc, deque ſumma totius Euangelij ſic ambigiturꝭ Si tam propè eſt ver- bum Domini, quàm vos vultis, cur illius explicandi cauſa tam longè mittiturs Si tã eſt aper- tum, tam clarum, tam perſpicuum, qui ſit, vt aliud de eo Philippo, aliud tibi videaturè nec in⸗ ter vos qui proceres eſtis& Anteſignani Lutheranæ factionis, de ſumma Euangelij adhuc conueniat?quam obſcuriorem etiam effecit hoc veſtrum diſsidium, quam viſa fuerit anteà. Quòd ſi iuxta receptum à maioribus noſtris morem iam inde à mille quingentis annis, quem non tanrùm à Catholicis& Orthodoxis, verùm ab ipſis etiam hæreticis perſæpè legi- mus fuiſſe obſeruatum, de hac queſtione fuiſſet ad ſedem Apoſtolicam relatũ, ſicut Apoſto- los ipſos iuſsione Saluatoris ſtatuiſſe narrat Anacletus, vt maiores& difficiliores quæſtiones ad eam deferrentur: ſi hoc, inquam, ita factũ fuiſſet,& quam ſemper habuit à Petri Ponrifi- catu ad hæc vſque noſtra tempora ſedes iſta auctoritatem, eam apud vos quoque retinuiſſet, vel adhuc quoque retineret: iam pridem diremptalis hæc,& quorum fluctuant conſcientiæ, iam pridem in viam eſſent reductæ, animiq́; tranquillitatem conſequuti. Sed vos ad eas, quæ heri(quod aiunt)& nudiuſtertius natæ ſunt Eccleſias de cauſis eiuſmodi referri mauultis, quam ad illam cuius ſolius proprium ſemper fuit de cõtrouerſia religionis iudicium, ex quo tempore in eum, qui iam venit, Chriſtum eredi cœptum eſt.Inde tot ſectæ, inde tot hæreſes natæ De loes Deut. 30.& Kes. lo, Lib. 4. tontia Marcionem. L.10. in epiſt. ad Kum. ca. 14., gepſim es fe ckanꝛ ſuam confſs eit Sreuiias. Iuramentum H. Vitembergæ maiſt rorum. vigiuii ſententiæ de iuſtjicatione variauter Oſiaui der A VVittemn bergenſibus dans nasns, à Brentia A impr batus, Diſſenſiones in. teſtinæ Luthera 807ℳ677. Sreais& legima ma ratio de fide quæ ſtiones diria mendi- Anacleius epiſt. 1. = DE AVCTORITTATE natæ ſunt, inde Sataniſinus hic exortus eſt, quem in huius libelli initio recenſuimus. . Profert& alias ſcripturas Brentius: Hoc illud eſt, inquit, quod Eſaias de filiis veræ Eccle- Seee ſiæ ait: Dabo vniuerſos filios tuos doctos à Domino. Et Hieremias: Dabo legem meam in Hiier. 31. viſceribus eorum,& in corde eorum ſeribam eam,& ero eis in Deum,& ipſi erunt mihi in populum. Et non docebit vltra vnuſquiſqus proximum ſuum,& vir fratren ſuum, dicens: Cognoſce Dominum Omnes enim cognoſcent me, a minimo vſque ad maximum, ait Do- minus. Hoc dicto non extenuat, non reiicit Propheta ſacram Scripturam, ſed potiùs com- mendat eam,& docet, quòd Dominus daturus ſit populo ſuo Spiritumſanctum, vt Scriptu- ca³. ram rectè intelligant,& ex ca Dominum verè cognoſcant. Aperuit, inquit Lucas, illorum mentem, vt intelligerent Scripturas. Rectè tu quidem non extenuari, neque reiici Scripturas gren fela. dicis per hæc Eſaiæ& Hieremiæ verba, quæ produxiſti. Sed quid, ſi ſecùs ea Suenckfeld. in- terpretetur cum ſuis cæleſtibus Prophetis„qui per ea volunt externum verbi miniſterium abrogatum: quò certè nihil opus eſt, ſi tam apertè, tam faciles, tam omnibus obuiæ ſunt ſcri- pturæ, quam vos yultis. Fruſtrà ergo dedit Deus, quoſdã quidem Apoſtolos, quoſdã autem Prophetas, alios verò Euangeliſtas, alios autem Paſtores& Doctores, ſi omnes à Deo do- cti ſunt, ſi non debet vltrà docere vir proximum ſuum, ſi non habemus neceſſe, vt aliquis 1. Ioan. 2. doceat nos, ſed vnctio Spirituſſancti docet nos de omnibus, Sed& te Brenti fruſtrà Prin- ceps tuus alit, cùm ipſe doctus A Deo, te doctore non egeat. Nec omninò vanum eſt, quod Suenckfeldius docere dicitur, Deum non vti mediis ad iuſtificationem hominis, non per in- ſtrumenta ſalutem noſtram operari. Spiritumſanctum ſine mediis docere. Ex tali doctrina veſtra prodiit ille nobis: ex tali doctrina prodierunt cœleſtes quoque Prophetæ. Vera ſunt Tmerpreiatio læ autem, quæ per Eſaiam& Hieremiam dixit Dominus, ſed ea partim iam ſunt in Apoſtolis Tepees— impleta, quo tempore Spirituſancto repleti, cœperunt loqui variis linguis, partim in illa cæ- . leſti Hieruſalem implebuntur, vbi quaſi mercedis loco promittitur nobis ipſius Dei beariſ- ſima contemplatio. Tunc enim fiet, quod dicit Apoſtolus: Siue Prophetiæ euacuabuntur, ſi- ue linguæ ceiſabunt, ſiue ſcientia euacuabitur: i la ſcilicet paruulorum ſcientia, in qua hĩc vi- uitur, qua ex parte per ſpeculum Deus in ænigmate videtur: propter hanc enim neceſſaria eſt prophetia, cum adhuc præteritis futura ſuccedunt: propter hanc linguæ, id eſt, multiplicitas ſignificationum, cùm ex alio atque alio, aliud atque aliud admonetur, qui nondum æternam lucem perſpicuæ veritatis mente purgatiſsima cõtemplatur. Cùm autem venerit quod per- fectum eſt,& totum hoc quod ex parte eſt, fuerit euacuatum, tũc quod adſumpta carne car- ni apparuit, oſtendit ſeipſum dilectoribus ſuis: tuncerit vita æterna, vt cognoſcamus vnum verum Deum: tunc ſimiles ei erimus, quoniam tunc cognoſcemus, ſicut& cogniti ſumus: tunc non docebit vnuſquiſque ciuem ſuum aut fratrem ſuum, dicens: Cognoſce Dominum: 3. Cor.3. Omnes enim cognoſcent eum à minore vſque ad maximum eorum: erit enim Deus omnia De hiritu&h- in omnibus. Ita verba hæc Auguſtin. interpreratur. Quamobrem nihil eſt, quòd ad præſen- ierancpaa. tis ſeculi homines ea torquere velis, vt ſic perſpicuam eſſe ſcripturam affirmes, nemo vt interpretis aut Doctoris egeat. Quamuis& in hoc ſeculo fieri poſsit, vt alicui ex paruulis re- uelet Deus, quæ abſæondit à ſapientibus. Sed priuilegia paucorum, non faciunt legem com- munem. Vna hirundo, vt eſt in prouerbio, non facit ver. Liion o hus Profert iam Brentius præcipua capita verbi Dei, quod in ſeriptura continetur,& quod ſeripturæ capita ad æternam noſtrã ſalutem cognitu neceſſarium eſt: Nimirùm quatuor hæc, decalogũ, ſym- eei cxplicaibe. bolum Apoſtolorum, orationem Dominicam, Sacramenta. Negat in iis aut in ſcripturis, vn- de ſumpta ſunt hæc quatuor, eſſe quicquam obſcuritatis. Sed ſi nihil eſt in illis obſcuritatis Brenti, qui fit ergo, quòd Decalogi, quòd ſymboli, quòd orationis Dominicæ, quòd Sacra- mentorum tot fuerint: ſemper& nunc etiam ſint explicationes? Certè quæ clara ſunt, expli- cationis non indigent. Vnde igitur tot tam prolixi commentarij? non à priſcis illis modò, verùmetiam ab iis, qui vixerũt ante aliquot ſecula, quiq́; nunc etiam viuunt conſcripti non à Catholicis tantum, verum& iis qui ſe ab Eccleſia Carholica præciderunt, ſiue Lutherani ſint, ſiue Zuingliani, ſiue quocunq; tandem alio nomine vocentur. Vnde tot hæreſe: partim de Sacramentis, cum aliis tum Euchariſtiæ præſertim: partim de iis, quæ& in Symbolo,& in Decalogo continentur. Duo tu tantùm Sacramenta enumeras, Catholici ſeptem. Quòd verò ſcribis, verba quæ ſunt in Scriptura de inſtitutione Sacramentorum, nihil ha- bent obſcuritatis, niſi ſi quam inferant Sophiſtæ importunis ſuis diſputationibus,& Aſotici Ea tatur lacus impiis ſuis deprauationibus. Quid magis, inquis, perſpicue dici poteſt, quàm quod Chriſtus ille Bibite ex hoc ĩpſe de poculo Cœnæ Dominicx dicit: Bibite ex eo omnes,& tamen Aſotici inueniunt arti- Mhzes. ficium, quo ex omnes, faciant non omnes. Reuera Brenti, minus habebant obſcuritatis ver- ba de Sacramentorum inſtitutione, priuſquam voshomines Aſotici,& in arte ophiſtica di- ligenter verſati tantam, quantam nunc videre licet, rerum omnium caliginem inuexiſtis- Quid enim perſpicuè magi dici poteſt, quàm quod Matthęus dixit: Veſpere autem facto diſ⸗ 3, Cgr. 13⸗ Cap. z6 5— 5... 8 Cap.1a. cumbebat cum duodecim Diſcipulis: quodq́, Marcus dixit, Veſpere autem facto venit cum Cop. a8 duodecim,& quod ſimiliter Lucas dixit, Et cũ facta eſſet hora, diſcubuiĩt,& duodecim Apo- ſtoli cum co. Ad hos igitur duodecim, quos ita diligenter enumerant omnes Euangeliſtæ, quin berinraut Iln 3 ſelbis cliglte a Chrittianisn 1 qs de calici i rum decres n Guod non D Quodn k ra. Magili I dit,vſq; eti T Euchariat:p derur, quit quodernt ſicut ſalais mhocnont i Ne Hrentun Fn bi veniſtte s, quostamen G icde m, ataàſte Ki xceytanLop'a Vo rerur.Ineacs I ſe eſtante am l zm dd controuns t qu ſancta Lccleſt rar nenclee talte ge⸗ ceſitemerett a em ſib vrraque 4 lac iſe condeme u m cegumeſſe, eer Neque tulr dit te prelcipti—) fiſt pemultumeca ſt nüüllin äter) pilt Brenti qums mas aptjeaturis I piu uard modo nm zir ter elemeton b ac ülinem ml. jun nor lunt Brey, a cie Laicus in— arr ne eſt Ped Clla zea⸗ liefteini hoer cie Goceatig a, duango 0 hnn In indepecu 1m ſnden d di Sanlat ee ha er m Dahr 60 ma e ſ eeCiin— 4 (CoCar Fr Or n,kcg e dnon téce 5 Kanomoiom dom je urnimtan 4 an berletg,. der muhs rrot mn Iac ich ta Kgitur ndaden 2 leclh agt 5 nun ſei 1 Amn duod 2 ralals, A ores omn 11 wemus neh Kre Nrni A omdind ſand dem doniit w docere,IxXt pi lt Pwpjer f nimumm(ur a Slinguisgen in durnobispa 1 vopdetir eum a dum ſcenihe ag erhancenme i ungu ldehn 4 rrur,qui ponäu i nautem ſeneit a quodadlumg i u, Ktcogaola m u, ſcutRcg d ens:Cognolcel M um:erit erin 0 dnihilethqucd 5 turam efms i bit ytalliet 4 wnonfiun tura condnen uaruor ucddt. tin ibautint u aibilettinilt d. is Dominicr A Cent qorcu ij?non zptic 1 jan riuuntch 9. rrcideruut, 1. . Vnde tott 3 is qurh Crtoluſt 3, eSacanen i dipurmon ae otelh Guad.- i en Alotiell ſt tabeban ig KcKinxi 4 16 num dig eph 8. SCRIPTVRAE LIBER III, quin dixerit Chriſtus, Bibite ex eo omnes, dubi ſcribit Marcus. Nam biberunt, inquit, ex eo om— qui vel dixerit vel ſcripſerit aliquando, quod aut nõ iuſſerit bibere Chriſtus duodecii ſtolos omnes, aut non biberint omnes. Quare falſum eſt, quod aſſeris de Cat facetisſimus homo per quàm lepido tuo dicto vocas Aſoticos ex, omnes, facerent, non omnes. Nunquam berint, aut non iusſi fuerint bibere duode 1 Ap Chriſtianis omnibus dictum intelligi vell cis de calice bibere, vt niſi facerent, de ſalute ſua in dubium venirent. Hæ rum decreta Conciliorum interceſſerunt, in quibus vnanimiter ab quod non ſit de neceſsitate ſalutis, vt de calice bibant omnes Chriſtiani. Quod recte decretum eſſe, vos quoq; negare non potiſtis. Nam& veſtra eadé eſt ſenten- tia. Magiſter enim veſter Lutherus, quàm frequẽter hoc idem docuit. Qui illud etiam addi dit, vſq; eò vtramq; ſpeciè non eſſe de neceſsitate ſalutis, vt etiã extra o Euchariſtie perceprioné ſaluus homo fieri poſsit. Qua in re nec à noſt etur, qui& ipſi vnicũ tantùm eſſe Sacramentum neceſsitatis Ba quòd extra cæterorum vſum, dummodo contemptus abſit, ſicut ſaluari pueros conſtat, etiamſi Sacramentũ Euchariſtiæ tu hoc nomine reprehẽdere videris, ſecùs Auguſtinus aliquã ſententiam cùm tibi diſplicere non obſcurè præ te feras, ueniſti, vt ex omnes, facias non omnes. Nam ſi non c quos tamen actu fidem habere contendis. lam, aut à ſuilla abſtinere, ſic medium eſſe ſcribit alterutra ſigni parte vti receptam Eccleſiæ vocem vſurpare maluit, ne quid habere commune cu retur: In eadem eſt ſententia Bucerus quoq;, qui in colloquio Ratisbonenſi eſt ante annos plùs minùs quindecim inter ali Ad controuerſiam quæ eſt de vna aut vtraque ſp ſancta Eccleſia liberam faceret poteſtatem ſacramentum hoc in vna, V mendi: ea tamen lege, vt nulli per hoc detur occaſio, quem vſum t cieſia, temerè condemnandi, aut inuicem iudicandi. Certe qui lib ſub vtraque ſpecie ſacramétum hoc percipere, qui veterem vſu eſſe condemnandum cenſet, nihil ea de re tanquam ad ſalutei ceptum eſſe, ſatis apertè confiteri videtur. Neque tu Brenri diuerſum ab iis intelligis tet præſcriptã à Chriſto baptizandi formulam, dummodò ne mutet ſentẽtiam: ſcilicet in eo permultum eſſe poſitum putabis, ſi quis altera tantùm ſpecie ſacramenti velit vti, dummodo nihil in altera de Chriſti corporis& ſanguinis integritate deeſſe credat? Plus vos in Verbis Brenti, quàm in elemètis poſitũ eſſe iudicatis. baptizaturis præſcripſit, non fas efſe tantum e uant, modò nõ magiæ inſimulas: eſtne veriſii tero elemẽto tuendo& retinendo, de quo ob omnibus ſumendo ce ad ſalutem neceſſarium à Chriſto præceptum? Quæ non ſunt Brenti, quàm ſit hoc, nihil ad ſa cie Laicus vtatur: neq; dubitatis, quin Concilio decretum eſt, non eſſe de nece xteros omnes, certè infantes excludis rtò ſeis nihil eſſe tãquam oculis ipſi veſtris videtis, certiora vobis lutem referre, altera quis, an vtraq; Sacramenti ſpe- veriſsimum ſit, quod in Conſtantienſi& Bafilicnſ ſsirate ſalutis, vt de calice bibant Laici. Sed quia Conciliorum hoc decretum eſt, non quòd diuerſum ab illis ſentiatis, ſed vt aſ- ſuefaciatis homines ea contemnere quæ decernuntur in Conciliis, vt eos Eccleſiam non au- dire doceatis, vt ſeparationis ab illa Conciliorum auctores ſitis: hæc eſt& non alia cauſa, quamobrem tantoperè calicem vrgetis: quem ſipermittendum eſſe Concilium ſtatueret, vel ob ſolam cauſam hanc, quòd ita Concilium ſtatuiſſet, negat eo ſe magiſter veſter vſurũ, ſed in deſpectum Concilij, velle ſe aut Vna, aut neutra,& nequaquain vtraque ſpecie potiri,& planè eos anathema habere, quicunque auctoritate talis Concilij potirentur vtraq;. Quodd; Sacramentariis& Anabaptiſtis alicubi vitio dat, facit ipſe dum nonnulla quæ recta eſſe ſcit, in Papæ Conciliorumque deſpectum abrogare conatur. Dat enim alicubi Conſilium, vt ho- mo Chriſtianus tempore Quadrageſimæ& Paſchatis non confiteatur„nec ad Sacramétum accedat,& cogitet ita: Ecce quãdo hoc præcepit homo, Papa ſcilicet, ob idipſum nõ faciam: & ſi non precepiſſet, vellem facere. Faciam autem alio tempore, quo non præcepit, quando & quomodo mea libera voluntas me tetigerit. Nõ diſsimilia de ieiuniis alicubi ſcribit, exẽ- plum imitatus aërij hæretici, qui& ipſe ante mille ducentos annos negauit ſe ieiunaturum cum Eccleſia, ſed ſi omnino, inquit, volo ieiunare, qualemcunque diem eligam à meipſo& ieiunabo propter libertatem. Huc igitur ſpectaris ciuſmodi ſcriptis veſtris, vt& Cõciliorum& Pontificum auctori- Xy tatem mnẽè ſacramentalem ris multũ diſſentire vi- priſmum, non diffitentur: homo ſalutem conſequi poſsit, non perceperint, etiamſi quem do ſenſiſſe videtur. Cuius hanc tu es Brenti, qui artificium hoc in- Iam verò Philippus veſter nnne ſicut edere ſuil- qui ſi nihil in eo piaculi fore cenſes ſi quis mu- Quare ſi certa verba mutare, quæ Chriſtus ipſe xiſtimas, verumetiam eos, qui anxiè illa obſer- mile tam ex animo te ſuperſtitioſum eſſe in al- 26 itatum fuĩt nunquam: quod etiam eos feciſſe nes. Nec potes proferre quenquam Brenti, 02 tholieis, quos tu „ eos artifieium inuenille, quo enim quiſquam dixit è noſtris, quoôd aut non bi⸗ gumma contro- cim Apoſtoli, omnes. Cæterùm fuerunt, qui claris uerſiæ de calicit Verbis caliginem quandã offundere conarentur, vt quod ad omnes Apoſtolos dictũ eſt, id de ent, quaſi ſic eſſet præceptum omnibus etiam Lai= cde re Brenti, duo- omnibus deſinitum eſt, ſumptione in qua verſetur. Lutherus, Philis Pus& Bucerus concedit Laicis nece ſariã nõ eſſe vtriuſque ſpeciei communionem. ˙ Sbhilip. in Mypa⸗ typoſ? ocorum * Hanc enim quàm couunnanitom. m Catholicis vide- „quod habitum os articulum hunc aſſenſu ſuo comprobauit. ecie tollendã cum primis conducturum VI el in vtraq; ſpecie ſu- anto tempore retinuit Ec- erum eſſe vult ſub vna, aur m alterius tãtum ſpeciei non n neceſſarium à Chrriſto præ- Eti præſcribia à& Chriſto bapti⸗ aandi formã mus tari licere vult Brentius. Sgeftarii no quod eſſe neceſſatram iudieẽt, ſed in coa temptũ Eccleſiæ defendunt com: munionẽé vtriuſ⸗ que ſpectei vt hoa mines aſſus faciãt Coneiliorũ deere⸗ ta coutemnere. Idem de(onfeſ= Hione part.3. parag. 14. Contẽptores pras cepti Ecele/ĩaſti⸗ ci de ieiuniis Aè'riani. Fectarii docen: cõtra verbã Dei contemnendam eſſe Eccleſiam⸗ 4 dHE AVYCTORITA TIR catem omnem contemnere doceatis. Et hoc eſt, quod ſibi ferendũ non eſſe putant viri Chri- ſtiani, Catholici& Orthodoxi, qui cùm ſciant ſicut aliis de rebus nonnullis, ita de calice ſu- mendo à Laicis nullum eſſe Chriſti præceptum aut interdictum: de audienda verò Eccleſia manifeſtum eſſe Chriſti præceptum,& quidem tale, vt niſi quis ei paruerit, eodem quo Ethnicum loco Chriſtus eum haberi iubeat, cùm primis indignum eſſe iudicant, id quod à vobis decernitur, tanquam à Deo præceptum obſeruari vos ab omnibus velle. Quod verò citra dubitationem omnem à Chriſto pręceptum eſt, contemni,& pro nihilo duci. Intolera- bilis hæc eſſe videtur piis omnibus arrogantia veſtra, ſumma cum amentia coniuncta: quiĩ quod vobis videtur, id eſſe Dei verbum, id haud aliter quàm ſi pręceptum eſſet à Deo, vultis ab omnibus obſeruari: manifeſtum verò Dei verbum, homines aſpernari docetis. Addit Brentius: Quòd ſi de illis capitibus piæ doctrinæ, quæ iam recenſuimus aliquid ob- ſcuritatis reliquum eſt:hoc ſi fuerit in homine pio quidem, ſed inerudito, certè res ipſe quã- tum ſatis eſt, notæ ſunt ei,& quod adhuc ignorat, docebit eum vnctio, ſicut Ioannes loqui- 1. Toan.*. tur. Hoc verum eſt Brenti de nobis, qui nos Catholicos eſſe profitemur,& ſumus per Dei Luui vnfio de gratiam. Sed& illud quod ſubiunxit,(Si verò fuerit in Aſoticis, non mirùm eſt, quãdoqui- de, nan eie dem Deus huius ſeculi ſolet mentes incredulorũ excæcare, ne illuceſcat illis lumẽ Euagelij) verũ eſt de vobis. Vos enim eſtis Aſotici illi, quorũ Deus huius ſeculi mẽtes excæcauit, quiĩ ſi cæci eſſetis, hoc eſt, ſi vos eſſe cæcos agnoſceretis, peccatũ non haberetis: nunc autem ob hoc ipſum quia vos videre in Scripturis præ cæteris perſuaſium habetis, perpetua cæcitas in vobis manet. Sed abeant, inquit Brentius, Aſotici. Nos cum loquimur de perſpicuitate ſacræ ſcri⸗ Malf. 18⸗ 2. Cor. 4. Ioan o. pturæ, non reſpicimus ad Eccleſiam Aſororum, ſed ad Eccleſiam piorum, cui ſcriptura in re- bus ad æternam ſalutem cognitu neceſſariis tam clara, tam perſpicua eſt, vt iuxta Prophetã: Sſa,se. Gentes ambulent in lumine eius,& Reges in ſpléẽdore ortus eius. Et nos Brenti cùm loqui- mur de perſpicuitate Scripture, non reſpicimus ad veſtram Aſotorũ Eccleſiam, ſed ad Eccle- ſiam piorum, in qua nos eſſe confidimus. In ea quàm plurimos eſſe certum eſt, qui fidem de quatuor iſtis à te propoſitis certiſsimà habent: quorum pars multò maxima cuùm ſacræ Scri- A pturæ libros non viderit quidem vnquam, tantum abeſt, vt quæ ſunt in illis abſtruſa, intelli- G res,& qutnam gat: perſæpè tamen inter eos reperire licet nõ paucos, qui ſunt in fide conſtantiores, quàm ex iis multi, qui ſibi plurimum eſſe videntur in Scripturis exercitari. Pro ſequitur Brentius: Quemadmodum Deus populum ſuum Iſraẽliticum quondã ita gubernauit, vt etiamſi non haberent Monarchaà, tamè in ſummis periculis excitaret Iudices, quos nos Heroas vocare ſolemus, qui populum ab iniuria hoſtium mirando modo vindica- rent, ac poſteà cum iam Monarchia& ſuicceſsio inſtituta eſſet, excitauit ramẽ Prophetas, quiĩ in extrema neceſsitate viam euadendi demonſtrarent: ita Deus hiſce temporibus gubernar Eccleſiam ſuam, vt etiãſi aliquæ tenebræ inciderint,& ordinarij ſucceſſores nõ ſint amplius Eccleſiæ amici, ſed hoſtes& perſequutores, tamen in tantũ non deſerat eã, vt ſi non ſit alius, qui tenebras diſcutiat& hoſtibus obſiſtat, Heros quiſpiam ſiue Eccleſiaſticus, ſiue Politicus ex lapidibus excitetur. Fatemur& nos Brẽti quòd variis modis Eccleſiæ ſuæ proſpexit ſem⸗ Deal neu, per Deus, non ſolum ante, verumeriam poſt Chriſtũ natum& mortuũ. Defecerunt Monar- 6 Le ane chæ nonnunquam, ſicut Conſtantius, Iulianus,& alij: quin& ordinarij ſucceſſores(nonta- V ſuæ propugnato- men in Cathedra Perri) deſierunt eſſe Eccleſiæ amici, ſed hoſtes& perſequutores facti ſunt. Quod& nunc vſu veniſſe alicubi non ignoramus, vbi è Principes defecerũt,& Catholicis & Orthodoxis Epiſcopis& Sacerdotibus Lutherani vel Zuingliani ſucceſſerunt: neq; ta- men vel deſeruit vnquam Deus Eccleſiam ſuam, vel nune etiam deſcrit. Surrexerat Arius, excitauit Deus Heroas illos, Liberium, Athanaſiũ, Hilarium. Exortus eſt Macedonius, pro- duxit in aciem contra eum Damaſum, Gregorium Nazianz.& Baſiliũ. E rupit alicunde Ne- ſtorius, emiſit Cæleſtinum Roma. Pontif.& Cyrillum Alexandrinũ Archiepiſcopũ. Emer- ſit& neſcio quibus tenebris Eutyches, oppoſuit illi fortiſsimum Leonem. Sic aduerſus Va- V lentinũ, Irenæũ: contra Marcionem, Tertullianum: contra Celſum, Origenẽ: contra Noua- tum, Cyprianum: contra Heluidium, Iouinianũ, Vigilantium: contra Luciferianos, Hiero- nymũ: contra Donatiſtas& Manichæos, Auguſtinum: contra Monothelitas, Agathonem: contra Iconomachos, Taraſium: contra Berengarium, Lanfrancum, Guimundũ, Algerum: contra Henricianos& Petrobruſsianos, Petrum Abbatem Cluniacenſem: comra Petrum Adelhardum, excitauit Bernardum: ac quocunque tempore hereſes emerſerũt, ſemper exti- terunt ſingulari Dei beneficio viri, ingenio, doctrina, eloquentia præſtantes, qui partim ſcri⸗ pturarũ eas auctoritate, partim eccleſiaſtica traditione confutarunt. Nec hoc infelici noſtro ſeculo defuit Eccleſiæ ſuę Deus. Nam cùm erupiſſetis alicunde vos Lutherani,& ex vobis nati Zuingliani, mox Muncerani, ſiue Pacimontani,& alia plurima hærericorum portenta, produxit contra vos in aciem Deus multos ingenio minimè vulgari& excellenti doctrina ręditos, per quos inſana rabies veſtra comprimeretur. Inter alios inſignem etiam illum pie- D. loames Rf. tate virum Ioannem Epiſcopum Roffenſem, qui pro fide atq; Eccleſia Catholica vità etiam feuis ſuam cum ſanguine profundere non dubitauit. Conatur nunc oſtendere Brentius, ſcripturam non obſcuram, ſed perſpicuam, non n⸗ —— S—————————. T 35 ilii potiſßimum. ges inuolutã macul me Dominl I. I b fum comu um an hociw a 1 080₰o Negrlis. aber,nihil ün nerus,cua 3, greſsi præ9 mmiuerlac 14 nobis ad 1. 8 ſcura. CTi. à ſque liten 5 Profertu k. modo ſerbs perolexistr ¹ dILUAA 1 l rivend’ quen d . 2 rxreptodieis 15 1 4* ſedita fllitutt u p inperduct. i u mii nec infa i l ſjaxime qus i quimübet G u a ctun brophe)- res meintelle i Adfer Kam u o db pls excep 3 t elt apertos& Pn d ni, quoderat e ex animis horr ſe prædicatio noche 1 terio; mandig t mo, quod hala ſ rrastiſaton w Gat,plltus, Ien a lerigruradelt Kal id nrig, perino a bibema 1 oritſem verlile emoht t eFehn, Dlus h verbo2ui, uüins co ier x oraberes iurſgädfe tie gadi Denh adlcent N men dereageb, e; Dur d 1A cdndlnent 1 comDhhs EI 4 dſegencan— 44 dandd e. denlult wenoce 1. uo, geem . onmn. eſcg il m Uimee ee demur, eretis nuch perpetul depeipt dorum c r uaet, yt m Etnosèt i niEcc:id a. ſecerum 2 tomaxim u ſuntin lis lde conltad u ſocceſom Af geſerat ei i Ecdleſiaſt Fcdeliæſ nonu.d diganjſi k. K perlech n paiefc 3, dunu mdeſert,“ zonuseh: Baflü. driou Ar- Leonem um, Ong 5 7 contraLl Nonoriſ 2 g cum,C n fcdlels 74 S. SCRIPTVRAE LIBERIII.⸗ 264 bris inuolutãâ, ſed luce illuſtratam eſſe. Profert igitur ex Pſalmo primnùm: Lex Domini im- maculata conuertens animas, teſtimoniũ Domini fidele, ſapientiam præſtans paruulis. luſti- tiæ Domini tectæ lætificantes corda, præceptum Domini lucidũ, illuminãs oculos. Quomo- do auré erit lucidũ, inquit, quomodo illuminabit oculos, ſi eſt obſcurũ? Rectè Dauid prece- ptum dicit lucidum, non vniuerſam ſcriptura, quæ etiamſi lucida eſt Dauidi, aut aliis affiatis Prophetico ſpiritu, non ſtatim dilucida eſt omnibus, qui tenerit GCram maticã,& habent ſen- ſum cõmunem. Præceptũ autem Dei vnicũ eſt, Dilige: quo quid eſſe poteſt lucidius? Cæte- rum an hoc ita vt præceptũ eſt, expleri in hac vira poſsit, quantæ ſunt ea de re côtentiones? Negatis vos,& impoſsibilia Deum præcepiſſe vultis: aiunt Catholici, qui certè perſuaſum habét, nihil minus in eum cadere poſſe, qui ſumma bonitas eſt, cuius miſericordie nõ eſt nu- merus, quà quòd exigat à nobis, quæ nos præſtare nõ poſſe ſcit,& niſipræſtiterimus, tranſ- greſsi præcepti ſuiĩ pœnas expetat. Eſt itaq; dilucidũ hoc Domini præceptũ, quo lex impletur Vniuerſa, cui ſi per nos fuerit ſatisfactũ, ¹à nõ modò ſcimus, verũ& habemus omnia queę ſunt nobis ad ſalutẽ neceſſaria. Neq; tamẽ proptereà non multa nobis in ſcripturis occurrũt ob- ſcura. Cæterum hoc præceptum, ſicut ex Cleméte Alexandrino paulò antè docuimus, etiam abſque literis diſcitur,& eſt ſpirituale quoddam decretum in cordibus hominum ſcriptum. Profertur& alius locus: Lucerna pedibus meis verbũ tuum,& lumè ſemirtis meis. Quo- modo verbũ Dei eſt lucerna, quomodo lumẽ, ſieſt obſcurũ? Hic quoq; ſanctus Dauid nõ de erplexis tractat quæſtionibus, quales de ſcripturis exiſtũt non paucæ, ſed de præceptis rectè viuendi, quæ prælucent& indicant, quid expetere, quid fugere debeamus, præcipueè verò de pręcepto dilectionis, quod qui ſeruat, ſecurè ambulat. Præclarè enim dictũ eſt ab Auguſtino: Dilige,& fac quod vis. Qui docet etiam alio loco, ſummam& ſcopũ Scripturæ totius nihil aliud eſſo, quàm charitatem. Quam ſi quis ita intelligat, vt ſententiã adferat ædificãdi chari- tati vtilem, etiamſi non hoc dixerit, quod ille quẽ legit, eo loco ſenſiſſe probatur, non perni- tiosè fallitur, quandoquidẽ ea ſententia fallitur, qua ædificat charitaté, quæ finis eſt præcepti: ſed ita fallitur, ac ſi quiſquam errore deſerens viam, eò tamen per agrum pergat, quò etià via illa perducit. Hæc lucerna ſi vobis quoq; præluceret Brenti, minus& vos pernitiosè fallere- mini, nec infiati ſenſu carnis veſtræ, vltro à Chriſti corpore Eccleſia ſepararemini. Cæterùm ſi maximè quis hæc Pſalmi verba torquere velit ad legem totam, non proptereà quadrat in quemlibet Grammatices peritum, ac multò minuùs in laicũ imperitum, quod quadrat in ſan- ctum Prophetam Dauid. Neq; quia dixit Dauid: Super ſenes intellexi, Super omnes docen tes me intellexi, ſtarim idem aut idolo veſtro Iſlebienſi, aut cuiuis e vulgo dicere licebit. Adfert& alium locum: Vos eſtis lux mundi: ergo, inquit, prædieatio Apoſtolorü, quæ eſt ab ipſis excepta& literis mandata, nõ eſt obſcura. Et ſi alicubi locus eſt obſcurus, tamè alius eſt apertus& perſpicuus. Erant revera lux mundi Apoſtoli, qui cùm eſſent Spiritu Dei ple- ni, quod erat in Prophetis obſcurum, ſic eos explicaſſe dubium nõ eſt, omnem vt caliginem xanimis hominum deterſerint. Quare libenter illudtibi concedimus Brenti, quòd eorum Prædicatio non obſcura, ſed lucida fuerit: Sed quòd æqusè ſint lucida, quæ ab iĩpſis excepta, li- terisq; mandata ſunt, nemo tibi ſanus conceſſerit, cùm non ſine cauſa dictũ ſit ab Hierony- mo, quod habet neſcio quid latentis energiæ viua vox,& in aures diſcipuli de doctoris ore transtuſa fortius ſonat,& plus afficit,& alit plenius,& altiùs in animo ſedent, quæ pronun- ciatio, vultus, habitus, geſtus etiam dicentis affigit. Vita quædam orationis eſt actio, qua cùm ſcriptura deſtituta ſit, quę quaſi factitia vox quædam eſſe videtur, veræꝗ́; vocis vtcunq; imi⸗ tatrix, perinde efficax vt viua vox eſſe non poteſt, vt nec illud celebratum temerè fuerit, in ſctiptis Demoſthenis magnam Demoſthenis partem abeſſe. Quod poteſt de Paulo quoque totidem verbis dici, quem non ſine cauſa Mercurium appellatum fuiſſe ſcribit Lucas. Quamobrem nihil erar Brenti, cur venerabilem virum Petrum à Soto tam grauiter in- ſectareris, quòd is verbum ſiue ſermonem, aut predicationem a ſcriptura diſtinxerit, quodq; plus in verbo ſiue viua voce lucis eſſe dixerit, quàm in ſcriptura, cuùm ita ſe rem habere vel ſenſus ipſe communis indicet. Nec erat cauſa, quamobrem iĩpſè te ridendum inſulcis tuis io- cis præberes, dum nobis ridiculum Petrum facerexonaris. Nam vt verum ſit, quod à te ſeri- bitur, quòd ſententiæ ac res, quæ continentur literis ſacrorum Scriptorum, manent eædem, ſiue prædicentur voce, ſiue comprehendantur ſcriptis, ſiue recitentur lectione, non hac ra- men de re agebatur inter te& Petrum. Nunquam enim is negauit, quòd ſententiæ acres, quæ continentur literis ſacrorum Scriptorum, manent eædem, ſiue prædicentur voce, ſiue comprehendantur ſcriptis. Cur enim id negaret, quod indubitãter verum eſt? Cæterùm duo ſunt, quæ negauit Petrus. Vnum, quòd omnia ſcriptis eſſent comprehenſa, quæcunque ſunt Voce prædicata. Alterum, quòd perinde lucida ſint, quæ ſcripto comprehenſa nunc habemus, atque fuëre tum, cùm ipſi ea voce ſua prædicarent Apoſtoli. Hæc fuit cauſa Brenti, quamob- rem ille verbum, ſermonem, Euangelium, prædicationem, à Scriptura diſtinguenda eſſe pu- taret, vt& latiùs patere verbi ſiue Euangelij, quàm Scripturæ nomen indicaret,& non per- inde clara nunc eſſe, quæ comprehenſa ſcriptis habemus, atque tum fuerunt, cùm eſſent Prophetarum& Apoſtolorum voce præ dicata„demonſtraret, arque ita duplicem veſtrum 3 Yy 2 errorem Pſal.ig. Præceptum Do- mini lucidil, lu- cerna item& lu men, etſi multa in ſcripturiz obſcura. Ro*. 1z. Lib.z. pædaga: 84 cap. It. Pſalm. 118. De doctrina Chriſtiana lib. ſ. 8a5. 35..455. 1— 4 3 1 Pſal. 115. Mat. 5. Lucida quidens Apoſiolorum prædicatib, ſed non æquε‿ ſcris piura. In Prologa Bibliæ. Ab. 14. Non malè di⸗ ſtingui Scribtuù-= ran Prc dicas tione verbi Deis dE AVCTORITATE errdrem confutaret, qui&c nihil in ſcripturis obſcuritatis eſſe,& ſicut Patres olim veſtripri- ſci illi hæretici perſæpè feciſſe legũtur, nihil præter Scripturas recipi debere contenditis. Nũüc tu Sophiſtam quẽdam agere videris, nec aliud quicquam niſi tenebras offundis lectori, dum aliud impugnas, quàm quod à Petro dictum eſt, ioco interea quoſdà& fabulas admiſcenr, ſcurra quàm Theologo digniores. Adfert iterum aliam ſcripturam: Habemus, inquit, firmiorem ſermonem Propheticum propheticus Pe- Culi dum attenditis ceu lucernæ apparenti in obſcuro loco, rectè facitis. Vocat P ropheticum iro lacernalu- ſermonem lucernam lucentem in obſcuro loco, hoc eſt, illuſtrantem obſcura: quomodo au- ses ere tem illuſtrarer obſcura, ſi ipſa eſſet obſcura 2 Sed ſi tã clara ſunt& illuſtria Prophetica ſcripta reafe Brenti, ſi nihil in eorum oraculis, ſi nihil in figuris legis obſcurum eſt, cur vmbræ vocanturè cur lucem vocamus Euangelicam? niſi quæ figurarum inuolucris tegebantur in lege, per Euangelium ſunt in apertum prolata. An erant omnibus clariſsima, quæ de Chriſto fuerunt 2. Pet. 1. Quomodo ſermo AHo. 8. à Prophetis prædicta? Legerat vir Ethiops Eunuchus lucum ex Eſaia Prophera: Tanquam Eſai. 55. ouis ad occiſionem ductus eſt,&c. Clara ſunt verba: num ideo ſtatim intelligebat, quòd eſ- ſent de Chriſto dicta? Imò niſi Philippus acceſsiſſet,& ei locũ explicuiſſet, de ſe ne Propheta dixerit, an de alio aliquo, vir Ethiops ille neſciuiſſet. Quin& ipſi Domini diſcipuli, poſt tot ſermones auditos, poſt tot viſa miracula, poſt tot notas& indicia, quæ de Chriſto Propherę 34 prædixerant, nõ priùs intellexere Scripturas, quàm Chriſtus illis aperiret ſenſum, vt illas in- ee. telligerent. Iam Paulus ad Corinthios de claritate Moyſi Chriſtique diſputans, tantùm emi- nentis claritatis Euangelio tribuit, vt dicat, id quod claruit in hac parre(de lege loquitur) ne glorificatum quidem fuiſſe. Quid quod data opera Deus vaticinija de Chriſto non qui- Matt 1e. buſſibet eſſe perſpicua voluit, quemadmodum etiam in terris prædicari noluit ante mortem quod eſſet Meſsias? quòd ſic expediebat ad peragẽdum humanè ſalutis negotium. Cæterum vbi iam Apoſtoli nunciarunt, ea eſſe peracta, quæ Prophetæ prędixerant, tum& lex collata cum factis erat dilucidior, factumqᷓ; eſt, vt& lex adſtrueret fidem Euangelio,& Euãgelium illuſtraret legis ænigmata. Et hoc ſenſit Petrus, cum Propheticum ſermonem ſimilem facit lampadi lucenti in caliginoſo loco: cuius Prophetici ſermonis quin pleraq; dilucida ſint, quis eſt qui eat inficias? Sed quòd omnibus ex æquo clara ſint omnia& perſpicua, hoc ne tu qui- pioiis vobie ſcri dem Brenti affirmare audes, qui dum Scripturæ locos obſcuriores per alios magis apertos nura diftaitar. explicari vis, an nõ aperte eſſe quædam in Scripturis difficilia& obſcura cõfiteris? Nemo eſt qui dubitet, quin certiſsima ſit in libris Canonicis veritas, intereà tamen certum eſt& hoc, quòdea nonnunquã figurarum& ænigmatum inuolucris obtecta eſt, vt egeat ſcrurinio& interprete: ſiue quòd Deus ita voluerit exercere ſimul,& excitare noſtram tarditatem, ſicut ex Auguſtino paulò antè demonſtrauimus: ſiue quòd iucundior eſt veritas,& acrius afficit animos hominum, cùm eruta fuerit,& per tenebras inuolucrorũ nobis illuxerit, quam ſi fu⸗ iſſet quorumlibet oculis ex poſita: fiue quòd illum ſapienriæ thezaurum noluerit quibuſli- bet proſtituere, nec margaritas ante porcos proiicere. Planũ igitur iam eſt, quòd ſint in Scri- Tosn. pturis obſcura pleraq;. Quid enim ſibi vult illud, quod Chriſtus apud Ioannè Iudæis dixit: obſcuram eſſe Scrutamini Scripturas, ſi nihil habent obſcuritatis? Certè ſolem ſcrutari non dicimur, quiĩ ſeripturam Heæ, cunctorum oculis eſt expoſitus: quod autem abditum eſt, id rectè ſcrutari dicimur. Peeua hſde Vnde autem iſtæ tenebræ Brenti inter vosevnde tanta de ſenſu trium verborum: Hoc eſt ptis, ſaorumque corpus meũ, digladiatio, ſi ſacra Scriptura vndequaqʒ eſt clariſsima? Vos probatis è ſacris li- diſs:diii. teris in Euchariſtia eſſe corpus Domini naturaliter: qui ſunt partis Zuinglij ſiue Caluini, do- cent ex iiſdem, quòd ſit in ſigno tantùm. Si nihil eſt in Scripturis obſcuriraris, cur ſic inter vos tanta de re diſsidetis cur etiã de iuſtificationis articulo, quem præcipuũ eſſe vultis Chri ſtianæ doctrinæ locum, ſic inter vos ipſi dimicatis? Verùm hac de re ſatis. Iam enim abundè nobis demonſtratum eſſe videtur, quòd multa in Scripturis difficilia ſunt& obſcura, quod- que qui contrarium aſſerunt, non modò mundo reꝗ; ipſa reclamante, verumetiam ſuis ip- ſorum ſcriptis ac ſuorum diſsidiis refellentibus, falſi conuincantur. De tradttionitas Nunc ſecundo loco de eo nobis diſſerendum venit, an extra ſcripturam pleraque creden- hræter enptuã da tradita ſint Eccleſiæ. Negat Brentius, ait Petrus. Profert Brent. ex Pau. Omnis ſcriptura he a diuinitùs inſpirata, vtilis eſt ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum 8. Tim.z.. in iuſtitia, vt perfectus ſit homo Dei ad omne opus bonum inſtructus. Illuſtrat hoc ſcholio ſuo Petrus: Vtilis eſt, inquit, ſed non inde habetur, quòd omnia contineat. Quòd ſi dixeris ex illis verbis, vt perfectus ſit homo Dei,& ad omne opus bonum inſtructus: quia ſi perficit & inſtruit ad omne opus, nihil reſtat: reſpondemus ita eſſe: quia inſtruit Scriptura traditio- 3. Theſfsa. nes ipſas ſequendas eſſe, vt Paulus ĩpſe ad Theſſal. teſtatur. Sunt autem ex oppoſito verba Pauli hæc: Itaq; fratres ſtate,& tenete traditiones, quas didiciſtis, ſiue per ſermonẽ, ſiue per epiſtolam noſtram. Et de traditionibus frequens eſt in iis Pauli ad Theſſalonicenſ. epiſto- Mctor. 16. lis mentio. Et in Actibus Apoſtolorum de Paulo,& qui cum illo erant, dicitur: Cum tran ſirent ciuitates, tradebant eis cuſtodire dogmata, quæ erant decreta ab Apoſtolis& Seniori- bus. Producto iterum Pauli loco Brentius in hoc ſuo libello, quem confutandũ ſuſcepimus, Quid poteſt, inquit, de ſufficientia& perfectione Scripturæ clarius dicit Sed hic mihi vide 4 3 6 ſophiſinata Imum, Gl2: lis Brentictt NTOp. ad veram petlu Nrreticon t lomme ere:quodd lis nime neg,o u nnſa ptura ſetut elle nen homd quoc teperitetuuc 0 B ait ab Arian a hſe vonobleums g ſefe tun ferenc en ſe, tmter docte u lver mriam, P pera ncera ad" oste non eſt obg z. F probetenun t,m drpij Scrip S Nlul nis ſed e ee a dota nauum hoige vo miotes ptaes em! Crrenonbi d, gu Jeterum remr„oca 0 5 0 p Welm⸗ anin ds inveltigche„qu qrod ſempeh toſa lunratis in ge 3 onẽ enm aliudna. 1 34 Crlo. magis hom ihn non ſe arimimo reg Meſe putau- h t. Us † urs Thrag a enſt tecimnauel 8 70p Autma qu⸗ reld. los K ii in. 4 u At ſai ſdän 1 Aconrnd düwde äg 1 Derm m 1 ee tendeg 21 Madchrau. 50 lutiadmie 4 neih ou nde 1 rs dwama) 85 na guuce n 3 laa Dugter. 1b larwinelle 3p glcdiſe e 1 ü dawin rurde Cint a 8 Reiterealn t qucipuant a b enar cabe nen ce Cnd an ddccainolltg a dluts nexoin A. Cdxerandtunb’ an mPunpelo, l a um ſernolent A. in lerao, dlo d R perlpicuie a res pet aloim a obſcuracöens ea tamencenum K Reſt, neget t enoſtrantad a vettverts, K it nobisilmen i eaurum lollt 1 ruun elhqlb ä pud lone A nſcrutaino- 2 teſcutidd u u nium ſeb u uun Vospot i 2uingſ) Lobſcutia 2. n prechuiſ 5 „re ſatis-lll s caſim ke mnte, ſerl . ciptormf en ex Pa-, 3 4* erun eig 146 4 Sl ooii. 6” a 3 au iun ſopl S. SCRIPTVRAE LIBER III. 265 ſophiſmata Aſoti. Cùm enim confesſio Principis recitaſſet hunc Pauli locum,& alia ad ſta- biliendam auctoritatem& perfectionem ſacræ Scripturæ, Aſotus concedit quidem, quòd omnis doctrina ad ſalutem neceſſaria contineatur in ſcriptura in genere,& vniuerſali qua- dam ratione. Sunt hæc quidẽ verba viri venerabilis Petri à Soto, ſed nõ ſuper hunc Pauli lo⸗ cum, quem produxit Brentius, verùm ſuper illa verba Brentij, quibus affirmat contineri om⸗ nem doctrinam nobis ad verã ſalutem cognitu neceſſariam in ſcriptura: ibi loquitur iſta Pe- trus,& contineri fatetur omnem doctrinam in genere, dum docemur Eccleſiam eſſe colum- nam& firmamentũ veritatis,& obſeruanda eſſe, quæ ab Apoſtolis vel per ſcripturam, vel per ſermonem præcepta ſunt. At verò hæc omnia, inquit, in ſpeciali non continentur in ſcri- Prura, ſed in traditione Apoſtolorum, vel in explicatione poſtexiorum Conciliorum. Et ad- ducit exempli loco nomen d⁴ανπτσν, Chriſina atq; vnctiones, quæ adhibentur in Baptiſmo, & eiuſmodi alia. Alioqui, inquit, qui nihil vultis recipere, niſi quod ſcriptũ eſt: ipſum Euan- gchun Matthæi, vbi ſcriprum eſt, à Spirituſancto, eſſe non Thomæ, vel Nicodemi, indica- te:demque de cæteris omnibus libris ſcripturæ. Quod ſi in illis ſtatis iudicio Eccleſiæ, quæ fundameutum eſt fidei, cur non in cæteris eius ſtabitis auctoritati? Hæc quidem Petrus. Cæ- terum Brentius vt fumum offundat oculis legentium, confundit omnia, nec ordinem eum ſeruar, quo& ipſe in ſua cõfeſsione& Petrus vſus eſt in Catholica aſſertione. Hoc eſt illius omne ſtudium, vt dicteriis, ſannis, ſalibus, cachinnis in Pecrum ludat,& eum impotentibus ſuis conuitiis exagitet: quibus nos relictis, quoniam lcurram quàm Theologum decere ma- gis videntur, ordine rem explicabimus, atq; ira tractabimus, vr qua de re agitur, in ea maxi- me verſemur,& eam ſic ſub oculos legentium ſubiiciamus, vt quod ait Petrus, id eſſe veriſ- iimum, facilè cuiuis conſtare queat. Brentio fuit propoſitum probare, quòd in Scriptura contineatur omnis doctrina, nobis ad veram& perpetuam ſalutem cognitu neceſſaria: Quod eo conſilio fecit, vt vetus illud hærericorum axioma tueri poſſet, neque credi, neꝗ; recipi pręter ſcripturas quicquam opor- tere: quod cùm aliis hæreticis, tum Arianis præcipuè fuĩt valde familiare. Petrus à Soto mi- 1 nimè negauit omnia contineri in ſcripturis, ſed in genere. Nam& hoc inter alia docet ſcri- prura, ſeruandas eſſe traditiones, audiendam eſſe Eccleſiam. Itaque profert exempli cauſa no men homouſiõ, quod Arianis ideò viſum eſt recipi non oportere, quòd in ſcripturis nuſquã reperiretur. Porrò Brentius priuſquã de eo concedat aliquid, quod ſemel in animum indu- xit, ab Arianorum ſententia ſe nõ multum abhorrere, ſicut olim& magiſter eius Lutherus, non obſcurè præ ſæ ferre videtur. Sic enim loquitur: Nam quòd exiſtimat Conciliis accep- tum ferendum eſſe, quòd habeamus nomen homouſj, ſaris perſpicuè ſignificat, quàm oſci- ranter doctrinam veræ E ccleſiæ expendat. Laudamus naiorum noſtrorum ſtudium& gdili- gentiam, quòd operam dederint, vt doctrina de vera& æterna diuinitate Chriſti, pura& ſyncera ad poſteros tranſmitteretur: ſed quantas turbas hoc homouſij nomen excitauerit, non eſt obſcurum. Fingamus autem nihil periculi ex vocabulo ortum: quid, ſi rem ipſam probè tenuiſtemus, num nouum vocabulũ fuiſſer nobis neceſſarium? Nicænum concilium, & pij Scriptores illuſtrarunt æternam diuinitatem filij Dei, idque non ſuis ipſorum ſom- niis, ſed ẽ ſacra ſcriptura. Num ergo Eccleſia amifiſſer huius neceſſariæ rei cognitionem, niſi nouum homouſij vocabulum fuiſſet excogitatum? Fortaſsis omnia fuiſſent tranquilliora, ſi maiores vt veterem Scripturæ ſacræ doctrinam, ita etiam verera rerũ vocabula retinuiſſent. Quare non video, quàm magnus ſit Conciliorum vſus, ſi nihil aliud egerint, quàm vt noua veterum rerum vocabula excogitent. Qe eſt hæc animi impotentiat quod contentionis ſtudiumè quæ libido non tam verita- tis inseſtigandæ, quàm victoriæ quoquo modo conſequendæ? Nicæni quoque Concilij, quod ſemper ſacroſanctum eſt habitum, auctoritatem eleuare, nec obſcuram in Arianos vo- lun:atis inelinationẽ potiùs indicare velle, quàm vt de ſententia tua moueri te patiare. Quid e aim aliud hæc ſcribens Brentius, quàm Arianis patrocinari videtur? Qui enim fuerũt, quos magis homouſij nomẽè offenderet, quaàm Ariani?de quibus narrat Ruffinus, quòd cùm fuiſ- ſene Arimini congregati, tanquam ignotum& à Scripturis alienum ſermonem auferenqdum ĩd eſſe putauerunt. Quod ipſum ab iis quoque factum eſſe ſcribit Socrates, qui Philippis ci- uitare Thraciæ conſtituti ſeparatim concilium fecerant,& manifeſtè homouſion anathema- te damnauerant. Contrà Catholici, Liberius, Athanaſius, Hilarius,& qui cum eis faciebant, extreina quæq́; ſibi perferenda eſſe prius putauerunt, quam hanc ſibi vocem eripi pateren- tur. Nec alio fuit animo Baſilius, de quo teſtatur hiſtoria Theodoriti, quòd cũ Cæſarię Præ- fectus eum placidè alloquutus hortaretur, vt tẽpori cederet, neq; tot Eccleſias in diſerimen adducere vellet tenuiĩ dogmatis exquiſitione, multa Cæſaris verbis promittens, ſi nomẽ ho- mouſſj reliquiſſet. Reſpondit vir ille ſanctus, Adoleſcentulis tales ſermones congruere: nam hos& iis ſimiles huiuſmodi rebus inhiare. Qui verò diuinis eſſent literis innutriti, nullã eos ĩllarum ſyllabam in diſcrimen venire pati poſſe, ſolereque ſi res ita poſtulet, nullum genus mortis pro illis ſubeundum recuſare. Vide Brenti, quemadmodum etiam pro ſyllaba, priuſquàm cam in diſcrimen venire per- Vy 3 mitterent, Prop oſitvee& fundamentum Bratet in traditi a- mbus reiiczendis⸗ De nomine be mouſii. Verba Brentii⸗ Bréuius Arianiz fauens, Concilio Nicæns detrabit. Lib. l. cap. ꝛ1⸗ Lib. 4. cap. i9⸗ Religio Patrum etiam pro Hlla: ba O ꝛota vno certantium con- rra Mæreiic s- Athanaſius in epiſt. de Synodis AFrimini& Fe: leuciæx. 3. Cor. I. Hilarius de Sy- nod. aduerſus Arianos. Eliam Ariani vociferabantur ſicut nunc Luthe: iherani quòd in ſeripturis omuia coutinẽtur, quèd præter eas recipi nihil opoiteat. Pſalm. 49. Matth. 4. T*. 1. Act. 17. 1. Cor. 15. Hil. lib. i. aduer- ſus C(onſtanuiu. Imputatiuam iu- flitiam hæretici flatuunt ſiue ſcripiura. PEI AVCTORITATE mittterent, oppetendam eſſe piis mortem Baſilius exiſtimauerit. Quin& de iota vno, quan- tum certamẽ fuit inter Catholicos& Arianos? qui ſic inter ſe iam conuenire viſi fuerunt, vt propter acceſsionem vnius tantùm iote diſsiderent. Què enim confitebantur Catholici eſſe Patri homouſion, eum Ariani iota tantùm addito, dicebant Oαιισέιεοον, ſub hac vnica litera ſuum erroremn occultantes, cùm filiũ intelligi vellent ſimilem patri largitate gratiæ, non pro- prietate naturæ. Exigebatur à Catholicis, ne tantoperè digladiarétur de vna litera: ne nimio ſtudio contentionis impedire velle concordiam viderentur: verùm id inſignes heroes illi Liberius, Athanaſius, Hilarius nulla ratione ſibi perſuaderi paſsi ſunt. Nec mouebãtur quic- quam ea re, quòd offenſurũ pleroſq; nomen homouſij, magnasque turbas eſſet excitaturum. Sed ipſum poriùs loquentem Athanaſium audiamus: Definite, inquit, cauſificationibus iſtiuſmodi cõtra Patres grunnire: alioqui reſtat, vt etiam cruci Domini obmurmuretis: quo- niam ea Iudæis ſcandalum eſt, Gẽtibus verò ſtultitia, vt dixit Apoſtolus. Cæterum quemad modum crux mala non eſt, nobis enim credentibus Chriſtus eſt Dei virtus& Dei ſapientia eriamſi Iudæi inſaniant: ita quoque Patrum verba mala non ſunt, ſed vtilia iis qui ea legiti mè perlegunt, vimꝗque in ſe continent omnis hæreſis extinguendæ, etiamſi Ariani ſubinde rumpantur ſemetipſos condemnantes. Quẽ ſequutus Hilarius quoq;: Male, inquit, ſanctis rebus præiudicatur, ſi quia non ſanctæ a quibuſdam habentur, eſſe non debeant. Non ergo gloriemur in cruce Chriſti, quia ſcandalum eſt mundo, neq; in viuente Deo mortem prædi- cemus, ne ab impiis mortuus Deus arguatur. Male intelligitur homouſion: quid ad me benè intelligentem? Quaàm diuerſa fuit iſtorum ſententia Brenti, quàm pugnans cum ea quam tu profers? Cùm enim viderent Arianos non aliam ob cauſam hanc vocem homouſion repel⸗ lere, quàm quòd& eorum hæreſim aperiret,& ſanam Eccleſiæ doctrinam, quę minus aper- tè fuerat in Scripturis expreſſa, claram& perſpicuam redderet omnibus: quantò magis de ea abolenda laborabant Ariani, tantè vehementiùs obſtabant Patres Catholici, tantoq́; diligẽ- tius eam, quaſi pro munimento quodam& arce contra illorum impias commentationes in ſcripta referendam curabant: nihil ea re deterriti, quòd ſicut nunc Lutherani, ſic tum quoq; clamabant Ariani, quæ ſunt ad ſalutem neceſſaria, contineri in Scripturis omnia: nõ oporte- re nouas voces proferri: non debere præter Scripturas quicquam recipi- Quid enim ad hæc Athanaſius? Nihil id refert, inquit, ſi quis voces in Scrĩpturis non re- pertas vſurpet, quàmdiu pias ſententias complectitur. Contra hæreticus tametſi voces ſuas& ſacris literis mutuetur, nihilominus ſuſpectus, animoque corruptus audiet à Spirituſancto: Quare tu enarras iuſtificationes meas,& aſſumis teſtamentum meum per os tuumẽ Ita quo- que diabolo de Scripturis loquenti, os a Domino obturatum eſt. Contraà beatus Paulus etſi ex alienis literis loquatur, Cretenſes ſemper mendaces:& illud, Ipſius& genus ſumus:& ilo lud, corrumpunt bonos mores colloquia praua: tamen ſanctus cùm fit, pium animum gerit, & Chriſti mentem tenens, magiſter gentium eſt in fide& veritate:& quæ loquitur, cum pietate loquitur. Num autem ab hoc diſſenſit Hilarius? Is verèò cum induxiſſet Cõſtantium loquentem: Nolo verba, quæ non ſcripta ſunt, dici: Dic, inquit, priùs, ſi rectè dici putas? No- lo aduerſus noua venena, nouas medicamentorum comparationes: nolo aduerſus nouos ho- ſtes noua bella: nolo aduerſus nouas inſidias cõſilia recentia? Si enim Ariani hæretici idcircò homouſion hodie euitant, quia priùs negauerunt: nonne tu hodie idcircò refugis, vt hi nũc quoq; denegèt? Nouitates vocũ, ſed profanas, deuitari iubet Apoſtolus: tu cur pias excludis? cùm præſertim ab eo dictũ ſit: Omnis Scrĩiptura diuinitus inſpirata vtilis eſt. Inn⸗ ſcibilẽ ſeri ptum nuſquam legis: nunquid& hoc negandum erit, quia nouum eſt? Decornis ſimilem pa⸗- tri filium. Euangelia non prædicant: quid eſt, quòd non refugis hanc vocemeIn vno nouitas eligitur, in alio fubmouerur: vbi impieratis occaſio patet, nouitas admittitur: vbi autem reli- gionis maxima& ſola cautela eſt, excluditur. Sed diabolici ingenij tui fallentem ſubtilita- rem non tacebo: Similem, quod ſcriptum non eſt, decernis patri filiũ prædicari, vt æqualem Chriſtum Deum, quod eſt ſcriptum, taceas. Quæſo Brenti, non eadem rectè vobis quoq; dici poſſunt? Num& vos à nouis vocibus abſtinetis, quæ ſacris literis non continentur? Imputatiuam iuſtitiam veſtram vbi legiſtis in Scripturis? Reputari nobis fidem ad iuſtitiam, beatum eſſe cui non imputauit Dominus pec- catum, propter Chriſtũ non reputari nobis delicta noſtra, legimus in Scripturis. Qudòd verò docetis vos, iuſtitiã Chriſti nobis ad iuſtitiam reputari, ac ſi noſtra eſſet, nõ ſolum in Cano- nicis, verùm ne in veterũ quidem Orthodoxorum libris temerè quiſquam ſcriptũ reperiet. Intereà tamen hoc vos dogma veſtrum ita veſtris obtruditis, vt niſi quis id firmiter credat, eum ſalutẽ conſequi poſſe negetis. Sic ipſi falſum eſſe demõſtratis axioma veſtrum, quòd in Scripturis omnia continentur ad ſalutem neceſſaria, quodꝗ́; præter eas credi nihil, recipi ni- hi oporteat. Nam certè non verè nos eſſe iuſtos, ſed imputatiuè, vel non eſſe iuſtos, ſed pro iuſtis, imputatione haberi, quatenus Chriſti iuſtitiam per fidẽè poſsidemus, neq; ſcriptũ, neq; pictum eſt vſquam in ſcripturis Canonicis. Ac ne in vllis quidem vel veterum, vel etiam re- centiorum Doctorum ſcriptis, qui ante quadraginta hos annos vixerunt. Quid autem quòd aſſeritis, omni homini ad remiſsionem peccarorum aſſe quendã neceſ- 4 ſarlum ſ quisi lac. Qibo N- 15, ne ſeuerie Eua; priad es,jci polttet tum di ſicut ein nobis ² occaſict/ Juacl, urani, Deum, d es nob le pectus uutuhe ſem Vie ligels 1 leCOis Ocordi ir ra waland. Ntgrun quo lo. idem er Maie becillege Jan 9 3 ſipboibt Hhonden Htcone Atane e grrin, ilfi 2 tSgua aen rül entiu acllec ri qu olu unqul Sunc langel eadte nine,ho ndanc mrupt udmoc Äline nmoſt bumab minis: ne ſcrib liudicij zcettisſt tli quij imi ſui Ktneve t elario s arbitr nrer ſei impecdh tnonnu ioleruie acontel dq. lxi ſolicitu amerg in officl ruos, ct Itur do dmalun cimus, tur det s docet ia Drop ſum ſa n prol ſalut gas no ito re 1*3 z ecamd 0c; M et. ſenon dd I1 dente Deoſ c noulong 41 Tpugnanse 1 Yocem ho o dtinmg 1 nnidus:qua at SCacholch m mpias com a cLutheranl 1 nptursonl in recipi. voces in dd o mit, pumn in ne:& qO* um indun in ius ſiree k es nolo du. nim Arinl un e ideitco 6. giolustuq. a vtilsett M nelleecs ai? ancvocem 4 enij tuikl 22 lüprai i ſarium eſſe, vt credat certò& abſque vlla hæſitatione propriæ infirmitatis peccata ſibi eſſe dimiſla, nec eſſe quenquam vers iuſtificatum, niſi qui credi tum,& hac ſola fide iuſtificationem& abſolutionem perfici: hominem ren tum reneri ex fide ad credendum ſe certò eſſe in numero pr magnum illud perſeuerantiæ donum h S8. sCRIPTVRAE LIBERR II I. 266 Eindiſpoſitionis eſé eſſe iuſtifica- aatum& iuſtifica⸗ ædeſtinatorum,& in finem vſq;ʒ abiturum, abſoluta quadam& infallibili certitudine. Hæc& alia pleraq;, quæ vos non alio prope loco, quàm quo fidei articulos in ſymbolũ Apo latos haberi vultis, vt niſi quis ea crediderit, ſaluum fieri poſſe negetis, vbi in ſeri pturis reperiuntur? Quin aduerſantur illis potius, quemadmodum in exordio huius libelli demonſtrauimus. Conaris tu quidem Brenti, commentum hoc veſtrum ſtrenus defendere, productis etiam nonnullis& ſcripturæ Canonicæ& ſanctorũ Patrum teſtimoniis, ſed quæ ſtolorum re ſi quis diligentius expendat, non ma lac. Quod facilè demonſtrare poſſemus: verùm non eſt præſenti Ne veſtris quidem omnibus commentum hoc veſtrum probatur. Veſter eſt Bucerus, at is, neque ſolus, verè docet humanam eſſe cogitationem ſine Deo verbo natam ſeueratis tranquillitatem& pacem conſcientiæ fieri per Euangelij. Sunt, inquit Bucerus, ex noſtris, qui affirmant ſingu priuatim Euangelium audiat,& ſeſe pronunciari abſolutum. es, id propriè ad te pertinere, cum tu priuatim ac propriè abſolueris. ſolui ab homine, hoc eſt, ſeorſum audire gratiæ promisſionem ad confirmandam conſcientiam habeat,& tum demùm certum habeas„Euangelium ad te pertinere, cum tu propriè ac priuatim abſolueris, cogitatio humana eſt ſie verbo Dei. Vides Brenti, quemadmodum veſtri quoq; confitentur, commentum hoc veſtrum humanam eſſe cogitationem ſine verbo Dei? Hanc tamen vos cogitationem veſtram, hanc viſionem cor- dis veſtri, ſummo ſtudio& auribus& animis hominũ inculcare ſtudetis: nec alio loco, quàm quo Dei verbum ab omnib i facultate multò ſuperior. Noli putare Brenti s inſtituti. gis ex illis elici poteſt quod aſſeritis, quàm ex pumice ‚quod vos aſ abſolutionem ſiue annunciationem larem energiã habere, ſi quis Tum demum, inquit, certus Sed quòd priuatim ab- „per ſe momentum aliquod us recipi vultis& adorari. Et eſt certe Bucerus inter veſtros non poſtremi nominis: doctrina idolo veſtro Iſſebienſi nihilò inferior minis„ linguarum verò peritia, tum& Latinè ſcribéd ‚quòd ſine cauſa Deus, ſicut extremi iudicij diem, ita iuſtificationem quoo- noſtram, gratiæd́: ſuæ conſec uutionem T 3„ 25„ nobis nõ eſſe certisſimam voluerit: imbe occaſio. Nam ſi qui perſuaſum habent quàmlibet a tur animis, Deum, ab hoc elarionis crimine caue res nobis ali ſpectum haberet, ſe iuſtificationem, ſe Dei gratiam, ſe Dei filiorum adopt quutum, nec impedire iam quicquam, quò minuùs regni cœleſtis hæres e tem vſuuenit nonnunquam, vt qui ſerui de gratia ſuorum dominoru Siligenter ei hæc, quã tan ſocordiæ, vitæq́; laxioris eſſet occaſio tiæ profectu ſolicitus foret, ſi certò ſe iuſtificatione ſuaſum haberets Quamobrẽ quod conſid eſtne veriſimile, quòd quiuis de vulgo ſi certò ſcire cilioribus enim iſta certitudo ſuperbiæ quædã eſſet apud Regem aliquem aurt Princi pem ſe eſſe in gratia, nimi ſui affectionibus imperare ſciant, effugere tamen vix poſſunt, quin efferan queat ſe eſſe in gratia apud re ſibi posſit? Monet Paulus, vt in humilitate ſuperio- os arbitremur. Scilicet hoc facilè præſtaret quiuis è turba: Poſteaquam certè per⸗ ionem eſſe conſe- fficiatur? Sicut au- m ſunt ſecuti, minùs s inſeruiant, quin& contemnere nõnunquam incipiant: ſic in viris imperfectis ta contentione vos aſſeritis, gratiæ certitudo, quid aliud quàm inertie cuiuſdam, futura: Quis enim de pœnitẽtiæ fructibus ‚quis de gra- m, Deiq; gratiam eſſe conſequutum per- eratiores Patres& Domini nonnunquam faciunt, Vt gratiam ſuam erga filios& ſeruos disſimulent, nec eos omninò certos de ca eſſe velint, quo ſic illos in officio contineant, ne ſi nimium de ea ſint ſecuri idem erga ſe Meritò igitur dogma hoc veſtrum damnatum eſt a becilles& ad malum pronos ad licentius peccandum inuitare videntur. aliam eſſe dicimus, cur vt quiſque mortalium veſtrum hoc Euangeliuma ſeipſo reddatur deterior, præter inanem iſtam, quam vos docetis fiducia ſpondere vos docet Magiſter veſter Martinus Lutherus„ſi quem ex vo git conſcientia propter pPeccata, quæ patrauit? Iubet his verbis vti, attamen ego ſum ſanctus: ſi ego probus non ſum, Chriſtus ramse ruos, creaturasque ſias Deum facere, credi rectè poteſt. ‚negligentiores reddantur b Eccleſia, quòd homines naturà im- pterea vos iam probos eſſe neceſſe nõ ſit, quia Chriſtus probus eſt? quaſi probitas illius etiã illi ſufficiat ad ſalutẽ, qui improbus eſſe perſeuerat? N tis, quando negas nos propter indignitatem noſtr noſtrorum habito reſpectu, ſolius Chriſti meritis ſtus probus eſt, improbo cuiuis eſſe liceat, neq; tamẽ intereà de ſalute ſua dubitare fas ſit, quaſſ Chriſtum, cùm in terris verſaretur illius probitate confidere quiſq; ſequuturus. tem aperuiſt iuſtificatione 1 unquid autem tu diuerſum ab eo ſen- am trepidare debere, ſed nullo meritorum niti dicis oportere? vt iam quoniam Chri⸗ ‚de gratia, deq; probum fuiſſe ſufficiat,& debeat etiam improbisſimus, quòd ſit æternam ſalutẽ con- Quantam verò Brenti, commento hoc veſtro feneſtram ad omnem improbita- is? vt mirandum non fit, quòd idem ille dux veſter& poſteaquam ſuum iſtud Euangelium prædicare cœpit, factos eſſe v Iores. Fecerunt itaq; pro officio ſuo P Vy 4 anteſignanus queritur, os decies Sodomitis pe- atres in Concilio Tridentino congregati, quòd hanc veſtram Buce. Brétio con⸗ tradicit de certi⸗ tudine gratiæ. In cap.3. Matih. 4. Bute. Luthero docrina& lin⸗ Luarum peritia non inferior. Phil.2. vtiliter iguorat homo ſe in gratia Dei eſſe. Contrs nanem uam autẽ cauſam fiduciam hære- mplectitur, ſtatim ticorum. m? Quid enim re- bis aliquando pun- Quid peccatũ, peccatum: ſt probus. Quaſi verò pro⸗ —— Ppouerb. 27. Eecle. 1. SDrentius contra Chr.ma& vn tiones quæ in Eapliſmo⸗ Re/ſpouſfo. (ap.. De conſecr at. di. A. ca. Si qtuis volue it, cap 1. Ii qus de alio cap. 2. 0mn terore. M 15. A4 lu-. 2 8 conten: ꝛie ealiud ex cat ſa vr ittere cærc- moxias Etcleſiæ. Prote:uò contra An tS SlC 4: De ſecundo Rren tii ſcripto Apo logetico. DE AVCTORITATE veſtram doctrinam anathemate condemnarunt, qua videbant homines ſua ſponte procliues ad ſcelera, magis etiam ad illa incitari. Rectè Sapieès ille bearum eſſe pronunciat, qui ſemper eſt pauidus. Nam qui ſine timore eſt, iuſtificari non poteſt. Contra veroò infelix eſt ille, quem vos, cum hac inani veſtra fiducia ſecurum deſcendere facitis ad gehennam. Verum de hoc ſa- tis: nunc vnde deflexit, eò redeat oratio. Non omnia cõtineri in Scripturis, quæ ſunt ad ſalutem neceſſaria, dum conatur demon- ſtrare Petrus à Soto, profert vocem homouſion, quam proptereà reiiciendam eſſe cenſebant Ariani, quòd in Scripturis non contineretur, extra quas recipi quicquam debere negabant. Arqui ſic fuit ſemper& eſt ad ſalutem neceſſarium credere, quod ſit patri filius ⁴αοονςι οs, vt qui non credit, anathema ſit à Chriſto& à corpore eius Eccleſia, nec vllam habere poslic ſpem æterne ſalutis adipiſcendæ. Produxerat ſecundo loco Petrus Chriſia atq; vnctiones quæ adhibentur in Baptiſimo. Hic Brentius: Quid autem eſt, inquit, quod Aſotus adiungat etiam Chriſinata& vnctiones, quæ ſint Baptiſmo adhibenda? Hoccine eſt officium conci- liorumè vt definiant quid præter ea, quæ Chriſtus ipſe inſtituit, Sacramentis ſit addendum? Mirabor ſi has ineptias& hæc Aſotica exempla ſui ipſi Prælati non rideant, cuùm ſcriptores eorum doceant, hæc ad ſubſtantiam Baptiſmi non eſſe neceſſaria. Congregemus igitur con- cilia Prælatorum magno ſumptu, nec minori periculo, vt conſtituantur aut non neceſſaria, aut puerilia ſpectacula. Sed de talibus cæremoniis tum tractabitur Deo volente, cùm illud Chriſti: Fruſtrà colunt me docentes doctrinas& præcepta hominum, explicabimus. Imò verò Brenti, Conciliorum hoc eſt officium, vt non ſoluùm de doctrina religionis, ve⸗ rùm etiam de ritibus cognoſcant, quos vel in Sacramentorum adminiſtratione, vel in diui- nis officiis adhiberi oporteat, vt qui ſint Apoſtolicẽ traditionis, qui nõ ſint: quos deceat, quos non deceat ſeruari, planũ fiat omnibus. Quamobrẽ ante mille ducẽtos plùs minùs annos in Arauſicano primo concilio definicũ fuit, vt vngerentur Chriſmate baptizati. Quin& in po- ſterioribus Conciliis, Lugdunéſi, Valẽtino, Beluacéèſi, Martini Pape, multæ ſunt edite conſti⸗ tutiones de Chriſmate, quas recitat Gratianus. Neq; tibi mirũ hoc videatur Brenti, cum eriã Apoſtoli de rebus non maioris momtẽti, nimirũ vt abſtineretur à cõtaminationibus fimula- chrorũ,& ſuffocatis,& ſanguine, ſi ſtatuerent aliquid in concilio, ſe facturos operæpretium exiſtimauerint. Intereà tamen fatemur verum eſſe, quod ſeribis, ad ſubſtantiã Baptiſmi non eſſe neceſſarium vngi chriſmate. Cæterùm ad ſalutẽ fidelium neceſſarium eſt, non contem- nere, quæ præcepit Eccleſia. Sit infans aliquis vel adultus etiam, qui de vita periclitetur, non eſt ad manum Chriſma, ſi nihil aliud quam aſpergatur aqua, cùc acceſierit verbũ ad aſper- ſionem hanc, iam eſt baptizatus, nec ei quicquam deeſt, quod ad ſubſtantiam Baptiſmi per- tinet: ad quam adeò chriſma non eſt neceſſarium, vt ne Sacerdotis quidem in Baptizando miniſterium, ſi fortè qui baptizandus eſt, ei vitæ periculum imminer, nec Sacerdotis haberi copia posſit, ſit neceſſarium:& æquè pro baptizato talis habeatur, qui ſit à fœmina, cùm vr- get necesſitas, atque ſi ſir à Sacerdote baptizatus, nec iterari baptiſmum liceat. Neq; tamen ideò non grauiter peccat, ſi quis nulla necesſitate cogente, malit à Laico, quàm à Sacerdote baptizari. Non minùs autem& ab illo peccatur, qui ſciens, prudensq́; per contemptũ Chriſ matis vſum prætermittit. vis autem ſcire, quantum ſit hoc peccatum?quen tibi potisſimum proferemus, cuius teſti⸗ monium aliquod apud te pondus auctoritatis habeat? Cupiebas non ita pridẽ dari tibi Da- maſum. Vis autem hunc tibi demus? Audi quid ille ſcribat ad Aureliũ Carthaginenſem Epi- ſcopum: Violatores, inquit, canonum voluntarij, grauiter à ſanctis Patribus iudicantur,& à Spixituſancto, cuius inſtinctu ac dono dictati ſunt, damnantur, quoniam blaſphemare ſpiri- tumſanctum non incongruè videntur, qui contra eoſdem ſanctos canones non necesſitate compulti, ſed libenter aliquid aut proteruè agunt, aut loqui præſumunt, aut facere volenti- bus ſpontè conſentiunt. Talis enim præſumptio manifeſtè vnum genus eſt blaſphemiarum in Spiritum ſanctum. Audisne, quantum hic facinus eſſe iudicet, non Chriſmatis vſum omit tere, quod vrgente necesſitate ſine crimine fieri poteſt, ſed proteruè contra canones Eccle- ſiaſticos venire.. Ecce autem quo tempore locum hunc tractabamus, venit in manus noſtras liber Brentij contra hunc ipſum virum venerabilem Petrum à Soto ſcriptus.Cui titulum hunc fecit, Apo logiæ Confesſionis VVirtembergenſis pericope ſecũda. Deum immortalem, quam eſt effre- nis in hoc homine cõuiciandi libido,& plus quàm ſcurrilis dicteriorũ, ſannarumꝗᷓ; petulan- tia? Quæ autem eſt hæc Euangelij docendi tam non Euangelica ratio? haud aliter is libel⸗ lum hunc ſuum ſcommatis, conuitiis, calumniis parum Chriſtianis impleuit, atque ſolent ij, qui capos aut faſianos infarciũt aliis. Ab his incipit, per hæc pergit, in hæc deſinit. Erit autem quiſquam, qui posſit animo ſuo imperare, vt credat hæc a Chriſti,& non à Satanæ potiùs Spiritu eſſe profecta? Commendata mihi fuit à quibuſdam Brentij modeſtia: cæterum in hoc ſuo ſcripto tam longe ab ea videtur abeſſe, quàm qui longisſimè„Furere dicas homi⸗ nem, non dicere vel ſcribere. Quàm ioculariter in eo Chriſma tractat? quos riſus excitat le- em b— 3 1 1 1 1. 4 8 pidis ſuis fabellis recitandis? Quam procaciter inſultat ſæpè venerabili viro Petro a Soto? quam ti cinpeu- 1 V umn geled 14 imodo- ſ malt itii 8 lerbio: Sim 3 ſerd nö et20 8 iones reſ tal d ckaret uIn Cl g Concliſbe dr negat hochon o, Scllicet m ex Ecdleſix l Wa fuerunt, din ls non eltzt iis verum 1 u ln . a5 Vnital 1. cnſct BNn vür nit inquie 11 Eccela acuigln Inta ſrecimiro Juo dm arog,s n egu linitotiuen C hocelt, quden ten chuſumqpt ger jus oculis eEr an mo,ſcut iu ad licat ex ilEi lise nom rnicer obl im impecin a min Nanquxſi t ani- aiquis quis ſode uxtur quico t nt ſatam faciuf iuer marico hud, er Lod meraur.O,2 f Chr Sxcranent Lob etus membllt kelte mmnine aldy c Chr ID placere, pen urumomma prel Aid alind i e2„luſ lgno Chtilr, difn ſt pudeat u 18 1t rendiplamna em, tilemcrucne dan erubeſcitue Quancns nihn pl tacitis. 3. chſ 4 N 1 1nnend ddod d cineel pd Gnetofann Kraman toltand a Mrcean emſg ongegenuoin 4 dandäraut onng u deo zolene dh un enplecdin ſcecoedndaralpin wi mltanont, l 2 1 cetoslus minän 2 e 4151 5. eapt 2nli da ler. 4 de multa ſunt ecik côtaminationibdst ſetacturos pern d ſibſtanti bai elſariom et nonc zui ce viaperdli acceſſert ketti⸗ ſubſtantiam Bani- dris quicemin inet, nec dacett aui btafcmion iſmum licer.Ne Laico,qpäm: er contecg 2190: 9 5 db um proferemlo non it prceci reliũ Cantaglel is Patibus dicl dlaen = — woniam os cnones1oh- wmont, altfaen m genubei buf non Chriſnans 1no ie 2S S ldeatur Drenthan i S. sCRIPTVRAE LIRER IIT. 267 quaàm petulanter etiam in ſanctos Patres iam vita functos debacchatur? Mimum quendam cum agere dicas, non Theologum, vt ego ſatis mirari non posſm, ſi quiſquã eſt mortalium, qui modò non ſit ab omni prorſus pierate, grauitateꝗq́; remotus, qui tali homine Theologo malit vti, quam ludione. Sed quale Euangelium, tales Euangeliſtæ, ſicut veteri iactatur pro- uerbio: Similes habent labra lactucas. Vnde autẽ Luthieri diſcipulũ agnoſcere liceret? Nobis verò nõ eſt hoc loco propoſitũ de Chriſmate multa ſcribere,& ad inſulſas hominis cauilla- tiones reſpõdere: ſed quin ſtrictim, breuiterq́; de nõnullis agamus, tenere nos nõ poſſumus. Ac fatetur hoc initio Brentius ipſe, Chriſmatis vſum in Baptiſino à nõnullis ſcriproribus & Conciliis celebratum,& in Eccleſia poſt diuulgatum Euangelium ſolennẽè fuiſſe. Verum negat hoc modo, hoc conſilio traditum Eccleſiæ, quo eum Eccleſiæ ſcriptores obtrudunt. Scilicet melius exploratũ habere poteſt heſternus hic homo, quo modo, quòue conſilio ſit Eccleſiæ Chriſma traditũ, quam illi priſci ſancti Patres, qui temporibus Apoſtolorũ proximi fuerunt, à quibus illud per manus Epiſcoporũ inuicem ſuccedentium traditum eſſe dubium non eſt, quamlibet reclamet Brentius. Qui ferri tamen poſſe poſteà Chriſmatis vſum ſcribit, Verùm illud ferri nõ poſſe, quod Petrus à Soto vociferetur, eos qui non vtantur Chriſmate, ab vnitate Eccleſiæ recesſiſſe,& eſſe Schiſmaticos& Eccleſiæ hoſtes. Atqui non Petrus ita cenſet Brenti, verùm Chriſtus ipſe. Vis audire Chriſti ſententiam hac de re? Qui non audie- rit, inquit, Eccleſiam, ſit tibi tanquam Ethnicus. Si ſunt Ethnici in Eccleſia, erunt etiam in Eccleſia, qui Chriſinate non vtuntur: quos tamen nemo propterea iudicat alienos ab Eccle- ſia, quòd non vtuntur Chriſmate, cùm accidere nouum quam posſit, vt omittatur Chriſma ſine crimine, ſed quòod Eccleſiam non audiunt, quòd prudẽtes& ſcientes ex incredibili qua- dam arrogantia, legum q́ Eccleſiaſticarum contemptu, cõtra ea venire audent, quę ſunt vna- nimi totius orbis Chriſtiani conſenſu recepta, perpetuoq́; tot ſeculorum vſu comprobata, hoc eſt, quamobrem ab Eccleſia cenſentur alieni. Quid quiſq; credat, quid in pectore ſuo clauſum quiſque gerat, ſcire poteſt nemo, pręter eum ſolum, qui corda ſcruratur& renes, cu- ius oculis etiam ea nuda ſunt& aperta omnia, quæ ſunt noſtri cordis intima. Cæterùm ho- mo, ſicut ſcriptura dicit, non videt, niſi ea quæ patent, quæ ſub aſpectum cadunt, ex facie iu- dicat, ex ritibus iſtis externis pronunciat. Obſeruat aliquis ritus, quos per orbem Chriſtia- num vniuerſum obſeruari videmus ab omnibus, quicunq; Chriſtiani cenſeri volunt, nihil ĩam impedit, quominus inter Chriſtianos,& Chriſti corporis Eccleſiæ membra numeretur. Nam quæ ſunt in animis hominum recondita, Deo iudicanda relinquimus. Quod ſi verò ſit aliquis, qui non modò non obſeruat, verumetiam faſtu quodam intolerabili reiicit& aſper- natur, quicquid eſt rituum, quibus homines Chriſtiani fidem ſuam erga Chriſtum orbi te- ſtatam faciunt vniuerſo, non habet is iam, cui porius imputet, quam fidipſi, quèd pro Schiſ- matico habetur, quòd inter Eccleſiæ membra non cenſetur, quòd inter Chriſtianos non nu- meratur. Omnes Chriſtiani iã inde à mille quingentis annis, præter Baptiſmi& Euchariſtiæ Sacramentum, duobus etiam his ſignis viſibilibus ſe ad Chriſtum crucifixum pertinere,& eius membra eſſe teſtari voluerunt, Chriſmatis vſu,& crucis ſigno, quorum vno de Chriſti nomine, altero de Chriſti cruce ſe gloriari, nec in alia ſibi re, quaàm in Chriſto pto ſe crucifi- xXo placere, ex illo pendere, in illo ſpem ſuam& fiduciam omnem collocatam, in illo rerum ſuarum omnium pręſidium conſtitutũ habere, publicè profitentur. Hęc ſigna ſi quis reſpuit, quid aliud is de ſe ſuſpicandi præbet occaſionem, quam quòd neq; cum nomine, neq; cum ſigno Chriſti crucifixi commune quicquã habere velit, quòd eum& nominis& crucis Chri ſti pudeat? Cuius vt minimè pudere, quin etiam vr in ea ſe gloriari Chriſtiani demõſtra- rent, ipſam frontem, quæ pudoris& verecundiæ ſedes eſt,& Chriſmate vngendam,& iden- tidem cruce ſignãdam eſſe duxerunt, vt in quo membro erubeſcitur, ibi figeretur, vnde non erubeſcitur, imò gloria porius omnis quæritur. Quamobrem nihil eſt Brenti, quòd ita grauiter feras, vos pro talibus haberi, quales vos ĩpſi facitis. Ab Eccleſia Dei vos ipſos præciditis, altare contra altare erigitis, cathedram cõtra cathedram conſtituitis, veteres ritus abrogatis, nouos inſtituitis, non à priuata vnius alicu- ĩus ex prĩſcis illis Doctoribus ſententia, ſed à communi omnium opinione totius Eccleſiæ conſenſù comprobata, diſcedere vobis fas eſſe ducitis, vt ĩta vos non ſolùum à noſtri tempo- ris, quæ tamen diuerſa non eſt, verumetiam ab illa, quæ fuit Apoſtolorum priſci temporis Eccleſia, in qua fuerunt præclara illa lumina, Hieronymus, Auguſtinus, Cyprianus, Batilius, Chryſoſtomus, Ioannes Damaſcenus, Theophilactus,& alij multi viri ſancti, eſſe ſeparatos doceatis. Et intereà moleſtè fertis ſi quis eo nomine vos appellet, quod nõ modo ſcripta vel dicta, verumeriam ipſa facta veſtra vobis impoſuerunt. Sed quæ eſt frons tua Brenti, qui Chriſmatis vſum tanquam impium, Auguſtini quoque conaris auctoritate damnare? cum non ignores quàm ſæpè, quàm honorificè, quam multis in locis vnctionis iſtius meminerit. Dixit is de veteribus Sacramentis, non eſſe ſopitos cine- res eruendos, quin ea cum honore ſepulta à Chriſtianis omnibus irreparabiliter eſſe deſeren- da. Num autem in tota illa epiſtola vel verbo Chriſmatis facit mẽtionemè De circunciſione, ſabbato, capitis raſione, tum de ſacrifieiis veteris legis loquitur ibi Auguſtinus, atq; hęc ſunr, Qus Facri chriſmatis vſus contra Bren tiiem defendiiur. Matzb. i. Hier.Iy. Heb. 4. I. Re · 16 Schiſmauic eſt ſolennes Eccleſlæ probat usque ritus aſpernari. Quid nos doceam chriſmalis vſus, Gerucis αυ. Vncde ſchiſmatici hodie dignoſcan= 1447* Auguſt. conirs Brentuun vin⸗ dicatus. Ad Hier. epi 19. —— PEAVCTORNRITATE quæ cenſèt irreparabiliter eſſe deferenda: cęterùm ſicut manuum impoſitionem, ſic&e Ohrit . matis vſum in Eccleſia rerinendum Apoſtoli cenſuerunt. Sed vos iam pridem Brenti depu- 2 s. duit, cuùm de eorum eſſe numero videamini, quos dixiſſe ſcribit Propheta: Pofuimus men- dacium ſpem noſtrarm,& mendacio protecti ſumus.— Neque verò nos vel in Chriſinate, vel in ſigno crucis no ſtræ ſalutis ſpem collocamus: ve- rum in folo Chriſto crucifixo, quem ſignis iitis vifibilibus denotamus: quamobrem etiam abſque ſignis his fieri poſſe credimus, vt ſalutem aliquis æternam conſequatur. Verùm ſi Pius vſus Chriſ- 1 —„ 1. matis, aAb ou- mbus reliuẽdus. his fie quod vos facitis v ſum eorum, aliquis contemnat, eum in Spiritumſanctum peccare, à ſanctis Patribus docti perſuaſum habemus. Nam vt demus hoc, quamuis ritè fieri poſſe non creda⸗ mus, quòd hæc viſibilia ſigna, vel vſus eorum potius rectè posſit abrogari, non tamen hoc Vnius alicuius priuata, verum publica totius. Eccleſiæ auctoritate factum oporteret. Nunc autem cùm vnus aliquis hoc ſibi per ſummam ſuperbiam arrogat vt ſuum ipſius priuatum ſenſum totius Eccleſiæ ſenſui& conſenſui præferendum eſſe iudicet, quid de eo aliud exiſti- mari rectè poteſt, quàm quod ſit ſingularis, ſit ſchiſmaticus, ſit hæreticus? cum qui tali præ- ditus eſt ingenio, non quod omnibus, ſed quod ſeorſum& ſigillatim ſibi videtur, id ſentiar, areliquo cœtu fidelium ſe præcidat, denique diuerſam quandain ſententiam eligat ab ea, quę totius eſt orbis Chriſtiani. 4 Sed factus iam tandẽ mitior Btẽtius, vel vi potius veritatis coactus, Tolerabile eſſe, inquit, ſi in Baptiſmo, in Pontificali confirmatione,& in aliis ſacris adhiberetur Chriſmna ſimplex, & nulla incantatione ſordidatum, ac vſus eius permitteretur liber. Nunc autem hoc intole- rabile ac deteſtandum eſt, quòd non ſolum vſus eius tanquam ad ſalutem neceſſarius exiga- tur: verùm etiam non adhibeatur in vſum, niſi magicis execrationibus turpificatum. Que eſt hæc iſtius incircunciſi Philiſthæi blaſphemia, qui verba Dei magicas execrationes vocare non reformidat? Verum hoc Euangelium eiuſmodi gaudet leporibus. Nam non multũ diſ= ſimilibus verbis vtitur, quãdo de illa formula verba facit, qua nos vti Chriſtus in baptizan- do voluit. Sic iſtorum lingua nihil eſſe poreſt impurius. Harres pyo fbriſ Quibus autem contumeliis non afficit& Clementẽ& Dionyſium,& ſanctos alios Pon matc cotra E en- tifices, quos omnes fictitios eſſe vult? Cuius rei nos contrarium docere poſſemus, niſi pige- ene ehahe ze ret in lis rebus diutius immorari, quæ præſentis inſtituti non ſunt. Keprehendit Brentius rch. Ral⸗f. Dionyſiũ, quòd ſcripſeritis, diuinos duces noſtros, quos nos Apoſtolos interpretamur, hanc vnguenti conſecrationem tanquam eiuſdem ordinis,& eiuſdem efficaciæ cum ſacris cære- moniis. Synaxeos, iiſdem vt plurimùm figuris& myſticis diſpoſitionibus, ac ſacris benedi- Au li.2 cap.os. ctionibus conſtituiſſe. Sed ſi qui ſcripſit hæc, fictitius illi Dionyfius videtur, num Auguſtinũ quoq; dicet eſſe fictitium, qui ſcriptum reliquit in eo libro, quem edidit contra literas Peti- liani, quod in genere viſibilium ſignaculorum, Sacramentum Chriſmatis ſacroſanctum eſt Oh. eiſt.n. ii. ſicut Baptiſmus? Num fictitium eſſe dicet hoc vetuſtiorem eriam Cyprianum, qui cum aliis multis ad fratres quoſdam ſuos ſcribens, primũ de aqua Baptiſmi ſic loquitur: Oportet mun dari& ſanctificari aquam prius à ſacerdote, vt posſit Bapriſmo ſuo peccata hominis, qui ba⸗ ptizatur, abluere. Et paucis interiectis: Yngi quoq; neceſſe eſt eum, qui baptizatus fit, vt ac- cepto Chriſmate, id eſt, vnctione, eſſe vnctus Dei,& habere in ſe Chriſti gratiã posſit, Porrò autem Euchariſtia,& vnde baptizati vnguntur, oleum in altari ſanctificatur. Sanctificare au⸗ „ tem non potuit olei creaturam, qui nec altare habuit, nec Eccleſiam. Vides quemadmodum Seheſaieaans Oypriani verba non multùm ab iis, quæ ſcripſit Dionyſius, disfidere videanturè Simul&X il- 5. lud ex iis cognoſcere potes, non vngendi ſolum, verumetiam aquam Baptiſinatis,& oleum Chriſmatis conſecrandi, quàm vetus fuerit inſtitutum. Qua de re ſic etiam ab Ambroſio ſcrĩ eramentis capz. Pturn eſt: Vidiſti aquarn, ſed non omnis aqua ſanat, ſed aqua ſanat, quæ habet gratiam Chri- ſti. Aliud eſt elementũ, aliud cõſecratio, aliud opus, aliud operatio. Non ſanat aqua, niſi Spi- rituſſanctus deſcenderit,& aquam illam conſecrauerit. Ac nonnullis interiectis: Vbi primùm , ingreditur Sacerdos-exorciſimum facit, ſecundò ſuper creaturam aqueę inuocationem: poſteà 7..& precem defert, vt ſanctiſicetur fons,& adſir preſentia Trinitatis xternæ. Auguſtinus quo-⸗ Baſitms ad m que, Benedicimus, inquit, aquã Baptiſmatis& oleum vnctionis. Baſilius itidem: Conſecra- pte ochiũ cap.ꝛn. mus aquam Baptiſmatis& oleum vnctionis. Et horum æqualis Sulpitius, quemadmodum diuus Martinus oleum benedixerit, commemorat, vbi ſimul& exorciſmi meminit, dialogo tertio, de vita diui Martini. Quorſum autem attinet reliquos omnes proferre? cùm Apoſto- lorum hanc eſſe traditionem, vt primùm cõſecrentur aqua& oleum, deinde baptizentur ho- mines& vngantur, tam ſit ex veterum Scriptorum conſentienti teſtimonio perſpicuum, vt de eo dubitari fas non ſit? Quòd ſi liber extaret, quem Ignatium ſcripſiſſe de Traditionibus Apoſtolorum narrat Euſebius, inde verò certo certius ita ſe rem habere cognoſcere liceret- Porrò qua forma cõſecrari fuerit ſolitus fons Baptiſmatis, vel oleũ Chriſmatis, nõ ſatis cõſtat ex veterũ ſcriptis. Interea quæ nobis in Pontificali Rom. præſcripta eſt, ea recte vtimur. Et admirabilem Brentij faſtum& arrogantiam execrari ſatis non poſſumus, qui quo Quid Catholicis Srentius afſin gat, in Chriſma gontumelioſus. olei Chriſmaiis. Am. li. i. de Ja⸗ ⸗ Arroodtia Rrenz deTur t0 ver tanto conſenſin tor ſeculis ab vniuerſa receptum eſt Eccleſia, non magis Latinorum quam ri& ccleſi p:— 3.. 1 E.. 5 S.. pous.— Cracorum, non Occidenrtis magis quam Orientis, tot ſannis tam ſcurriliter exagitare non Vere- cll lei geatua 1 b totius Chril C1 Glinetead num cuiqt ſe nctenrni- Am oier lnſolta e A dunt pullo ftin defendend be profert ſin! prrdicaidſ, 3 Wgtureltzn 4 duiramen 1 ere⸗Nold ii xit. Tucci 4 eſt cordb di a. ji huic gpic nc niſter& ten F cordscarn nis quidocſe Re 1o.dditile 8.) gem faclitao ter menptadicln ol Paulus apelo: tte- Et eſtaturt lu Chriſtusprieen vn nimis homn d &frmius ti a o0l duam qux te n tan ſcipta ſec ins i eſt tempore ſimi: tur gendsſme d2 zll⸗ Lunngelica. s eni Bebraicenoce lit ſenciuntmug ahte nento cipt an bel apertioralure feri Liigicg ment natrarelepicten bel CMonach mim teitumeſt gre 3ne gedhidfaue dr de namen ifn; üilc Cünn cr uld autee- unele 8 trynomio* d Müs erb le mandaueri 4 15 Ilt nan ora ventam d ,Tojerad deretur Chri .Nuncaulea- dlutem nec Ds PHNIIH uUu lrplnc. aglcas execrati dus, Nam no vt Phrſp.. 2VtIChrlttusl ſtolos Interore etncaclæ cum tionibus acſ3 IOIIIDUS, S A us Vldetur nun Ledldlt contra hrilmatis lacc Cypnanum, 7 n Nonſa lisinterſectl aoue inuocd S. sCRIPTVRAE LIBERIII. 268 veretur. Scilicet ſi quid ineſſet in ea re vitij, quòd exorcizatur& conſecratur aquæ, ſalis,& olei creatura, iuxta receptum tot ſeculis Eccleſiæ morem, ignoraſſent hoc illa præclara orbis totius Chriſtiani lumina, Cyprianus, Ambroſius, Auguſtinus, Baſilius, Chryſoſtomus, vt ni- hil intereà dicam de Clemente& Dionyſio: nec fuiſſet hoc tanto temporis interuallo mor- talium cuiquam reuelatum, niſi nunc demum fiis iſtis deſertoribus: qui quamuis de ſpiritu ſe iactenr, nihil tamen aliud quam caro ſunt? Er indicant hoc eorum libri, quibus tam proca⸗ citer inſultant, tam perulanter conuitiantur, ram ſcurriliter ſannis& dicteriis in quoſuis lu- dunt, nullo minuùs eos, quam Dei ſpiritu agi. Sed nolumus eſſe longiores in Chriſmmatis vſu defendendo: ad inſtitutum redeamus. Profert aliam ſcripturam Brentius: Vos dixi amicos, quia omnia quecunq; audiui à Patre meo, nota vobis feci. Ac ſubdit: Quæ autem Apoſtoli acceperunt à Chriſto, ea vulgauerunt prædicatione ſiua in toto orbe terrarũ,& tradiderunt ea poſterirati ſcriptis ſuis. Manifeſtum igitur eſt, quòd omnia, quæ ad ſalutem cognitu neceſſaria ſunt in ſcriptis Propheticis& Apo ſtolicis contineantur. Profert è regione Petrus ex epiſtola ad Timotheum: Quæ audiſti, in- quit, à me per multos teſtes hæc cõmenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt& alios do- cere. Non dixit, inquit, quæ ſcripſi vel ſcripto tradidi, ſed verbo tantùm, quæ audiſti. Non di⸗ xit: Tu commenda monimenris literarum, ſed hominibus fidelibus. Lex Euangelica magis eſt cordibus indita Spirituſancto interiùs docente: Docebit vos omnem Veritatem. Apoſto- li huic Spirituſſancti interiori inſtinctui innixi ſunt. Vnde Paulus: Epiſtola eſtis Chriſti, mĩ niſtrata& ſcripta non atramento, ſed ſpiritu Dei viui:non in tabulis lapideis, ſed in tabulis cordis catnalibus. Quare iniuriam facit dignitati Euangelicæ& Apoſtolicæ,& aperrè impo- nit, qui docet: Apoſtolos ſeripto tradidiſſe cuncta, quæ verbo docuerũr,& acceperũt à Chri- ſto. Addit in Coliis: Mirandum eſt, quòd tam audacter hoc aſſeratis& tam facilè, merirò ea⸗ dem facilitate contemmendum. Nam primùm conſtat, non omnes Apoſtolos ſcripſiſſe,& ta- men prædicarunt omnes. Deinde neq; ipũ qui ſcripſerunt, probantur omnia ſcripſiſſe, imò Paulus apertè contrariũ dicit ad Timotheum, vt habes in aſſertione Catholica ex oppoſito. Et reſtatur Dionyſius, Euſebius,& antiquorũ plurimi pauca eſſe ſcripta ab Apoſtolis. Neq; Chriſtus pręcepit vnquam eis, vt ſcriberent, ſed prędicate, inquit. Er quàm indignsè ſentit de animis hominum, de Eccleſiæ firmitate, de operatione Spirituſſancti, qui non putat ſolidius & firmius teneri poſſe, quæ cordibus mandantur fidelium, dicete Paulo: Hæc cõmenda,& c. quàm quæ membranis aut tabulis. Deniq; Euangelica lex, reſtante Ezechiéle Propheta non ſcripta, ſed indita eſt cordibus, nec ad eius eſſentiam pertinet ſcriptura aliqua. Quanto enim tempore ſine ſcriptura Euangelica lex fuit annunciata? Imò vt antiquisſimus Iræneus dili- gentisſimè& verisſimè confiderauit vſqque hodie ad omnes Barbaros ſine ſcriptura eſt lex Euangelica. Neq; enim quicquam Apoſtoli ipſis ſcripſerunt. Sicut enim Cracè loquens aut Hebraicè non loquitur Barbaris, ita iiſdem linguis ſeribens: Ordinationi enim, inquit, aſ- ſentiunt multæ gentes Barbarorũ, eorum qui in Chriſtum credunt, ſine charactere vel atra⸗ mento ſcriptam habentes per Spiritum in cordibus ſuis ſalutem,& c. Hæc a Petro ſcripta& apertiora ſunt,& veriora, quàm vt refelli queant. Quid igitur Brentius? cum videat ſe nihil habere quod contradicere posſit, incipit nobis narrare lepidam fabellam de Synodo Monialium. Ludit etiam elenchis quibuſdam ſophiſti- cis. Monachus Dominicaſter portétum in rerum natura, quia ſimul eſt albus& ater, ſed por- tentum eſt generis neutri, igitur& Monachus. An non lepidum ſcurrã agit hic Theologus? Sed quid faceret, cum ſibi ſic occluſum os eſſe videret, vt quod cõtra mutiret, nõ haberet? Po ſtea tamen, ne nihil dicere videretur, non ſe loqui dicit de lireris& ſyllabis, ſiue in membra- na, ſiue in papyro ſcriptis, ſed de ſententia, quę iis literarum& ſyllabarum notis ſignificatur. Quid auté hoc ad rem, de qua agiturè Docet poſteà: Eaſdem res manere, ſiue voce nuncien- tur, ſiue literis mandentur: quòd productis Scripturarum exemplis ex Geneſi, Exodo, Deu- teronomio, planum facere conatur. Verùm& hoc quid ad Rombum? Quærit deinde, Num Moſes ſcribendo legem& Euangelium ſuſcepit vanum labors, quippè qui cœleſtem vocem mandauerit membranis rei fragillimæ? Quaſi verò dixerit hoc Petrus, aut quaſi quiſquam ſit homo Chriſtianus, qui vel Prophetas vel Apoſtolos reprehẽdat, quod legem& Euange- lium literarum monumentis conſignarint. Non de hoc agitur Brenti. Verùm cùm dixiſſet Perrus, quòd apertè imponit hominibus,& eos decipit, qui docet Apoſtolos ſcripto tradi- diſſe poſterirati cuncta, quæ verbo docuerunt, hæc illius à te ſententia refutanda: fimul de- monſtrandum erat, quod nihil docuerint, quod non ſcripſerint. Nunc tu de alliis loqueris, cùm ille de cœpis verba faciat. Tandem videtur aliquid velle dicere: Euangelium, inquit, quod prædicauerunt Apoſtoli, non voce tantùm vulgatum eſt, ſed erat anteà in Scriptura prophetica cõprehenſum,& iam Taan. 19. Non emnia com tineri ſcripturis, vi Vilt Br E&t s. 2. Ti*νο᷑Q 20 Corinth.z. Ridiculus in re- pondende Bres: sius. Fuangelium ante tum mandabatur literis Apoſtolicis. Quid autè Brenti, ſi prius fuit Euangelium de Chriſto, Aνεꝶ eme quam non modoò ſcriptura, verumetiam vlla literarum eſſet cognitio? Inter primum homi- nem& Moſen, qui primus legem ſeripto mandabat, duo millia, trecẽti, ſeptuagintatres annĩ intercesſiſſe creduntur, num toto illo tempore nullum fuiſſe putas Euãgelium? At vt demus eere H In 2 tibi 814 nem fuiſe. 1 1 9 1 1 8 * 1 4 4 ſ 1 1 „ 1 4 n 8 I Euavelio ſcripto crruit Eccleſia prmitiua, 16. a“is. v. Corinth. u. I. T/mm. z. Etiam à ſola eon= fuetudine Paul. ratiocinatur. L. Corinth. 1I. 2. Theſ. 4. SFola Feriptura non dirimit om⸗ nes côlentiones. Brentius ſauere videtur Sacra- mentars, ca.⸗. Quanta diſcepta- tio de veritate corporis Ohriſti in euchariſtia. Patrꝛum auctori- tas modò placet, modo non place:? Jectxννς. DE AVCTORTITATE tibi, quod ĩn ſeriptura prophetica comprehenſum anteà fuerit Euangelium, quàm prædicaſ- ſent Apoſtoli, num Euangelium illud fuit de eo, qui iam Venerat,& non potius de venturo Chriſto? Sunt graues auctores, qui totis ſedecim annis negàt fuiſſe Scripturam vllam de eo quòd Chriſtus venerat in hunc mundum, vt ſaluos faceret peccatores, deq; rebus ab illo 36 ſtis, quæ per omne tempus id voce tantum prædicabantur ab Apoſtolis. Docer poſtea Brétius, quo cõſilio fecerit Spirituſſanctus, vt ſcripto mandaret Euangeliü: quaſi verò ſit quiſquã qui conſiliũ hoc Spirituſſancti reprehendat. Profert paulò poſt cõcio- nes aliquot Apoſtolorũ, quibus auctoritas& maieſtas ſcripturæ ſacræ cõmendatur. Quaſi de dignitate illius detractum aliquid quiſquã cupiat. Sic ille cum extra rem dicat omnia, nullũ tamẽ facit dicendi finẽ. Quorſum enim attinet cõgerere tot Scripturarũ loca, quibus vſi fue- runt Apoſtoli: quaſi verò ſit aliquis, qui neget Scripturarũ teſtimoniis aliquid rectèprobari poſſe? Imò quoties Apoſtoli de Chriſto ſermonẽè habuerũt, ad ludęos pręſertim, neceſſe fuit vt eũ Prophetarũ oraculis cõfirmarent. Cæterũ cum de Synaxi loquitur Paulus, quas adfert ſeripturas: Ego enim accepi à Domino, inquit, nõ legi in hoc aut illo. Nihil igitur adfert pra- ter traditionẽ acceptã à Chriſto. Quòd in Eccleſia mulieri docere fas nõ eſt, quòd nudo capi- te vir, velato mulier orare debeat, quòd Epiſcopũ vnius vxoris virum eſſe oporteat, quibus docet ſeripturis? Quin ille ne rationẽ quidẽ adfert vllã, ſed ſolam contradicẽtibus cõſuetudi- nem opponit: Si quis, inquit, videtur cõtentioſus eſſe, nos talem conſuetudinẽ nõ habemus, Et alio quodam loco dicit: Qui hæc ſpernit, non hominem ſpernit, ſed Deum. Nemo pius reprehendit Brenti, ſi quis ad ſcripturas appellet: nos verò laudamus id, quin & facimus ipſi. Verùm ſi ſcriptura ſit ambigua, ſi diuerſæ vel contrariæ nonnunquã illius in- terpretationes proferantur, quæſo quid facere tum oportebit? Tu ſcriptura hoc ſentire vis, mihi contrariũ verius eſſe videtur: vnde veritas nobis erit elicienda? Verbi gratia, de tribus nunc verbis valdè cõtrouertitur, Hoc eſt corpus meũ, quorũ quẽ tu ſenſum eſſe velis, fateor me non ſatis intelligere. Nam affirmas tu quidẽ in cõfesſione tua, quin& aliis quibuſdã ſcri⸗ ptis tuis, quòd verũ corpus& verus Chriſti ſanguis in Euchariſtia diſtribuatur, ſed quòd rea- liter& ſubſtãtialiter ibi ſit verum Chriſti corpus& ſanguis, nuſquã expreſſe quod quidem ego legerim, ſcribis. Quin cùm ita de pane dixiſſe Chriſtum aſſeris, Hoc eſt corpus meum, ſicut ab Ezechiële de vrbe Hieruſalé in latere deſcripta dicitur: Iſta eſt Hieruſalem, non ob- ſcurè ſignificare videris, quòd ſis in Sacramentariorũ partes propenſior. Qui ſicur in latere illo non fuit realiter vera ciuitas Hieruſalem, ſed illius figura tantũ& imago, ſic in Euchari- ſtia negant eſſe realiter verum corpus Chriſti, ſed illius figuram tantũ. Itaq; ſicut in aliis non- nullis, ita& in hoc videris ab Auguſtana confesſione diſſentire, quæ ſubſtantialiter in pane contineri Chriſti corpus affirmat: ſi modò eo ſenſu prolara eſt de Euchariſtia cõfesſio, quem in Apologia ſua Philippus adfert. Nunc igitur videamus quãta fit de tribus iis verbis inter eos qui Auguſtanæ, quiq́, Tigu- rinæ ſunt cõfesſionis, diſceptatio. Qui ſunt Auguſtanæ confesſionis, ſicut iam dixi, tribus iis verbis hoc ſignificari volũt, quòd panis verè, ſubſtãtialiter& realiter ſit corpus Chriſti, quod in pane(ſic enim illi loquũtur) præſens adeſt. Contrà, qui ſunt Tigurinæ, ſecus illis videtur: nam cõcedunt illi quidẽ, quòd in Synaxi ſit corpus Chriſti, verũ in ſigno tantũ efficaci, non auté ſubſtantialiter. Quanta verò de re, quam eſt hęc ingens diſcrepãtia? Et certè pertiner ad ſalutẽ, vt de Euchariſtia certã fidé habeamus. Quid igitur hoc loco faciéẽdumè Doces tu Bren ti, docuit prior etiã Lutherus, ſi qua videtur obſcurior eſſe ſcriptura, quòd per minus obſcurã aliam explicari debeat. Conditionẽ hanc accipiũt Sacramẽtarij. Sic, aiunt, dictũ eſt à Chriſto, Hoc eſt corpus meũ, ſicut ſcriptũ eſt à Paulo: Petra auté erat Chriſtus. Ecce faciunt Sacra- mentarij, quod vos docetis Brenti. Quorũ anteſignanus hoc æuo noſtro Caluinus negat in diſceptationẽ venite Chriſti auctoritatẽ, quam vos quoq; ſimiliter vt nos, illis obiicitis, ſed verborũ duntaxat ſenſum, de quibus cum diſceptetur, Scripturã, quæ videtut obſcurior, per minus obſcurã aliam iuxta præſcriptũ veſtrum interpretatur. Num autẽ in eo vos acquieſci- tis? Minimè gentiũ. Imò panẽ ſubſtantialiter eſſe corpus Chriſti modis omnibus cõtenditis, & plurimũ ad ſalutè intereſſe, ſi hoc ita credatur, perſuaſum habetis. Quid ad hec Sacramen- rarij? Sicut nunc tu doces Brenti, ſicut anteà docuit magiſter tuus Martinus Lutherus, con- rineri dicunt in ſcripturis omnia, quæ ſunt ad ſalutẽ necefſaria: quamobrẽ nihil ad eas addi, nihil præter eas recipi dicunt oportere. Nam ſi neceſſariũ eſſet ad ſalutẽ credere: quòd in pa- ne ſubſtantialiter& realiter ſit corpus Chriſti, prouidiſſet proculdubiò Spirituſſanctus per Apoſtolos& Euangeliſtas, quòd vbi Cœnæ Dominicæ faciunt mentionẽè, vocè hanc nõ præ- termiſiſſent. Vides Brenti, quemadmodũ veſtris contra vos telis pugnẽt Sacramẽtarij? negat addendã eſſe voc, ſubſtantialiter, quòd ea ſacris literis expreſſa non ſit: intereà tamen addũt ipſi, quòd ibi ſit in ſigno efficaci, cùm ne hoc quidẽ exprimant ſacræ literæ. Qud igitur hoc rerũ ſtatu cõfugiunt hi, qui ſunt Confesſionis Auguſtanæ? Quoniã aliò, niſi quò Catholici confugere ſolent: ad ſanctos Patres, quos tamẽ quoties eorũ auctoritas à nobis producitur, reiicẽdos eſſe cenſetis: quoties verò vobis id expedit, multum apud vos valet eorum& Ee- leſię torius conſenſus: cuius auctoritate potisſimum pugnant veſtri, non contra Sacramen- tarios — V — vsrnod risns ferendum! profetee i res Tu Br 4 r qsguicör n . 1.7 cdu judicii,q 8 celie,cut ſ9 er minime!er uiadkert ⸗ ſa gabatin an ſiino,tuin dre deſiit, cilin 2 hi ſcripti ge cipi,neti clelix au quo ſe 4 4 contuen ten, Nonſi'en Ute mxrum ekelen uij an magnee fuit jelbi exp ien liis Canonici&e tur vdisguded kho kangs rut dodictun,e, eſt! magiſter11& quiadeonr i tetl Ils hæreſer ſes nicam adenen um nen haud! 19l lad ſeſtrun Fingamnes em exprimi, a2 7 po⸗ Kdeſtituane— ktot duutuseſh gs gui ralcorum. m( nu Iludr uh di imex iis ſe r elic ecanoni,gn eten Jiquss nen ipit non reclpege. non Pcdleſiao. n blalphemie ſessin ſenlij broduy ze. tidus ſuis ug enm Euarils dictionis Rehinan dr en onfrn tur⸗ dungelſcſtn .* lln quau 6 um piu nco mſt mc⸗ — — Ꝙ ꝙ — — —₰½ A Ins 4 Gden cuc. TL meiecpoh a Ne* raA& ddlcerlou.- A Klue led Deon. 1 1 s ſeto laudm 9 Snen 8l S. sCRIPTVRAE LIBER III. 29 tarios modò, verumetiam contra Anabaptiſtas. Qua tamen ſi Catholici contra vos vtantur, ferendum non eſſe putatis, nec eam valere vultis. Proferemus& aliud exemplum, quo res fiat illuſtrior: Dixit Chriſtus: Bibite ex hoc om-⸗ nes. Tu Brenti ex, omnes, facis, non omnes: Nam excludis infantes,& Auguſtinũ reprehen⸗ dis, qui cõmunicet infantes corpore& ſanguine Chriſti. Bibite, inquis, ex hoc omnes, qui ĩudiciũ, quiq́; rationes vſum habetis. Hic meritò quiritabuntur Bohemi, non eſſe quicquam addendum ad Scripturas: contineri in illis omnia ad ſalutè neceſſaria: ſi viſum eſſet Spirituĩ ſancto, nemo particeps vt eſſet Euchariſtiæ, niſi quia rationis compos eſſet, additurũ id in li- bris Canonicis proculdubiò fuiſſe. Cæterùm ſi ſufficit infanti baptiſmũ ſuſcepturo fides Ee- cleſiæ, cur non eadem illi ſufficiat Euchariſtiam percepturo? Porrò ſi quibus aliis, tum vobi⸗ minime licet, vt infantes arceatis ab Euchariſtia, qui fidem eos actu habere cõtenditis: quàm qui adfert ad hoc Sacramentũ, in eo nihil prætereà requiritis. Tum autẽè in primitiua Eccle- ſia dabatur infantibus Euchariſtia, ſicut ex Dionyſio, Cypriano, Innocẽtio, Zoſimo, Augu- ſtino, tum ex prouincialibus aliquot cõciliis liquet: quæ ſub idipſum tempus infantibus dari deſiit, cum vos extincto Euangelio nullã fuiſſe vultis Eccleſiã. Ecce Brẽti, quemadmodũ& hi ſcripturis vrgent, à ſcripturis diſcedi nolunt, ad ſcripturas addi, pręter ſcripturas aliquid re- cipi, nefas eſſe ducunt. Quid autem vos cõtra hæcꝭ Equidem nõ video quid aliud, quam Ec- cleſiæ auctoritatem obiicere poteſtis. Iam ergo non conſtare poſſe dogma tuum intelligis, quo vel apertas omnibus ſcripturas eſſe profiteris, vel ſic omnia in illis ad ſalutem neceſſaria contineri aſſeris, nihil vt addi ad eas, aut recipi præter eas oporteat. Non ſumus autem hi Brenti, qui quod abs te falſo nobis impingitur, auctoritatẽ ſcriptu- rarum eleuare, diuinæq́; legis Maieſtate detrahere quicquam velimus. Nihil poteſt de ea dici tam magnificũ, quin maiorem etiam illius eſſe dignitatem aſſeramus: quæ tanta eſt, vt nullis verbis exprimi ſatis queat. Quid enim Dei verbo fieri poteſt excellentius? quod his libris, quiĩ Canonici vocantur, mandatum eſſe libenter confitemur. Sed intereà tamen illud nec tu ne- abis, quòd ſicut hoc noſtro, ſic& priſcis illis ſeculis, ad ſcripturas Canonicas æquè ſemper Pene prouocarũt atq; Catholici. Itaꝗ; ſi detrahitur ſcripturis, ſicut tu velle videris, quan- do dicitur, Mos eſt hæreticorum ad ſcripturas prouocare, quis magis illis detraxit, quàm ille magiſter veſter,& hæreticorum noſtri temporis dux& anteſignanus Martinus Lutherus, qui adeò non veretur ſcribere quòd omnes hæretici Scripturæ præſidio nituntur, quodꝗ́; ex ällis hæreſes omnes originem duxerunt, vt auſus fuerit hoc etiam addere, Scripturam cano- nicam ad extremum hoc eſſe nomen conſequutam, vt vocetur liber hæreticorum: quod no-⸗ men haud ſcio an quiſquam illi tribuerit vnquam præter hunc magiſtrum, non noſtrum, ſed veſtrum. Fingamus autem nunc verũ eſſe, quod tu ſcripſiſſe neſcio quem narras: nam nomen non exprimis, ac fieri poteſt vt ſit cõmentum tuum: Scripturas valere quantum fabulas ℳ ſopi, ſi deſtituantur auctoritate Eccleſiæ. Cedo Brenti num hic minus reuerenter de Scripturis lo quutus eſt, quàm qui vocat eam librũ hæreticorum, cum tamen nullorũ ſit minùs quàm hæ⸗ reticorum: eſt enim Catholicorũ propria, qui tot ſeculis in eius poſſesſione præſcripſerũt. Et A illud tamen pio ſenſu dici, quem homo pius qui charitatẽ habet, quę non cogitat ma- um, ex iis verbis eliceret. Nam revera, niſi nos Eccleſiæ doceret auctoritas hanc ſcripturam eſſe canonicam, perexiguum apud nos pondus haberet. Tu ne eas quidem ſcripturas valere vis, quas non recipit canon Hebræorum,& vis, vt eius apud nos aliqua ſit auctoritas, quam non reciperet canon totius Eccleſiæ? Cæterùm quæ Scriptura tanquam canonica ſemel eſt ab Eccleſia recepta, nomen ei tribuere, quòd ſit liber hæreticorum, immanè quanta eſt hæc blaſphemia Verum tu, dum te tranſuorſum rapiunt ira atq; odium, etiam quę piè dicta eſſe ſeis, in ſenſum impium detorques. Sed reliqua perſequamur. Produxerat in confesſione ſua Brentius locum ex Chryſoſtomo, Manifeſtauit tempo- ribus ſuis verbum ſuum in prædicatione quæ credita eſt mihi. Hæc eſt prædicatio: Omnia enim Euangelium continet,& præſentia,& futura, honorem, pietatem, fidem. Omnia præ- dicationis verbo concluſit. Illuſtrauit hoc ſcholio ſuo Petrus: Euangelium, inquit, verbum eſt, ſed non ſcriptura Euangelica. Vbi ſtatim obſerua, Chryſoſtomum hic nihil de Scriptura Euangelij dixiſſe, imò magis de prędicatione tantũ loqui. Veſtri verò Doctores, cõſuetudine illa, qua Euangelium ad ſcripruram ſemper referunt, ita cæcutiunt, vt vbicunque verbum, Quanta diſcepta tio de verbis, Bi* bite ex hoc omnes De Euchariſlia, ſit ne danda in⸗ fanubus. Plus deferũt ſeri⸗ pturis Catholici hodie, quàm Jectdrii. 1. Co rinth. 1. Non Canon He⸗ bræorum ſed Ee⸗ cleſic, ſeripturas facit Canonicas⸗ Ad Tit. hom. l. Aliud verbum Euangelii, aliud Feriptura Euam gelica. Euangelium audierunt, mox quaſi Scripturam audiant, putant ſe triumphaſſe. Sed quis non videat quàm longeè hæc diuerſa ſint?& quis non intelligat ex tantis teſtimoniis in aſſer- tione Catholica, multa tradita eſſe verbo, quæ non ſunt ſcripta? Chryſoſtomus hic inquit, Omnia verbo prædicationis concluſit, nihil dixit de ſeriptura. Teſtimonia verò quorum meminit, è regione ſunt hæc adſcripta: Primum Dionyſij, Subſtantia Sacerdotij noſtri ſcri- ptura ſacra eſt nobis diuinitus tradita. Porrò huiuſmodi plena venerationis eloquia dici- mus, quæq; à beatisſimis Patribus noſtris, à quibus ſacris myſteriis imbuti ſumus, in ſanctis ac Theologicis commendata ſunt libris, ac prætereà quæq; ab iiſdẽ ſanctisſimis viris ſacra- tiore& purgatiore,& propinqua quodammodo ccœleſti Hierarchię doctrina, ſancti duces& Z22 præcs- — Dio. Ecele. Hiera cap.l. Apoſtoli pauea ſcripſerunt,& malta ſine ſerip.gꝗ tradideruns. it † Nie. ad 7Tit. e.i. FEuſe li.3.ca.24. Eocleſ.hiſt. 2. Theſſ. 2. 3. Tun. 2. Faluat eharitas etiam ſine ſcri⸗ pturæ ſcientia⸗ Kom. 4. Aug. epiff. 10a. ad Euodium. Au de doctrin. Chriſtiana li. i. cd. 39. Ath. in vita Au: ꝛonii Magni. Charitas lex eru- cifixi, quæ ſola pomini ſuf'icere roſtit ad ſalutẽ. Clemezs. Qummaria repe- ꝛitio de tractatis capitibus duobus. PDEAVCTORITATE præceptores noſtri didicerunt, ex animo in animum medio inter currente verbo, corporali quidem ſed quod carnis penitus excedat ſenſum, ſine literis transfuſa ſunt. E regione autem illius, Sine auctoritate ſcripturarũ garrulitas non habet fidè, collocauit Petrus teſtimonium Euſebij, cuius hæc verba ſunt: Venerabiles& Deo digni Apoſtoli Chriſti, cum eſſent in om⸗ nibus puritate vitæ& animæ virtutibus clari, nõ magni pendebãt ſermoni⸗ ornatũ,&c. par- ui ducẽtes plures libros cõdere, quòd huiuſcemodi prędicationis aſſertio non argumẽto hu- mani ſermonis, ſed adſtipulatione diuinæ virtutis indigeat. Poſteà dicit de Paulo, quàm pau ca ſcripſerit. Sed& reliqui, ait, Domini diſcipuli, ſi qui ſermonẽ aliquẽ diuinitus inſpirati me⸗ morixæ reliquerunt, breuẽ hunc& ſuccinctũ eſſe voluerunt. Ad Hieronymi verò ſententiam hoc addit ſcholion: Hic aperriùs nominat ſcripturã, reiiciamus ergo ex hoc verbo Traditio- nes Apoſtolorũ, ſi non habent auctoritatè ſeripturę. At verò Paulus iubet ſeruari tradita etiã verbo ſine ſcriptura:& Timotheo præcipit, quæ audiuit à ſe cõmendare fidelibus homini- bus, non ſeribere. Benè autem dicit Hieronymus garrulitas ſed non grauitas Patrum teſti- monia ſcilicet eorum, quos Apoſtoli docuerunt, non auctoritas Eccleſiæ, non denique certa ratio. Hæc enim omnia fidem habent, etiamſi ea quæ aſſerũt, non ſint in ſcriptura. Eſt enim in ſcriptura, Eccleſiam eſſe columnam& ſi firmamentum veritatis, audiendos Patres,& ob- temperandum rationi. Quicquid ſine iis eſt, garrulitas eſt: videat quiſq́;, ne garriat in rebus tam ſeriis. Quorſum autem attinet omnia tranſſcribere? Adfert autem& in Apologia ſuæ Confesſionis Brentius nonnulla Scripturæ loca, quibus idipſum probare contendit. Sed qua de re tandem ita contendis Brentiẽ Num de eo, an ſcri- pturæ ſufficiant ad ſalutem? Ecce vel tædio tandẽ victi, cõcedimus tibi quod vis: quin etiam plus cõcedimus, quam tu etiam poſtulare ſis auſus. Si nullas etiam ſcripturas viderit aliquis, eum ſalutem nihillominùs conſequi poſſe dicimus, dummodò ſi cætera propter intelligentię tarditatem aſſequi non poteſt, vel hoc ſolùm ſciat, quòd Ieſus traditus eſt propter delicta no ſtra, reſurrexit propter iuſtificationem noſtram, ac ineffabilis huius beneficij memor, redem- ptorem ſuum diligat,& propter eum proximo ſuo benè velit. Hoc qui fecerit, etiamſi quid contineatur, aut non cõtineatur in ſcripturis, neſcierir, nihil eſt quòd proptereà de ſalute ſua dubitet. Idem enim ſentimus, quod ab Auguſtino ſcriptum fuit aliquando: Si propter eos ſo los Chriſtus mortuus eſt, qui certa intelligentia poſſunt, quæ ad fidem pertinent, diſcernere, penè fruſtrà in Eccleſia laboramus. Quodꝗ; idem alibi dicit: Homo itaq; fide, ſpe,& chari- tate ſubnixus, eaq́; inconcuſſe retinens, non indiget ſcripturis, niſi ad alios inſtruendos. Ad- dimus& hoc, quòd qui talis eſt(quandoquidem propriũ eſt iſtud charitatis, vt ſubmiſſum reddat hominem,& ad parendum ſuperioribus promptũ& alacrem, nullam vt ab eis præ- ceptorũ rationem exigat) quòd is de ſalute ſua multò certior eſſe poteſt, quàm qui inflatus ſcientia cõtemnit omnes præ ſe, nec quam audire iusſit Chriſtus Eceleſiam, ei parère digna- tur, niſi Scripturarum examina proferat. Iam igitur& hæc eſt ſublata cõtrouerſia. Nam cùm tu Brenti, præfractior ſis, quàm vt de eo, quod ſemel tuendũ ſuſcepiſti, vel vnguem(quod aiunt) latum decedas: nos qui nõ de vi⸗ ctoria conſequenda, ſed de veritate inuenienda laboramus, vltrò tibi plus eriam quàm tu po ſtulas, largimur: quòd etiamſi quis neſciat, quæ contineantur in ſcripturis, modò ſciat Ieſum Chriſtum,& hunc crucifixum, ſufficit ei ad ſalutem. Ignoraſſe literas Antonium ſcribit Atha naſius: vocat eum nihilominùs columnã Eccleſiæ. Què ita ſuos etiãà admonuiſſe narrat: Con fugite ad crucifixi legẽ, nosq́; eius imitamini famulos:& hoc ſcientię fine cõtenti, nulla de- inceps ſecularis imprudentiæ argumẽta quæratis. Porrò crucifixi lex, quæ eſt alia, quàm cha- ritas: Nam& crux illius quid aliud quam charitatẽ, qua nos ille complexus eſt incredibili, deſignat: ad quã vicisſim hoc exemplo ſuo nos inuitat. Hanc igitur quiſquis habet, iam non ſolum nouit, verumetiam impleuit legem vniuerſam:& eſt ad ſalutẽ æternam inſtructior, paratior, expeditior, quàm tu Brenti cum omni caterua ſodalium tuorum. Qui cùm ſcientiæ quadam opinione ſitis inflati, quandoquidem hac vnica crucifixi lege deſtituti eſtis, à Chri- ſto& a corpore eius Eœcleſia pręciſi eſtis& ſeparati. Damus itaq; tibi plus quam ipſe poſtu- las,& clara voce pronunciamus, non ſolùm ſufficere Scripturas ad ſalutem, verumetiã ſi quis nunquam ſcripturas legerit, ac ne viderit quidem, nec quid in eis contineatur ſciat, dummo- dò ſciat leſum& hunc crucifixum, eiusq́; crucifixi legem obſeruet, iam eum noſſe omnia, quæ ad veram& æternam ſalutem cognitu ſunt neceſſaria, neque noſſe modò, quæ cognitu verumetiam habere prorſus omnia, quæ ſunt ad illam aſſequendam neceſſaria, de qua certus eſt, ſi legem obſeruet crucifixi, quæ verbo tantum vno continetur,& ſicut ſcribit Clemens Alexandrinus, abſque literis diſcitur, cùm ſit decretum ſpiriruale ſcriptum in cordibus no- ſtris. Cæterùm hoc tibi nunquam concedemus, vt qui non credit ſanctam Eccleſiam Catho licam, qui non audit illam, qui non obedit Præpoſitis, qui non facit ea, quæ dicunt ſedentes in Cathedra à Deo conſtituta, posſit ad ſalutem æternam peruenire, cum eum apertè contra legem crucifixi venire conſtet. Sed hac de re longiores eſſe nolumus. Iam enim ſatis multa de duobus capitibus his dixiſ⸗ ſe, clareq́; demonſtraſſe videmur, falſum eſſe quod Brentius, verum quod affirmat eran 4 050⸗ 44* rlmu gto.— 1 mieh conti 1 ol coli apert leta:Pfèce nsonm, e 1ſ aodin eis— er 4 ite quo 8 9 12 cemus⸗q Wetationi 9 2 moltum 0 4 vam gice 100, neatur n lige,e q ad ſalutel ſiquis con oris coll nr eint ram dicj cum in dol NMacedon'- lor cere ouat i nl KrerobeGi Ph nt,écœru 1 4 KerorBiſn ice lum reſidq tlia Nuncté un 2eo pretandide qu- musin cqpi cech ſeruimus: N am frofetuntu a)ret pes umnmoo“ tific ſacti Spiri a Ac dmorüSpilten ncte Sndus, ſeck u ibui merotum, Ce ont ſinus,pProd t fali- Producit&r a me daucorülegt ſiant nesdebeant&n ſeta Contra lra à5. àClo tecta S ſret⸗ mn debet it 3 les d publicum miig erö oriinè opo ſſe, ſu& ſded gi- unt, dedit Aios dor olo dinem ſiet a ant: Jec nos mi us! dit alſertiog holi in ſocſeripg etij diones Aro orü lieiea& 4ſ olic Luuſcriptui: c clneaaut ce vrndemril. S 9 nwelas ri UAlrari ſat dheiia we ſitukliſee lan 2 dpe en z. duch c. eür d 12 unnſag a Rddlendoh g roulc. * ynld 1 ulh gapn a. Srenri Nu 18 Stdlquodſ as nlchpturs a aterapropt i ditusetptc n usbenefcſ. locqpifecel i ccproptet 4 licuando.i a ſdem peniſe ig wmo itag, ft a Had liosill u. odchartaiz gem,nullm a ſeporeu e Ecclefam,“ a prefraciot N m decedasN tbiplusei cripturs, 0¹ Antonl 7 teras Antonl 1 ur qullout 8 ul. 4, 1 ſalote ete ntuotum- 4 S. sCRIPTVRAE LIBHRIII. 270 Soto. Primùm etſi ſumma ſcripturæ totius& ſcopus, ad quem omnes in Chriftum credẽtes collimare oportet, neminem latere posſit, cum vno tantůùm verbo, eoq; claro, perſpicuo& aperto contineatur, quod eſt Dilige, quo nihil eſſe poreſt lucidius, vt rectè dictum ſit à Pro- pheta: Preceptũ Domini lucidum illuminàs oculos: non ideò tamen ita clara ſunt in ſcriptu- ris omnia, vt ad intelligendum obuia ſint omnibus, cùm ſcribat de Pauli epiſtolis Petrus, quòd in eis multa ſunt difficilia. Quod etſi nemo ſcriberet, clamat hoc tamen res ipſa: Quin iſtæ quoq; tam acerbæ noſtri ſeculi de cauſa fidei contentiones,(vt interim de priſcis illis ra- ceamus, quæ non aliundè, quam è ſcripturarum tam diuerſis,& inter ſe pugnantibus inter- pretationibus exortæ ſunt,) vel ipſa luce clariùs demõſtrant, in plurimis ſcripturæ locis per- multùm obſcuritatis eſſe: vt dicere, nihil eſt in ſeripturis obſcurum, non aliud eſſe videatur, quam dicere, nil extra eſt oleam, nil intra eſt in nuce duri. Deinde, quamuis in genere conti⸗ neãtur in ſcripturis omnia, quæ ſunt ad ſalutem neceſſaria, cum vnicum præceptum hoc, Di- lige, de quo iam diximus, quod obſcurum eſſe nemini poteſt, in Chriſtum credenti ſufficiat ad ſalutem, ſunt nihilominuùs etiam alia pleraque extra ſcripturam neceſſariò ſic credenda, vt ſi quis contrariũ aſſeruerit, anathema ſit. Cuius generis ſunt(vt ne quid dicam de noſtri tem poris controuerſis dogmatibus) filium& Spiritumſanctum eiuſdem eſſe cum patre ſubſtan⸗ riæ, eiuſdem potentiæ, ac per omnia illi æqualem: Mariam Deiparam non ſolum Chriſtipa- ram dici oportere, duas in Chriſto naturas, duas itidem eſſe voluntates& operationes. Quæ cùm in Scripturis nõ ita fuiſſent expreſſa, quin diuerſum vel contrariũ potiuùs ex illis Arius, Macedonius, Neſtorius, Eutyches, Petrus Antiochenus, Sergius Conſtantinopolitanus do- cere conarentur, ſic in Conciliis Oecumenicis, Niceno, Conſtantinopolitano, ſemel, iterum, & tertio habiro, Epheſino& Chalcedonenſi nobis credenda tradita ſunt, vt niſi quis crede- ret, è cœtu piorum extorris haberetur. Hæc itaq; duo ſatis iam à nobis copioſe tractata ſunt, & error Brentij ſic eſt omnium oculis euidenter expoſitus, vt nihil apud quenquam ſcrupu- li iam reſidere perſuaſum habeamus. Nunc tertio& eo poſtremo loco dicendum nobis reſtat de eo, penes quos ius ſit inter- pretandi dubia, ſi qua de doctrina religionis exiſtant. Qua de re quamuis multa iam dixeri- mus in capite præcedenti, vbi, quorum ſit munus de cauſa fidei cognoſcere, ſatis copioſe diſ- eruimus: quoniam tamen viſum eſt Brentio, idem nunc quoq; repetere, nobis quoq; quæ proferuntur ab eo refellere neceſſe eſt. Negat Brentius, ius interpretandæ Scripturæ eſſe pe- nes ſummos Pontifices, quòd donũ interpretandæ Scripturæ non ſit humanæ prudentiæ, ſed ſancti Spiritus. Quod probat producto loco ex epiſtola Pauli ad Corinthios de diuiſione donorũ Spirituſſancti: Qui cùm ſit liberrimus, non eſt, inquit, ad certum genus hominũ alli- gandus, ſed diſtribuit dona hominibus, pro ſuo beneplacito. Producit locum ex libro Nu- merorum, quo contendere vulr, omnem populum prophetare debere, quem iam excuſ-: ſimus. Producit& alium ex libro Iudicum de Debora muliere, queę excitatur in Prophetam. Producit& tertium ex Amos Propheta, quòd is fuerit armentarius. Quaſi verò priuilegia paucorũ legem faciant cõmunem,& proptereâ mulieres omnes& paſtores armentorũ om- nes debeant prophetare, quia prophetarunt Debora& Amos. Contrà Petrus à Soto concedit hoc, nulli generi hominũ alligatũ eſſe Spiritumſanctum, à quo recta interpretatio ſcripturæ proficiſcitur: quia tamen, inquit, vna omniũ Chriſtiano- rum debet eſſe fides& vnica confesſio, ne quiſq́; ſenſum ſuum ſequarur, neceſſariũ eſt, vt ſit publicum magiſteriũ,& certi miniſtri, ad quos pertineat docere in Eccleſia. Inter quos cùm ordinè oporteat eſſe, non dubitamus ad ſummos pertinere, quæ inter alios de ſcripturæ ſen- ſu& fide dubia ſunt, definire. Profert& ipſe Pauli reſtimonia ex epiſtola ad Epheſios, quòd dedit alios Apoſtolos,&c. ex epiſtola ad Corinthios, quòd omnia honeſtè& ſecundum or- dinem fieri debeant: ex epiſtola Ioannis: Non omni ſpiritui eſſe credendum. Sed nos ne ſimus longiores, nec ex confesſione Brentij, nec ex ea quam è regione colloca- uĩt aſſertione catholica Petri, plura verba recitabimus. De iis tantũ dicemus, quæ cõtinentur in hoc ſcripto Brẽtij, quod confurandũ ſuſcepimus. Quæritur is remitti ſe à ſeriptura ad tra- ditiones Apoſtolorũ. Ad quas autem, inquit, traditiones? num ad eas, quæ pugnãt cum Pro- phetica& Apoſtolica ſcriptura que iam cœleſtibus teſtimoniis confirmata eſte num ad eas, quæ ſcripturis ſunt conſentaneæ? Proferant igitur eas,& ſinant eas exigi ad ſcripturã, num cum ea aut cõueniant aut pugnent. Nam vt cuiuis, quaſuis nobis traditiones pro Apoſtolicis obtrudenti fine iudicio credamus, integrum nobis non eſt:& iubet Apoſtolos prouidere, ne quis nos ſeducat per inanem deceptionem ſecundum traditionem hominum. Mirari ſatis non poſſum Brenti, ſi tu credis Apoſtolos aliquid tradidiſſe, quod cum Pro- Phetica, vel cum ea, quæ propriæ ipſorum eſt, Scriptura pugnaret: quos certum eſt eodem ſpiritu fuiſſe plenos, cùm per ſermonem, quo vſi fuerunt, cùm per literas nõnulla traderent: quamobrem ipſi ſecum vel cum Prophetis pugnare non potuerunt. Cæterùm quod exigi vis ad ſcripturam traditiones quæ ſunt illi conſentaneæ, factum id eſt in pleriſque Conci- liis: vt iterum fiat neceſſe non eſt. Filium& Spiritumſanctum eſſe conſubſtantialem patri, Mariam Deiparam eſſe, non Chriſtiparam tantùm, eſſe duas naturas, eſſe duas voluntates 5 7 3 22 2& ope- Horatiusa Argumèta Bren: tii contra Pontifa cum potsſtatena in dubiis inier⸗ pretandis. I. Corinth. i2. (ap.I. Cap.4. Caß.7⸗ Anumenta Fo⸗ zi contraria. (ap.4. 1. Corinth. 144 I. Ioan. 4. De quibus dieta rus auctora An hod tiones ad ſcriptus ram exigenda. 1 Augu. lib.. de Trinit. cap.4 Non quaſuii tra- ditiones recipiunt Catholici. Aug-cpi. 18. a41 Ianua cap.. C4*⁸ S0 De Coneciliis Brentius. Reſponſis. Brentii ſermo ſurrilis de Con: Biliis Reſponſſe, Romanus Ponti- eifex onciliis fempe/ præuit, 40.4 ap. v⸗ Is a. Apologe:. DEI AVCTOCRITATE & operationes in Chriſto, traditiones fuerunt ſcripturis cõſentaneæ, quas tamẽ heretici con⸗ ſentaneas eſſe illis negabãt. Exurgat nunc Seruetus aut Campanus veſter, pargat in vul 5 non eſſe eas Scripturis conſentaneas: num ea de re nouum celebrari concilium neceſſe erits Quis ergo finis erit dubitandi? quid erit in fide noſtra certum& ſtabile? Sed audi quod ab Auguſtino ſcriptum eſt: Licuit, inquit, loquendi& diſputandi necesſitate tres perſonas dicere, non quia ſcriptura dicit, ſed quia ſcriptura non contradicit. Si vis exigere ad ſcri- pturã, non inuenies alicubi in ſcriptura dici, tres perſonas: ſed quia non cõtradicit ſeriptura conuenire cum ſcriptura,& ei conſentaneũ eſſe viſum eſt, ſi tres perſonas diceremus. uod igitur ſatis fuit Auguſtino, ſatis eſſe debet cuiuis homini Catholico. Non ſunt omnia ſeuera nimis ad ſcripturam exigenda. Si non dicit ſcriptura, ſufficiat quòd non contradicit. Neq; verò ſumus hi Brenti, qui quaſuis traditiones pro Apoſtolicis obtrudenti, ſine iudi- cio credi velimus, ſed hac in parte ſeruàadum eſſe cenſemus, quod ab Auguſtino ſcriptum eſt: Illa autem, inquir, quæ non ſcripta, ſed tradita cuſtodimus, quæ quidem toto terrarum orbe obſeruãtur, dantur intelligi, vel ab ipſis Apoſtolis, vel plenariis Conciliis, quorum eſt in Ee- cleſia ſaluberrima auctoritas, commendara, atq; ſtatura retineri: Sicut quòd Domini pasſio & reſurrectio,& aſcenſio in cœlum,& aduétus de cœlo Spirituſſancti anniuerſaria ſolenni- tate celebrãtur. Deinde enumeratis aliis muleis de ſomptione Euchariſtie, de jeiuniis, ſic tan⸗ dem loquitur: Ad hæc ita reſpondeo, vt quid horum fit faciendũ, ſi diuinæ ſcripturæ præſcri- bit auctoritas, non ſit dubitandum, quin ita facere debeamus, vt legimus. Similiter etiam ſi quid horum tota die per orbem frequentat Eccleſa: Nam hoc quin ita faciendum ſit, diſpu⸗ tare inſolentisſimæ inſaniæ eſt. Has ergo traditiones, quæ per totum orbem vnanimiter tot ſeculis obſeruantur, quoniam vel ab Apoſtolis vel à plenariis Conciliis commendatæ ſunt, violare nefas ducimus. Sed de iis ſuo loco. Queritur deinde Brentius, remitti ſe ad Concilia:& iterũ quærit: Ad quæ obſecro? Ad po- ſteriora& legitima. Cur ergo non etiam ad priora? Quia aliquoties errarunrt, ideoq; aliquo⸗ ties emendata ſunt per poſteriora. Sed quis nos certiores reddet, quòd& poſteriora cõcilia non errẽécè Si legitima ſunt, fieri, inquiunt, nõ poreſt, vt deſerãtur à ſpiriruſancto. Priora con cilia poſterioribus eſſe nonnunquã emendata legimus apud Augu ſtinũ: quod autem Oecu- menica cõcilia, ſiue quis plenaria dicere malit, legitimè cõgregata, in iis quæ ad fidem perti- nenrt, aliquãdo errauerint, nuſquã legimus, nec vel factũ eſſe, vel fieri poſſe credimus. Saltem vnum aliquod proferres Brenti,& eius errorem indicares, verum ſat ſcio, quòd proferre nul lum potes: neq; enim id facere prætermiſiſſes, ii quem errorẽ in eorũ aliquo reperire potuiſ- ſes. Niſi fortaſſe vel Ariminenſe, vel Epheſinum ſecundum proferas. At ea non modo Catho lici pro legitimis conciliis non agnoſcunt, verùm ne vos quidem. Sed audiamus lepidum ſcurram reliqua perſequentem. Quibus ergo notis, inquit, cogno- ſcemus ea eſſe legitimas ſi videlicet Romanus Pontifex legitime electus& confirmatus con uocauerit Concilium,& primatem in eo locum habeat: Deinde ſi adiungantur illi Cardina- les, Archiepiſcopi, Epiſcopi,& reliqui Pra lati, qui ſunt ordinarij ſucceſſores Apoſtolorũ: po- ſtremò ſi cãrauerint Miſſam de ſpirituſancto,& ieiunauerint aliquot diebus à ſummo manè vſqʒ; ad horam diei ſextam, aut Germanicorum horologium more, vſq; ad vndecimam ſeu duodecimam. Tali nimirum cœtui, præſertim ſi ſuis etiam Epiſcopalibus infulis ornati fue- rint, Spirituſſanctus deeſſe, nec quidem ſi velir, poteſt. Piget aie pridẽ ad hoc ſcripti genus contra leuisſimũ hominem deſcendiſſe, qui nihil Scri- pturis, niſi fortè extra cauſam productis: nihil agit ſolidis argumentis, verùm ludit tantũ& laſciuit. Sed ſic eſt hominũ iſtorũ ingenium: qui dici volunt Euangelici: nihil aliud apud eos quàm ludus eſſe religio videtur: quamobrẽ quæcunq; ad illam pertinent, omnia ferè tractãt perquàm ioculariter. At intereà non deſunt ſimiles labris lacrucæ. Quid autem? an non videtur ſcurra hic noſter omnia Concilia deridere, quæ ſunt à Catholicis vnquã habitas quæ nunquam aliter habita fuiſſe conſtat, quam ſicut iſte per iocum hic recenſet. Semper enim eis præfuit Rom. Pontifex: cùm Eccleſiaſtica regula, ſicut eſt in hiſtoria tripartita, iubeat nõ oportere præter ſententiã eius Concilium celebrari, cuius& Iulius,& Damaſus,& Athana- ſius meminerunt. Et fuit hoc etiã ante Nycænã Synodum ab ipſis Apoſtolis, ſic vt Marcellus teſtis, inſtirurum, vt præter auctoritatẽ Romanæ ſedis nulla Synodus haberetur. Demus au- tem hoc, quòd Imperatores aliquando Synodum cõuocauerint, penes quos orbis Oecume- nici totius fuit imperium: tamen qui ſi Catholici fuerunt, non fecerunt id niſi de Romano- rum Pontificum ſententia. Quin etiam ille hæreticus Imperator Conſtantius, per vim adi- gere Liberium Pontificem conabatur, vt acta Synodi Ariminẽſis calculo ſuo comprobaret, quòd ea alioqui minimè rata fore perſpectum haberet. Præſidebat igitur ſemper Pontifex Conciliis, ſicut in ſuperiore capite demonſtrauimus,& eius latus ex vtraque parte cingebãt Patriarchæ, Archiepiſcopi& Epiſcopi, quos pro legitimis in cauſa fidei iudicibus Eccleſia Ca tholica ſemper agnouit: quamobrem Epiſcoporum etiam concilia ſunt vocata, ſicut in con- fesſione noſtra Chriſtiana ex Marcelli, Leonis, Auguſt.& aliorum teſtimoniis abundè nobis demonſtratum eſt. 8. Iam ſir moreniti pergitu 1 gidsumisſit ſuo prim tn d tot erudin ta ſunt, à* dirmbt l ſimo Re 3 ſediirictet in jt Oaiie in 2( clo Chalctt f meluunb 1 ar Keditad Mn u minitc vil al kumgeljl: it pereti K ln 9 peteenöpmn ſar Chriſtum chen iir etumeſb"E n ea ſomnia nora u les Chriſtus ple a is muanſerit in d to, Naſto adeſhE u ſ. Sipeccat E 8 fe peccato eſhiiee dun ctum vatan ſci rejigonisnie i ſui erü in necia onni genett a tl niſteroononx e h concecicmus i9 mniſti te vet ar an Scipturam,e me lom corumg n quosaperte ſec da egitimum gen n. no memR 2 o tunt,quame d ne elclls, Xenn ba dpite Scrip, ſi puit ilis ſee le docnoſtro ſa ſ 3 ſc Finrellige ne guſtinä:quot 4, In IIs ch 9 hen poſec m aſcoul e U' all 10t* eras. At eano an ergo hott a 2 electus d aclungam 4 T 8. (e Ofes 90 quot diebuß 1 ore, ſo,dd N ſ.hne; 2 f 3 pallbus c 1l 1 voelic:n 8 ertinen, ucr.(. „. olſch 1 8. sCRIPTVRAE LIBER III. 82 Iam ſi nefas eſſe putat Brentius inuocare Spiritumſanctũ, quoties de cauſà religionis agi- tur, hic iam certæ videtur exorciſtæ magis quam refutaroris indigere. Quoties Apoſtoli con ueniebant, vel ob hanc ſolam cauſam, vt Eccleſiæ miniſtros inſtruerent, orationes& ieiunia præmittebant, quibus placatus Deus gratiam ſuam impartiret. At huic lepido ſcurræ noſtro ridiculum eſſe videtur, ſi quis vbi ſempiterna ſalus agitur orbis totius Chriſtiani, ſeriò velit diuinum auxilium implorare. De hoc genere dæmoniorũ, quo Brentius agitatur, dicit Chri- ſtus, quòd non eiicitur niſi oratione& ieiunio: quamobrem nihil mirum eſt, ſi contra ſe dæ- monium, quo Brenrius agitatur, agi quicquam non patitur. Sed nec infulas intactas præter- mittere potuit. Scilicet ita veſtitum incedere præſtat, vt ſecta ſint omnia, vt ſicut in veſte, ſic in animo quoq; ne ſit quicquam integrum quàm decẽti habitu iuxta vetuſtisſimmum Eccle- ſiæx morem ornatum prodire? Pergit Brentius: Non poſſum mirari, quod in tanto ſplendore Euãgelij Chriſti,& tot eru- ditisſimis ſcriptis aduerſus primatũ Rom. Pontificis in lucem editis, audeãt adhuc Aſotici de ſuo primatu gloriari. Ego quoꝗq; nõ poſſum ſatis mirari, quod in tam clara luce veritaris,& tot eruditisſimis ſcriptis per Catholicos in lucẽ editis, quibus mẽdacia veſtra pridem refuta- ta ſunt, audetis nihilominus vos Aſotici manifeſtam veritatem oppugnare. Nuper adeò pro- diit in lucem Nili neſcio cuius liber, quem Matthias Flaccus IIlyricus non eſt veritus ſereniſ- ſimo Regi meo dicare, quo conatur ille quidem, quamuis leuisſimis argumentis, Romanæ ſedi iurisdictionem in quatuor ſedes reliquas Patriarchales abrogare. Sed intereà tamé quin ſit Occidentalis Eccleſiæ totius Oecumenicus Epiſcopus, minimè negat. Cæterum in Con- cilio Chalcedonenſi legimus Pontificẽ Leonem Oecumenicũ ſiue vnauerſalem Patriarcham appellatum. Sed in re perſpicua nihil eſt neceſſe plura verba facere. Redit ad conuitia Brentius(iam enim ea pridem intermiſerat) iterum& ſuccesſionis me- minit, ac videtur tandè ſcurræ perſonam deponere, ſerioq́; rem agere velle. Itaque propoſito Euangelij loco: Si manſeritis in me,& verba mea in vobis manſerint, quicquid volueritis petetis,& fiet vobis. Duo, inquit, exigit Chriſtus ab Apoſtolis& ſucceſſoribus eorũ, vt im- petrent Spiritumſanctũ,& non errent: Vnum eſt, vt maneant in Chriſto. Hoc fit, ſi verè in Chriſtum crediderint,& à Chriſto per peccatum vaſtans conſcientiam, non exciderint. Al- terum eſt, vt maneat in ipſis verbũ Chriſti, vt miniſterio ſuo fungantur, non iuxta humana ſomnia, non iuxta ementitas traditiones, ſed iuxta verba Chriſti, iuxta ſacrã ſcripturã, quam Chriſtus ipſe nobis commendauit,& in manus tradidit. Quare niſi concilium Prælatorum manſerit in Chriſto,& verba Chriſti in eo, nec eſt legitimum concilium, nee Spirituſſanctus præſtò adeſt, etiamſi omnes Prælati teneant loca Apoſtolorum,& c. Si peccatores Brenti, à iure ſcripturæ interpretandæ excludendos cenſes, qui veſtrum ſine peccaro eſt, is primus hoc ſibi ius vendicet: ſed magis etiã nos quàm vos à Chriſto, per pec- catum vaſtans conſcientiam, excidiſtis. Quamobrem ſi non erit fas cognoſcere de doctrina religionis, niſi iis, qui ſine peccato ſunt, ſolius Deĩ propemodum erit ea de re cognitio: quod etiã in fine capitis huius tu velle videris, quò maiore cum ſpe impunitatis mentes hominum omni genere peruerſæ doctrinæ imbuere queas. Quòd autem vis, vt fungãtur Antiſtites mi- niſterio, non iuxta humana ſomnia, non iuxta ementitas traditiones, id æquum eſſe libenter concedimus, verbaꝗ; tua ſic interpretamur, quandoquidem ementitarum traditionum me- miniſti, te veras non excludere, ſicut nos, nõ modò non excludimus verba Chriſti, ſacram; Scripturam, verumetiam primas illi partes tribuimus. Non eſſe autem legitimum Conci- lium eorum, qui non manſerint in Chriſto, fortasſis aliquo ſenſu verè dici poteſt. Nam quos apertè cõſtat à Chriſto diſcesſiſſe ſiue capite, ſiue corpore, Concilium eorum non eſſe legitimum, certum eſt& indubitatum. Diſceſſerunt autem à Chriſto capite, ſicut ab Augu- ſtino memoriæ proditum legimus, qui vel de diuinitate, vel de humanitate eius ſecùs ſen- tiunt, quàm è ſcripturis docti ſumus: quales fuerunt Arius, Apollinaris, Neſtorius, Eutyches, Sergius,& alij nonnulli veteres hærerici: noſtro verò ſeculo, Campanus, Seruetus, Suenck- feldius,& ex Anabaptiſtis quidam. A Chriſti verò corpore diſceſſerunt, qui quamuis de ipſo capite: Scripturis ſacris conſentiant, Eccleſiæ tamen vnitati non communicant: quales fuerũt priſcis illis ſeculis, Iouinianus, Vigilantius, Pelagius, Donatus,& alij nonnulli: quales eſtis hoc noſtro ſeculo vos Lutherani cumaliis quibuſdam, qui è ludo veſtro prodierunt. Si verò ſic vis intelligi, non eſſe legitimum Concilium eorum, qui non mãſerint in Chriſto, hoc eſt, quos iniquitates à Chriſto ſeparauerunt, vix vllum fuit aut erit vnquam concilium legiti- mum. Nam ſi inter eos quos iĩpſe ſibi Chriſtus duodecim elegit, vnus tamen fuit diabolus, qua ratione caueri poterit, quò minuùs vbi tam frequens eſt Epiſcoporũ& Sacerdotum cœ- tus, aliquot etiam reperiantur diaboli? Non erit felicior neq; melior eorum congregatio, qui nunc in Chriſti nomine conueniunt, quàm fuit illorum, quos cùm præſens in terris ad- eſſet Chriſtus ipſe congregauit. d Sed audiamus ea, quæ dixit accõmodantem Brentium: Cùm Aſotus, inquit, amandat nos à ſcriptura ad Concilia Pręlatorum ſuorum, conſidera mihi quæſo, à quanta luce in quantas tenebras, à quanta certitudine in quantam obſcuritatem adducat. Non enim Aebzom 22 3 slt, ARNor.. He infulis Epj⸗ ſcoperum. Nili liber& I54 hrico editus. Ioas.vix. Argumentatis Srentians. Reſponpe Conciliꝝ eorum, qui à Chriſto, vel capite, vel corpos re diſceſſerunt, illegit imum. Aug. de vnitatẽ Eccleſ.cap·l Null vnquã 6 eilium ſine peccas toribas fuit. Naaz. 6. fFeripturam nos intelligi, niſi à piis Spirituſan-= cto donaiis, ais Brensius. 2 1; 2 Reſpor 70⸗ 4 ℳ 1 Corint. 12. Matth. 7. Etiam qui mi- nus pii ſunt, ſen- ꝛtm aliquando ſcripturarum co- Luoſcunt- KRom. 10. J. 71. 1. Lc ſunnma Euangelii. Luc.l3. 2. Cor. 3⸗ . C67,3⸗ Scriptura pof fitue cognoſci etiam ù nou ſpi- ritualibus. ſeudochriſtia- ni ſpiritum ſæοε habèt illuminan- ten, licèt non ſauclificantem. Non. 14, Joan.z. Rorn. L. De Becle ſia Sreutius. PDR AVCTORITATE eſt, quin ſacra Scriptura non posſit rectè ac verè intelligi, niſi ab iis qui ſpirituſancto ſunt di uinitus donati. Etii enim impij poſſunt quædã ſeripturæ loca& præſertim iudicialia& mo- ralia, adeoq; quæ ad legem pertinent,& quæ hiſtorica ſunt, cognoſcere: tamen quis ſit verus finis legis, quid Euangelium de Chriſto ſibi velit, quid Chriſtus ipſe ſit,& quantũ in eo the 2aurum per fidem habeamus,& quæ ſunt id genus alia lacræ Scripruræ, non poſſunt niſi ſoli pij per Sbiritum ſanctum iudicare. V erum eſt Brenti, quod dicis ſacram Scripturà non poſſe rectè ac verè intelligi, niſi ab iis, qui Spirituſancto ſunt diuinttùs donati. Sed ſunt no pauci qui cùm fſint vacui Spirituſancto intus habitante& ſanctificante corda ipſorum, habent nie hilominuùs Spiritumſanctũ forinſecus illuminanté& ponentem verba Dei in ore ipſorũ 5 minus ad ſpſorũ, ſaltem ad Eccleſiæ vtilitatẽ. Hoceſt quod rectè docent Scholaſtici, prater gratiã ſancti Spiritus gratum facientè, hoc eſt, ſanctificantéẽ homines, eſſe& alias gratias gra tis datas, ad vtilitaté aliorum, de quibus in epiſtola priore ad Corinthios multa ſcribit Pau- lus. Sed& apud Matthęũ leginius, etiam eos quos vocat Chriſtus operarios iniquitatis, non fuiſſe dono Prophetis, virtutumq́; faciendarũ deſtitutos. Quod eſt autè aliud Prophetię do- num, niſi donum interpretandi Scripturas, quod erià operariis iniquitatis nõ deeſſe, teſtatur Euangelium? Quare falſum eſt, quòd negas, impios alia ſcripturę loca, quã quæ ſunt vel iudi⸗ cialia, vel moralia, vel ad legem pertinentia, vel hiſtorica, cognoſcere poſſe. Sciunt etiam hi, qui ſit verus finis legis: didicerunt ex Paulo, quòd finis legis Chriſtus eſt ad iuſtitiã omni cre denti: didicerunt ex eodem, quòd finis præcepti eſt charitas: ſciunt igitur, quòd hæc eſt ſum- ma totius Euangelij, quòd Chriſtum, qui finis legis eſt, de cœlo derraxit charitas, vt exẽplo ſuo nos ad charitatem inflammaret, quò, per quam viam ipſè deſcendit ad nos, per eandem oportere nos ad ipſum aſcendere, certum haberemus. Hoc nemo tam impius eſt, ex his dico, qui non ſunt prorſus rudes Euangelicæ doctrinæ, qui neſciat, ac tàro magis eſt impius, quòd cùm ſciat, quod Chriſti cõſilium, quæ ſumma ſit Euangelij, quæ via ſir ad cœlũ perueniendi, quamuis tamen alia via potiùs incedere vult, quam ea qua videt Chriſtum inces ſiſſe, qui no- bis via factus eſt. Et in hoc eſt impitas, non quòd neſciat, non quòd non intelligat, ſic enim venia dignus videri poſſet, ſed quòd ſciens, prudensq́ contra Domini ſui voluntatem venit, quam etiã ob cauſam rantòo pluribus& grauioribus plagis vapulabit. Scitis& vos Brenti, quòd hæc ſit Euangelij ſumma, tantoq́; maior eſt impietas veſtra, quòd obliti viæ, cuius ipſe nobis Chriſtus dux fuit, quòd immemores Chriſtianæ chariratis, quam ſolam à Chriſtianis exigit quin ardentes ira, odio, maleuolentia, vos ab orbe Chriſtiano ſeparaſtis. Congerit poſteà Brentius loca Scripturæ: Vſque in hodiernum diem idem velamen in le- ctione veteris Teſtamenti manet: Sapientiam loquimur inter perfectos, ſapientiam autem non ſeculi huius: Nos non ſpiritum mundi accepimus, ſed ſpirirum qui eſt ex Deo: Anima- lis homo non percipit ea, quæ ſunt ſpiritus, ſtultitia quippè illi ſunt. Ex quibus colligit, Scri- pturã nõ poſſe verè cognoſci niſi à ſpiritualibus. Atqui loquitur ibi Paulus de Iudeis& gen- tilibus, non autem de malis Chriſtianis, qui fidem& profesfionem habent piorum, vitã im- piorum, vt videantur velut ex Ethnico& Chriſtiano céflati. Confitentur enim Chriſtum, decantant, laudant, celebrant: at omnis vitæ ratio longè à Chriſti præceptis disſidet. Vident hi, quid ſit optimum, at affectibus corrupti, ad pesſima deflectũt: de quorum numero ſr quis eſt, rectè poteſt illud vſurpare: Video meliora, proboque: deteriora ſequor. Quorum tantò maior eſt damnatio, quòd videntes& ſcientes contra Dei legem veniunt. Intereà tamen de talibus non eſt hominum, verùm Dei ſolius iudicium. Cùm enim cernimus baptizatos, au- diuimus confitentes, videmus orantes, nomen etiam in eis Chriſtianorum agnoſcimus, etiamſi facta minimè congruere cum nomine videantur, qui ſumus nos, qui ſeruos iudicare velimus alienos? De talibus dixit Chriſtus: Hoc eſt iudicium, quia lux venit in mundum,& dilexerunt homines tenebras magis quam lucem. Viderunt ij lucem Chriſti per fidem, at te⸗ nebras magis amplexi ſunt. Vtcunque peccatores Chriſtum tamen diligunt: ſed magis illa diligunt, ob quorum cupiditatem à Chriſti præceptis deſciſcunt. Cupiunt neminem ladere, ſed dulcis eſt honor: nolunt fraudare, ſed vincit lucrum. Cupiunt compati cum Chriſto, vt conregnent, ſed auocant voluptates: nolũt bello conflictari, ſed ad imperium dilarandũ non patet alia via. Tales igitur etſi vacui ſæpè ſunt Spiritui intus habitante,& eorum corda ſan- ctificante, non rarò tamen fit, vt ſpiritu forinſecùs illuminante,& verba ſua in ipſorum ore ponente, minimè deſtituantur. 4— Tandem incipit Brentius tractare de Eccleſia, de qua ſuo loco rectiùs dici potuit: ſed quã- do ſic illi viſum eſt confusè omnia, nulloq́ue ordine ſcribere, ne quis exiſtimare queat, nos- conſultò locum hunc præterire voluiſſe, quem etiam in ſuperiore capite adduxerat, agè ver- ba illius excutiamus. Operæpretium, inquit, eſt audire, quid Aſotus de Eccleſia Prælatorum ſuorum, ad quorum Concilia nos reiicit, ſcribere ſibi permiſit:& quidem libet verba ipſius recitare. Oportet Eccleſiam ipſam certam eſſe, viſibilem ſcilicet,& ſenſibus ipſis corporeis perſpectam, non minus quàm ſunr aliæ humanæ reſpublicæ: auctoritas etiam miniſtrorum & gubernatorum eius certa& manifeſta eſſe debet, quare nec graria, nec cetté mterlor ali⸗ qua virtus occulta requirenda eſt vel in membris, velin miniſtris eius, præter publicam ec legitimam 5. Juod Eede „ſbile cetum d „awldlblleccn 7— 1 andaſ . Ge Qlal UA ne⸗pronlc Aülargeol— vecue veroptopte Nälee 4 % eAirs f video kwoillsdeem, 1„ 4 g Tos Eccdellam z &l ſice cedim Kon ldembs celum, ſe icemus nec ntlomioosfrmiten qlio ümuskencEccdeſam teg aneſecolumnam&üt lum tenipoſſe,quamc ixuubomnibusca iofett. Hæc& ala Inis.Cure nihil eſt qu meſe cicmus Ecdeedam rdir quominüs etiam e klübecedidilſe, quem um quod'idemus cr a ho 1 o2 N,n Ir Adelt& allud, quod marnon requlrendar tts ſelm membrss E Ien. gclcet ſiPrælati de ène 8 ſeda ſmbollrecitare, 8 peras„ tladslam& ſunt orc I, damus quidemn ye m ſnon eſſe requir fantanre An alacre Scriotura ſenſeng. f Aſancd lbllcere Ppic thac stetan her libeim ila verba dK MG 4 ilharicerOmnia, le rere. Cichn 3 decicunt enim feläbsslle enim eſt ant que dicunt etia tontta lenene, ontralegenn viuan Tonpengas 1„ Klled g lon; a APnltate ar tagulper s w Apet ſacranne ——.—— S=B = 3 deltun.g Uhrääon ugüind dch. lal IIItasyt N Geceneitaäunzgere tminpissed eri etew wagsetimyug ruſſtadcxlipenen tChriſtom ucesllt, qucdrn ninrelon 3 Domin uUiu Dwclontern ſ Ulabit k. Kii 6&) ol 1a quc 90⁰ do blie lvie cll Colam aCh nimcet cenimusbpin lil mmLen. K e eituma T 1 11Oer l cem lemcrümxis *' 1 3 men gunt. ecl 1aſI Gll * 8. legitimam profeſsionem fidei& vocationem, vt ad eam pertineant,& vt eius munera inte- gra perticiant. Hic primùm vide, inquit, qued Aſotus faciat Eccleſiam viſibilem& ſenſibus corporeis pe erſpectam. Delendus igitur ille erit articulus fidei, Credo ſanctam Eccleſtam ca- tholicam,& erit ſic reponendus, Video& ſentio. Atqui non Petrus à Soto Brenti, ſed Chriſtus eſt, quĩ dicit Eccleſiam eſſe viſibilem: hunc 5 igitur, non Petrum reprchédis. Chriſtus enim eſt, qui vocat eam ciuitatem ſupra montẽè po- ſitam, quæ abſcondi non poteſt. Si nõ poteſt abſcondi, eſt igitur hominum oculis expotfita. Deinde dicit idem Chriſtus: Si peccauerit frater tuus, dic Eccleſiæ. Quæſo te, cui dici iuſsit? num his qui videri non poterant? Dicit enim Chriſti ſpiritus, quod Epiſcopos pofuit Spiri- tuſſanctus regere Eccleſiam Dei: Quos regent? Num eos quos non vident? De ſe ſcribit Paulus, quòd ſit Eccleſiam Dei perſequutus: poterâtne perſequi quam non videbat? Iam cum idern Paulus ſeribit Eccleſiæ, quæ eſt Corinthi, Eccleſiæ Galatiæ, Eccleſiæ Theſſaloni- cenſium: cedo Brenti, quibus reddita literæ, ſi videri: nõ potuit f ccleſia? Ac Vt ex veteri quo- que lege proferamus aliquid: legimus in libris Regum, quòd Salomõ benedixerit omni Fe- cleſiæ Iſtaël. Omnis s‚ inquit, Eccleſia Iſſaël ſtabat. Auibus benedixite Hisne quos videre non potuit: Vidésne iam, quàm ſit abſurdum, quàm ab omni ratione alienum, quàm ab ipſo etiã communi ſenſu remotum, quod tu ſcribis Brenti, non cadere ſub aſpectum Eccleſi ame? gen- ſit hoc aliquando Philippus quoq; magiſtrum ſium ſequutus, verum abſurditate rei victus, ſententiam murauit,& eſſe iſibilem Eccleſſam confeſſus eſt, quemadmodum aliquanto ſu⸗ perius ex illius libror e inſcripfit Locos communes, indicauimus: Quid autem aliud iſti, dum aſſerunt, quod Eccleſia ſit inuitbilis, quàm errori ſuo latebras quærunt? Intelligunt ſe ad hunc viſibilẽ cœtum non pertinere, quem eſſe veram Catholicam Fccleſiam nemo pius A ehevine Kandis am aliam ſibi l fngunt, quæ nec videri nec agnoſci queat. Neque ropterea delebimus illum articulum ſymboli, Credo ſanctam Eccleſiam,& locoi liesa dicem: us, video& ſentio, ſicut per quàm acutè ſibi dicere videtur Brentius. Nam SCRIPTVRAE LTIBER IIF. 72 VErO Vero & nv demus E ccleſſam quam credimus, intereà tamẽ multa complectitur hic articulus, quæ credimus& non videmus. Qui fint electi in hoc cœtu vocatorum, quem Græci vocant Ec- cleſiam, nec videmus nec agnoſcimus. Nam ſolus Dominus nouit, qui ſunt eius: credimus nihilominus firmiter quòd; non alibi ſint electi, quàm in iſto cœtu vocatorum. Deinde cre- dimus h. anc Eccleſiam regi Spirituſancto, quam etiam ob cauſam errare nõ poſſe: credimus eam eſſe columnam& lirmamentum veritatis: credimus extra eam non magis quenquam ſaluum fieri poſſe, quàm qui fuerunt olim extra arcam Noë: credimus vera eſſe omnia, quæ in ſcripturis omnibus canonicis ab illa receptis ſcripta continentur, iuxta ſenſum, quem ipſa nobis adfert. Hæc& alia pleraque credimus Brenti ‚quæ tamen neque videmus, neque ſen- timus. Quare nihil eſt, quòd proptereà ſymbolum eſle mu tandum cenſeas, quòd al pectabi 1= lem eſſe dicimus F ccleſiam, quæ non ſine cauſa Catholica vocatur: cùm præſertim nihil im- pediat, quomix nus etiam ea, quæ videntur, rectè credi dicantur. Sicut dicit vnuſq iſque ocu- lis ſuis ſe credidiſſe, quemadmodum latius idem etiam proſequitur Auguſtinus. Etiam ba- ptiſma, quod v idemus, credere nos profitemur. Sed eſt& aliud, quod in verbis Petri Brentius reprehendit: Palam, inquit,& impudentur affirmat, non requirendam eſſe gratiam& interiors aliquam occultam virtutem, vel in mi- niſtris, velimm demb dris Eccleſiæ, præter publicam& legitimam profesſionem fdes& vocati⸗ onem. Scilicet ſi Prælati eius ſint animo ſuo Epicuræi,& vita Sardanapali, tamen ſi ſciant verba ſymboli recitare,& ſunt a Cardinalibus& Canonicis ad Prælaturas electi perrinent ad Eccleſiam,& ſunt ordinati, vt in rebus æternæ noſtræ ſalutis ab ipſorum udicio pendea- mus. Scimus quidem veritatem Sacramentorum Chriſti non pendere è dignitate miniſtro- rum, ſed non eſſe requirendam gratiam Dei, aut virtutem Spirituſſancti in iis, qui de vera ſentenria ſacra Seripturæ ſeu verbi Dei iudicare debẽt, hoc demum eſſe cæleſtia oracula Spi- rituſſancti ſubiicere F picuræ is& Sardanapalis. Et hæc abs te tam petulanter dicta, in quem recidunt Brentiè nonne in Chriſtum ipſum? Cuius enim illa verba ſunt, Petrine à Soto, an Chriſti? Super cathedram Moſi ſederunt Scri- deſponſio Feele: hae 7 ſe vis. bil. em. Matth. g. Matth. 198. AcCkor†. 204 I. Cor. 15a Galat. e 3. Regeg⸗ Me anchton con⸗ tra Brentiam Eccleſjaꝛn fa⸗ cit vi, Eilem. Quomoda Eccle⸗ htain ſimul vi- dédνν credamus. 2, Tim. 2. Tradk 79. ig Ton⁷ntn. Prælatis nece Na⸗ riam eſſe graud inhabita: ten, vr Prælati aenoſcã- tur Vuls Brẽtiuis⸗ Reſſponſio⸗ Matt. 23 bæ& Phariſ- ei: Omnia quæ dixerint vobis, ſeruate& facite: ſecundum opera verò eorũ no- lite facere: dicunt enim,& non faciunt? Quem igitur hic alium, quam Chriſtum ipſum re- prehendis eäle enim eſt,qui iubet eos audiri, qui ſedenr ſuper Moſi cathedram, eriamſi non faciant, quæ dicunt, etiamſi contraria faciant iis quæ dicunr, etiamſi ſecundum legem docen- tes ontra legem viuant. Quid autem, an ipſe non concedis, quòd ſacramentorùm dignitas non penget- à dignitate miniſtrorum? Quæ ratio diuerſitatis eſt, vbi de verbo agitur? Qui magis pédere deber doctrinæ veritas ex dignitate miniſtrorum? Cùm praſertim ſicut in ſa- cramentis non alium agnoſcimus, qui baprizet, qui conficiat Euchariſtiam, qui peccata re- mittat, qui per ſacramenta zranquam per vaſaqua ædam gratiã ſuam fidelibus imparriat ‚quàm Chriſtum: fic eriam vbi prædicatur Dei verbum, vbi de illo iudicium fit, non alium Docto- rem& Mogiſtrum agnoſcimus, quàm eundem Ipſum Chriſtum, vt ficut in ſacramẽtorum, ſie in verbi diſpenfauione, nihil nobis obeſſe queat, quamlibet celerari ſint& impij miniſtri: 22*† I3. Ex dignitate mi⸗ niſtror non pen⸗ det aut doct aut Facyani ento⸗ raum Verllas, Aud in epiſlol. Ieauatraf.z. 6. Cor. 9⸗ Tonfrmatio ab exemplis& ſi: n. ilibur. Mastb. is⸗ Epicuræi et Sar: danapali plures apnd Lutheranos ouã Cbriſtianos. teſtimomit L.utheri& Ioana ni à Laſco. Cenui iator Sre 1745 affingit So⸗ 60, quæ lubvt. Reſponfio. 5 E AVCTOANITATE quandoquidem verus ĩpſe& ſacramentorum ſuorum diſpenſator,& verbi ſui magiſter ac iudex, non tam ſanctus eſt, quàm ipſa ſanctitas. Præclarè ſicut alia multa, ſic& hoc Auguſti⸗= nus: Magiſteria, inquit, forinſecùs adiutoria quædam ſunt& admonitiones: cathedraà in cœ- lo habet, qui corda docet: interior magiſter eſt, qui docet, Chriſtus docet, inſpiratio ipſius do cœæt. Vbi illius inſpiratio& illius vnctio non eſt, forinſecus inaniter verba perſtrepunt. Sie ſunt iſta verba quæ forinſecùs dicuntur, quomodo eſt agricola ad arborem: forinſecus ope- ratur, adhibet aquam& diligentiam culturæ: quælibet forinſecuùs adhibear, nunquid poma format: nunquid nuditatem lignorum veſtit vmbra filiorum? nunquid tale aliquid intrin- ſecùs agit? Sed quis agit hoc? audite agricolam Apoſtolum,& videte quid ſumus,&c audite magiſtrum interiorem: Ego plantaui, Apollo rigauit, ſed Deus incrementum dedit, Neque qui plantat, eſt aliquid, neque qui rigat, ſed qui incrementum dat Deus. Hoc ergo vobis di⸗ cimus, ſiue plantemus, ſiue rigemus loquendo, non ſumus aliquid, ſedille qui incrementum dat Deus, id eſt, vnctio illius docet vos de omnibus. Vides Brenti, quemadmodum ſacerdotis non eſt niſi miniſterium? ipſe verò verus Do- ctor& Magiſter, ipſe verus iudex& interpres ſcripturarum: qui docet efficaciter, Dei ſpiri- tus eſt, ſicut etiam ipſe Chriſtus dixit: Non vos eſtis, qui loquimini, ſed ſpiritus patris veſtri, qui loquitur in vobis. Hic ſpiritus poteſt loqui per Balaam, poteſt per Caipham, poteſt per Iudam proditorem, denique poteſt etià per aſinam: nec ideò verbi Dei dignitati, doctrinæq́; Veritati quicquam detrahetur, quæ non magis ex miniſtrorum pendet dignitate, quàm ipſa veritas ſacramentorum. Nam ſicut ſacramentorum, ita verbi quoque miniſtri vocantur,& ſunt ſacerdotes& Epiſcopi: qui quali vita ſunt, ipſorum quidem plurimùm refert miniſtro- rum, ſed auditorum nihil intereſt. Nam qui mali ſunt, dum ea quæ bona ſunt, adminiſtrant, ſe tantummodo lædunt, ſicut fax accenſa, ſibi quidem detrimentum preſtat, aliis verò lumen in tenebris adminiſtrat:& vnde commodum aliis præſtat, inde ſibi diſpendium parit. Do- ctorinæ veritas à quocunque proficiſcatur homine, Dei, non hominis eſt. Et ſicut Solis lux etiamſi per immundaloca tranſeat, non inquinatur, ſed ab iis qui illuminãtur pura aceipitur: ſic Dei verbũ etiamſi nonnunquam ex ore prodeat hominis impuri, purum nihilominus ab ĩis qui audiunt, accipitur, nec ex docentis impuritate labis aut ſordium quicquam contrahit. Haæc tu Brenti, non es tam hebes, vt non intelligas, ſed ita malitia cor tuum excæcauit, vt aliud nonnunquam ſcribas, quàm quod ſentis ipſe, dum odium erga Petrum tuum expletu- rus, omnem anſam illum calumniandi quæris. Neque verò propterea Petrus cœleſtia oracula Spirituſſancti ſubiecit Epicuræis& Sar- danapalis, quòd negat ab iis qui iudicant de ſententia ſcripturæ, gratiam Dei gratum facien- tem eſſe requirendam. Non ſunt Epicuræi, ſed neque Sardanapali, à quibus publica& legiti- ma profeſsio fidei& vocatio requititur. Porrò de animo cuiuſque, quid in pectore ſuo clau- ſum quiſque gerat, Dei ſolius eſt iudicium. Si quis autem Eccleſiæ iudicio tanquam h. picu- ræus& Sardanapalus eſt condemnatus, is ad iudicium de ſententia ſcripturæ non admirti- tur, quin è cœtu piorum eiiciturè quoad verò legitimi iudicis decreto talis pronunciatus non fuerit, tolerari debet quamdiu toleratur ab Eccleſia, nec alicuius priuati ſententia condem- nari. Docuimus autem in priori capite, Martini Lutheri, qui dux veſter eſt& anteſignanus, teſtimonio, nõ pauciores inter vos Epicuræos& Sardanapalos reperiri quam inter nos, quĩ catholici vocamur& ſumus per Dei gratiam, præcipuè ſi paucitatem veſtrorũ cum noſtro- rum conferas multitudine. Sed audi quid ex veſtris quidam ſcribat, veſtrum enim voco Io- annem à Lasko, qui prius veſtrum, poſtea gradu facto dogma Sacramentariorum eſt ample xus, quod amplexus nunquam fuiſſet, niſi veſtro exemplo ſuum priuatum ſenſum publico totius Eccleſis ſenſui& conſenſui anteponere fas eſſe iudicaſſet. Is igitur in epiſtola quadam quam ad Sereniſsimum Regem meum ſcripſit, iis verbis vritur: Summa, inquit, diligentia ac circumſpectione opus eſt, ne ſub prætextu ac fuco Euangelij, aut nouum rurſus aliquod ty- rannidis genus inuehatur, aut ſectis alioqui omnibus, atque ita demùum atheiſmo feneſtra aperiatur, ad quem nunc maxima ferè hominũ pars neſcio quomodo inclinare videtur. Au- din tu Brenti, quemadmodum hic inter vos diu, multumꝗᷓue verſatus, non obſcurè fatetur, quòd ſub prætextu ac fuco Euangelij veſtri,(nihil iam dicam de tyrannide, de qua vehe- menter queritur) maxima ferè pars hominum ad atheiſmum quendam inclinare videtur. Ad quem non inclinant modò multi, verumetiam apertè ruunt,& præcipites in eum ferun- tur: quam ad rem gradum illis doctrina veſtra fecit. Et hos tu iudices de ſententia ſcripturæ dare nobis vis, quos palàm ad atheiſmum inclinare, vel revera potius, etiam is qui ſunt facti- onis veſtræ profitentur.. Sed audiamus iterum ardentem ira atque odio Brentium,& impotenti quadam conuiti- andi libidine prorſus furentem. Profert ex capite de Conciliis verba Petri, quæ ſic habẽt:Ee⸗ cleſia cui promĩſsio illa Chriſti facta eſt: Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam, viſibĩ⸗ lis eſt, nec ex electione Dei aut vera fide& charitate interius pendet, vt quis ad Eccleſiam pertineat, ſiue vt ſubditus, ſiue vt Prælatus, ſed vt viuum Eccleſiæ membrum ſit, hæc requi- runtur. Ac mox inſultat. Macte virtute Aſote, ſie defenditur Catholica Ecgcleſia, ſic conuin- Te4s— cuntur G gital dodi gel 9 bis odſcurumm ln 8. 3 ſir emdru vr Ud. gie fortle magſs 1 prau duennibo rexit ofena, abebi ec,ad, Iderreunpel ae piuwgenr)coe ſarinulet roe muulb dicete lct. nls cdlelam por ecum omnis homo ntaum cohgregnn ta peti, quan adfer loo Petrss'quodal ineat ad Pccleſäila don pendere ex lecti fiimam profeſsione I requin, omag dendi paucis aperien drentius in ſua co vuSconcliotum auc eunre conatus eſt: rbxceinde quod ine. ſicit mellorem: Pol elrelmgus in ipſom lirqe per Brentiun cistentümconſtare, lare es octis exlis Chritus-Nlulti ſunt y ftenturanimo quidui ir kabelaparim vie halenonprec derin lun deri& ell,qu n plam Crxcam cc nui ocati pauci ſuu umunim hac terra I lun auipubliee Ch rritem dixerit be ültis exclamatior kaen dunc& piun umm 24,. 1 dudétiæ crime Tuange 3 d allertorem lanifeſtius eſt, qu ) dlſ lndac plures m dan ſiua membr. Rtyer iuam dgen'g 1 — Kdiad 8 RN A eaend a dſd 1 apen G E nud n in 1 Wadas A d tüalm 3 Aedendm 2 dus.ac N büllegun a dm gſeſ — Wce eh.. uſelſgnng rinm a Adrdgrne R natt ginn, dopemnidi durmin nr, a a donalantz mpreſtaralê dicieraide niniett ltiah 4 lluminzarang a dr punm nüüd lum cuicouno tia cor tumena Ra Peruntum 9 (ebiectpoian n mum Daxm in Aquduspea 4 n „8 4 2ctOrs L rludicioungunr it won 1 dla ſcrpturs lol 4 hie f 7 110 talls pronuhe 8 orati ſcnrendu eſter et&ot t perii qumm em veftrotich in r zelnmein 1 ramentrionn priurum eni n inrineü 1 umma nqul uum nüſc emum atel A do incinre 4 Rs,nono Frrannice, mdum inh a grixies* ces ce ent t 1 S. SCRIPTVRAE LTINER IIT. 253 cuntur nouatores illi hæretici. Os impudentisſimũ, audes tu EFccleſiam illam, aduerſus quam non præualent portæ inferi, hoc eſt, veram& firmam, ita infirmare, vt affirmes eam nec ex electione Dei, nec ex vera fide& charitate pendere? Dicit quidẽ Aſotus hæc requiri, vt quis ſit viuum Eccleſiæ membrum, nõ autem vt ſit eius Eccleſiæ membrum, aduerſus quam non præualent portæ inferi. Quæſo autem te, an non is aduerſus quem non præualent portæ in- feri, eſt viuum Eccleſiæ membrũ? Quidè Portæ ne inferi tam imbecilles, ram eneruatę ſunt, vt ne quidẽ aduerſus mortua Eccleſiæ membra præualeanc? Ne tu mihi concionaris de ſtra- mineis portis inferi, quæ ſic computruerunt, vt ne mortuum quidem ſuperare queant. O bel lum defenſorem Catholicę Eccleſię. Quam improbum autem Sophiſtam hic agit Brentius? qui præterquam quòd cùm diceret, negare Petrum, quòd Eccleſia pendeat ex vera fide& charitate, ſuſtulit hanc vocem, interiùs, diuerſum quiddam ex verbis Petri colligit, quam quod iſſi vel cogitare in mentem venit vnquam, cùm tamè quid ſibi voluerit Petrus iis ver- bis, obſeurum illi non ſic. Vbi verò dixit hoc vnquam Petrus, quod aduerſus aliquod Eccle- ſiæ membrum porte inferi non prrualeant, quamlibet id etiam viuum fuerit: quod certè tu magis forticer quàm veraciter affirmas? Nam viuum fuit Eccleſia membrum Cyprianus, præualuerunt mhilominus aduerſus eum portæ inferi, vr in errorem inciderit: quem aut cor- rexit poſtea ſicut putat Auguſtinus, aut ſi minùs correxit, tamen quod quam ſecuùs ſeſe res habebat, ſenſerat, quandoquidem in Catholica nihilo ſecius vnitate permanſit,& charitatis vbertate compenſarum,& pasſionis falce purgatum eſt: cùm præſertim illis temporibus, ni⸗ hil adhuc plenarij cõcilij ſencentia, quid hac de re ſentiendum eſſet, Eccleſiæ totius conſen- ſio cõfirmaſſet. Origenes verò ſanctitas, cui nota non eſt? Idem& de Tertulliano& de aliis nonnullis dicere licer. Qur igitur eſt iſta collectio Brentij, quandoquidè non præualent ad- uerſus Fccleſiam portæ inferi, non eas etiam aduerſus Eccleſiæ membrum aliquod præuale- re, cùm omnis homo per ſe conſideratus ſit mendax: Eccleſia contrà vbi ſunt fideles omnes in vnum congregati, columna ſit& firmamentum Veritatis. Nunquam igitur ea fuit ſenten- tia Petri, quam adfert Brenrius, qui ſibi finxiſſe videtur, quod impugnaret: ſed hoc dixit iſto Ioro Petrus, quod alio loco dixerat, quem protulit Brétius ex capite de Eecleſia, vt quis per- tineat ad Fccleſſã illam, cui promiſsio facta eſt, Portæ inferi non Ppræualebunt aduerſus eam, non pendere ex lectione Dei, aut charitate& fide interius, verum ſuffcere publicam& le- gitimam profeſsionem fide& vocationẽ: cæterum vt viuum ſit aliquis Eccleſiæ membrum, illa requiri. Qio magis aurem res intelligi queat, vnde Petrus occaſioné ſumpſerit hæc ſcri- bench, paucis aperiemus. Brentius in ſua confeſsione dum vehementer metuit, ne quid in fide certũ habere quea- mus, conciliorum auctoritatem, per quxæ fic vt certa ſit& vna fides noſtra, modis omnibus eleuare conatus eſt: primum quòdnon quiuis hominum cœtus pro vera Eccleſia haberi po⸗ teſt: deinde quod in ea pauci ſunt ele ti, quòd non omnium fides, quòd plerunq; maior pars vincit meliorem: Poſtremò quod Spiricuſſanctus non facit populum ſuum impeccabilem, ſed relinquat in ipſo multas& varias imbecillitates. Ad hæcè regione Petrus ea verba po- ſuit, quæ per Brentium adducta ſunt, quibus illud oſtendere conatur, Eccleſiam non ex ele- ctis tantum conſtare, quibus nihil intus deſit, quod ad fidem& charitatem pertineat, ſed con ſtare ex vocatis, ex iis qui publicè ſe Chriſtianos& fideles profitétur, de quibus dicit etiam Chriſtus: Multi ſunt vocati, pauci verò electi: fieri poſſe, vt qui ſe publicè Chriſtianos pro- fitentur animo quiduis potiùs, quàm Chriſtiani ſint, eſſe huius Chriſti corporis, quæ voca- tur Eccleſia, partim viua, partim etiam putrida& mortua membra, atque hæc quamdiu aut ipſa ſe non præciderint, aut Eccleſiæ iudicie præciſa non fuerint à Chriſti corpore membra illius vocari& eſſe, quamuis mortua. Qid erat hic Brenti quod arroderes? Primùm ſi vo- cem ipſam Græcam conſideres, certè Eccleſia non eſt electorum ſed vocatorũ cœtus, in quo multi vocati, pauci ſunt electi. Deinde verò fateris hoc ipſe, quòd huic Eccleſiæ, de qua lo- quimur, in hac terra multi mali& hypocritæ ſunt admixti. Qui ſunt autem alij hypocritæ, quàm qui publicè Chriſtianã fidé profitentur, cùm intus fide fint, charitateq́, deſtituti? Cum igitur idem dixerit Petrus in capite de Eccleſia, quod à te dictum fuerat, fuitne locus hic tra⸗ gicis iſtis exclamationibus? Fuitne locus impotentibus conuiciis? quibus ita petulanter in grauem hunc& pium virum debaccharis,& cùm ipſe ſis effrons, homini pudentiſsimo fal- ſum impudẽétiæ crimen obiicere non vereris. Sed vnde nobis Lutheri diſcipulũ, vnde quinti Euangelij aſſertorem agnoſcere liceret, niſi ex feſtiuis hoc genus leporibus? Manifeſtius eſt, quàm vt negare poſsis Brenti, quod in Eccleſia non boni tantum, ſed& In erorum porłæ coera membrum etiam viuum Ecs cl ſiœæ præualere poſunt. Op · Au. epi. 48. Origenes Tertullianusa Collatio rationz Brenuii Sorts Matth.2 9. Rationes FSota defenduntura mali ſunt, ac plures mali, ſed longè diuerſa ratione quàm boni. Siquidẽ boni ſunt in ea tan- Bomi ꝙ · mali in quam viua membra, quæ vitam ſuam habent à Spiritu Chriſti,& viuifico illo influxu, qui Eccleſia, ſed de .. 8.. 54*— uerſa ratione. eſt per viuam fidem& charitatẽ. Contrà mali ſic ſunt in Chriſti corpore Eccleſia, ſicut ſunt in humano corpore ſanguis noxius, humores mali, capilli, vngues, membra arefacta, quæ ta⸗ merſi vitam à ſpiritu non recipiunt, ſunt nihilominus in corpore. Cæterùm ſi nimis exundat ſanguis noxius, phlebotomia tollitur, ne totum corpus pereat: ſi nimis luxuriat, cæſaries ca⸗ pitis aut barba tondetur: ſi nimis extant vngues indecore, reſecãtur: ſi redundet rnre malis umo⸗ Qudm diu mali Eceleſicæ maneãt membra. Matih. 7⸗ Vindicatur Sotus ab iniuria Bren- tii calummioſa. 2. Corinth.ii. Explicatio ſen⸗ zentiæ SFoti. Officium nõ meꝛ ritum ſpectandũ in Prælatis. Baſilius Imper. Paſtorum non ouium eſt de do ctrina iudicium. Vt in eiuili ſic in Eccleſiaſtico Ma- giſtratu iudicãdi DR AVCTORITATE humoribus, per vomitum releuatur: Si deniq; membrum aliquod canero ſit infectum, enſe reſcinditur, ne pars ſyncera trahatur. Eadem eſt etiam ratio eorum, qui mali ſunt in Chriſti corpore Eccleſia. Nam ſi nimis exundat eorum effrenis petulantia, vel caſtigatione com- primitur, vel excommunicatione prorſus reſecatur. Quoad autem qui ſunt tales, aut Eccle- ſiæ iudicio per excommunicationem ſeparati non fuerint, aut ipſi ſponte ſua foras non pro- ſilierint, dum vel perſequuntur, vel contemnunt Eccleſiam, aut à Deo non fuerint per mor- tem exterminati, tolerantur in Eccleſia,& quàm diu non præciduntur, ſunt eius Eccleſiæ membra, cui facta eſt illa promisſio: Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam, haud aliter illi adhærentia, quàm adhæret palea tritico, vel capilli, membraꝗ́; arida corpori humano. Et contra hanc Eccleſiam, in qua ſunt& boni& mali, non præualere portas inferi firmiter cre- dimus. De qua quoties agitur, non tam fidimus hominũ ſanctitati, quam ipſius Chriſti pro- misſioni, qui fallere neſcit: qui cuùm posſit ex lapidibus filios Abrahæ ſuſcitare, poteſt etiam per lapides ſaluté noſtrã procurare. Hęc nobis viſum eſt crasſius explicare pinguiore(quod aiunt) Minerua, non tua Brenti, cui ſatis iſta perſpecta ſunt& explorata, nec ſecùs rem ha- bere certò ſcis: quo nequior es, qui ſciens manifeſtam veritatem oppugnas. Non igitur tua, ſed eorum cauſa fuſius iſta diximus, qui noſtro ſeculo veterem Donatittarum errorem reno- uantes, manifeſtos peccatores eſſe negant in Eccleſia. Sed audiamus reliqua proſequentẽ Brentiũ: Scimus, inquit, multos impios dicturos: Do- mine per nomè tuum prophetauimus, per nomen tuum dęmonia eiecimus, ac alias virtutes præſtitimus: ſed iudicium de doctrina æternæ noſtræ ſalutis deferre ad eos, qui ipſi palam fa- tentur, ſibi ea in re nõ opus eſſe nec electione Dei, nec vera fide atꝗ; charitate, quid hoc aliud eſt, quam ſpiritum ipſum ſanctum à ſuis ipſius oraculis diiudicandis excludere,& in locum eius homines Epicuræos& Sardanapolos reponere? Scis tu Brenti, nihil alienũ à vero do- cuiſſe Petrum, ſed cum veritate non posſs, mendaciis eum oppugnare conaris. Quando di- xit hoc vnquã Petrus, quòd ad eos deferendũ ſit de doctrina iudiciũ, qui palàm fatentur ſibĩ non opus eſſe nec electione Dei, nec vera fide atq; charirate? An ille non potiùs diſertis ver- bis contrarium dixit, nimirũ requiri in eis publicam& legitimam profesſionè fidei? Non te pudet vanitatis? An non pugnant inter ſe, profiteri publicè fidẽ,& dicere, non eſt mihi opus fide? Qudd ſi quis auſus eſſet dicere, tantum abeſt, vt ad eum iudicium de doctrina deferre- tur, vt is à Chriſti corpore tanquam putridũ membrũ reſecaretur potius,& e cœtu piorum exterminaretur. Obiicis alicubi Petro, quòd is nõ ſatis explicet, quid velit dicere: Eſt autem is revera de eorum Theologorum numero, qui ſunt rerum quam verborum ſtudioſiores, vt cum Paulo dicere posſit: Etſi imperitus ſermone, ſed non ſcientia. Qamobrem ne quis er- ret, quid nos eum exiſtimemus dicere voluiſſe, paucis iudicabimur. Certum eſt eum in hac ſententia nunquam fuiſſe, vt putaret, quibus de doctrina ĩudican⸗ dum eſt, eos non opus habere gratia, non fide& charitate interna, cum nulli magis indi- geant iis rebus, quam qui doctrine religionis iudices conſtituendi ſunt. Cæterum hanc illius fuiſſe ſentẽtiam omninò perſuaſum habemus, quòd officium in iis, non meritum ſpectatur, quibus de ſcripturæ ſenſu iudicandum eſt: ita vt ſi quis ad hoc iudicium ſit vocatus, hoc eſt, Apoſtolorum in Eccleſia locum teneat, quẽ Epiſcopi tenent, habeat pretereà publicam& le- gitimam fᷣdei profesſionem, is ad iudicandum de doctrina ſit idoneus. Nihil vt aliud ſenſe- rit, quàm quòd ab Imperatore Baſilio dictum aliquando fuiſſe in ſuperiore capite cõmemo- rauimus: Quantæcunq; religionis& ſapiẽtiæ Laicus exiſtat, vel etià ſi vniuerſa virtute inte- rius polleat, donec Laicus eſt, ouis vocari nõ deſinet: rurſus quantuncunq; ſit Epiſcopus ir- reuerentia plenus,& nudus omni virtute, donec Antiſtes eſt,& veritatis verbũ rectè prædi- cauerit, paſtoris nominis& dignitatis damna non patietur. Quæ ratio eſt in ordine ouium cõſtitutis paſtores verborũ ſubtilitate diſcutiendi,& ea quæ ſuper nos ſunt quærendi? Pa- ſtorum eſſe vult de doctrina iudicium Petrus, non ouiũ: ita vt ſi præſtet etiam vel ſanctitate vel doctrina aliquis ex ouibus, quod vſu venire quãdoq; poteſt, nihilominus ei de doctrina ſibi iudicium arrogare fas non ſit. Eſt autem aliquid in hac ſententia, quòd abs te Brẽti me- ritò reprehendi queat? niſi fortè velis Dei ſpiritum per Paulum loquentem reprehendere. Nunquid omnes Apoſtoli? nunquid omnes Prophetę? nunquid omnes Doctores: Oportet vt ordo ſit in Eccleſia, nec omnes omnia ſibi arrogent. Quæ ciuilis, eadẽ Eccleſiaſtici quoqʒ Magiſtratus eſt ratio. Reperire nonnunquam de plebe licet,& iuriſprudentia& integritate poteſtai eſt penes maiori præditos, quaàm pleriq; ſint ex politico Magiſtratu, qui ĩudicum officio fungunturẽ ꝛudices, quamuis zmperitos. num ideò legitimos iudices de gradu ſuo deturbabunt 2 num ideò cuiuis de vulgo qui ſibĩ caſtus& prudens videbitur, iudicis officium vſurpare ſibi licebit? Minimè gentium. Quam diu toleratur à ſuperiore Magiſtratu Iudex inferior, tam diu neceſſe eſt ab iis quoque tole- retur, quorum Iudex eſt. Ac ſit aliquis ſanctisſimus, ſit iuris conſultisſimus, Iudicis tamen ordinarij ſibi munus non ſumet, quoad alius hoc officio fungitur. Cæterùm quò minus in conſilium adhibeatur à Iudice, nemo prohibebir. Hanc nos Petri ſententiã fuiſſe nõ dubita- mus: quod ipſum etiam tibi demonſtraturũ exiſtimamus, ſi modò te reſponſo ſuo dignum judicauerit. Nam& nos in hanc arenã nunquam deſcendiſſemus, niſi nos incircunciſi illius Philiſtzi zim einalgenin foedenteme piemtir&e Splrr ſ merantur. Lod etlaj ij autem ſermo ſtie is coxpus peccatis eſt abi Auguſtinus: S urolutanur? Potel fentiam,hoc eſt Fera ſdi intptæparata.5 tom qui tebatur ea mpoſto velminiſtro tmercedem in ſalur reun ſiue conſecratu dspiitus enim ſanctt tzraionibus quæ ſun lenopetatur alionum der:autem inuitus mmitiqui ſictus ſun ntrbere polleill tacuosfactt. He au dandominicus etiã- Nhiliactiusiis, awpeni. Atque yt ttscockina eligion rni dorrasls tanti gbfar nſe ua üſtedendi vel ado nec ſancit mnttdem guo ſ Sunnhn iiederiridiee Aerdum üen F. S. sCRIPTVRAE LIBERIIT. 27 2/ 1 Philiſtæi admiratoris tui Vergerij procacitas& iactantia impuliſſet, qui ſereniſſ. Regi noſtro libellum hunc tuum dicare,& virum illum ſanctũ Aloyſum Lipomanum ad diſputandũ de capitibus in eo contentis ipſo iudice prouocare veritus non eſt. Quamobrem non tam Pe- * trum à Soto contra te defendere, quod ſi volet ipſe, multo præſtabit meliuùs, nec hac in parte m noſtra opera indiget, quam ſerenisſimo Regi noſtro, quæ ſit iis de rebus Eccleſiaſticæ do- den ctrinæ veritas, indicare voluimus. nd Pergit Brentius: Si Aſotus ſeriò reponit librũ Sapientiæ in Catalogo Canonicorũ libro- Argumenhan 8 ni rum, miror quòd non audiat quid ibi dicatur: In maleuolã animã non introibit ſapietia, nec Brentii. d ali i habitabit in corpore ſubdito peccatis. Spiritus enim ſanctus fugiet dolũ,& auferet ſe à cogi⸗ Sepi. wencü a tationibus inſipientibus. Si Aſotus iudicat hoc verũ eſſe, quomodo audent nobis eos Chri- we ca ſtianæ diſciplinę iudices proponere, in quorũ maleuolam animã non ingreditur ſapientia,& flenenng a quos Spirituſſanctus fugit? Paulus ait: Qui non habet ſpiritũ Chriſti, hic non eſt eius. Non Rom.. Netade habent autem ſpiritũ Chriſti, qui non ſunt à Deo electi,& non habent veram fidem& cha- ddughas N i ritatem, quomodo ergo hi poſſunt eſſe de doctrina Chriſti iudices? mecdtauneg a Sapientiæ liber, ſicut ſuperiùs a nobis demonſtratum eſt, quamuis ab Hebræis excluſus, à xoßonſo. Chriſtianis tamen in catalogum Canonicorum librorum à mille ducentis& amplius annis Lüer ſapientiz, esinpi it a eſt repoſitus: quam etiam ob cauſam teſtimonium eius libenter accepimus. Veruùm quem ernοens o, 2 kecmn tu ſenſum eius adfers, eum reſpuimus. Quòdin maleuolam animam non intrat ſapientia, iueellectzs. quodꝗ; non habitet in corpore ſubdito peccatis, minimè negamus. Qua ſit autem iſta ſa- Saprentia guid. pienria, fortasſis nobis tecum non conuenit. Nam nos à ſcriptura docti dicimus, Ecce pietas nasihe 4 eſt ſapientia. Quam autem pietatem Latinus interpres, eam ſeptuaginta verterunt Isocs- Thi. cap. i4. Eeiav, quaſi tu dicas cultum Dei. Quis autè eſt cultus Dei, inquit Auguſtinus, niſi amor eius? Hic igitur non introibit in maleuolam animam, nec habitabit in corpore ſubdito peccatis. Nam peccatum, mortale præſertim, cum charitate conſiſtere non poteſt, cum fide quæ eſt ex geientis un pu auditu& intelligentia ſcripturarum, poteſt. Poteſt habere peccator ſcientiam ſcripturarum, cato eſſe, non au= poteſt habere fidem, charitatem habere non poreſt. Et certè diuerſa dona ſunt Spiritus ſa- 72, i pientiæ& Spirirus ſcientię, ſicut etiam ex Eſaiæ illo loco patet, vbi dona Spirituſſancti enu- e. merantur. Quod etiam Paulus indicat dicens: Alij quidẽ per ſpiritum datur ſermo ſapientię, r corinih. u. cqum cecdem i alij autem ſermo ſcientiæ ſecundum eundem Spiritum. Sermo ſapientiæ non datur illi, cu- rpouls Kim i ĩus corpus peccatis eſt ſubditum: ſermo ſcientiæ, donum prophetiæ datur. Itaque queritur quic velt di 1 alicubi Auguſtinus: Surgunt indocti& rapiunt cœlum,& nos cum doctrinis noſtris, ecce Aug. lib. 3. eou⸗ verdorm l vbi volutamur? Poteſt habere quis ſcientiam,& cum illa mergi in profundum inferni: ſa- fell cap:s. 4Quanobren! s pientiam, hoc eſt, veram pietatem, quæ charitas eſt, habere non poteſt, niſi is, cui regna cœ- ur. leſtia ſunt præparata. Sed audi, quid ea de re ſcribat Auguſtinus contra Parmenianum hære- oibus decoänt i ticum, qui tuebatur eandem quam tu Brenti, ſententiam. Spiritus, inquit, ſanctus in Eccleſię 3 præpoſito vel miniſtro ſic ineſt, vt ſi fictus non eſt, operetur per eum Spiriruſſanctus,& ad 1 eius mercedem in ſalutem ſempiternam,& eorum regenerationem vel ædificationem, qui per eum ſiue conſecratur, ſiue euangelizatur. Si autem fictus eſt, quoniã verisſimè ſcriptum mütſot eſt: Spiritus enim ſanctus diſciplinæ effugiet fictum, deeſt quidem ſaluti eius, vt auferet ſe à 1,6 cogirationibus, quæ ſunt ſine intellectu, miniſterium tamen eius non deſerit, qui per eum ſa- ede Nn. 4 lutem operatur aliorum. Propter quod Apoſtolus ait: Si enim volens hoc facio, mercedem de 9 habeo: ſi autem inuitus, diſpenſatio mihi credita eſt: id eſt, illis prodeſt, quibus hoc diſpenſo, lpem non mihi, qui ſictus ſum. Qui enim inuitus facit propter commoda, gaudiaꝗ́; carnalia, quæ ſi aliter habere poſſet, illud deſereret, ipſe vtique fictus eſt, ideoq́; inuitus facit, ſed eis prodeſt nroncancßle- 1 erga quos facit. Se autem tantùm à mercede ſalutis alienat, non etiam illos priuat, quibus etitnb feitl i cibaria dominicus etiã malus ſeruus impendit. Intereà tamen illud libẽter cõcedimus, quòod myſteria ſua citius iis, qui mundo ſunt corde, Deus reuelat, quàm illis qui variis ſunt flagi- tiis cooperti. Atque vtinam hoc præſtari poſſet, vt ad munus Apoſtolicum, cuius proprium iu otars eſt de doctrina religionis iudicare, non vocarentur, niſi quorum eſſet perſpecta vitæ ſancti- aufloris. monia: fortasſis tanti motus in Eccleſia non fuiſſent excitati: qui verò ſunt excitati minore negotio ſedari poſſent. Verum nemo proptereà putet ſe iuſtam habere cauſam ab Eccleſiæ Vnitate diſcedendi, vel eorum qui præſunt iudicium declinandi, quòd ſicut populus, ita eſt & ſacerdos, nec ſanctitate cæteros, qui præſunt, excellant. Quamuis enim hi ſpiritum Chri- ſti non habeant, quo ſancti ſint ipſi, habent tamen ſpiritũ Chriſti, quo ſanctos reddant alios, ſiue cum baptizant, ſiue cùm peccata remittunt, ſiue cum Dei verbum annunciant, deq́; ſcri= pturæ ſententia iudicant. Nam quod ſancti fiunvhomines, ſiue baptiſmus id ſit, ſiue abſolu- tio, ſiue Dei verbum, non miniſtrorum eſt, ſed ipſius Domini. Præclarè Gregorius Nazian- Oree. Nerem ia zenus, vbi docere conatur, non eſſe curioſe dignitates eorum, qui nos purgant, expẽdendas, orat: in ſanctum nec eſſe iudices iudicandos: Sint, inquir, duo annuli, aureus hic, ferreus alius: vterque regia auae. fudice non aeſecimn ¹ ARz, 8 d p MA Ase 6 1I Ad eOs,Ch 3 l 1 Mül 3 Lib. 2. contra epio Parmenia. capalta „ArPi 10lC 2„ AAh* arf f tered dl 9 41p P* 1. Cor. 9⸗ Srninepa“ etiaſi vnlderla 1 Eſqi·ꝛ40 imagine ſculptus, ceræ ambo imprimantur, quid inter ſignum hoc& illud intererit? Nihil. vcaas. 3 Diſcerne materiam in cera, etiamſi ſapientisſimus exiſtas, dic quòdnam ferri, quodve ſit auri ef 5 ſignaculum. Vnum eſt vtrunque, materia eſt diuerſa, character vnus eſt. Quæ baptiſimi, ea- eme, i c dem& abſolutionis, eadem& doctrinę eſt ratio. Idem eſt baptiſmus, eadẽ abſolutio, eadem btex 2¹¹ doctrina, Amb. in. 12. eap. a. ad Corint. Gratia chariſma: ꝛum officiis Ec⸗ cleſiæ, non meri- tis humanii in⸗ dulgeiun. In cap.iz. 4. ad Cor. MatIs. Srentius eontra aue toritatens glauium. Reſponſis. Commendatio regni Hiſpas niar un. Pagin. 28°. Brentius iniquè facit Liberium Arrianum& Marcellinum idololatram. Citat Brentius Hiero. contra cla ues Eccleſiæ Hier. in cap. 16. Masgh. DE AVGCTORITATE doctrina, idem Dei verbum, ſiue à probo, ſiue ab improbo miniſtro proficiſcatur. Dic autem tu Brenti, qui poteſt per miniſtrum, quamuis improbum, peccata remittere, qui minuùs, poſ- ſit per eundem doctrinæ veritatem indicare? An maius quiddam eſſe putas interpretari Scri- pturas, quàm peccata remittere? Verè dictum eſt ab Ambroſio, quòd quicquid verum à quo- cunque dicitur, à ſancto dicitur Spiritu, quodque gradus chariſmatum ſunt officiis Eccleſiæ, non vtique meritis humanis indulti. Sicut igitur qui dicit Dominũ leſum, in Spirituſancto dicit, qualis vis ſit, ita& in loco ordinis officij eccleſiaſtici poſitus, gratiam habet qualis vis ſit: non vtique propriam, ſed ordinis per efficaciam Spirituſſancti. Nam neque qui plantat eſt aliquid, neque qui rigat, ſed qui incrementum dat Deus. Quid autem aliud vult Petrus 3 Soto, niſi quod ab Ambroſio dictum eſt, Grariam chariſmatum officiis Eccleſiæ, non meri- tis humanis indulgeri, quam qualiſcunque ſit, habere tamen poſsit qui eſt in loco ordinis ec- cleſiaſtici poſitus. Sed ſi nullum apud vos põdus habent veterum Orthodoxorum teſtimo- nia, proferam veſtri cuiuſdam non ignobilis ea ipſa de re ſententiam. Ioannes is eſt Calui- nus: Quæritur hic, inquit, cum impij præclarè interdum de Chriſto& ſplendidè diſſerant, an habeant Dei ſpiritum? Reſpondeo: Eos proculdubiò habere quod ad effectum illã ſpectat: ſed aliud eſt donum regenerationis, aliud donum nudæ intelligentiæ, qua Iudas quoq; præ- ditus fuit, cùm Euangelium prædicaret. Verùm de iis ſatis. Ad confirmandam Conciliorũ& Epiſcoporũ auctoritatem adduxerat Petrus& illa loca: Tibi dabo claues regni cœlorum. Et: Quicquid ſolueritis in terra,&c. Quibus productis Brentius: Sed hæc, inquit, loca non ſolùm ſacræ ſcripturæ, verumetiam Eccleſiaſticorum ſcri- ptorum teſtimoniis à vanis& impiis Sophiſtarum commentis ita vindicata ſunr, vt exiſti- mem Aſotum in alio orbe hactenus commoratum, quòd neſciat, quid in hoc orbe aduerſus Romanenſium adulatorum deprauationes dictũ, ſcriptum, ac etiam pictum ſit. Claues enim Eccleſiæ datæ ſunt Petro& Confeſſoribus petrę, quæ eſt Chriſtus. Non ſunt datæ Lyberio, Arriano, aut Marcellino idololatriæ: datæ ſunt miniſtro, non hoſti Eccleſiæ: datæ ſunt ſeruo Chriſti, non ſeruo Antichriſti. Etiamſi ſit inter vos aliquamdiu Petrus commoratus, eſt re- verà tamen in alio quodam orbe natus. Quaàm felix eſt autem orbis ille, in quo natus eſt? Nam ſolus hic eſſe propemodum orbis nunc videtur, vbi Pelopidarum, hoc eſſe Lutherano- rum,& aliorum noſtri temporis hæreticorum nec facta videntur, nec vel nomen ipſum au- ditur. Nullum eſt enim regnum noſtro hoc infelici ſeculo magis ab hæreſibus intactũ, quam ſit vel hoc ſolo nomine feliciſsimum Hiſpaniarum regnum, cui propter hanc in fide Catho- lica conſtantiam,& eius tuendæ diligentiam alias prætereà multas felicitates Deus largitur. Quæ laus olim penes Germanos fuit, quoad illi nõ aliud erant quàm Chriſtiani, nec in aliud Euangelium ſe transferri paſsi ſunt ab eo, quod a Patribus acceperant, vt eſſe gens armis in- uicta crederetur, ea poſteaquam Lutherus in Germania Babylonem ædificare cępit, nũc eſt ferè ad Hiſpanos tranſlata. Eſt autem ita, quòd nuſquam ſunt pauciores, quam in felici orbe illo, qui deprauationes veſtras& ſcripturarum contorſiones vel ſcriptas, vel pictas viderint: tantùm abeſt, vt de iis quicquam dici audiuerint. Actãtò maior eſt illius regni tranquillitas, in quo& Rex pientiſſ. legitimè imperat,& qui ſunt eius poteſtati ſubiecti, ſic in omnibus ei dicto ſunt audientes, nullum vt fidelium& obſequentium ſubditorum officium in ſe re- quiri patiantur, quos erga Regem ſuum, cuius opera fieri vident, vt nõ ab externis hoſtibus modò, verumetiam ab iis, qui multò ſunt pernicioſiores domeſticis inimicis(hæreticos di- co) tuti eſſe queant, tanto ſtudio& obſeruantia eſſe conſtat, vt quoties id vel ſalus illius vel dignitas poſtulet, ad quoduis vitæ diſcrimen ſubeundum non minore animorum alacritate, quam alij ſolent ad epulas, accurrant. Etſi autem in felici orbe illo vana& impia commenta veſtra non à quibuſuis leguntur, lecta ſunt ea tamen& à Petro,& ab aliis viris doctis quos cum iudicio legere poſſe exiſtimatum eſt,& quæ contra clauium auctoritatem a veſtris ad- feruntur, pluribus doctiſsimorum virorum ſcriptis pridem confutata ſunt, nihil vt ea nunc a nobis repeti ſit neceſſe. Cæterùm quòd Liberium fuiſſe ſcribis Arrianum, id in proximo ſuperiore capite falſum eſſe docuimus. Sed neque Marcellinum rectè dixeris idololatram, etiamſi metu compulſus, thura idolis admouiſſe legitur. Nam vt lapſus in crimen hoc aliquando fuerit, martyrio ta- men illud expiauit. Peccauit vt Petrus, pœnituit vt Petrus. Et ſicut Petrus nõ inter eos, qui negauerunt Chriſtum, ſed inter eos qui conſtanter eum cõfeſsi, nullum ſupplicij genus ſub- ire, ad extremum vitam etiam pro nomine illius profundere non dubitarent: ſic& Marcelli- nus nõ inter idololatras, verùm inter ſanctos martyres ab Eccleſia Dei numeratur. Interea tamen illud libenter tibi concedimus, quòd claues datæ ſunt Petro,& ſucceſſoribus eius pe- træ confeſſoribus, Eccleſiæ miniſtris,& quamlibet indignis, ſeruis tamen Chriſti: non ſunt autem datæ vobis hoſtibus Eccleſiæ& ſeruis Antichriſti.. Pergit Brentius: Et quæcunque ligaueritis in terra, erunt ligata& in cœlo: eeeh ne ergo præceperint Prælati, erunt præcepta Dei,& quoſcunque abiecerunt ex Eccleſia, et & abiecti à Deo. Quid eſt igitur illud, quod Hieronymus de priore dicto apud Dtas ſeri⸗ bit? Iſtum locum inquiens, Epiſcopi& Presbyteri non intelligentes, aliquid ſibi dePban 5 lcitSuper c- „. 8 1 H „„hle ſerlla rermt roblé leruated Ceflll ſOdp) xm iademum Tat . Aaanuf p „aloqul d ouxnonwotluntur. 1 4. 711 ſe., 1e hr Jecellarlapoteltate llad Alud conlequetur, qa 1 u adunr. amoore quo . 1. 12., clvon attet intellige nenm minte canb lorum Dommus conh ktclcverus, quam q Gamenan rad Mouls non- tecto mudlc. negtſtmereretur ex winſel r. S., plllusFtita fit, vt in lne doſ aVe Aepaltores Velloluel Mors tamen,inquit, une inſech lto.; trplam obligation 4 U 4 Tllcee tm ſt hoee. de doeipo nomine cou Pr O ays. kereltacauſam G ergit s Sl g. enzielnpra 1 7. 4 dütblsit vicquic upreceptis! als llorum pollu— Nnd Daulus& gilas apoltoſorumg; 6 orum& ledant eis cuſtog; 4 els cuſtodire enbe ſrgere, nog in sanms non poll . 2. 5 gaalendi atione Wfet dioti guh; quam in par. mſellrorü ſece, 1pſſe d Wcantilen am! .' d 3 7 diniät f lodzlekean A Fnaaullan Wdlxerz. deng ter Kc. C 1 metam kcceid n blta yindean(a 1 un, quldimn, a zum pictuné a ſtus Nonſäntal oſtiEclelt Can u Detros comaan notdisllengon didrum wceſ a tr nec ſeuma isab hxibulm Äproptermeni tas fellctate De a duem Ciniirin i tpetan nelegn a 4 4 32 lonem acfcnec; dauciores guini Criotas felvis lſcipta,epe i reſtillustggin eſtari ſubieci,t” an ſubcitorum eful i n,, tnöcben elticb ninicst n touotiesidſelt a ninnore animorl 5 Uoraa&imd u o, Kabalbſtt 4 * 8 Im auctoriaten. 7. futataſ1 imoſiperoe i Imetunn leuandofied af ſcut beru i rulumliyp 33 acubieafenl: ulenm n O& lucce 9) banen 11 9 S. SCRIPTVRAE LIBER III. ſæorum aſſumunt ſupercilio, vt vel damnent innocentes, vel ſoluere ſe noxie cùm apud Deum non ſêntentia Sacerdotum, ſed reorum vita quæratur. habebit paratas ſuas regulas interpretandi dicta Patrum. Quid ſi nos Brenti, Hieronymo o 4 ʃ tur: Nec fas erat Eccleſiam pulſantibus claudi cũ bermiſerit ipſe qui legẽ dedit, vt ligata in terris, etiam in cœlis ligata eſſent: ſolui autem poſtent illic, quæ hic priùs in Eccleſia ſolueré- tur. Clariùs autem Hilarius Petrum alloquens: O innuncupatione noui nominis felix Eccle⸗ Eil. cansn. 1s ſiæ, fundamentum, dignaq́; ædificatione illius petræ, quæ infernas leges& tartari portas,& omnia mortis dauſtra diſſolueret. O beati ccli janitor, cuius arbitrio claues æterni aditus tra duntur, cuius terreſtre iudicium præiudicata auctoritas fit in c ſunt, aur ſoluta, ſtatuti eiuſdem conditionem contineant& in cœlo. Ioannes quoque C hry- ſoſtomus: Sacerdotum, inquit, vinculum ipſam eti am animam attingit, atque ad cœlos Vſq; Peruadit. Vſque adeò, vt quæcunq; infernè Sacerdotes confecerint, illa eadem ſupernè Deus rata habeat, ac ſeruorum ſententiam Dominus confirmet. Quos ſequutus Bernardus, vbi de Petro loquitur: Claues, inquit, regnicœlorũ tam ſingulariter accepit, vt præcedat ſententia Petri ſententiã cœli. Et eius æqualis Hugo de ſancto Victore: Sententiam, inquit, Petri non ræcedit, ſed ſubſequitur ſentétia cœli. Vides igitur, quam multos habeamus, quos vni Hie- ronymo opponere poſsimus. Verùm& is nõ pugnat cum iſtis, æquè vt ipſe fuit Catholicus & Orthodoxus. Sunt enim duæ claues, vna ſcientiæ, quam in Paulo: poteſtatis altera, quam in Petro fuiſſe ſcribit Ambroſius: quarum vtranq; ſynagogæ quoq; Chriſtus tribuit ‚ſed in- terim Scribis& Phariſæis abuſum earum exprobrat: Væ vobiszinquit, legiſperitis, qui tuli- ſtis clauem ſcientix: ipſi non introiſtis,& eos qui introibant, prohibuiſtis. De claue autem poteſtatis dicit: Super cathedram Moſi ſederunt Scribæ& Phari ſæi: omnia ergo quæcunque dixerint vobis, ſeruate& facite. Vtramq; clauem in Eccleſiaſtico iudice coniunctã eſſe opor- tet. Nam ita demùm ratum erit in cœlo, quod aut ligauerit, aut ſoluerit in terra, ſi claue non errante fecerit: alioqui periculum eſt, ne rectè dicatur illud Prophetæ: Mortificabant animas, quæ non moriuntur:& viuificabant animas, quæ non viuunt. Scientiæ clauis haud aliter eſt neceſſaria poteſtaté habéti, quàm lucerna in tenebris ambuläti, qua ſi deſtitutus fuerit, quid aliud conſequetur, quàm quod dicit Chriſtus: Si cæcus cęco ducatũ præſtet, ambo in foueam cadunt. Quamobré quod à Bernardo& H ugone dicitur, ſentètia Petri præcedit ſententiam cœli, non aliter intelligendum eſt, quam ſicut à Chryſoſtomo ſcriptum eſt: Sententiam ſer- uorum Dominus confirmat, quatenus ea tamè iuſta fuerir. Nam ſi iuſta non fuerit, nihil po- teſt dici verius, quaàm quod ab Hieronymo ſcriptum eſt, quodq; ante eum dixit Origenes: Si quis non recto iudicio eorũ qui præſunt, depellatur, ſi ipſe non anten exigit, hoc eſt, ſi non ĩta egit, vt mereretur exire, nihil læditur in co, quod nõ recto iudicio ab hominibus videtur expulſus. Et ita fit, vt interdum ille qui foras mittitur, intuùs ſit:& ille foris, qui intuùs retineri videtur. Quamobrẽ rectè monet vir ille ſanctilsimus Gregorius Pontifex, magno modera- mine paſtores vel ſoluere debere, vel ligare: Sed intereà ſiue iuſtè ſiue iniufte obliget paſtor, paſtoris tamen, in quit, ſententia gregi timenda eſt, ne is qui ſubeſt,& cùm iniuſtè forſitã li- gatur, ipſam obligationis ſuæ ſententiam ex alia culpa mereatur. Paſtor ergo vel abſoluere indiſcretè timeat, vel ligare. Is autem qui ſub manu Paſtoris eſt, ligari timeat vel iniuſtè, nes paſtoris ſui iudicium temerè reprehendat, ne& ſi iniuſtè ligatus eſt, ex ipſa tumidæ repre- henſionis ſuperbia, culpa quæ non erat, fiat. Non vult Gregorius, vt de iudicio ſui paſtoris ouis iudicet, etiam ſi fortè error aliquis ſit admiſſus, quin ſententiam ab illo latam ne con- temnat: Quam ſi tulerit inſons æquanimiter, coram Deo-reus non erit: ſi verò contempſe- rit, hoc ipſo nomine coram Deo quoque reus efficitur. Sed hæc ſicut alia multa, ſic volente Brentio extra cauſàm dicta ſunt. Pergit is: Si quicquid præceperint Patres in terris, erit Præceptũ Dei, quid eſt quod Pro- pheta ait: In præceptis Patrum veſtrorum nolite incedere: nec iudicia eorum cuſtodiatis, nec in idolis illorum polluamini? Si non eſt incedendum in præceptis Patrum Brenti, quid eſt quod Paulus& Silas, cum perambularent Syriam& Ciliciam, præcipiebant cuſtodire præ- cepta Apoſtolorumi& Seniorũ? Quid eſt, quod iidem ipſi cum pertranſirent alias ciuitates, tradebant eis cuſtodire dogmata, quæ erant decreta ab Apoſtolis& Senioribus? Quòd ſi ver bo libet vrgere, nos in auorum, proauorum, atauorum præceptis incedimus, qui mille quin- gentis annis non polluebantur in idolis, verum eadem qua nos ratione, Chriſtũ coluerunt, eiusq́; colendi rationẽ partim ſcripto, partim traditionibus ad nos tranſiniſerũt. Quare libe- ris veſtris cantilenam hanc rectius occinetis, qui niſi mentem illis Deus dederir melioré, non in aliorũ, quàm in Patrum ſuorum præceptis incedẽt: auos enim& proauos ſuos præcepto- rum veſtrorũ ſectatores edere non poterũt. Sed quid quæſo vobis vultis, cùm hæc verba to- ties nobis obiicitisenũ vt quam Patres religionẽé ſeruarunt, quos ritus tenuerũt, ab-iis diſce- dant liberi: ſemperꝗ; diuerſam religionẽ, diuerſos ritus quos ignorauerũt Patres eorum, ſe- quãtur: quò vel ſic ſe quiduis eſſe potius, quàm Catholicos, teſtatum faciant omnibus? Quid eſſe potelt abſurdius? Non ita nos docet Dei Spiritus: Interroga, inquit, patrem tuum,& an- 8 AAa nunciabit os arbitrentur, Hic Aſotus iterum — D⸗ 62/ 1 ..—.— 2 d ReſSonſio. poſuerimus aliquanto vetuſtiorem ſanctum illum Martyrem Cyprianum? Sic enim loqui- P. lub. 1. epi. 2. 2 in Maltb. œlo, vt quæ in terris aut ligata Chr) ſclib. i. de Jacerdotio. Ber. in ſer. I. in die Apoſt. Peiri & Pauli. Mugo lib. 2. de Jacna. Ducæ clauer. dmb. ſerm. 66. Lulc. II. Matt. 23. Exech. 13. Fententia Petri præcedit ſenten⸗ tiam Dei. Orig.hom. 14. in Leutticum⸗ Greg · homil.a8 Eec.ꝛ0. Excutitur locus, In præceptis Pa- trum veſtrorum nolite incedere. Aoto. 25. AcClo. 164 Prou. 3 2⸗ ———— Ecele.x. Prou. 22. Fier. 6, Matt. Ise Reſponſto ad lo- eun Fruſira me colunt do. præ G · do. homiuũ. Au. lib. i. eontra Maxin. inur. Saffl. in Etbicis definit. 12. Coloſ. Alia obieclio. Reſponſcs. Lutherani docèt præceptis Dei nõ conſenianea. Eecleſiæ præte: pia cum Dei præ ceptis congruãt. Non conftat ſibi Brentius- Marc. vlt. Confutauio. DE AVCTORITATE nunciabit tibi: maiores tuos,& dicẽt tibi. Non te prætereat narratio Seniorum: ipſi enim di= dicerũt à Patribus ſuis, quoniam ab ipſis diſces intellectum. Ne tranſgrediaris terminos anti⸗ quos, quos poſuerunt patres tui. Terminos autem indubitãter tranſgreditur, qui ſtaruta Pa- trum poſtponit, atque confundit: Sicut Alexander quartus à Petro Pontifex Romanus, in prima ſua decretali ſcribit epiſtola. State ſuper vias,& videte,& interrogate de ſemitis anti⸗ quis, quæ ſit via bona,& ambulate in ea,& inuenietis requiem animabus veſtris. Profert& illud Brentius: Fruſtrà colunt me docentes præcepta& doctrinas hominum, Habet, inquit, Aſotus ſuum cœnũ, quo hunc locum aſpergat. Sed ne ſit mora longa ſua oc- caſione probè(ne dubitet) eluetur. Locum hunc Maximinus etiã Arrianus aliquando pro- tulit cum Auguſtino congreſſurus, ad eandem ſententiã tuendã, quã hoc loco ſuſcepit Bren- tius defendendã. Sic enim loquitur Maximinus: Si quid de diuinis ſcripturis protuleris quod commune eſt omnibus, neceſſe eſt vt audiamus. Hæ verò voces quæ extra ſcripturam ſunt, nullo caſu à nobis ſuſcipiuntur, cum ipſe Dominus moneat nos,& dicat: Sine cauſa colunt me docentes mandata& præcepta hominum. Nihil itaque noui profertis Brenti- Docebi- mus hoc ſuo loco, quòd vetus hac fuerit hæreticorum cantilena, qui nihil præter ſcripturas recipiendum eſſe cenſerent. Verùm quid ad hæc Auguſtinus? Si ad iſta omnia, inquit, reſpon- dere voluero, id etiam ego agere videbor, ne veniatur ad cauſam. Proinde vt citò agamus, dic mihi fidem tuam. Sic Auguſtinus ne reſpondere quidem dignatus eſt ad hunc locũ, quòd alienus à cauſa videretur, cum æquè recipi traditiones Apoſtolicas oporteat atque ſcripturas. Quare nihil eſt, quòd dicat Brentius, dictum hoc Chriſti ſudem eſſe in Catholicorũ oculis. Aſſueuerũt illi pridem, cum nihil hæreticorum ore ſonet frequẽtiùs. Rectè autem Petrus, ſo- lum illum cultum dicendum eſſe ſcribit ſecundũ doctrinas& præcepta hominum, qui fideĩ non conſonat. Nã& ante eum Bafilius indicauit, nihil aliud iis Chriſti verbis intelligi, quàm quod humanis traditionibus ad mandatum Dei reprobandum obſequendum non ſit. Quòd autem promittit Brentius confutare ſe velle, quod à Petro de verborũ horum ſenſu ſcriptum eſt, id facit in ſecunda pericope, verùm frigidius quàm vt reſponderi ſit neceſſe, cum præſer- tim in Confeſsione noſtra Chriſtiana pluribus& de hoc,& de præcedẽti ſcripturæ loco tra- ctauerimus, ad quam lectorem remittimus. Profert& aliam Scripturam Brentius: Si mortui eſtis cum Chriſto ab elementis mundi, quid quaſi viuentes in mundo decretis tenemini? Et mox iuxta præcepta& doctrinas ho- minum, quæ verborenus quidem habent ſpeciem ſapientiæ,&c. Quatenus elementis hoc genus teneantur homines, docuimus in eadem illa Confeſsione. Quoniam Vverò nihil ea res pertinet ad præſentem cauſam, minimè neceſſarium eſſe duximus, hac de re pluribus nunc agere. Pergit Brentius: Fingamus autem Chriſtum dediſſe hoc dicto. Quicquid ligaueritis in terra,& c. poteſtarem præcipiendi: non tamen dedit eam hoſtibus Eccleſię, non ſeruis An- tichriſti, qui præcipiunt quælibet: ſed veris miniſtris Eccleſiæ,& ſeruis Chriſti, qui præci- piunt, non quæ ipſis libent, ſed quæ Deus præcepit. Quæ igitur ſic in terris pręcipiuntur, erũr certè præcepta coram Deo in cœlo, quæ vt Deus verbo ſuo antè conſtituit: ita nunc per mi- niſtros ſuos verbo prædicata confirmat. Hac in parte libenter tibi ſubſcribimus, quòd non dedit hanc poteſtatem vobis hoſtibus Eccleſiæ& ſeruis Antichriſti, qui præcipitis, quæ vo- bis libent: ſed nobis quamuis peccatoribus, veris tamen Eccleſiæ miniſtris& indignis ſeruis Chriſti, qui præcipimus, non quæ nobis libent, ſed quæ Deus precepit. Nam vbi precepit Deus, yt crederemus imputatione Chriſti iuſtitie nos iuſtos eſſe, etiam ſi nihil eius nobis adhæreat? Vbi pręcepit, vt tanquàm articulum fidei crederet vnuſquiſque, ſibi certò remiſ- ſa eſſe peccata, neque vel minimum de eo dubitare auderet, verum contra Scripturam, de propitiato peccato ſecurus eſſet? Vhi precepit credi, quòd abſoluta neceſsitate fiant omnia, & alia pleraque, quæ vos traditis, quòd vobis ita libet, non quod Deus ita pręceperit? Nos contra nihil tradimus, niſi quod à Deo traditum eſt vel in ſacris literis præcipiente, vel in legitimis Conciliis inſpirante. Ieiunium pręcepiſſe Deum conſtat, cęterum quibus tempo- ribus, quêve modo ieiunandum ſit, ordinandum Eccleſis ſuę reliquit. Quę quamuis tempo⸗ ra modumque ieiunandi pręſcribit, nihil tamen aliud tradit, quam quod à Domino præcep- tum eſt. Idem& de oratione, idem& de Sabbatho ſanctificando, deq́ue aliis pręceptis Deĩ dici poteſt, de quibus nihil mutat, ſed quemadmodum decenter& ordine fieri poſsint om- nia, docet nos noſtra mater Eccleſia. Quam autem ſibi non conſtat Brenrius? Paulò ſuperius non abnuere viſus eſt in iis verbis: Quicquid alligaueritis,&. datam eſſe poteſtatem mini- ſtris Eccleſie precipiendi, nunc diuerſum eorum ſenſum adfert. Sic enim loquitur: Hoc dicto Chriſtus non loquitur de auctoritate pręcipiendi, aut mandandi, ſed de miniſterio Euange- lij prędicandi: vt qui Euangelio, quod à miniſtris F ccleſię in terra audit, crediderit, ſoluatur in cœlo: qui verò non crediderit, ligetur in cœlo. Mox profert ſcripturam, itrxta illud: Ite in mundum vniuerſum, prædicate Euangelium omni creaturę. Qui crediderit Euangelio, ſal- uus erit: qui verò non crediderit, condemnabitur. Quod cum ita verè ſe habeat, iniquiſsi- mum eſt, quòd Aſotus remittat nos à ſacra ſcriptura ad ſuorum Canonu explicationes. No- . ...... 51—— uum verò genus interpretationis ac rotis mille quingèris annis Orthodoxis ommnibne nan itum, pit neh vincle e,“ funrſrendte, enetüallleu ſihrnogetqle nsumẽkcdeſia munt.Et quicqwid luapette,ftequenter rllign bſque Wac Ad extremũ autem clelie ſdem deſerete omnes vel plutes'n entiente lbi magilt dubitato/certo, rato loicopus, quamuis iner ptoptias, pritua auctotitate ſecretum un& ſchiſmmaticoru tominis nouitium ſe nuntum ſit eoruma Idem arreptac: timult.Negrriinq minterpretatlones.( nas qur non ſunt ſ⸗ dab Lcclelia. Tertu ADigmizat: putat, vonemprioris yxor Krge libros retract. Uilmngum eſſet ſing uinrerpretatio Par rnüli lominis,K aCtrſtum de ſit rril,ynde neceſſ — m aam di dan ſuam igitur jm d dqudd abduca n euüi tni Neaſa ün or, qul ch man mtelligent dnn Fentiam K Kld an 9 Ri. Nah i &K ſant A . 4 d öneg n (ſer d Ado hr Rl 0 4 Ijn 1 3 00 r 4 1 1 alpade 1 diſtaOn 40 Ulllla unot A N* 1 ¹ TOIdaw, Woe, ct 9 mrusetadhunk id An c 9. 6àf 5, d eatoue M m ſ, A 1 Nellem Catolaa ai Nl ℳ . Ree ea,, 19, aff p 9 Recteawend 1” M. pee Ne Ae 1 Jominn A 14 Oünum, Chrldiverhhne L Tlltl erdls nre 1 1 7 09 eopendner 99 eQuencum no. rAArIB ſagſe Irum ſar 10OtnOrum ſennu IrrcaAeti ſeriss, A! 4 4† 4 1 1 riſA A Aaane,„ Arſto ad elemens sprecepit. Nanſ 1 le, etlam l mn! 1 „uinſalle. lc 1 DU qulſqlle, 10 — erum contrabch d erun „„ſeirate; Uta neceſsltase (at Brelllo⸗ §. SsCRTETVRAEFLTIER TTr. 276 ditum, quibus vnanimiter viſum eſt, iudiciariã quandam poteſtatem abſoluendi, eondem- nãdi, præcipiendi, prohibẽdi iis verbis Apoſtolis& eorũ ſucceſſoribus eſſe conceſſam. Atqui de iis qui foris ſunt, hoc eſt, de infidelibus, negat ſuum Paulus eſſe iudiciũ. Verùm hoc vobis commentum placuit ad falſum dogma veſtrum de ſolius fidei iuſtificatione defendendum. Pergit Brentius: Remitti nos ad Patres: Ad quos obſecrotad veteres& iam mortuoseno- minentur ergo, vt ſciamus, quorũ interpretario ſacroſancta& inuiolata haberi debeat. Græ- ca Eccleſia ſuos habuit Patres, Origenem, Chryſoſtomũ, Baſilium, Nazianzenum,& alios. Habuit& Latina ſuos, Tertullianum, Cyprianum, Lactantium, Hieronymũ, Auguſtinum, S alios. Habuit etiam poſterior ætas ſuos, Thomam Aquinatem, Albertum, Scotum,& id genus mulros. Ad quos ergo Aſotus inter hos aut illos nos remittit? num ad omnes& ſin- gulos indiſcriminatim?& non permittit nobis eorũ ſcripta cum iudicio legere. An verò om- nia eorum abſque iudicio vt ſacroſancta agnoſcenda ſunt? Quin cum iudicio legenda ſunt, cauſam dicit nemo, ſed non tuo Brenti, neque Philippi iudicio, qui quod Catholicum eſt re- darguitis,& non rarò ſententiam è ſcriptis eorũ aliquam profertis, quæ cum veſtro dogma- te facere videatur, cuùm tamen ab eo longiſsimè diſsideat. Non tuo igitur, non Philippi iudi- cio, ſad cum Eccleſiæ iudicio legenda ſunt ſcripta Patrũ, atꝗ; ea eſt regula obſeruanda, quam in aureo ſuo libello(quem vtinam legiſſes Brenti) tradit Vincentius Lyrinenſis: Quòd ſi in ĩpſa, inquit, vetuſtate duorum aut trium hominum, vel certè ciuitatis vnius aur etiam pro- uinciæ, error deprehendatur, tũc omninò curabit, vt paucorum temeritati vel inſcitiæ, ſi qua ſunt vniuerſaliter, antiquitus, vniuerſalis Conciliis decreta præponat. Quòd ſi tale aliquid emergat, vbi nihil eiuſmodi reperiatur, tunc operam dabit, vt collatas inter ſe maiorum con- ſulat, interrogetq́ue ſententias, eorum duntaxat, qui diuerſis licèt temporibus& locis, in vnius tamẽ Eccleſiæ Catholicæ communione& ſide permanentes, magiſtri probabiles exti- terunt. Et quicquid non vnum aut duos tantùm, ſed omnes pariter vno, eodemque conſen- ſu apertè, frequenter, perſeueranter tenuiſſe, ſcripſiſſe, docuiſſe cognouerir, id ſibi quoque in- relligat abſque vlla dubitatlone credendum. Quod etiam exemplis deinde facit illuſtrius. Ad extremũ autem concludit, nos cum Eccleſia Doctores rocipere, nõ cum Doctoribus Ec- cleſiæ fidem deſerere debere: patrumqᷓue ſentẽtiis ea tandem lege credi iubet, vt quicquid vel omnes vel plures vno, eodemꝗ; ſenſu manifeſtè frequenter, perſeueranter velut quodã con- ſentiente ſibi magiſtrorum Concilio, accipiendo, tenendo, tradendo firmauerint, id pro in- dubitato, certo, ratoq́; habeatur. Quicquid verò quàmuis ille ſanctus& doctus, quamuis Epiſcopus, quàmuis confeſſor& martyr, præter omnes aut etiam contra omnes ſenſerit, id inter proprias, priuatas& occultas opiniunculas, à cõmunis& publicæ generalis ſententiæ auctoritate ſecretum ſit: nec cum ſummo æternæ ſalutis periculo iuxta ſacrilegam hæretico- rum& ſchiſmmaticorum cõſuetudinem vniuerſalis dogmatis, antiqua veritate dimiſſa, vnius hominis nouitium ſectemur errorem. Habes iam quomodo legenda ſunt Parrum ſeripta,& quantum ſit eorum auctoritate tribuendum.— Tandem arrepta cenſoria virgula Brentius, de Patribus iudicium ſibi ſumit,& eos erroris inſimulat. Negari, inquit, non poteſt, quin in Patribus ſint errores,& alienę à ſenſu Scriptu- ræ interpretationes. Origenes fuit inſignis pietate& eruditione, tamen habet quædam dog- mata, quæ non ſunt ſacræ Scripturæ conſentanea,& ſi nonnullis hiſtoriis creditur ‚abiectus eſt ab Eccleſia. Tertullianus Mõtanizat, Cyprianus Anabaptizat, Hieronymus Origenizat, & Digamizat: Purat enim Digamiam, qualem quidam nunc intelligunt, hoc eſt, ſi quis poſt mortem prioris vxoris ducat alteram, parum aut nihil à ſcortatione differre. Auguſtinus ſcri⸗ bit ipſe libros retractationum, ac prætereà communicat infantes corpore& ſanguine Chri- ſti. Longum eſſet ſingulos percurrere. Adnotemus etiam quædam loca Scripturarum, in qui⸗ bus interpretatio Patrum pugnat, loannis ſexto: Amen dico vobis, niſi manducaueritis car- nem filij hominis,& biberitis eius ſanguinem, non habebitis vitam in vobis. Alij Patres pu- tant Chriſtum de ſpirituali tantuùm mãducatione loqui. Auguſtinus exponit etiam de ſacra- mentali, vnde neceſſariè communicat infantes corpore& ſanguine Chriſti. Ad cuius ergo Patris interpretationem remittet nos Aſotus? Matt. i6. Tu es Petrus,& ſuper hanc petram ædificabo Eccleſiam meam.‚Alij per petram intelligunt Petrum ipſum, alij intelligunt Chri- ſtum, quam igitur interpretationem agnoſcemus? Vide quàm probè conſulat Aſotus ſaluti noſtræ, quòd abducat nos à Scriptura ad Patres? 2. Cor.. Brentius nõ vnls premi Patri aa: ctoritate. Reſpanſſo. Quo iudicio ſcri⸗ pta Patrum les genda. Vincentius LJ⸗ rinenſis· Brentiui infiman lat Patres er- roris. Imò Conſilium hoc venerabilis viri Petri à Soto, longè ſaluberrimum eſt: idem enim, eßenſio. iam commemorauimns, monuit Vincenrius Lyrinenſis, idem ante eum quoque Clemens Petri ſucceſſor, qui cum lex Dei legitur, illud ſeruari dicit oportere, ne ſecũdum ingenij pro- priam intelligentiam legatur, ſeu doceatur. Sunt enim multa in Scripturis diuinis, quæ poſ- ſunt adeum ſenſum trahi„quem vnuſquiſque ſibi præſumit. Et ideo Scripturarum intelli- gentiam, inquit, oportet ab eo diſcere, qui eam à maioribus ſecundũ veritatem ſibi tradiram Clem. ad Ia fratrẽ Donn Ruffj. lib. 2. ca. 2. ſeruat. Hoc feciſſe Baſilium& Gregorium præcipuos Græcorum Theologos narrat Ruffi- in Eccleſi.huſtor⸗ nus. Qui cum omnium Græcorum ſeculariũ libris remotis, ſolis diuinæ ſcripturæ volumi- nibus operam dediſſent, eorum intelligentiã, non ex propria præſumptione, ſed ex mOrurn AAa 2 ſcriptis ——;— —— — — — ——— — ⸗— — De Origen. Ruffi. Inue liua prima cõtr. Hier. De Tertulliano. De cyprian. De Hierunymo quod nou Orige- ni Jauerit. Falsò dicit Brem aius, ab Hieron. Digum iam 6om, denanari. De nuſtino. De loco lean. s. Aug. li.ʒ·de do⸗ ctri. Chri. ca. 26. 1. Ho. 7. in Nu. 2. ro. 46. in Iod. 3. Lib. 3. ca. 13. G 14. in Ioan.& li. 10. C4 13. 4. In expoſ. orat. Domin. 5. Lib. 8. de Triu. Aus ira. 26 in Joaunnem. Cautra Creſconir itm. lib. i.cap. 25. de verbis Domi. ferm. it. G. 46. De peccatoruma meritis& re: miſxiome. lib. i. cap 0. G. 23. Hypoguoſtiton. lib. 5. I. Cor. 3. Ephe. 2. Apoc. ꝛ6. Mast. 7. DE AVCTORITATE ſcriptis& auctotitate ſequebantur: quos& ipſos ex Apoſtolica ſuccesſione regulam intelli- gendi ſuſcepiſſe conſtat. Nihil itaque noui conſulit Petrus a Soto, quando nos ad patres re- mirtit, modò vt illud teneamus, quod à Vincèrio ſcriptum eſt, vt cum Eccleſia Doctores re- cipiamus, nõ cum Doctoribus Eccleſiæ fidem deferamus. Quare ſi cuius ex ſanctis Doctori- bus dogma aliquod eſt ab Eccleſia reprobatum, ſequamur illius iudicium, vt quæ per illam damnata ſunt, reiiciamus. Negari non poteſt, quòd Origenes habeat quædam dogmata quæ quamuis hæreticis viſa ſunt ſacræ Scripturę cõſentanea, præſertim Arianis, ab Eccleſia tamen ſunt exploſa. Quàmuis, ſi Ruffino credimus, dogmata illa falſa non tam Origenis fuerunt quani hæreticorum quorundam, qui libros illius corruperunt. Verum eſt& de Tertulliano. quòd is iam natu grandior incidit in hæreſim Mõtani. Cyprianum etiam erraſſe manifeſtum eſt, quem nihilominus inter ſanctos martyres numeramus. Cæterùm quòd ſcribis Hierony- mum Origenizare, quid iis verbis tibi velis, non ſatis aſſequimur. Nã quòd is fuerit Orige- nis aliquantò ſtudioſior, quòd eius libros nonnullos in linguam Latinam verterit, quòd in Commentarios etiam ſuos ex illis pleraque trãſtulit, clarum eſt& manifeſtum. Sed fecerunt idem Hilarius, Victorinus, Ambroſius, cuius penè omnes libri ſermonibus Origenis plenĩ ſunt,& alij multi Catholici& Orthodoxi, tam Græci, quam Latini. Cæterùm ſi virum ſan- ctum hunc inſimulas, quòd fuerit errores Origenis amplexus, nihil abs te dici poteſt à vero magis alienum: cùm vix quiſquam alius errores illius vel diligentius annorauerit, vel vehe- mentius fuerit inſectatus. Quod non moddò libri contra Ruffinum ab eo ſcripti planum fa- ciunt, verumetiam epiſtolæ teſtantur, quas de erroribus Origenis ad Pammachium, Ocia- num,& Auitum conſcripſit. Teſtantur etiam Theophili& Epiphanij libelli, ab eodem Hie- ronymo verſi, quibus Origenis dogmata dãnantur. Sed& illud non minuùs falſum eſt, quod cùm arguere videris Digamie condénate, cùm in eadẽ illa epiſtola, quã tu notare viſus es, po ſteaquanpluribus verbis Geruntiã viduã à ſecundis nuptiis dehortari conatus eſt, his tandẽ verbis vtatur: Quid igitur? Damnamus ſecunda matrimonia? Minimè, ſed prima laudamus. Abiicimus de Eccleſia Digamos? Abſit, ſed Monogamos ad continentiam prouocamus. In Apologia quoq;, quã pro libris aduerſus Iouinianũ ad Pammachiũ ſcripſit: Non damno, in- quit, Digamos, imò nec Trigamos,& ſi dici poteſt, Octogamos. Habeat cui libet octauum maritũ,& eſſe deſinat proſtituta. Nõ te pudet vanitatis? Quod de Auguſt. ſcribis, vtinã non geſſent grauiores errores veſtri, quã quales ij fuerũt, quos ille retractauit, hæretici iure dici nõ poſſetis. Cũ autẽ veſtri planè ſunt hæretici,& omni genere blaſphemiæ pleni, vel in hoc ſaltẽ vtinã imitaremini virũ ſanctũ, vt illius exemplo de retractandis illis cogitationẽ aliquando ſuſceperitis. Mirũ eſt autem eũ abs te reprehendi, quòd cõmunicat infantes corpore& ſan- guine Chriſti, cum quaſi neceſſario præcepta nos vrgeas, Bibite ex hoc omnes. An infantes quoq; baptizati non ſunt inter omnes? ltàne ſolis vobis licere vultis, vt cum vobis commo- dum eſt, ex, omnes, faciatis, non omnes: Eccleſiæ verò poteſtatẽ hanc non permittatis? Nos, quòd Auguſtinus communicat infantes, nõô probamus, cũ ex Vincentio Lyrinenſi didiceri- mus, cum Eccleſia doctores recipere, non cum Doctoribus Eccleſiæ dogma deſerere nos de- bere. Quanquam non ſolius hæc Auguſtini, verum& Innocentij, Zoſimi, Cypriani, Diony- ſij, ac plurimorũ aliorum in Eccleſia primitiua fuerit de communicãdis infantibus ſententia- Quod quæris de Ioannis loco, reſponſum accipe: Vtrag; ſana eſt interpretatio tam eorum qui de ſpirituali, quàm eorum qui de ſacramentali manducatione hec verba volunt intelligi. Siquidem ab Auguſtino docti ſumus, nihil prohibere, quò minùs idem locus in ſcripturis variè poſsit intelligi. Miror autem, cur cæteris Patribus hoc tribuas, quod ipſi de ſpirituali, ſoli verò Auguſtino, quòd is de ſacramentali manducatione hæc verba expoſuerit, cum 1. Origenem, 2. Chryſoſtomum,& 3. Cyrillum, Cræcos: 4. Cyprianum autẽ,& 5. Hilarium, Latinos, ea de ſacramétali: Auguſtinum verò non magis de ſacramentali, quam de ſpiritua⸗ li expoſuiſſe legamus. Nam vt locum illum præteream in libris de Ciuitate Dei, lib.. cap. 25. vbi obiter hæc verba Auguſtinus tractat, certe vbi ex profeſſo loannis Euangelium enatrat, de ſpirituali manducatione hæc verba exponit. Etiamſi ſunt alia quædam loca, vbi de ſacra- mentali contra Donatiſtas,& præcipuè contra Pelagianos ſcribens, vbi neceſſariam infanti- bus Euchariſtiam eſſe cenſet. 38 Neque diuerſum tibi reſpondebimus de loco Matthæi. Poteras autẽ ibi etiam tertiam in- terpretationẽ addere, vt petrã eſſe diceres non ſolum Chriſtũ aut Petrũ, verumeriam fidem de Chriſto, quã confeſſus eſt Petrus. Nam ſuper hanc fidem ædificaſſe Chriſtũ Eecleſiã ſuam, quidam ex Patribus interpretãtur. Neque verò pugnãt hæc inter ſe: Chriſtus, fides de Chri- ſio, Petrus confitens Chriſtum. Quin ſeiungi rectè non poſſunt. Certi eſt& indubitatum, quòd fundamentũ aliud nemo poteſt ponere, pręter id quod poſitum eſt, quod eſt Chriſtus Ieſus. Interea tamẽé& illud falſum eſſe nequit, quod ab eodem Paulo ſcriptum eſt: Superæ- dificati ſuper fundamẽtum Apoſtolorũ& Prophetarũ ipſum ſummo angulari lapide Chri- ſto. Quod magis etiam explicatè legimus in Apocalypſi: Murus ciuitatis habens fundamen- ta duodecim,& in ipſis duodecim, nomina duodecim Apoſtolorũ. Fundamétum Chriſtus, fundamentũ& Apoſtoli, Fundamentum fundamentorũ, quod per ſe ſoliditatem habet, ſicut rupes 9. mane aadictul fmn 60e. at uæ vIr” 1 efes sinubitttopen jateekoit mllult Ar nälbeſt Lerns⸗ zan K hoc proc deſan lopettllem. goto dicivin quo n mento agiolcst: q Fcleſtam credimus Inafdesin eatetine ſeſſum eſt ab hoch ſlers?quot ſchiſcna dre Contra ybicun neius acquieſcitur, Limavna. Hoco donines vel ipſilapi heperrapar xdificij rirrelligis quarati- trſepugnent?Chriſt welt ius id winiſ Crittun conüttenten kegt Brentius: C ſumaſcriptura ad öcuijam Canonic umauctorem ſctiben nigquod ſideaurc inretem non allequ losaurem ita lego, in giaipſitaſenſe helewe drudentia& p linal igu eeene dos viuentes. dem oudd 3 4 „äcnd Nautt dummfan emieim 4 3 lerw onidas 0n 4 unCnamd g dl dsdn ſ tu nnonen 8 aum deoſcmig a nöadbmnc phanijldall dt dwoamiuſäin heguim nommi honaticonat lnimeſctom a ninenim wud 1 hüüſcipitNna a 8. Hädex qilhn d de Augukſcbaſ a nctaui, Mxccll phemiapkn,Mn is ilis cogtzient nict infinrs oy ecx hoc omes d i pultis,ſtam Gh i hanc nonpemt i incentio L)noen 1 delr dogmates 1 di,Tom,(m i mnicädbs nkmt acſtinteptenno i He hec jetasdt i ninus jdem ben 1 bue, quod N ge hac feids en giunumuii anerral,qud . Cmitate Doe 4 zceCmeen loangi Eg luqurtm bi 9 Ibllee S. SscRIETVRAE LTBER IIT. 27 7 rupes aliqua, ſuper quam ædificium conſtruitur, non eſt aliud, quàm Chriſtus Ieſus. Ipſè eſt petra ille, de qua dicitur in Euangelio, quòd domus fundata erat ſupra firmã petram. Ipſè eſt ſummus lapis angularis, in quo omnis ædificatio cõſtructa creſcit in templũ ſanctũ. Sed ſun interim& Apoſtoli fundamẽèta, quæ non ex ſe, ſed ex illo ſummo lapide angulari ſoliditatem d habent, ſicut lapides qui primò ponuntur ſupra ſolidam petram. Inter hæc fundamenra pri- mariũ eſt Petrus, cui præ cæteris dictũ eſt: Tu es Petrus,& ſuper hanc petrã, hoc eſt, ſuper te confitentem me adificabo Eccleſiã meam. Inter alios multos præclarè Leo Pontifex Euan- Teo Sne.. Belij locũ hunc explicãs: Tu es, inquir, Petrus, id eſt, Cùm ego ſim inuiolabilis Petra, ego la- 2ue, ia. 3. pis angularis, qui facio vtraq; vnum: ego fundamentum, præter quod nemo poteſt aliud po- in auniuerſario die aſluuf tionis nere, tamé tu quoq; petra es, quia mea virtute ſolidaris, vt quæ mihi poteſtate ſunt propria, ⁴εα⁶έι c. 2. in ſint tibi mecum participatione communia. Et ſuper hanc betram ædificabo Eccleſià meam, & portæ inferi non præualebunt aduerſus eam. Super hanc, inquit, fortitudinem æternum natiuit. Apoſtole Petri& Pauli. extruam templum,& Eccleſiæ meæ cœlo inſeranda ſublimitas, in huius fidei firmitate con- ſurget. Hanc Confeſsionem portæ inferi non tenebunt, mortis vincula non ligabunt. Vox 1 enim iſta vox vitæ eſt. Et ſicut confeſſo es ſuos in ceœleſtia prouehit, ita negatores ad infer- Triſtus, petrus na demergit. Vides, quemadmodũ ſimul hæc tria pulchrè ſanctus iſte Pontifex coniunxerit, Chriſtum, Fidé& Petrum. Abſit enim, vt aliud fundam entum ponarmi & fides petra dicuntur, ſed non us quàm Chriſtum: ecdem ratione. ipſè eſt cadut inuiſibile, qui gubernat inuiſibiliter: ipſe eſt petra inuiſibilis& inuiolabilis, quæ virtute ſua continet molem Eccleſiæ. Sed quemadmodum in ſacrai mentis cum ipſe ſo- lus inuĩſibiliter operetur omnia, miniſterio tamen vritur viſibilium Sacerdotũ: ſic viſibilem in terris elegit miniſtrum, per quem Eccleſię molem hane ſuſtineret, per quem gregem ſuum viſibilẽ inuiſibilis ipſe gubernaret. Eſt igitur petra Chriſtus: eſt petra fides de Chriſto, quam confeſſus eſt Petrus: eſt Petra Petrus ipſè confitens Chriſtum. Nam& hoc procul à nobis abſit, vt iuxta commentũ tuum eſſe dicamus æditcatam Ee- cleſiam ſuper talem Petrum, qui publicè fateretur ſibi non opus eſſe fide, ſed ſicut Petrus à Soto dicit, in quo non deſideretur publica& legitima profeſsio fidei, qui Chriſtũ pro funda⸗ mento agnoſcat: qui ſummo illi lapidi angulari innitatur: ſuper talem Petrum ædificatam Eccleſiam credimus. Hic eſt, per quem à Chriſto gubernatur Eccleſia, cuius miniſterio fit, vt Vna fides in ea retineatur. Quod noſtris temporibus his clamat etiam res ipſa. Nam vbi di- Eigmenti Prat coutra Petrauns Eccleſiæ Perrans exploditur. ſceſſum eit ab hoc Petro Chriſtum confitente, Deum immorralem, quot ibi ſectas quam diſ ſectas? quot ſchiſmata? quot hæreſes? quàm varias& multas blaſphemias videre licet,& au- dire? Contra vbicunque terrarum Petrus hic agnoſcitur, vbi dictis eius paretur, vbi in doctri na eius acquieſcitur, ibi ciuitas vnĩus labij, ibi multitudinis credentiũ videtur eſſe cor vnum & anima vna. Hoc& vos Brenti, quamuis inuiti, fateri tamẽ neceſſe habetis. Nam ſi taceant homines, vel ipſi lapides loquentur. Videmus enim, quid ſit conſequutum, poſteaquàm ab hac petra pars ædificij diuulſa eſt, in quam mulras deinde particulas fierit comminata. Iam ne intelligis, qua ratione Petram vocemus Chriſtũ, qua verò Petrum, quamq́; nihil hæc in- rer ſe pugnent? Chriſtus petra eſt, quæ virtute ſua molem hanc Eccleſiæ ſuſtinet, Petrus pe- tra eſt, caĩus id miniſterio Chriſtus facit. Perrum autem cùm dicimus, publicè& legitimè Chriſtum conſitentem dicimus: quod niſi faciat, Petrum eſſe negamus. Pergit Brentius: Quantò rectius Auguſtinus, qui nos potius à Patribus ad ſcripturam, quam a ſcriptura ad Patres ducit? Ego, inquit, fateor charitati tuæ, ſolis eis Scripturarum li- bris, qui iam Canonici appellantur, didici hunc timorem honoremꝗue deferre, vt nullum eo⸗ rum auctorem ſcribendo aliquid erraſſe firmiſsimè credam. Ac ſi aliquid in eis offendero li- teris, quod videarur contrariũ veritati, nihil aliud quam vel mendoſum eſſe codicem, vel in- terpretem non aſſequutum eſſe, quod dictum eſt, vel me minimè intellexiſſe, non ambigam. Alios autem ita lego, vt quantalibet ſanctitate doctrinaque præpolleant, non ideo verũ pu- tem, quia ipſi ita ſenſerunt, ſed quia mihi vel per illos auctores Canonicos, vel probabili ra- tione, quòd a vero non abhoorreat, perſuadere potuerunt. Hactenus Auguſtinus. Sed Aſotus maiori prudentia& pietate ornatus, quàm Auguſtinus, non remittit nos à Patribus& Scri ptoribus ad Scripturam, ſed a Patribus mortuis ad Prælatos viuentes Vt ſi heſitauerimus in ſcriptura, adeamus Patres mortuos: ſi& in iis aliquid ambigui occurrit, accedamus ad Prælatos viuentes. Quam tu malitiosèrem agis Brenti; Scis quid ſenſerit Petrus,& quoniam in eo nihil re- prehenſione dignũ inuenire potes, fingis eum dicere, quæ nuſquam ſenſit, vt habere tamen pPoſsis, quod reprehendas. Quando enim à ſcriptura ſic ille duxit ad Pattes, vt maiorẽ eorum quam ſcripturarum auctoriratẽ eſſe volueritè Scilicet ignorauit is, quod nemo neſcit, etiam ex illis, qui ſacras literas primoribus(quod aiunt) labris deguſtarür, quid libris, qui vocantur Oanonici, quidve Patrum ſcriptis debeamus? Verum non hioc agebatur, an parem cũ iis, quæ in libris Canonicis continentur, ſcripta Patrũ auctoritatem haberent, ſed ſi quid aut non ex- preſſum, aut parùm dilucidè expreſſum eſſet in Scripturis, ſi quis occurteret ſcripturæ locus obſcurior, què aliter vos interpretaremini, qui diſceſsiſtis à nobis, aliter nos qui in Eccleſiæ vnitate permanſimus, quid eo rerum ſtatu faciendum, quòve confugiendum eſſet. Hic docet AAa z Petrus, A Petro petra diſcedere quàm periculoſum. Auguſt. epiſt 19⸗ ad Hiron. Brent⸗ Auguſiina Soto opponit. Reſonſios DE AV CTOXRNITATE ⸗ „rw9. 10.. Petrus, quod olim docuit Auguſtinus, qui locum illum enarrans Prophetæ. Recedite, exite de ve,bi Pomi. inde,& immundum ne tetigeritis: Attendite, inquit, in facta ſanctorum, ne fortè noſtra vi- z zee, e deatur interpretatio. Quomodo hæc verba intellexerunt Sancti, ſic vtique intelligenda ſunt. arntats ſeſej· Quid autem aliud vult Petrus, quàm vt ſic intelligantur verba Scripturæ, ſicut ea ſancti Pa- pii ae ſequiur. tres intellexerunt Neque verò ſecus ipſe fecit, quaàm docuit Auguſtinus: Ab Eccleſia docti credimus, quòd ex Adam trahimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non ſolùm in maioribus, verùmetiam in paruulis ſoluitur. Quamuis autem hoc dogma diui⸗ næ legis oraculis adſtruitur, ſecùs ea tamẽ Iulianus interpretatus eſt, nec dpbitauir, quin hoe Arg. l... contra ſentirent, eis Manichæorum errorem impingere. Quid hic Auguſtinus? Ad Patres confugit: Telaue. profert quid ea de re ſenſerint Irenæus, Cyprianus, Rheticius, Olympius, Hilarius, Mübhoe ſius, Gregorius Nazianzenus, Hieronymus, Baſilius, Chryſoſtomus. Et cùm illud attuliſſer à Salluſtio, quòd omnes iudices ab odio, inimicitia, ira vacuos eſſe decet, paucos dicit inue- niri tales potuiſſe: Verùm Ambroſium, inquit, alioſque collegas eius, quos cum eo comme- moraui, tales fuiſſe credendum eſt. Etſi tales non fuerunt in iis cauſis, quas ad ſe delatas,& inter partes cognitas, cùm hic viuerent, ſuo iudicio definierunt, ad hanc tamen cauſam tales erant, quando de illa ſententias protulerunt. Nullas nobiſcum vel vobiſcum amicitias præ- tenderunt, nullas inimicitias exercuerunt, neque nobis neque vobis irati ſunt, neque nos, neque vos miſerati ſunt: quod inuenerunt in Eccleſia, tenuerũt: quod didicerunt, docueruũt: quod à Parribus acceperunt, hoc filiis tradiderunt. Nondum vobiſcum apud iſtos iudices ali⸗ quid agebamus,& apud eos acta eſt cauſa noſtra. Nec nos, nec vos eis noti fueramus,& co- rum pro nobis latas contra vos ſententias recitamus. Nondum vobiſcum certabamus,& eis pronunciantibus vicimus. Dicis, me ſi ſub poteſtate iudicum premerer, non habiturum fuiſ- ſe quod facerem, quò confugerem. Ego planè haberem, quod facerem, haberem quò confu- gerem: à Pelagianis enim tenebris ad hæc tam clara Catholica lumnina prouocaui, quod& nunc iam facio. Tu ergo reſponde quid facias? dic quò confugias? ego à Pelagianis ad iſſos, tu ab iſtis ad quos? An quia non numerandas, ſed ponderandas eſſe cenſes ſænrencias, etiam iſtos cæcos dicere audebis? Et vſque adeò permiſcuit ima ſummis longus dies, vſq; adeo te- nebræ lux,& lux tenebræ eſſe dicuntur vt videant Celeſtius, Pelagius, Iulianus,& cæci fint Gregorius, Hilarius, Ambroſius,&c. Euo ſenfe Au. Vides quemadmodum non docuerit modò faciendum, verùm& ipſe fecerit Auguſtinus, heuie,, a. vt quibus de rebus ambigebatur, de iis ad Patrum iudicium prouocaret: qui tamen etiam in biratan ſäem eo ipſo loco, quem tu citas, longè aliud quã quod infers tu, ſenſiiſe viderur. Non enim hoc naben ven. vult, vt ad Patrũ iudicia ne quis confugiat, ad quæ confugit& ipſe non ſemel: ſed vt primas partes deferendas eſſe ſcripturæ quiſque ſciat: patribus autem tantum tribuat, quantum Vel ſcripturis, vel aliqua probabili ratione perſuadere poſsint. Non ſcripturarum hic tantùm, ve- rum& probabilis rationis meminit Auguſt. Fieri autẽ poteſt vt aliad mihi, aliud tibi proba- bile videatur. Quam igitur aliam probabilem rationem intelligemus, niſi quę tot ſeculis Ec- cleſiæ probata atq; illius iudicio fuit recepta? Cuius iudicio ſi qua Doctoris alicuius, quamli- bet magni, ſententia reiecta fuerit& exploſa, quales pleræque ſunt Origenis, qualis& illa de Monogamia Tertulliani, qualis de rebaptizandis hęreticis Cypriani, qualis de communican- dis infantibus eſt Auguſtini, quamlibet multis diuinę legis oraculis nixa ſit, nihilominuùs non modò non ſequenda, verumetiam velis eſt(quod aiunt)remisq́ue fugienda. Sic hoc Auguſti⸗ ni teſtimonium contra te magis, quam contra nos facere videtur. gre hus quatenu: Tandem Brentius mitior factus, non omninò Patres reĩiciendos eſſe cenſet: quin conſu- raripiat Pauer, jendos& audiendos potius, non tamen Scripturæ æquãdos. Quaſi quiſquam æquandos eos eſſe dixerit. Si quidẽ, inquit, interpretantur ſcripturã per ſcripturã,& obſcuros locos ſe- iptu- ræ per manifeſtos& claros, interpretatio eorum amplectenda eſt. Sin autem interpretan- tur Scripturam contra ſcripturam,& reddunt ſcripturæ locos obſcuriores, refutanda eſt eo- rum interpretatio. Non enim tanti nobis eſſe debet vlla humana auctoritas, vt præferamus eam diuinæe Rcſponſeo. Poſtremum hoc libenter tibi concedimus. Sed nec illud negamus, rectè facere, ſi quis per ſcripturam ſcripturam interpretatur. Nolumus autem hoc loco vel de nobis Chriſtianis, vel fectarii omme de Vvobis Lutheranis quicquã dicere. Ex eorum ſcriptis exempla proferemus, quos æquè vos ſoiptuꝛã per ſoi atq; nos pro hæreticis habetis. Quod vos rectè monetis, per ſcripturã eſſe ſcripturà interpre- turã ſe interpre 85 3 4, ben 67 Le,he tandã, id ſe ſtrenuè facere clamant Sacramentarij. Profertur& à nobis& a vobis ſcriptura, Matt. ꝛ6. Hoc eſt corpus meũ:eam interpretãtur illi per aliã ſcripturã, Petra erat Chriſtus:& iterũ per 1,(22.10. aliam: Ego ſum vitis. Hac itaque ratione dicunt ſecundum nos ſpeciem, ſecundum vos au- 2dana, neha tem ſubſtantiam panis vocari corpus Chriſti, qua ratione Chriſtus ipſe petra vocatur& vi- riis. ris. Num in hac interpetratione vos acquieſcitis. Certè ſi qui veſtrum in iis manent, quæ di- Fbilippam cal- dicerunt à Luthero(nam Philippo ſunt qui erimini dent, quòd Caluinizet, quodꝗ; ſicut in niaiar aliis pleriſque, ſic& in hoc à magiſtri ſui placitis diſceſſerit) cæterum qui conſtanter Lutheri doctrinam tuentur, nunquam acquieſcent, ſed neque nos, ꝗui ducem ſequimur Eccleſiam, quæ columna eſt& fumamentum veritatis, Proferemus& aliud exemplum: Aabah er . ocent, 5, an ellebe taecn) g üderit W 13 ba cica. ſusingn uumautem fe ineiolmmt toti pſela VNelphu gelicet nô VoOs! niligo frondolot Jupanar tuum nc⸗ fornicationes tuas ſo quipoſteaquin eſſe delſerunt, pol ſmul yt riderint pam coſpexerint ua ſunt, ediſſerere Lutherus,& lignu aam Dei verbum omagisetiam ſut ts receperut. Terti Lorſum autem at lnuerunt,& yerd. aillum deftectente dupior quam ſit ha deida que produxi rrlupanar ſuum, ii rc at Pſaias, nrdisrii nec in y imm& protunda d galice Kierulalem aurum videlicet Jtudo velatur, dan felerlörum: quan duaadhoc facti ſun nicetuts ex qu teſtmulieraddulte igtimusthorus, lukemeungzlbell S. SCRIPTVRAE LIBER III, 278 docent, neminem eſſe baptizandum, niſi qui crediderit. Neque deſunt illis diuinæ legis ora- De Anabaptif. cula: Qui crediderit& baptizatus fuerit, ſaluus erit. Vna fides, vnum baptiſma: præcedit fi- Mare. ¹s. des, ſequitur baptiſma. Ac ſi quis dubitet, qualis fides, ne putetur eſſe infuſa, per aliam ſcri- 27.4. pturam interpretantur: Fides ex auditu. Et iterum, Docete omnes gentes, baptizantes eos. NMauib.a2. Et quoniam infantes, æquè ſunt idonei, qui doceantur, atq; paries aut ſaxum aliquod, negãt eos qui nõ credunt, baptizari debere. Num& in hac interpretatione vos acquieſcitis? Rquè Yt nos. Quin itidem vt nos,& à Sacramentariis& ab Anabaptiſtis ad Patres confugitis, ad Patrum iudicia prouocatis. Pege quæ ſcripſerũt Lutherus, Philippus, Vrbanus Regius, Ioa- chimus VVeſtphalus, tam contra Sacramentarios, quàm contra Anabaptiſtas, nihil eos ma- Toachimn gis crepare, quàm Patres, Patres,& Eccleſiæ conſenſum, inuenies. Et obiectũ hoc ſibi fuiſſe ee ihe ſcribit Ioachimus, eadem ratione ſuos quoq; Patrum& Eccleſiæ iudicio damnari. Sed audi, euνενi echam 3 1— 1 Patres, cum eos quam feſtiuè reſpondet: Conſileſcet, inquir, facilè ille elamor, modò velit attẽdere non quis eue ſuæ fauert 6 AeAren UOCaret,Culias 6 ille viceruu. Jond AA lamslag, oſe non lemel.lec 1 tum trldua, qua 4 AAn oturarum flci 14 1uG Tru, A 0 mus, nll qutot ) NA rls 1cu a Doctofls allen Int Onlgensoud- ant IIHeillene 1 1„ ani. cualls ce or Alse v LIr C 1s DlNA It, vefogienddi ,(4*1 ddos eſecenſen ul dicas, ſed quid& quàm verè aliquid dicatur, aut ſecus. Quæ dicta ſunt à me, veritati conſo- nant, quicquid tandem Papa dicat, deſiniat, damnat, aur probet. Non ideò oportet honeſtæ matronæ ſermonem per ſe verum aſpernari& reiicere, quòd ſcortum ſimilem proferat diſ= ſimili animo,& in diſsimili cauſa. Iniqua fuerit comparatio, ſi bona matrona cõparetur cum ſcorto,& boni viri rectè facta computentur cum malè factis viri peruerſi, ſpecie aliqua bo- ni fucatis. Quid conuenit luci cum tenebris? quæ conuentio eſt Chriſti cum Belial? Quid confert, Pſeudolus ſeruos Chriſti cum Antichriſto? Sic ille in libello, quem inſcripſit aduet⸗ ſus inſignia mendacia Ioannis à Lasko-⸗ Bellum autem reſponſum: Scilicet quod volumus ſanctum eſt. Num autem hæc,& qui- dem verisſimè totidem verbis in vos retorqueri non poſſunt: Scilicet quæ dicuntur à Luthe ro vel à VVeſtphalo, veritati conſonant, non autem quæ ab Eccleſia dicuntur vniuerſa? Scilicet nõ vos eſtis potius illa, de qua dixit Hieremias: In omni colle ſublimi,& ſub om- ni ligno frondoſo tu proſternaberis meretrix? De qua& alius Propheta ſeribit: Fabricata es lapanar tuum in capite omnis viæ,& diuaricaſti crura tua omni tranſeunti,& multiplicaſti fornicationes tuas? An non proſternunt ſe in omni colle ſublimi,& ſub omni ligno frondo- ſo, qui poſteaquàm ſemel à ſponſo Chriſto ſe diremerunt?& ſponſæ eius Eccleſiæ membra eſſe deſierunt, poſteaquàm fidem ſemel ei datam fefellerunt, ſubinde mutant, ac nutantè ac ſimul vt viderint collem aliquem ſublimen, aut lignum frondoſum, hoc eſt ſimul vt quem- piam conſpexerint, qui ſcientiæ habet opinionẽ, quæ inflat, quiq́; verbis ornatis ea quæ pra- ua ſunt, ediſſerere queat, ſtatim illi adhærent. Initio ſublimis illis viſus eſt collis Martinus Lutherus,& lignum valdè frondoſum, illicò ſub eo proſternebantur,& verbum eius tan- quam Dei verbum adorarunt. Non ita multò poſt exritit Zuinglius, Viſus eſt& ille colle- gis magis etiam ſublimis: ac mox ſub eo quoq; proſternebantur, proꝗ; Dei verbo, verbum eis receperũt. Tertius fuit ſublimis collis Balthaſar Pacimontanus, Quartus Suenckfeldius. Quorſum autem attinet omnes enumerando recenſere? coram quolibet eorũ ſtatim ſe pro- ſtrauerunt,& verbum cuiuſq; tanquam Dei verbum adorauerunt: ita nunc ad hunc, nune ad illum deflectentes, omni tranſeunti crura ſua diuaricauerunt. Quæ poteſt eſſe maior, quæ turpior, quàm ſit hæc veſtra fornicario, vel mœchia potius? Sed audi, quid ſuper Ezechiẽlis verba, quæ produximus, dicat Hieronymus? In omnibus, inquit, viarum principiis fabrica- tur lupanar ſuum, qui ad peruerſitatem doctrinæ teſtimoniis malè vtitur ſcripturarum:& di cit, Hæc ait Eſaias, hæc dicit Oſeæ, hæc loquutus eſt Moſes, hæc Danièl. Et pulchrè non in mediis viis, nec in viarum terminis ponit lupanar ſuum, ſed in principio. Si enim ad ſcien- tiam& profunda diuinorum venerit librorũ, errare non poteſt. Et paucis interiectis: Quic- quid de Hieruſalem diximus, refer ad Eccleſiam, animasꝗ; credentium, quæ munera marita- lia, aurum videlicet in ſenſu, argentũ in eloquio& veſtimenta, quibus fœditas hoſtra ac tur- pitudo velatur, dant amatoribus ſuis, vel contrariis fortitudinibus, vel magiſtris dogmatum peruerſorum: quando aſſerunt nihil nocere luxuriam, cibis omnibus indifferéter vtendum, quia ad hoc facti ſunt, vt ſumantur,&c. An his verbis Hieronymus vos graphicè depingere non videtur? ex quibus quis eſt, qui non facilè perſpiciat, quæ ſit honeſta matrona, quæ con- trà ſit mulier adultera& impudens meretrix? Hanc nimirum eſſe vos, apud quos nullus eſt legitimus thorus, ſed vagi ſunt concubitus: qui crura veſtra diuaricaſtis omni tranſeunti: in qualemcunq; libellum incideritis, talem fidem pleriq; profitemini: apud quos nulla conſtans putans. Eiær. 2. Ezech. 1s. Duo diẽta Pro-⸗ phenica in noflros hæreticos belle quadrant. Hieron⸗ confesſio, nulli ſunt ritus perpetui, ſed in annos propè ſingulos mutãtur omnia. Contrà, nos honeſtam illam eſſe matronam, qui poſteaquam ſemel fidem noſtram Chriſto deſpõdimus, nunquam in huius ſponſi noſtri cubile quenquam alium admiſimus, nec vnquam ſponſæ il⸗ lius Eccleſiæ membra eſſe deſiimus, ſed illi fidem inuiolatam ſeruamus, ad extremum etiam Vſque ſpiritum ſeruaturi. Tandem(vt eſt fortisſima veritas) eĩus vi ſuperatus Brentius, eò inclinare videtur, vt Ec- Sreatiut valt au cleſiæ iudicio nonnihil tribuat, verùm ita vt conferre magis velit cum viris modeſtis& eru- Sihu dethaß. ditis, quàm quòd ſe cuiuſquam iudicio totum ſubmittat. Vult audire Synodos piorum, ſed liaus iudiio ſitz nõ ſine iudicio ſuo; hoc eſt, Si iudicauerit ipſe rectũ eſſe, quod in 8 ynodo piorum decretum udicare lictas. AAa 4 erit, —————— Luiberi dictum. Fyęmenti Brètii, Eceleſram edt:um ex dectis cõſtare. Cur Breutius eon cilia defugjat. Reſponſto. Galat. 2. Pſalm. 13⸗ I. IOan. 1. Alia Brentii obieëtio. Reſponſio. De verbis, Bilite ex eo cœnnes. Dreneins ad Des itiicẽ prouocat. Eę ponſto. DEI AVETORITATE erĩt, ratum ſit: ſi ſecus ipſe iudicauerit, ſit irrirum. Illius ergo Synodi iudicium audire vult, cuius ipſe Iudex eſſe queat, vt ſimul& litigatoris& Iudicis perſonam ſuſtineat. Eſtne hoc iudicio ſe ſubmittere,& non potius dicere, quod Lutherus olim dixit: Nolo iudicium, ſed requiro obſequium? Et hunc nos pluſquam barbaricum faſtum veſtrum Brenti feremus? Deinde quò plures habeat rimas, quibus elabi queat, eam in qua fuerunt aui, proaui noſtri, in qua continemur& nos, qui Catholici vocamur,& ſumus per Dei gratiam: Eccleſiam eſſe negat: quin plauſtris quibuſdam conuitiorum in eam inuehitur: cum ea tamen non alia ſit, quãm ea in qua fuerunt Apoſtoli& eorum ſucceſſores, in qua fuerunt præclara illa lumina, Baſilius, Athanaſius, Gregorius, Chryſoſtomus, Cyprianus, Ambroſius, Hieronymus, Au- guſtinus: quorum nos iudicium non defugimus. Hanc igitur Eccleſiam eſſe negat, ſed ſuam quandam fingit, quæ non ex aliis conſtet, quàm ex electis: itaꝗ; nec videri, nec agno- ſci posſit. Quoniam verò qui ſint electi, nemo ſcire poteſt præter vnum Deum, hos po- tisſimum Iudices dari ſibi vult: vt ſi ſecus quid quam ipſi viſum erit, deæcreuerint, eos vel hoc nônne reiicere posſit, quòd electos eſſe neget. Sed quia proprium erit caput de Eccleſia, ma⸗ gis opportunum nobis viſum eſt, cum ad illud ventum erit, pluribus de eo diſſerere, nunc autem reliqua perſequi. Poſt interiecta pleraque de perſpicuitate ſcripturæ, quæ ſatis, ĩam diluiſſe videmur, tan- dem quærit iterum: Quis erit huius controuerſiæ finis:& quod erit vltimum iudicium? Ac reſpondet ipſe ſibi: Nos negamus ea eſſe legitima concilia, quæ ex Aſoticis Prælatis congre- gantur. Totidem verbis& nos negamus eſſe ea legitima cõcilia, quæ ex vobis Aſoticis con- gregantur. Adfert cauſam quare cõuentus noſtrorum non agnoſcat pro legitimis Conciliis: Quia Canones etiam ipſi deſcribũt ex Apoſtolo Paulo, quales debeant eſſe Epiſcopi, re ĩpſa autem videmus maximam partem Epiſcoporum, qui hiſce temporibus ſuprema loca in Ec-⸗ cleſiis occupant, haudquaquam reſpondere iis conditionibus, quas Paulus& Canones exi- gunt, non poſſumus affirmare, quod ralium Prælatorum conuentus ſit legitimũ Concilium. Si non alios Epiſcopos dari tibi iudices vis, quàm quales deſcribit Paulus, qui ſint irrepre- enſibiles, etiam Petrus Apoſtolus talis Iudex non erit, vt contra eum excipere non posſis. Scribit enim Paulus, quòd in faciem illi reſtiterit, quia reprehenſibilis erat. Omnes declina- uimus Brenti,& inutiles facti ſumus. Si dixerimus, quia peccatum non habemus, ipſi nos ſe⸗ ducimus,& veritas in nobis non eſt. Et certe ſi non reperiuntur inter nos, multò minus in- ter vos, qui ſint irreprehenſibiles. Querit iterum: Quis igitur hanc litem cõponetè quis hic erit Iudex? Vos Aſotici conten ditis(exempli gratia) de hoc loco ſcripturæ, Tu es Petrus,& c. Quod ad hunc ſeripturæ lo- cum attinet, iam diximus, vtrocunq; modo interprete, nihil referre: nos enim Eccleſiã ædi- ficatam eſſe credimus ſuper Petrum confitentẽ petram Chriſtum, nec Petrum à petra Chri- ſto,& ab eius confesſione diſiungimus. Profert& alium locum ſcripturæ de poculo cœenæ Dominicæ, Bibite ex eo omnes. Vos Aſotici per Omnes, intelligitis ſacrificulos rantum. Bis crambe, vt eſt in prouerbio, mors. Cæterũ qua vos auctoritate licere vobis vultis, per Om- nes intelligere tantùm adultos,& infantes à communione Chriſti corporis& ſanguinis ex- cludere, multò maiore auctoritate licere ſibi putat ſancta mater Eccleſia, vt per omnes intel- ligat Qcris tantum operantes, quibus ſolis poculum Chriſtus miniſtrauit, cęteris neq; mini- ſtrauit, neq; miniſtrari præcepit, nulla vt ſint necesſitate ex eo bibendi Laici adſtricti. Quæ- rit iterũ, quis ergo dirimet iudicio ſuo hanc lirem? Ante centum quadraginta annos in Con ſtantienſi,& non ita multis annis poſt in Baſilienſi iam eſt dirempta. Rurſum quærit, quòd nos in tanto disſidio vertemus? quem tandem Iudicem, quod iudi- cium agnoſcemus? Ac tandẽ aliquãdo promit, quod ita diu premebat. Breuisſimis, inquit,& perſpicuè reſpondebo: Eum agnoſcimus Iudicem, quem in ſymbolo Apoſtolorum iam inde ab incunabulis,& paterna atq; auita traditione(vt& nos aliquid traditionibus demus) didi cimus Iudicem viuorũ ac mortuorũ. Quid autem aliud optarint omnes parricidæ, ſicarij, ve- nefici, fures, latrones,& quotquot ſunt criminis alicuius rei capitalis, quàm vt nullus eſſet in terris Iudex alius præter eum, quem profitemur è cœlo venturũ Iudicem viuorum& mor- tuorum, vt illis intereà liceret in quorumuis fortunas& capita liberè graſſari? Atqui multis modis vos iſtis eſtis ſceleratiores, qui non in corpora, verùm in animas piorũ graſſamini, ac dum eis peſtiferũ doctrinæ veſtré virus afflatis, ³in ima tartara miſeras pręcipitatis. Sed quor⸗ ſum tandem res Brentio rediit? de Principum officio ſcribere cum inſtituerit, ac propri eo- rum munus eſſe docere, de doctrina religionis iudicare, nunc& eorũ& mortaliũ omnium judicium excludit, neq; putat doctrinæ ſuæ quenquam idoneum eſſe iudicem, præter ſolum Chriſtum. Sed verè dictũ eſt illud, quòd omnis qui malè agit, odit lucem. 91 te bonã habere cauſam Brenti conſideres, legitimum Eccleſiæ iudicium non defugeres. Quoniam vero ipſè tibi conſcius es impiæ doctrinæ, ſacrilegǽ; ſeparationes tuæ: præſtabilius tibi videtur, vt ſit anarchia quædam inter Chriſtianos: nec ſit quiſquã, qui vel cognoſcat de ſacrilegiis veſtris, vel conuictos debitis pœnis afficiat, quo ſic omnia vobis impuns licere queant. Queritur poſteaà de perſequutione. Atqui ad eundem modum queſti ſunt ante üseſde .. 2 gjos exemiifer Receps-seienh contra oashe- os ansſutact cqddurn os Btent nhiaubpercuſt muun& Impetate ear darum, arme bus rebus dello n indleii mogitidus mam conſequenda mmor ienrisſimu quam ferum eſt 1 quod ad vobur mil Rre cum exercitu nne totius Imper, feris iudicium de! deus Imperatot diſc delum cõtta Domi tanisſmo, quôd( llle.gedit pro trib daut pientisfimum im incruentam cot minſtauraſſetis,a rxor ingentem ex vpel, vado repento laem ſiam tedegit 8 lan auſama gere⸗ b mossad miſeric enteri moderatio! nüte reddidit iluls mlumpſitis, Deo — lüth Lid k g lllt Gin& polt anporeceſlatum a2 iigſemir Hgnad wege micum ſuumè) umkei ſ i tantis ) 5 Pa lal 4 andi cum e üthe Deus manite! oper tot anno, 1 9 ern ſciprum nregeniminj ag, uneuenimini ad nerenqun; un. mimpelli A*inllllabell Kur Iner nos,matomaul 3 InqenVos lrgger ert Iudex Vos Modac Incd ad htme ſroh- uUOL dd L Ih.. r luclcem U 10„ene Nrod a2117 N 98. SCRTIPTVRAE LTBIER IIr. 279 7 centos annos Gaudentius, Petilianus,& alij Donatiſtæ. Quod illis reſpondet Auguſtinps, hoc ſibi, ſuisq́; reſponſum eſſe putet Brentius. Quin& noſtro ſeculo queruntur Sacranten- tarij de vobis, quòd nõ ſuſtuleritis Papæ tyrannidè, ſed potius ad vos pertraxeritis, quodꝗᷓ; pro ligneo Papæ iugo collo excuſſo, ferreum impoſueritis. Reperies has& apud Ioannem Caluinum,& apud Ioannem à Lasko querimonias. Quod vtrique reſpondit Ioachimus VVeſtphalus, ſibi quoque dictum id exiſtimet Brentius. Porrò quod queruntur Sacramen- rarij de Lutheranis, queruntur idem Seruetiani de Sacramentariis. Quid factum ſit au- ctore Caluino de Seruero, ſcimus. Is libellum etiam edidit, quo docet, hærericos gladio re- ctè vindicari. Scilicet vobis fas eſt, in Sacramentarios, Anabaptiſtas, Seruetianos,& alia huius generis hæreticorum Portenta animaduertere, eis in terris veſtris receptum non da- re, deniq; aut exilio mulctare, aut capitis ſupplicium de illis ſumere: Catholicis idem in vos ſtatuere fas non eſt. Profert ad extremum è ſcripturis loca nonnulla, quibus non rarò feciſſe Deum oſtendit,. vt victoria parti meliori conceſſa, quos approbaret, non obſcurè quaſi prolata ſententia de- clararet. Atqui ſi ex eo coniecturã facere vis, vtrius partis cauſa ſit melior, nihil eſt opus lon- gius exempla petere,& ea quæ ante duo vel tria millia annorum geſta ſunt, cõmemorare. Recens nos exemplum proferemus, ex quo vel cæco posſit apparere, quod ſecundum nos contra vos Deus pronunciauerit, noſtramꝗ́; cauſam eſſe meliorum declarauerit. Ante decemn hos annos quid factum ſit, recẽs eſt hominũ memoria. Quale fuerit fœdus veſtrum Schmal-⸗ caldicum, vos Brenti ſcire meliùs poteſtis. Erat certè tuendi& armis propagandi Euangelij veſtri cauſa percuſſum, cuius potentia freti, non dubitaſtis contra legitimum veſtrum Do- minum& Imperatorem Carolum eius nominis Quintum, non bellica laude magis, quàm Pietate clarum, arma capere. Fuit exercitus veſter,& numero lectisſimorum militum,& om- nibus rebus bello neceſſariis inſtructisſimus: Fuit ænearum machinorũ tanta vis, vt cœlum impleri mugitibus videretur. T'anta fuit opinio rei bene gerende, tam nihil deerat ad victo- riam conſequendam, vt eam certa ſpe iam deuoraſſe videremini. Quoties perlatus eſt ad nos rumor, pientisſimum Cæſarem, fuſum, fugatũ,& caſtris exutum eſſe? Sed fuit is tam verus, quàm verum eſt Euangelium veſtrum. Erat ex altera parte Dominus& Imperator veſter, quod ad robur militum,& ad victoriæ ſpem hominum opinione conſequendam attinet, nul R re cum exercitu veſtro conferendus, cùm eſſent illius copiæ perexiguæ, cumq́; magna ex Patte totius Imperiʒ ferè præſidiis eſſet deſtitutus, ita vt ſi quis ex apparatu bellico vtriuſque Partis iudicium de belli euentu facere vellet, fieri nulla ratione poſſe putaret, quin ex eo vi- ctus Imperator diſcederet. Viſum eſt vobis, vos Chriſti cauſam agere, nam ſub huius obrètu bellum cõtra Dominum& Imperatorẽ veſtrum ſuſcepiſtis. Viſum eſt& Imperatori Chri- ſtianisſimo, quòd Chriſti cauſam contra infeſtisſimos Chriſti hoſtes propugnandam ſuſce- piſſet. Sedit pro tribunali Deus: vtra pars cauſam ſuam ageret, quaſi lata ſententia pronun- ciauit, pientisſimum Imperatorem Euangelij ſui propugnatorem eſſe declarauit, eiq́; victo- riam incruentam concesſit. Fugiſtis Brenti, nemine perſequente. Cumq; poſteà bellum ite- rum inſtauraſſetis, alteram contra vos ſententiam pronunciauit Chriſtus, cuius miniſter Im perator ingentem exercitum veſtrum, quamuis Albis fluuius eſſet interiectus, ductu tamen Angeli, vado reperto, perexigua manu vicit, fugit, fugauit, quin& ipſos belli duces in pote- ſtatem ſuam redegit. Vides Brenti, quàm apertè indicauerit Deus, vos cuiuſuis potiùs, quam ſuam cauſam agere? Ac miniſter quidem eius inuictisſimus Imperator, vt eſt natura propen-⸗ ſus magis ad miſericordiam, quàm ad ſeueritatem implicatus, editis compluribus clementiæ, lenitatis, moderationis exemplis, victoriæ laudem, quam Dei beneſicio fuerat conſequurus, multò reddidit illuſtriorem. Cæterum multò maiores ipſi, grauioresq́; de vobis inuicem pœ nas ſumpſiſtis, Deo ſuam iniuriam apertè vindicante. Nonne ſtatim initio naſcentis Euan- gelij veſtri, ruſticorum cõtra Dominos fuit ſeditio concitata, cui libellos veſtros occaſionem dediſſe certius eſt, quàm vt negare posſitis? Quibus ibi cladibus Deus Germaniam non af- flixit? Quin& poſt inſignem illam Imperatoris Chriſtianisſimi victoriam, cum perexiguo tempore ceſſatum ab armis fuiſſet, quandoquidem clementer ab illo caſtigati, nulla tamen reſipiſcentiæ ſigna dediſtis, nonne Deus apertiora contra vos tulit iudicia? Nonne concur- rere fecit gyptios contra Egyptios? nonne pugnauit vir contra fratrem ſuum,& con- tra amicum ſuumè Noönne ſic vos ipſi mutuis vulneribus cõcidiſtis, ſic ipſi cædibus inuicem confeciſtis, rantis patriam ipſi veſtram infortuniis mactaſtis, vt ſi quamlibet eam truculentus hoſtis grandi cum exercitu peruaſiſſet, vix vobis maiores calamitates inferre potuiſſet? Po- tuitne Deus manitfeſtiora iudicia proferre, quibus cauſam veſtram damnaret, quàm quæ vo- bis per tot annos tam grauiter affligendis protuliſſe videtur? Sed accidit vobis illud, quod à Propheta ſcriptum eſt: Percusſiſti eos,& non doluerunt: attriuiſti eos,& renuerunt accipe- re diſciplinam. Indurauerunt facies ſuas ſupra petram,& noluerunt reuerti. Clamat Domi- nus, reuertimini ad me,& ego reuertar ad vos: reuertimini& Viuite. Plagis etiam vos ad re- uertendum impellit, vos nihilominus mori mauultis in peccatis veſtris, quàm e0 Vnde vos per nefariam diuiſionem præcidiſtis, reuerti. Quæ veſtra cæcitas, cordisq́; duritia, pœna 5 ipſa Iniquæ Brentis querela de per- ſeguutione. Etiam læretici docent ereti- eos gladio reclè vinudicari. Vtrius partis, Caiholicorum ne an Lutherano: ꝛũ cauſa ſit meꝛ lior, ex victoria alteri parti con ceſſa, vt vuls Srentius, colligi poreſt. Euidens Dei iu- dicium in Germaæs nos bæreticose feditio& cædes ruſticorua in Germauia. Eſa. I9 Eier. ⸗ Zach.3. Eʒech.ig. Germania pro: pter ſectas tor modis affli Ca non reipiſcit. 8 pPEI AVCTORITATE apſa eſt impĩę veſtrę& cõſceleratę ab Eccleſia Dei ſeparationis:manentq; vos, niſi reſipueri- Eecleſfæ deſerto- tis, multo pœnæ grauiores. Siquidẽé quam crudelis, quamꝗ́; potens hoſtis ceruicibus veſtris nlas Turta in- immineat, non ignoratis: qui quos nunc populos acerbisſimo ſeruitutis iugo premir, eos ex ninet. magna parte non prius poteſtati ſuæ ſubiecit, quàm ipſi ſe à Chriſti corpore vna, ſancta, Ca⸗ tholica, Apoſtolica Eccleſia diuulſos, in Satanæ poteſtatem tradidiſſent. Quorum ſi vos exi- tus perhorreſcitis, in eorũ quæ fecerunt imitatione perſtare nolite. Habes iam Brenti, quod ſentẽtiis promulgatis Iudex ille viuorũ& mortuorũ cauſam veſtrã apertè damnauerit: qua- rum etſi iam ex parte facta eſt exequutio, tamen præ iis quæ vobis adhuc impendent malis, perexigua ſunt ea, quibus iam eſtis mulctati. Sed quæ vobis imminent, effugere tamẽ adhuc ea liceret, ſi poſſetis animo veſtro imperare, vt vnde diſcesſiſtis, ad Chriſtũ& ad corpus eius vnam, ſanctam, Catholicam, Apoſtolicam Eccleſiam rediretis, ac vno ore atq; animo Deum & Patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti nobiſcum glorificaretis. Quam vt vobis Deus men- tem inſpiret, diuinam illius miſericordiam implorare nunquam intermitto. grpetitiꝰ predi- Hactenus refutata ſunt per nos argumenta Brentij, guibus demonſtrare conatus eſt, quòd Tenae nihil ſit in ſcripturis obſcuritatis, quòd ea ſic omnia continent ad ſalutem neceſſaria, nihil vt vel recipi vel credi pręter eas oporteat: Quòd ſi quid reperiatur illis cõtrouerſum, nec ad eo- rum Patrum, qui deceſſerunt ex hac vita, nec ad eorum qui ſucceſſerunt illis, iudicium pro- uocari debeat. Ac eſſe quidem in ſcripturis obſcura pleraq;, præterquã quòd ſatis id à nobis copioſe demonſtratũ eit in ipſo propè capitis huius exordio, clamat hoc etiã res ipſa. Reſtat igitur, vt de poſterioribus duobus, quæ praxis Eccleſiæ Catholicæ, quid contrà ſemper fuerit ab hæreticis obſeruatum, paucis nunc diſſeramus, quò ſic cognoſcere posſis pientiſſ. Rex, cuĩ potisſimum labor hic noſter deſudat, vtra ſit honeſtæ matronæ, hoc eſt, eius in qua nati vel renati ſumus potius Eccleſiæ piorum: vtra verò ſit vox mulieris adulteræ, hoc eſt, eius que à viro ſuo Chriſto diuertit, quæ ſe à corpore eius præcidit, Eccleſiæ malignantium. Pertinebit autem hoc plurimùm ad cognoſcendum vtra vera ſit Eccleſia, ſi linguam vtriuſq; cognitam habueris. Quamobrem quod in fine præcedentis capitis fecimus, faciemus hic quoq;,& ex actis 4. Conciliorum Oecumenicorum, quæ nec ipſe Brentius improbare videtur, quæ fue- rit Patrum Catholicorum, quæ verò vox hæreticorum, breuibus oſtendemus. Lxæ praxis Ca- In primo concilio, quod eſt habitum Nicææ, quid Arrius, qui fuit in eo condemnatus, quĩ olicor, ue poſt eum loquuti fuerint ſectatores eius iam non vno loco demõſtrauimus, productis Atha jtem hæreticor.„.. 8—: 7. 1 in primo cõcibo. nalij, Hilarij, Auguſtini, Theodoriti,& aliorũ quorundã teſtimoniis, quę nunc repetere nihil eſt neceſſe. Vocẽ homouſion proptereà recipere noluerũt Arriani, quòd in ſcripturis ea non inueniretur, extra quas recipi nihil debere cõtendebant: eandèẽ illã cantilenã cantãtes, quam nunc occinunt nobis Lutherani: Sine cauſa colunt me docent doctrinas& mandata homi- num. Contrà Chatholici, ad Patres cõfugiebant, ad Patrũ iudicia prouocabant, qui priuſquã natus eſſet Arrius,& ij qui cũ illo tum cõôtendebant, qua de re cõtrouertebatur, iam ſenten- tias tulerant. Quamobrẽè ex illorũ ſententia pronunciatũ eſt, fruſtrà reclamantibus Arrianis, rectè Patri filiũ homouſion appellari. Habes hic quæ fuerit vox honeſtæ matronæ, quæ mu- lieris adulteræ, cuius vocem nunc ſemen etiam illius audis proferre, dum præter ſcripturas nihil recipi debere contendit: patrum vero iudicia, traditionesq́; reſpuit. De ſecundo ton· In ſecundo Concilio, quod eſt habitũ Conſtantinopoli, quid fecerit Imperator Theodo- eiio. ſius ex Nectarij ſuggeſtione, ſcribit in hiſtoria ſua Socrates. Accitis enim hæreſiarchris per- 264 contatus eſt illos, an aliquã eorũ Doctorũ rationem haberent, qui præceſſerunt ipſorũ hære- 3 ſim. Illi cum quorſum iret Imperator, neſcirent, non alio loco, quàm quo ſuos præceptores, eos habere ſe reſponderunt. Cùm autẽ iterum quæreret, num eos tanquà fide dignos Chri- ſtiani dogmatis teſtes recipere vellent, rum illi primũ olfecerũt, quid ſibi vellet hæc Impera- toris interrogatio, cumqᷓ; aliter alij erga veterũ libros eſſent animati, ortum eſt inter eos diſ= ſidiũ, cùm alij recipiẽdos, alij minimè recipiẽdos eſſe cenſerẽt. Et hic vides pientiſ. Rex, quòd illius quog; temporis hæretici nõ aliter, quàm noſtri nunc, deferre Patrũ auctoritati recuſa- bant. Fuit autè in illo quoq; concilio Macedonius cõdemnatus, qui proptereà Deũ eſſe Spi- ritumſanctũ negabat, quòd ſcripturæ nomen hoc illi nõ tribuerẽt. Quid ad hæc Gregorius ö j F„ 8.. 11. Teiee ille Nazianzenus, non ſine cauſa Theologus à Græcis appellatus, qui maximma pars fuit illius Ahe 4.1. 2—— 4 4 d 3 441 Ne a, Concilij, quem etiã auctorẽ eſſe volunt ſymboli, quod cantatur in Eccleſia? Quòd Spirirus ſanctus in ſcripturis apertè nominari Deus non legatur, viſus eſt inficias non ire: cæterù vt hac in parte ſubleuaret imperitos, quemadmodũ rebus& nominibus vtatur ſcriptura, paucis ediſſerit. Rerũ, inquit, aliæ cum non ſint, dicuntur tamen: alię cùm ſint, non dicũtur: alie neq; ſunt, neq; dicuntur: aliæ& ſunt,& dicũtur. Primi generis exemplũ ponit, quòd ſcriptura di- cit Deum dormire,& vigilare,& iraſci,&c. cùm tamen nihil eori ſit in Deo, ſed pro noſtro captu nomina ad res diuinas traducimus.Secũdi, quòd vocamus Deu ingenitũ: quod in ſcri⸗ Tertij, Deũ eſſe malũ aut mali aucto- pturis non reperitur, ſed è ſcripturis tamen colligitur. ü rem: hoc nec eſt, nec dicitur. Quarti, Deũ eſſe, hominè eſſe, Angelũ eſſe: hæc& ſunt& dicum Cyril li.i.dialog. tur. Secundi generis vult eſſe, quod Spiritumſanctũ Deũ eſſe dicimus: quod eu iiſdem de Trixit. verbis in ſcripturis nõ reperiatur, e ſcripturis tamẽ colligitur. Sic& Cyrillus ex illo erpFäre doctena,C fuern Terdum Concl W noſtrũ leſum Gii lium Deum tund nudi Chritunp Quæ nunc hde gerur,in qlorcher Quid autel io 1 tadarur,r enel, irunmneatlre an Pumes docuerunt nsl ſtinebs,nienn rretur niberſs5 lmum,fdelislmüe profetrenturit ex prophanz nouitati tie tum prolite fue maiſtr confllari conflium ſequens ceſicei tegulis pron dijhumilitas& ſan hltamen nouaren coerent ne aliquid, frkemirem beneci lurer petuſtatis dog mmusetiam in Neſte nrllgere, K omnes vaoqpia tactauiſſe or aij Dei legé e nttemd nüc errare, nreosq; Doctores 8 lron totidé vert tagiemälme Rex, ſadadulterz? Defug tar ereorum iud duni Concilüh deltonaturas eſſen dee gurnbrr in nränd ddici de d lmienidarun a fan rshan — frectum ſ aüin deodem a 3 wl diruinon dſe Keunun tülete ee a t rer 7 adu zc nene re Chüd 2 d Tho oted den 8” Dnn 80. demite onürat c dläluren 13. lliscära. elerunt 1. nercuägl. mathocet 91. cr gliten er Keerepoal ai hocth ie Baduteta at, le mäign ai ülngam in ob facemd at. imptodet i, Wsoſtendeſ a uifuitineg ac⸗ emöſtrauin d nonüs,goe ani, quocc N eili cm Se rdoctrinas 1 caprouo Se ecötrouer a frutä nech 8 ox honeſti lp tofene, Ch Pn Gza reſpui 4. uidtecetit 1 üt, quld il nim cll Ithnt Te. eerne!u e e ru guirf ee 8s . 8. Ina, voetet. gt it X lacos gll mäſ arot inc 2 87 1A9 C. le 3 nc 4 1 90 lus din 4 bim enibs„eee 8 1 lein 6 dna aäbeſ vemnpdu zdun⸗ Net⸗(T E igc lleonu 4 itu.9 14 Del 2 Mho. M 7' 21 o0” ne:Mauſgg Hcim:, lolc el üa di al 9 S. SCRIPTVRAE LIBER III. 280 loco, Ego ſum qui ſum, colligit Filium eſt conſubſtantialé Patri, quamuis nomen ipſum in ſcripturis nuſquã reperiatur. Sic& nos ex pleriſq; ſcripturæ locis inuocandos eſſe Sanctos, orandum pro defunctis, eſſe purgatorium, colligimus, etiam ſi non omnia iiſdem verbis in li⸗ bris Canonicis ſcripta reperiantur. Vides& hic ſereniſſ. Rex, quod illo quoq; tempore Ma- cedonius cũ aliis hærericis recipiendũ eſſe negauit, quod nomi inatim in ſcripturis expreſſum non eſſet, nec in Patrũ teſtimoniis acquie ſcendũ eſſe putauir. Sed alia fuit vox honeſtæ ma- tronæ, quam illius mulieris adulteræ, facilè vt cognoſcere liceat, vtrius ij ſemẽ ſint, qui eaſdẽ nunc illas voces edunt, quas tunc Arrius& Macedonius edebant, qui tamẽ ſuis illis clamori⸗ bus nihil profecerunt. Nam ſicut ſcribit Photius, Spiritumſanctũ tanquã eiuſdem naturæ& eſſentię ſimul cum Patre& Filio adorandũ& conglorificandũ, ex Patr doctrina, qui fuerant in Synodo Conſtantinopolitana cõgregati Epi Tertium Conciliũ habitũ eſt Epheſi. Ibi cõdemnatus eſt Neſtorius, quòd vnũ Dominum noſtrũ Ieſum Chriſtũ auſus eſt in duas ſecare atq; diuidere perſonas, alium nudũ hominem, alium Deum tantũ eſſe dicens: quam etiãà ob cauſam voluit Mariã virginẽ Chriſtiparã: quòd nudũ Chriſtum peperiſſet, non autem Deiparã vocari, ne Deum quoq; peperiſſe crederetur. Quæ nunc hæreſes pientisſime Rex, in tuo duoq; regno reuixiſſe, paululumꝗᷓ; pullulare vi- détur, in quo non deſunt, quibus abominatio quædã eſt, Mariã virginé Dei matrẽ appellare. Quid autẽ aliud illo tempore Neſtorius, quàm ſcripturas crepabat? cõtra quas venire queri- tabatur, cùm ſêèmel& iterũ Ieſu matré vocari Mariã in Euãgelio legatur, Dei verèò matrem nominari, nuſquã in ſcripturis reperiaturs Quid autẽ ad hæc ſanctisfimus ille Cyrillus? Banc nobis, inquit, fidẽ diuini tradere diſcipuli,& licèt nullã fecerint dictionis huius métionem, ĩta tamen ſentire à ſanctis Patribus edocti ſumus. Confitetur is nuſquã ſcriptũ eſſe, ſed quia ſic Patres docuerunt, ideò monet amplectendũ. Sed audi quæ ſcripſit de hoc cõcilio Vincen- tius Lyrinẽſis, triennio poſtquã habitũ fuiſſet. Cùm, inquit, de ſanciendis fidei regulis diſce- Ptarerur, vniuerſis Sacerdotibus, qui illo ducenti ferè numero cõuenerant, hoc Catholiciſ- ſimum, fidelisſimũ atque optimũ factu viſum eſt, vt in mediũ ſanctorum Patrum ſententiæ proferrentur:vt ex eorum cõſenſu atqʒ decreto antiqui dogmatis religio confirmaretur,& prophanæ nouitatis blaſphemia cõdemnaretur. Deinde Patribus recenſitis, quorum ſenten⸗ tiæ tum prolatæ fuerunt: Hi ſunt, inquit, omnes apud Epheſum ſacrato Decalogi numero magiſtri, conſiliarij, teſtes, iudicesq́; producti: quorum beata illa Synodus doctrinam tenẽs, confilium ſequens, credens teſtimonio, obediés iudicio, abſq; odio, præſumptione& gratia, de fidei regulis pronunciauit. Ac paucis interiectis: Admirati ſumus, quanta fuerit illius Con⸗ cilij humilitas& ſan ctitas, qui cùm eſſent tot numero, tantæ eruditionis, tantæq́; doctrinæ, nihil tamen nouarent, nihil præſumerent, nihil ſibi penitus arrogarent, ſed omnimodis præ- cauerent, ne aliquid poſteris traderẽt, quod ipſi à Patribus non accepiſſent,& non ſolum in præſenti rem benè diſponerent, verùm etiã poſt futuris exempla præberent, vt& ipſi ſcilicet ſacratæ vetuſtatis dogmata colerent, prophanæ verò nouitatis adinuenta damnarét, Inuicti ſumus etiam in Neſtorij ſceleratã pr intelligere,& omnes eos ignoraſſe iactaret, quicunq; ante ſe m agiſterij munere pręditi diai- na eloquia tractauiſſent, vniuerſos ſcilicet Sacerdotes, vniuerſos Confeſſores,& Martyres, quorũ alij Dei legẽ explanaſſent t, alij verò explanantibus cõſenſiſſent& credidiſſent, totam poſtremò nũc errare,& ſemper erraſſe aſſeueraret Eccleſiã, quę, vt ipſi videbatur, ignaros, er⸗ roneosq́; Doctores& ſequuta eſſet,& ſequeretur. Quid autẽ de Neſtorio dixit Vincentius, quod non totidẽ verbis veriſimile dici posſit de Martino Luthero, deꝗ; des pientisſime Rex, quæ fuerit in hoc quoq; Concilio vox honeſtaæ matronæ, que verò mu lieris adulteræ? Defugiebat hæc Patrum auctoritatem, illa contrà ſuos parentes libẽter agno-⸗ ſcebat, ex eorum iudicio pendebat, in eorum placitis acquieſcebat. Quartũ Conciliũ habitum eſt Chalcedone. Fuit in eo cõdemnatus Chriſto naturas eſſe negabat: Aud ulteræ? quærebat Euthyches, in qua ſcriptura iacent duæ pturis nõ didici de duabus naturis: ac ſubinde ſe ras vociferabatur, tanquã ſanctorũ Patrum doctri ſus vocem honeſtæ matronæ: Reuerendisſimi Epiſcopi clamauerunt: eneantur. Ac rarſus in definitione quam fecerunt: Sequétes igitur ſanctos Patres, vnum& ipſim conſiteri filium Dominum noſtrum leſum Chriſtum conſonanter omnes docemus, perfectum ipſum in Deitate,& perfectum ipſum in humanitate. Quidã autem ex Epiſcopis in eodem Concilio congregatis, Eudoxius nomine um, Theologorumꝗ; ſcopi declarauerunt. naturæ? Ego, inquit, à ſanctis ſcri- de rebus eiuſmodi ſolas inquirere ſcriptu- Iã olim, ſte badis Catholici docent quæda uõ expreſa ſa ripturis. Iu epiſtol ad Mis chaslem Bulga⸗ riæ Principen de ſeptem Oecume- nicis conciliis. De tertio Cam cilio. Matth.t. Lc. 2. Ioan. 19. A⁴Act 1. Cyril. epi.. quar⸗ I2 omi. Fincen. Lyrin. de Concilio Chal. 1 Neſtorii ærrogas .— d.—. 8—.„7..) 8. xſumptionẽ, quòd ſacram ſcripturã ſe primùum& ſolum tis& philauiia- Neſtorio toud Ioãne Brentio? Vi- erras Ecclefia. s Eutyches, qui duas in De quarto i ſerenisſime Rex, quæ tum quoꝗq; fuerit vox mulieris ad⸗ Concilio. nis& expoſitionibus firmiores. Audi rur- Caneil. Ea quæ ſunt Patrum, chalc.& Acl.. e, preclaram dixit ſententiam: Omnes, in⸗ Euadoxis yræclæ quit, qui non cõſentit expoſitionibus ſanctorum Patrum, ſeipſum alienat ab omni ſacerdo- v*ſententia. tali cõmunione,& à Chriſti preſentia. Nihil dici potuit verius. adulteræ& fornicariæ ſe eſſe declarant qui Patrum placitis non etiam Athanaſius, cùm dicit:& viuendi inſtituta,& piet declarare. Tales il uid enim aliud quàm ſemẽ conſentiunt? Indicat hoc ceptis quum eſt, vt benè de Patribus illis ſentiamus, à quibus rectè Atha. in ediſt-ir . 3.. 31.. Synod. Arimins atis doctrinam accepimus, niſi volumus nos eſſe filios adulterinos, 1. 3 4.. G · Feleuciæ tti ſe manifeſtè declarant, qui Patrum traditiones reſpuunt, in eorum præ- celebralis Fecleſtæ deſerto- res ex ſectis in G eclas unnt. Ane. cont. Creſ. lib. i. cap. ⁊27 · Fecleſia viuum eſt Euangelium. Atha. ejiſt. x. thana/n laus. dir AvoronITATEFE ceptis incedere nefas eſſe putant,& grauisſimum illis idololatriæ crimen impingere nõ ve- rentur: illis inquã, quos certo cõſtat, ex quo tẽpore ſemel ſe Chriſto deſpõderunt, illi ſe per⸗ petuò virginẽ caſtam exhibuiſſe, nec vnquã variis& peregrinis doctrinis abductos, in aliud Euangeliuù ſe transferri paſſos fuiſſe. Contra verò iſti, qui pietatis omnis obliti, tanti ſceleris Patres ſuos filij degeneres cõdemnare ſunt auſi, quibus cũ ĩdolis fornicari non ſunt? poſtea- quam in Patrum ſuorum præceptis incedere,& quod illos fuiſſe dubium non eſt, eſſe Chri- ſtiani deſierũt? Facti ſunt initio Lutherani, paulò poſt Zuingliani, mox Pickardi, deinde alij Seruetiani, alij Neſtoriani, alij Iconomachi, in quot hæreticorũ libellos inciderũt, tot idolo- rum ſe ſtupris polluerũt, dum vniuſcuiuſq́; verbum, tanquã Dei verbũ adorauerunt. Et erit quiſquã, qui vocẽ hanc adulteræ potiùs& fornicariæ eſſe purauerit audiendã, quæ nihil reci- piendum præter ſcripturas, Patrũ expoſitiones, traditionesq́; reſpuendas,& eorum iudicia clamat eſſe declinãda, quàm honeſtisſimæ matronæ, ſanctæ matris noſtræ Eccleſiæ, quæ nos Deo filios generauit, que iubet quidẽ, vt ſcripturis tantum tribuamus, quantum ſi Deum ip⸗ ſum loquentẽ audiremus: ſed intereà iubet eadẽ, ſi quid repertum ſit in ſcripturis ambigui, Patrum vt potiùs& Eecleſiæ ſenſum atꝗ; cõſenſum ſequamur, quàm interpretationi ſemi- nis iſtius adulteræ loci quicquã demus. Deinde iubet, vt iſtis ipſis ſcripturis docti, nõ ea mo- dò quæ per chartam& atramentum, verùm& ea quæ per ſermonẽ nobis tradita ſunt, firmi= ter teneamus. Sicut vnus etiã ex piis iſtius honeſtisſimæ matronæ filiis Auguſtinus contra Creſconium, ſeribés, docuit: Quãuis, inquit, huius rei de ſcripturis, de Canonicis nõ profera- tur exemplum, earundẽ tamen ſcripturarum etiã in hac re à nobis tenetur Veritas, cùm hoc facimus, quod vniuerſæ iam placuit Eccleſiæ, quam ipſarum ſeripturarum cõmendat aucto- ritas: vt quoniam ſancta ſcriptura fallere non poteſt, quiſquis falli mecuit, huius obſcuritate quæſtionis, eandẽ Eccleſiã de illa cõſultat, qua ſine vllaambiguitate ſancta ſeriptura demon- rat. Quàm verò disſimilis eſt vox huius ab ea, quam prolatà audiuimus à Brentio, qui verè dici poteſt ſemen mulieris adulteræ? Si quid in ſcriprris canonicis non reperitur, nõ ſtatim id proptereà reiicendũ eſſe cenſet Auguſtin. quin potius, quandoquidẽ in iiſdẽ ſcripturis Ec⸗ cleſiæ nobis cõmendatur auctoritas, cùm ea vocatur à Paulo firmamentum& columna ve- ritatis, cum à Chriſto dicitur: Qui non audierit Eccleſiam, ſit tibi tanquã Ethnicus& Publi⸗ canus: quid aliud ait Auguſtinus, quam ſcripturarum tener auctoritaté, quiſquis hoc facir, quod vniuerſæ iam placuit Eccleſiæ? Senſibus hæc imis pientisſime Rex, res eſt non parua, repone. Cùm hoc facit aliquis, quod vniuerſæ iam placuit Eccleſiæ, ſcripturarum eum tenere Veritaté, docet Auguſtinus. At qui vir? cuius& pietas& doctrina ſic ſpectata cunctis eſt& probata, vt etiã filij deſertores hęretici noſtri ſeculi, nulli ex omnibus Catholicis Doctori- bus, quàm huic vni, plus tribuere videantur. Neq; verò nõ verisſimè dixit hæc Auguſtinus. Eſt enim Eccleſia viuum Euangelium. Nam ea quæ per chartã& atramẽtum Prophete ſcri⸗ pſerunt& Apoſtoli, non modò viua voce ſuis tradit libris, verumetiã dierum obſeruatione, ſignis, ſimulachris, habitu, geſtu, ſiue actione ſacerdotum, precipuè ſacris operantium, ac va- rio rituum ac cęremoniarum genere, quaſi premãſum infantium ori cibum inſèerere cupiens, Diis omnibus quamlibet imperitis inculcare conatur. Sed audi ſerenisſime Rex, quid in eandem propè ſententiã alius ab Oriente, cuius& ip- ſius precipua ſemper in Eccleſia Dei fuit auctoritas, dixerit. Athanaſius is eſt, qui Alexandri- næ Eccleſiæ ſedem, ſicut ſcribit Cyril. integros quadraginta ſex annos cum decore modera- 4 3 4— tus eſt,& loquacibus hæreticorũ impiorũ nugis inexpugnabili quadã& Apoſtolica pruden- Cyr ad Reginas dèe recta fide · Explicatio verl o rum Athanaſti. tia reſtitit, quaſiq́; fragrantisſimo quodã vnguento ipſum cœlum ſcriptis ſuis exornauit,& ob dogmatum rectitudinẽ& integritatẽ, optimum ab omnibus ſortitus eſt teſtimoniũ. Hic igitur, cui tale Cyrillus tribuit elogium, in libro de incarnatione Chriſti, quemadmodum ab eodem Cyrillo citatur, his verbis vtitur: Si quis præter hæc ex diuinis ſcripturis aliũ eſſe do- cet filium Dei,& alium, qui ex Maria adoptatus eſt in filium, ſicut nos: vel ſi quis Domini noſtri carnẽ ſupernè dicat,& nõex Maria virgine, velcõuerſam diuinitaté in carnéè, vel con- fuſam vel immutatã, vel pasſibilẽ Domini Deitatem, vel inadorabilẽ Domini noſtri carnem vt hominis, hunc anathematizat ſancta& Catholica Eccleſia, obtemperans in hoc diuino Apoſtolo dicenti: Si quis vobis euangelizauerit præterid, quod accepiſtis, anathema ſit. Ob- ſerua quæſo diligenter, quid ab hoc ſanctisſimo viro dicatur: ſimul expende, num eadem ſit Brétij quoq; vox, vt ex eo iudicium facere queas honeſtæ ne matronæ, an mulieris adulterę ſemen ſit Brentius. Certa quędam capita profert Athanaſius, queę ſi quis ex diuinis ſcripturis docerere ſit conatus, eum nathematizati dicit à ſancta Catholica Eccleſia. Sed quànam au- ctoritate, ſi docet hoc ex diuinis ſcripturis? Pauli, inquit, auctoritate dicentis, Si quis vobis euãgelizauerit,&c. Res mira: quod Pauli teſtimonium pro ſcripturis cõtra traditiones no- ſtri temporis hęretici producunt, hoc ad confirmandas traditiones adfertur ab Athanaſio, vr etiã ſi quis è ſcripturis cõtrarium docere conetur ei quod in Patru Conciliis definitum, per manus ab illis accepimus, non ſit audiẽdus: verũ in eo quod accepimus, nobis potiùs fit per- manendum: quamlibet, ille multa proferat in contrariũ ſcripturarũ examina. Non vult Atha naſius iudicare filios de Patrum decretis, niſi declarare ſe velint adulterinos: non vult Iſant ad nor- nihil — verax omvi Dei verbo,ql ſtindubitanter ver thprofciſcitur. Ca ependendum. Na onriterur, quos Ca duerzte videntur ab imus,quod magis 1 lsuut Dei verbum, dtopinio profana! dimam literas inu vodare conaur Eu llod, meminimus lit Alalex quam le ale, Fuit igitur rimum lierarum 4 eſtad Acam, No fuenlt ad poſtero aooannorum. I. umſeridi mandaui Tarle. Quare ſi qu Khaln elegiſti. dldiſos. Tu Verop lncdo K nopis g. ao nobis.i demus Iic ili non Non grauari Agaum Acoiu erdum jgitr rwum igitur! mber no dle Chuig 1 lanus,1s 1 maditum. Certe n Dmr onr. 8 afaff OKIA nOh repert rruwetla dlerumt Aull pue lacrié Opet um oticibuminl S. SCRIPTVRAE LIBERIII. 252 ad normam ſeripturarum ea exigi, ſicut ſemen iſtud adulteræ mulieris in hoc libro docuiſſe audiuiſti. Sed etiamſi quis quamlibet multa proferat ſcripturarum loca, quibus infirmare co- nerur, quę tradita nobis à Patribus accepimus, iubet eum iuxta Pauli doctrinam anathema- tizari, quoniam aliud euangelizat ab eo, quod accepimus. Hic vides, quantum traditioni tri- buendum putauerit Athanaſius, quam etiam ipſi fcripturæ non dubitauit anteferre: ſcripru- ræ, inquam, non quomodo à Catholicis, ſed quomodo profertur ab hæreticis. Nam quomo- do profertur à Catholicis, verbum eſt Dei, cui abſit vt quicquam anteponendum eſſe pute- mus: quomodo profertur ab hæreticis, verbum eſt diaboli. Nam ſicut per membra ſua Chri ſtus, ita per membra ſua loquitur& diabolus,& ſunt vtriſq; ſcripturæ communes, quæ non in legendo, ſed in intelligendo conſiſtunt. Omnes hæretici,(inquit Cyrillus) de ſcriptura diuinitus inſpirata ſui colligunt erroris occaſiones, ea quæ à ſancto Spiritu rectè dicta ſunt, ſua malitia corrumpentes,& ſuper ſua capita flammam inextinguibilem excitantes. Quæ verba& in ſeptima Synodo proferuntur,& eſt hæc Cyrilli epiſt. Synodi quoque Chalcedonenſis actis inſerta. Quoniam verò proprium ei rei caput dicauit Brentius, quod de traditionibus inſcripſit, cui proximum ab hoc locum tribuir, quod nunc eſt à nobis tractatum de auctoritate ſcriptu- rarum, agè quò nos Brentius vocat, ſequanur,& eius de traditionibus quoq; vocem expendamus, vt ho- neſtæ ne matronæ ſit, an mulieris adul- teræ, cognoſci queat. LIBRITERTII EINIS. LIBER QVARTVS DEFE TRADITIONIBVS. VI docent omni& ſoli Dei verbo fidem deberi, qua Chriſti fideles vocamur X ſumus, hoc eſt, eam fidem cui falſum ſubeſſe non poteſt, horum ſententiæ l tantum abeſt, vt nos repugnare velimus, vt eriam clara voce pronunciemus, nihil verius, nihil homine Chriſtiano dignius dici pofſe. Dominus enim Deus 2 Verax eſt, quin ipſa potius veritas, ornnis autem homo mendax. Quare ſoli& omni Dei verbo, qui mentiri neſcit& fallere, fidem eam debemus, quæ Catholica vocatur, vt indubitanter verum eſſe, nec ei ſubeſſe falſi quicquam credamus, quod à Deo, qui Veritas eſt, proficiſcitur. Cæterum quid ſitillud quod vocamus verbum Dei, diligentius nobis venit expendendum. Nam ſi quis putat hoc tantum eſſe verbum Dei, quod ſcriptum in iis libris contiunetur, quos Canonicos vocamus, quod noſtri temporis hærecici non iam putare, ſed aſ- Kuerare videntur ab eorum opinione noſtra longisſimè disſidet ratio, nihil vt dici poſſe cre damus, quod magis à veritate ſit alienum. Quis enim eſt, qui neſciat, quod multis antè ſecu⸗ lis fuit Dei verbum, quàm eſſet vlla ſcriptura non modò ſacra, verumetiam, vt quorundam eſt opinio, profana? Primus qui lireris mandauit Dei verbũ, fuiſſe Moſes credirur, quin eum prinium literas inueniſſe, nec ante ipſtim vllum earũ vſuin fuiſſe, etiã Ethnicorũ teſtimonio probare conatur Euſebius. Inter Moſen autem& primum hominem conditum, ſicut anteà quoq; meminimus, interceſſerunt annorũ plus quàm duo millia, ac toto illo tempore non fuĩt alia lex quàm lex naturæ. Nam lex ſcripta ſumpſit exordium à Moſe, ſicur à Chriſto lex gratiæ. Fuit igicur multis antè ſeculis Dei verbum, quàm vel natus eſſet Moſes, per quem primum literarum eſt monumentis conſignatum. Quod verbum Dei, ſue quod ipſe loquu- tus eſt ad Adam, Noë, Abraham, ſiue quod ſanctis illis Patriarchis inſpirauit, ſola traditione peruenit ad poſteros,& ad Moſen etiam ipſum, præcesſitꝗ́; ſcripturam traditio plus quàm 2000.ö annorum. Lex verò gratiæ non fuit ſcripta, ſed A Chriſto, viua voce tradita, qui nec eam ſeribi mandauit, ſed prædicari tantum. Prædicate, inquit, Euangelium: hæc enim eſt lex gratiæ. Quare ſi quis tum aliqua de re contendere voluiſſet, non illi dicebatur: Sic ſcriptum eſt, aut, ſic legiſti: ſed quomodo? Siue, inquit Paulus, ego, fiue illi, ſic prædicauimus,& ſic cre 7 didiſtis. Tu verò permane in iis quæ didiciſti, ſciens à quo didiceris. Sic viſum eſt Spiritui ſancto& nobis. Si quis autem videtur contentioſus eſſe, nos talem conſuetudinem non ha- bemus. Sic illi non ſcripturas, verùm traditiones& conſuetudinem allegabant,& in eo pij non grauatim acquieſcebant. Verbum igitur Dei non ſola ſcriptura, verumetiam traditione cõtinetur, cui ſi quis fidem non haber, is non omni, ſed ſcripto tantum Dei verbo fidem habet. At qui verè dici vult& eiſe Chriſtianus, is ſicut ſoli, ita& omni Dei verbo credere tenetur, ſiue ſcriptum id ſit, ſiue traditum. Certè multò maxima pars eorum, qui priſeis etiam temporibus illis hæretici fue- runt declarati, non proptereà ſunt hæretici declarati, quòd ſcripto, ſed quod tradito Deĩ verbo fidem non habuerunt, ſicut in proximo ſuperiori capite pluribus demonſtrauimus. BB b Eiuſ- Feriptura quo⸗ modo profertur ab hæreticis, ven bꝛum eſt diaboli. Cyr. epiſt. 28. Alk. 6. Aal. 1. Foli verko Dei credendi, quomes do vere dicatur- Hier. 10. Kom. 3. Pſalm. 13. Verlum Dei lom dins patet quam Jeriptura Cano: nica. Euſ.li.ↄ. cap. 4. & libr.1o. cap.3. præparatiouis Euangelicæ. Verbum Dei non ſcriptum ad Mor ſen v/que. Etiam Fuangeꝛ liũ traditione conſlat. Marc. 16. 1. Corinth. 1. 2. Tim. 3. AFk. 15. I. Corinth. I. Priſci hæretiei credebant verbe Dei ſcripto, ſed nõ item tradito. Brentius verbum nitiuem obieftio- num Brentii con: ſuam magis quã in ſcripturam iu- Traditiones fun- ris, ſed de earum ſenſu comtẽditur. PEI TRADITTIONIIVS Eiuſdem eſſe ſubſtantiæ cum Patre Filium, ex verbo Dei Patres Catholici docuerũt. Nega⸗- bant id eſſe ſcriptum hæretici: concedebant illis Catholici non eſſe ſcriptũ, ſed eſſe traditum- Vides, quæ res Catholicos ab hæreticis diſcreuerit illi non recipiebant verbũ Dei, niſi guod eſſet ſcriptum: ij non modò ſcriptũ Dei verbum, verùm& traditum recipiendum eſſe puta⸗ uerunt. Certè Felix Pontifex, qui centũ quinquaginta plus minðùs annis Nicęnũ Concilium præcesſit, ad Benignum ſcribens, Apoſtolorũ eſſe traditionẽ ſeribit, quòd filius eiuſdè ſit cum Patre ſubſtantiæ. Ad eundem modũ, quod Spirituſſanctus æquè ſit adorandus& glorifican- dus, vt Pater& Filius, cùm eiuſdem ſit cum Patre& Filio ſubſtantiæ, demonſtrabãr ex Ver- bo Dei Catholici. Quærebant, vbi ſcriptum eſſet, hæretici. Catholici cum iiſdem verbis ſcrĩ- ptum non poſſent, verbum Dei traditum proferebant. Id hæretici recipere noluerunt. Sed quorſum attinet reliquos cõmemorare? Magna ex parte quotquot fuerunt hæretici, ſolum eſſe Dei verbum aſſeuerabant, quòd ſcripturis contineretur, cui fidem habere Chriſtianum quemlibet oporteret? Contrà Catholici contendebant,& ſoli&ꝙmni Dei verbo, ſiue ſcri- ptum id, ſiue traditum eſſer, fidem haberi debere. Ex quo cuiuis perſpicuum eſſe poteſt, quæ ſit honeſtæ matronæ, quæ contra vox adulteræ mulieris& fornicariæ, tum vtrius ſemen ſit Brentius. Qui cùm& ipſe non aliud eſſe Dei verbum recipiendũ, quàm quod his libris con- tinetur, quos Canonicos vocamus, quòd verò per traditionem accepimus, id eſſe reiiciédum doceat, quid aliud ſe, quam ſemen adulteræ mulieris eſſe demonſtrat? Sed audiamus, quibus modis opinionem ſuam tueatur. Sumit exordium à cabala Iudæorum, quos in tantam Rabinorum ſuorum ſeruitutẽ con- iectos narrat, vt quicquid illis fabularũ quamuis incredibiliũ nomine cabalæ, quam receptio⸗ nem ſiue traditionẽ interpretatur, obtruditur, neceſſe habeant tanquã cœleſtia oracula exci- pere& adorare. Itaq; tanta premuntur, inquit, tyrannide, vt ſi Rabinus quiſquã dixerit, de- xtrum eſſe ſiniſtrũ,& ſiniſtrum eſſe dextrũ, non eſt in miſero vulgo, qui cõtradicere audeat. Hanc, inquit, Iudaicã ſeruitutem& tyrannidẽ ſuſcipiunt hiſce temporibus in Eccleſiam filij Dei inducendẽ hi, quos à traditionibus dicere posſis traditionarios, aut ſi breuiori vocabulo delectaris, traditores,&c. Quid autem Brenti, ſi veſtri magis de hac veſtra tyrãnide querun- tur? Produximus in præfatione libri huius querimoniã Oſiandri, qui ſex& rriginta ſcriptu⸗ rarum loca ſe protuliſſe ſcribit, quibus habitare Deum in nobis demonſtrauit, neq; tamen ſi⸗ dem habitã eſſe: ſcripſiſſe breuẽ ſchedam Philippũ, qua teſtatus eſt ita ſe rem habere, ſtarim eſſe creditũ. Quęritur& hoc Oſiãder, ſicut ibidẽ indicauimus, quòd qui vel T'heologis Do⸗ ctores, vel artium VVittembergæ Magiſtri creantur, iurare coguntur conceptis verbis, non in ſacræ ſcripturę, verum in Auguſtane Confesſionis vnanimi conſenſu ſe cõſtanter eſſe per⸗ manſuros. Coguntur, inquit, abiurare verba Dei,& in Philippi verba iurare, dum iurant, de grauioribus rebus ad fidem pertinentibus nihil ſe ſtaruere velle, niſi de ſententia Seniorum Confesſionis Auguſtanæ, etiamſi contrariũ dicat ſcriptura. Vides ergo Brenti, veſtros eſſe tra ditores illos, qui multitudinẽ imperitam induxerunt in eam ſeruitutẽ, vt quicquid ipſis tra- dere viſum fuerit, neceſſe habeant tanquã cœleſtia oracula excipere& adorare, vt ſi vos eo- rum Rabini, ſi vel tu Brenti, vel Philippus dixerit, dextrum eſſe ſiniſtrum,& ſiniſtrũ eſſe de⸗ trũ, non ſit in miſero vulgo qui cõtradicere audeat, cum iureiurãdo etiã adſtringãtur, quibus docendi munus imponitur, ne cõtradicant. Magis hæc igitur in veſtros quàm in noſtros tua quadrat oratio: ac tantò minuùs ferendi eſtis, quòd veſtra quedam inculcatis auribus noſtris, quæ tot ſeculis Eccleſiæ Dei fuerũt ignota: eaq́; pro cœleſtibus oraculis haberi,& tanquam Dei verbum adorari vultis: vt quibus perſuaſum eſt vt ab Eccleſię gremio ſe ſepararent, eos iam tot deos, quot ſunt nouarum hæreſeon auctores, adorare videamus: dum vnaquæq; ſe⸗ cta ſui Rabini verbum, Dei verbum eſſe contendit. Iamne intelligis Brenti, quòd vos eſtis, qui ſeruitutem hanc& tyrannidem in Eccleſiam Dei induxiſtis: quodq́;; multò verius hæc de vobis dici poſſunt, quàm de Iudæorum Rabinis, vel Catholicis Epiſcopis? Neq; verò cauſam video, cur Petrum à Soto reprehendas, quod is dixerit, traditiones eſſe certisſimum fidei fundamẽtum. Nam ſi quod primo loco ponitur in ædificatione domus, id rectè fundamentum dicitur, conſtat in ædificatione domus Dei viuentis, quę eſt Eccleſia, prĩ mas fuiſſe traditiones,& illis ædificatã eſſe Eccleſiã, priuſquã extaret ſcriptura vlla, nihil vt abſurdè loquatur, ſi quis eas fidei fundamentũ eſſe dicat. Deinde verò manifeſtũ eſt& hoc, quoòd labefacto fundamento, quod reliquũ eſt operis extructũ, ruere neceſſe eſt. An non hoc ipſum accidiſſe videmus labefactatis traditionibus? Non potes dicere Brẽti, nobis vllam eſſe vobiſcum de ſcripturis controuerſiam, recipimus omnes: tanquam Dei verbum veneramur & adoramns omnes. Qua de re itaq; agitur inter nos? Agitur de eo, quo ſenſu nobis recĩ⸗ piendæ ſint, cõne quem vos adfertis, an eo, quem à Patribus noſtris traditum accepimus? Deinde an ſimul cum ſeripturis traditiones quoq; Patrum ſint nobis retinendæ? Scripturæ ſaluæ ſunt apud nos etiam veſtro ipſorum teſtimonio. Iota vnum aut apex vnus ex illis per nos ſublatus aut mutatus non eſt. Nam de veſtris in Germanicam linguam verſionibus, hoc loco mihi ſermo non eſt. Poſteaquam verò traditiones Patrum reĩĩciẽdas eſſe putaſtis, tan- quam conuullo fundamemto,qus ſt, quanta uina conſequut⸗,quim Vaityquam nauar, ungoram facim nnenum igitut uu nenum ſcipturan ged quam randec nurmdam eſſe puret certiuselſet llute l pac via coniicetetut ioſsſimorum hypo dlom vanisſimas O ai ae aliquid obti as tanti,& non do o traditionum ge ncbiſacra ſcrpptura iſe cena neceſſariã, enſet ymbolum Ap wordinarir ſuccesſ lngere,ſed ythabea onneatur vera pro requod de ſcriptun Nierem te librũ Ira aumerore te pecca lex ilis ipiis verb ſioné,& annuncia ſerebi licuit, qud encta. Itidem exi nlunt kpiſcopi E dale cognouerunt daunt neque cogn eüdgs Apoſtolorum ah domi lidros ha aelores Epiſcope deamprehenlum tlgenti noſtre ta nan cdoeeret nõeſſe rüeyhiit Idos Nie ſ h 3 dvotoliſe netiæ: ſeg efacer ſori ldryturs Udus côn waü guüin Chrlkt erüt j lpc 8 D 12 a. N dd IRX dprn . tmib 7 JG 7 ſeo,um eg i maco Amne pia, 12 nltra del ah noum don a nominecdal 8 Rtanqba ce as URadinwah 3p vulge uich ke tempordag a narios altſih in de hac ſeſtraſ ad noti quiſex d n vsdemonſtrd a, teſtitaſen ar 5quodqulh ogenrurcon 2 conſenſuſee f pi petbalu b. dle, nii deſt i. ldes ergo be ſeritute,ſt A. cipete Kadd a. . urädo etiad A in ſeſttos ql i dam inculet A dus oraculh 5. cdeſe geni 5 re videam. greligöhref a. ciſis:ooc e 7 wexaretc, 94 1 ade verö I 171 delhde“ 4u. 7 i olrt 22me .„LIBER QVAATVS. 292 quàm horrendæ ſectx ex eo natæ ſint, veſtris oculis pſi videtis. Nihil igitur erratũ eſt à Pe- tro, quòd ſuo modo quodam fundamentũ ſidei traditiones eſſe dixit. Intereà tamen& fidei & domus, que ſupra hanc fidem ædificata eſt, aliud fundamentũ non eſſe, quàm illud, de quo ſcribit Apoſtolus: Fundamentũ aliud nemo poteſt ponere præter id, quod poſitum eſt, quod eſt Chriſtus Ieſus. Petrus vnà cum Eccleſia Catholica libenter confitetur. Quare quæcunq; ſunt ædiſicata ſiue tradito, ſiue ſcripto Dei verbo, non ſuper aliud fundamentum ædißcata ſunt, quam quod à Paulo, quod& à cæteris Apoſtolis fuit poſitum ſuper Chriſtum Ieſum: in cuius gloriam& tradira& ſcripta ſunt omnia. Quò res fiat illuſtrior, exemplum profe- remus. E ſcriprura didicimus, Ieſum traditum eſſe propter delicta noſtra, reſurrexiſſe pro- pter iuſtificationẽ noſtrã: quorum alterũ luctus& mœroris, alterũ gaudij eſt& letitiæ. Vide quemadmodũ hoc ipſum traditione quadã& cæremonia ſit expreſſum, quò magis memo- ria tantorũ beneficiorũ animis fideliũ inculcari poſſet. Quoniã feria ſexta paſſiis eſt Chriſtus, die vero Dominico reſurrexit, quò tenacius inſigi id poſſet mẽribus mortaliũ, viſum eſt Ee- cleſiæ ſtatuendũ, vt quo die paſſus eſt Chriſtus, abſtinentes à cibis delicatioribus,& ieiunĩo corpus macerantes, pasſionis illius& mortis beneficiũ, quaſi cõpatientes illi pro nobis paſſo, grata quadã recordatione proſequeremur. Contra vero, quia gauiſi ſunt diſcipuli, cum Chri- ſtum vidiſſent à mortuis reſurgentẽ, quo die factũ id eſt, vt eum ipſi quoq; ſumeremus hila⸗ riorem,& plus etià aliquid reficiendo, recreandoꝗ́; corpori tribueremus. Vides quemadmo- dum& ſcripturæ& traditionis idem eſt fundamentũ Chriſtus. Et impletur illud, quod ab Apoſtolo ſcriptũ eſt: Siue mãducatis, ſiue bibitis, ſiue quid aliud facitis, omniia in gloriã Dei facite. Et alio loco Omne quodcunq; facitis in verbo& in opere, omnia in gloriam Dei fa- cite. Quod abſtinemus, in glriã facimus Chriſti, qui pro nobis paſſus eſt: quòd manduca- mus, in gloriam facimus eiuſdem Chriſti, qui reſurrexit propter iuſtificationẽ noſtram. Fun⸗ damentum igitur tam ſcripturæ, quam traditionis, Chriſtus eſt, quodꝗ; per chartam& atra- mentum ſcriptura, hoc per cæremonias quaſdam& obſeruationes docet nos traditio. Sed quam tandẽ cauſam adfert Brentius, quamobrẽè Petri ſententiam de traditionibus re- futandam eſſe putet? Quid, inquit, miſerius, quid ærumnoſſus eſſet Eccleſia filij Dei, quid in- certiùs eſſet ſalute Eccleſiæ, ſi fundamentũ eius penderet ab Aſoticis traditionibus? An non hac via coniiceretur Eccleſia in extremã ſeruitutẽ ambitioſisſimorũ Prælatorũ„& ſuperſti- tiofisſimorum hypocritarũ, qui prætextu Apoſtolicarũ traditionũ obtruderent Eccleſiæ, non ſolùm vanisſimas quaſꝗ; nugas& ineptias, verumetiã horribiles errores amplectendos? At- l. Porinthaha Dies Solit& Væ: neris quomodo nos adm onẽt de Chriſto: idque ex traditioue. Ioan. 20. 1. Corinth. Ie⸗ coloſ.z. Quur Brentius raditiones oppugnes. Reſponſio. qui tale aliquid obtrudi ſub Apoſtolicarũ traditionum prætextu negamus: quod cùm tu di- cas tantũ,& non doceas, eadẽ facilitate cõtemnimus, qua dicitur abs te. Tandem Brétius de quo traditionum genere loquatur, definit. Non loquimur, inquit, nune de ea traditione, qua nobis ſacra ſcriptura,& quæ in ea cõtinentur, à maioribus per manus tradita ſunt. Hanc vult eſſe certã, neceſſariã,& modis omnibus amplectendam. De hac loqui dicit ITrenæum, cùm re⸗ cenſet ſymbolum Apoſtolorũ& ſuccesſionẽ ordinariam. Nam in hoc prodeſt, inquit, cogni- tio ordinariæ ſuccesſionis, non vt liceat Epiſcopis noua dogmata aduerſus ſacrã ſcripturam fingere, ſed vt habeamus ordinaria teſtimonia, quibus ſcimus hane eſſe illã ſcripturã, in qua contineatur vera Prophetarum& Apoſtolorũ doctrina. Miror Brenti, quomodo ſis auſus di cere, quòd de ſcripturæ traditione loquatur Iræneus in eo loco, quẽ citauerat Petrus à Soto. Dicerem te librũ Irænei non inſpexiſſe, niſi ex iis, quę paulò pòſt ex eo adfers, malitia magis quàm errore te peccare cognouiſſem. Qua de re cum eo ventum erit, agam pluribus. Certe vel ex illis ipſis verbis, quæ citauit Petrus, vbi dicit Iræneus. Quam habent ab Apoſtolis tra- ditioné,& annunciatam hominibus fidem: quandoquidẽ annunciatã dicit, nõ ſcriptam, col- ligere tibi licuit, quòd non de traditione ſcripturæ loqueretur, verium de traditione viua vo- ce facta. Itidem ex iis quæ præceſſerunt, habemus annumerare eos, qui ab Apoſtolis inſti- ruti ſunt Epiſcopi Eccleſiis,& ſucceſſores eorum vſque ad nos: qui nihil tale docuerunt, neque cognouerunt, quale ab iis deliratur. Non dixit, nihil tale ſcripſerunt, ſed nihil tale do- cuerunt, neque cognouerunt, Iam verò quando iubet ad ſucceſſores Epiſcoporum,& Ca- thedras Apoſtolorum recurrere, quam ad rem id iubet? num vrt ſcripturas ibi legant? Qua Verò dami libros habere non posſint. Certum eſt, quòd eo conſilio remiſerit eos Iræneus ad ſucceſſores Epiſcoporum,& ad Cathedras Apoſtoloru, vt ſi quid fortaſſe ſcripturis canoni- cis comprehenſum non eſſet, vt ſi quid obſcuritatis haberet aliqua ſcriptura, vel propter in- telligentie noſtreę tardiratem, vel quòd hæreticorũ peruicacitas perplexam redderet quæſtio- nem, doceret nõ eſſe ad vnius alicuius oppidi Doctorem ſiue miniſtrũ recurrendũ: quale eſt, verbi gratia, VVittemberga in Saxonia, Tubinga in Ducatu VVittébergenſi, Geneua in fi- nibus Heluetiæ: ſed ad Cathedras Apoſtolorum, vt quem ſenſum, quàmve doctrinã per ma⸗ nus ea de re traditam accepiſſent, per longam Sacerdotum& Epiſcoporũ ſuccesſionem du- bitantibus parefacerent. Sed audiamus adhuc loquentẽ Iręneum: Quid autem, inquit, ſi neq; Apoſtoli ſcripturas reliquiſſent nobis, nonne oportebat ordiné ſequi traditionis, quam tradi- derũt ij, quibus cõmittebant Eccleſias? Cui ordinationi aſſentiunt multæ gentes Barbarorũ, corũ qui in Chriſtũ credunt, ſine charactere vel atramento ſeriptã habentes per Spiritum in BB5 2 cordi- Quales traditio nes Brentius recipiat. KR eſponſto de Ire⸗ næο quid contra Brẽétium ſenſerit de tradittonibus. Iren lib.. cap. z6 Oad nunt Catbe⸗ 9 dræ Feckariort. Idem lib. 3. ca 42 Traclit ioni ere dendum etiam Mine Seriptura⸗ Apud multas gen tes fuit Enageliã ſine ſcripto. Synodi ex tradi- . 7 tone multa cons ſtuuerunt. d diſcernenda doęmata prodeſt coguitio ſuceeſgio: nis ordinariæ. Ouomodo cöuin- cendi, qui negant liberum hominis arð itrium. Contra iuſlitiam inputatiuavuz& idem ſpecialem. JFefkarii nomẽ pæ nitentiæ& Eu: chariſticæ muidt. 1 I. Tim. s. „ Brentii ſen. zentia. TRADI I. 1 NIBV 3 cordibus ſuis ſalutem,& veterem traditionem diligenter cuſtodientes. Quibus ſi aliquis an- nuncianerit ea, quæ ab hereticis adinuenta ſunt proprio ſermone eorum colloquens, ſtatim concludentes aures, longe longius fugient, ne audire quidem ſuſtinentes blaſphemum collo⸗ quium. Sic per illam vererem Apoſtolorum traditionem, ne in conceptionem quidem men- tis admittunt, quodcunq; eorum portenti loquium. Potuitne clarioribus verbis indicare ſe non de ſcripture, ſed de ea, quæ viua voce facta eſt, traditione loquię Simul ex iis verbis col- lige, quòd ipſius eriam ſeculo, hoc eſt, centum octoginta annis poſt Chriſtum natum nulla fuerit apud pleraſq; gentes Euangelij ſcriptura, ſed ſola tantùm Apoſtolorum viua v cofs cta traditio. Sed de hoc paulò pôſt pluribus. Quòdautem in hoc modo prodeſſe dicis ordinarie ſuccesſionis cognitionem, vt habea- us ordinaria teſtimonia, quibus ſcimus hanc eſſe illam ſeripturam, in qua contineatur Vera Prophetarum& Apoſtolorũ doctrina, alium etiam eius vſum fuiſſe reperies, cùm apud alios ſanctos Patres, tum apud hunc ipſum Ireneum. Neq; enim de veritate ſcripturę, ſed de veri-⸗ tate doctrine, ſi qua noua proferebatur, num ad eundem modum, qui Cathedras Apoſtolo- rum tenuerunt, inuicem ſibi ſuccedentes Epiſcopi docuerint ordinaria teſtimonia, perquire- bant. Sic in epiſtola quadam ad Florinum hic idem Irenæus: Hæc dogmata, inquit, Plorine, ſanam doctrinam non habent, hæc dogmata diſſentiunt ab Eccleſia, hæc dogmata tibi, quĩ ante nos fuerunt Presbyteri, qui& Apoſtolorum extiterunt diſcipuli, non tradiderunt. Hic Ireteus non de ſcripturarum, ſed de dogmatis veritate traditionem profert. Sic in Concilio Nicæno, de eo quòd Filius eſt Patri conſubſtantialis: in Conſtantinopolitano de eo, quòd Spirituſſanctus æqus ſit adorandus& glorificãdus, vt Pater& Filius: in Epheſino, quòd Ma ria virgo rectè vocetur Deipara: in Chalcedonenſi, quòd duæ ſunt naturæ in Chriſto: in ter⸗ tio Conſtantinopolitano, quòd duæ ſint in eo voluntates& operationes: in ſecũdo Niceno, quòd imaginibus recte vtitur Eccleſia: in eo quod ante centum annos habitũ eſt Florentiæ, quòd Spirituſſanctus à Patre, Filioq́, procedat, cum de rebus iis in illis Conciliis diſceptare- tur, quandoquidẽ ſolis hæretici ſcripturis nitebãtur, quas iuxta ſuã voluntatè interpretaban- tur, viſum eſt faciendũ Carholicis, vt que fuerit iis de rebus inuicẽ ſibi ſuccedentiũ Sacerdo- tum& Epiſcoporum ſententia, diligẽtius inquirerent:& quod ordinariæ ſuccesſionis teſti- monio tot ſæculis vnanimiter ab illis traditũ eſſe conſtabat, id tanquã Dei verbũ reciperent. Cæterũ quòd ſcribis: Non in hoc prodeſſe cognitionẽ ordinariæ ſuccesſionis, vt liceat noua dogmata aduerſus ſacram ſcripturã fingere, verisſimũ eſſe confitemur, quin hanc ſolam cau- ſam eſſe dicimus, cur ordinariæ ſuccesſionis teſtimoniis tantoperè nitamur, vt ſi quæ doctri- na profertur, vetus an noua ſit, cognoſcere posſimus. Verbi gratia: Docet aliquis abſoluta necesſitate fieri omnia, profert ſcripturæ teſtimonia, quibus adſtruere ſentẽtiam ſuam cona- tur, quærimus num hæc fuerit Apoſtolorũ traditio? Recurrimus ad eorũ, qui fucceſſerunt il- lis, vererumꝗ́; Doctorũ teſtimonia: inuenimus quòd primus eius ſententiæ auctor fuerit Si⸗ mon Magus; ei ſucceſſerit Marcion: Marcioni, Manichæus: Manichæo, Petrus Adelhardus: Petro Adelhardo, Ioannes VVicleff: VVicleffo, dux& anteſignanus hæreſeos veſtræ Luthe- rus: contrà quotquot fuerunt 8. Pontifices& Sacerdotes, eos contrariũ docuiſſe. A quibus ceũ hoc dogma veſtrũ incredibili quodã cunctorũ cõſenſu pridẽ damnatũ eſſe videamus, au- demus pronũciare, quod illi inuicè ſibi ſuccedẽtes Epiſcopi tot ſeculis, tã cõſentienter tradide oce fa- rũt, id eſſe verbũ Dei: quod verò profertur à vobis, aut à magiſtro veſtro, verbũ eſſe diaboli. Deinge, profertis vos iuſtitiã neſcio quã imputatiuã: profertis& fidẽ quandã ſpecialè, de qua iam antè plura verba fecimus. Scrutamur ſcripturas, nihil tale in illis inuenimus. Quærimus deinde diligenter, num apud Patres aliqua eiuſmodi doctrina reperiatur contraria, repe- rimus poriuùs omnia. His igitur ordinariis teſtimoniis freti, quod ab illis docetur, tanquã Deĩi verbũ recipere: quòd verò profertur à vobis, tanquã diaboli verbum execrari& anathema- tizare nihil dubitamus. Adfertis etiàã noua quædã vocabula. Nam quod nos pœnitentiã, hoc Vos terrores cõſcientiæ: quod nos Euchariſtiæ Sacramentũ& ſacrificiũ, hoc vos cœnã voca- tis Dominicã. Excutimus Patrũ ſcripta: videmus iiſde eos nominibus vſos, quibus vtimur nos, veſtras verò voces prorſus ignoraſſe. Nam& ſi cœne dominicę mentionẽ faciũt nõnun- quã, ſacrificij tamen apud illos nomẽ multò eſt vſiratius. Quid igiturè facimus, quod Paulus monet, depoſitũ cuſtodimus,& profanas vocũ nouitates deuitamus. Similiter ſtaruimus de reliquis veſtris dogmatibus. Negatis vos Miſſam eſſe ſacrificiũ, negatis pro defunctis oran- dũ, aut ſanctos inuocãdos eſſe, vota mon aſtica, cœlibatumꝗ́; ſacerdotũ damnatis: Nos priuſ- quam aliquid de veſtra ſententia definiamus, quæ ſint iis de rebus ordinariæ ſuccesſionis te- ſtimonia, diligéter indagamus: quibus perſcrutatis, inuenimus vos noua quædam dogmata, contra ſcriprurã ſacram, contra ſenſum& conſenſum Patrũ noſtrorũ fingere. Quamobrem quod à vobis adfertur, tanquã diaboli verbũ repudiamus: quod verò per longam ſacerdotũ & Epiſcoporum ſuccesſionem per manus nobis traditum accepimus, id mordicus tanquam Dei verbum retinemus. Vides igitur, ad quid nobis proſit ordinariæ ſuccesſionis cognitio? nimirùm ad hoc, vt cognoſcamus quæ noua ſit, quæ vetus doctrina.. Oſtendit iam Brentius, de quibus traditionibus loqui velit: de iis enim loquimur, inquit, quas 8△ 1 * IIl 3 rece ha nin vertass,,, .. Antentul 4 rul(enten 55 4 Aamdm profen n rettram Aoui qumile clamo ſ ſcripturis aut tfacit relba ſuntPuenit, cerramen nobis eit gtur quetitur. Ou ſole lacobi,aut ex at excipitis, conti eltimoniis, quot ſu xeitEccleſe,dem b Juod cript elt,& Hoſtolica,i Pattu tores& cum idolo pitudo longitudo, knlerunt yt ſcripſet winquit ratio vol enlä yultis: neq; tr ſtudteſtinoniũ pre qllcuam Irenæus: Kadeasprouocare raex epiſtola eius Ceritpoſten B Jum ſufficiat nobi- kr quod Ruſcbius tiione apoſtoloru cis exemplo mol llent cedamus. ntur Apoſtolic iusri cöprobatl roüue quicung; ta dootus quam pr natacuſtodimus rlig ge bijpſts, tontes cömend dmnafaciendun düüinus cognoſce Ntra deinces lasxtlicezt did dottete exigunt beun. A G 2 4 . dm 1 13 8 — Anonem cſen wonltantnopaſt 0¹ & küusind d I& luntnarqreid Coperzronesin a tum nos habt h Wüsmills Cx A raſuä olmrm i iauice ſbi läett in uodordingitl M ic unquiDeiſt it mnx[uccestlonl if topere niran; i Ägratu: Doct A L adſtrvete ſent m mmus adeori,P d seius ſentenit „Nnichxo,be d Tenanusharett F. os contrrüdt i Samnatüe f nde Caln. ot ſeculis, täc¹c i 1 1LI13ER QGVARTVS. 283 quas nonnulli ſcriptores& alij tribuunt Apoſtolis, quæ tamen ab Apoſtolis non ſunt ſeripto mandatæ. Cgncedit igitur& Chriſtum feciſſe, dixiſſeq́; multa,& Apoſtolos nõnulla tradi- diſſe& inſtituiſſe, quæ ab ipſis nõ ſunt literis cõprehenſa. Cæterũ duo nobis, inquit, hic con- ſideranda veniunt: vnum eſt, quæ ſint illæ Chriſti aut Apoſtolorũ traditiones, quæ ſermone & non ſcriprto poſteritati ſuunt cõmendatæ. Alterum eſt, ſi cõſtiterit, eas traditiones eſſe Apo ſtolicas, cuius ſint generis aut conditionis,& quo conſilio ſint tradite. Videlicet num ſint tra ditæ vel ad tempus tantùm, vel ad externam tantùm diſciplinam, vel, num ſint eius cõditio- nes, vt ſine ipſarũ obſeruatione verà& æternã ſalutem conſequi non posſimus. Omninò enim ac diligentisſimè cauendum eſt, ne nobis humanæ ac fictitiæ traditiones pro Apoſtoli- cis obtrudantur. Partitio tua Brenti, nobis non diſplicet: ſed nec illud improbamus, quòd ex Paulo mones, cauendum eſſe, ne fictitiæ traditiones pro Apoſtolicis nobis obtrudãtur, nam hac in parte nos quoq; tecũ ſentimus. Cætetùm Irenæi teſtimoniũ expendamus: Scribit, in- quit Irenæus, hærericis ſolemne fuiſſe cum vrgerentur ſcripturis, ad traditiones confugere. Cuùm è ſcripturis, inquit, arguuntur, in accuſationẽ cõuertuntur ipſarũ ſcripturarũ, quaſi non rectè habeãt, neq; ſint ex auctoritate,& quia variæ ſint dictæ,& quia non posſit ex iis inue- niri veritas ab iis, qui neſciunt traditionẽ. Sicut ipſe ſciſſus es ab Eccleſia Brenti, ſic vnius ca- pituli ſententiã ſcidiſti, dum ſuperiora ponis, extrema verò præteris, partim memor, partim ſubdole corrũpens. Cur enim illud non adiunxiſti, quod non totis octo verſibus interiectis ſequitur? Cùm autem ad eam iterum traditionẽ, quæ eſt ab Apoſtolis, quæ per fuccesſiones Presbyterorũ in Eccleſiis cuſtoditur, prouocamus eos, qui aduerſantur traditioni, dicent, ſe non ſolùm Presbyteris, ſed etiã Apoſtolis exiſtentes ſapientiores ſynceraà inueniſſe veritaté. Quæ per Deum immortalem eſt hæc animi tui peruerſitas? quæ frontis duritia? quod eum Irænei locs ad opinionẽ tuam confirmandã auſus es producere, quo vix aptior alius ad eam infirmandam proferri potuiſſet? Contra quem enim ibi loquitur Irenæus? Nonne cõtratur- bam veſtram Aſoticam, quam nullus pictor tam graphicè depingere penicillo ſuo potuiſſer, quàm ille calamo ſuo deſcripſit? Nam cùm duplex ratio ſit congrediendi cum hæreticis, aut ſcripturis, aut traditione, queritur Irenæus, neutra cõtra eos quicquã profici. Cuius etiã hæc verba ſunt: Euenit, inquit, neg; ſcripturis iam neq; traditioni conſentire eos. Aduerſus tales certamen nobis eſt, ô dilectisſime, more ſerpentũ, lubrici vndiq; ſingere conantes. De vobis igitur queritur. Quod ſi quis proferat contra vos ſcripturas, verbi gratia, locum aliquẽ ex epi ſtola Iacobi, aut ex Apocalypſi, aut ex Eccleſiaſtico, aut ex duobus libris Machabeorũ, ſtatim aut excipitis, contra ſeripturas has, quòd non ſint ex auctoritate, quamlibet nos ordinariis teſtimoniis, quot ſint ex auctoritate, quodꝗ́; libros hos tanquã Canonicos iampridem rece- perit Eccleſia, demonſtremus: Aut ſi nulla datur excipiẽdi poteſtas, variè dictum cauſamini quod ſcriptũ eſt,& eius alienum quendam ſenſum adfertis. Si verò traditio vobis obiicitur Apoſtolica, ſi Patrum ſententia contra vos profertur, non dubitatis vos illis profiteri ſapien- tiores,& cum idolo veſtro dicere: Nihil eſt, quòod quenquã tantillũ moueat multitudo, ma- gnitudo, longitudo, profunditas, miracula, ſanctitas, Eccleſiæ ſanctorum: omnes perierunt, ſi ſenſerunt vt ſcripſerunt, niſi fortè qui reſipuerunt ante ſupremũ vitæ diem. Diffᷣcilis eſt igi- tur, inquit, ratio vobiſcũ congrediendi. Nam neq; ſcripturas recipitis: niſi quas vultis,& quo ſenſu vultis: neq; traditionibus Apoſtolicis loci quicquã datis. Vbi fuit frons tua Bréti, cùm iſtud teſtimoniũ produceres? quo vides vel maximè tuam ſententiam oppugnari. Et certè ſi quiſquam Irenæus fuit is, qui traditionibus plurimum eſſe tribuéẽdum putaret, quiq́; ſubin- de ad eas prouocaret, quod etiam ex iis verbis, quæ paulò antè produximus ab Euſebio ci- tata, ex epiſtola eius ad Florinum, cognoſcere cuiuis licet. Quærit poſteà Brentius, quomodo cognoſcere liceat, num aliqua traditio ſit Apoſtolica? Num ſufficiat nobis auctoritas ſiue teſtimoniũ vnius& alterius Eccleſiaſtici ſcriptoris? Pro- fert, quod Euſebius de Papia ſcribit, eum fabuloſa quædam& peregrina tanquã ex viua tra- ditione Apoſtolorum ad ſê relata, vnde Chiliaſte quoq; ſunt errorẽè ſuum mutuati, ſcripſiſſe: cuius exemplo monet, ne temerè traditionibus, que Apoſtolorũ& maiorũ nomine proponi ſolent, credamus. Perfacilis eſt ad id, quod quærit Brentius, reſpõſio. Nam ſi quid nobis ob- truditur Apoſtolicæ traditionis nomine, quod non modò non eſt ab Eccleſia receptum,& eius vſu cõprobatum, verum etiã ſtatim ab initio fuit illi reclamatũ, ſiue Papias id produxe- rit, ſiue quicunq; tandem ſcriptor alius Eccleſiaſticus, quantæcunq; ſit auctoritatis, pro fabu- la potius, quàm pro Apoſtolica traditione habendum eſt. Cæterùmilla, quæ non ſeripta, ſed tradita cuſtodimus, quæ quidem toto terrarũ orbe obſeruantur, datur, inquit Auguſtinus, in- telligi, vel ab ipſis Apoſtolis, vel a plenariis Conciliis, quorũ eſt in Eccleſia ſaluberrima au- ctoritas, cõmendata ac ſtatuta retineri. Nam ſi quid tota per orbem frequentat Eccleſia, hoc quin ita faciendum ſit, diſputare, inſolentisſimæ inſaniæ eſt. Vides quam regulã dederit Au- guſtinus cognoſcendæ traditionis Apoſtolicæ? hanc ſequere& non errabis. Narrat deinceps Brentius, quemadmodũ in concilio Africano petunt Legati Rom. Ponti⸗ ficis, vt liceat Epiſcopis Romã prouocare,& proferũt Canonem Nicæni Concilij, cuius au- ctoritate exigunt, vt Africanæ Eccleſiæ ſubiiciantur Romanæ, ſed Patres Africani Concilij BBb 3 petunt Reſſponſio⸗ 2 Reſponſio, Breu= tium in citando Irenæo impro⸗- bum eſſe. Nee ſeripturit, neec traditione proficitur contra hæreticos Iren. Lb.3. cap. a. Euſeb. li. 5.cap. 20. hiſt. Ecele. Quæſtio Breutii. Euſeb. lib. 3. cap. 38. hiſt. Reſponſio. Auguft. epiſ⸗ 11. cap.J. Brentii nayraiid de actis in Con⸗ cil. Afri. contra Pont. Rom. E Reſponſio de alia Brentii peruerſi- tate in citanda ſi⸗ de biſtoria. Arhanaſius de) rannide Arriauo rum in concre- mandis libris Epiſcoporum⸗ H E TI RAPDITION IIBV S petunt ab Eccleſia Alexandrina& Conſtantinopolitana vera exemplaria Canonum Nicæni Concilij,& deprehendunt Rom. Pontificem ambitione excitatum deſignaſſe in proferédis Canonibus Nicænis crimè falſi. Quare inuehũtur in eum grauisſimè,& arguunt eum aper- tè mendacij. Vt aliqui, inquiunt, tanquã à tuæ ſanctitatis latere mitrantur, nulla inuenimus Patrum Synodo conſtitutum, quia illud quod pridem per eundẽ Coëpiſcopũ noſtrum tan- quam ex Patre Nicæni Concilij exinde tranſmiſiſtis, in Conciliis verioribus quæ accipiun- tur Nicæna, à ſancto Cyrillo Coëpiſcopo noſtro Alexandrięe Eccleſiæ,& à venerabili Attico Conſtantinopolitano Antiſtite ex autético misſis quæ etiam ante hoc per Innocentiũ Preſ⸗ byterum& Marcellum Subdiaconũ, per quos ad nos ab eis directa ſunt venerabilis memo⸗ riæ Bonifacio Epiſcopo prædeceſſori veſtro à nobis tranſmiſſa ſunt, in quibus tale aliquid non potuimus reperire. Exequutores etiam clericos veſtros, quibusq́; petetibus nolite mit-⸗ tere, ne fumoſum typum ſeculi in Eccleſiam Chriſti(quæ lucem ſimplicitatis& humilitatis diem videre cupientibus præfert) videamur inducere. Hoc exemplo moner, cautè iudican- dum eſſe de traditionibus, quæ Apoſtolorum nomine iactantur. Sed quæ eſt hæc animi tui impotentia Brentiè quam ardẽs odium erga ſedẽ Apoſtolicam? quanta mentiendi libido? Scribis Patres Africani Concilij deprehendiſſe Romanum Pon- tificem deſignaſſe crimen falſi. Quando autem hoc illi crimen obiecerunt? An quia memi- nerunt veriorum conciliorum, quæ fuerunt aliundè miſſa, ideò Pontifici falſi crimen impe- gerunt? Num quia dico verius habere me exemplar quam tuum fit: falſi te ſtatim inſimulo quaſi tu codicem tuum adulteraueris? Videris ex te Patres illos longè tui disſimiles metiri- Sed illi quamuis certis ex cauſis appellationes ad illum fieri nollent, quem tamen honorem deberent Romano Pontifici, non ignorauerunt. Itaque non modò quod falſo ſcribitur àte, grauisſimè in eum inuecti nõ ſunt, nõ modò mendacij nõ arguerũt, verumetiã reueréter ad eum ſcripſerunt. Tota epiſtola nihil habet in ſe amarulentiæ, nihil acerbitatis, ſed eſt mode- ſtisſimè ſcripta. Cur autẽ illud quoq; nõ adieciſti, quod in extremo poſitũ eſt? Nam cum ne- garent ſe Fauſtinũ in Africa ſuſtinere velle, clauſulã illã adiecerunt, probitate ac moderatione tuæ ſanctitatis ſalua. Sic illi ſententià ſuam Romani Pontificis moderationi ſubieciſſe viden tur. Hæc ita dicta ſunt à nobis, ac ſi vera eſſe concederemus, quæ tum Patres illi ſcripſerunt: ſimul etiã vt indicaremus, quæ tua ſit vanitas& mentiẽdi voluptas. Quid autè Brenri, ſi quę Patribus illis veriora viſa ſunt eſſe cõcilia, minus vera fuerũt, quam quę proferebãtur à Rom. Pontifice? Vis hoc tibi probemus? Quem autsè eius rei teſtem dari tibi vis, qui ſit exceptione tua maior? Vt Latini tibi ſatisfaciant metuo, ex Orientalibus aliquẽ Græcæ linguæ produciĩ Voles, ſi fides illi, per te ſit habenda. Difficile eſt, quod à nobis exigis, vt ex iis teſtes profera- mus, quos Eccleſiæ Rom. ſemper iniquiores fuiſſe cõſtat. Sed accipimus tamẽ condirionem, quãlibet ea dura videatur. Ecce tibi producimus ex Oriẽtalibus teſtẽ omni maiorè exceptio⸗ ne Græcę linguæ Magnũ illũ Athanaſiũ, qui non ſolus, ſed cum reliquis etià Ngyptiorũ Epi⸗ ſcopis ad Marcum Sylueſtri ſucceſſorem ſcribens, queritur Arrianos omnia valtaſſe, libros etiam vſque ad minimum incendiſſe, ne iota quidem vno relicto. Precamur, inquit, Pater beatisſime, quia non dubitamus apud vos plenaria eſſe Nicæni Concilij exemplaria, vt illa nobis, quæ(ſanctæ recordationis) prædeceſſoris veſtri Sylueſtri fuerunt, ſub tuta mittatis ſtipulatione. Nam quod à prædicta Synodo cum Pontifice noſtro, id eſt, Alexãdrinę magnæ ciuitatis Epiſcopo in Diaconatus interfuimus officio, ſub noſtræ præſentiæ teſtimonio per beatos viros Victorem& Vincentiũ Presbyteros, miſſa ſunt prædicto Papæ Sylueſtro cum adſtipulatione ſubnexa capitula ſeptuaginta. Audis hic Brẽti, quòd incenſi fuerũt per Arria- nos omnes Ægyptiorum Epiſcoporũ libri, ne iota quidẽ relicto, quorũ impietate& fraude factum eſt, cuùm præſertim nec Imperatoris Conſtãtij ſtudium illi deeſſet, vt paucis pôſt an- nis quàm celebratum eſſe Nicænum Concilium, de plenariis eius Concilij exemplaribus du bitari cœptum ſit, nec vllum integrũ eſſe putaretur præter id, quod Romæ fuit aſſeruatũ: ex quo& Iulius& Innocenrius& Leo primus hunc ipſum canonẽ citant, de quo nunc agitur. Eſt ne autè veriſimile, quòd Iulius Pontifex non plus quàm viginti poſt annis quàm habitũ fuit Nicænum conciliũ, auſus eſſet falſum aliquem canonẽ citare, cùm illo tempore ſupereſſe reſtes nõ pauci potuerint, quibus eum de crimine falſi cõuincere licuiſſet, quòd Arriani pro- culdubiò facere non prætermiſiſſent? Produxiſſent autẽ poſt hunc etiã Innocẽtius& Leo Canonẽ hunc ipſum, ſi falſi crimẽ obiectũ à quoquã Iulio cognouiſſentè Sed quos tu ſemen adulteræ tanti patrati ſceleris audes arguere? An non eos Pontifices, quorum ſanctitas, ho- neſtas, grauitas in toto celebratur orbe Chriſtiano? Patres Africani concilij potuerunt vt ho mines errare, de re præſertim ſibi minùs nota: tam ſancti verò Ponrifices ij, falſi crimẽ cõmit tere nunquã potuerunt. Miſit Cyrillus exempla canonũ Patribus Africanis, verum vndetex Alexandria. Atqui Magnus Athanaſius incenſos ibi libros fuiſſe queritur ab Arrianis Quod ergo mittere potuit Cyrillus exemplar aliud, quàm quod ab hæreticis fuerat corruptũ certis canonibus omisſis? Atticus porrò viuenti Ioanni Chryſoſtomo, cum is in exiliũ pulſus fuiſ⸗ ſet, ſucceſſerat, qui facilè ferre potuit diminutũ eſſe canonũ numerũ, eum pręcipus ſublatum, quo libera permittebatur ad Romanum Pontificem appellatio, cùm ſub idipſum Hendene nno- ritclam qpele vnperies⸗Tlabe comperies.N3b cum teſtimond àgrmorul ſorum Africcord ur Romscdämn Conciſſexenp'an MMonerienim B llpwmente puirienilidpo ahjaiem aftema nblunam deci Uüle balcha celeb gut öteptands gelie.In eiuſmoc Imperatote Conf obſeruationis paſc dicat celebris apuc poſt Ohriſti aduen ſunr, Et hæc certo lberos gignentem iduitate vixit, Dia Inceti ſunt Canone ggnete Dresbytero mhominum ment u. Nan quamuis al onem qui idem eſt duntpro lbidine ſus timpedimentis ma Monet iterum Bre twhenm non ided ag ione frmat:ſede lnitis nobis comm tii conneniat cum leum hac ſan pturap csfilereoluerit onpoteſt quod 4p racauerunt ſcripti nt Poltli quod draretico Iraditi egreditur iam ta lhen eſſ verd a Lhnem. mmu doſol litnu ſu hae does enon du 284. T V S, nen go in rQ V A R—„ 0 reſtitu 1 7 I NREK ifi anennanehseenen Ly⸗ ſtomum Feeeialſeae 18 5 ius an heneerinhſe Athanaſij Dnonſgeſeng nre entiu 1. lexX. 7110 usenerhe Lüdeleedehehee Alexandr 8) ſeder iſcoporum in ſ Epiſcop biorum P a1 11 Pl— uI 1 ſ 3 T 2„ hic i od lapſi fue- Latio lica ni Cõcilij, quæ. Üiehen Epiſco 3 15 3 6 exemplaria Ni oman. Pontifices 2 8 Pont. ſe ſſe veriora putaren aam ea quibus Aanfndee Erroré po- hn ſeau .. 6.1. nt ql S icanos 1 erulces 9 ilij, cum. miſerant,: fricai am c int Patres Afiicai Kon Söntecuapen aamns S1nl- f ſedem halie cnende Ro⸗ TIIIt d.& Atticu danti do imo ſuas contr- totos ſen quæ 1—, nd.&— abun Imo iu. 2 d ctos 2 Lege 9 illus Alexa 3 ſiex⸗ nifacio pr. laque du aſſe? 8 2 rillus 2 Quid autem ſub Bonifa tentiaq damn eam 1 cenl hunc m&e 1 bantur? QA.‿ iſſe?& qul ſt niſiſſe, p orem iſcopum, tu 2 tebant iſſe?& do din m err 8 ſcopu 5 bere znou ifacio ſecun que ſuoru. 1 Epi. habe A ſuum ag nifacio orumque drinun ium, ita rem ſtes ſub Bor ædeceſſoru ium Alexan ifacium, nrifi- lrecRaunN.l nt, eas, ræde Lulalium i ad Bonif⸗ 7. Poi mälſ 2 rexerant, e„ jeciſſe, P ad Eu 4— 1ſ6 opi 4 4 Romal 5 hee 8 Ci ificis ſub ius ſecundus inẽſis Epiſe nſolum dus habu- alum a e ani Ponti aifacius ſe ij Carthagin tratum, no itatis pondu dedh n malat eh ipſe Bonita Eulalij demonſtrati er auctorita in& ip- QUs 1 1...: uln dlded de 10 ſcrip ſit hic P ſe ultur mox opinor, um ſemper ientalium, q. t. in. ue eq iam ſatis, v 5 nes magn orum Orie 1 riora fuerin 2 emmxlot 3 epiſtolam, q 78 itaque ia licos omn G; multoru Od verio en 5 jes. Habes atholi 1 liorumq; sione, qu Nicæi enona Canoen onio, quos apud n Athanaſij, a do propria iecald ſunt actorum de tra- hlir um Magni dammo 3 li pro Ohiei de Rur. cum te verum& 5 m quo ſt. ntiiopo. 1. Us. tionibus diuey= 4. 1 8 t Verl. Opori 6 Omnlta 7 iudicem ditionibus 2 odumenat a iſſe Sacheeeinded— Aexanctichne L ſtolicæ, cunctanter Har Unn NIIa ae a quaſt Ia rah maſſ. g. E* 7 1 A 0 8*. 7 8 l—. Iis. depredendileſ m ſorum à àm quæ v um ſint Ap aditiones, q t. Et contran . ma, qu. itionibus, nun em re ti. p xextan. medieramd a qua 8— mnau ius, vt de endie oin diuerfe de een beiraſ nüede Dominico lded Pongg 1II ntilis, no re O eſle deo Pondftädh Conc iterum Bre nuntur nol de tempo brandum ilippum tra- R.l, 1er Idelf it, propo ditiones ſcha celebr& Philipp— am f. Rlt. Mon 111 1ul 2 7 8 I ra. Sf Pa C lum 2 6 11— ſulne u 1 Aliquando II A ofola eulkeied tachge aaiſed,aſsh dehnoeh zter Waiee 8 s ohgetll ic, altera illi betrum ſcribun 5 iugio Romanæ F 55. C. all nt J C. utem De con 2. ſanctæ.. b Reſponſi 9 nollent o en hui 2 3 ffirma.:alij 2. arta. iter huius 4 88 UInus a nollent, 5 em a 3 nartam: maqu liter ſſe leg Aeez lij qui imamqi una deci ccleſiarum, a d factum e S ore mmodo qlodt 3 mam decim dum eſſe L ium Eecleſiar am quo fuit de teinDo t penn an oſt Lu ebrandu„) ientalium neſt, quà ritate, que fui i quid Seoro ge⸗ grctit ſen Siſe Paſcha blebdän habet eii aliud kielenaban hnſs nane dearhomnea d Cio. he,e vynldlacetdt N.. hanus, Brenti, qui ngregarl, iugio 4Sl i prædica. cerdotum. Pep. , nldal ep i caſu Bre* cong d de con 4 ta Dei P.5 7. 59. 115.2. 2 d quit St iuſmodi cat i Concilium te Porrò ipit ſanct 2 iuncti hæreſi. 59. lib rremo poltiſ K ſiæ. In eiuſm ino qui irempta eſt? it, non ſuſcip is nuptiis conir 2,1 eX 55 Cleſiæ. Conſtanri 5 rſia direl P* inquit, 1 ſe undis 1L P— tem& Tom. l. ceruntptobta ia ratore LondOerlIa, G: Revera, ore, ſec ihuc viuente. Kerul u. 1 Impe 2.. Paſchæ 60. hanius: rum VX d& adhu 3. fel In ... 10— 1118 BPa Epip. tila eo t. Se Iullt, V 4 dds moderati bſeruatio ræcos 4 s,mor 3 bſeruat. mna contii 2 Uld— O5 1 ud G L. nuptiis„ tate 0. ſe ab V 114. 4 vbi cerdo- 8,Clls tum ba dicat cele II1, CO8 G um 1 1.. d eum 9. aum,. zt vxo- 8,0 3]S 4 entum, i Eccleſia c t. Se Jypodiacor liberos ducunt* . ulGh riſti adue. Dei C. ſuſcipi.8& Hypo. dhuc 1 te. non 2 upts.V ſt Ch 1 ncta 3 non um 1 locis A— de facto, Folup 1 Poft C. rtò ſa irum piſcopu ibuſdam ſed ju-„es ed 3 C ce— XOTis V Epi buſda m, ſe. 1 ſunt, Et derten Aalidls dr Bre hhts umn Deatn 1 d eſt iuxta Sanae ſubla⸗ de iure. mMrfhſdn 11. 1g. m& ices mihi: non eft itatio iam em duntols liberos g ixit, Diaconu ici. At dices At hoc i dubitatio 1 Ca⸗ amomn. 51 vIxit, ccleſiaſtici. diaconos. hani du nen iuxta dus liquc Ca iduitate v Eccle Hypodi ic& hæc Step. tame 6 dus alqle Vlc nones. 8& J. Sic& 1 ciunt hoc ſed fa- „„.. i ſunt Ca Diacono Ult. 81 n faciu. ntales,. dis exigis Nted a ſinceri ſuu 8& Di- 5 elang: les, no Occider 3 bi Ddls exlgb, 1 5 sbytero rtempu Orienta 21 les,&. Us, V . 2⁸. re Pres E, quæ Pe gerant rlentales, diſſeruim 8, 1, Imtz Igne— ente,. te ſe ge. ud O— diana. 2,, dec accplmut 8 um mentẽ n part nus, ap Chril i ſentétie. hasteſeand u homin is aliter hac i 1 io credimus, feſsione 1 Brenti lbus teſté omd is ta altter ac in nioc nfe—. i- luurri n 3 8 Nam Aiiden en ſi quĩd Eehden pluribus 10 San remittimus. Apoſtolica de cum reliq* 11 en 5 8 m eA 1 3 4 lec 01 an uam— aut erl 17 Arrunos on Cire an Aneſle ſua. dnein as nnendeegnan traditio dn ſit Luiene nenedb 4,. u ciunt pro is matrimo um a ſcriptore q ille, quantal Hacris literis con ra- relicto. Preq. imentis m a. torllle, 5 ſacris— m eat rel Cancli 1⁴ de adeanaeni Peicieaaee quod Eawlgſerone eſſe, M Nam ücrni Cond Moneti ideò agnoſcen 1 hetica brem exp K os propag 7. ſuepri fœeroh ideò ag. trina Prop: quamo. iis adn ille aut ueſtrl tuer O1 4 doctri ſt qu OnII— tor wlueltr 1241 cam n UIIa 4 ata eit⸗ 4 teſtim n ſcrip 4. 9. et. tur, 4: ſed q nfirm⸗ leſtibus bet, qui it. Fieri enim enoſtro,ld et,—. ffirmat: data& co ut cœleſt ec debet, t. Fieri enoltto, 3 tione, A. mmenda. Ue ſun— oteſt, n.— acceperi* u Trepteſel initus nobis co jis(Acris literis, q 1 lius nec p 3 endaciũ ia cum iis dnoltræpt 1 nitus 1 3 Ins tacris liI irari amp Teritate menda antia ge⸗ 2 1, p 2 ui cum bita 1 erltat, ugn. ide unt ptxclcto. n¹ ditio ine ſahturn Heedenenſtchihi etiez N teadiderun eehiaah verbis wacie Reſponſio. 1 uod ince 3 hac cri. tab aliis ræditl, 5 quod1. Ugnare VI ter,quodn ii cum luerit, au i Spiritu ſancto P dubitamus, bed quid ſi p 8 nſet? 614 dboe.. ere Vo ſtoli Spiri ſit, non aret. Se 8. m ea ce Brentii ſenten rellcto, qo 4 S alios fall d Apo 0 in verum 1t,— ugna. enire cu it, tra- ndicädis Apo — I eele 2 1 uO 3 unn ve 7.. 7. Srunt, p conu A.. Uit, tr de iudicadis 1 ium llice 0 1 non Hoeeihen ſcripris. Iloc Aua ſcriptis nariston tota lhbeion Lonſtiresitainn vſum Rolorum tradi: „„ Concl andauer. d cum 118,— uam Ec. rtem, 81 ilio& in 9 ſt tionilus. iis elus m ſtoli quo Iptura, q itionis Pa. Conci ipſ. Apo 10 II„Ron A 01t0 2.. um Scr P artitl. rit—lo iſi eX 1p 4 Pouod Ro r. runt Ap ico Traditio c am ſuæ p ima cura e* ſcere, niſi iue du⸗ 18, ou] 14 ico 1 1 ad alrer roxima ognôoſce* lare f111 ecitant) s Mfdl tur hæret. tandem— fectam, p hoc c 8 5ſE aſu. Qua edum none clt d 751 am t 1 rote. autem COlel. 1 rrédur Jfio. anohedl. 61 l reditur ia A oſtolis p ſsinuus? ndata, recur Reſpon G 1oo ſe. 0 ipto eſt ma ipturam. ab 3 lgintl 1 Agg ſe vetè ab P4 ituta. Non P ſcripto e 5 ſeriptu itio ſit ab am V 1 290¹ m el 6— ſit inſtitut*.— quæ Cr P. d ſacram.- traditio 8 2 22.„ An gh ditione ſtolis ſi ſals ctrinæ, 3 bis a ncilio d à hom. 4.z5 „ eale cl 1 01 us do er no 4 0 Co uO Chryſ. ctuee,. ab Ap tuo ei itione, femp bus, qu. inls, 9 Ieſjal. „ncctellcilt f 0 finem ina,& perpe aditione,— mnibus, roba: eſt.ℳ che. cest lcull— a aC ctrina, P 1 5 de tra. Vis ab 0 d maglis P 1 85 riptum 2. lib. unn 3 m do ubitemus, dexcuti uin illu æclarè ſcrij— G e. ib. 2. oot buxeſ a g loru on du lum. Quo lucimus: q ius. Præclan oræcep 75 oſt hul 1. ſiue n ndum. ium ducim mpliuùs nec p ¹ Reg. cap.4 2pPol niſſent 26. ato⸗ bitemus, iudicium Petei ceſſarium ihil quæras a 3 diſcutit, 1 uod ocogroul 9 1 eſt,& ex ea nlir nos minime eſerTractui enahllau neiene end gaudet 3 h hoc Bernard. de præ⸗ tifced 1t,, lis inſtituta, criptum eſt?. Præpoſit idit, in ho dire, qui- g; to& d—en- Pontl wol*. an Apoſto— ſtomo ſcr P 1 ntla nec. ri ſubdi 1 2 2„ rit obe rfecti, cep eAFicucol lic Chryſo aobedie iudicium maio ctè didicerit e, Imperfec ſatione. Arnd l 1 Me Joanne fice: Ver 1 diciu. erfe 10 11S,. It 8u ut ti itæ ſuæ iu iſquis p dus quoq inquit, pPontlt.erun rIO Pon„ e VItæ. 1 are, qul rnard r0 Po„1 i hod 8 Grego. 1 omn 4. udicar 29 tus Be ve ei e rL- 4G it: quia qu Teſcit enimi em ſequu b 4 panb 5 1 1u es ta idernit Vin aſt,Rebhäſe obediat. Quem ſeq 5 s Fll 1 1s 8 oh 1. bonum Pu 2. b hetel 5 1 li r400 trantum 1⁴* ruml, lleloc mo, p o or ia Spluſs Anume- in 21 Ä 2 1„109 89 delull ſtoli ipſi tradiderint hoc Decretum Eccleſiis gentium, non amplius d ione rendum eſt, num ſit Apoſtolica, ſed quo Concilio,& quo fine Apoſtoli eam Eccleſiæ cõmen- pPE TIADITIONITIVS inquit, cordis& infirma voluntatis indicium eſt, ſtatuta Seniorum curioſius diſcutere, hæ- rere ad ſingula, quæ iniunguntur, exigere de quibuſque rationem,& malè ſuſpicari de omni præcepto, cuius cauſa latuerit: nec vnquàm libenter obedire, niſi cum audire contige- rit, quod fortè libuerit, aut quod non aliter licere ſeu expedire monſtrauerit, vel aperta ra- rio, vel indubitata auctoritas. Delicata ſanè, imò nimis moleſta eſt huiuſcemodi obedientia: diſputare, hoc eſt, in aſtu cordis, non in auditu auris obedire. Ac loquũtur quidem hi duo de monaſticis inſtitutis: cęterum ſi Patris vnius alicuius, qui ceteris préeſt in monaſterio pręce- pta diſcutere, fas iſti non eſſe putant, quàtò minus fas eſſe debet, vt eas traditiones curioſius quiuis excutiat, quas Apoſtolicas eſſe certò conſtiterit? Certè decreris Apoſtolorũ tanquam a Deo profectis parere ſemper, eorum autem quæ decreta ſunt, rationem ab illis flagitare ſemper non debemus. Illud verò nobis vel maximè perſuaſum eſſe debet quecunque lex, vel ab Apoſtolis, vel ab eorum ſucceſſoribus lata eſt, eam reſpectu charitatis latam eſſe: nec in ea præſcribi quicquam, niſi quantum charitatis intereſt, nec aliud eſſe legis eiuſmodi tranſgreſ- idem vbi ſapraæ Honem, quàm chariratis violationem. Docet id etiam Bernardus, vbi de monaſticis loquitur inſtitutis, quòd ea inuenta fuerüt, non quia aliter viuere non liceret, ſed quod ita magis ex- pediret: nec planè ad aliud, quàm ad lucrum& cuſtodiam charitatis. Quamdiu ego charitati militant, immobiliter fixa ſunt, mutarique omnino ne ab ipſis quidem prepoſitis ſine offen- ſa poſſunt. At ſi contrario contraria aliquando charitati viſa fuerint, non tibi Brenti, dicert Bernardus, neque tuæx farinæ alicui, ſed iis dunxtaxat, quibus hoc poſſe videre datum eſt,& prouidere creditũ eſt, nonne iuſtiſsimum eſſe liquet, vt quę pro charitate inuenta fuêëre, pro charitate quoque vbi expedire videtur, vel omittantur, vel in aliud fortè commodius demu⸗ tenturè Sicut è regione iniquum proculdubiò foret, ſi ſtatuta pro ſola charitate contra chari- tatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem etiam apud Prælatos, quæ ex ſtabili neceſſario ſunt, ſed quatenus charicati deſeruiunt. Si de monaſticis inſtitutis rectè viſum eſt Bernardo, quòd non ad aliud quàam ad lucrũ& cuſtodiam charitatis inuenta ſunt, quantò magis nobis perſuaſum eſſe debet, quæ ſunt ab Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus in- Idem ſcopus ſerĩ ſtituta, itidem non ad aliud, quam ad lucrum& cuſtodiam charitatis eſſe inſtituta? Cum in piuræ&:radi- omnibus iis quæ gdecreuerunt, nihil aliud, quam eam, quæ finis eſt præcepti, charitatem ſpe- Seoehaiden ctauerint: quam ſolam præcepit Chriſtus, cuius lex non eſt, niſi lex charitatis: ad quam prę- cepta referuntur omnia, ita vt ſi quis dixerit, omnia mandata, ſiue quæ ſcripta in libris Ca- nonicis, ſiue quæ tradita ſunt nobis ab Apoſtolis& eorum ſucceſſoribus, vnum eſſe manda- tum charitatis à vero nihil aberrauerit. Hoc iraque Concilio, in hunc vſum& finem inſtitu- teæ ſunt omnes Traditiones, quæ non ab Apoſtolis modò, verumetiam ab eorum ſucceſſori- bus profecte ſunt, quam denotat Bernardus, ad lucrum& cuſtodiam charitatis: quam etiam ob cauſam non diutius immobiliter fixa ſunt, quam quoad charitati militant: cui ſimul vt militare deſierint, iam nihil impedit, quò minuùs vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud aliquid fortè commodius commutentur. Nam què pro charitate ſtatuta ſunt, ea contra charitatem retineri, prorſus iniquum fuerit. Sed num ideò cuiuis de fæce vulgi iudicare li- 2u2 cebit, quando traditiones militant, quando non militant charitati? Tantum abeſt, vt id vni- vemi ſa a cuique de plebe liceat, vt ne tibi quidem Brenti fas id ſit, quamlibet cautus& prudens eſſe nye, an ſerzjam tibi Videaris: verùm iis tantum, inquit Bernardus, quibus id poſſe videre datũ& prouidere creditũ eſt. Non ſatis eſt, ſi datũ alicui ſit poſſe videre, niſi creditũ etiam ſit poſſe prouidere. Quamobrem etiam ſi tu, qui prudens es in oculis tuis, poſſe te videre iudices, quando mi- litet, quando non militet charitati traditio, quoniam tamen tibi non eſt creditũ prouidere, nullanrhabes legitimam poteſtatem, quæ ſint eius generis traditiones cognoſcendi,& eas arbitrio tua vel abrogandi, vel commutandi, ſed inuitis etiam omnibus portis inferi, penes eos ſolos poteſtas hæc eſt, qui ſedent in Petri Cathedro, qui cum ſemper ad manum habere queant viros& prudentia& doctrina ſingulari præditos, quorum vtantur conſilio, datũ eſt illis poſſe videre multorum oculis adiutis, quando deſeruiat, aut non deſeruiat charitati tra- ditio, ſimul poſteaquàm ad munus Apoſtolicum vocati ſunt, creditũ eſt illis prouidere, quo ſi traditionem aliquam non amplius charitati ſeruire iudicauerint, aut eam omitti deinceps, aut intermitti poſſe decernant, aut in aliud aliquid commodius commutent. Abſit autem, vr penes quemuis de vulgo poteſtas ſit ea de re iudicandi. Intereft enim Reip. vt non modo ſcriptæ leges, verum& quæ moribus receptæ, diuturnad; conſuetudine ſunt approbatæ, non temerè mutentur aut corrigantur, niſi eorũ, qui cũ poteſtate verſantur, auctoritas acceſſerit. Perſtringit poſteà Brentius tradiriones aliquot,& expendit eas iuxta ſacræ ſcripturæ re- Quàn reuepen te: ſentiendum de tradit. A- paf charitati- Brent-u! de tra= eenae apo gulam, vt quid de ipſis ſentiendum ſit cognoſcamus, Non veſei; inquit ner ſanguine nec ſuf⸗ thecels⸗:.-...— Acko. 1. focato, nec idolothito, traditio eſt. Et quiaex actis Apoſtolicis, manifeſtum eſt quòd Apo s de hac traditione quæ- * dauerint. Quæritur ergo, num Apoſtoli tradiderint eam hoc Cõcilia, vt npaue en Eccle ſix perpetuà legem, cuius operum meritis conſequerẽtur homines coram Deo remiſsionem peccatorum? Nihil certè minùs. Quis autem vnquam eo Concilio traditiones inſtituit, vt imponeret „.Iis'a tur agricoli 1 ſus-Nec Us tat giabo 1 ſexmuletsI alwentum accep Inus, ſcd 9bo ſatantiaſua malu (rum,& optimis dur dulchra erant, nationem incurrit fueri,nihiltamen lus eſſet affectus m ſchconcupiuit.N Saule camnata mi kch de quibus pro- npict. Vnum eſt conſequimur, dec woſta num opus Iguntor. Opus erge Kquutus Thomasd Eciuin. Sicut eni raum dicitur,quar ttvirruoſum, qu naala non eſt bonl ololidocerunt docemus: ſolus enin conſequimur,ſed nc 1 nitnem operatur brrrnegle proced kanzenos pollun Behe drentlus, o olprocutis zlio here d lolalce. Nom Reum ſuaue el„K. dareſtnec annn Uamiorum te de lte umetemor erarl a0) hun; miab huiu mpor latuennt don: a Apto ſo charia 1 ltatem etimapu i 8, 1c Hice monaſcs d ultodum cuartad a *„1 6 Aſtolls Keorumti. 41 3 5 r 1 chariitarelſeint a fnis ettprecegt,t dnililex chartmt arrz Uue quæ lcr 111 9 T 1 luccettoridub, M 5f 6 4 4 1 9 o in huncviunt d³ verumetiam iden ſtociam chin an Cultodlal Mall nrr, ſel imem N ro chartate tru u d cliussGetcceſ aaritati’ Tantuh N quamliet caucl idpolevidere gediti etum gere uld nen tibinonett taditiones C dam omnioög aui cum lemhen 1 raf vorum ſtun- + S — — „ a te 1 1 28O2-S epe Ae nolisce 2 an e, 1 014 golle 1 ⸗ .„4ooll— 1 2 17 0) en 6 10„ cor p ſlrhn— 2 110 w Kect 2 g LIBER QVART VS. 2⁸5 imponeret perpetua legem, è cuius operum meritis conſequerentur hom remiſsionem peccatorum? Iam audiuiſti quid ea de re ſcripſerit Bernardus quo fine pleraſque traditiones inſtitutas eſſe docuerit, nimirùm ad lucrũ ritatis: per quam charitatem conſequuntur homines coram Deo remiſsionem peccatorum, ſicut a Chriſto dictum eſt: Dimiſſa ſunt illipeccata multa, quoniam dilexit multum. Nam quod ad ĩpſa opera per ſe conſiderata attinet, non puto quòd quéquam reperies, qui docear, quod meritis eorum remiſsionem beccatorum aliquis conſequi poſsit. Non eſt obſcurum, quid de ea re ſcripſerit Thomas Aquinas, à quo non diſſentit omnis reliqua Theologorum ſchola. Si conſideretur, inquit, opus hominis meritorium, ſecundum ſubſtantiam operis,& quatenùs ex libro proficiſcitur arbitrio, vita æterna dignum non eſt. Cæterùm preclarè dicit Auguſtinus: Radix noſtra eſt charitas noſtra, fructus noſtri opera noſtra, opus eſt, vt opera ua de charitate procedant: tunc eſt radix tua in terra viuétium. Radicem Deus inſpicit, non obera. Sunt autem, ſicut idem Auguſtinus docet, duę radices. Radix omnium bonoriun cha- ritas: radix omnium malorum cupiditas. Sicut in charitate nihil vnquam mali, ſic in cupidi- tate nihil vnquam boni poterit inueniri. Iſte duæ radices in duobus agris a duobus plantan- tur agricolis: vnam in cordibus bonorum plantat Chriſtus aliam in cordibus maloru plan⸗ tat diabolus. Nec de chariratis radice naſcitur aliquid mali, nec de radice cupiditatis aliquid boni. Non attendit jgitur Deus ad id, quod foris apparet, verum radicem intuetur: vtrum ex tupiditate, an ex charitate facias, ſolum id ſpectandum eſſe putat: vſque eò etiam, vt homici- slium laudatum, de eo verò qui miſericordia ductus abſtinuiſſet a cæde, pœnas expetitas eſſe legamus. Phinees vno pugione duos confecerat, à Domino cõmendatus ‚xæterni teſtamentum accepit. Nõ quod ipſum bonum per ſe ſit homicidium xſſe ſcimus, ſed quòd illud zelando zelum Dei patrauerat. Ita charitas opus quod natura ſiue bſtantia ſua malum eſt, fecit eſſe bonum. Contra, Saul non occidit Agag Regem pinguiſ- fmum,& optimis gregibus ouiim& armentorum,& Veſtibus,& arietibus,& vniuerſi quæ pulchra erant, pepercit, nec voluit ea diſpergere. At is in tam grauem ex ea re Dei indig- nationem incurrit, vt cùm dies noctesque precibus& lachrymis tram eius placare conatus fuerit, nihil tamen proficeret, neque pœnam ſibi conſtituram euadere poſſet, non quòd ma- lus eſſet affectus miſericordiæ, ſed quod contra Dei præceptum pepercit, deque rebus Ama- lech concupiuit. Non eſt in Phinees laudatum homicidium, ſed charitas, ſed 2zelus: nõ eſt in Saule damnata miſericordia, ſed concupiſcentia partim laudis, partim rerum optimarũ Ama lech, de quibus prohibuit Deus, ne quid concupiſceret, qui radicem, non quod foris apparet, inſpicit. Vnum eſt igitur opus charitatis: quo remisſionem peccatorum& vitam æternam conſequimur, de qua& illud præclarè ſcriptum eſt ab Auguſtino, quòd omnia bona opera noſtra vnum opus eſt charitatis. Tunc enim recta ſunt opera, cùm ad hunc vnum finem di- riguntur. Opus ergo vnum eſt, in quo ſunt omnia, fides quæ per dilectionẽ operatur. Quem ſequutus Thomas de Aquino: Omnium, inquit, humanorum actuum regula, lex eſt charita- tis diuinæ. Sicut enim videmus in artificialibus, quòd vnumquodque opus tunc bonum& rectum dicitur, quando regulæ coæquãtur: ſic eriam quodlibet opus humanum tunc rectum Seſt& virtuoſum, quando regulæ diuinæ dilectionis concordat: quãdo verò diſcordat ab hac regula, non eſt bonum nec rectum. Quamobrem nihil contra nos faciunt, quæ ſcribis, quòd Apoſtoli docuerunt remiſsionem ſolo Chriſto per fidem petendam. Nam& nosaliter non docemus: ſolus enim eſt Chriſtus, qui peccata nobis remittit: quam remisſionem per fidem conſequimur, ſed non ſolam, ſicur vos docetis: verum ſicut Apoſtolus docet charitatem operatur. Si quid igitur operi tribuimus, hactenus tribuimus, quatenus ex fide charitateque procedit. Tolle fidem in Chriſtum, tolle charitatem ex operibus noſtris, con- emnare nos poſſunt, iuſtificare non poſſunt. Nihil igitur operum ſubſtãriæ tribuimus, ſicut e contrario nihil non tribuimus charitati. Addit Brentius, quòd Apoſtoli liberauerunt Euangelio ſuo gentes à iugo legis Moſa ines coram Deo „Quo Concilio,& & cuſtodiam cha- Sacerdotij „‚quod lege prohibitum quod productis aliquot Pauli teſtimoniis probat. Atqui nihil eſt neceſſe Pauli auctori comprobare. Nam& hoc libenter concedimus„ quòd Apoſtoli! iberauerunt gentes à iugo legis Moſaicæ. Non autem liberauerunt ab eo legis iu Luc.. Thom. prima ſe⸗ cadæ, quæſt. 114. articulo 3. Merita noſtra n ſub ſlatia operis, ſed vi charitatis nituntur. Augu in Pſal.51. ldem ſerm. 44. de tempore. Exemplum Phi- nees& Saul. Nuna. 25. l. Mach. 2. I. Reg. 19. Charitatis opur quale& quãtñ⸗ Aug in pſal. 89. Gal. 5. Tho. opuſculo. 4. ‚fidem quæ per Gal.5. 1, Apoſtoli quam tate Id legé ſuſtulerint. gis iugo, de quo dixit Chriſtus: Iugũ enim Mati.il. meum ſuaue eſt,& onus meum leue. Eſt lex Vetus, eſt& lex noua. Ab il llius iugo ſumus li- berati, ab huius nequaquam. Vis autem ſcire, quod ſit inter Vtramque diſcrimen? Fuit illa ti⸗ moris, eſt hæc amoris. Cohibebat illa manum, cohibet hæc animum. Obſeruabatur illa ſpe Præmiorum temporalium, quæ ferè ſola tunc promittebantur: obſeruatur hæc ſpe præmio- rum æternorum, quæ prolixe Chriſtus pollicetur. Quantò minuùs autem grauia ſunt quæ ex amore proficiſcuntur,& quorum labores ingentibus præmiis penſatos iri certa ſpes eſt, tan- to ſuauius eſt iugum nouæ legis,& onus illius leuius, quàm fuit iugũ veteris legis. Quin& in hoc libenter aſſentimur Brentio, quòd Apoſtoli non tradiderunt hoc decreto perpetuam legem, cuius opera expient peccatum, ſed tantùm pręſcripſerint præſenti ſuo ſeculo regulam ad tempus duraturam, donec offendiculum inter gentes& Iudæos tolleretur. Etenim quxæ Vel ad externum ritum aliquem, vel ad Ecclefiaſticam pertinent diſciplinam, quoniam pro perſonarum, Veteris& nouæ legis differentia. 7 Aug honꝛil. 3. in epiſt. Iean. Eu ſeb. Ib. 12. de præpar. Euanget lica cap 2. Plat. lib. de le: Sibus. Non eſt inueni qucrere de legi rafioue cur latæ ſint. 8 ArifI. j.lib. Eiwhicorum. Nil pernitiofrus quã ſunn cuique iudiciñ de legibus dernutters. Presb)yteri recte ad Prepoſttas ſuos referunt cor rigenda. De vſiu calicis adempto Laicis in communmtone. Brentii ſententia de traditione cele brandi Paſchatis. Coloſſ. 2. Galat.4⸗ So. ſi. /. cap. 22 hiſtor. Reſpon 10⸗ DE TRADITIONIBVS perſonarum, locorum, temporum, cauſarumq́; circunſtantia, mutationem aliquando regui- runr, non ferè ſolent eo Concilio conſtitui, vt perpetua ſint: nec ſi charitas id exigat, ea vel intermitti vel omitti fas ſit. Docer hoc etiam Augultinus, quòd charitatis obera non ſemper debent permanere, charitas autem ſemper. Quotquot itaque ſunt inſtituta, quotquot ſunt humanæ tradiriones, vni charitati militant omnes. Quamobrem quoties hoc illa flagitat, vel intermitti, vel omitti, vel in aliud melius commutari poſſunt, ſed non pro cuiuſque tamẽ li- bidine. Meritò commendatur ab Euſebio præclara illa Platonis ſententia: Vobis quidem, in- quit, ſi rectè conſtitutæ ſunt leges, vna certè erit præclariſsima, quæ lubeat, ne quis iuuenum quæxrere audeat, recténe an contra ſe leges habeant, ſed vno omnium ore, vnaque voce, rectè tanquã à Diis poſitas concedi præcipiat, nec vllo modo aliter pati quicquam à iuuenibus co- gitare. Senem autem ſi quid excogitarit, Principibus& æqualibus nemine iuuenum audiene te referre. Vides quam ille vir prudentiſsimus Cretẽſium aut Laconum legibus religionem adhibendam eſſe putauerit. Iuuenes ne quærere quidem de illis vult, quo conſilio latæ ſint: ſenibus, quos Græci Presbyteros vocanrt, aliquid cõcedit tamẽ, ſed quid illud?num vt figant & refigãt arbitratu ſuo? Nihil minùs: verum vt referant Principibus, vt per quos lex eſt ſan- cita, per eoſdem decernatur(ſi iuſtas& graues cauſas 8 ſenibus aliquis attulerit, quamobrem id rectè fieri poſsit) vel intermitti vel omitti, vel in aliud aliquid commodius eam commu- tare dobere. Id autem fieri vult Plato, nemine iuuenũ audiente, quòd hęc etas affectionibus, magis quam rationis magiſterio gubernari conſueuerit. Quã etiã ob cauſam Ariſtoteles, hu- manæ philoſophiæ minus eos idoneos auditores eſſe ceſet. Quid autè dici potuit prudéẽtius? quid ad legũ auctoritatẽ conſeruandã, quibus regna ſtant& Reſpub. accõmodatius? Cõſtat autem de nõ ſcriptis legibus ibi loqui Platonem, quales fuiſſe Laconum leges dubium non eſt, quas proptereaà ſcripto mandandas eſſe Lycurgus non putauit, quòd cas multo diutius duraturas, longed́; plùs firmitatis habituras eſſe perſuaſum haberet, ſi moribus& inſtitutis quodammodo mentibus hominum eſſent inſcriptæ. Sic ille magis fixum forè credidit, quod per manus traditũ, quàm quod literis eſſet conſignatũ. Nunc tecum Brẽti reputa, ſi Creten- ſiũ aut Laconũ leges tanquam ab ipſo Deo ſancitas haberi Plato voluit„ quibus etiam hanc Ob cauſam Rhetrarũ nomèẽ impoſuiſſe Lycurgus exiſtimatur, ſi ne mutire quidem aduerſus illas permiſit: quantum nos honorè habere legibus iis oporteat, quas dubiũ non eſt à Spiritu ſancto latas eſſe, qui Conciliis præſidet, afHlat uq́; ſuo fouet ac vegetat Eccleſiam, nec eam in errorem vllũ labi permittit? Si non vult Plato in legem inquiri ab hominibus latam, quantò minus fas eſt in legẽ inquiri à Spiritu ſancto latã? Quamobré nihil dici potuit pernitioſius, quàm quod affirmatur abs te Brenti, cuiuis etiam de fæce vulgi fas eſſe, quo conſilio, quòve fine lata ſit lex, inueſtigare, iudicium de illa ſuum interponere, ac ſi quid animo ſuo non arri⸗ ſerit, ſtarim eam conuellere& labefactare. Quod nũc, proh dolor, quantò quiſq; minuùs ha- bet intelligẽtiæ, tantò maiora facit audacia. Intereà tamẽ presbyteris nefas nõ eſt, ad eos quĩ præſunt Eccleſiæ, referre, ſi quid eiuſmodi videatur in aliqua lege, quod mutationis alicuius indigeat. Per quos in vnum congregatos quæ vel ad ritum, vel ad mores pertinent, pro eo vt pręſens rerũ ſtatus poſtulat, vel de retinenda, vel de commutãda illa decerni aliquid rectè poteſt. Sic& aliis de rebus& de Euchariſtiæ Sacramẽto factum eſſe videmus. Fuit hoc mo- ribus aliquando receptum, vt infantibus daretur Euchariſtia, mos hic poſteà fuit abrogatus- Catholicis etiam vſum apud veteres fuiſſe ſcimus: verùm& hic ritus non aliò magis quam charitatis reſpectu mutatus eſt. Nam erſi fuerunt aliæ quoque cauſæ, nimirum periculũ effu- ſionis,& ne quid habere cum Neſtorianis commune Catholici viderentur: fuit tamen& hæc non poſtrema, quòd cum apud pleroſque populos, qui recens ad Chriſti fidẽ ante ſex- centos& ſeptingentos hos annos conuerſi fuerãt, aut nullus, aut rarus admodum eſſet vinĩ vſus, vt ſine difficultate tãtum vini ſuppeditari vix poſſet, quantum ad bibendum omnibus ex calice ſufficere valeret, ne quid ex eo offendiculi oriretur, ſi vterentur calice ditiores, non vterentur egeni, viſum eſt à charitate Chriſtiana non alienum, vt ab eo communiter omnes abſtinerent, cùm æquè ſub vna ſpecie Chriſtus integer ſumeretur, atque ſub vtraque. Neque tamen intereà Chriſti violata eſt inſtitutio. Nam quibus id mandatum eſt, Sacerdotes, quan- do faciunt hoc, quod in illa nouiſsima cœna Chriſtus fecit, hoc eſt, quando conficiunt& offerunt, non aliter ſumunt, quàm ſicut ipſe Chriſtus, qui tum conficiebat& offerebat, ſum- pſit,& ſumendum illis dedit. Verum nos ad Brentium reuertamur. Expendit is traditionẽé de Paſchate: Num Apoſtolica ſit, in dubiũ reuocat, idꝗue propter eam cauſam, quòd Aſiani qui celebrabãt Paſcha decimaquarta L. una, retulerint hãc traditio- ebrabant Paſcha die Do- Hæc ipſa diuerſitas, iniicit, quod Apo- os iudicet in parte diei feſti, aut lorũ inſtitutũ, non de diebus feſtis ſancire, ſed rectã vitam& pietat hæc non impedit, quo minuùs hæc traditio ſemper Apoſtolorũ habita fuerit, v mis homumndig vem vofmalem nobis Innen b & morerploimma noscrokta quoq ci uigi voluerun Fn nſlituiſſe, metranſgeremus Päobſeruanda trac vio explicario, qu ptum Pumngelium quam Deo debem que mutnam chari corum propriũ,ie bbant jgitur Apol aucere, ceque Io: ent Chriſti paſsi& ſeut icem ynam 6 eiam, quo adeiust enarentur, nec ylla 1.Ad quem etian auls fuiſſe conuoca ntur:deinde vt hæn um eo tempote fus tsciſctepantia eole nerez coiret, nt eoc Nüncaudi quibusr nñ baſchatis ferias V döldere viſe ſnt kleſialice ſiſtor vs ludxorum ec ü cxde contamina bns non audian Nde dnn„ ſ womnium dht dbo de ſ A Berrren 8 3 mrrsäf us un deinlond mher am veni 1 nnatan Con ra wel 3 3 beim thrr d utandi:g ua em üd lunere dun dmm buadent Keüſe „kum inn „ llud a Dpldus Mdar, 1. T. detM Ke DS alchs 1.4 AlCLII p 4 P Kälen 9 Ne Dhlhe.e. rSocReagh i aetaodcſm dante dicih a Naln „Reſpud acömd a ſeI en! lle Lranunk 4 Rtallle Guoces 1 uberet,Umorbt mags bkum tore 5 ner er Ctechm breclreyl po ur n NOICI Culdh a 1 1 reat, qlas cudlila Va⸗ Per om c kegetat Lccein. d= uiriad hominidul 3 46* bte ninilcicpord i Te leſſe anoch ulgi tas elſe,qlo c 1 0 11 re, ac hquld anlmc M. 1 M 1.. nh uh 10ʃ0 10 dolot, quanto „ 1* esbyteris heftlb if 4 14 5s Der . adm res pe M Vel ad Molssf ege, quodmn i 1„ 4 r mutacallackcel 8 ſ. 9 AAAN 72 aum eſſe vicem 2 mosbicpotes i 2 licrirosJon. 7. ne cauſr,Simu N 1, enT Ccal T, vterentul —, deoert d LIBER QVAKTVS. 286 poſt Lunam decimamquartam Paſcha celebraretur: quod& ſi ſecùs ab Aſianis aliquando le⸗ gimus obſeruatum, errore tamen id factum eſſe ſcribit Epiphanius, quòd malè dictum Apo- ſtolorum interpretarentur,& per ignorantiam aliter intelligerent. Quòd verò profers Pau- li verba, quibus probare niteris nihil eiuſmodi Apoſtolos inſtituiſſe, ſuo quoque ſeculo ſeri- bunt, i. Epiphanus, z. Hieronymus, 3. Ambroſius 4. Auguſtinus, 5. Leo Magnus à quibuſ- dam hæreticis ea prolata fuiſſe, quibus quæ reſpondẽt illi eaddem vobis etiam Brenti reſpon- ſa eſſe putato. Nam nos vel hanc ob cauſam in iis veterum etiam hareticorum argumentis refutandis longiores eſſe nolumus, quod in confuſione noſtra Chriſtiana ſatis copiosè ſunt hæc à nobis tractata. Iam quòd à Socrate dictum adfers, quòd erat ſcopus Apoſtolis non de feſtis diebus ſancire, ſed rectam vitam& pietatem docere, hoc veriſsimum eſſe confitemur. Nam in omnibus quæ tradiderunt Apoſtoli, ſcopum hunc eorum fuiſſe certum eſt, vt cha- ritate mentes hominum inflammarét, quæ ſola recta vita eſt ac pietas. Charitatem, inquam, & Dei& proximi. Charitas erga Deum flagitabat, vt eius beneficiorũ, quæ nobis, immenſa præſtitit, memoria nulla apud nos vnquam obliuione obrueretur. Cùm autem nulla fuerunt illius ergo nos beneficia maiora, quam quod vnigenitum filium ſuum miſit ‚qui traderetur propter delicta noſtra, reſurgeret autem propter iuſtificationem noſtrà, illa conati ſunt ani- mis hominum diligentius inculcare, quò ſic ad eum redamãdum vehemétius accẽderemur, quem nos priorem ſic dilexiſſe cognouiſſemus, vt proprio filio ſuo non parceret, verùm pro nobis omnibus traderet illum: traderet autem ad illudendum, flagellandum, cruciſigendum, & morte turpiſsima condemnandum, qui tamen tertio poſt die reſurgeret à mortuis, quo ſic nos de noſtra quoque reſurrectione certos redderer. Hæc præ cæteris memoriæ noſtræ tena- cius infigi voluerunt. Quare non contenti quartæ& ſextæ ieiunium, diemque Dominicum feſtum inſtituiſſe, quadrageſimam etiam,& ſanctam hebdomadam, quam in luctu& mœ- rore tranſigeremus, deinde verò Paſchatis feſta, quæ ſolenni quadã lætitia celebraremus, no- bis obſeruanda tradiderunt. Quorum obſeruatio quid eſt aliud, quàm Euangelij quædam Viua explicatio, quam ſi quis abrogandam putat, eadem ratione qua viuum hoc etiam ſcri- ptum Euangelium abroget, licebit. Hic igitur fuit Apoſtolorum ſcopus, quo ad charitatem, quam Deo debemus, in animis noſtris excitandam. Fuit& alter ſcopus, vt inter nos quo- que mutuam charitatem conſeruaremus, qua ſola maximsè alitur amicitia. Eſt aurẽ hoc ami- corum propriũ, idem velle& idem nolle, gaudere cum gaudẽtibus,& flere cũ flentibus. Vo- lebant igitur Apoſtoli, vt quos in fratres ſibi Chriſtus cooptaſſet, quicunque nomen ab illo ducere, deque illo gloriari cuperent, vt fraternam inter ſe charitatem retinerent ‚fimul fle- rent Chriſti paſsi& mortui, ſimul gauderent Chriſti reſurgentis memoriam celebrantes,& ſicut fidem vnam& eandem haberent, ſic eam iiſdem etiam ritibus& cæremoniis ‚iiſdem etiam, quo ad eius fieri poſſet, obſeruationibus mentibus fidelium, vt ita dicam, inſcribere Conarentur, nec vlla in re inter ſe diſcreparent. Habes iam Brenti, qui fuerit Apoſtolorũ ſco- pus. Ad quem etiam collimarunt Patres in Synodo Nicæna congregati: Quam duabus de cauſis fuiſſe conuocatam ſcribit Athanaſius: Primuùm, vt feſtum Paſchatis eodem die celebra retur: deinde vt hæreſis Ariana, quæ ſuppullulauerat, anathemate percuteretur. Vides quan- Epiph.hæreſ ,0, I. ær. 73. 2. In. z. ca. ad Galat. 3. Epiſt. 31. 4. Epiſtol. 11s. cap. 7. 5. Ferm. 4. de ieiunio ſeptimi men ſis. Fcopus traditios num Apoſtolicas rũ, præſertim in dierum feſtoruns inſtitutiaue. Ron. 3. Matt. 29. Rom. 16⸗ Athan. jn Epiſt de Synodis Ari⸗ mini& Jeleuciæ tum eo tempore fuerit exiſtimatum in eo poſitum eſſe vt hæc de tẽpore celebrandi Paſcha- Ihubuee in ...——.— iſ. ad E 5 tis diſcrepantia tolleretur, vt vniuerſus orbis(ſic enim loquitur Athanaſius) in Conciliũ pro- een ptereà coiret, vt eodẽ die Paſcha celebraretur,& hæc prima cõgregande Synodi cauſa fuerit. Nunc audi quibus rationibus adducti fuerint illi ſancti Patres, vt vno eodemq; die ſanctiſsi⸗ mi Paſcharis ferias peragi,& orientis Eccleſias, quæ à Romana& cæteris occidẽtis Eccleſiis in Africa Iidẽ. disſidere viſæ ſunt, eandem cum iis, à quibus disſidebãt, diem obſeruare vellent. Duas enim Euſeb. lib.z. de Eccleſiaſticæ hiſtoriæ ſcriptores commemorant, Primam, quòd minimè fas eſſet, Chriſtia- vuia Cenfhanti nos Iudæorum ſequi conſuerudinem, qui poſteaquàm cõſceleratas manus ſuas nefaria Chri⸗ Focr. li.⸗. cap. 22. Solo. lib'. 7. ca. 18⸗ ſti cæde contaminarunt, tanta ſunt animorum cæcitate percuſsi, vt vidétes non videant, au- G&¹*. .... 1.. Theo. li. i.. dientes non audiant, neque quod rectum eſt, intelligant. Deinde, quòd graue cumprimis& Se 1 cap. io⸗ indecorum eſſe putaretur, quandoquidem vnũ corpus, vnus ſpiritus ſumus omnes, vna vo- cationis noſtræ ſpes, vnus Dominus noſter, vna fides, vnum baptiſma, vnus eſt Deus& Pa-⸗ ter omnium, non vno, eodemꝗ; tempore anniuerſarium redemptionis noſtræ diem ab om- nibus& ſingulis eiuſdem corporis membris celebrari: ſed per eoſdem dies alios quidé ieiu- niis exerceri, alios verò conuiuiis vacare,& hos quidem feriari& conquieſcere, illos verò corporis afflictionibus macerari: quemadmodum in ſua quadam ad Epiſcopos, qui ad Syno-⸗ dum Nicænam venire non poterant,& ad omnes vbique locorum Eccleſias, epiſtola, fuſius ab Imperatore Conſtantino,& in eo libro quem aduerſus hæreſes conſcripſit, ab Epipha- Lenee e *........ ⸗—. 2.Hckr.„70 nio proditum legimus. Ex eo colligere licet, quæ ratio priſcis fuerit, vel obſeruãdi certa tem- 1⁷⁶εννε* pora, vel mutandi: duplex nimirum, vna, vt ne quid vel cum Iudæis, quemadmodum de Pa- ſchate Duc tauſæ pri: ‚deque Sabbatho factum videmus ‚ Vel cum gentibus haberent commune Chriſtiani: Feis obſeruanci 5 1 1 3.. 3 vel mutandi tem quæ cùm ſextum hebdomadæ diem tanquam Veneri ſacrum, in ludis, epulis, nequitiis con- 4 ſumere conſueuiſſent, viſum eſt Chriſtianis, vt quem illi diem cumprimis lætum& hilarem ducebant, eum in mœrore, luctuq; traducerent, nõ ſolum acerbisſimos cruciatus& mortem Chriſti Pora. —— ———— 1 1 1 1 1 Dam. epiſt. 4 de Chorepiſcopis. Leo epiſt. 4- cap. 3.1. Cor. 1⸗ Srentius iterum de traditione Pa⸗ ſchauis celebrãdi. Kom. 14. Reſponſio, Apoſtoli ſuas praditiones noꝰ li- berd eſſe diſcipli- namn voluerunt. De victore Pon⸗: cap.25. Sac. li.⸗. cap. 22. PDF TIADITIONI BV 3 Chriſti turpiſsimam, verumetiam peccata quæ cauſam illi dederunt, deflentes. Altera, quòd ſicut àa Damaſo Papa ſcriptũ,& à Leone Magno repetitum legimus non aliter vnus grex& vnus paſtor ſumus, quàm ſi, quod iterum atque iterum moner Apoſtolus, idipſum dicamus omnes, ii perfecti fumus in eodem ſenſu,& in eadẽ ſentétia, ſi vno atq; eodem tempore, ri- tus etiam eoſdem obſeruemus. Eundem igirur quem Apoſtoli, ſancti quoque Patres in Sv nodo Nicęna congregati, ſcopum ſibi propoſitum habuerunt, cunr hocde tempore celebrani- di Paſchatis decrerum promulgarent, nimirum eam, quæ finis eſt pracepti. Ponamus, inquit Brentius, Apoſtolos aliquid de tempore celebrandi Paſchatis quibuſdam Eccleſiis tradidiſſe, manifeſtũ tamen eſt, quod non tradiderint legem neceſſariaã, ſed diſcipli- nam liberrimam, qua Eccleſia tätiſper vteretur, dum vtilitati ipſius ſeruiret. Paulus enim di cit: Hic quidem iudicat diem ad diem conferens, ille autem idem iudicat de quonis die,& c. Demus aurem hoc tibi Brèri non rradiſſe legem neceſſariã Apoſtolos de tempore celebradi Paſchatis: Poſteaquàm verò totus orbis in Conciliũ coiuit, quæſo te, num proptereà tanto labore coiuit in locũ vnum, vt poſtquam decreuiſſet aliquid, liberũ eſſet nihllominuùs vnicuis que parere ſi vellet, aut nõ parere? Quorſum autè attinebat, vt laudatisſimus Imperator ille Conſtantinus tanto ſumptu ſuo tot ſanctos patres ita fatigaret, quorum alij ætate, auj vale- tudine affecta, alij lõgisſimè fuerunt ab eo loco remoti, in qusè illis conueniendũ erat: vt ſine magna difficultate& moleſtia ſua tam longũ iter perſicere pleriq; non poſſent? quorſum in⸗ quã, attinebat tantos facere ſumptus,& ita fatigare ſanctos parres illos, ſi quod tu vis, liber- rimã eſſe nihilominuùs diſciplinã hdc oportuit? Sclicet, iis verbis ad illos Imperator vſus eſt: Decernite Patres aliquid de tépore Paſchatis obiſeruãdi, verùm ita, nihil vt hac de re tradatis tanquã neceſſarium, ſed liberrimã tantum diſciplina, qua tãriſper vtatur Eccleſia, dum ipiſius Vtilitati ſeruiat. Si diceres. Nihil tradatis perperuò tenendũ, colorem ramè haberet aliquem orario tua: ſed ſi hoc vis, vt etià poſt decrerum facti liberrima ſit nihilominus diſciplina,& liceat cuinis iudicare, quàm diu ſeruiat vtilitati Eccleſiæ, quid dici poſt abſurdius? Nos verò nihil dubitamus, quòd etiam Apoſtoli quã hac de re legem tradiderunt, non tanquã liberri- mam diſciplinã tradiderint, ſed ita neceſſariò voluerint ab omnibus obſeruari, ne pro ſua pri= uata libidine cuiuis eã reſcindere liceret. Quòd ſi quid aliquando dubitationis incidiſſet, eius eximendæ non penes vnum aliquẽ, quamiibet ſibi prudens is videretur, ſed penes vniuer- ſam Eccleſiam, aut certè penes eum qui Petri tenet cathedram, poteſtatem eſſe voluerunt. Quorſum autem adducis locum illum Pauli, Alius iudicat diem,&c. Scilicet ignorabant illũ Patres in Synodo Nicæna congregaris Deniq; totus orbis Chriſtianus quis Pauli verborum horum ſenſus eſſer, neſciebat, quandoquidem iam inde ab Apoſtolorum temporibus in oc- cidentis Eccleſiis: totis verò mille trecétis annis in toto orbe, quàm longè quamqᷓ; late Chri- ſtiana fides fuit propagata, ſumma cõcordia ſemper ab omnibus Paſchatis feſtũ eo die, quem Paeres Nicænæ Synodi præſcripſerunt, ab omnibus Chriſtianis ad hunc vſque diem ſemper fuit celebratum, ac deinceps etiam nunquam alirer celebrabitur vſque ad mundi finem? Le⸗- ebatur, ante vos quoque Brenti, Paulus in Eccleſia, legebatur, inqus,& intelligebacur, neq; de Chriſtianorum: verùm de Iudæorũ obſeruationibus hæc Pauli verba ſancti Patres noſtri ſunt interpretati. Nam cùm Iudaicæ fuerint vmbræ venturumque Chriſtum figurauerint, obſeruationes noſtræ veniſſe, iam natum, paſſum,& mortuũ, terrio die reſurrexiſſe, quadra- geſimo poſt in cœlum aſcendiſſe, decimo poſt, hoc eſt, ab eo quo reſurrexit auinquag⸗ ſio, Spiritum ſanctum miſiſſe, nobis in memoriam reuocant. Ouod non ſcriptum, ſed nobis traditum per ſantos Apoſtolos, quaſi viuum Euangelium, ſi ſublatum aliquis cupiat, quid is aliud qudàm Chriſtum nobis ereptum,& omnem beneficiorum eius memoriam extin- tam cupit? Quod verò ſcribis, Victorem Romanũ Pontificem grauiter à maioribus reprehẽſum eſ⸗ ſe, quòd ſuſcepiſſet eos, qui decimaquarta luna Paſcha celebrabant, ex Eccleſia abiiciendos= Tradunt hoc auctores Eccleſiaſticæ hiſtoriæ, non omnibus Epiſcopis factum hoc eius pla- cuiſſe, Verum intereà Leoni quoq; Pontifici Romano, cùm de feſto Paſchatis tractaret, non Nice. i a ca. 6. Ieuiter delinqui viſum eſt, ſi in principio Sacramenti veritas& vnitas ab vniuerſa Eccleſia Led ebiſt. 64. Epip.· hæteſi. 70. non tenerecur. Sed& ante eum ſcriptor celebris Epiphanius tam eſſe graue iudicauit in hac obſeruatione diei Paſchatis, à more cæterarum orbis Eccleſiarum alios diſcrepare, vt no du- bitauerit in album hereticorum eos referre, qui luna quartadecima Paſcha celebraſſent, quos Prentius contra quidem quartadecumanos vocat. Baſtlium. Eaſcl. de ſpiritu ſancto. cap. 27. (ap. 29. Laus Baſilii. Theod lel 2†⸗ 5, 14 caꝰ. 19. Soc. lib. 4. cap 23 ebiſi⸗ Fxcurit nunc cenſor noſter Bafilij dictũ de traditionibus, quod ſcriptum his verbis legi- mus: Dogmata quæ in Eccleſia prædicantur, partim ex conſcripta doctrina habemus, partim ex Apoſtolorũ traditione ad nos delata in myſterio recepimus, quæ vtraq; eandem ad pieta- rem vim habẽt,& nemo iis contradicit, qui vel ſaltem modicam Eccleſiaſticarum legũ expe⸗ rientiam habet. Et ĩrerum Apoſtolicum arbitror eſſe, etiam in nõ ſcriptis traditionibus per- ſeuerare. Quid autem in his& quæ ſequuntur verbis, nõ piè, non Catholicè, non orthodoxè .——,——...*. 2 5 2 Uen ſcriptũ eſt? Et hunc tamẽ audet momus hic verius quam Ariſtarchus reprehendere? At quemm virum? Quéẽ Theodoritus lumen orbis terrarum, quem Socrates columnam Aaniſa ſeun — zregorllls 4 ipbus lenen z3 ſalw voſtr 1 tiſtine Lector, ſeit Revelenle re ſeti,& 2 üin licpugyo muila- aduerlus-e An noneſl. er ve lnrKlt Lachnl70d, nes iſes,qls⸗ enas affont Aiaem,quemb Nlforte præterq zeibo pugnantiale Herodi quondam & vosaliquando, cuafuerit aduct te rnnti rinlliben bus diſeimulare, 8 rerſarj noſtri pro- groferte ſolent,& facas abste non rNeq; enim mir bsimpietate obiic nteagnoſcunt, qua ttemur,impietas c um ell feneltr be arricos hobits. Nam ed pe heum elſe negent. ninate conati eſtis rntes audite licet. llem,eadem inſti Verum audiamt rus inquit,obi Kotum& colleg nam vodis obiicit cpeis incedere ne nim inquit etſin endebat ea eſſe 1 teturpitudinem li Vri de Ecclel num corporis eiu Te ℳ LIBER QVARTVS; 287 had Oregorius ille Theologus à Græcis vocatus, orbis oculũ vocat, neq; dubitat cum veteris& Naaian. in um⸗ a noui Teſtamẽéti Patribus conferre, ac tãtas illius fuiſſe virtutes narrat, nulla vt vis orationis nochuue atja dad 2. 95 eſſe tanta queat, quæ pro dignitate eas exprimere poſsit. In hũc talem virum, cuius tot ſecu- 2anca ha 1 S 3 8 lis in Eccleſia ſumma ſemper fuit auctoritas, audet ſibi cenſurã ſumere Brentius. Neq; Verò Brentius qua ar= 3 2 6 non intelligit peccatũ ſuum: rem eſſe videt indignã, neq; poſſe non offendi piorũ aures, cùm Werate rn virũ tantum homo ab eius doctrina, pietateq́; longiſsimè remotus, reprehẽdere nõ veretur. 4 d9. 1 6 Itaq; lõga quadã vtitur præfatione, qua crimẽè à ſe temeritatis& arrogãtiæ repellere conatur. Etfi Bafilius, inquit, vir eſt in oculis noſtris magnus; quèẽ,& agnoſcimus,& veneramur, tam l doctrina, quam pietate inſignẽ,& agimus Deo gratias, quòd excitauerit hunc, per quẽ mul- nu ta& magna ſua beneficia in Eccleſiam ſuam cõferret: ac dolemus, quòd neceſsitas cogat nos dai ab ipſius ſententia hac in parte recedere: Tamè non debet nobis eſſe fraudi, quòd in ſeria,& 1 ad ſalutẽ noſtrã pertinenti, malumus diuinã quàm humanã auctoritatẽ ſequi. Animaduer- tiſtine Lector, quemadmodũ hic altera quidẽ manu caput demulcet, altera verò maxillam eenſo⸗ 5 ferit. Reuereri ſe dicet inſignem doctrina, pietateq; virum: hactenuùs caput demulcet: Sed in rr guorh h re ſeria,& ad ſalutum pertinenti, malle ſe dicit diuinam quam huma eills on ir. hic pugno maxillam ferit, Scilicet is fuit Baſilius, qui diuinam auctor dero,on Ph aduerſus hæreticos præſertim ſcribens in re ſeria nã auctoritatem ſequi: Bafflzam vinde itatem ſequutus nõ eſt, cans ab inſectas ‚in re ad ſempiternam ſalutem pertinenti. ione Srenti. An non eſt diuiña auctoritas, quam ſecutus eſt Baſilius? cuùm poſt illa verba, quæ producta per te ſunt: Arbitror Apoſtolicum eſſe, eriam non ſcriptis traditionibus inhærere, ſubiungit: Laudo, inquit, vos, quòd omnia mea meminiſtis,& quemadmodum tradidi Vobis, traditio⸗ 1.Theſſia nes obtinetis, quas accepiſtis, ſiue per ſermonem, ſiue per epiſtolã. An hæc non eſt diuina au= ctoritas? Qua fronte igitur hominum arrogantiſsime tibi tribuere audes, quòd diuinam au- ctoritatem, quàm humanam ſequi malis: quaſi Baſilius quoq; non diuinam ſequutus fuerit? Niſi fortè præterquàm quod vos dicitis, nihil diuinum cenſeri vultis, vt quàmlibet cum Dei Verbo pugnantia loquamini, nihilominus acclamari vobis à populo velitis, quemadmodum Herodi quondam acclamatum fuiſſe legimus, Dei voces non hominis. Verùm ſicut illũ, ſic Afto. 12. & vos aliquando, niſi reſipueritis, Angelus Domini percutiet: Adfert iam cauſam Brentius, Reſponſio⸗ qua fuerit adductus, vt ſibi cenſuram ſumeret in Baſilium. Nos quidem, inquit, honorificen- tiæ tanti viri libenter parcimus, ſicut& hactenus eius ſententiam de Apoſtolicis traditioni- bus diſsimulare,& ſilétio potius obruere, quàm exagitare voluimus: Sed quid faciamus? Ad⸗ ljen,&c. Mi uerſarij noſtri propugnatores Pontificiæ ſuperſtitionibus& impietatis hunc Baſilij locũ ita Chritimus anr proferre ſolent,& videantur ſibi auctoritate eius triumphare. Atqui ſanctus Bafilius, vt illi ooſicloch 4 parcas, abs te non petit: quin quò magis illũ vituperaueris, hoc ſe laudari magis interpreta- ecumlbd. tur. Neqʒ; enim minùs glorfoſum eſt ab impiis reprehẽdi, quàm à piis laudari. Sed quã tu no- kus palcl e bis impietatẽ obiicis? Fuerit aliquid ſuperſtitionis apud quoſdã qui Romani Pont. auctori- . hll tatẽ agnoſcunt, quam& nos libenter& reuerenter agnoſcimus, cuius nos eſſe membra pro- 1 fitemur, impietas certè non aliundèe, quàm à Vobis originẽ ſumpſiſſe videtur, per quos aper- 1 tam eſſe feneſtrã Sataniſmo, quo referta nũc eſt Germania, manifeſtius eſt, quam vt negare 1- 2 ⸗ poſsitis. Nam eò pedetentim rem perduxiſtis, vt multos iã repetere liceat, qui Chriſtũ apertè 1⸗ Deum eſſe negent. Ita dum Papiſmnũ(ſic enim vobis appellare Chriſtianiſimũ libuit) exter- mumue G minare conari eſtis, in eius locum induxiſtis atheiſmum. Qua de re vos ipſos aliquãdo que- rentes audire licet. Cur autem nos auctoritate Baſilij non triumphemus, qui cùm eandẽ nos 1* fidem, eadem inſtituta tenere gloriamur? .Codnd Verùm audiamus adhuc Brentium ſermonem ſuum proſequentem: Quanquam autem 2½1 ſunt Cham .f ſöbltd Aſotus, inquit, obiicit nobis alicubi Chamum parentis ſui deriſorem, tamen re ipſa oſtendã, 2, ute, ecorum 6*“ Aſotum& collegas eius multò impudentiores& ſceleratiores eſſe Chamo. Verisſimè Cha- Shanne mum vobis obiicit vir venerabilis Petrus à Soto, qui parentes veſtros ridetis,& in eorũ pre- cepris incedere nefas eſſe ducitis. Nunc videamus, quàm verè tu id in illum retorqueas. Hic gens. enim, inquit, etſi non tegebat nuda verenda ſenis Noë, non tamẽ ipſe denudauerat, nec con- Iterum Brerius- tendebat ea eſſe pulcherrimam& venuſtisſimam corporis partem, ſed potius quia ſentiebat efſe turpitudinem, deriſit. Illi aurem immundi porci non ſolum ipſi denudant verenda Ba⸗ Ræſponfoo Pætres ſilij, viri de Eccleſia optimè meriti, verumetiam contendunt ea eſſe honeſtitsimum mem- ouunes Bos!io c brum corporis eius. Atqui Brenti, quæ tu verenda vocas, quę turpitudinem& ſcabiem ap- Sne expla- pellas,& hoc nomine tegi vis, ea nos in Baſilio ſummam eſſe puritatem contéẽdimus,& non nattoe.äca. epiſt. modoò tegenda, verùmeriã præ nobis eſſe feréda putamus: Neq; ſoli nos. Quis enim fuit pri- 24 raiesieee ſcorum Patrũ iam inde ab Apoſtolorum tẽporibus vſqʒ ad hæc noſtra, qui non idẽ, quod Ba-⸗ neusthi T n3. filius, ſenſerit, ſcripſerit, docuerit? An Origenes omnium Doctorũ iudicio nõ fuit ſemper ha⸗ oOrigenis. bitus longè doctisſimus? At is etiam, ſi quis Chriſto ſe credere profiteatur, ſi tamen aliud de euni 2s Veritate Chriſtianæ fidei credat, quam habeat definitio traditionis Eccleſiaſticæ, hæreticũ eũ 99“ pronunciare nõ dubitat. Et alio loco de hæreticis loquens: Quoties, inquit, Canonicas pro- ferunt ſcripturas, quibus omnis Chriſtianus conſentit& credit, videntur dicere: Ecce in do- mibus verbum eſt veritatis. Sed nos illis credere non debemus ‚nec exire à prima Eccleſi- aſtica traditione, necaliter credere, niſi quemadmodũ pPer ſuccesſionem Eccleſię Dei tradide- CCc runt — ———— „. 5 Orig. mn præſat. jib. Periar. Cypr· in ſerm. de ablu pedum. Rier. aduerſus Luciferianas. Athan in princ. tom.z cle incarna tione verbi Oei. Idem in epiſt. de Hnodis Arimini & Feleuciæ ce⸗ lebralis. Euſli 3. cap. 35. hiſt. Eccle. Atrox Brentu cen ura in Baſt lium. Neſhonſio Vine. L)rin. Brentius citat loca Baſtlii· Baſtl. in Erbicis defrnitio. 26. Idem in præfa⸗ bione in pfa.· Reſponfio. Collatio ſeriptu- ræ& eradisio: Mte. 2. Te*ſ. .3⸗ Raſil. de pondere araditionuna. PE TRADITIONIB V S runt nobis. Hic Origenes plùs aliquid dicit quàm Baſilius. Nam etiamſi ſeripturæ Canoni- cæ proferantur, tradirionibus tamen inhærere iubet. Et alio lIoco dicit: Illa ſola credenda eſt veritas, quæ in nullo ab Eccleſiaſtica diſcordat traditione. Quid autem Cyprianus? cum di- cit non minuùs ratum eſſe, quod dictante Spirituſancto Apoſtoli tradiderunt, quàm quod ip- ſe Chriſtus tradidit, an non& ipſe plus aliquid tribuit traditionibus quam Balſilius? Nũ au- tem ab eo deſſentit Hieronymus cùm ſcribit, multa quæ per traditionem in Eccleſſiis obſer- uantur, auctoritatem ſibi ſcriptæ legis vſurpalſe? Quid hic ego proferam Athanaſiũ?qui quo- ties illi res eſt cum Arrianis, maxima ex parte traditionibus niti videtur, qui ſuadet etiã om- nibus, vt traditam fidem retineant,& tanti myſterij inquiſitionem exhorreant. Nam qui inquit, quæ vltra ſuas vires ſunt, indagat, in præcipiti conſiſtit: Qui verò traditionibus inhæ- ret, extra periculum verſatur. Profertis etiam epiſtolam, in qua Patres in Synodo Ariminĩ congregati ſupplicant Imperatori, ne ad contumeliã mortuorũ aliquid noui induci permit- tat: ſed eos ſinat in inſtitutis, decretisq́; maiorum permanere. Laudat etiam Patrum illorum piam prudentiam, qui tantũ itineris laborem, tantaq́; maris pericula ſuſtinuerunt, vt Patrum traditiones integras conſeruarent. Quiſq; enim eorum, inquit, ſibi perſuadebat, ſi ſoluerer aliquid ex decretis maiorum, occaſionem ſe daturum poſteris, vt quod ipſi egiſſent, reſcinde- retur. Vituperat contrà temeritatem Eudoxij& Acacij, qui honorem Patrij ſuorum, Ario- manitarum ſtudio ac gratiæ propinarent& proderent. Quæ enim fides, ait, in eorum actis, fi decreta maiorũ ſuorum ſoluant? Aut quomodo eos, quibus ſucceſſere, Patres ſuos appella⸗ bunt, quorũ ſentẽtias ipſi culpant? De Ignatio ſcribit Euſebius, quod is docebat Eccleſię po- pulos, vt diligentius ac tenacius Apoſtolorum traditionibus inhærerent, quas etiam ſeriptas reliquerit. Sed quorſum attinet, omnes hic enumerare? Totius Eccleſiæ vox eadẽ fuit, quam in hoc libro legimus, Et hæc tuos impurum verenda vocare? hanc turpitudinem& ſcabiem Baſilij audes appellare, hanc regi vis: cùm nihil magis prę ſe tulerint, nulla de re magis gloria- ti fuerint Catholici Patres omnes& Orthodoxi?quòd hac vna re, ſe legitimos honeſtæ ma- tronæ ſanctæ matris Eccleſiæ filios eſſe declinauerint. Pergit Brentius: Negari non poteſt, quin quod Baſilius dixit Traditiones iſtas quas paulò antè commemorauimus, e' πνπαάꝙναα ab Apoſtolis eſſe acceptas,& eandem habere vim ad pieta- tem, quam habent ea, quæ ſcripta ſunt, referendum ſit in catalogum eorum dictorum, quæ Patribus ignoſci potiùs quàm probari debent. Arqui contrarium iam ex nobis didiciſti. Et extat liber Vincentij Lyrinenſis, quem non alia de re conſcripſit ferè quam vt doceret, cum diuinæ legis auctoritate coniungendam ſemper eſſe traditionem Eccleſiæ Catholicæ, neque minus huic quàm illi tribuendum. Noſtri igitur officij eſt, inquit Brentius, vt iſta diſsimu- lemus,& tegamus. Nihil eſt in Baſilio Brenti, quod tegendum ſit. Quicquid eſt in toto cor- pore librorum, quos edidit, eſt honeſtiſsimum. Sed ſi pergemus, inquit, actiones Baſilij dili- genter intueri, ſeſe ipſe tegit,& quod in cogitanti forſitan excidit, haud obſcurè alias emen- dat. Oportet, inquit, omne verbum aut rem confirmare teſtimonio ſacræ ſcripruræ, ad certi- tudinem quidem& perfectionem bonorum, ad confuſionem autem malorum. Et iterum: In quacunque re vnuſquiſque ſe indignum ſenſerit, ſi in illis ſcripturis conuerſetur, velut ex communi medicamentaria officina, medicamentum ægritudini commodum reperit. Audis, quanti ſacram ſeripturã faciat Baſilius? Ait omne verbũ reſtimonio ſacrẽ ſcripturæ confirmã- dum eſſe. Vult igitur, vt etiam traditiones, quæ nomine Apoſtolorũ circumferuntur, ad ſa- cram ſcripturam exigantur. Et iterũ ait: Scripturam eſſe commune Pharmacopolion aduer- ſus omnè indigentiam. Sed& aliàs vetus& nouum teſtamentum vocat theſaurum Eccle- ſix. Qui tam præclarè ſentit de doctrina ſcripto veteris& noui teſtamèti comprehenſa, num exiſtimas eum, ſi ſeriò admonitus fuiſſet, Traditiones illas pœdagogicas& pueriles, quę nul- lo ſcripto continentur, æquaturum aut cum auctoritate ſacræ ſcripturæ, aut cum Sacramen- tis Chriſti in ſcriptura traditis? Sed quod eſt iſtud collectionis genus Brenti? Magni facit ſa- crã ſcripturam Baſilius, præclarè ſentit de doctrina ſcripto comprehenſa, non igitur æquar cum illa traditiones? An proptereà quòd præclarè ſentit aliquis de re aliqua, nihil eſt, quod æquare cum ea poſsit? Detrahitur ne quicquam ſcripturarum dignitati, ſi quis dicat, eandem habere vim traditiones ad pietatem, ſi præſertim traditiones iſtę nihil aliud fint, quam quæ- dam ſcripturarum explicatio: vel ſi mauis, quædã eorum ſcriptura, qui literas neſciunt. Nam quod ſcripto mãdatum eſt, id ſub oculos quodammodò ſubiiciũt, repręſentantꝗ́; traditæ no- bis ab Apoſtolis cæremoniæ: ſicut iam planũ fecimus,& vberius poſteà ſuo loco demonſtra- bimus. Nil igitur, incogitanti Baſilio excidit, quòd tegere& emendare voluerit iis ver bis, quæ tu ex aliis eius locis producis. Niſi fortè quia dixit Paulus: Tenete traditiones, quas di- diciſtis, ſiue per ſermonem, ſiue per epiſtolam: cùm dixit, per epiſtolã, tegere voluit&emen⸗ dare, quod ſibi priùs imprudenti exciderat, cùm diceret, per ſermonem. Quin ille potius eo- dem loco haberi voluit, quæ per ſermonem, quo illa, quæ per epiſtolam tradiderat. Vides igi⸗ tur, quàm non conſiſtat hæc tua collectio? Incipit jam excutere Bretius traditiones, quarum Baſilius meminit, qui cùm docuiſſet, parẽ vim ad pietatẽ habere dogmata ſcripta& nõ ſcri- pta‚ rationem ſimul dicti ſui profert. Nam ſi conſuetudines inquit, quæ ſcripto dſe nan 2 au- „ ncbi 1 Tnhn uah tMMn9 uk 0! u uum 1 nis cublell. mül cogitinan ſceranun'le cbiwüntnlli obrenasfdimln redlne-. uam— c4 numiies.fe albendiransken jölietete Venlte! mund' FPacees aute n is erbi’-ln nof renia,qudd ſluten prablla ſum opera rabioni dedit,& p um mbeo ponendt llropidar fecit, Jum obrulit imma rce forna nobis Penie lur tacitate nuen. Hic enim inc dcium,& ſpes no miaſignatione cru dolin vilis docent llenr, ſtne ſibi ſuf (Cvituspro nobisy mdladcucem cum enſtam cum viti ontius um cruci, onpaſifüerint, vt n kungrlo ad ſali qqgiden qieguic done contineri vide kmle fdeique, Umman hanc Pua 1 berererur, ſinil Incnon jubemun do memoriam h rannoltram auoc. ladur. 9. 8 veee g. er ECcſetla duendisnculcaſſe wensä t lenulliani aacn 2 men riebe lenanr Aunnh Kanſcridend Aortidie tgararur Rncllallſigten„ Mub didaltas 2 Eeminſts 1 Wenmfitsza h a dus lcceſee den dius quodidhcn uinhrreret guh a otius Lcdleir eo a re' hnetoptuin erlerindnullden a crmreſſekegtmn a dixt Indtiormit »Kemndemn hber i crlogum eormmdèt a ranum umexmh ſcipftfetequmnt a vonem Lcdelle(dt A inquit Breriut id um ſt. Uicquid 1 emav inquimim. excidit haudobl d ttimonio ſäcreecn i em autem Momn i ſcriotunis conus u diaicommodunt imonio aceſciht it ooſtolori dirunt ommune Phumac mentum vocg ti douiteſtume- chf pedugogiesdent— ar ſerpans un onis genus Bfend 1 comptehellJ 1 isde re sioun „ LIBER QVARTVS. 288 ſunt, ranquàm haud multum habentes momenti reiicere conemur, imprudentes& ea dam- nabimus, quæ in Euangelio neceſſaria ad ſalutem habentur, imò potiùs ipſam fidei prædica- tionem ad nudum nomen contrahemus. Quod genus eſt, vt eius quod primum eſt& vul- gatiſsimum primo loco commemorem, vt ſigno crucis eos qui ſpem collocarunt in Chri- ſtõ, ſignemus, quis ſcripto docuit?è Potuitne verius dici aliquid, quàm quod à Baſilio ſcriptum eſt? Eſt enim illud veriſsimum, quòd reiectis traditionibus, ipſum etiam Euangeliũ reiici vi- derur. Quid enim aliud ſumt traditiones, quàã viuum quoddam Euangeliũ? Hoc ipſum cuius primo loco meminit ſignum crucis, quid aliud eſt quàm ſumma totius Euangelij? Quo ma- gis miror hoc neſcire tam inſignem Rabinum hunc, qui ſibi tamen ignorare nihil videtur. Quid, inquit, hoc facit ad honeſtam diſciplinam, vel ad veram pietatem? Tu es magiſter in Iſraẽl,& hæc ignoras? Imo verò Brenti, omnis propemodum Euangelica diſciplina, quin& Vera pietas omnis, hoc vno ſigno crucis quodammodo comprehenditur& explicatur. Quod cùm apud nos ne pueri quidem ignorent, eſt ne veriſimile te neſcire Brenti? Sic apud nos matres puerulos inſtituunt, ſimul vt inceperint talem qualem rationis vſum habere. Poſtea- quàm è ſummo fueris expergefactus, ſurgens è lecto cruce te ſigna: Similiter facies cùm iue- ris cubitum. Duces autem ſignum hoc à vertice capitis ſiue à fronte, ad vmbilicum vſq;, ſi- mul cogitationem tuam ad Chriſtum referes, qui de ſummo cœlo egreſſus deſcendit in vi- ſcera matris, arque ex puriſsimis illius ſanguinibus carnem noſtram aſſumpſit. Deinde collo- cabis manũ in ſiniſtro brachio,& duces ad dextrũ, ſimul cauſam animo tecum repetes, quam- obrem eò ſe dimittere Dei filius dignatus fuerit, vt relinqueret domũ ſuam, dimitteret hæ- reditatem ſuam, daret dilectam animam ſuam in manus inimicorum ſuorum in cruce pro nobis moriens. Fecit enim hæc, vt nos qui pro meritis noſtris cum heedis à ſiniſtris eramus collocandi, transferret ad dexreram inter oues ſuas, vbi vocem illam deſideratam audire no- bis liceret? Venite benedicti Patris mei, poſsidere paratum vobis regnum à conſtitutione mundi. Facies autem hoc ſignum tribus digitis, ad ſignificanduns trinitatis myſteriũ,& vte- ris his verbis: In nomine Patris,& Filij,& Spirituſſancti, quo ſic in recordationem eius reĩ Venias, quòd ſalutem noſtram, quæ crucis beneficio nobis obtigit, tota trinitas, cuius inſe- Parabilia ſunt opera, in medio terræ operara eſt. Pater filio, ſicut ipſe filius teſtatur, calicem paſsionis dedit,& ipſe Filius animæ ſuæ in poreſtate ſua propinauit, ſicut ipſe ait: Poteſta- rum habeo ponendi animam meam. Oblatus eſt enim, quia ipſe voluit. Et Spirituſſanctus illi propinari fecit, Apoſtolo teſte, qui dicit, quòd Chriſtus per Spiritumſanctum ſemeti- pſum obtulit immaculatum Deo. Vides quanta fidei noſtre myſteria vnica hac ſignandi nos cruce forma nobis Apoſtoli tradiderint? vt ſi rudis aliquis& agreſtis homo propter intelli- gentiæ ſuæ tarditatem aſſequi cætera non poſsit, vel hoc illi propè ſolum ad ſalutem ſufficere queat. Hic enim incarnatio, hic paſsio Chriſti, hic cauſa paſsionis, hic extremum illud iu- dicium,& ſpes noſtræ vocationis, hic myſterium trinitatis, per quam redempti ſumus, vnica ſignatione crucis exprimitur. Sic puerulos matres apud nos inſtituunt: ſic eriam agri- colas in villis docent Sacerdotes. Qui verò liberalius in ciuitatibus educantur, admoneri ſolent, vt ne ſibi ſufficere putent, ſi crucis hoc ſigno facto, memoriam illius crucis, quam Chriſtus pro nobis pertulit, ſibi repræſentent, verùm eadem& ipſi cogitatione armati, ſi- mul adcrucem cùm vſus fuerit, pro illius nomine ferendam ſemper parati, cruciſigere car- nem ſuam cum vitiis& concupiſcentiis ſuis aſſueſcant, vt dicere quiſq́ue poſsit, Chriſto confixus ſum cruci, per quem mihi mundus crucifixus eſt,& ego mundo. Sic futurum, ſi conpaſsi fuerint, vt conglorificentur. An non verè dixit Baſilius, quòd omnia quæ ſunt in Euangelio ad ſalutem neceſſaria damnat, qui traditiones hoc genus Apoſtolicas reiicit? Siquidem quicquid eſt Euangelicæ diſciplinæ, quicquid eſt veræ pietatis, hac vna Tradi- tione contineri videtur, vt eam reieciſſe, nihil ſit aliud, quam vniuerſum Euangelium con- demnalſſe, fideique prædicationem omnem radicituùs, euertiſſe. Et audes dicere Brenti, quod ſummam hanc Euangelij Paulus infirmum elementum vocauerit? Quod ſi in ſolo hoc ſig- no hæreretur, ſi nihil prætereà ſublimiùs cogitaretur, aliquid tamen dixiſſe videri poſſes. Nunc non iubemur in hoc viſibili ſigno confiſtere, verùm ad illud quod non videmus, cuius nobis memoriam hoc ſignum repræſentat, immenſum crucis Chriſti beneficium cogitatio- nem noſtram auocare, quò ſic nullo vnquam tempore illius apud nos memoria intermo- riatur. Hoc beneficium, quo nullum eſt nobis à Deo maius præſtitum, ſolicita de ſalute no- ſtra mater Eccleſia non contenta fuit ſcriptis conſignaſſe, verbis prædicaſſe, certis diebus in- ſtituendis inculcaſſe, verim hoc etiam ſignum addere voluit, quo non tam oculis, quàm ani⸗ De ſano cracis. Traditiones Ena gelium vinum. Ioan.⸗. Qaid /xnifice: imprt ſgio crucin Hier. L. Matt. i Ioan. 13. Ioan. lo. E) 4 53⸗ Heb. v. Qanta fidei ns fteria ſignaculum crucis cOplectatm Gal g⸗ Gal. 2. Gal.s. Kom.. 8⸗ Gal. 4. mis noſtris illud perpetuò repræſentaret. Quamobrem ad omnem progreſſum atq; promo- tum, vt Tertulliani verbis vtamur, ad omnem aditum& exitum, ad veſtitum& calceatum, ad lauacra, ad menſas, ad lumina, ad cubilia, ad ſedilia, quæcunque tandem homines exer- ceret conuerſatio, frontem crucis ſignaculo terere fuit vſitatum. De qua Chryſoſtomus quo- que ſic loquitur: Neque enim ſic regia corona ornatur caput, vt cruce: ſubinde, omnes ea ſe ſignant, inſcribendo in nobiliſsimum membrũ noſtri, in fronte enim noſtra, quaſi in colũna quotidie figuratur: Sic in ſacra mẽſa zſic in Sacerdotũ ordinationibus, ſic iterum cum corpore CCS 2 Chriſti Tert. de corond militis. Chſin demon⸗ ſtratione aduer= ſas Gentiles, quod Chriſtus ſit Deus. TOrn. 35 D E TRAPDITIONIBV S Chriſti in myſticis cœnis fulget, hanc vbique celebrari videre licet, in domibus, in foro, in ſo- litudine, in viis, in mari, in nauigiis, in veſtibus, in armis, in corporibus brutis malè affectis in corporibus a Dæmoniis obieſsis, adeò cettarim bonũ hoc mirabile rapiunt omnes. Mira eſt hæc rario: nullus confunditur, nullus erubeſcit. Et huius te ſigni pudet Brèti, cuius in Ec- cleſia primitiua iuxta traditionem Apoitolorum, tam frequentem vſum fuiſſe vides? At vide Pe ſgvo euin quàm illius non puduerit virum longè tui diſsimilem, doctiſsimum& ſanctiſsimum Au- 2eug ia Eſ. 1a ſtinum, qui ſic de ea ſeripſit, quaſi de te loqui videretur. Inſultat, inquit ille, crucifixo Chri- ſto:videam ego in ftontibus regum crucem Chriſti: quod irrider, ibi ſaluor. Nihil eſt ſuper- bius ægroro, qui deridet medicamentum ſuum. Si non derideret, acciperet& ipſe,& ſana- retur. Crux illa ſignum eſt humilitatis, illa autem ſuperbia non agnoſcit vnde ſanetur tumor animæ ſuæ. Si autem ego agnoſco, in via ambulo: vſque adeò de cruce non erubeſco, vt non in occulro loco habeam crucem Chriſti, ſed in fronte portem. Multa Sacramenta aliter arq; aliter accipimus, quędam ore, quæ dam per totũ corpus. Quia verò in fronte erubeſcitur, ille dixit, qui me erubuerit coram hominibus, ernbeſcam& ego eum coram Patre meo: ipſam ignominiam quodammodò,& quam Pageni derident, in loco pudoris noſtri conſtituit. Quam tu Brenti erubeſeis, quam inſirmmum elementum à Paulo vocari vis, quam etiam riſuu T2 has ns. proſequi videris, ecce quomodo de ea gloriatur Eccleſiæ columna ſanctus Auguſtinus? quo- in Iaas. modo eam in loco pudoris in fronte ſua collocat? Sed audi quĩd adhuc ille de ſigno hoc lo- quatur: Quid eſt, inquit, quod omnes nouerunt ſignũ Chriſti?quod ſignum niſi adhibeatur, ſiue frontidus eredentiũ, ſiue ipſi aquæ qua regeneramur, ſiue oleo quo chriſinate vnguntur, Idem ſerro. 15. ſiue ſacrificio quo aluntur, nihil eorũ ritè perficitur. Pr alio loco: Crucis myſterio rudes Ca- ge assis. thechizantur, fons regenerationis conſecratur, per manus impoſitionem baptizati dona gra⸗ tiarum accipiunt, bafilicæ dedicantur, alxaria conſecrantur, altaris Sacramenta cũ interpoſiti- one Dominicorum verborum conficiuntur, Sacerdores& Leuitæ ad ſacros ordines promo⸗ uentur,& omnia Eccleſiaſtica Sacramenta in huius virtute conficiũtur. Audin tu Brèti, quã- tum huic infirmo(vt vos vultis)elemento tribuat Auguſtinus, nihil vt ſacramentorũ abſqus eo ritè perſici dicat, ſimul illud adhiberi docer, non frontibus modò credentium, verum& aquæ,& oleo,& ſacrificio,& baſilicarum, altariumq; conſecrationi. Num ſimiliter vos do- cetis Brentiè Verum vnde nobis conſtare polſet, quòd eſtis adulteræ ſemen, ſi cum Patribus noſtris eadem doceretis? Iterum nobis occinit Brentius eandem illam cantilenam, quam ex Eccleſiaſtica Socratis hiſtoria paulò antè contra nos produxerat, Inſtitutum Apoſtolorum fuiſſe, non feſtos dies ſancire,&c. Itane nullum habes, cuius nobis auctoritatem obiicere queas, præter hũc quem Viræ lih.. ca.;/ Nicæpliorus fuiſſe ſcribit hæreticum? Qui ramen ſi ſanè intelligatur, nihil à vero dixiſſe vide- iſt. et i.⸗ ca. z. tur alienũ. Nam ſicut antea ſcripſimus, certum eſt, non hunc Apoſtolorum fuiſſe ſcopum, vt Iudaico more tantùm feſta celebrari vellent, ſed vt cùm aliis, rum præcipuè feſtis diebus, cõ- templationi diuinorũ beneficiorum homines totos vacare, nec à corporis magis laboribus, uam ab animi vitiis quieſcere docerent. Certum eſt illos vt in externa ceremonia ſpẽ ſuam quiſquam collocaret, noluiſſe, verum vt per hæc ſigna viſibilia mentes hominũ, inuiſibilium amore raperentur: hic fuit ſcopus eorum, cùm hæc inſtiruiſſent. Erentiuꝛ in ſ Occurrit obiectioni taciræ Brentius. At enim aliquoties Satã talibus crucibus fugatus eſt. Sephem Scio hoc de Iuliano& aliis commemorari, ſed ſcimus etiam, Satanam eſſe médacem,& im- poſtorem, qui idcirco fingat ſe talibus crucibus fugari, vt ſuperſtitionem confirmet,& ma- giam doceat. Vna enim tatùm cruce fugatur Satan, nimirũ cruce Domini noſtri Ieſu Chriſti, eaq; non digitis in aëre aut corpore afficta, ac ne illa quidẽ lignea in qua Chriſtus pependir, ſed ipſa paſsione in cruce peracta,& à nobis per ſidem ſuſcepta. Quare non eſt dubium, quin Apo ſtoli longè occupatiores fuerint in explicanda paſsione Chriſti, quæ veram nobis ſalu- tem attulit, quàm vt vacauerit illud de cruce digitis formanda, Eccleſiæ tradere: quæ res per ſe ad pietatem nihil magis facit, quàm ſi manibus in aëre circulum deſcripſeris. veſponffo. Qbis hanc hominis blaſphemiam non horreat? ſi modò dici meretur homo, portentum hoc in vltimas terras deportandum. Audes tu magiam appellare ſignum hoc, cuius metu de⸗ Me hne es fugere, vaticinia conquieſcere, magiã& veneficia irrita iacere, non vno loco ſcribunt nntatc Cyroſe ⸗ Athanaſius, Chryſoſtomus, Auguſtinus,& alij. Quod autem dicis mendacem eſſe Satanam, adrenin eius io Vtinam quàm id verum eſt, tam facilè perſuaderi potuiſſet magiſtro veſtro Martino Luthe- Wepf ehr hnat ro, qui illius argumentis conuictus, quem etiam in eo libro ab hac nota liberare conatur,& oranonez.aderr Sacerdorium& Sacrificium ſuſtulit, Seruetoque viam muniuit, ad verum Sacerdotem& ſus ſudeos,& Pontificem noſtrũ Chriſtum Deum negandũ. Scilicet fingebat ſe fugari cruce Satanas? Audi Se enun quid ea de re ſcribant, qui nobis rem geſtam hanc literarum monumentis conſignatam reli⸗ cygris wan querunt. Gregorius Nazianzenus, cui Theologi nomen Græci tribuunt, ſcribit de Iuliano⸗ defendit. Ad crugem confugit, ac ob timorem ſignatur, adiutoremꝗ́; facit quem perſequebatur: pręua⸗ Ahn uax an luit ſignaculum, ſuuperantur Dæmones, ſoluuntur timores, reſpirat malum, animatur rurſus: pſtt cantr. juliz. iterum impetus, denuoq́; ſignaculum, compeſcuntur dæmones. Theodoritus verò celebris Lse. caz.& ipſe inter Græcos, ſic de eo loquitur: Apparentibus Dæmonibus co gitur ille metu in ſeii. iſt. Esal. ere Foer.ſeriptor⸗ emum 09 dlaſphemumn. f Chriſtus Caub i 7 ſen* 1 natus eſt& ſunct 15 e 1 wlerunt, G- 65 Ill rauien- Prtuius ſente lainſeidenät aius ipſus hac be K ddeliter UUlu iineret,peccatal conclliatet Veo lyideis,dedio ge alio modo quãh roiq; ſuam expl nec hunc mocũ f dum non homine lhomo erudierit dures magiſtros: lios audiatur præ feſti Doctoris vo ao docuitolim urd:ne nos obiu Kegemelement⸗ ics teltidus, quil bos cötinetur ſeri vobis reuelaerit zue ales prophe ts Sed quis eis a terna ligna ſubat auo; externaſi ſcanturA vobis krüt& predicat venda putarent Proſequitur B num dicemus igi nDominica, Lr etiam ſih ludiandum eſt un decagogica dus dubitab 7— „ alltablt, qu d bxtat Abdie feperles 3 am fre n num icem 3 minnumcu hoc 1 Rramentis) one,parem 1 n!, 3 1L100O duA,e 1000 dudors 1 9 4 1 lco Cnm 83 impolttonemb 8. attanb Hacanel h Lerita adſcch in e conficütms Au a mus nihilſtlcd a dus modo cedel i ſecrzrioni. Nunſ i sadülterx ſemel ar m, qumexkol i oſtolorumfiiſe a odiicere ques, i 4 ½. ¹ 4 elligarur, nihlaſ 0 Q 7. d Apoſtolorunt 1 nn is tum præcple 1 e nec acotporlsſ vrinexterna cedk dilia menteshol d. — „erſtitlonemC 1 ruce Domini — eain qud 7 epte. rerdj d aur m Critt, uue E „ 7 da,Eccleleh 1II04), L. . 1 14 riol 2 rculum ee LTIZIER QvARTVS 259 bere fronti ſignum crucis. At dæmones cõſpecta figura Dominici trophæi,& ſtragis ſuæ me- mores, mox euanuerunt. Zoſomenus verò ſic: Ex conſuetudine priſtina ſymbolo ſe Chriſti clanculum obſignauit: quo facto, ſpectra illa ſubitò euanuerũt. Quam diuerſa verò fuit vox Patrum noſtrorũ ab ea, quam profert ſemen iſtud adulteræ? Quid autem dici potuit atrocius ab iis, qui fuerunt ex profeſſo Chriſti crucis inimici, quam dictum eſt ab hoc, qui vocari vult Euangelicus? Ne myſtagogo quidem, qui fulianũ in aditum illud introduxerat, hoc tam im- pium commentum in mentèẽ venit, cum admirari crucis vim, cuius figura territi, fugatique fuiſſent Dæmones, Iulianum videret. Caue, inquit ille, cauſam hanc eorum fugæ fuiſſe ſuſpi⸗ ceris. Non illi formidine, ſed odio facti tui fugerunt. Veram ille fugam fuiſſe non diffiteba- tur, timorem autem vt attribueret iis, quos pro diis colebat, religione prohibebatur. An non autem ipſos etiam Ethnicos impietate ſuperat Cacangelicus hic, qui quod illi non fuerunt auſi, nihil eſt veritus comminiſci? Sed quo non progreditur impietatis? Non eſt contentum blaſphemum os, crucem, quæ digitis effingitur, deritiſſe, nec illam intactam relinquit, in qua Chriſtus clauis affigi, quam attactu ſui corporis& aſperſione ſui ſanguinis conſecrare dig- natus eſt& ſanctificare, quam tot miraculis illuſtrem ſancti Patres noſtri tot præconiis ex- tulerunt, cuius etiam& inuentionis& exaltationis dies vt anniuerſaria celebritate feſtus ageretur, ante mille annos inſtituerunt.—. Pergit Brentius: Dionyfius affrmat hunc morẽ ſignandi baptizatos cruce, idcirco vſurpa- tum, vt homines admonerentur ad ferendam crucẽ. Chriſtus autem docuit, hoc predicatione verbi ſui, non ſignaculis digitorum. Quare cùm Apoſtoli claris& perſpicuis verbis Eccleſiæ tradiderint, nõ eſt veriſimile, quòd poſteà in hac clara luce induxerint tenebras Vmbrarum. Habet huius ſententiæ ſuæ adſtipulatorem Brentius, qui ſicut impietate non eſt inferior, ſic Latinè ſcribendi facultate Lutheranos omnes longè ſuperare videtur Ioannem Oaluinum, cuius& ipſius hac verba ſunt: Quorſum attinebat tot paſsim in templis cruces erigi, ſi pro- bè& fideliter illuc inculcaretur, Chriſtũ eſſe mortuũ, vt in cruce maledictionem noſtram ſi⸗ ſtineret, peccata noſtra expiaret, corporis ſuiĩ ſacrificio, ſanguineq́; ablueret, nos denique re- conciliaret Deo Patri: ex quo vno plus diſcere poterant, quam ex mille crucibus ligneis aut lapideis. Sed, o geminina viperarum, quinam eſtis vos, qui pręſcribere Spirituiſancto, vt non alio modo quã hoc verbi gratia, prædicatione, myſteria ſua fidelibus nota faciat ‚Volunta- temq; ſuam explicet, audiatis? Quid autem? Si fuerint& alii Prophetæ poſt vos exorti, qui nec hunc modũ ferendum eſſe putent, num his locum dabitis? Quid ſi dicant, Deum audié- dum, non hominè, cùm ſcriptũ ſit: Beatus vir, qué tu erudieris Domine, non quem hic aut il- le homo erudierit. Cuùm ſcriprũ prætereà ſit, Vnũ eſſe magiſtrũ noſtrum,& non debere fiere plures magiſtros: Detrahi enim cœleſtis magiſtri dignitari,& eius gloriam obſcurari, ſi quis alius audiatur præterea, quaſi parũ idoneus ille ſit ad docendũ nos. Quamobrem è cœlo cœ- leſtis Doctoris voces expectãdas eſſe, cũ nihil impediat, quò minus æquè nos docere queat, atq; docuit olim Patriarchas& Prophetas. Nõ eſſe ad creaturã confugiendũ, hoc eſt, ad ſcri- pturã: ne nos obiurgare videatur Apoſtolus, dicens: Quomodo cõuertimini iterũ ad infirma & egena elementae Quæ enim eſſe alia infirma& egena eleméta, niſi litera, vel ipſis Grãma- ticis teſtibus, qui literas elemẽta vocãt? Non ex iſtis igitur egenis& infirmis elementis, qui- bus cõtinerur ſcriptura, ſed ab ipſo Deo doctrinaã petenda, illius eſſe vocẽ audiendã, quod ille nobis reuelauerit, ſiue per viſiones, ſiue per ſomnia, tanquã Dei verbũ eſſe ſuſcipiendum. An autẽ tales Prophetæ iã exorti non ſunt? An ipſi vos graues de illis querimonias nõ contexi- tis? Sed quis eis ad hos errores in vulgus ſpargẽdos feneſtrã aperuit præter vos? Voluiſtis ex- terna ſigna ſublata omnia, ne quid infirmis& egenis elementis tribui videretur. An literæ quoq; externa ſigna nõ ſuntean verba quoq;& elementa non ſunt ſigna rerũ, que illis ſigni⸗ ficantur? à vobis igitur docti ſuſtulerũt illi externa ſigna omnia, ſuſtulerũt ſcripturas, ſuſtu- lerüt& prædicationé, ſiue externũ verbi miniſterium, quòd ſoli Deo gloriam hanc eſſe tri⸗ buendaà putarent, vt ipſum,& non quenquam alium Doctorem& Magiſtrũ agnoſceremus. Proſequitur Brentius: Concedamus, quòd Apoſtoli tradiderint talem crucis affictionem, num dicemus igitur, hanc traditionẽ idem robur habere, quod habet vel baptiſmus, vel cœ- na Dominica? Certè nemo de vera Apoſtolorum doctrina admonitus hoc affirmare poteſt. Quare etiam ſi hæc eſſet manifeſtè traditio Apoſtolorum, tamen è ſcripta eorum doctrina iudicandum eſt de ea, quòd non ſit neceſſaria obſeruatio, nec magica conſecratio, ſed tan- tum pædagogica, eaque liberrima obſeruatio. Etiam ſitu non concedas Brenti, nemo tamen pius dubitabit, quin Apoſtoli nobis tradiderint iſtam crucis affictionem, vel expreſsioné po- tius. Extat Abdie liber à Iulio Africano Latinus factus, quẽ ille ſcripſit de rebus geſtis Apo- ſtolorum, quarum conſcius ipſe fuit, cùm eorum eſſet Diſcipulus& aſſecla, ibi non vno loco reperies, quam frequenrter illi& ſe& alios in frontibus cruce ſignarint. Cæterum quod que- ris, num idem robur habere debeat hæc traditio, quod habet vel Baptiſmus vel Cœna Do- mini, nunquã hoc dictum eſt à Baſilio, nuſquàm ille comparauit traditiones Apoſtolorum cũ Sacramentis à Chriſto inſtitutis, ſed hoc dixit Baſilius, quòd que ſunt ex Apoſtolorũ tra- ditione, parem vim habẽt ad pietaté cum iis, quæ ſcripta ſunt. Quid hic habes quod arrodas? CCc 3 Niſ Brentius ligus ſanctæ crucis iniquus. Brent. pro ſe esꝛ tat Dion)ſiumo Reſponſto. Caluinus Non ſat eſt præ= dicatione nos commoneri de religione, opus eſt /gnis. Pſal. 934 Mat. 23. Iac.a Gal. 4 Reſponſio. Abd. prolat fi⸗ gnlen crucis trar ditionem Apa⸗ ſtolicam eſſe. Magis mouant viſd Ju audlita 7 7³ yeò ed. Jigna iuud memoriam. De eraditione 7 recandi ad Orientem. Li. 4 de ortho- doxa fide. cap.i3. Orig. hom. 5. in Nume luſt. quæſt. 1. Athan. in qucæſt. qua ſt. 37. DE TRADITIONTIBV S Niſi fortè quòd minus dixerit quàm ab eo dictum oportuerit. Nam quę ſubiiciuntur oculis, magis excitare ſolent homines, quàm quæ vel dicuntur, vel ſeribuntur tantum. Itaque cele- bratur illud Poëtæ cuiuſdam: Segnius irritant animos demiſſa per aurem, Quam quæ ſunt oculis ſubiecta fidelibus. Scimus etiam quid ab artis Rhetoricæ ſcriptoribus traditũ ſit, vbi docent, qua ratione ſint mentes hominum permouende, vbi meminerunt etiã prætextæ Cæſaris, quæ fuerat in foro prolata, quantos ea motus fecerit in animis ſpectantium: quòd veſtis illa ſanguine madens ita repræſentabat imaginem ſceleris, vt non occiſus eſſe Ceſar, ſed tum occidi maximè vide- retur. Nihil igitur abſurdi ſcripſit Baſilius, cùm docuit, eandem ad pietatem vim habere tra⸗ ditiones non ſcriptas, quæ fiunt per ſigna, quam habent ſcriptæ: cùm ipſa nos doceat expe- rientia, quòd ſimplex præſertim& imperita plebecula, pluùs perſæpè mouetur ſignis iſtis ex- ternis, ſi quãdo Chriſti crucifixi ſimulachrũ oſtéditur, quam ſi tota paſsionis hiſtoria ex Eu-⸗ angeliſta aliquo recitetur. Atqui Brenti, non vobis tantũ magnis Rabinis cõſultum Apoſtoli Voluerunt, verùm& iis, quorum pars eſt multò maxima, qui ad eam ſapientiæ perfectionẽ, quam vos conſequuti vobis eſſe videmini, nondum peruenerunt: qui ſimulachris eiuſmodi plus perſæpe, quam vllis verbis afficiuntur. Huc accedit, quòdeiuſmodi ſigna multũ faciunt ad memoriam rerum, quarum ſigna ſunt, excitandam. Si ſermo ſit aliquis auditus, facilè ex- cidit: Signum ſubinde repræſentatũ oculis, non facilè rei memoriam, quam repreſentat, exci⸗ dere patitur. Quàm ſit autem hæc obſeruatio neceſſaria, nihil eſt quod multis in præſentia de eo diſſeramus. Nemo cogitur vt ſe cruce ſignet, neq; tanquã neceſſarium id cuiquã preci- Pitur, etiamſi fieri poteſt, vt ſi quis intermiſerit vbi locus poſtulet, quoniã ſecùs de ſe ſuſpi- cãdi præbet occaſionẽ, non leuiter peccet. Ceterùm ſi quis Epiſcopus aut Sacerdos in vſitatis cæremoniis nõ adhibet ſignũ crucis, idq; prudens facit, peccat grauiter: ſi verò prætermittat ex contemptu, ſicut a vobis fit, multò grauiſsimè peccat: peccat enim in Spiritumſanctum. Examinat aliam quoq; traditionẽ, vt ad Orientẽ in precatione conuertamur. Itäne, inquit, putat Apoſtolos ſolicitos fuiſſe ad quã partem mundi faciem noſtrã in precatione vertamus, & nõ poriuùs vt in ſpiritu& veritate precemurè Primã curam Apoſtolorũ fuiſſe, vt in ſpiritu & veritate precari fideles docerent, dubium nõ eſt: ex eo namq; vis pendet omnis precatio- nis. Interea tamẽ nec illud viſum eſt negligendũ, ob certi myſterij ſignificationẽ, quã ad pa- trem verſos orare nos oporteat. Sed audi quid ea de re ſeripſerit Ioannes Damaſcenus: Non ſimpliciter, inquit,& fortuitò ad Orientẽ adoramus, ſed quia ex viſibili& inuiſibili, id eſt, intellectuali& ſenſibili conflati ſumus natura, duplicẽ adorationẽ Conditori noſtro offeri- mus, vt& mẽête pſallimus,& corporalibus labiis,& baptiſamur aqua& Spiritu,& dupliciter Domino vnimur, myſteriis participantes& gratia ſpiritus. Quia igitur Deus eſt lux intelli- gibilis,& Sol iuſtitiæ,& Oriens in ſcripturis nominatur Chriſtus, dedicandus illi Oriens eſt ad adorarionẽ. Nam omne præſtantius, magisq́; bonũ illi offerendũ, à quo omne bonũ be- nignè largirur. Dicit autem diuinus Dauid: Regna terræ cantate Deo, pſallite Domino, quĩ aſcédit ſupra cœlũ cœli ad Orientẽ. Et quia dicit ſcriptura: Plãtauit Deus Paradiſum in Edem ad Orientem, vbi hominè, quem plaſmauit, poſuit, quem tranſgredientẽ exilio mulctauit,& S regione Paradiſi ipſum habitare fecit, ab Occidète videlicet. Antiquã igitur patriam requi- rentes,& ad ipſam ſuſpirantes Deũ adoramus. Iudæis quondã, inquit Bréètius, qui adhuc ſub elementis mundi erant, præſcriptũ fuit, vt in exilium eiecti, verterent in precatione faciem ſuã aduerſus Ieruſals: hoc erat tempus noctis& vmbrarũ, nunc poſtquàm nox præteriit,& corpus abſolutũ eſt, Apoſtoli ne diei& veritatis præcones, nouas tenebras& vmbras indu- cerent? Atqui Brenti, meminit huius traditionis antiquior Baſilio Origenes, ex quo pleraq; tranſcripſiſſe Baſilius videtur. Meminit hoc etiã vetuſtior Iuſtinus Martyr, qui mouet hanc quæſtionẽ: Si Deꝑs, cùm fecerit omnia ſecundũ naturæ circuitũ, eſt omniũ Dominus, ideoq́; Dauid in omni loco ditionis Domini, iubet nos celebrare Dominũ: ſimiliter& Apoſtolus in omni loco iubet nos attollere pias manus ad Deũ, cur nos Solis tractũ pro venerabili opere & domicilio diuino habentes in eum intuemur, dum Deo laudes& preces mittimus: aut quinam conſuerudinẽ hanc docuere Chriſtianos? Et ei tandem reſpondet: Quoniam noſtro- rum honorabiliſsima quæque ad Dei honorem ſeponimus,& eſt hominum opinione Solis ortus honorabilior, quàm aliæ partes mundi, proptereà tempore precum ſpectamus omnes ad Orientem: quemadmodum dextera manu in nomine Chriſti conſignamus eos, qui hoc ſigno egẽr, quia honorabilior exiſtimatur quàm ſiniſtra, tamerſi ſitu nõ natura ab ea differt. Sic& ortus täãquam mundi pars honoratior adorationi Dei deſtinatus eſt. A quibus autem orandi morẽ accepit Eccleſia, ab iiſdẽ etiam locum accepit, videlicet ab Apoſtolis. Meminit Athanaſius quoque, nã& ipſe quærit, quare nos Chriſtiani adoramus verſus Orientẽ,& Iu- dæi ad Meridiem? Qui duplicem adfert reſponſioné, quòd aliter Iudæis, aliter Græcis reſpon deri velit: Iudæis, quòd ita nos inſtituerit Spirituſſanctus per Dauid Prophetam, cùm dicit: Adoramus ad locum, vbi ſteterunt pedes tui Domine. Et Propheta Zacharias docet nos di- .—... 1-—.„— 3 71 cens: Et ſtabũt pedes Domini in monte Oliuarũ contra Ieruſalem: Græcis, Tone quaſt in Oriente quod eſt erenu admodumd ſeralq. ſcut asperuc e tio reononb tionesrnaru ebmusing C! t 4 renl pititu& Hallius oratione Deum dorare! mos pec Uum dleom(qpoda nabet traditio,ſe cœleſtem ilam hoc nos excitat: aitne aduerſs nem,quam ad 0 ntem cum iis, ql duim ad Oriente db Athanaſio, nol lisſeetent, ſed pu ſut eo ſe quoq; et. Quare nihilp wiain quibus 1 Limus:quain rel uro. Cæterum v diſeputamus. 0 ſddes Chriſtiana,: dem hanc Aooſt meumabeſtvt; plilux vobis at piparim in ſol q ſtabula com Occidentem con Rccaturum cer anſmi nomine aälerlani autem Lrſtinum vn qiit eltaliudh qu Tople RllClat eltltUenduu 1 I. qula ex vItibll& oratlone Conalto amur aqua& SoLt .QuaigtturDa 3 et. Antiquä gg Baßlio Ongenf luſtinos Mar u, jmilt 3 Dominu-nll 2 zem fe 1 ſl 1 9 i. 1 * 3 TrR QyaänTvs. 2945 in Oriente circumſeriptus ſit Deus, inde verſus Orientem adoramus: ſed cum Deus ſit,& nominetur lux vera, ob id reſpiciédo ad lucem creatã, iam non quidẽ illam ipſam, ſed facto- rem eius adoramus, videlicet ex lucidiore elemèto ipſum, qui eſt ante om nia elen èta,& an⸗ te omnia ſecula, illuſtrisſimũ Deũ honorantes. Tertiã adfert reſponſionẽ pro fidelibus, quã etiam ei capiti, ex quo ſibi Brentius hæc excutienda ſumpſit, Batilius inſeruit. Hac, inquit, de cauſa B. Apoſtoli fecerunt, Chriſtianorum Eccleſias intendere verſus Orientem, vt ad Pa- radiſum reſpicientes vnde cecidimus, ſcilicet ad veterem patriam& regionem noſtram, pe- ramus Deum& Dominum noſtrum reducere nos illuc vnde eiecti exulamus. Ad Auſtrum verò intendere Iudæis Prophetæ præceperunt, quòd ex Auſtro quò ad Ieruſalem, ſcilicet ex Bethlehem naſciturus erat Dominus: ideò dixit Propheta, Deus ab Auſtro veniet. Meminirt & Auguſtinus huius traditionis. Cùm ad orationes, inquit, ſtamus, ad Orientem conuerti- mur, vnde cœlum ſurgit, non tanquam ibi ſit Deus,& quaſi cæteras mundi partes deſeruerir, qui vbiq; præſens eſt, non locorum ſpaciis, ſed maieſtate potentiæ: ſed vt admoneatur ani- mus ad naturam excellentiorem ſe conuertere, id eſt, ad Dominum, cùm ipſum corpus eius quod eft terrenum ad corpus excellentius, id eſt, ad corpus cœleſte conuertitur. Vides quem- admodum& Athanaſius,& qui fuit Apoſtolorum temporibus proximus Iuſtinus Martyr, ſicut alias pleraſq;, quas omnibus quidem facere neceſſe eſt, inquit Origenes, nec tamen ra- tio rerum omnibus partet, ſic& hanc traditionem Apoſtolorum eſſe docuerunt ‚X eius ra- tiones asſignarunt.. Sed demus, inquit, etiam hane prædicationem eſſe Apoſtolicam. Quid? Habebitne ad pie- tatem hanc eandem virtutem, quam habet illud quod ſcriptum mandatum eſt, Oportet Pa- trem in ſpiritu& veritate adorari? Quod eſt hoc genus quæſtionis? An contulit aliquando Bafilius orationem ad Orientem, cum Chriſti præcepto, quo vult nos in ſpiritu& veritate Deum adorare? Quis autem de eo dubitat, etiamſi totos dies aliquot ad Orientem ſpecte- mus, nec vllum orandi finem faciamus, niſi tamen in ſpiritu& veritate precati fuerimus,& oleum(quod aiunt)& operam nobis perituram. Non itaq; cum hac ſcriptura parem vim habet traditio, ſed cum illa potiùs, qua iubemur, quæ ſurſum ſunt, quærere: qua iubemur ad cœleſtem illam patriam vnde excidimus, anhelare. Quod igitur illa ſcriprura nos monet, ad hoc nos excitat ab Apoſtolis nobis tradita ceremonia. Querit iterum Brentius. Quidè Pec- cabitne aduerſus Deum, qui in precatione ſua verterit ſe potius ad Meridiem& Septentrio- nem, quàm ad Orientemè? Certè ſi eſſet traditio Apoſtolica, quæ eandem haberet vim ad pie- tatem cum iis, quæ ſacra ſcriptura mandat, ſieri non poſſet, quin eſſes peccati reus, ſite aliò quàm ad Orientem in precibus tuis verteres. Atqui ſi diligenter excuſſeris, quæ ſcribuntur ab Athanaſio, non fuit hæc eorum intentio, vt omnes preces ab hominibus ad Orientè ver- ſus fierent, ſed publicè tantùm hoc eſt, vt templa ædificarentur fronte ad Orientem conuer- ſa, vt eò ſe quoq;, cùm publico torius Eccleſiæ miniſterio fungitur Sacerdos, orant conuerte- ret. Quare nihil peccat, ſi quis, priuatim orans, afiò ſe vertat, quàm ad Orientem. Quin& al⸗ taria, in quibus publicum fit ſacrificium,& ad Auſtrum,& ad Boream verſa nonnunquã vi- dimus: qua in re ſi quid erratum eſt imprudentia, veniale peccatum eſt, ac disſimulatur non rarò. Cæterùm vt frons templi verteretur aliò quàm ad Orientem non temerè quenquã vi- diſſe putamus. Quamobrem quòd in orbe vniuerſo, quàm longè, quamꝗ; latè propagata eſt fides Chriſtiana, tanto conſenſu videmus in omnibus terris obſeruari, quis eſt, qui rraditio- nem hanc Apoſtolicam eſſe dubitare queat? In quam nihil à vobis peccatur Bréti. Nam vos tantùm abeſt vt ædificanda vobis eſſe templa puretis, ex quo tempore quinti veſtri Euan- gelij lux vobis affulſit, vt etiam ea, quæ ſunt à Patribus veſtris ædificata, partim euerteritis ĩpſi, partim in ſolitudinem redacta, ſponte ſua ruere pasſi ſitis, partim etiam in priuatas ædes, Ioan. 1. Lib. 2. de ſerm. in monte. Vi ſapra. Obieslio Bretii. Loan. 4. Reſponſio. Coloſſ.z. Heb. 13. Publicæ preces & ſtructuræ tem, plorum verſas Orientem fiunt ex traditioue. Irreuerentia ſe- ctariorum in templa. in; ſtabula conuerteritis. Sed ſi quis tamen ſit, qui templum ædificare velit, fronte verſus Occidentem conuerſa in deſpectum traditionis huius Apoſtolicæ, eum in Spiritumſanctum peccaturum, certum eſt& indubitatum: neq; video, quo posſit alio peccatum hoc, quàm Sa- taniſmi nomine rectiuùs appellari. Satanam enim Hebræi vocant, quem aduerſarium Latini. Aduerſari autem ei, quod ab Apoſtolis traditum, tam eſt vnanimiter ab omnibus per orbem Chriſtianum vniuerſum in Eccleſia Dei totis mille quingentis annis ſemper obſeruatum, quid eſt aliud, quàm Satanã agere: cuius non aliud eſt ſtudiũ, quàm vt ob hoc ipſum pleraq; reiiciat, quòd ea videt tanro Chriſtianorum omnium conſenſin obſeruari. Sic ferè fecit ille Veſter, qui ſe plurimum ſalis cum Sarana comediſſe gloriatur: qui pleraq;, quamuis eſſe lau- danda ſcirer, non aliam tamen ob cauſam à ſuis reſpui voluit, quàm quòd auctoritate Con- ciliorum ſancita, ſummoꝗ; totius orbis conſenſu recepta eſſent ab omnibus& approbata. Quam enim ille cauſam haber, quamobrem calicem dari Laicis tantoperè nõnunquam exi- gate Num quia de necesſitate ſalutis eſſe putat vt ex eo bibant omnes. Arqui non vno ex lo co illius colligere licer, longeè aliam ipſius eſſe ſententiam, ſed quoniam illius vſu fuit à Pa- tribus in Concilio congregatis interdictum, ea ſola viſa eſt illi cauſa legitima, quamobrem eum reſtituendum omnino Laicis eſſe cenſeret. Quin eriam ſi quo cafu, inquit, Concilium ſtatueret, minimè omnium nos vellemus vtraq; ſpecie potiri, imò tunc primũ in deſpectum CCSG4 Conci- * Sataniſiæ qui o- mittunt ex cotem ptu traditionem Apoſtolicã, pec- cat in Spiritiſa. Luth. docet en contemßtu peccaa re in Eceleſiam. Luth. in lib.de formula Miſſæ. — — Idem de donfe. rar. 3. Para. 14. Luth. de Cap. SZab. cap. de Euchaxiſt. Idem in libello, quem inſeripſit. Breuis confeſsio de Euchariſt. Fa:aniſlæ qui. De traditione krinæ immierſio: nis circa Batiſ: mum. Canon Apoſt. Reſpon 102 1. quæſl. I. Re miſgionem. Nece ſoitas non ha bet, ſed facu legẽ. Marc. vlt. Caluin. Baptiſm i neceſãitatẽ negat. TZegiſlatoris ma- gis quam legis Hectanda m. Ss in: xta ſcholaſticos. Vincent ſpeculi moralis part. 10. diſtin.a 6. Tho. 22. qu. 147. ad tertium. In 4. ſeut.diff. 15. quæſt. 3. art.i⸗ Panor. ſuper 3. Decret. de obſen- uatione ieiunii. 3. Timoth. z. Tit.. Obiectio Breyz⸗ ꝛui ioctilaris. DE TRADITIONIBZV S Concilij vellemus aut vna, aut neutra,& nequaquam vtraq; potiri,& planè eos anathema habere, quicunq; auctoritare talis concilij potirentur vtraq;. Sic& alio loco de Confesſione ſcribens: Fidele, inquit, conſilium meum eſt, vt homo Chriſtianus tempore quadrageſimæ & Paſchatis non confiteatur, nec ad Sacramentum accedat:& cogitet ita, Ecce quando hoc præcepit homo, Papa ſcilicet, ob id ipſum non faciã:& ſi non pręcepiſſet, vellé facere. Faciam autem alio tempore, quo non præcepit, quando& quomodo mea libera voluntas me teti- gerit. Et iterũ alio loco: Videns quæ eſſet Eccleſia, quæ determinaſſet in altari nõ eſſe verum panẽ, verumꝗ; vinũ, ſed ſola accidentia, nempè Thomiſtica, hoc eſt, Ariſtotelica, audacior fa= ctus ſum,& ſtabiliui tandẽ conſcientiãà meã ſententia priore, eſſe videlicet verum panẽ, ve- rumꝗ; vinũ,& c. Simile quiddã ſcribit etiam de eleuatione Euchariſtiæ. Ad hunc modũ de- cretis& tradirionibus Eccleſiæ repugnare,& ob hoc ipſum eas aſpernari, quia ſic viſum fuit Eccleſiæ& Spirituiſan. hoc eſt, idololatriæ ſcelus admittere, hoc eſt in Spirirumſanctũ pec- care, hoceſt hominem exuere,& Satanam induere. Et qui tali ſunt ingenio præditi, nõ alio ſibi magis appoſito nomine poſſunt appellari, quàm ſi vocentur Sataniſtæ. Ad rertiam traditionem Brentius aggreditur, quæ eſt ter immergere hominem in Baptiſ- mo: de hac etiam re extat Canon inter eos, qui Apoſtolorũ nomine circumferuntur: Si quis Presbyter aut Epiſcopus non trina immerſione vnius myſterij, ſed ſemel emergat in baptiſ⸗ mate, quod dari à quibuſdam dicitur in morte Domini, deponatur. Mirabor, ſi ſerio cogitare potes hanc traditionem ab Apoſtolis ipſis profectam eſſe. Baptizantur vno die Penthecoſtes ter mille homines: ſi ergo Apoſtoli neceſſe habuerunt iuxta ſuam ipſorũ traditionẽ ſingulos ter immergere, num exiſtimas vno omnes die baptizari potuiſſe? Sed fortaſſe hæc eſt cauſa, quia dies tum longiores fuére quàm circa brumam. Quo tempore ter mille homines bapti⸗ zauerunt Apoſtoli, nondum hoc ab illis traditum fuerat: quod ſi maximè traditũ etiam fuiſ ſet, non habere tamen legem, ſed facere legem recte dicitur necesſitas,& quod aliâs licitum non eſſet, ſepè necesſitate cogente fit licitum. Quod multis exemplis docere poſſumus, ve- rùm non eſt preſentis inſtituti longius in iis immorari. Chriſtus ipſe, quibus dixit, vt euntes docerent& baptizarent? Certè Apoſtolis, non Laicis. Quoniam tamen vnicum hoc eſt Sa- cramentum necesfitatis, ſine quo nemo ſaluus fieri poteſt, etiamſi contrariũ Caluinus cum ſuis ſentiat: contra Chriſti, ſicuti alicui videri posſit, inſtitutionẽ permiſſum eſt Laicis, neq; viris magis quàm fœminis, ſi quando mortis periculũ inſtat, baptizare. Adeò verũ eſt, quòd omnes traditiones vni militent charitati. Nam& ſi requirit hoc ordo, requirit ipſius Chriſti inſtitutio, vt non baptizet niſi Sacerdos, tantum tamen valet charitas, quæ finis pręcepti eſt, ad quam ſolam omnia vel Chriſti, vel Apoſtolorum& Eccleſiæ totius inſtituta referuntur, vt quoties id proximi ſalus flagitare videtur, non quod inſtitutũ eſt, ſed quod Charitas exi- git, d ſpectemus potisſimùm: cum certum ſit& indubitatũ, nihil vel à Chriſto, vel ab Apo⸗ ſtolis,& eorum ſucceſſoribus eſſe traditum, niſi quod pertinet ad ſalutem fidelium. Annota- runt hoc etià ij, quos vos habetis ludibrio Brenti, ſcholaſtici Doctores, qui volũt in eiuſmo⸗ di, non tam legem ipſam, quàm legiſſatoris intentionem ſpectari. Sic enim loquitur ea de re Vincentius Beluacenſis, qui fuit Monacus ordinis Prædicatorum: Legiſſatorũ intentio non eſt, vel eſſe non debet in condendo ius aliquod poſitiuũ, obligare homines adlillius iuris ob- ſeruantiam, habentes cauſam legitimam vel etiam rationabilem non obſeruandi. Præcepta enim, quæ per modũ ſtatuti cõmunis ponuntur, non eodẽ modo omnes obligãt, ſed ſecun- dum quod requiritur ad finem, quem legiflator intendit. Cuius auctoritatẽ ſi quis tranſgre- diendo ſtatutum contemnat, vel hoc modo tranſgrediatur, quòd impediatur finis, quem le- giſſator intendit, talis tranſgreſſor peccat mortaliter. Si autẽ ex aliqua rationabili cauſa quis præceptum non ſeruar, præcipusè in caſu, in quo ſi legiſſator adeſſet, non decerneret eſſe ſer- uandum, talis tranſgresfio non conſtituit mortale peccatum. Quæ totidem verbis repetit in ſua ſumma Thomas Aquinas, cuius etiam alio loco ſunt hæc verba: Præcepta iuris poſitiui magis obligant ex intétione legiſſatoris, quàm ex ipſis verbis,& ideò tranſgreſſor talis præ- cepti magis eſt reputandus, qui obuiat intentioni legiſlatoris, quàm qui deuiat ab aliquo in legis obſeruatione ſecundum textum verborum. Intentioni autem legiſiatoris obuiat, quiĩ ex contemptu, vel ſine aliqua rationabili cauſa ordinationem non ſêruat. Qui verò in caſi in quo probabiliter credi poſſet, ſi legiſſator adeſſet, quòd eum obligare non vellet, à verbis legis deuiat, intentioni legiſſatoris non obuiat, nec reputandus eſt ſtatuti trangreſſor. Non disſimilia ſcribit Abbas Panormiranus,& alij nonnulli. Quamobrem cùm certum ſit, Apo⸗ ſtolorum intentionem non fuiſſe, vt cuiuſquã ſalus negligeretur, quam abſq; Baptiſmo con⸗ [ſequi nemini licet, ſicubi magna eſt baptizandorũ frequentia,& eſt in mora periculum, non ſolam hanc traditionem, verùm& ipſius Chriſti inſtitutionem, qun Sacerdotibus tantum baptizandi poteſtatem feciſſe videtur, ſicubi eorum copia haberi non poteſt, rectè licet in termittere. Quamuis enim à verbis legiſlatorum nonnihil diſcedatur, nihil tamen contra eorum intentionem fieri videtur.— 3 Proſequitur Brentius: Paulus ad Timotheum& Titum ſcribens, cCõmemorat dotes, qui- bus is qui Epiſcopatu dignus eſt, ornatus eſſe debet. Non prafractus, inquiens, non uneäure . ke 3 us aus, ione tia ulo. ſae ench.L robibebi9 3 Chrict’ Crlus apolbbhan 2ancorinêun Cunitaliu uiſm bapti mitptatraclt Ikt.quarti qu maDecreti ante! ex,quihoh du docuit e-dagita ſeqvendu inter deri verius pote ſuetudo diuerſa it dum tertid in dlis fortè etiam ſit,baptizando rehenſibile eſe do& in tribusm ſgaati. Sed ſin voseſſe non cent dant faciunt, mo tllerunt batres i qbäta cum hol zzitatis: prxcipu nem hunc& ſan jaltafuit illis cau cum Nereticis co a conſilium tu mimishominul ſgnumetiamal Proſequitur b nem non ſcript: l * 3 Vaptiſmusipſe w qui in baptil nepetentem,o ſrrenndem hab noe dligentera loller aur ſt eſt us oportunitate 4 Aoddceremoni⸗ cam wentum pan dſ onſtet abe le 3⸗ 9 4 lüam Egno bea. adimetſo banlo. Qui X 8 ⁴ 3 LIIERVARTVS. 291 un 1 Kni dus, non vinoſus, non percuſſor, non turpiter lucro deditus: ſed hoſpitalis, bonarum rerum ohe 2 ſtudioſus,& quæ ſequuntur. Quod ſi is Epiſcopus, qui tantum ſemel eum, qui baptizatur, del dan mergit, meretur ab Epiſcopatu deiici, an non debuiſſet Paulus in hoc virtutũ Catalogo ad- dnade 1 dere, mergens eum, qui baptizatur, non ſemel tantùm, ſed ter Satis hæc joculariter Brenti, Reſponſo- ndlen z ſed ſic eſt ingenium veſtrum. Atqui ſi quis præfractus non eſt, is facilè paret Maiorum inſti- A turis: itaq; fatis Paulo fuit hoc vno verbo rem denotaſſe. Subiicit Brentius: Iam ſi hoc eſt efeiin 24 Apoſtolicum decretum, cur poſteri mutarunt, an non Apoſtolica Drers Shehe candem üre* habent vim, vt vos afſeritis, cum iis quæ ſunt Eαᷣα ideod; debent e le inuiolata? Sic Gre- Oreg Uh.vepiß 6 e, gorium ſcripſiſſe teſtatur Thomas: Reprehẽſibile eſſe nullatenus poteſt, infantem in baptiſ- au.i Kegiſtro. e mate vel tertiò vel ſemel immergere:& quidem addit Decretum Concilij Toletani, in quo Thohær 3 qu. yea ĩta ſcribitur: Propter vitandam ſchiſmatis ſcandalum, vel hæretici dogmatis vſum ſimplam Iενε⁵0** nned reneamus Baptiſmi immerfionem. Sed ſi ter immergere eſt Apoſtolica traditio, reprehenda- „ aär tur, aut damnetur ſchiſma ſeu hæreticum dogma prædicatione potiùs verbi Dei, quàm mu- mergeedd an tatione traditionis Apoſtolicæ, quæ cùm Chriſtus dixit: Qui vos audit, me audit, debet eſſe Mauh. 28. mommeckaſ r ſacroſancta. Quærit Brentius: Cur mutarunt poſteri Decrerum Apoſtolicum? Quis autem ſen ſed ſeme probibebit, quò minus& nos vicisſim ab eo quæramus, cur ipſi mutarunt Apoſtoli Decretũ pe eoli mata- dnurar.Mradd i Chriſti? Chriſtus decreuit, vt baptizarent in nomine Patris& Pilij& Spiritufſancti: ſancti uni Decreta aptlzanturInd as Apoſtoli baptizauerunt in nomine ſolius Ieſu. Cur mutauerunt poſteri Decretum de bapti- Tbriſti aſuam iplonm i zando? cùm in pleriſq; locis perfundantur modo vel aſpergantur, non autem baptizentur? nilſet Hednmg ae Cur mutarũt aliud Decretũ de docẽdo? Quis enim eſt qui doceat, aut docere posſit infantes, emponterml a priuſquam baptizentur? Quam igitur ille ſcriptæ vim habuerunt„eandem vim habet hæc odl mmet A non ſcripta traditio. Et tamen quarn quærir cauſam adfert ipſe Brentius ex Decret. Concil. νQ0 p. rnecslm kq 5 Tolet. quarti, quod Gregor. Pontificis auctoritate potisſimum nititur. Sic enim Habeni ver⸗ gerengiton g ba Decreti ante nongentos annos lati: Beatæ mefnoriæ Gregorius Romanæ Eccleſiæ Ponti⸗ ane Ee 1 fex, qui non ſolùm partes Italiæ illuſtrauit, ſed& longè exiſtetes Eccleſias ſua doctrina per- 41 docuit, efflagitante ſantiſſ. Leandro Epiſcopo de hac Hiſpaniæ diuerſitate, quid potius eſſet 1 ſequendũ, inter cætera reſcribens ei, ſic ait: De trina verò merſione baptiſmatis nihil reſpon- fenanüſcond 9 deri verius poteſt, quam quod ipſi ſenſiſtis, quia in vna fide nihil officit ſanctæ Eccleſiæ con- wonepermäͤdj 4 ſuetudo diuerſa. Nos autẽ quòd tertiò mergimus, triduanæ ſepulturæ ſacramenta ſignamus, daprene, Ad f Vt dum tertiò infans ab aqua educitur, reſurrectio triduani temporis exprimatur. Quòd ſi thocordoyteoh in quis fortè etiam pro ſummæ Trinitatis veneratione exiſtimet fieri, neq; ad hoc aliquid obſi⸗ et charita qla d ſtir, baptizando ſemel in aquis mergere: quia dum in tribus perſonis vna ſubſtantia eſt, re- cleſix totiusinſ a. prehenfibile eſſe nullatenus poteſt, infantẽ in Baptiſmate vel ter, vel ſemel immergere: quan-⸗ titutüeſt ſetqh Ih do& in tribus merſionibus perſonarũ trinitas,& in vna poteſt diuinitatis ſingularitas de- jnibilvelà C-h d ſignari. Sed ſi numc vſq; ab hæreticis in baptiſmo infans tertiò mergebatur, fiendum apud net adſalutenſ t Vos eſſe non cenſeo, ne dum merſiones numerant, diuinitatem diuidant, dumꝗ́; quod facie- i Dodores dt d bant, faciunt, morem veſtrum ſe viciſſe glorientur. Ex huius ĩtaq; ſententia Decretum hoc ecui.Kcenin p tulerunt Patres in illo Concilio congregati, cuius tu meminiſti. Interea tecum reputa Bren- e leeilll 8 ti, quata cum honoris præfatione nominetur à Patribus iſtis Gregorius, quem vVos mirè ex-®on imuiſas Vorre home! agitatis: præcipuè verò impurus ille Vergerius tuus, quibus conuitiorum Plauſtris in homi- Hectarus. aeronch 4 2 nem hunc& ſanctitate& doctrina conſpicuum non inuehiturs Sed& illud cõſidera, quòd Menaen d 5 iuſta fuit illis cauſa viſa, quamobrem ab Apoſtolicà traditione diſcederent, ne quid habere MOdd Oun. 4 cum hærericis commune viderentur. Neq; ſatis fore iudicarunt, ſi predicatione verbi Dei iu- unus auc di xta conſilium tuum ſchiſma damnaretur, ſed hac inſuper Traditionis muratione, magis id gquc—„G animis hominum infigere libuit: efficaciùs enim res imprimitur, quando cum prædicatione ex aicuas ſignum etiam aliquod concurrit. tadeſſet, holq e Proſequitur Brentius: Agitè, dum autem ſit ſanè certum, hanc eſſe Apoſtolicam traditio- Eeruewu m. Er vllee 7 nem non ſeriptam, num parem habebit vim ad pietatem cum iis, quę ſcripto ſunt mandata? aerſus ditam rc elbꝛ: td T. Baptiſmus ipſe diligenter eſt nobis in Scriptura commendatus, num ergo tantum peccabit raditionem- dis Kided til T is, qui in baptiſmo hominem non ter immergit, quãtum ille qui hominem Baptiſmũ legiti- s quim quiſ mè petentem, omninò baptizare recuſat? At hoc neceſſariò ſequetur, ſi traditiones non ſcri- nizutem ef 72, ptæ eandem habent vim ad pietatem, quam habent ea què ſcripto ſunt mandata, quis autem „ngon ena 2. 3 hoc diligenter admonitus ſentiat. Quare hęc de trina immerſione traditio, aut non eſt Apo- eſponſſo- Lumodlgref 74 ſtolica: aut ſi eſt, pertiet tantum ad pædagogiam, quæ ſit liberrimæ obſeruationis,& qua- ueſtauh ⸗ uis oportunitare mutabilis. Videmur ad hæc iam antè reſpondiſſe. Non fuit ea mens Baſilij, Id heend e quòd cæremoniam hanc cum Baptiſmo, quod eſt vnum omnium maximè neceſſarium Sa- n Ind eLS cramentum, parem vim habere diceret, cùm abſque cæremonia hac ſaluum hominem fierĩ ee, s ſs poſſe conſtet, abſque Baptiſmo verò nulla ſit ſpes ſalutis. Cæterum quod ſcriptum eſt, tertio nin ei 8 Paf. die Chriſtũ à mortuis reſurrexiſſe, cum eo parem vim habet hæc traditio. Nam ſicut à Leo- Teo epi.4. cap dene g di ne Magno& à Ioanne Damaſceno legimus annotatum, ſepulturam triduanam imitatur tri⸗ Damaſli. ahben elu na dimerſio:& ab aquis eleuatio, reſurgentis iaſtar eſt de ſepulchro. Quod itaq; dictum eſt ceν0. bildiceo) 7„ à Paulo: Quicunq; baptizati ſumus in Chriſto Ieſu, in morte ipſius baptizati ſumus. Con- Eom.y, 71 ris ſepulti enim ſumus cum illo per baptiſmum in mortem, vt quomodo Chriſtus ſurrexit à n ccbes 1 mortuis Epipb. hære. el. t. Corinth. it. 1. Corinth. 1, Brent. examinat Epiphani verba. 6. Tim. 5. Re ſponſio Kocr. Lb. 6. cap. 10. Zoſ.lib.. cap.ꝛ6. Laus Epiphan. Hier. de viris il- luſt.& li. a. eontra Ruffi. Aug. de hæreſſib. Nu fin inuelkiua coutra Hiero. Eu ſeb. lib. 6. e.13. Ræeſponſio. n votmn vir ginitatis fuerit in vſu tempore Apoſtolorum. Apoſt.hiſt. Matth. Euangel. Homicidi alt- quado landabile. DE TKRADITIONIZBV 3 mortuis per gloriam Patris, ita& nos in nouitate vitæ ambulemus. Si enim cõplantati facti ſumus ſimilitudini mortis eius, ſimul& reſurrectionis erimus. Quod his verbis Paulus ſcri- pſit, hoc expresſit iſta nõ ſcripta traditio, paremꝗ́; cum hac ſcriptura vim habet: cum Baptiſ- mo autem parem vim non habet. Nam& abſq; hac cæremonia cõſtat Baptiſmus, quam eſſe mutabilem non negamus, ſed non pro cuiuſuis tamen libidine mutabilem. Abſoluit tandem Brentius cenſuram ſuam in Baſilium: nunc incipit in Epiphanium quo⸗ que cenſorem agere, ac profert quidem hæc eius verba: Quod oportet& traditione vti, non enim omnia à diuina Scriptura accipi poſſunt. Subiicit Epiphanius, quæ rericet Brérius: Ali- qua in Scripturis, aliqua in traditione ſancti Apoſtoli tradiderunt, quemadmodum dicit ſan ctus Apoſtolus: Sicut tradidi vobis. Et alibi: Sic doceo,& ſic tradidi in Eccleſiis. Et, Si con- tinetis, niſi fruſtrà credidiſtis. Quam pulchrè verò cum Bafilio concinit Epiphanius? Cuius tu ſententiam hanc Brenti quandoquidem non oppugnas, quãuis à teipſo prolata ſit, in eam id partem accipimus, vt à priore tua ſententia diſcesſiſſe te credamus, qua ſic omnem doctri- nam nobis ad veram& perpetuam ſalutem neceſſariam in ſacra ſcriptura cõrineri docuiſti, nihil vt prætereà requirendum eſſe purares. Quod ſi ita eſt, gratulamur tibi, quòd nonnihil de tua pertinacia remiſeris, erroreq́; tuo correcto, concedendum aliquid eſſe veritati putaue- ris. Nunc de traditione quam oppugnas, videamus. Excutit enim cenſor noſter illa verba Epiphanij. Tradiderunt ſancti Dei Apoſtoli peccatum eſſe poſt decrecam virginitatẽ ad nu- ptias cõuerti. Et vt veriſimile faciat hanc eſſe Apoſfolicam traditionem, allegat ſimilem do- ctrinam ex Paulo de viduis: Iuniores viduas, inquit Paulus, reiice: cùm eniin laſciuire cœ- perint aduerſus Chriſtum, nubere volunt, habentes condemnationem, quòd primam fidem reiecerint. Expendamus igitur, num hæc traditio ſit Apoſtolica. Affirmat quidem Epipha- nius, eam eſſe Apoſtolicam,& iudico eum tam bonum, tam pium virum, vt hac aſſeueratio⸗ ne non voluerit Eccleſiam Domini ſcienter fallere: ſed cum non fuerit admodũ vicinus tem poribus Apoſtolorum, cogito multa ad eum publica, ſed incerta fama nomine Apoſtolorum relata eſſe, quæ fortasſis alij de Apoſtolis, vt eſſent plauſibiliora confinxerũt. Non cupit Epi- phanius abs te laudari Brenti. Nam etiamſi tu ſecuùs de illo ſentires, nos tamen ex Ecclefia- ſticæ hiſtoriæ ſcriptoribus didicimus, eum inſigni fuiſſe pietate præditum. Sed ei doctrinæ quoq; laugem non mediocrem, variarum linguarum peritiam,& multiiugam lectionem trĩ buunt Hieronymus& Auguſtinus. Quin clamant hoc ipſi libri quos edidit, fuiſſe virũ lon- gè doctisſimum. Quò minus ferendus es ru, quòd ab eo, quem bonum& pium virum eſſe fateris, quem eruditionis laude quoq; celebrem fuiſſe negare non potes, in eo diſſentire non dubitas, in quo ipſe cum Eccleſia conſentit vniuerſa. Cæterùm quas tu coniecturas adfers, quamobrem tradirionem hanc Apoſtolieam nõ eſſe dicas? Non fuit admodum vicinus tem- poribus Apoſtolorũ. Quid autem viciniorne tu? Certè mille ducentis annis te precesſit. Po⸗ tuit hæc incerta forma cognouiſſe. Quid ſi cognouit ex certa lectione grauiũ& fide digno- rum auctorum, in qua diligenter eum verſatum fuiſſe, teſtis eſt eriam aduerſarius eius Ruffi⸗ nus: Scribit, ais, Euſebius de Clemente, quòd ſignificauerit quædam à Presbyteris, id eſt, à ſucceſſoribus Apoſtolorum voce ſola ſibi tradita eſſe. Quòd ergo Presbyteri, hoc eſt, vt Eu- ſebius ipſe interpretatur, ſucceſſores Apoſtolorũ tradiderunt, fieri poteſt, vt pro ipſorũ Apo- ſtolorum traditione vulgatum fuerit. Magis autem fieri poteſt, vt hoc falſum ſir, quod opi- naris tu. Nam Presbyteros illos non eſt veriſimile tam fuiſſe vanos, vt maximè ab illis ali- quid eiuſinodi profectum fuerit, vt aliis ſub Apoſtolorũ nomine traderent, quæ ab ipſis non accepiſſent. Incipit iam de traditione iudicare, num ſit Apoſtolici Spiritus. Non eſt certũ, in- quit, quòd temporibus Apoſtolorum fuerit tale genus vouendæ aut definiendæ, vt Epipha- nius loquitur, virginitaris, quale eſt vſitatum apud Monachos. Tibi certum non eſt Brenti, ſed nobis certum eſt, qui legimus hæc apud Apoſtolorum æquales, apud eos qui Chriſtũ vi- diſſe, ex numero ſeptuagintaduorum Diſcipulorum fuiſſe,& cum Apoſtolis conſuetudinem habuiſſe creduntut: Quorum vnus Abdias, qui res geſtas Apoſtolorum conſcripſit, quibus ipſe præſens intererat,& ex magna parts teſtis fuit oculatus, de Matthæo ſcribit, quòd Iphi- genia filia defuncti Regis thyopiæ ſacrũ velamen acceperat de manu cius, præpoſita iam virginum, inquit, ampliùs quam ducentarum. Audi verò, quæ fuerit Matthæi Apoſtoli& Euangeliſtæ hac ipſa de re, de qua ſermo nobis nunc eſt, ſententia. Docuit is, aliqua opera ſic mala eſſe, vt non per naturam mala ſint, ſed per intemperantiam noſtram. Nam ſi præſumat Sacramentorum myſteria ſumere is, qui nondum eſt corleſti aqua perfuſus, rem bonam con⸗ uertit in crimen,& inde reatum æternæ pœnæ incurrit, vnde à reatu æternæ pœnæ potuerat liberari. Ita& nuptiarum bona, cuùm à Deo benedicantur coniugia, à Deo ſanctificentur, as per Sacerdotum benedictiones à Deo ſpecialiter conſecrentur, videntur aliquibus aliquam habere diuinæ indignationis offenſam. Ac paucis interiectis: Videte filioli& fratres, inquan⸗ tum ſermo noſter proruperit, vt etiam homicidium bonum poſſe fieri probaremus, cùm hie occiditur, qui ſi non eſſet ipſe ſolus occiſus nocens, multos potuiſſet occidere innocentes. S1- cut eſt occiſus Golias,& ſicut eſt occiſus Siſara, ſicut occiſus eſt Aman, ſicutʒeſt truncatus Holofernes,& ſicut deniq; ſunt occiſi cum laude, qui veſtris ſedibus inimicabãtur& rei 1 e menie volt ecerlt diitipoſtb iklitu conte herri.Memin llom dactiñc peroo tenins k Coin Kin Act in virginitate c potibus apoſto nint virgines,q vite profellæ, elle vicetur loc Nam quod b. qua orbatæ viri promisſione, qu cre ptimam ſid ſedinelligit ſde quibus Paulus nuderent inferic moprorſus adE ſiet baulus chi igitur non ſit cer bos apoſtoloru bectraitio, de d autem elt ſhocnoneſt? proferuntur abs tlicere tu conan dd eundem not Duam, non mo Intahis annis wopere traditio telerunt,o mni ſueratisverun nünthoc quzn püdxultis, obt zaebi ſenſus he lavidtotius yſ. — . Nmum ſech ſſemieids — Algue ſenſum EirsLitzu D 11 4apr d MMardi 3 dum liqulteſe It enim ceno emm cenlor' 20 4 n— 2 ere am yü 1 dadtlonemn as l, all 35 ceC heln Kümeg A Natonem duh 4 — 6*) uo' dla. Mümg rblum vſum non tlertt aum fl era tam nomih a ora contnxerut, a lentues nos an an tare preditum. an,Kmalügt lidri quos editit i nem donum am enon otesinh i rum qustuch don fuit admod f educentis annb p. alectione gal 8 eſt etiam aduti tquzdam abt ergo Piesbytt A henipotellſt 9 reſt.thocfall in Levaos,II1 A mine tradetent u olici Prrius 10 endr aut dei 0s. Tbi cend i ualespudc P cum Apoto 7 vpoſtolorunſ. Coe Marhec r ä 0ʃ0 vsel aman 21. 4 ſcbosul LIBER QVARTVS. 292 Sic ergo& matrimonia dum copulantur, boni operis honeſtate ornantur, ſi ſanctè,& iuſte, & integrè,& irreprehenſibiliter copulentur. Nam ſi hodie deſponſatam Regis, ſeruus Regis vſurpare audeat, non ſoluùm offenſam, ſed etiam crimen tam grande incurriſſe dignoſcitur, vt meritò viuens tradatur flammarum incendiis: Non ideò quidem, quia duxerit vxorem, ſed quia ſpõſam ſui Regis accepiſſet. Ita etiam tu, ò fili charisſime, Rex Hirtace, ſciens Iphi- geniam filiam Regis deceſſoris tui ſponſam Regis cœleſtis effectam eſſe,& ſacro velamine conſecratam, quomodo quæſo poteris ſponſam potentioris te tollere,& tuo eam matrimo- nio copulare? Audis hic Brenti, virginem Chriſto dicatam, audis de manu Matthæi ſacrum velamen accepiſſe, audis prępoſitam virginum pluùs quàm ducentarum fuiſſe, audis quantum crimen incurrat, qui ſponſam cœleſtis Regis effectam, ſacroq́; velamine conſecratam, tolle- re, matrimonioq́; ſuo copulare fuerit auſus? quod ab idolo veſtro Iſſebienſi, quod ab Oeco- lampadio, quod àa Pelicano, quòd à Bucero ter marito, quod ab aliis veſtris non paucis facti- tatũ eſſe non ignoras. Audis, qualem cõtra vos non quiuis homo, ſed Apoſtolus& Euãgeli- ſta Chriſti ſententiam tulerit? que ſi quis eſſet apud vos reſiduus Dei timor, meritò vos com mouere deberet. Quoniam verò ſcriptum eſt, quòd in ore duorum aut trium teſtiũ ſtet om- ne verbum: adhibebimus& aliũ teſtem huius æqualem, Martialis hic eſt Lemouicenſis Epi- ſcopus, vnus& ipſe 872. Chriſti diſcipulis, qui ſcribẽs ad Toloſanos: Virgo, inquit, Valeria ſponſa Regis terreſtris, ſed meliùs ſpõſa Regis cœleſtis, quę per meã predicationẽ virginita- tẽ mentis& corporis deuouerat,&c. Audis& hic, quòd virgo Deo virginitaté deuouerit, quodq́; fecerit hoc prædicatione S. Martialis: qui nunquã id auſus fuiſſet predicare, niſi tra- ditũ ab Apoſtolis accepiſſer. Sufficiuùntne tibi duo teſtes hię Lex quidem plures non requi- rit, ſed ſi tu contentus ĩis non es, tertiũ producemus,& ipſum Apoſtolorũ æqualẽ Philonem Hebræũ. Meminit& is grandeuarũ virginũ, non coactæ caſtitatis, ſicut apud Græcos quæ- dã ſunt Sacrificulæ, ſed ſpontè continentiũ amore ſapientiæ. Vis& quartũ? Fuit Ignatius à Petro tertius Epiſcopus Antiochiæ: Horratur ille virgines, vt agnoſcàt, cui ſe cõſecrauerint. Quin& in Actis Apoſtolorum fit mẽtio quatuor virginum Philippi filiarum, quarum duas in virginitate conſenuiſſe narrat apud Euſebium Poſycrates, Ephe. Epiſcopus,& ipſe tem- poribus Apoſtolorũ vicinus. Vides iam, quòd etiam Apoſtolorum temporibus non defue- rint virgines, quæ Deo virginitatem ſuam deuouerent. Sed neque viduæ idem inſtitutum vitæ profeſſæ, quas ſuo tempore Nonnas fuiſſe vocatas ad Euſto. ſcribit Hieron. de quibus eſſe videtur locus hic Pauli, quem tu mirabiliter torques. Sed præſtat verba tua ponere: Nam quod Paulus, inquis, de viduis ſcribir, nõ loquitur de Nonnabus, ſed de mulieribus, quæ orbatæ viris, tradebant ſeſe in miniſterium pauperum Eccleſiæ: idq́; ea tantuùm fide& promisſione, qua ſolent ancillæ ſeſe in miniſteria dominarũ tradere. Nec cùm dicit eas reii- cere primam fidem, intelligit monaſticum genus vouendi, cum nondum tale votum fuerit: ſed intelligit fidem in Chriſtum, quam in Baptiſmo dederant: eæ enim laſciuæ viduæ, de quibus Paulus ſcribit, poſtquam ſaginatæ eſſent facultatibus Eccleſiæ,& metuerent, ne ſi nuberent, inferiori loco, quàm anteà inter Chriſtianos haberétur: maluerunt à Chriſtianiſ- mo prorſus ad Ethniciſmum deficere, quàm inter: Chriſtianos cõtemptiores eſſe. Hoc ſigni⸗ ficat Paulus, cùm dicit eas laſciuiſſe aduerſus Chriſtum,& conuerſas eſſe ad Satanam. Cum ĩgitur non ſit certum, quòd tale genus vouendaæ virginitatis aut viduitatis fuerit tempori- bus Apoſtolorum vſitarum, quale nunc eſt monaſticum, non poteſt etiam certum eſſe, quòd hæc traditio, decreta virginitate ſit verè Apoſtolica. Eſt ne hoc interpretari ſcripturas Bréti? Quid autem eſt obtorto collo(quod aiunt) in quam velis tu in ſententiam eas pertrahere, ſi hoc non eſt? Ne per ſomnium quidem cogitare Paulo venit in mentem vnquam ea, quæ proferuntur abs te, ſed neque contextus orationis patitur, is vt ſenſus verborum ſit, quem elicere tu conaris. Tum autẽ, eſt ne quiſquam veterum Orthodoxorum, qui Pauli verba hæc ad eundem nobis modum interpretetur? Totis mille quingẽtis annis non puto fuiſſe quen- quam, non modò priſcorũ, verum ne recentiorũ quidem Theologorũ præter vos quadra- ginta his annis natos, qui ſic ea putaret intelligéda. Revera cõſulto facitis Brenti, quòd tan- toperè traditiones oppugnatis, quòd veterum ſimul& recentium ſcriptorum, qui vos præ- ceſſerunt, omnium auctoritatem eleuatis, quòd nihil præter ſeripturas eſſe recipiendum aſ- ſeueratis, verùm ita, penes vos vt ſolos eas interpretandi ſit auctoritas. Intereſt veſtra pluri⸗ mũ, vt hoc quàm plurimis perſuadere posſitis. Nam ſola hæc eſt,& non alia ratio, qua quic- quid vultis, obtinere queatis. Nam ſi quid habebit momenti priſcorum auctoritas, ſi quid valebit ſenſus horum Pauli verborum per illos nobis traditus, receptus tot ſeculis Eccleſiæ, ſi quid totius vſus, deniq; ſi verum erit, quod dicitur, Optima ſcripturarũ interpres eſt con- ſuetudo, iam quidem cauſa nobis eſt peiorata, cùm quod vel verbo reſpondere nobis quea- tis, omnium ſeculorum Orthodoxis nobiſcum facientibus,& ab hac interpretatione veſtra diſſentientibus habere nihil posſitis. Sin autem illud valebit, quod vos vultis, nihil vt reci- piatur præter ſcripturas,& penes vos ſolos certa fuerit auctoritas eas interpretandi, vt qué- cunque ſenſum earum attuleritis, ab eo nobis diſcrepare fas non ſit, veſtra nimirùm eſt vi- ctoria. Quid autem Brentièſi ne ij quidem, qui veſtræ farinæ ſunt, in horum Pauli verborum Itsk Hæretici ex Mo⸗ nachis mariti fa⸗ cti hac ætate- Deut.:s. Matih5. i9. Martial. cap.&. Philo. de vita contemplatiua. Ignat. epiſt.12. Act. 21. Euſeb.li.3. ca.ʒł Vidaæ profeſſæ olima cælibatuma Erent. de locꝗ Pauli. I. Tim. 5e Reſponſio Qko conſilio Se⸗ ctarii ſcripturas ſolas vrgeant- Eala. tap 4. inſii tationis eligioꝛ Ris fu‿ /εα. 19. Aug. ad Tuliana ite viduitate cap. 8. Idè in Pſalm. 75. Idẽ ad Polentiũ dle adulterinis coniugiislib. 1. Ca 14⸗ Idenm de viduita de,cap. 8. Brentius adfert Jeripturas. Act. 15. Gal. 4⸗ Reſponfio. Pſalm. 75. Col 9ſ.a. Gal. 4. Hov.. 17. in Lucam. dE TRADITIONTIBV S interpretatione vobiſcum conſentiunt? Nam quod negas tu de Nonnabus Paulum hæc di- xiſſe, concedit Caluinus veſter. Sic enim loquitur: Ego verò illis minime nego, viduas, quæ ſeſe, ſuasq́; Eccleſiæ operas addicerent, perpetui cœlibatus legem ſimul ſuſcepiſſe, non quia in eo religionem aliquam ſtatuerét, vt poſteaà fieri cœptum eſt, ſed quoniam niſi ſui iuris,& iugo maritali ſolutæ, functionè illam ſuſtinere non poſſent. Quòd ſi data fide ad nouas nu- ptias reſpectarent, quid hoc erat aliud, quam Dei vocationem excutere? Non igitur mirum quod talibus deſideriis laſciuire in Chriſtum eas dieit. Poſteà verò amplificãdi cauſa ſubiun- git, Adeò ĩpſas, quod Eccleſiæ policitæ ſunt, non præſtare, vt primã quoq; fidem in Baptiſmo datam violenrt, ac irritam faciant, in qua hoc cõprehenditur, vt vocationi quiſq; ſuæ reſpon- deat. Niſi fortè hoc mauis intelligere, quòd velut amiſſo pudore, omnem deinde honeſtatis curam abiicerent, ad omnem laſciuiam& petulantiam ſe proſtituerẽt, licentioſa, diſſolutaq; vita, nihil minuùs quàm Chriſtianas mulieres præ ſe ferrẽt: qui ſenſus mihi perplacet. Reſpon demus ergo, quæ tunc ad publicũ miniſterium recipiebantur viduæ, eas ſibi perpetui cœliba- tus conditionem impoſuiſſe: ſi poſteà nuberent, facilè intelligimus accidiſſe, quod dicit Pau- lus, vt proiecto pudore inſolenriores fierent, quam deceret mulieres Chriſtianas. Ita non ſo- lum peccaſſe fidem Eccleſiæ datã fallendo, ſed à communi piarum mulierum lege deſciuiſſe. Vides, quemadmodũ vi veriratis compulſus Caluinus, quamuis& ipſe ſimiliter vt vos, vota reprehendat, in huius loci tamen expoſitione à vobis apertè diſſentiat. Dicit enim, viduas il- las perpetui cœlibatus legem ſuſcepiſſe: dicit, ſi data fide ad nouas nuptias reſpectarent, nihil hoc fuiſſe aliud, quàm Dei vocationem excutere: dicit poſtremò, ſi poſteà nuberenr, accidiſſe quod ſcribit Paulus, vr proiecto pudore inſolentiores fierent, quam deceret mulieres Chri- ſtianas. Quid autem poſtremum hoc, an non eſſe verisſimum Sacerdotũ veſtrorũ periculo, qui nuptias incœſtas contraxerunt, didicimus? Quis enim eorum fœminæ, quas vxores vo- cari volunt, an non omnem honeſtatis curam magna ex parte abieceruntè an ad omnẽ laſci- uiam& petulantiã ſe non proſtituerũt? quiduis vt potius, quam Chriſtianas mulieres prę ſe ſerre videantur. Verũ de hoc ſatis. Quòd autẽ primã fidẽ interpretaris, fidé in Chriſtũ, quà in Baptiſmo dederant, quàm coactum id eſt? quàm contortumè quàm à Pauli cogicatione lon gè remotumè qui Baptiſmi ne verbo quidem hoc loco meminit. Primam fidem irritã fece- runt, exponit Auguſtin. id eſt, voluntate ad nuptias à propoſito continentiæ deffexerunt. Ir- ritam quippè fecerunt fidem, qua priùs vouerant, quod implere perſeuerantia noluerunt. Et alio loco: Quid autem ais de quibuſdam, quæ vouerunt,& non reddiderunt? Habentes, in- quit, damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Quid eſt, primam fidem irritam fe⸗ cerunt? Vouerunt& non reddiderunt. Nemo ergo poſitus in monaſterio frater dicat: Rece- do de monaſterio, neq; enim ſoli qui ſunt in monaſterio, peruenturi ſunt ad regnum cœlo- rum,& illi qui ibi non ſunt, ad Deum non pertinent. Reſpondetur ei: At illi non vouerunt, tu vouiſti, tu retrò reſpexiſti. Et iterũ alio loco: Apoſtolus de quibuſdam, quæ continentiam Vouent,& poſteà nubere volunt, quod eiuſdem, antequam vouiſſent vtiq; licebat, habẽtes, inquit, damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Idem Auguſtinus cõuerſas retrò poſt Satanam interpretatur, quæ ab illo excellenti vidualis caſtitatis propoſito in poſteriora reſpiciendo ceciderunt& interierunt. Quorſum autem attinet aliorum etiam interpretatio- nes huius loci producere? qui ſicut cum Auguſtino ferè conſentiunt, ſic à vobis diſſentiunt omnes. Verùum nos in eorũ verbis deſcribẽdis longiores eſſe nolumus, cùm præſertim vnus propè ſit Auguſtinus inter omnes, cui vos tamen tribuere aliquid videmini. Pergit Brentius: Apoſtolorũ officium fuit, non imponere nouam legem Eccleſiæ, ſed po- tiùs liberare eam à iugo veteris legis. Quid tentatis, inquit Petrus, Deum, vt imponatur iu- gum ſuper ceruicem diſcipulorumè Et Paulus: In libertate qua Chriſtus nos liberauit, ſtate. Nullam nouam legem Apoſtolos impoſuiſſe, libenter tibi concedimus. Verùm quiſq; ſibi le⸗ gem hanc impoſuit. Certũ eſt, quòd neminem Apoſtoli coègerunt, vt perpetui cœlibatus le- gem ſuſciperet, cùm ne nunc quidem, vt id faciat, compellatur quiſquã. Cæterùm vetus erart lex: vouete& reddite. Ad vouendum nemo: ad ea que vouir pręſtanda, rectè quiſq; cogitur. Non fuit, inquit Brentius, àpoſtolici officij, vt eximerent Eccleſiam ab obedientia legis na- turalis: hanc enim obedientiam diligenter vrſerunt. Sed hoc magna cura, quantum in ipſis fuit, prouiderunt, ne ex rebus per ſe liberis,& in libertatẽ per Euangeliũ reſtitutis, nouę fie- rẽt leges,& noui conſcientiarũ laquei. Ne quis vos iudicet, inquit Paulus. Et mox: Si mor- tui eſtis cum Chriſto,& c. Virginitatẽ autẽ ſeruare,& cœlibẽ vitam ducere, res eſt per ſe libe⸗ ra: Quare tantũ abeſt, vt Apoſtoli docuerint, virginitatẽ ad cultũ& gloriam Dei vouendẽ,& ſibi ipſi necesſitatẽ ſeruandæ virginitatis lege voti imponendã, vt potius vniuerſam Eccle- ſiam ab hoc inſtituto doctrina ſua deterruerint,& libertatéè conſeruandam cõſuerint. Quic- quid blateres tu Brenti, maior eſt apud nos auctoritas Epiphanij, cui præſertim totius Eccle ſiæ conſenſus accesſit hac in re, quam vt nugis iſtis tuis aures noſtras præbeamus. Non dubi⸗ tat Origenes mulieri cuidã ſuadere, quo ſuperſtite etiam marito ſuo dicat: Hoc voueo atq; promitto: ſi quid humanitus acciderit marito meo, quod nõ opto, nihil aliud faciã quàm vt incontaminata, viduaq́; perſeuerem. Auſus autẽ fuiſſet Origenes hoc facere, ſi nõ modò lenn 3 ſuaſilſent à 4 21 mi. E Inolg dlum non geti ndum coni um Ap endur comiug viiri copu cebant, loco m nnt auctotest a abll tarentor,90 liciis Wlld- ſupplicis u renm CapC 9- ſuam Chr l e Jus aurer poli „clt, Nanl welloiu auirerü ſcul jerotatione lue nit yldue 5 ur ſunt ncp lefiplaun perſq; ſanct & eorum exem auUte hic adlcr inquit voti ell it nõ debeatur- non te ad magn. von feceris quoc peior: modo aut ſoluerts. Nec ide ninento licuilſet tuaexplet: Felix um kpſum: Sic porios remedijg ſent Aent hlſent, Ambron- luadetet caltitate crer vtinam tan ſete. Arq; vtina Nreuaricatores m letis myſterlis, ate nupturas.V znum videtur,) uibus licet po 14. f.„ d Apoſtolis dic ero validis eſta no; quo nuncle an non vouer eni cöingium tzohlec Domim poktoliaudierin Treig,— Taüttonem veſtt dülſent coningiö umanitantü a arb concecinus quoc tleper elh e het ſe Uderam und kacienda nom Dls dm lceret no 4 A detls pleriſe Dlri zler dus Kipſeimt dülenda Nin duas npinn moſpotean a t quam dtcxred h m Kacerdotü 1 orum trninng n de diecendd a uam Chriſtums 4 erpretars ſceln i dqum abault ninit, Primam it un ſito continenttt a — afe Derleuerar o enn 4 non reddicennd ideſtprimmà in inmonaſtenoft an ruentun umdh i ndetur el-Atillt in equibuſdmm, qt vouiſent ſoh M ldem Augulind 7 aſtitrispropoſt 8 det aliorum eidt N dtiunt, ſcaſt A enolomus n. louid ridemii- enouam egen! Petrus,Deun,t w Chritoslch 8 ancedimos⸗eh rerunt itpelpet 0 dr cuiſcui Ci 1natect iu LIBER CVARTVS. 29 ſuaſiſſent tale quid Apoſtoli, verumetiam vniuerſam Eccleſiam, quod admedum impruden- ter abs te fingitur, ab hioc inſtituto doctrina ſua deterruiſſent? Quod ille certè tanto melius quam tu ſcire poterat, quantò fuit Apoſtolorum temporibus propinquior. Pergit Brentius: Quòd ſi quæ virgo temerè contra ipſorum doctrinam conieciſſet ſe vo Argumentatis to ſuo in hos laqueos conſcientiæ, putdsne detinuiſſent eam in iis nolentem, inuitam,& con Brenti. ditione ſua ad coniugiũ magis, quam ad cœlibatum idoneam? Certè quantiũ intelligi poteſt e dicto Chriſti, Non omnes capiunt verbum hoc. Et è dictis Pauli: Meliùs eſt nubere quàm Matih. 1. Nri. Et vnuſquiſque proprium donum habet à Deo, alius quidem ſic, alius autem ſic: non 1.Corinib.7. ſolum non detinuiſſent virginem in illis laqueis, verumetiam hortati eam eſſent ad ſuſci- piendum coniugium. Cedo Brenti, quam vnquam virginem hortati ſunt ad ſuſcipiendum keſponſio. coniugium Apoſtoli? cùm ſuis etiam propriis vxoribus eos perſuaſiſſe conſter, vt ab omni viri copula abſtinerent, nec alij rei quàm orarioni vacarent. Quas etiamſi quidam circundu- cebanr, loco tamen ſororum eas habebant. Quoòôd nemini mortalium temerè vouendi fue- 2, Te a, rint auctores, certum eſt: ſed quæ ſemel ſponte virginitaté ſuam Deo deuouiſſent, eas vt hor iis, qui eethert tarentur, quò reſilirent ab inſtituto ſuo, nullis neque precibus, neque comminationibus, aut pofttentur. ſuppliciis adduci potuiſſent vnquam. Quæ autem cauſa fuit Matthæo Apoſtolo, quamob- rem capitis de eo ſupplicium ſumeretur, niſi quòd Iphigeniam, quæ ſemel continentiam ſuam Chriſto deuouerat, cum Hirtaco Rege nuptias contrahere non permittebat? Pau-„ lus autem Apoſtolus, quemadmodum apud Epiphanium& Auguſtinũ legimus, plus etiam ehdh ee, 4.. 1.... d t:alromartonitas Aiquid fecit. Nam cum oppignorara ĩam thalamo fuiſſet virgo Ihecla, nuptiis eam exolujt, hæreſ⸗8. ac ſermone ſuo in perpetuæ virginitatis amoré incendit. Nihil igitur eſt, quòd quiſquã pius Auguſf. lih 30. dubitet etiã ſi cui virgini cum carne ſua grauior eſſet cõflictatio, quin eam ad pugnandũ for⸗ cctra fauſt titer oratione ſua inflammaſſent, ſimul ad eum, qui dat omnibus affluẽter confugere docuiſ- ſent, vt ipſa daret quid iuberet, iuberer deinde quod vellet. Nam quoòd in hanc ſententiã ple⸗ raq; ſcripta ſunt ab Athanaſio, Hieronymo, Baſilio, Ambroſio, Chryſoſt. Auguſtino,& aliis pleriſq; ſanctis Epiſcopis& Doctoribus, apoſtolorum illi proculdubiò veſtigiis inſiſtebant, & eorum exemplo quàm plurimos ad virginitatem ſiue continentiam hortabantur. Libet 5 autem hic adſcribere, quæ imepiſtola quadam ſcripta ſunt ab Auguſtino: Priuſquam eſſes, Aug ei.43. inquit, voti reus liberum fuit, quò eſſes inferior, quamuis non ſit gratulanda libertas, qua fit vt nõ debeatur quod cum lucro redditur. Nunc verò quia tenetur apud Deum ſponſio tua, nonm te ad magnam iuſtitiam inuito, ſed à magna iniquitate deterreo. Non enim talis eris, ſi 114 non feceris quod vouiſti, qualis maniiſſes, ſi nihil tale vouiſſes. Minor enim tunc eſſes, non Peior: modò autem tantò(quod abſit) miſerior, ſi ſdẽ Deo fregeris, quantò beatior, ſi per- ſolueris. Nec ideò te vouiſſe pœniteat, imò gaude iam tibi ſicnon licere, quod cum tuo de- trimento licuiſſet. Aggredere itaq; intrepidus,& dicta imple factis, ipſe adiuuabit qui vota tua explet: Felix eſt necesſitas, quæ ad meliora compellit. Sic& Chryſoſtomus ad Theodo- chyyfaſt epiß.. rum labſum: Sic& Ambroſius ad virginem lapſam: Sic omnes priſci Patres quoduis aliud Steees 3 porius remedij genus adhibuiſſent, quàm vt violandi voti continentiam profesſis auctores fuiſſent, Ambroſius verò accuſatum ſe fuiſſe ſcribit, fibiq́; tanquam crimen obiectum, quòd ſuaderer caſtitatem,& perſuaderet plurimis. Quid autem is ad hæc Vtinam autem conuin- cerer, vtinam tanti criminis probaretur effectus. Non vererer inuidiam, ſi efficatiã recogno- ſceré. Arq; vtinã me exemplis potiuùs argueretis, quàm ſermonibus cæderetis. Sed vereor, ne Præuaricatores mihi appoſuiſſe videar, qui me alienis cõmendent laudibus. Initiatas, inquit, ſacris myſteriis,& conſecratas integritati puellas nubere prohibes. Vtinam potuiſſem reuo⸗ care nupturas. Vtinam poſſem flammeũ nuptiale pio integritatis velamine mutare. An indi⸗ Suum videtur, vt ſacratæ virgines a ſacroſanctis altaribus non abducantur ad nuptias? Et quibus licet ſponſum eligere, non licet Deum præferre? Cæterùm quę tu adfers à Chriſto& ab Apoſtolis dicta, pridem a Catholicis eorum verborum vera ſententia producta, veſtra Verò validis eſt argumentis refurata. Scripſimus& nos in Confesſione noſtra Chriſtiana ple raq;, quòo nunc lectorem remittimus. Nam eadem iterare nihil eſt neceſſe. An non vouere virginitatem, inquit Brentius, humani tantum eſt arbitrij, non diuinĩ pre- B cepti? cõiugium autem ſeruare, præcepti eſt diuini. Coniugatis, inquit Paulus, præcipio non—uprass. egò, ſed Dominus: Vxor à viro non ſeparetur,& maritus vxorem non dimittat. Cùum igitur. Corinth.7. Apoſtoli audierint à Chriſto de Phariſæis: Cur vos tranſgredimini præceptum Dei propter rraditionem veſtram? certè nunquã in animũ induxiſſent, vt propter humanũ votũ prohi- buiſſent coniugiũ diuinitùs ordinatum, aut diſſoluiſſent iam contractũ. Vouere virginitatem eſponfio. humani tantũ arbitrij, non autem eſſe diuini præcepti, docet nos etiã Paulus, dicens: De vir- 1. Coriuch. 7. ginibus præceptum Domini non habeo, conſilium autem do. Quare non inuixi verũ id eſſe concedimus quod abs te ſcriptum eſt, virginitatem ſeruare,& cœlibem vitam ducere, rem eſſe per ſe liberam. Verùm& illud non minuùs verum eſt„quod ſcribit Auguſtinus: Multa„ ſunt facienda non iubente lege, ſed libera charitate:& ea ſunt in noſtris officiis gratiora, que Wmuscherce enes cùm liceret nobis etiam non impendere, tamẽ cauſa dilectionis impẽdimus. Quod cum pro⸗ a⁴ Sofent.iba⸗ ductis pleriſq; ſcripturæ locis confirmaſſet, in hæc tandem verba concludit: Quæ licita ſuint, cãν.. DDd id eſt, Matih. 15. Rrier. lib.t. aduer: ſus Iouinianum. Idem in epiſl. ad Fbilemonem. Ham. d.de pæni- tentia, Serm. de charitat.& Ho- mꝛil. i9. in epiſt. ad Hebr. Ang. trac e. is Toannem⸗ Dꝛuini prætepti eſt ſeruare quod potue ris⸗ Deatt. 23. Pſalm. 75⸗ Tscleſ.ʒ. Fxaminatur alius Epipha⸗ aii 1Ocεεα Nonn. 3⸗ Breniii ſen- zenss. DPI TRADITIONIIVS 3d eſt, nullo præcepto Domini prohibentur, ſicut expedit potius tractanda ſunt, non præſcri- pto legis, ſed conſilio charitatis. Hæc ſunt, quæ ampliùs erogãtur ſaucio, qui curandus Sama- ritani illius miſeratione ad ſtabulũ perductus eſt:& ideo dicuntur non à Domino præcipi, quãuis à Domino moneantur offerri, vt tantò intelligantur eſſe gratiora, quãto magis oſten duntur indebita. Vides quàm longe diſſentiat hic a vobis, qui voluntarios omnes cultus, quiĩ fiunt abſq; expreſſo mandato, Deo abominabiles eſſe cõtenditis? Hic verò tantò cenſet eſſe gratiores, quantò magis fuerint voluntarij. Neq; verò ſolus ita ſentit Auguſtinus. In eadem ſentétia fuit Bieronymus quoq;: Plus amat, inquit, virgines Chriſtus, quia ſpontè tribuunt, quod ſibi non fuerat imperatũ, maioriś; gratiæ eſt offerre, quod nõ debeas, quàm reddere, quod exigaris. Et alio loco: Virginitas proptereà maiore premio coronatur, quia praceptum Domini non haber,& vltra imperata ſe tendit. Quo maior eſt illius impudentia, qui dixit, veteres omnes vna voce clamare, nullam penirùs voculã àa Chriſto emiſſam, cui nõ ſit neceſ= ſariò obtemperandũ. Et hæc ipſa nominatim, quæ nos Chriſtũ conſuluiſſe dicimus, iuſſa eſſe, nulla dubitationi vbiq; docere. Cùm tamen longè diuerſum doceant Auguſtinus, Hierony- mus,& in pleriſq; locis Chryſoſtomus. Cæterùm Brenti, non ſolùm virginitatẽ ſiue conti- nentiam vouere, verumetiam coniugium inire, humani tantum eſt arbitrij. Sed ſicut ſeruare coniugium, ſic& virginitarem ſeruare, quam ſemel vouiſti, diuini eſt præcepti. Nam quare precipit Dominus coniugatis, vxorem à viro non diſcedere,& vt vir vxorem non dimittat, niſi propter votũ, quod intercesſit, cum inuicem ſibi deſponſi ſunt? Atqui ſimile votũ inter- cesſit, etiam cum te virginẽ Deo caſtam deſpondiſti. Quamobrẽè ſi non eſt fas a ſponſo mor- tali poſteaquã contracta ſunt ſponſalia, diſcedere, multò minus a ſponſo diſcedere fas eſt im mortali. Nam& illi, qui Chriſto virginitatè vouent, ſicut verè ſcriptũ eſt ab Auguſtino, quã- uis ampliorẽ gradum honoris& ſanctitaris in Eccleſia teneant, tamẽé ſine nuptiis non ſunt. Pertinent enim& ipſi ad nuptias cum tota Eccleſia, in quibus nuptiis ſponſus eſt Chriſtus- Non minus igitur nefas eſt illis cœleſtibus nuptiis irretiris à ſponſo ſuo Chriſto diſcedere, quam iis à ſuis, qui morralibus ſpõſis iuncti ſunt. Verũ tu ſophiſtica quadã captione Lectorĩ fumos offundere conaris. Nam cum virginitaté cũ coniugio cõferas, alio termino vteris cùm de virginitate, alio cùm de cõiugio loqueris. Ibi enim dicis, vouere virginitatem, hic, ſeruars coniugium. At vtrobiq; eodem vti termino oportuit, ſic enim veram inferre concluſionem lcuiſſet. Nam ſicut vouere virginitatem humani tantum eſt arbitrij, ſic& vouere, ſiue ma- uis, inire coniugiũ. Et ſicut ſeruare coniugiũ, diuini eſt præcepti, ſic& ſeruare virginitatem, quam voueris, diuini eſt præcepti. Multis enim ſcripturæ teſtimoniis doceri poteſt, quod vo- uerit aliquis, id eſſe ſeruandum. Nam& in lege ſcriptum eſt: Cùm votum voueris Domino Deo tuo, nõ tardabis reddere, quia requiret illud Dominus Deus tuus:& ſi moratus fueris, reputabitur tibi in peccatũ. Dauid quoq; cecinit: Vouete& reddite. Similiter& filius eius. Si quid vouiſti Deo, ne moreris reddere: diſplicet enim illi infßdelis& ſtulta promisſio, ſed quodcunq; voueris, redde, multoq́; melius eſt non vouere, quàm poſt votum promiſſa non reddere. Vides, quòd æquè diuini pręcepti eſt, Chriſto ſponſo virginalem, atq; mortali ſpon- ſo coniugalem caſtitatem reddere. Nihil itaq; cauſæ fuit, cur illud à Chriſto dictũ in nos de⸗ torqueres: Cur vos tranſgredimini præceptum Dei propter traditionem veſtram? Nam de nulla hic traditione agitur, ſed de pręcepto Dei. Vtrobique pręcsptum Dei eſt,& in ſeruan⸗ do voto virginalis,& in ſeruando voto caſtitatis coniugalis. Conatur iam tandem Brentius docere, quòd etiam iis, quĩ ſunt obſtricti voto continen- tiæ, matrimoniũ inire liceat, idq́; ipſius Epiphanij teſtimonio. Eſt autem& noſtris in oculis magnus Epiphanius, ſed ſicubi licere ſibi putat, vt à ſe disſideat ipſe, dabit nobis hãc veniam, ſi potius ab illo ſibi non ſatis conſtante, quàm ab Eccleſia diſſentire voluerimus vniuerſa, cùm præſertim à Vincentio Lyrinenſi docti ſimus, cum Eccleſia Doctores recipere, nõ cum Doctoribus Ecdleſiæ ſententiam deſerere nos debere. Quod eſt autem hoc remedij genus, peccato peccato mederi velle? Certè Paulus, perquam ferebat moleſtè ſibi tribui, quod eſſe mala facienda doceret, vt euenirẽt bona. Quod certè docere quodammodo videtur hic Epi⸗- phanius. Libet autem eius hac de re verba, ſicut abs te citantur, adſcribere. Epiphanius, inquis, in hoc ipſo capite, quo cõmemorat hanc traditionem, ſic addit: Melius eſt vnum peccatum habere, quam plura: melius eſt lapſum à curſu palàm ſibi vxorem ſuime- re ſecundũ legem,& à virginitate multo tempore pœnitentiam agere,& ſic rurſus ad Eccle ſiam induci, velut qui mala operatus eſt, velut lapſum& fractũ& obligatione opus haben⸗ tem:& nõ quotidie occultis iaculis ſauciari ab improbitate, quæ à diabolo ipſi infertur. Hic iterum, inquis, manifeſtè affirmat Fpiphanius, quòd peccet qui poſt decretam virginitatem ad nuptias aſpirat, non tamẽ ſentit, tantum eſſe robur decreti aut voti, vt ſi quis coniugium ineat, diſſoluendum ſit: ſed apertè dixit: Melius eſſe vxorem ducere,& in Eccleſia pœniten- tiam agere, quàm peccatum peccato cumulare: hoc eſt ſcortationi operam dare,& ex Eccle- ſia excidere. Agnoſcimus E piphanij verba, ſed cuùm ipſe pugnare ſecum videatur, Ioannis il⸗ lius ſententiã ſequi maluimus, qui non ſine cauſa Chryſoſtomus eſt appellatus, cuius& no- men in orbs toto celebrius,& maior eſt apud omnes auctoritas. Fecerat hoc monachus dei 810tO LSlebriuS, Malot SIt aPne OmSs ate S 8 fenciur Deus- & muſericots FrPhinees G- dio percuſe Ktans, damIa buerat rrociln jores adulteo. ſdikolto autem Tll ut moleroprlc matem each niitnin N ntus poſtes rl de re ſclibat Me Ppſemulbo ccl tur de is quibu felle ſt,carna ugij nomineo nbitur: primi tem iecit, præu⸗ eſtʒir eius, t lem hominemc Nud& proceſſ mortuus mœch Jiceo,qua ratio. in malum ſuum amplexibus imp netunt. Quæſo, ſipſam violand nveheret? quo concitatus libich Accedit nunc impietatis contr matur aut ings Das, verum vir is limites tranſ ſpnorantes hui miſlam. Hom negét, quod! mant cuiq; dede puc Deum& 1 fedderz huiul cſduerius ſuo; nemrodderit vr deſe dm rerium wae mini uen mnder rone anddus iſec disgi 1 zin almata w räluman Pt. elcrptuetadh 5.7 5. 1 it, Lame Unenu us nupd lponld ſ ſ 9 b 1 1lponlolco Ch dultlca quaceh a 1 coteraslo term rouere virgyniae W ½ um veram Mtertee AM ſt arditn,lc KIo. eoti, c& ſerun dmonlls GCocenpo .Cum votomre-& Deus tuus&üm 1 — 1—„ N Creddite,Amuülte Ir -1.11. K 12 infdells& huu N 1 N cue polt votum 1' ſo virginalem, ax„ N 8₰ 4 beg 9 r 14 Chrlttod. 4 11lue 0h 4 er traditionem et n bit 1 ſs ℳ 4„ 8 . en 9 duiſunt obltneaſ 1, paoten&s 0. Eſ 11 geat ioſe, dion e c a diſſentie folla 7 lel Doderet J ep„„ ooe odeſtaukeni, Sowolelleldef 4* 1 „ Duoda mnodo 2* * berx. antur, 20 ell 1 ¹ anc radt'olen— 4 rrupainl ll 9„6 1 — m grede 1 Dtla d, 3 . ae Koblhrn 2 fract ſ. radadcb u, re, o9 decret 4 3 cet 1. tll 11 „ atlolh) 1 clen eeKin- g „m cheee L— 1 6 ſſlt vane, 1119„u 1ic 9 ¹ IR N u2 Ende ,T 4 ae gekh, e ä,t offlu-„ A 1 . faxuh de LIBENRQVARTV S 294. aus: Bo larum: dem Theodorus, quod tu ſuadere vis Epiphanium. Audi, quid illi ſcribat Chryſoſton num quidem nuptias& ipſe cõfiteor. Honorabiles, inquit nuptiæ,& cubile im macu fornicatores autẽ& adulteros iudicat Deus. Sed te iam ſeruare non conuenit priuilegia nu⸗ ptiarum. Angelorũ enim ſemel ſocietate iunctum illud relinquere,& vxoris laqueis impli- cari, adulterij crimẽ incurrere eſt. Quãuis frequenter hoc ipſum nuptias voces, ego tamen& adulterio illud tantò peius affirmo, quantò maior& melior mortalibus Angelus. Nec vllus tibi fortè perſuaſerit, dicens: Nihil de non accipiẽda vxore Dominus præcepir. Nec me igno- rare confiteor, quòd adulteriũ interdixit, nõ nuptias vetuit, verũ in te adulterij nomen acci- piet, ſi volueris nunquã, quod abſit, nuptias cogitare. Et quid mirũ-, ſi nuptiæ tales quibus of- fenditur Deus adulterio cõparantur? Maius longe audies: Homicida iuſtorũ laude donatur, & miſericors plus quam homicida punitur, quoniã hoc vetante fit Domino, illud volente. Et Phinees quidem ad iuſtitiã reputatũ eſt, quod impudicũ cum turpi fœmina virũ vno gla- dio percusſiſſet. Saulem autẽ Samuẽl ſanctus Dei in luctibus, lachrymis, precibusq́; perno- ctans, damnatione, cui illũ addixerat Deus, liberare non potuit, quòd hoſtiũ duci, quem de- buerat trucidare, inuito parcendũ credidit Deo. Cùm hęc ita ſint, ſtupere deſiſte, ſi nuptię pe⸗ iores adulterio iudicantur, quoties Chriſtus offenditur: Atꝗq; vt illud repetà, quod in princi- pio poſui Epiſtolæ, ſi militiæ vincula non tenerẽt, quis tibi deſertionis crimẽ obiicerete Nunc autem nihil in te penitus tui iuris eſt, quippè qui tanto Imperatori militare cœpiſti. Nam ſi mulier proprij corporis nõ habet poteſtarè, ſed vir, multò magis ij, ſibi viuunt, conditionem ſui corporis habere non poſſunt. An autem eadem verba non quadrabunt in apoſtatas veſtros, quos vos deorũ loco habe- re videmini? Niſi quòd ſceleratiores ij, qui monachi monachas duxerũt, quàm Theodorus, qui quamuis monachus, nullo tamen cõtinentiæ voto duxit obſtrictã, quam tamen admo- nitus poſteaà reliquit. Geminatũ itaq; ſcelus veſtri deſignarunt. Sed audiamus, quid hac ipſa de re ſcribat Magnus etiam ille Baſilius, qui ſicut Chryſoſtomo doctrina non inferior, ſic& ĩpſe multò celebrior eſt, quàm ſit Epiphanius. Extat eius de virginitate oratio, in ea ſie loqui tur de iis quibus hoc loco tibi patrocinari viſum eſt. Cuùm, inquit, virginitaté Domino pro- feiſæ ſint, carnali poſteà voluprate maleblanda delinitæ, ac deuictæ, ſtupri ſcelus honeſto con- iugij nomine obtegere cupiunt. Ac paucis interiectis: Coniuginũ quippè illi in peccatũ repu- tabitur: primùm quidem, quia pesſimum coniunctionis huius fundamentum volupta- tem iecit, præuaricarionisq́; malum: Deinde, quia cauſa non eſſet libera. Neq; enim mortuus eſt vir eius, vt cui vult, nubat, viuente immortali viro, meritò cenſetur adultera, quæ morta- lem hominem ob carnis vitia Domini thalamis intulit. Et iterum poſt pauca: Si cõnubium iſtud& proceſſu& teſtibus cunctis denique iudicjis illuſtre& apertum eſt, nec eſt vir eius mortuus, mœchatur, quæ huiuſmodi admittit ſcelus, viuente viro ſemper adultera. Nec ſanè video, qua ratione, imò quo ſacrilegio ipſa pro immortali viro Dei filio, mortalẽ hominem in malum ſuum ambire præſumat, ante viri oculos in ipſum impuris ac nequisſimis ſemper amplexibus impia. Quo item furere homo ille cubili Domini conſcendere ac violare non metuat. Quæſo quo cruciatu digna cenſeretur mulier, quæ nobili coniuncta viro, ſeruo ſuo ſeipſam violandam impudicè ſubſterneret, ac ſeruum inſidioſe, nequiterq; Domini thoris inueheret? quo item ſeruus ille damnandus examine, qui Dominæ ſuæ, Dominiq; cubili ſe concitatus libidine, adeò petulanter immiſcuit? Accedit nunc propiùs ad rem qua de agitur: Sed enim vafræ iſtæ quid faciunt? quæ tantum impietatis contra ſeipſas per carnis flagitia admittere non timuerunt. Non modò non lachry mantur aut ingemiſcunt, vt vel lachrymis remittant peccatũ ſuum, minoresꝗq́; ſuſcipiant pœ- nas, verùm virginitatem quoq;, quam antea profeſſæ fuerant, abnegant. Quippè virginita- tis limites tranſgredi, vt voluptatibus inſeruiatur, turpisſimũ eſſe, plenumq́; dedecoris non ignorantes, huiuſinodi negatione, maiore ſcilicet ſcelere, virginitatem ſolari ſeſe arbitrantur amiſſam. Homines miſerè& infeliciter eligunt, ſub quibus ad excuſarionẽ præuaricationis abnegét, quod fuerant ante pollicitæ, nec Dominũ metuunt, cum quo fœdera caſtitatis inie- rant, cuiq; dederant dextras, eò quòd in malorũ profunda deciderint. Ignorant miſeræ, quia apud Deum& apud homines cõtra ſe crimen exaggerant. Chriſtus preter violata virginita- tis fœdera huiuſmodi negationẽ, quam vice pœnitentiæ patrociniũ criminis ſumunt, acrius ac ſcuerius ſuo illo iudicio vindicabit. Neq; prolapſæ ad voluptatẽ quicquam ad excuſatio- nem proderit vmbra, ſolatiumque connubij. Nec ſanè incongruè iis, quæ ſunt eiuſmodi, il- qui Chriſto potius quàm lud Apoſtolicum aptari poteſt: Quoniam cùm fornicatæ à Chriſto fuerint, nubere volunt, r. habentes damnationem, quoniam primam fidem irritam fecerunt, non coniugium, ſed adul terium malè conſumantes. Nullus itaque ſeruus ad id impietatis erumpat, vt ſponſam Do- mini contingere audeat: nullus adeò inſanus ac ſacrilegus ſit, vt immaculatam hoſtiam im- pudicis manibus tractet: nemo in tantum audaciæ, temeritatisq́ue proſiliat, vt eiuſmodi vl- tionẽ ſacrilegis impẽdere conſiderãs, non vaſa exanima ex auri, argentid; materia elabora- ta, ſed animata ipſa& viua donaria, latronis more profanis manibus temerare atꝗ; inccœſta- re prę ſumat. Et ſi ſponte ſua ſe virgo ſponſi fœdera tranſgreſſa lühſtenns,sunend ſimul& DDG 2 tem Reſponfo. Chry ſoſt. edi.Is, Hebr. 13. Nuna. 25. I. Reg. 15.& 1s. In Monuachos du= cẽtes monachas⸗ Baſilins Magnur: Timoth.ys 3 8 7 4 1 aſ 1 DE TRADTTIONIBV S templum,& donaria,& charitatẽ ſponſi, cõmunionemqᷓ; ac ſocietatem regni pernitioſæ vo- luptatis gratia confundere arq; ealcare nitatur: noli huiuſimodi ad ſcelus vti, neq; te peccatĩ cõmunione cõmacules. Quòd ſi te viuente alij ſe virgo in matrimonij conſortiũ tradiderit ille pœnas fœderis luat: tu teipſum mundũ atq; integru ſerua, ne ſceleris impij in Dominum Lutæ 13. particeps fias. Oportet, inquit, filiiũ hominis tradi: væ autem illi per quem tradetur: vtile illã eſſet, ſi natus non fuiſſet. Nonne de illa pari ratione iudicabitur, quæ virginitatem ante pro- feſſa, poſtmodum pœnitens, fruendæ voluptatis gratia, mortali ſe viro immunda coniunxitè Et ſi dixerit: Oportet me viro coniungi in matrimonium, quemadmodum oporrebat filium hominis tradi, verùm væ illi per quem illa ſponſi fœdera tranſgreſſa, ſuam impleuerit impu- ra libidinem. Vtilius fuerat(audeo dicere homini illi) non eſſe natum, quam ſocium tanti in Daansiss Dominum flagitiis damnari. Non audis, quoniã qui dimiſſam duxerit, mœchatursè etſi enim pro culpa dimiſſa eſt, viuit tamẽ vir eius. Quid ergo dimiſſam perturbas: cur ei ſpacium non das, vt& de iis agat pœnitentiam, quorũ gratia dimiſſa eſt,& vir à ſe dimiſſæ pœnam, emen- dationemq; miſeratus, ad ſe rurſus propriũ reuocet membrũ? Quid emendandi ſe ſpacium præripis viuente viro ſic dimiſſam ducens? Permitte, inquit, aut ad viuentem virum remea- re meliorem factam mulierem, aut certè cùm neq; vidua, neq; vxor ſit, pro remisſione cul- pæ, quæ peccauit in virum, ſemper pœnas dare. Tu cur antequam peccatum ſuum pro quo demilſſa eſt, planè intelligere posſit eam ad coniugium rapiens, impudentiorẽ ad rapiens, im pudentiorẽè ad ſcelera deinceps facis?nempè viuente viro, alienã adulteras coniugẽ, facilemq́; illi ad nequitiã reditũ per connubiĩũ pãdis. Si autẽ qui dimiſſam à viro mortali ducit, adulter atq; impius eſt, qui immortalis viri ſpõſam nunquã dimiſſam violare preſumit, multò pro- fectò funeſtiùs adulter atq; impius erit. Itaq; etſi illa pesſima ſe mutatione deiiciat, ad carnis vitia vltrò deuoluta: tu tamẽè eam noli tangere: viuit enim vir eius, neq; illã dimittere vult. Permitte, vt ſe inſpiciat, vndè ſit lapſa, vbinam iaceat. Digerat vitiũ, diluat amorẽè carnis, con- ſideret diſigentius indulto ſpacio, cuiuſmodi crimen admiſerit, quantumque molita ſit ſce- leris. Redibit prorſus ad ſponſum ſuũ. Quid infelicis anticipas lapſumè quid cõſiderandi pec cati tempus intercipis? quid conſilij ſpaciũ tollis? Cur non dimiſſam à Domino ducens, non virum te, ſed adulterum impiè Domini cubile violando manifeſtas? Hactenus Bafilius. Quid autẽ acriuùs, quid vehementius, quid aptiùs ad rem qua de agitur, quid magis ap- poſitum ad incœſta veſtra ſacrilegia, quibus honeſtũ coniugij nomẽ prętenditis, cõdemnan⸗ da dici potuit, quàm eſt dictũ ab hoc ſancto viro? Num autem is diſdiapaſon, quod aiũt, ab Epiphanij ſentẽtia non diſcrepat? Nuptias hoc genus virginitatis abnegationẽ vocat,& ma⸗ aus id eſſe ſcelus, exaggerariq; crimen ea re, quin& Chriſtũ acrius id& ſeuerius in illo ſuo zudicio vindicaturum ſcribit. Deindè verò, ſi dimiſſa ſit etiam à viro ſuo Chriſto, hoc eſt, ſi ſit ad carnis vitia deuoluta, tangi tamen eam vetat, ſed ſpaciũ illi pœnitentiæ cõcedi vult. Vides qualem de coniugiis veſtris tulerit ſententiam vir hic, non doctrina magis admirabilis& ſa pientia, quam vitæ ſanctimonia conſpicuus, cuius cum ſumma ſemper in Eccleſia Dei fuerit auctoritas, meritò maius hæc illius, quàm cuiuſquam alterius diuerſa ſententia pondus au- ctoritatis apud pios omnes habere debet. Qui cum ſicut vitæ quondam, ſic& huius ſenten- tiæ ſocium habuerit Ioannem Chryſoſtomum, duos hos celebres CGræcos, contra Græcũ& ipſum Epiphanium à te productum, collocamus. Et horum duorum ſententiam tantò nos amplecti libentius profitemur, quantò magis cum ea, quæ totius eſt Eccleſiæ ſententia, con- poft emiſnon ct ſentire videntur. Quamobrem nemini dubium eſſe debet, ſiue quis virginalem aut vidua- :ineni ie vara nul lem, ſiue continentiam vouerit coniugalem, eum vtrumq; præſtare teneri, neque licere poſt Pte ee eaen. emiſſum votum continentię matrimoniũ cuiquã contrahere. Cęterùum illud eſſe debet cuĩq; Bernande preæ perſuaſisſimũ, quòd cùm alia, tum monaſtica ſimul inſtituta, non in alium vſum inuèta ſunt, cepti& diſper quàm ſicut ſcribit Bernardus, ad lucrum& cuſtodiam charitatis. Hæc eſt enim, quemadmo- Haue. rbus dum ab Auguſtino quoq; ſcriptum eſt, quæ præcipuè cuſtoditur in monaſteriis. Charitati Eccloſiæ,cap.3. Victus, charitati ſermo, charitati habitus, charitati cultus(addemus nos verò) charitati cœli- barus aptatur. Coĩitur in vnam, conſpiraturq́; charitatem. Hanc violare tanquàm Deum, ne⸗ fas ducitur:huic fi quis reſiſtit, eiicitur atq; vitatur: hanc ſi quis offendit, vno de die durare non ſinitur: hꝛnc ita cõmendatam ſciunt omnes à Chriſto& ab Apoſtolis, vt ſi hæc vna ab- ſit, inania: ſi hæc adſit, plena ſint omnia. Cùm itaq; ſicut Scripturæ, ſic& traditionum, cùm aliarum, tum earum, quibus vtuntur hi, qui monaſticã profitentur, non ſit alius ſcopus quàm charitas, nec aliud ſpectatum ſit, cum inſtituta monaſtica fuerunt inuenta, quàm lucrum& cuſtodia charitatis, ab eorũ ſententia non diſcrepamus, qui ſicubi charitas hoc poſtulat Chri ſtiana(verbi gratia, ſalus alicuius regni, quod alioqui neceſſe foret interire, aut aliud aliquid Ee eeſidi, pe eiuſdem generis) rectè poſſe purant aliquẽ lege cœlibatus ſolui, modò ne ſit ipſe in ſua cau- teſt lex cæliaius. ſa Iudex, ſed eius ea de re iudicium requirat, cui ſicut à Bernardo ſcriptũ eſt, poſſe videre da- tum,& poſſe prouidere creditum eſt. Vt autem pro ſua quis libidine reſiliat ab eiuſmodi vo- to, ſeq́; propria ſua auctoritate lege ſoluat, quà ipſe ſibi tulit(quod a veſtris apoſtatis, quos Concr nr. VoOs Apoſtolos agnoſcitis, factum eſt) ſcelus id eſſe prorſus inexpiabile iudicamus. tap.18. Profert canonem Ancyrani concilij Brentius, qui ſic habet: Profeſsi virginitate qun i⸗ ans loſet F’ e)e ploser orbus urclige lum nunc otel pon vult! aülu nonc intelich erwittitis-Na res; quapdoch excuditur 45 ꝛpprobax(e ciemus canole- nachum Sodl cõmunicerni-- rouinci Unne öan bag a Onncl Dolle. Chrlckclcaue imniati expẽ aum tin gne idem ricano ducentos, quot! ſeruantia cuſtoc maturaxtate ¹ Epiſcopi& Ec Iunt lecuncum mino vouerũt, maneant,quxe reatu ſunt viris ij notabuntur, torroperint, atq cedamus hoc ſe Deo dicatam vii ſmile, quod eia entiam exiltim me profeſſampr doali Deum deb cerunt. Hicut e nus nubere yeta dent cuſtodire. lee nubüt, Xà Int non eas ady tellern. He vere lmulauerunt 1 nondum velatis derunt aut illiu protert ad ex dentes poſt pot quitales diuidu tentur ſatis acun Ns confideratan dnum malum, em cöcludit ita ertasfue enieſu run gii 1 5 lulpoſtdes elto homin n em adl ens. IIIAA. is mputennrit a llena adubexas cni, a * 3 llh, llamarto nna m iclnegrmi na ſe matxrols caih INir eius nec llin nt vitii dlun m lertt, quantupqlen pas lapſum' qudciin a dimiſfam:Donimtt a miifeſtas Hadensèe i mquade zgtr tt e a ce d 1g Home pretecctée’d a ,1,, nem is diſciapaong 4. nitatis adnegwoleſtt t dü acrius id&eœen i m a viro ſuo CRrith an li oœnitentixcic i- . 1 docttina magbadnt it nma ſemper in kccels 1 rius ciperſa ſetentit i tz cuondam,Kh’n .„ npf 1 Jjebres Oracos om) 91 woorum ſentenni- m duorum ſentem 4.(17 89 n totius cſtLccelre i „ n acis vrgiue 3 le lubet d m alium or A a nonin um 1 rtiHiccdtelim, A goditut in mol tetct 100* 1 demus ho5 wer u aode e cd Hanc floute anc Jus ofendi 4 poſolbnt al 3 Arr ſcKra 9 9 oturk,ne AAp* Frall 5 entul. nonn . rinbegt 4 T uefl 9„ 1 Haitcsq 4 ul Mun„ 8 anelllite 3 elle! oſe l 21 O— s oOllhb 7 ao ſchplle). fmn 4 1 1 er e ellu 1 blcl. Un⸗ 1 ke I(quode, un ge eidſ d,3 2 9 0 ¹ nfcd crlußtii LI1ER QVARTVS. 29„ ſi hanc mittentes irritam faciunt, inter Digamos cenſeantur. Digamia autem, inquit, qualem illis temporibus intelligebãt, videlicet, cum quis poſt prioris vxoris mortẽ duxiſſet aſteram, non iudicabatur quidem ex omni parte cõmendabilis, non tamen damnabatur. Quare cùm hoc Concilium cenſèt eos qui profeſſam virginitatẽ cõiugio violant, inter Digamos haben⸗ dos, etſi non laudat eorũ facta, tamen non auder damnare,& vel ipſorum coniugia diſſolue⸗ re, vel ipſos ex Eccleſia proſcribere. Quid ſibi vult Brẽti, quod ais, digamia qualem illis tem poribus intelligebant, videlicet cùm quis poſt prioris vxoris mortem duxiſſet alteram? An aliam nunc intelligitis digamiam, quàm intelligebant tumè Digamos ad Epiſcopatũ prouehi non vult Paulus. Quod ſi vos vultis aliam intelligi digamiam, quàm intelligebatur tum,& nunc intelligitur à Catholicis, quid aliud quàm duas vxores habere ſimul iis, qui Laici ſunt, permittitis. Nam ſoli illi excludentur ab honoribus Eccleſiaſticis, qui duas ſimul habẽt vxo- res: quandoquidem qui mortua vna, duxit aliam& tertiam, apud vos digamus non eſt, nec excluditur à Sacerdotio. Scimus etiam libros à vobis editos, quibus polygamia fuĩt a vobis approbara. Cæterùm, contra Canonẽé, quem tu profers Ancyrani Concilij, nos vicisſim obii- ciemus canonem concilij Chalcedonenſis: Virginé, quæ ſe Deo conſecrauit, ſimiliter& Mo- nachum, non licere nuptialia vota contrahere: Quòd ſi hoc inuenti fuerinr perpetrantes, ex- cõmunicentur. Et quoniam verũ eſt illud Auguſtini, concilia, quæ per ſingulas regiones, vel prouincias hunt, plenariorũ conciliorũ auctoritati, quæ fiunt ex vniuerſo orbe Chriſtiano, ſine vllis ambagibus cedere, cedat neceſſe eſt Chalcedonenſi concilio Ancyranum. Obiicit poſteà Brentius auctoritatem Cypriani, cuius hæc verba profert: Si ſe cum fide Chriſto dedicauerðt, pudicè& caſte ſine vlla fabula perſeuerent, ita fortes& ſtabiles præmiũ virginitatis expectent. Si autem perſeuerare nolunt, vel non poſſunt, melius eſt vt nubant, quam vt in ignem deliciis ſuis cadant. Huic vni Epiſcopo Africano opponimus nos Patres itidem Africanos, qui fuerũt in Concilio Carthaginenſi quarto congregati ante annos wille ducentos, quorum hoc eſt Decretum: Sicut bonum eſt caſtitatis premium, ita& maiori ob- ſeruantia cuſtodiendum eſt, vt ſi quæ viduæ, quantũuis adhuc in minoribus annis poſitæ,& matura ætate à viro relictæ ſe deuouerunt Domino,& veſte laicali abiecta, ſub teſtimonio Epiſcopi& Eccleſiæ religioſo habitu apparuerint, poſtea verò ad nuptias ſeculares tranſie- rint, ſecundum Apoſtolum damnationem habebunt: quoniam fidem caſtitatis, quam Do- mino vouerüt, irritam facere auſæ ſunt. Tales ergo perſonæ ſine Chriſtianorum cõmunione maneant, quæ etià nec in conuiuio cum Chriſtianis cõmunicent. Nam ſi adulteræ coniuges reatu ſunt viris obnoxiæ, quanto magis viduæ, quæ religioſitatẽ mutauerunt, crimine adul- rij notabuntur, ſi deuotionẽ, quam ſpontè Deo non coactè obtulerunt, libidinoſa voluntate Sorruperint, atq; ad ſecundas nuptias tranſitum fecerint. Sed nos adduci non poſſumus, vt credamus hoc ſenſiſſe Cyprianum, quod vos vultis. Nam cùm is Chriſti ſponſam eſſe dicat Deo dicatam virginem,& ſi cum viro reperta fuerit, Chriſti vocet adulteram, non eſt veri- ſimile, quod ei adulterium permittendum eſſe cenſuerit. Quamobrẽè eandem illius fuiſſe ſen- rentiam exiſtimamus, quam apud Gelaſium legimus, qui ſic ſcribit: Si viduæ propria volun- tate profeſſam priſtini cõiugij caſtitatem murabili mente calcauerint, multũ earum intererit, quali Deum debeant ſatisfactione placare, quia iuxta Apoſtolum primam fidem irritam fe- cerunt. Sicut enim, ſi ſe forſitan continere non poterant, ſecundum Apoſtolum nullate- nus nubere vetabantur: ſic habita ſecum deliberatione, promiſſam Deo pudicitiæ fidem de- bent cuſtodire. Ante quem etiam Innocentius in hæc verba ſcripſit: Quæ Chriſto ſpiritua⸗ liter nubũr,& à Sacerdote velantur, ſi poſtea vel nupſerint publicè vel occultè corruptę fue- rint, non eas admittendas eſſe ad agendam peœnitentiã, niſi is, cui ſe iunxerãt, de hac vita de⸗ ceſſerit. Hæ verò, quæ necdum ſacro velamine tectæ, tamen in propoſito virginali ſemper ſe ſimulauerunt permanere, ſi fortè nupſerint iis agenda aliquãdo pœnitentia eſt. Aut igitur de nondum velatis loquitur Cyprianus, quæ tamen in propoſito virginali ſe permanere ſimula- uerunt, aut illius verba retrô trahi oportet ad id tempus, quo nondum velatæ fuerunt. 8 Profert ad extremum Brentius auctoritatem Auguſtini. Quidam;, inquit Auguſtinus, nu- bentes poſt votum, aſſerunt adulteros eſſe: Ego autem dico vobis, quod grauiter peccant, qui tales diuidunt. Et iterum: Qui dicunt talium nuptias non eſſe naptias, non mihi vi- dentur ſatis acutè ac diligenter conſiderare, quid dicant. Ac mox: Fit autem per hanc mi- nus confideratam opinionem, qua putant lapſarum à ſancto propoſito fœminarum non paruum malum, vt à maritis ſeparentur vxores, quaſi adulteræ ſint, non vxores,&c. Tan- dem cõcludit ira Brentius: Ex hae Patrũ ſentétia,& ex aliis rationibus, quas ſuprà cõmemo- rauimus, apparet, quòd hæc traditio, quã ex Epiphanio propoſuimus: aut non ſit Apoſtolica, aut ſi eſt Apoſtolica per peccatũ non ſit intelligendũ tale peccatũ, quòd natura ſua coniiciat hominem in æternam damnationem,& propter quod diſſoluendum ſit coniugium eo- rum, qui poſt decretam virginitatem contraxerunt: ſed pro nota inconſtantiæ, quæ etſi ho- neſto homini non eſt omninò decora, tamen non eſt abiectione& damnatione digna. Et quæ etiam ipſa nonnunquam eſt honeſta confilij mutatio, ſi iuſtæ& piæ rationes ita fe- rant. Vellem adſcripſiſſes locum, vbi ſcribit hæc Auguſtinus, quæ tu citas: nam hæc in DDd; libro illius Quæ fit digamia probibita. 1. Timoth.3. Fectari pohhga⸗ miã defenderimi Cano. 16. Conc⸗ Chalcedonem. Augu. de baptiſ= mo paruulorum, cotra Donatiſtas, lib. 2 cap 3. Brentius ex C)p. votum cœlibatus oppugnat. Op· lib.. epi. uij Keſponſto. Con. Car. Can. 104. Gela. cap.2⸗ epiſt. pro. Innoc. epiff. ꝛ. cap. 12. Idem cap. xza Augu. de bono viduitatis, ca. 16. Quomodo Bren⸗ Auguſtinũ citet de cõiugio eoruas qui vouerunt cæ libaium. Reſponſio. Diſt. 27. cap. Ca* icunz. PE TRADITIONIBV 3 Mius te legiſſe non credo. Citat quidem hæc verba Gratianus ex libro de bono cõiugali ad Iulianam: cæterum ad Iulianam de bono viduitatis, non de bono coniugali ſcripſit A Sediflües nus. In libro autem illius de bono coniugali hæc verba non reperiuntur, fortaslis aungen nec 9 M2. 26, ddel er. Wenae derehren erie delecee errn,efechecſaen Ibid. cap. 11.—... Dne— 2s cripſiſti quæ ſtarim P 1I vass cæibas fequuntur? Non poſſum, inquit Augultinus, dicere, à propofito meliore lapſas ſi nupſerint tus cotrabere pe. fœminas, adulteria eſſe, non coniugia, ſed planè non dubitauerim dicere, lapſus& ruinas à ca⸗ ius ey adaiene. ſtitate ſanctiore, quæ vouetur Deo, adulteriis eſſe peiores. Si enim quod nullo modo dubi- tandum eſt, ad offenſionem Chriſti pertinet, cum membrum eius fidem non ſeruat marito quantò grauius offenditur, cum illi ipſi non ſeruatur fides, in eo quod exigit oblatum, qui nowexegerat offerendum. Cùm enim quiſque non reddit, quod non imperio compulſus, ſed conſilio cõmonitus vouit, tanto magis fraudati voti auget iniquitatẽ, quantò minus ha- buit vouendi necesſitatem. Hæc tu pr etermiſiſti Brenti, quòd ad rem tuam non faciebant. Egregium verò nuptiis veſtris elogiũ tribuit Auguſtinus, quas cùum adulteria quidẽ eſſe non dicat, quòd tamen ſint adulteriis peiores, dicere nô dubitat. Nec diuerſum ab eo ſentit Ioan⸗ ch ſoßt.epiis. nes Chryſoſtomus, qui& ipſe tales nuptias affirmat eſſe peius quiddã adulterio. Quomodo 2s healaaus autem peius quiddam intelligi debeat, docet Hieronymus, dicens: Virgines, quæ poſt conſe- Si ſane daer crationèé nupſerint, non tam adulteræ ſunt, quàm incœſtæ. Porrò ab Auguſtino ſumus edo- ſas louinianum. cti, quòd ſicut fornicatione peius adulteriũ, ſic adulterio peior eſt incœſtus. Ambroſius, Baſi⸗ Augus de oi lius, Theophylactus, vocant hoc genus nuptias adulterium: Hieronymo, Auguſtino, Chry- Baurat de. ſoſtomo, viſum eſt, non ſatis pro eo ac ipſius turpitudo meretur, facinus iſtud appellari, ſi vo gins lapſun ca.5. caſſent id adulteriũ: itaq; peius quiddam adulterio, hoc eſt, incœ ſtum ſacrilegiũ, eas nuptias Baßſij ie vi,cn appellandas putauerunt, quibus contaminauit ſe primus auctor ſectæ veſtræ,& complures 77 doreh. ali), qui eum poſtea ſunt ſequuti. Sed Auguſtinus, ais, nihilominuùs has eſſe nuptias cõtendit, Am. véi ſaprà. nec à maritis ſeparari vxores, quaſi adulteras permittit. Eſt ita, ſed eas Cyprianus, Ambro- Baſil. vbi ſupra. ſius, Baſilius, Theophylactus, quin& ipſe Chryſoſtomus alio quodam loco vocat adulteria- Theo. vbi ſupra. Sed audi quid de nuptiis eiuſmodi ſenſerit Syritius, qui fuit æqualis Auguſtini: Monachorũ Syr. epi.i. cap. 5..— 3. P 81l 10 y.ꝗ ut XAu gult 1: onac noru, inquir, quoſdam atꝗ; monacharũ abiecto propoſito ſanctitatis, in tantam poteſtatis demer- ſos eſſe laſciuiam, vt prius diluculo, velut ſub monaſteriorum prætextu illicita ſe ac ſacrilega contagione miſcuerint: poſteà verò in abruptum conſcientiæ deſperatione perducti, de illi- citis complexibus liberè filios procrearint, quod& publicæ leges,& Eccleſiaſtica iura con- demnant. Has ergo impudicas, deteſtabilesq́; perſonas, à monaſteriorũ cœtu, Eccleſiarumq́; conuentibus eliminãdas eſſe mandamus: quatenus retruſæ in ſuis ergaſtulis, tantum facinus continua lamentatione deffentes, purificatio posſint pœnitudinis igne decoqui, vt eis vel ad mortem ſalcem, ſolius miſericordiæ intuitu, per cõmunionis gratiam indulgentia ſubuenire Bur. li.8.ea 45. posſit. Adferunt autem ex Gregorio Burchardus,& poſt eum Petrus Lombardus,& frater Ta7. eteenten eius Gratianus verba hæc: Viduæ à propoſito viduitatis recedentes, ſuper quibus nos conſu⸗ Wanrſhe4. luiſti, credo te noſe à ſancto Paulo, niſi conuerrantur, olim eſſe damnatas: quas& nos Apo⸗ qweſt..vituas. ſtolica auctoritate damnandas,& à cõmunione fidelium, atq; à liminibus Eccleſiæ arcendas Wa hiran eſſe cenſemus, vſq́; quò obediant Epiſcopis ſuis,& ad bonũ quod cœperant, inuitè aut vo- ſan.?reuot. Juntariè reuertantur. Quid igitur dicemus? Num ii quos protulimus, diſſentiunt ab Auguſti⸗ no? Num inter ſanctos Doctores pugna eſt? Nulla prorſus, modo rectè rem accipias. Diſ- vars aliud pri- ſoluunt enim nodum hunc Petrus Lombardus& Oratianus, qui duplex votũ eſſe docent, natñ, afiad ſoleus quòd aliud ſit priuatum, aliud ſolenne: Priuatũ eſt in abſcondito factũ.Solenne verò, in con ne coutinenii, ſpectu Eccleſiæ factũ. Priuatum votũ ſi violetur, peccatum eſt mortale: ſolenne verò viola- re, peccatũ& ſcandalum eſt. Qui priuatũ faciunt votũ continentiæ, matrimoniũ contranere non debent, quia cõtrahendo mortaliter peccant, ſi tamen cõtraxerint, non ſeparentur, quia probari non poteſt, quod occultè factũ eſt. Qui verò ſolenniter vouẽt, nullatenùs cõiugium inire queant,& ſi iniuerint, ſeparantur. Videntur autem ij Doctores Innocentium ſequuti, Epip. hereſas, cum quo propemodum idem ſentire videtur Epiphanius. Is enim adferens locũ illum Pau- Shhu kan li, de viduis, ita loquitur: Quæ promiſerunt,& reprobauerunt, iudicium habent: quæ verò non promiſerunt, ſed coniunctæ ſunt propter debilitatem, iudicium non habent: Si nanq; judicium ſiue condemnationem habituræ eſſent, quomodo dixiſſet, Nubant, domum gu- bernent? Quid autem aliud ab Innocentio quoque dictum eſt? Quod enim dixit Epipha- nius, que promiſerunt, dixit Innocẽrius, que Chriſto ſpiritualiter nubunt,& à Sacerdote ve⸗ lantur, ſi poſteà nupſerint publicè, non eas admittendas eſſe ad publicam pœnitentiam, niſi is cui ſe iunxerint, de hac vita deceſſerit. Quod verò dixit Epiphanius, quæ non promiſerũt, ſed coniunctæ ſunt propter debilitateni, hoc dixit Innocentius, quæ nec dum ſacro velami- ne tectæ, ramen in propoſito virginali ſemper ſe ſimulauerint permanere: ab lis ſi nupſerint, agi vult aliquando tempore pœnitentiam. Idem vult& Epiphanius, cum dicit in eo loco, quem tu citas, eamà virginitate multo tempore pœnitentiam agere,& ſic rurſus ad crle. ſiam induci debere. Quam pulchrè conuenit Epiphanio Græco cum Innocentio le tor lam tullie- vt facilè cuiuis conſtare posſit, Orientis& Occidentis eandem ea de re ſentent 3 5. umu noror wü: functus etit 1 mortuus,qle hil in mundo- Oratianus,- . S 5iſſg. ſolenni,ſdllh bisproduen Nan prerer9u- dcimus. Num rirquiſwind ducabo carpes fenciculo ſttis Oorcaul eſ, ſequimini. No- nuimus perſp nitator, Vouete ſolenni& publ nitenti remitti! oml atem liuec cem admitti,ni umetiam incc Excutit am a pem tanquam diedus Paſcher ſere peritus Ape onidem poruit, ll præter ſalem mum Decretun rarinon dote petuò ducenda tum etiam doc dosdies leiunio 1b Epiphanio, gem Aliquam 1 ferendam no 0 lolorum temd uquam ylla tiislegi loc atult tum Chr eletprandio wonnali quidag adrm hortzri ſ duo ſerdit Pdi zemillsin wi tionem mode Uldus ferg,, eké gapg deM L umnu ſonée Fdacoch. 1 uslgne Gecoo d 1 * AAuſga 1is gratlam lncuigch 8 d d m Petrus Lomot 11ns . 1ISERNRGVARTV S. 296 Simul autem explicat Epiphanius ipſe, quo ſenſu dixerit ea, quæ producta ſunt per te: quin & qus viderur inter ſanctos Doctores eſſe pugnantia, tollitur. Nãâ& Epiphanius in eo loco, quem tu profers,& Concilium Ancyranum,& Cyprianus,& Auguſtinus, etiamſi de profeſ⸗ ſis loquantur, non de iis tamen quæ publicè profeſſæ ſunt& velatæ, ſed de iis tantum, quæ necdum ſacro velamine tectæ in propoſito virginali, vel viduali ſemper ſe ſimulauerunt per⸗ manſuras, loqui videntur. Contra, qui ſunt à nobis producti, de iis dicunt, quæ publicę pro- feſſæ,& habitum religionis indutæ, ſolenni ſe voto obſtrinxerunt. Talibus, tantùm abeſt vt uprias permittant, vt ne ad agendam quidem pœnitentiam permittendas cenſeat, niſi is, cuĩ ſe iunxerint, ex hac vita deceſſerit, hoc eſt, ſicut Petrus Lombardus& Oratianus interpre- tantur niſi ab incœſta copula diſceſſerint. Tunc enim ille, qui ſe coniunxerat Monachæ, de- functus erit, cùm ab illius illicitis amplexibus ea penituùs receſſerit. Sicut mundus ei dicitur mortuus, quem ſuis illecebris non adſtringit:& ille perhibetur mortuus eſſe mundo, qui nĩi- hil in mundo concupiſcit. Hiæc igitur diſtinctio, quam non modò Petrus Lombardus& Gratianus, verum& vetuſtiores iis Innocentius& Fpiphanius adferunt de voto priuato& ſolenni, ſi diligenter expendatur, efficit, vt quæ tu profers teſtimonia, cum iis, quæ ſunt à no- bis producta, nihil prorſus pugnare videantur. Nec eſt, quòd eam contemnendam exiſtimes. Nam preterquèm quòd maiore deliberatione fit ſolenne votum quàm priuatum, nullus vt e locus tergiuerſationi queat, grauiore cum offendiciſo violatur. Plures enim offendun- Diſtinc. 37. E. 4. ſenten. 27. quæſl 1. i quise Grauids pecca- tur cotra votung 0.4 —— tur, ſi quod publicè ſolenniterq́;, quam ſi quod priuatim promiſſum eſt, non pręſtetur. Quid Pen⸗ am autem eſt quod ſibi charitas magis cauendum eſſe putet, quàm offendiculũ? Hinc eſt, quod. Paulus ait? Si eſca ſcandalizauerit fratrem meum, non mãducabo carnes in æternum, ne fra- 1. Cor, 2. trem meum ſcandalizem. Vides, vt nos exemplo Pauli ad charitatis regulam omnia mode- catholici charug remur, cui ſoli apud nos aptantur omnia, quam haud aliter quàm Deum ipſum violare nefas eeaeiechin ducimus. Num ſimiliter& vos eſtis animati? Quin vobis in contrariũ potiùs recidunt om- Haae Seckarff⸗ nia: qui ſi minùs lingua, factis tamen dicitis: Quoniam eſca ſcandalizat fratrem meum, mã- ducabo carnes in æternum, vt fratrem meum ſcandalizem. Sic omnia facitis, vt omnibus of- fendiculo ſitis, ac ne micam quidem charitatis vobis ineſſe, planum orbi faciatis vniuerſo. Quæ cauſa eſt, quòd hanc quoq; diſtinctionem inter priuatum& ſolenne votum riſu pro- ſequimini. Nos vero cùm ex hac Patrum ſententia, tum ex aliis rationibus quas commemo- rauimus, perſpicuum nos feciſſe iam putamus, quòd hæc traditio ſit Apoſtolica. Deiq; verbo nitatur, Youete& reddite: quodꝗ; peccatum ſit vtrumque ſiue quis pôſt priuato, ſiue pôſt ſolenni& publico voto decretam virginitatẽ nuptias contraxerit. Sed prius tamen illud pPœ⸗ nitenti remitti poſſe, contractaſque nuptias dirimi nõ licere: cæterum quæ ſolenni voto vir- gini atem ſiue continentiam decreuerunt, ſi nuptias contraxerint, eas ne ad pœnitentiã qui- dem admitti, niſi diſceſſerint ab incoœſta copula:& eorum nuptias non tantuùm adulteria, ve⸗ rumetiam inccœſta eſſe ſacrilegia. Excutit iam aliam traditionem Brentius: Epiphanius, inquit, recitat etiam aliam traditio- Epiph. hæreſors. nem, tanquàm ab Apoſtolis datam, quòd quarta& proſabbatho ieiunandũ ſit,& quòd ſex Et in copendiar ia diebus Paſchæ nihil accipiendum ſit præter ſalem, panem& aquam. Quæſo autem te, quis dii bezeene. Verè peritus Apoſtolicæ doctrinæ poſſet hanc traditionem pro Apoſtolica agnoſcere? Fieri ieiuniorã diſha⸗ quidem potuit, quod Apoſtoli ipſi aliquoties iis diebus ieiunauerint,& in diebus Paſchæ ni- ¹a Erentius eæ hil præter ſalem, panem& aquam acceperint: ſed quòd hoc ſuum exemplum tanquam fir- Eh eais mum Decretum Eccleſiæ tradiderint& mandauerint, hoc demum certis rationibus demon- ſtrari non poteſt. Apoſtolorũ enim doctrina eſt, quòd nõ vno tantùm& altero die, ſed per- petuò ducenda ſit ſobria vita: Non in comeſſationibus, inquit Paulus,& ebrietatibus. Eo- Rom. iß. rum etiam doctrina eſt: Mũdis omnia munda. Quomodo igitur præſcripſiſſent Eccleſiæ cer- Tit.i. tos dies ieiuniorum,& certum genus cibi? Quartę& proſabbathi ieiunium tam ſtrictum, vt rchan Ren ab Epiphanio deſcribitur, veriſimile eſt Apoſtolos exéplo magis tradidiſſe, quam quòd le- wad Sech gem aliquam ita ieiunandi neceſſariò ſeruandam ab omnibus ſancire voluerint, cum ad eam abſtinentia. ferendam nõ omnium vires ex æquo ſufficerent. Et certè ea fuit Chriſtianorum pietas Apo- ſtolorum temporibus, vt eiuſmodi legibus opus non habuerint: plus vltrò præſtabat chari- tas, quam vlla potuiſſer lex imperare. Quicquid Apoſtolos eorũ Diſcipuli facientes videbãt, ĩd eis legis loco fuit: quòd ad eorum exemplum ſè libenter omnes componebant. ta fuit tum Chriſtianorum abſtinentia, ſicut à Philone memoriæ vt eſſet prandiorum vſus:neque Itaq; tan- proditum legimus, nullus bilo in lib. 4e priuſquam Sol occidiſſet, cibum quiſquam caperet. Tertio Ena ont,Mpi nonnulli, quidam quarto, alij quinto, ſexto demùm die corpus alij cibo reficiebant. Quam- obrem hortati ſunt magis non verbo modò„‚Verùmetiam& exemplo ad ieiunium hoc, de quo ſcribit Epiphanius, eos qui Chriſtum ſequebantur, quàm quòd ſtrictiorem aliquam le- gem illis impoſuerint. Cæterùm credibile non eſt, quanto ſtudio pij omnes hanc illorũ tra- ditionem amplexi fuerint, vt Atemporibus Apoſtolorum ad hæc vſque noſtra fuerit ab om- nibus ferè gentibus ad Chriſtianam fidem conuerſis, ijeiunium hoc diligenter obſeruatũ. Scis De inliia O⸗ autem illud, quòd diuturni mores conſenſu vtentium approbati legem imitantur: aut ſi ma- a 5 uis noſtrorũ nos vti ſententiis, nec illud ignoras, quòd in iis rebus, de quibus nihil certi ſta- ugepiſ'ol.2s. D 4 tuit De loeo. Omnla munda mundis. Sernard 5o. 66. in Cantica. Euſeb.lib. ⸗. hiſt. eecl.cap.ʒ. Ięn. epi.4. Orig. bo. 10. in Leuiti. AM. epiſt. 86. à Brentio citatur. Re/ſpõ/ falli Brẽ⸗ tin in Aag.ſentẽ ria iudicanda. Ang li.⁊ · cap. 7. lib. 4. ca. 24. li.·5. ca. 23:de Baptiſ= mo paruulor. Idẽ in ed. Ir ca.i Idem epiſtol. 26. Cur die mercurii & veneris ieiu⸗ elur, Theoy in cap. 44. M&rci. Pſal.q4. Matit. 15, 3. Reg 20. Brẽtius Cypria⸗ num inſectatur. De con ſec. diſtin. 2. icut. De traditide mi ⁊tianis vini G agxc in calice. dE TRADITIONIBVS duĩt diuina ſcriptura, mos populi Dei,& inſtituta maiorum pro lege tenenda ſunt. Et ſicut præuaricatores diuinarum legum, ita contemptores Eccleſiaſticarum conſuetudinum coër- cendi ſunt. Adeò non minus graue flagitium viſum eſt, Eccleſſaſticam conſuetudinem con- temnere, quàm diuinam legem præuaricari. Quod autem ſcribis, Apoſtolos docuiſſe, perpe- tuò ducendam eſſe ſobriam vitam: quis eſt qui neget? nec aliud nunc quoque docet Eccle- ſia. Verum non omnes capiunt verbum hoc. Quare noſtrę datum eſt hoc infirmitati, vt quo- niam perpetuò non poteramus, certis tamẽ diebus abſtineremus, quibus Chriſtus ſimul paſ- ſi pro nobis& mortui memoriam recoleremus. Neque verò proptereà certo ciborum ge- nere abſtinemus, quòd omnia munda mundis eſſe negemus: ipſi vos non ignoratis Brenti, quòd nullos cibos eſſe immũdos credimus, quos Deus creauit ad percipiendum eum gratia- rum actione: niſi quòd vos omnem occaſionem detrahendi nobis quæritis. Abſtin eo, inquit Bernardus, à carnibus, ne dum nimis nutriunt carnem, ſimul& carnis nutriant vitia. Vides, quæ Monacho fuerit à carnibus abſtinendi cauſa: eadem eſt& nobis, eadem fuit Apoſtolo- rum ſeculo,& aliquot poſt magnæ parti fidelium, quos non vno aut altero die, ſed toto virę ſuæ tempore ieiunaſſe teſtantur illa Biblidis apud Euſebium verba, quæ cùm interrogata fu- iſſet, cum infantes ederent Chriſtiani, cuius tum falſo criminis inſimulabantur, Quomodo, inquit, infantes ederent illi, qui ne irrationabilium quidem animalium carnibus vtunturꝰ Adeò tum non à quadrupedum magis aut volatilium, quàm& àpiſcium carnibus bona pars fidelium abſtinebat, pane tantum& leguminibus contenta. Cæterùm qui perpetuò nõ poſ- ſent, quarta ſaltem& proſabbatho, ſicut erant ab Apoſtolis docti, ieiunabant, Nã quòd hæc fuerit Apoſtolorum traditio, videtur etiam ſcribens ad Philippenſes Ignatius indicare, quĩ tertius à Petro fuit Antiochenus Epiſcopus& eum ſequutus Origenes. Quale autem eſt hoc Brenti, quod ſubdis? quod Epiphanius ds ieiunio quartæ& proſab- bathi affirmat, hoc Auguſtinus apertè negat. Ego, inquiens, in Euangelicis& Apoſtolicis li- teris, totoꝗque inſtrumento, quod appellant Teſtamentum nouum, animo id reuoluens, vi- deo præceptum eſſe ieiunium: quibus autem diebus nos oporteat ieiunare,& quibus non, præcepto Domini vel Apoſtolorum non inuenio definitum. Quæſo te Brenti, num his ver- bis negat Auguſtinus, Apoſtolicam hanc eſſe traditionem? Num quiadicit, quòd eam non inuenerit in Euangelicis& Apoſtolicis literis, viua voce traditam eſſe negarè Vbi fuit mens tua, cum hæc ſcriberes? Nos verò nihil de temporibus ieiunij ſcriptum eſſe confitemur,& proptered traditionem eſſe dicimus, non ſcripruram. Vis autem, vt ex Auguſtino doceamus, quod hæc traditio ſit Apoſtolica? Scribit is contra Donatiſtas: Quod vniuerſa tenet Eccleſia, nec Conciliis inſtitutũ, ſed ſemper retentum eſt, non niſi auctoritate Apoſtolica traditum re⸗ ctiſgimè cteditur. Et alio loco: Illa quæ non ſcripta, ſed tradita cuſtodimus, quæ quidem toto terrarum orbe obſeruantur, dantur intelligi, vel ab ipſis Apoſtolis, vel plenariis Conciliis, quorum eſt in Eccleſia ſaluberrima auctoritas, commendata arque ſtatuta retineri. Quin is etiam alio loco cauſam adfert, quamobrem quarta& proſabbatho ieinnent, hanc nimirùm: Quòd conſiderato Euangelio, ipſa quarta ſabbathi, quàm vulgò quartam feriam vocãt, con- ſilium reperiuntur ad occidendum Dominum feciſſe Iudæi. Intermiſſo autem vno die, cuius veſpera Paſcha Dominus cum Apoſtolis manducauit, qui finis fuit eius diei, quem vocamus quintam ſabbathi, deinde traditus eſt ea nocte, quæ iam ad ſextam ſabbathi, qui dies pasſio- nis eius manifeſtus eſt, pertinebat. Quam eandem de quarta feria rarionem adfert Theo hy lactus quoque. Pergit Brentius: Fieri quidem potuit, quòd eæ conſuetudines paulatim apud Apoſtolicos ſucceſſores pro externa& libera diſciplina inoleuerint: ſed noneſt ſentiendum, quod Apoſtoli ipſi has tanquam leges Eccleſiæ neceſſariò ſeruandas impoſuerint. Non diffi- culter tibi concedimus, quòd ita neceſſario ſeruandas leges has Apoſtoli non impoſuerint, vt ſi quis ex legitima cauſa cibi ſumpſiſſet aliquid cõſtitutis ieiunij temporibus, is æternæ mor- tis reus eſſet: cæterùm ſi quod vos facitis, cõtemptu legum faceret aliquis, vt à carnibus non abſtineret, peccatum hoc recte Sataniſinũ dici perſuaſum habemus. Omnis pulchritudo fi⸗ liæ Regis, dicit Pſaltes, abintuùs, Non eſca eſt, quæ vel commendet, vel condemner: non pec- catur edendo, non peccatur abſtinendo, intus in animo peccatum eſt. Poteſt quis abſtinere cum peccato, poteſt edere ſine peccato. Non quod intrat in os, ſed quod exit de corde, coin- quinat hominem: quod intis eſt, hoc velpunit, vel coronat Deus, voluntatam ſcilicet homi- nis, quia quis manducat, vel abſtinet. Verum hac de re ſeripſimus in Cõfesſione noſtra Chri- ſtiana copiose, ad quam lectorem remittimus. Abſoluit iam cenſuram ſuam Brentius in ſanctos Epiſcopos, Baſilium& Epiphaniũ Græ- cos: nunc ſe confert ad Latinos, vt in eos quoque cenſuram ſuam exerceat. Ac primo loco Cyprianum aggreditur, virum nõ doctrina magis inſignem, quàm laude martyrij celebrem: quem haud aliter adoritur, atque Ioab adortum aliquando legimus Amazan, ad quem dixit: Salue mi frater,& tenuit manu dextra mentum Amazæ, quaſi oſculaturus eum,& percusſit eum in latere,& effudit inteſtina eius in terram. Expẽdamus, inquit Brentius,& eam tradi- tionem, quam Cyprianus de mixtura vini cum aqua in calice Dominico ſcribit: hanc tanti faciunt Aſotici, vt eam etiam inter ſuos Canones retulerint. Meritò quidem Carhoietradie tionem zccedit& hoc opera ſoppli Lri non potet Jd acriord ſe giuerſum ſenle jetate felpor allerit&nenne tetdiers,d’de micvilk lnhac tnecex n 4 1HJr Äp tuenthec-X nlis Zcclelle! rs, Cætefuſr maalſerunt,&c. ſua dogmata,yi dockt,i propte prꝛcepit Clri jus quoque mo accepiſtis anat næum& Alexa facitis Brenti,ſ Ligne fuerit! queruntur Sacr itciũ, deque m in eum arbitratt dogmatibus adf temporibusin h tü ſeruituris iug llicj genusmh Cllonis. Hoc re eos anathemate inperium fuit t pronuncialle, ſi nus ais, ne anat bis maxnam pa ereticos nô 0 quod ſub anan eim Rrreticos ln quæſtio ſati un ignoſci ſib liper te non 7 bergit Bren nminuit qu 4 3 uine Cl u Con dreeian Altimal duoque Chriſtu kioem vela 5 lancti ba lnugn läc alſe eranr dos noſtn ſoſe Alctis mand vdus 8 t às 1.I BER QVARTVS: 257 tionem hane maximi faciunt, non ſolùm quia tanti martyris teſtimonio, qui non multã fuit à temporibus Apoſtolorũ remotus, eam à Chriſto profectam eſſe didicerunt„Verum quòd Eccleſiæ totius moribus receptam eſſe vident. Scribit autem, inquit Cyprianus, aquam eſſe in Dominico calice miſcendã ex ipſius Chriſti præcepto& traditione. Reuerem ur qui- dem huius ſanctisſimi martyris auctoritatẽ,& amamus eum ex animo. Agnoſcis Brentium dicentem: Salue mi frater,& oſculũ dantem, aſpice nunc eundẽé ſancti illius viri latus tranſ figentem. Sed hoc non eſt ferẽdum, inquit, quòd Aſotici abutantur auctoritate eius, ad ſtabi⸗ liendas ſuas partim ineptias, partim ſuperſtitioſas& impias traditiones. Potuitne vulnus illi magis infligere capitale? Quid autem ineprum, quid ſuperſtitioſum. quid impium ex huius Viri ſanctiſsimi ſcriptis haurire licet? Cui non ſatis fuit ſemel impiorũ gladiis occubuiſſe, niſi blaſphemæ tuæ linguæ mucrone Brẽti, feriretur iterum? Verùm ad felicitatis illius cumulum accedit& hoc, quòd abs te Chriſti crucis& veritatis hoſte maiore, quàm fuerũt illi quorum Serr n e opera ſupplicio capitis affectus erat, nũc inceſsitur. Nam abs te accuſari laudari eſt. Diſsimu- 3 Tarfee lari non poteſt, inquit, quòd hic martyr fuerit aliquoties in aſſerendis ſuis opinionibus pau- 3 lò acrior& vehementior, id quod teſtificatur exemplum de Baptiſmo hereticorum: ſed quia diuerſum ſentientes nec ignibus, nec Satanæ tradidit, ignoſcendum illi erit, quantum ſalua pietate fieri poteſt. De Aſoticis autem longè aliter ſentiendum eſt: ij enim ſua dogmata ita aſſerũt& tuẽtur, vt qui diuerſum docuerit, anathemate deuoueatur, hoc eſt, igni& aqua in- netiam Cypr. li 1. epiſſ. 3. Reſponyto pro Opriano contrd9 Brentium⸗ terdicatur,& Satanæ tradatur. Itaque quod in Cypr. eſt tollerabile, hoc in Aſoticis eſt abo- Reſponſic. allppeneslguruh a minabile. In hac vna ſua opinione aſſerenda, fatemur Brenti, quòd hic S. Martyr acrior pau- dus Ongepes, lò fuerit nec ex omnibus, quæ ſcripſerit, præter vnum hoc, quicquã eſt reiectũ: cætera omnia iusd. diui⸗ dorh n totius Eccleſiæ iudicio ſunt approbata, ſicut& hoc inter alia, quod nunc reprehendendũ eſſe in kurgrlask— putas. Cæterùm quid ſibi vult, quod ſcribis, quod Aſotici ſua dogmata& ſuas traditiones, nouum uimoe,. ita aſſerunt,& c. Nullus ex Catholicis, quos tu lepidus admodũ ſcurra vocas Aſoticos, habet dede edn n 4 ſua dogmata, vel ſuas traditiones: Eccleſiæ dogmata ſunt, quæ tuemur: à qua ſi qui diuerſum 1 upeehnen 1 docẽt, ſi proptereà fuerint anathema pronũciati, vel Satan traditi, quid fit aliud, quàm quod Naui 1 ræcepit Chriſtus, dicens: Si non audierit Eccleſiam, ſit tibi tanquàm Ethnicus, Quod Pau- gar Jam quidi us 5 2 quoque momiit, cùm ſcriberet ad Galatas: Si quis euangelizauerit aliud præter id, quoc anameleſegi dh accepiſtis, anathema ſit. Quod etiam ipſe fecit Paulus, qui Satanæ ſe tradidiſſe ſcribit Hyme⸗ 1.TIn.. unij ſciptumeltent næum& Alexandrum, vt diſcant non blaſphemare. Quid autem? An non idem vos quoque facitis Brenti, ſi quis ab opinione veſtra diſſentiat. Num opus eſt hic recenſere, quibus aqua s: od miunn& igne fuerit VVittébergæ interdictum, quòd ab idolo veſtro diſſentirent. Iam verò nonne ram pr Av AIITI d. eſm, tex Aueaiwwe 1 7 9 aonae woloiun queruntur Sacramétarij de grauiore iugo ſuis ceruicibus per vos impoſito, quàm fuerit Põ- ita ciſtocimubgn tificiũ, deque maiore propemodum perſequutione: Scilicet ſi quis diuerſum à vobis doceat, poſtols, veldenrb in eum arbitratu veſtro vobis animaduertere fas eſt? Si quis verò pugnantia cum Eccleſiæ 0 49) T 1——.—. Ka xoue ſtatuuarertt) dogmatibus adferat, durius aliquid in eum ſtatuere fas nõ eſtè Sed nõ eſt ita ſæuitũ Cypriani cur ætate Iypr. aobarho leinnen,m d temporibus in hæreticos. Demus hoc tibi, ſed ſtatum illorũ temporum cõſidera. Durisſimo non puniti has rulgoquerm cin a tũ ſeruitutis iugo Chriſtiani premebantur, quando ſuberant Ethnicis Principibus, nullũ ſup⸗ reuici Inermiſo arers 1 plicij genus in horas non expectabant, cùm toto die mortificarentur, æſtimati ſicut oues oc- 1.Ihtetmlo ad«.— 5...... 4 gais fiiteibscee,oen ciſionis. Hoc rerum ſtatu, putas tu aliud aliquid eos in hærericos ſtatuere potuiſſe, quàm vt i wt 1U lh 4 1*— 8* 8 8 1 4* batliqü 5 eos anathemate damnarent,& è cœtu piorũ eiicerent? Cæterùm poſteaquàm ad Chriſtianos jſextam ſäbbrigl 8.. 247— 1 imperium fuit tranſſatum, quos inſanabiles eſſe videbant ‚ non ſatis habebant eos anathema adene⸗„ Pea pronunciaſſe, ſimul illis& bona confiſcabantur,& aqua& igni interdicebatur. At Cypria- der9 W, n 1 nus, ais, ne anathema quidem quenquam pronunciauit. Quo iure autem id faceret, cùm or- Lanernt: ed hollehk 2— 1—..„.1-..— cleuennner, I A⁴ bis magnam partem à ſe diſſentire videreteIn quo Concilio ſtatutum fuit eſſe rebaptizãdos „ ndas jmooldenc——.... 11.. L.. erume, hæreticos nõ Oecumenicum id erat, ſed rouinciale: quamobrem nihil in eo definiri otuir, 41 1, DonIn U*.. 5hud i a quod ſub anathematis pœna ſeruare tenerentur omnes. Quòd autem errauerit Cyprianus, jeiunijtempor,. i cùm hærericos eſſe rebaprizandos cenſeret, libenter tibi concedimus. Cæterum cùm nõdum radzetlt it 3 3 krererin, e 1 illa quæſtio ſatis diligenter pertractata, nec ab Eccleſia vniuerſa quicquam de ea fuerit defi- un, AN- 1. W.... hubemos. OFn nitũ, ignoſci ſibi Cyprianus merebatur. Cæterùum quod in eo tu reprehendis, in eo ſibi igno⸗ nhabe znt 11r, 19 ,27,I Le.. 1 nendet,e colcen i ſci per te non poſtulat, cum quod ipſe ſentit, idem Eccleſia ſentiat vniuerſa. nmendet, o ig a d M Hoiuat cunG Se ru dt bori u Pergit Brentius: Sed audiamus, quam traditionis ſuæ rationem afferat Cyprianus: Si vi- car Bres. C,dee 0 imiei 4 num, inquit, quis offerat, ſanguis Chriſti incipit eſſe ſine nobis: ſi verò aqua ſit ſola, plebs in- ⁴εeενdees. in oleo, A. 128 es oporraen cipit eſſe ſine Chriſto. Habes verba Cypriani. Et ſi autem ſentimus ipſi, non eſſe aqua tan- Linuuisi tum in cœna Dominica vtendum, proptereà quòd manifeſtum eſt Chriſtũ vſum eſſe in vi- men V no: nec exiſtimamus per ſe pernicioſum eſſe vinum aqua parumper diluere, ac fortaſsis ipſe auan Kl M quoqus Chriſtus aut miniſtri cœnæ diluerunt pro more vinum aqua: ſed negamus hanc tra- coposh, o ditionem vel à& Chriſto ipſo datam, vel obſeruatu neceſſariam eſſe. Quæ eſt hæc aduerſandi Reſponſi. „ nerec— rla O, o e 5(hel. DOriſs; ram 10, e mu, ſanctis Patribus libido? Rectum eſſe confitetur, oppugnat nihilominùus. Duo vero potiſsi- unuGe 2 nem,C e mùm oppugnat, quod à Chriſto ſic inſtitutum,& quòd obſeruatu ſit neceſſarium. At prius do legn, San illud aſſeueranter admodum affirmat Cyprianus, eadem illa veſtris auribus occinens, quæ 0 9„natdl ,9 7... 1 3.„. quttagenis 7 vos noſtris ſoleris: S1 duis vobis annunciauerit, præter quam quod accepiſtis, anathema ſit. Gr. tbfe. 3 1.— 4 3.:5 umo ſ 14 Reiicitis mandatum Dei, vt traditioneam veſtram ſtatuatis. Hic eſt filius meus dilectiſsimus, Mats.ig. „(cDon. in quo AMceU ene 1 6 8 d eocf S * 120” ——— Mett. v7. Alexdd. epiſt. 1. Concil. Cartha. csp. 24 · Lib. 4A. diſtinc. ij. Ratio Bretii con⸗ zra Oprianum· Rom. 8. Ioan. 10. Reſponſio. Bed. cap. 14 in Marc. Apoc. 17. Heb. 5. 3. Reg. 195 Matz. 23. Quomodo Bren- tuts ſimul flagel: let, ac excuſet Cyprianuma. DI TRADITIONIBAV SG in quo bene ſenſi, ipſum audite. His ille Scripturis intonans, vrget, vt ſolum Chriſtum au= diamus, cui Pater de cœlo conteſtatus, vt in eo quod ĩpſę fecit, eũ imitemur, nec ab eius prę- ceptis& monitis recedamus, qui calicem docuit exemplo maxgiſterij ſui, vini& aquæ com. mixtione miſceri. Neq; verò ſolus hoc ita ſenſit Cyprianus. Qui fuit quintus à Petro Ponti-⸗ ex Romanus Alexander: Non debet, inquit, vt à Patribus accepimus,& ipſa ratio docet, in calice Domini aut vinum ſolum, aut aqua ſola offerri, ſed vtrumq; permixtum, quia vtrum- que ex Jatere eius in paſsione ſua profluxiſſe legitur. Teſtätur autem etiam Patres in tertio Carthaginen. Concilio ante 1200. anno congregati, Dominum tradidiſſe, vt in Sacramentis corporis& ſanguinis Domini, panis& vinum aqua mixtum offeratur. Vides jgitur, quòd non ſolum Cyprianus, ſed& Patres Carthag. Concilij,& eum qui videtur æqualis Apoſto- lorum fuiſſe Pontif. Alexandrum, grauiſsimos eius rei teſtes habeamus, quòd hæe Chriſti fuerit traditio. Quam quòd obſeruatu neceſſariã eſſe negas, perq uàm eſt ridiculum. Scilicet in hoc à Chriſto& Apoſtolis eius pleraque tradita ſunt, vt ea minime ſit obſeruari neceſſe. Sed intereà tamen verum eſt, quod à Petro Lombardo ſcribitur: Si quis non intendens hæ- reſim introducere, obliuione velignorantia aquam prætermiſerit, non videtur eſſe irritũ Sa- cramentum, ſed ille grauiter eſt corripiendus. Quòd ſi quis autem ex contemptu prætermit- tit, ſicut ex vobis nonnulli faciunt in deſpectũ Eccleſiæ, quin grauiſsimum crimen deſignet, dubium non eſt. Excurit iam cenſor noſter traditionis rationem, quam adfert Cyprianus: Multò minus, inquit, iudicamus hanc rationẽ quà adfert Cypr. eſſe probabilem. Quid enim? Num Chriſtus in paſsione ſua colligauit ſibi Eccleſiam ſuam tam fragili vinculo, vt ſi forte miniſter Eccleſiæ vtatur in cœna vino tantùm, ſtarim Chriſtus incipiat eſſe ſine Eœcleſia,& non habeat ampliuùs Eœccleſiã, aut ſi quis vtatur tantum aqua, iam protinus Eccleſia priuetur ſuo Chriſto? At Paulus dicit: Mihi perſuaſum eſt, quòd neq; mors, neq; vita poterit me ſepa rare à dilectione Dei. Et Chriſtus ipſe ait: Nemo poterit oues meas rapere de manu mea. Quid ergo de illis verbis iudicari aliud poſsit, quàm quòd incogitanti exciderint? Nihil exci- dit incogitanti Cypr. Brenti, verũ improbè tu facis& arrogãter, qui ſancti verbis alienũ ſen ſum affingis. Certum eſt, quòd in paſsione ſua Chriſtus Eccleſiam ſuam fortiſsimo ſibi vin- culo alligaris, verum ad hanc non pertinet, qui traditionem illius contemnit. Nec incipit eſſe ſine Eccſeſia Chriſtus, ſi miniſter ſecùs offerat, quàm ille docuit. Habet ille nihilominùs Ec- cleſiam ſuã, quæ vocem eius audit: ſed eorũ caput eſſe recuſat, à quibus mandata ſua negligi videt. Senſum auté horum verborum nõ aliundè rectiuùs intelliges, quàm ex iis, quæ ſcripfit Beda venerabilis in Marcum: Quia, inquir,& nos in Chriſto,& in nobis Chriſtum manere oporter, vino Dominici calicis aqua miſcetur: Atteſtante enim Ioanne, aquæ populi ſunt. Et neq; aquam ſolam, neq; ſolum vinum, ſicut nec granum frumẽti ſolum ſine aquæ admixtio⸗ ne& confectione in panem cuiquã licet offerre: ne talis videlicet oblatio, quaſi caput à mẽ- bris ſecernendũ eſſe ſignificet:& vel Chriſtũ ſine noſtrę redẽptionis amore pati potuiſſe, vel nos ſine illius paſsione ſaluari, ac Patri offerri poſſe cõfingat. Ex his Bedæ verbis, hãc Cypr. ſententiam fuiſſe coniicimus, quod quando vel vinum tantùm offertur, vel aqua ſola, Chri- ſtus caput à corpore ſuo Eccleſia, vel Chriſti corpus Eccleſia à capite ſuo ſeparari ſignificatur: quod prorſus alienum eſt ab inſtitutione Chriſti. Hanc igitur ſignificationem Chriſti capitis cum corpore ſuo Eccleſia coniunctionis non exprimi, quãdo vel vinũ tantùm, vel aqua tan- tuùm offertur, dicit Cypr. Vinum enim ſignificat paſsionem Chriſti, cui nomen calicis tribuĩ legimus non ſemelin Euangelio: aqua populũ Chriſti ſanguine redemptũ. Quando igitur in caſice aqua vino miſcetur, Chriſto populus adunatur,& credentium plebs ei, in quẽ credidit, copulatur& iungitur: quæ ſignificatio pretermittitur omiſſa mixtione. Hoc quin ſenſerit Cyprianus, dubitandum non eſt. Interea tamen& illud verũ eſt, quòd ſi quis data opera ex mero contemptu traditionis diuinæ vinũ tãtùm offert,& oblationi tali plebs cõſentit, quèd eius generis oblatio nullum fructũ adfert, vel ipſi offerenti, vel plebi conſentienti. Eſt enim Chriſtus pro nobis paſſus& mortuus, cauſa ſalutis factus omnibus: ſed obediẽtibus ſibi. Cũ autem id ex mero fiat contẽptu traditionis, cuius ipſum Chrinũ auctorẽ fuiſſe credimus, nul lus ex ea fructus eſt ſperandus: Nam ſeparare ſe tales à Chriſto videntur: quare quẽ ille pro nobis fudit in ara crucis ſanguinẽ cuius rei fit in altari repræſentatio, fructũ aliquem ex eo ca- pere nõ poſſunt, cùm ſint omniũ Chriſti meritorum expertes. Cæterũ ſi per obliuionẽ aqua Sacerdos vinũ non miſcuerit, ipſe quidem grauiter peccat, ad plebem verò, pro qua ffr obla- rio, nihil ex eo detrimẽti redundat. Neq; verò proptereà Chriſtus erit abſque Eocleſia, ſi vel VVittembergenſes, vel VVirtembergenſes ab eo deficiant, quin ſi, quod abſit, tota Europa deficeret, relinquet ſibi nihilominis ſeptem millia, quæ non curuauerunt genua autohaal: & malis malè perditis, ſicut factũ videmus de omnibusillis, qui ab Eccleſia defecerunts vinea ſuam locabit aliis agricolis, qui reddent illi fructum temporibus ſuis: quod nunc propemo- dum fieri videmus in iſtis, quæ repertæ dicuntur, nouis inſulis. Sed vos, qui præcidiſtis vos ab Eccleſia Dei abſque Chriſto eſſe, certum eſt& indubitatum. Pergir Brẽtius: Sed hæc potiùs dicta eſſe volumus aduerſus Aſoticos ſeueros, ſuarum tra- ditionum exactores. Quid autem iis verbis an non ludere videtur Brentius? Suùntne Kaüar quam vinum, eX† dett ſentiat:Contu credunt, Vt vic Tametſtenim, retur per lnli ne Egniſeat oris ſuis penl ſt pluseie eſt noc Brenth facit entlole ſacifäjDonqua auiſumm eſt vel „enen adolter nuleilius ne fa ſtlcut ipſe cy ( nquit Aug. tur, mnum iplet cerdos& ſactit mixtum:ad qu etiam in tremen tam demeream ciſcium quod, dolete queatis. duir apud Eſaia inpoſturas& n num tuum mixt u dctipturæ loc. ntus eſt, quam &ſcut eltin pre Vltimo loco ſ guideſt inquot flos ies&af rers quampt 3 no vtero in quo nenqueſuumc Rabent in lacris zäſeribamus 4 dgnumellain dleruantur, da deſa ſlubeniin relurreccio, G dcelebrantur. mormdum ſit? frmius argume mn hoc icſeo ye üfelper Cmar amnio non elt⸗ ziha waenaſt nieum Kinc zetiimid gud 1 guitur Daul us üdeneftiorunn d cpit e deort vNe antie quiſa nſual cone labet uidut es cu in no annen ſolun a tobla nis an Au dcaln 2 „egen NNN0ſe — lacd enrret meas 2Othn 1 Aülen. 1 molip. ar eecho 1 l 1 brugr eältorene LIBER QVARTVS. 297 quam alterius hæc verba, quàm Cypriani? Num quiſquam alius eis quàm tu, tam abſurdum ſenſum affinxir Videtur Mimus hic noſter illum Retiarium repræſentare, dicentem: Non te peto: piſcem peto: cur me fugis galle? Cypriano colaphos impingit,& alios intereà ſe petere fingit. Adfert ipſe tandem Cypriani verborum interpretationem, verùm ſic, vt illum innuat voluiſſe magis hoc dicere quàm dixiſſe, vt niſi nobis interpretationem hanc Brentius attuliſ= ſet, Cypriani verborum ſenſum aſſequi nemini licuiſſet. Libéèter, inquit, verba eius ſic inter- pretamur, quòd cum dicit: Si quis vinum tantùm offerat, ſanguis Chriſti incipit eſſe ſine no- bis voluerit dicere, ſolum vinum non ſignificare, Eccleſiam eſſe cum ſanguine Chriſti con- iĩunctam, ſicut ſignificaret, ſi ei aqua admiſceretur. Et tamen ne hic quidem ſenſus tanti mo- menti eſt, vt cogat vinum, neceſſarièò miſcendum aquæ. Quam neceſſariò miſcẽdum ſit aqua vinum, ex Petro Lombardo iam docuimus. Sed audi quid ea de re Theophylactus quoque ſentiat: Confundãtur, inquit, Armenij, qui nõ admiſcent in myſteriis aquam vino: non enim credunt, vt videtur, quêd aqua ex latere egreſſa ſit, quod admirabiliùs, ſed ſanguis tantùm. Tamerſi enim, inquir Brenrius, coniunctio ſanguinis Chriſti& Eccleſiæ eius, non ſignifica- retur per vinum mixtum aqua, tamen Chriſtus ipſa cœnæ ſuæ inſtitutione& commendatio ne ſignificauit ſe coniungere nos ipſi,& nos ipſi coniungi, quòd faciat nos ſanguinis& cor- poris ſuis participes. Significauit Brenti, q 0dd; fecit iple, nobis quoque faciendum præce- pit, vt ipſius exemplo vinum aqua miſcendo, ſigniſicationem hanc exprimeremus. Sed quid eſt hoc Brenti, quòd cùm in hac epiſtola benè longa toties Cyprianus oblationis& ſacrificij faciat mentionem, cœnæ verò nunquam tu, tractans illius verba, cœnæ ſubinde meminiſti, ſacriſicij nunquam? Sudes eſt in oculis veſtris oblationis ſiue ſacrificij nomen, quo tamè vix quiſquam eſt vererum ſcriptorum, qui non vtatur frequentiſsimè. Sed vnde liceret agnoſce- eſemen adulteræ, ſi Patrum voces non reſpueritis? Hoc illud eſt Brenti ſacrificium, quo co- pulæ illius ineffabilis admonemur, qua ſe nobis& ſibi nos coniungere Chriſtus dignatus eſt, vt ſicut ipſe caput corporis Eccleſiæ, ſic Eccleſia corpus eſſet capitis Chriſti, tã ipſa per ipſum (vt inquit Auguſtinus) quaànr ipſe per ipſam ſuetus offerri, vnum cum illo manens cui offer- tur, vnum ipſe facies pro quibus offertur, vnus ipſe qui offert,& quod offertur: ipſe& Sa- cerdos& ſacrificium. Hanc admirabilem vnionem, peculiariter nobis exprimit vinum aqua mixtum: ad quam vos non pertinetis Brenti, qui non modò mixtionem hanc ridetis, verũ- eriam in tremendum ſacriſicium hoc impiè non rarò blaſphemartis,& vt Satanæ vobis gra- tiam demereamini, qui nihil magis horret quàm ſacrificium hoc(paſsio eſt enim Domini ſa- criſcium quod offertmus, inquit Cyprianus) omnem lapidem mouetis, vt illius memoriam abolere queatis. Vide autem viperam hãc quomodo locum iſtum concludat? Et alioqui, in- quit, apud Eſaiam male audit mixtura vini cũ aqua: exprobrat enim Prophera Eccleſiæ ſuæ impoſturas& rerum corruptionem: Argentum, inquiens, tuum verſum eſt in ſcoriam,& vi⸗ num tuum mixtum eſt aqua. Nõ poteſt quin aculeum infigat,& ſuum virus effundat. Mul- ta Scripruræ loca produxit Cyprianus, quibus hanc vini cum aqua mixtionem aſſerere co- natus eſt, quam hie yno hoc prolato nihil ad rem qua de agitur, pertinẽte, nititur infirmare: & ſicut eſt in prouerbio infixo aculeo fugit. Ac de iſta quidem traditione hactenus. Vltimo loco ſibi ſumpſit arrodendum celeberrimum Eccleſię doctorem Auguſtinum. Sed quid eſt in quo tibi non ſatis faciat Brenti? Enumerat, inquit,& alicubi Auguſtinus aliquot feſtos dies,& affirmat eos ab Apoſtolis traditos. Quo nomine rectius hos homines appella- ueris, quàm progeniem viperarũ?de quibus traditur, quòd niſi dilacerato& dirupto mater- no vtero, in quo conceptæ ſunt, naſci non poſsint. Sic iſti non ſe purãt in lucem prodire, no- menque ſuum celebre poſſe reddere, niſi lacerent& proſcindant eos quibus debent, ſi quem habent in ſacris literis progreſſum: verè degeneres filij,& quantum in ipſss eſt, parricide. Sed adſcribamus Auguſtini verba, quò magis liquere poſsit, num ſit aliquid in iis reprehenſione dignum: Illa, inquit, quæ non ſcripta, ſed tradita cuſtodimus quę quidem toto terrarum orbe obſeruantur, datur intelligi, vel ab ipſis Apoſtolis, vel plenaris Conciliis, quorum eſt in Ee- cleſia ſaluberrima auctoriras, commendata atque ſtatuta retineri. Sicut quòd Domini pasſio & reſurrectio,& aſcenſio in cœlũ,& aduentus de cœlo Spirituſſancti anniuerſaria ſolennita- re celebrantur. Quid eſt in his verbis, quod non ſtellulis potius illuſtrandum, quàm obeliſco notandum ſit Sed hoc non oſtenditur, inquit, firmis argumentis. Quidèan poteſt vllum eſſe firmius argumentum, quàm ſit vſus totius Eccleſiæ? Sed teneamus, inquit, quod ipſe ſcribit, on hoc ideo verum putandum, quòd ipſe ita ſenſerit, ſed tum demuùm accipiendum, cùm ĩd vel per Canonicos auctores, vel probabili ratione verum eſſe docuerit. An autem probabi lis ratio non eſt, quæ totius Eccleſiæ moribus eſt recepta, cùm ab Apoſtolorum temporibus Vſq; ad hæc noſtra ſemper ij dies fuerint ſingulari quadam ſolemnitate celebrati. Deinde ma⸗ nifeſtum eſt, inquit, quod Paulus ſcribit? Nemo vos iudicet in parte diei feſti: non eſt autem Veriſimile, quòd alij Apoſtoli aliud aut diuerſum docuerint. De Iudæorum feſtis diebus lo- quitur Paulus: Chriſtiani verò quò minus certos dies feſtos agerent, quibus memoriã Chri⸗ ſti bene ficiorum recolerent, nuſquàm Paulus vetuit. Poſtremò teſtificantur, inquit, alij ſcri- Ptores, quòd non fuerit inſtitutum Apoſtolorum, leges de diebus feſtis condere, ſed veram pietatem Theop. in ta. ⁸⁴ 18. G-unt9. Brentius ſubda⸗ le tacei de ſasri⸗ ficio⸗ Eib ro. de eiuda. Dei.cap.ꝛo. Lib A de Trixia ſas. cap. 143* Cib. z. epiſf.3. Eſa.L Quan, iniq lractet Brent. Arguſtin. de fer riis Eceleſiæ. Aug. eiſt. 118. Cols ———-———V-y— 5 „. 1„ Wua. ad Philip. Epilogus Brẽti. Reſponfto⸗ Epilogus. Oen. 2. 2.Cor.ll, DE TRADITIONIBV S pietatem docere. Quam delectatur hæreticus hæretici ſententia? Quoties autem hoc ĩam ad- monuimus, huiuſmodi dies feſtos ad excitandam in animis hominum pietatem plurimum facere? Concludit tandem: Quare aut hæc traditio non eſt Apoſtolica: aut ſi eſt, non eſt data in perpetuam legẽ& ſingularem cultũ Dei, ſed tantuùm ad externam eamque liberam diſci- plinam, quæ tantiſper obſeruari poſsit, dum exercirio pietatis vtilis eſſet: mutari autem poſ- ſit, cum inciperet pietati magis obeſſe quàm prodeſſe. Nos vero traditionem hanc Apoſtoli- cam eſſe teneamus, quam iplſis etiam Apoſtolorum temporibus obſeruatam fuiſſe docet Ig- natius: ſimul& illud perſuaſum habeamus, quòd data ſir in perpetuam legem,& ſingularem cultum Dei: nam hac ratione beneficiorum illius innumerabilium memoxia nobis repræſen⸗ tatur,& ad gratias pro illis agendas mentes hominum excitantur. Quare quoniam nihil eſſe poteſt exercitio pietatis vtilius, perpetuò nobis hæc traditio Vveniet obſeruâda. Et quia nul- jum vnquam tempus cuenire poterit, quo pietati officere queat beneficiorum Dei recorda- tio, nunquam eam nobis mutare licebit. 1 Audiamus iam Epilogũ Brentij: Quæ cùm de traditionibus ita ſe habeant, inquit, mani- feſtum eſt, quòd cùm Aſotici dicunt, veritatem Euangelij non tantùm in ſcriptura ſacra, ve- rùm eriam in traditionibus ſine ſcripto contineri& ſacram ſcripturam per traditiones inter- pretandam, adeoque traditiones certiſsimũ fidei fundamẽtum eſſe, Satan meditetur primùm quidem abolitionem, aut ſaltem extremum contemptum ſacræ Scripturæ, deinde æternam Eccleſiæ internetionem. Cogitat enim Eccleſiam à certiſsimis ad incertiſsima, à cœleſtibus ad elementa huius mundi, à diuinis ad humana, deniq; ab oraculis Spirituſſancti ad ſomnia & deliria prophanæ carnis abducere. Ne iſtud Deus clementiſsimus ſinat, Eccleſia ſanguine filij Dei redemptam,& electam eius ſponſam, ac ſcripruram cœleſtibus teſtimoniis confir- matam,& Eccleſiæ ſummi theſauri loco diuinitus co nmendatam in tantum periculum ve- nire, vt illa quidem fundamenta æternæ ſuæ ſalutis ex incertiſfsimis hominum dogmatibus petat, hæc autem vaniſsimis Aſotorum ſomniis ſubiiciatur. Vide quæ ſit hominis impietasè De traditionibus Apoſtolorum loquitur,& audet eas vaniſsima Aſotorum ſomnia vocare? Etiam Apoſtoli iamilli ſunt Aſoti. Sed noſtrum vicisſim epilogum Serenisſime Rex audi- re ne graueris. Ex iis, quæ de traditionibus hactenus per nos dicta ſunt grauisſimorum, doctisſimorum, ſanctisſimorumque Patrum teſtimoniis, quorum iam inde à mille trecẽtis& amplius annis in Eccleſia Dei ſacroſancta ſemper fuit auctoritas, planum à nobis factum eſt, quòd veritas Euangelij non tantum in ſcriprura ſacra, verum etiam in traditionibus ſine ſcripto contine- tur: quodque non aliundè magis hæreſes natæ ſunt, quam ex eo, quòd ſecundum ſuum ſen- ſum, non autem ſecundũ eum, qui nobis per longam ſuccesſioné Epiſcoporũ& Sacerdo- rũ à Patribus noſtris, per manus traditus eſt, ſcripturas interprerari licere ſibi quiſq; voluit: Vt ſi quis certiſsimum ſidei fundamentum eſſe traditiones dixerit, à vero nihil aberrauerir. Naã& prigiæ fuerunt in ædificatione domus Dei, quæ eſt Eccleſia, cum illis ædificata fuerit Eccleſia, priuſquàm extaret vlla ſcriprura. Et ſicut labefactato fundamento, quicquid ſuper- ſtruxeris, corruit: ſic vbi labefactatæ ſunt rraditiones, nihil ibi firmum in fide, nihil fixum& ſtabile videre licet. Has igitur traditiones cum ſummo ſtudio Satan abolere meditatur, nihil aliud quàm æternam internetionem Eccleſiæ meditetur: cuius cuùm ſalus non aliunde magis pendeat, quàm ex iugi& ea grata beneſiciorum Chriſti recordatione, qua fit vt eius ineffa- bilem in nos amoré animis noſtris ſubinde recolentes in illius vicisſim amorem rapiamur, à quo ſio nos amatos eſſe recordamur, cum non modò quos amaret, indigni, verùn etiã quos xternis afficeret ſuppliciis, digni fuiſſemus. Quæ cùm vnica ſit via eò aſcendẽdi, vnde noſtra cauſa Dei filius deſcendere dignatus eſt, vt ſicut illum de cœlo charitas detraxit, ſic nos vi- cisſim in cœlum charitas attraheret: hanc nobis feliciratem Satan inuidet, quòd nihil ei mo- leſtius accidere poſsit, quàm vt ex quibus ille merito ſuo deiectus eſt, illis nos poriri ſedibus contingat. Quamobrem hæc agit ſedulò, quandoquidem ad accendendum in cordibus no- ſtris amorem redemptoris noſtri nihil æquè facit, atque iugis memoria beneficiorum illius, vt ea prorſus extinguat,& obliuione quadam obruat ſempiterna. Intelligit autem lioc ſibĩ tantò difficilius eſſe, quòd ea non modò monumentis literarum conſignata, verùmetiam prædicatione, dierum obſeruatione, ſignis, imaginibus, geſtu, habitu, varioque ritu& cæ- remoniis ſic auribus inculcata, ſic oculis ingeſta, ſic mentibus hominum impreſſa videt, vt ſine magno negotio, quod meditatur, præſtare non posſit. Quid igitur? Verisſimè ſcri- ptum eſt: Erat autem ſerpens callidior cunctis animantibus. Nulla eſt aſtutia tanta, quæ cum Satanæ poſsit aſtutia comparari, qui non aliunde, quàm ex fraude, dolis& fallaciis conſtat. Nunquàm is aperto Marte congreditur, verum quibuſcum illi res eſt, eos ex inſi- diis adoritur. Transfigurat ſe plerumque in Angelum lucis, nihil minuùs præ ſe ferens, quans quod animo clauſum gerit. Perſpicit ille, quòd iſtis dierum obſeruationibus, quibus benefi- cia Chriſti natiuitatis, paſsionis, reſurrectionis, in cœlum aſcẽſionis, Spirituſſancti misſionis, nobis in memoriã reuocantur: tum& ſignis ac cæremoniis ab Eccleſia receptis altiuùs infigi- tur noſtris pectoribus eorum recordatio quam vel ſcriptura, vel prædicatione, vt quoa d 8 1 gedierone iicuntut, A 9 omnibus audiel ia umoltentin ſebat. liid aus ſmmvlabat,dlän cerdotiu d ae facelſete ilbte uantuaoten- apud mulospfa ternaſgmhlultu- ſuum anull N Kexnelt eled vfmaTocant jnuma& egena 66 retoenia. qu Gtus deleat.Vid pugaba mox elementa lunt è uertamur ad egs conuertamur,p dem cæremonie dam eſt feneſtra gelum jgitur ab ceiptædicatione misima ſomni dre per baulum ſrmonem, fuep ca heus eſſe vol qus ſcripturas b ſripturis traditic ur quam quæ von defuerint yi mömn animos, quam quæ tradi ges eas literis m ishaditurzs per morantur à nob P atriarchas 8 Chriſtum. mentis luc 5 el 0 ltanm n V ho In a m dereni ar morum, 4 5ö trecetls. eagient el e. IUGISl¹ 4 ) LIIARR dGVARTV S. 299 quæ traditiones non ſcriptæ vocantur, abolitæ non fuerint, nulla ſit ſpes ea quæ meditatur, perficiendi. Quare fingit ſe maieſtatẽ diuinorũ oraculorũ, quę literis mandata ſunt, tueri vel⸗ Qailus artibas le, cui per hoc genus traditiones plurimũ detraharur: de illis itaq; conuellédis prima illi cura ut 2idieoa eſt, quod per eas beneficiorum Chriſti memoriã penitus mentibus hominũ intigi videt, cum Te din eales præſertim in Eccleſia multo maxima ſit pars rudium& imperitorum, qui neque ſcripturas coaciar. legere ſciunt, neque ſermonibus audiendis vacare ſemper poſſunt. Sic iraque ſecum cogitat: S1 ſuſtuleris ea initio, quæ cum nunquam non ingerantur oculis rudium, memoriam Chriſti beneficiorum eis excidere non patiuntur, non parum profeceris. Nam quod ad ſcripturas& ad prædicationem attinet, non perinde mouetur iis vulgus, cum non ęqusè intelligat, vel quę dicuntur, vel quæ ſcribuntur omnia:& ſunt multò plures, qui legere neſciunt, neque datur omnibus audiendi faculras. Deinde verò ſiuus erit& iis euertendis locus, niſi quod non om- nia ſimul tentanda ſunt, verùm ille potius imitãdus eſt, qui caudę pilos equinæ paulatim vel- lebat. Quid auté? An non ſucceſsit Satanæ ſuum confſiliũ? Qui nihil aliud initio ſe meditari ſimulabat, quam vt externos ritus& cæremonias, vt dierum obſeruationes ‚Vt externũ Sa- cerdotiũ& ſacriſiciũ abrogaret, num in hoc acquieuit? Quin is vlterius progreſſus, tandem faceſſere iuſsit externũ quoque verbi miniſteriũ, quò ſic locus eſſet interne Dei inſpirationi. Quantũ autem hac in parte profecerit, obſcurũ nõ eſt, cum auctoritate verbi Dei, ſublata ſit apud multos prædicatio verbi Dei. Sed nec intra has metas cõfiſtit: Poſteaquàm ſuſtulit ex- terna ſigna, ſuſtulit& prędicationè externã, ſimul eriam ad feripturas ipſas abolẽdas ſtudium ſuum contulit. Nam cùm perſuaſiſſet hominibus, omnia hæc externa ſigna, infirma quædam & egena eſſe elementa ad quæ conuerti, quibus ſeruire Paulus vetuerit, quoniam& literas Gal.4⸗ infirma vocant elementa Grammatici, quibus conſtant ſcripturę diuine, etiam has tanquàm infirma& egena elementa conatur in contemptum adducere, quò ſic tandem& iis abolitis, eò perueniat, quò ſtatim initio cogitabat, vt memoriam Chriſti beneficiorum omnem fun- ditus deleat. Vides pientiſsime R E x, quorſum eat Satanas? Inirtiò traditiones tantùm op- pugnabar, mox& prædicationem& ſcripturam abolere conatur. Eleméta ſunt traditiones: elementa ſunt& literæ, quibus conſtat ſcriptura. Quamobrem vbi prohibet Paulus, ne con- uertamur ad egena& infirma elementa, quid aliud ſecundum iſtos, quàm ne ad ſcripturas conuertamur, prohiberè quæ magis etiam vſitate vocantur elementa, quàm quæcunque tan- dem cæremoniæ. Vides, quemadmodum euertere traditiones, ad ſcripturam etiam abolen- dam eſt feneſtram aperire? Inde cœleſtes Prophetæ, inde nobis nati ſunt Susckfeldij. Euan- gelium igitur abolet, quiſquis traditiones aboler, ac quod veriſsimè ſeriptum eſt à Bafilio, fi⸗ Baſtl. de qpirias dei prædicationem ad nudum nomen cõtrahit. Quare tutiſsimum fuerit Aſotorum iſtorum 1"ν⁶εε.εφνε. vaniſsima ſomnia contemnere, qui tantoperè traditiones oppugnant,& Spiritumſanctũ au- dire per Paulum nos monentem: Iraque ſtate,& tenete traditiones, quas didiciſtis ſiue per 1. Theſſas ſermonem, ſiue per epiſtolam noſtram. Nihil eſt, quòd ſeparemus ab inuicem, quæ coniun- cta Deus eſſe voluit. Non abducit à ſcriptura, qui cum ſcriptura teneri vult traditiones„per quas ſcripturas permultum& lucis& roboris accedit. Nam ſicut ſeripturæ traditionibus, ita ſcripturis traditiones illuſtrantur,& eſſe firmiora conſueuerunt, quæ variis modis inculcan- tur, quàm quæ per ſolam ſcripturam ad memoriam hominum reuocantur, cùm præſertim non defuerint viri ſapientes, qui magis probarent contemplationem, traditionemque veri- tatis in animos, quam in libros, quòd minuùs tenaciter hærerent in memoria quæ ſcripta, quam quæ tradita eſſent. Quæ cauſa etiam fuiſſe Lycurgo putatur, quod quas conſiderat le- œlato in Phædio, ges, eas literis mandari nolebat: quòd ſi ex animis in animos trãsfuſę eſſent, plus eas firmita⸗& epiſt.a. tis habituras perſuaſum haberet, quàm ſi fuiſſent in literas redactæ. Quæ non ideo comme- morantur à nobis, quaſi nos conſilium ſancti ſpiritus non laudemus, qui quæ principio per Patriarchas& Prophetas, deinde per ipſum Dei filium Dominum noſtrum leſum Chriſtum, poſtremò per Apoſtolos& Euangeliſtas dicta ſunt& facta, monu- mentis literarum conſignari voluerit: ſed quòd hoc quoque nomine ſatis laudare ſancti Spiritus conſilium non poſſumus, quòd non con- tentus hac vna ratione nobis ea patefeciſſe, traditiones etiam non ſeriptas adiungendas putauerit, quibus magis etiam atque magis& explicarentur& incul- carentur, ſimul tenacius mentibus no- ſtris inſigerentur, quæ ſunt no- bis ad ſalutem noſtram neceſſaria. LIBRIGVARTI FEINLTS. EEeO LIBER Neretici quoque ſtbi nomen gccle Iiæ vexdicant. Lact lib. 4. cap. 30. Uhuinarun inſtitutionum. Cypr. ad Iub aia: nut. Filar. ad Con- ſtantium. Augu. epiſt. 50. 166. 797. Bernard. ſer. 6s. in Cantica. Matt. 5. Pauperes de Lug dunòo, Picardi. zetherus. Augn. de agone Chriſtiana, c. 29. Lutheri ſoboles quauis dißſentiat Eceleſiæ nomen &rrogat ſibi. Fnencfeld Cam pᷣanus, Jeruetus. J. 8* Illyrieus. Oſtiander. Philip pĩani. LIBER QVINTVS DECA 1IIOLICA EOCLESIA, AVOTO⸗ RESIANISIAO HOSILO E PIS- COPO VVARMIENSI. IMI X cum ſint ſimiæ, videri tamen homines affectant ſie hæretici cùm ſint Sh hæretici, cum ſint ſuo ipſorum iudicio condemnari, cuùm ipſi ſe præciderint, ipſ ſe è cœtu piorum, quem vocamus Eccleſiam, eiecerint, dici ramen& videri vo- 1 lunt Eccleſia. Neque vero nouum hoc eſt& inufitatum. Mille iam& trecenti props anni interceſſerunt, cùm ſcriprum eſt à Lactantio, quòd ſinguli quique cœtus hæreticorum, ſè potiſsimum Chriſtianos,& ſuam eſſe Catholicam Eccleſtam pu- tant. Quo vetuſtior etiam Cyprianus de Nouatiano memoriæ prodidit, quòd more ſimia- rum, quæ cùm homines non ſint, homines imitantur, cùm ipſe in Eccleſia non eſſet, imò ad⸗ huc inſuper contra Eccleſiam rebellis extitiſſet, hoc ſibi vendicabat, vt apud ſe Eccleſiam eſſe diceret, ac nos hæreticos faceret. Suo quoque ſeculo narrat Hilarius, quòd Antichriſti ſynagoga ſe Chriſti Eecleſiam eſſe mentiebatur. Et de Donatiſtis ſcribit Auguſtinus, quòd Eccleſtam in Africatantum eſſe, saque non tota, ſed in parte Donati modò contenderent. An autem Bernardi quoque temporibus non fuerunt quidam, qui ſe vocabant Apoſtolicos, quiĩ ſe Eccleſiam eſſe dicebant? ſed contradicebanrt ei, qui dixit: Non poteſt ciuitas abſcondi ſu- pra montem poſita. Horum temeritatem imitati ſunt proximis ſuperioribus ſeculis paupe- res de Lugduno, quorum nunc Picardi ſunt ſoboles, qui& ipſi ſeorſum Eccleſiam colligũr, & ab ea Catholicos& Orthodoxos excludunt. Nihil iraque noui fecit noſtra tempeſtate Martinus Lutherus, qui cùm ſe nefario ſcelere ab vnitate Catholica, tanquàm ab area Domi- nica ſeparaſſet, ſuo cœtui, quem collegerat, Eccleſiæ nomen vendicauit. Sed præclarè de Do- nato ſcripſit Auguſtinus, quòd ſicut is Chriſtum diuidere conatus eſt, ſic ipſe à ſuis quoti- diana conciſione diuiditur. An autem idem Luthero non accidit? Conatus eſt is diuidere corpus Chriſti, an viceſsim à ſuis quotidiana conciſione non diuiditur? Primus hic orbem Chriſtianum in dicta cauſa condemnauit,& ab eo ſe nefaria præciſione ſeparauit. An autem quod ipſe licere ſibi voluit, idem ſibi quoque licere debere non contendebant Carolſtadius, Zuinglius, Oecolampadius, Caluinus,& alij, qui ſunt ſectæ Sacramentariæ?cùm nec doctri- na, nec impierate minus profeciſſent, quàam Lutherus. Fecerunt& ipſi ſibi profana conuen- ticula, quam vocauerunt Eccleſiam: ſeque non minus ab ipſo Luthero, quàm ab orbe toto Chriſtiano diuiſerunt. Neque id non optimo iure. Nam ſi licere ſibi voluit Lutherus or- bem Chriſtianum inauditum condemnare,& ab eo ſe per nefarium ſcelus ſeparare, quid nĩ licere ſibi vellent itidem viri illi docti, vt ſicut in aliis multis ab orbe Chriſtiano, ſic in præ- cipuo quodam religionis noſtræ capite ab ipſo etiam Luthero diſſentirent? Qui certè mo- leſtè ferre non debuit, quandoquidem ipſe perſuaſum habuit, ſe pluùs in ſcripturis videre, quàm tot ſeculis viderit orbis Chriſtianus vniuerſus, ſic perſuaſum de ſe quoque viri illi docti habuerunt, ſe vidiſſe aliquid, quod videre Luthero nondum contigiſſet. Hallucinari potuir, quin hallucinatus eſt, ſi Luchero credimus, in multis totus orbis Chriſtianus: cur non æqueè potuerit hallucinari, vel vna ſaltem aliqua in re, Martinus Lutherus? Doctus ille qui- dem, cautus& prudens apud ſemetipſum, ſed homo tamen. Certè ſcriptum eſt: 8i alij re- uelatum fuerit ſedenti, prior Propheta taceat. Nulla fuit Luthero cauſa, quamobrem ſic excandeſceret contra ſodales ſuos, cùm præſertim hunc ei honorem haberent, quòd eum ſi⸗ bi viæ demonſtratorem fuiſſe faterentur, ſicut in operis huius initio demonſtrauimus. Eundem honorem habet illi quoque Balthaſar Pacimontanus, quem primum volunt æta- te noſtra pridem ſopitos ignes Anabaptiſtarum excitaſſe. Vidit is habere ſuiam factionem Lutherum, habere ſuam& Zuinglium, non impunè modò, verumetiam cum quadam ſui nominis laude. Cogitabat& ipſe ſecum: Quid impedit, quò minus& nos celebre nomen noſtrum ad poſteros tranſmittamus? Cur& ipſi non congregemus cœetum ali- quem, ſicut Lutherus& Zuinglius fecerunt, ſeorſum ab orbe Chriſtiano, ſic nos quoque ſèorſum& ab orbe,& ab illis? vt habeamus& ipſi noſtram Eccleſiam,& ad iſtorum im- pietatem amplius etiam aliquid addamus. Quid autem? Num idem à Suenckfeldio quoque, num idem à Campano& Serueto,& aliis pleriſque factum non eſt? Et eſt quiſquam ex iis, qui ſuum cœtum non vocari velit Eccleſiam? Verùm dicet aliquis, Hos pro ſuis Lu- therus non agnoſcit. At illi ex magna parte Lutherum ducem& anteſignanum ſuum ag- noſcunt. Sed veniamus adeos, qui ſunt circa controuerſiam Lutherani. Flaccus nonne ſe⸗ orſum colligebat Magdeburgi? quandoquidem& Interimiſtas Lipſenſes,& Adiaphori- ſtas VVittembergenſes è cœtu ſuo eiecit. An alibi non idem fecit Oſiander, qui ſuos etiam hortatur, vt ne credant Philippianis contra ſe, proptereà quòd ſunt plures: alioqui Papæ, inquit, credetis& Concilio contra Philippianos, cum ſint multò ꝓlures, quam Phiigan, A Jcdelæ odcen Satanx raande caiquam impo uanta tit Illus Armamentum: bere: ſciult continen” 3 Iter, nnde oll Aiter, nqle junt Kplme ſe Crtulka ſ ſimer. te ale iguicem T ‚leruditis go tonis malignan Pedleſ icorum Ecddet neris iam inde: nium comwmitt ciita aut idolol ſelere ſuo ſecte Moqueretur.- Ecleſiæ,& ſio ns Catholici v Videtur hich (Cxterum vtrunm eQuam enin quiouſcunque t ſpe ex impis.ũ Kinus interprete Caholicæ nonc rerô à Solis ort aßdes, Cathol- inpoſtor, Cach guitur, quem toolicam pertin tholicis comma minus noux d dire queamus. bergit Brenti ditus ſuum iny nemarunt, yt O ce vera& ater, etatemn, aut al de ſthoc vſud nAlotum& 9 mnus quam Ca rhrtl ler leus Khomo. nones aut dladh ſetates n Tle 3 el Brent N. Vguilel focabant ao oteſtclul s Derſgribn erlotlod. 5 1Ofhe ſe lone lepat —* Jrapfdoß? Rendedadj Janfzrir! 1x0 Lipfiſbig hero, qu s fbi volu 2. mm ſcelusl 8. be Chril 29 entirent? 1 plus inſ a Im ce ſeſ A ncontig. rbis Ch utherus- e! teſcripuut d ILIBENQAVINTVSo 300 Ita ſeorſum Philippus, ſeorſum Flaccus, ſeorſum colligit Oſiander. Sed& Brentium ſeorſum à Philippo colligere, non obſcurè indicat ſeorſum ab eo con- ſcripta Confesſio,& Patribus in Synodo Tridentina oblata, tum quòd in iuſtificationis articulo non cum Auguſtana, ſed cum Oſiandrina confesſione ſentire videtur. Sic ſuam Phi- lippus, ſuam Brentius, ſiam Placcus, ſuam Oſiander habet factionem, nec eſt iſtorum quiſ- quam, qui ſuam non cupiat vocari Catholicam Eccleſiam. Sic eueniſſe videmus, quod ſcri- pfit Auguſtinus, quod à ſuis quotidiana conciſione diuiditur Lutherus, nam in dies plu- res eorum ſectas expectamus. Neque verò mirum id alicui videri debet, quòd hæretici tantoperè contendunt id, quod non ſimt, videri. Nam ſicur ad impugnandam legem Verba legis, quemadmodum ab Ambroſio ſcriptum eſt, ſic ad euertendam Eccleſiam nomen Eccleſiæ obtendere conantur: adeò quòd de ſe ſuisque profert ex Paulo Brentius: Angelus Satanæ transhᷣgurat ſe in Angelum lucis. Nam ſi talem ſe, qualis eſt, exhiberet, non facilè cuiquam imponere poſſet. Quamlibet infeſti ſint hoſtes Eccleſiæ, non tamen ignorant, quanta ſit illius auctoritas. Sciunt eam eſſe corpus& plenitudinem Chriſti, columnam& firmamentum veritatis, perpetuum habitaculum Dei viui. Sciunt ab illa ſe ſcripturas ha- bere: ſciunt illi peculiariter ſanæ intelligentiæ lucem eſſe promiſſam: ſciunt, qui in ſinu eius continentur, eis non poſſe non conſtare veritatem: denique ſciunt, quòd extra illam haud aliter, atque olim extra arcam Noé, ſalus non eſt. Hæc itaque cùm eos minimè lateant, cu- piunt& ipſi membra corporis huius videri, neque minus quàm Orthodoxi, nomen Eccle- ſiæ Catholicæ ſibi vendicant, quod inter alios Brentius quoq; magnoperè contendit. Sed ip⸗ ſum ea de re diſſerentem audiamus. si quidem, inquit, nomen ipſum tam Eccleſiæ, quàm Catholicæ conſideraueris, non eſt eruditis ignotum, quòd latiſsimè pateat. Pſalmus meminit Eccleſiæ, hoc eſt, congrega- tionis malignantium,& odit eam. In Actis Apoſtolorum Scriba vocat cœtum ſuum Eth- nicorum Eccleſiam. Catholicum autem ſignificat vniuerſale. Et quia in cœtu humani ge- neris iam inde à condito orbe nihileſt magis Catholicum, nihil vniuerſalius& generalius, quàm peccare hypocriſi,& idolamaniæ ſtudere, rapere, furari, occidere, inuidere, adulte- rium committere, impoſturis operam dare,& alia ſcelera deſignare: idcirco ſi quis hypo- crita aut idololatra, aut raptor, aut homicida, aut adulter, aut impoſtor ſe in impietate& ſcelere ſuo ſectari Eccleſiam Catholicam profitetur, ſceleratè quidem faceret, nõ autem falsò loqueretur. Quòd ſi hac ſignificatione Aſotus& ſodalitium eius iactauerint ſe eſſe membra Eccleſiæ,& ſi de ſorte eorum dolemus, tamen nemo hominum credo, impediet, quò mi- nus Catholici vocentur. Videtur hic homo non aliunde quàm ex felle conſtare, tantum eſt in illo amarulentiæ. Cæterùm vrrumque tam Eccleſiæ quàm Catholicæ nomen, latiſsimè patere, dubium non eſt. Quam enim Eccleſiam Græci vocant, Latinè dicere poſsis euocatam concionem, ex quibuſcunque tandem ea ſit euocata, ſiue ex Ethnicis, ſiue ex Chriſtianis, ſiue ex piis, ſiue ex impiis. Sed& Catholica Cræcè dicitur, quæ Latinè vniuerlalis, hoc eſt, ſicut Augu- ſtinus interpretatur, toto orbe diffuſa: Quia diuerſorum, inquit, hæreticorum Eccleſiæ ideò Catholicæ non dicuntur, quia per loca atque per ſuas quaſque prouincias continentur: hæc Verò à Solis ortu vſque ad occaſum fidei ſplendore diffunditur. Dicimus autem, Catholi- ea fides, Catholica Eccleſia, Catholicus homo. Cæterum Catholicus adulter, Catholicus impoſtor, Catholicus homicida, non dixit quiſquam Catholicus. Brentius eſt qui ita lo- quitur, quem nos cuperemus quidem, fidem habere Catholicam, vt ad Eccleſiam Ca- tholicam pertineret,& Catholicus dici poſſet: ſed ſi non vult quicquam habere cum Ca- tholicis commune, præter quorundam in Eccleſia Catholica crimina, qui ſumus nos, qui quo minus nouæ doctrinæ aſſertor nouo loquendi genere à ſe excogitato ſit Catholicus, impe- dire queamus. Pergit Brentius: Quibus autem temporibus Arrius ſumma Chriſtianiſmi calamitas, cœpit virus ſuum in veram Eccleſiã Domini euomere, obtinuit vſus,& publicæx leges poſteà con- firmarunt, vt Catholici dicerentur, qui vniuerſam doctrinam Prophetarum& Apoſtolorum de vera& æterna diuinitate Chriſti filij Oei ſequebantur: hæretici verò, qui Arrianam im- pietatem, aut aliam doctrinam pugnantem cum Prophetica& Apoſtolica profitebãtur. Ita- que ſi hoc vſu de Catholica Eccleſia loquendũ eſt, nihil minus quam Catholici cognomen in Aſotum& ſodalitium eius competit. Imò verò in te tuumque ſodalitium Aſoticum, nihil minus quam Catholicæ nomen competit. Sed cauſam expèdamus, quamobrem in nos Ca- tholici cognomen competere negat. Etſi enim, inquit, videntur, ſibi egregiè de æterna diui- nitate Chriſti ſentire, tamen quia transferunt officium, quod ſolus habet Chriſtus verus Deus& homo, in humana opera, idcircò aut habent Ethnicas de diuinitate Chriſti cogita- tiones aut aliud verbis profitentur, aliud in latebris cordis ſentiunt:& ſequuntur multas im⸗ pietates, quæ manifeſtè cum vera doctrina Prophetarũ& Apoſtolorum pugnant. Hoc verò falſum eſt Brenti, quòd nos transferamus officiũ quod ſolus habet Chriſtus in humana ope- ra. Quicquid eſt propitiationis, Chriſto tribuimus, qui factus eſt propitiatio pro peccatis EEOŔ 2 noſtris: Brentius⸗ Cur hæretici la- borẽt Eccleſiæ u mẽ arrogare ſibi. Amb. in cames. eprſt ad Tit. ca. 3. 1. CoT7.114 Ephe.t. 1. Tinm. 32 Gen y. Brent ſer de EFe⸗ eleſia,& Cathoa licis. b Pſal. 25. Adlu. 19. Neſponſtes Qvid Eccleſia,& cur Catholica dicla, Aug. ſer 121.& ſer. ii. de tẽpors⸗ Brent. de nomins Catholico. Reſpouſfo. Ratio Breutii⸗ Reſponſia- I. Joan. 3. P/.129 Pſal. 137. ℳ ugs 1 in. Fumm dotri⸗ næ Catholicæ de operibus. Alb. Mag art. 3. qu. 2. in 29. diſt. Petri Lob. lib. z. Lib. 5. Moralium Cap. 8. Li. 9. Mora. ca. 2. Matesg⸗ Ap oc. 2. Til⸗ 3. Eſa. s4. Confeſſ. Polon. caꝰ. 73⸗ Qui Chriſti eru- ci,meritis& glo ꝛiæ propriè de: rrabant⸗ DE CATHOLICA ECCGCl⸗, E 3 I A noſtris illud ſubinde Pſalmi vſurpantes, Apud te propitiatio eſt:& ab eodem Dauide do- cti ſic Deum alloquentes„Domine miſericordia tua in xternum, opera manuum tuarum ne deſpicias. Qux verba ſic intelligimus. quemadmodum ea celebris Eccleſiæ Doctor Au- guſtinus interpretatus eſt: qui cum his verbis Deum deprecans quiſque noſtrum vtimur. Non dico ‚Dominene deſpicias opera manuum mearum, non me lacto de operibus meis. Exquiſiui quidem Dominum manibus meis nocte coram eo,& non ſum deceptus: ſed ta- men non commendo opera manuum mearũ. Timeo, ne cùm inſpexeris, inuenias plurapec- cata quàm merita: Hoc ſolum rogo, hoc dico, hoc impetrare deſidero, opera manuũ tuarum ne deſpicias. Opus ruum in me vide, non meum. Nam meum ſi videris, damnas: tuum ſi vi- deris, coronas, quia& quæcunq; ſunt bona opera mea, abs te mihi ſunt,& ideo tua magis quàm mea ſunt. Num ita dicentes aliquid operibus tribuimus, quod ſolius eſt Chriſtis No- ſtra de operibus doctrina Bréti, hæc eſt, quòd quatenus noſtra ſunt, quamlibet eſſe bona vi- deantur, nihil tamen nobis proſunt ad vitam æternam conſequendam: quarenùs autem Dei ſunt, quatenùs opera ſunt manuum illius, ex ipſius beneficentia ſingulari,& iuſtitiæ titulo, & mercede regni cœleſtis digna habentur, Dei autem ſunt,& quòd ea Deus operatur in no- bis,& quòd quicquid eſt in eis dignitatis, nõ eſt aliunde, quàm ex eo quòd ſunt reſperſa pre⸗ tioſo Chriſti ſanguine: cui debemus, quòd ea facientes, regni cœleſtis præmia conſequimur. Nam abſque eo ſi eſſet, quicquid per omne vitæ noſtræ tempus& faceremus& pareremur, ne minimum quidem nobis prodeſſet ad gaudia regni cœleſtis aſſequenda. Quare ſicut ab Alberto Magno ſcriptum eſt, iuſtitia meritorum Chriſti fulget in virtutibus Sanctorũ. Tol- le iuſtitiam hanc ex eorum virtutibus, damnari poterunt, ſeruari non poterunt. Remota enim illa, omnis iuſtitia noſtra, mera erit iniuſtitia. Nullum enim à hominibus exire poteſt opus, quod ſi in ſe cenſeatur, confuſionem juſtam non mereatur. Cùm recte dictũ ſit a Cre- gorio Pontifice, Sanctus vir quia omne virtutis noſtræ meritum eſſe vitium conſpicit, ſi ab interno arbitro diſtrictè iudicetur, rectè ſubiungit. Si voluerit contendere cum eo, non poterit ei reſpondere vnum pro mille. Et alio loco: Ipſa noſtra perfectio, inquit, culpa non caret, niſi hanc ſæuerus iudex in ſubtili lance examinis miſericorditer penſarer. Docemus igitus nos, quod in Scripturis legimus, daram iri mercedem regni cœleſtis operibus noſtris: verum non propter eorum, quatenùs à nobis proficiſcuntur, dignitatem, ſed proprer Chri- ſtum, cuius manuum opera ſunt: ipſè eſt enim, qui viuens& habitans in nobis operatur ea: ropter Chriſtum, ad quem operantes reſpicimus: propter Chriſtum, qui dixit: Merces ve- ſtra copioſa eſt in cœlis: propter Chriſtum, de quo ſeculis iam aliquot cantatum fuit apud vos vernacala gentis veſtræ lingua, quòd niſi natus puer ille fuiſſet, omnes eramus perituri. Nam niſi factus homo lauiſſet nos à peccatis noſtris in ſanguine ſuo, niſi dediſſet ſemeti- pſum pro nobis, vt nos redimeret ab omni iniquitate,& mundaret ſibi populum acceptabi- em, ſectatorem bonorum operum, qyuid aliud eſſent vniuerſæ iuſtitiæ noſtræ, niſi pannus menſtruatæ? Quæſo te Brenti, quid eſt in hac doctrina noſtra, quod arrodere queas? Num ita dicentes transferimus in opera humana, quæ ſolius Chriſti ſunt? Certè quicquid in illis dignitatis eſſe dicimus, id omne non in alium, quam in Chriſtum transferimus, Sic autem docti ſumaus, non à priſcis tantum illis Patribus, verumetiam ab iis quos vos contemnitis, ſanctis Monachis& Doctoribus, Thoma, Alberto, Bonauentura, Scoto, Guilhelmo Pari⸗ ſienſi, Guilhelmo Durandi, Gabriéèle Biél, Gerſone, Dionyſio Carthuſiano, qui floruerunt illis temporibus, quibus vos Euangelij lucem extinctam fuiſſe vultis: quorum teſtimonia produximus in Confesſione noſtra Chriſtiana, vbi copiosè locum hunc tractauimus. Falſo itaque nos inſimulas, quòd transferamus officium, quod ſolus habet Chriſtus, in opera humana. Quin vos eſtis potiès Brenti, qui Chriſti gloriæ detrahitis, qui crucem eius, quan- tum in vobis eſt, euacuatis, qui ſanguinis eius pretium imminutis. Cui namque detrahitis, quando regeneratorum operibus detrahitis? Cui, niſi Chriſto, qui viuit, qui habitat, quiĩ operatur in illis? Cuius, niſi Chriſti meritis& dignitati detrahitis, cùm operum, quæ ſiunt ab illis, meritis detrahitis? Vnde enim meritum operum noſtrorum? vnde dignitas eorumꝰ Non aliunde, niſi ex precio ſaniguinis Chriſti, quo reſperſa ſiint. Illius itaque dignitati dero- gatis, quando noſtrorum operum in fide factorum dignitati derogatis. Tolle pretium hoc ex operibus noſtris, non erit in illis meritum, niſi fortè gehennæ. Quid enim aliud fuerit precium hoc ex operibus noſtris tollere, quàm fidem tollere? qua certo perſuaſum habemus, id quod etiam hymnum recitantes Ambroſij, quotidie profitemur, perennem illam glo- riam, qua ſpiritus beatorum in cœlo fruuntur, præmium ſacræ mortis illius eſſe, qua ſe Chriſtus in cruce Deo Patri pro nobis heftiam obtulit in odorem ſuauitatis, vt nobis il- lum propitium redderet, mundaretque ſibi populum acceptabilem, ſectatorem bonorum operum. Hoc qui non credit, nullum habere poteſt æternæ vitæ meritum, nec el prodeſſe queunt ad illam conſequendam quæcunque tandem opera, quamlibet in ſpeciem bona ſanctaque videantur. Cuùm nihil ſit eo certius, quòd extra Chriſti fidem, Regni cœleſtis nullum ſit meritum, quandoquidem illa meritorum noſtrorum eſt initium. Cæterùm quæ fiunt opera bona in hac fide, quamuis natura ſua non ita munda ſunt, vt in Dei, ſpi⸗ rituumque „ eRoru artleb le! 1. ſet 8 le ſe nom acteme loannes ſoqult zus ablotl Old piis iin e dliur, üde eraik cogiati Enudb eas aleiDomimn cem ſanguinem &Chriti ange etam polteana deincepsà nob guine Jloriaba ſocatam labeb⸗ rorum, ſilotur vocat Ioannes, lgno fitæ, eos ſdlem, ce quaſ doc fanguine, nguinem hung omnia. Nühil! db Amdroſio, 9! bus noſtris, q Deo confuſione ſi priüs loti lau Chriſti tiouim ſderetur opus lisiplis vetbis! Hec antem grar mum ſit morti mul Killudex nicas de diuini Veſtrum flit h conſitemur. Bl enim profere Exhis itaqt dm nos diuin: nbs reliquisa 15— 0 5 ſadoctrina,& 1; dls nomé O bs,nome Ca Lae. dcanus. Quxe Lonſgi rdg lIIre r „Mtuld& qu dem r V Lh 8 Led 1 Marclon AA. Wrclon Mäanic Irrann nic Sduno Euno Nomachi nch. Jeren, nelilan † 6 A Nren tomne ar ſuo, n sta tBbipd Aun ſtitie T od arro e ne Cen Pii transfe ke is quos ci LIBER QVINTV S: 301 rituumque beatorum conſpectu iuſtam confuſionem non mereantur. Nam& Luna non ſplendet,& ſtellæ non ſunt mundæ in conſpectu eius: quantò magis homo, putredo& vermis. Et verè dictum eſt ab Auguſtino, quòd ad claritatem Dei, Sol nox eſt. Tamé quod illorum puritati deeſt; ſupplet hoc ille ſanguis Chriſti, de quo dicit Apoſtolus: Quòd emundauit conſcientiam noſtram ab operibus mortuis: de quo ſcribit etiam alius Apoſto- lus: Sanguis leſu Chriſti emundat nos ab omni peccato. Et iterum alio loco: Dilexit nos,& lauit nos à peccatis noſtris in ſanguine ſuo. Et in eodem libro, de ſeruis Dei lo- quens. Hi ſunt, air, qui venerunr de tribulatione magna,& lauerunt ſtolas ſuas,& deal- bauerunt eas in ſanguine agni. Et in fine eiuſdem libri: Beati qui lauant ſtolas ſuas in ſan- guine Agni, vt ſit poteſtas eorum in ligno vitæ,& per portas intrent in ciuitatem. Dig- num autem eſt animaduerſione, quòd qui prius dixerat Chriſtum lauiſſe nos in ſanguine ſuo: idem ille de ſeruis Dei loquens dicit, quòd ipſi lauerunt ſtolas ſuas,& dealbaue- runt eas in ſanguine Agni. Si prius non lauiſſet nos Chriſtus in ſanguine ſuo, lauare ſtolas noſtras& dealbare, nulla ratione poſſemus. Quid enim ſunt ſtolæ noſtræ, de quibus ibi Ioannes loquitur, niſi opera noſtra, niſi virtutum noſtrarum indumenta, quæ nos ipſi prius abluti ſanguine Chriſti, poſtea lauamus atque dealbamus in eodem ſanguine Agni immaculati Domini noſtri Ieſu Chriſti. Priuſquam in ipfius morte baptizati, priuſquam in ipſius ſanguine fuerimus abluti, nihil eſt quod ſtolas noſtras, nihil eſt quod opera no- ſtra lauare nos ac dealbare poſſe ſperemus. Poſteaquam verò,(Cuius Baptiſmus ſigillum eſſe dicitur) ſidem ſumnus conſequuti, quæ purificat corda noſtra,& eas quæ procedunt ex corde cogitationes& opera, quas Ioanni ſtolas appellare viſum eſt: tum demum laua- re nobis eas atque dealbare licet. Verùm non aliter quàm in ſanguine eiuſdem Agni imma- culati Domini noſtri Ieſu Chriſti, vt per quem loti ſemel ſumus atque dealbati, per eun- dem ſanguinem actiones noſtras iam dealbati dealbemus. Quoad enim aliquis mundus, & Chriſti ſanguine dealbatus non fuit, immundum erat quicquid per eum agebatur. Quin etiam poſteaquam in morte Chriſti baptizati& mundi facti ſumus, ſi quod laudabiliter deinceps à nobis agebatur, in eo potius tanquam à nobis profecto, quam in Chriſti ſan- guine gloriabamur, in eo potius quàm in Chriſti ſanguine ſpem& fiduciam noſtram col- locatam habebamus. Iam immundum eſſe cœpit hoc ipſo nomine, quod mundum erat fu- turum, ſi lotum in Chriſti ſanguine, dealbatumque fuiſſet. Quam etiam ob cauſam beatos vocat Ioannes, qui Jauant ſtolas ſuas in ſanguine Agni,& eorum poteſtatem eſſe dicit in ligno vitæ, eosque per portas intraturos in ciuitatem illam cœleſtem, ciuitatem Hieru- ſalem, de qua ſcriptum eſt in eodem libro, quòd nihil coinquinatum intrabit in eam. In hoc ſanguine, mundæ ſunt& acceptæ Deo ſtolæ noſtræ, hoc eſt, opera noſtra. Extra ſanguinem hunc, quamlibet rectè, laudabiliterq́ue facta fuerint, pannus menſtruatæ ſunt omnia. Nihil in eis mundum, nihil dealbatum, nihil iuſtum eſt. Cùm rectè dictum ſit ab Ambroſio, quòôd omnis iuſtitia noſtra, Chriſti ſanguis eſt. Quicquid igitur eſt in ope- ribus noſtris, quod placere Deo, quod iuſtitiæ titulo cenſeri queat, quod iuſtam coram Deo confuſionem non mereatur, id omne Chriſti ſanguini ferimus acceptum, in quo ip= ſi prius loti lauamus ac dealbamus opera noſtra, nec tamen eorum ſubſtantiæ, ſed ſanguini Chriſti tribuimus omnia, gloriam omnem, omne meritum in illũ transferimus. Nam ſi con⸗ ſideretur opus noſtrum in ſui natura,& ſecundum quod procedit ex libero arbitrio, quod his ipſis verbis narrat Diuus Thomas, non meretur vitam æternam, quæ gratia Dei eſt. Hæc autem gratia, Chriſti ſanguis eſt, cuius merito meremur, quicquid meremur, vt præ- mium ſit mortis ſacræ perennis illa gloria. Habes, quæ ſit noſtra de operibus ſententia, ſi= mul& illud ex his intelligis, impudens eſſe mendacium tuum, quòd ſcribis, habere nos Eth- nicas de diuinitate cogitationes,& aliud verbis profiteri, aliud in latebris cordis ſentire- Veſtrum fuit hoc ſemper,& eſt hæreticorum proprium: nos quod corde credimus, ore conſitemur. Eſt& illud falſiſsimum, quod ſcribis, ſequi nos multas impietares, nullam enim proferre potes. Ex his itaque falſis præmiſsis tuis, falſam eſſe conſtat concluſionem illam tuam. Quare cum nos diuina clementia eam teneamus de Chriſto& diuinitate ac officio eius, ac de om- nibus reliquis articulis veræ religionis ſententià, quam nobis tradit Prophetica& Apoſto- oſt lica doctrina,& quam tenuit ſemper vniuerſa verè piorum Eccleſia, iam indo ab initio totius orbis, nomẽ Catholicæ Eccleſiæ illis quidem optimo iure adimimus, nobis autem recte vin- dicamus. Qux eſt huius hominis arrogantiasquæ ſui obliuio? Quis autem Bréti, Iudicem te conſtituit?& quidem orbis totius Chriſtiani Iudicem, quem auſus es etiam inauditum con- demnare. Sed ſi vera eſt de articulis religionis ſententia, quam tenuerunt Simon Magus, Marcion Manichæus, Petrus Adelherdus, Ioannes VVicleff, Quintiliani, Pauperes de ...—...—. EPBESBI— Lugduno, Eunomius, Iouinianus, Euſtachius, Vigilantius, Petrobruſsiani, Aérij, Felix, Ico- nomachi, Berengarius,& qui cum iſtis alij faciebant, rectè vobis nomẽ Catholicæ vendicaris Brenti: Hi funt enim Patriarchæ veſtri, de quorum ſucceſsione gloriari verè poteſtis, cum in EESG;'S eorum ₰ In lib. quæſtion. vetents G noul Teſtamenti. Concluſia Breutii. Reſponſia, Breatium curs ſuis falsò ſibi vendicare nonse Catholicuns. 6 ———— Qaid Bremio Cathol. E celeſia. Reſponſio. Auguft. in pſal. 8⸗ Fꝛentii verba. Re/ponſio de ma:ꝛ lis in Eccleſta. Caluin. inftitutlio ꝛis ſuæ,(ap. 3. DR CATHOLTICA ECCLSIA eorum impios errores ſucceſſeritis. Sin autem ea potius eſt vera ſententia, quam de religio- nis articulis tenuerunt. Simon Petrus cum Apoſtolis, cum Clemente ſuccelſoribusque luis omnibus in hunc vſque diem Ambroſius, Auguſtinus, Hieronymus, Chryſoſtomus, Ppipha- nius, Bernardus,& alii ſancti Doctores Eccleſiæ(lõgum enim eſſet omnes enumerando re- cenſere) quos etiam vos pro Catholicis habetis⸗ quandoquidem ab horum doctrina diſceſ- ſiſtis, illorum autem errores apertè profitemini, dic iam ipſe tu Brenti, qui fuerunt illi, quo- rum veſtigiis inceditis? Pudet te proloqui? At magis pudere debebat, quòd eorum errores amplexus es. Sed quando tu non vis, dicemus nos: Fuerunt orbis torius Chriſtiani iudicio hæretici. Et vos igitur, quando cum illorum doctrina conſentitis, à Patrum verò noſtrorum ſententia diſsidetis, quos tamẽ Catholicos fuiſſe negare non poteſtis, hæretici eſtis, non Ca- tholici, falſoque vobis Catholicorum nomen arrogatis. Nunc incipit nobis Brentius Catholicam Eccleſiam definere: Nos nunc, inquit, nomine Catholicæ Eccleſiæ, intelligimus eum hominum cœtum, qui verè credit in Chriſtum, Pa- triarchis olim promiſſum, per Prophetas annunciatum,& per Apoſtolos in vniuerſo mundo prædicatum ac diuulgatũ. Producit poſteà loca ſcripturæ, quibus id probare conatur. Atquiĩ Brenti, in Chriſtum Patriachis olim promiſſum, per Prophetas annunciatum, per Apoſtolos prædicatũ, credere ſe verè profitentur noſtro ſeculo, qui nõ à nobis magis, quàm à vobis de præcipuis dogmatibus religionis noſtræ diſſentiunt Sacramentarij, Anabaptiſtæ, Picardi, cœleſtes Prophetæ, Suenckteldius,& alij: Quin& olim in Chriſtum verè ſè credere profesſi ſunt Manichæi, Pelagiani, Donatiſtæ, Nouatiani,& multi alij hæretici: num igitur omnes ij ſunt,& fuerunt Eccleſiæ Catholicæ menbra? quod tu quidem concedere videris, qui no- men Eccleſiæ Catholicæ tam latè patere vis, vt omnis in Chriſtum credentes ad eam perti- nere dicas. Quamuis enim illud negari non poſsit, quòd qui verè credit in Chriſtũ, Eccleſiæ Catholicæ membrũ ſit, quis eſt tamen hæreticorũ, qui ſe non verè profiteatur in Chriſtũ cre⸗ dere. Quamobrẽè rectè Auguſt. inimicũ& defenſorẽ, cuius in Pſalmis fit mentio, vult hære- ticũ intelligi. Nam& ipſe, inquit, eſt inimicus& defenſor, qui fidem Chriſtianã cùm oppug- net, videtur defendere. Nũ multos reperias hæreticos, qui ſe non profiteantur in Chriſtum credere, tanto nocentiores, quòd hoc ſolo nomine minuùs cauentur à fidelibus. Ac fatemur quidẽ, inquit Brentius, quòd præcipuè in publica pace& tranquillitate multi impij, hypocritæ,& impœnitentes, qui verbis tätum Chriſtũ& Euangeliũ eius confitentur, corde autẽé alieni ſunt à Chriſto, non tätùm admiſceantur veræ Catholicæ Eccleſie, ſed etiam tanta ſint hypocriſi, tanta potentia& auctoritate, vt fiant externi gubernatores Eccleſiæ, ac videantur in vero populo Dei, qui eſt verè Catholica Eccleſia, longè omniũ primi. Si fateris hoc Brẽti, cur igitur paulò antè, cum idẽè diceret venerabilis vir Petrus à Soto, ſententiã illius dãnabas,& ſolos electos ad Eccleſiã pertinere, nec ad alios, quaàm ad illos iudiciũ de doctri- na religionis referri debere cõtendebas? Verùum audiamus eũ reliqua perſequentem. Sed hoc vtcunq; ſe habeat, inquit, certè firmũ, fixumꝗ́; manet, quòd qui nõ verè credit in Chriſtum, non ſit verum veræ Catholicæ Eccleſig membrũ, nec vere fruatur eius Eccleſiæ beneficiis ac prærogatiuis coram Deo, etiamſi videatur ſummus in Eccleſia Monarcha. Certum eſt, quòd viuum Eccleſiæ membrũ non eſt, qui non verè credit in Chriſtũ: quo- niam verò quis credar, quis non credar, ſolus ille ſcit, qui ſcrutatur corda& renes: nihil impe- dit, quò minùs eum, in quo publicam& legirimã profesſionem fidei& vocationem aguno- ſcimus, pro vero Eccleſiæ membro habeamus, etiamſi corã Deo verũ membrũ non ſit: Quin ſi talis ad Eccleſiæ gubernacula ſederet, propter hypocriſim eius non erit ſtatim irritũ, quod ab eo geſtũ fuerit. Nam vt verum illud ſit, quòd coram Deo non reëtè fruatur Eccleſiæ be- neficiis& prærogatiuis, rectè ramen fruitur corã hominibus,& ſiue baptizauerit, ſiue con- ſecrauerit, ſiue abſoluerit, ſiue ius dixerit, hypocriſis hæc eius nihil impediet, quò minùs Ec- cleſiæ munera integra perficiat. Hactenus autẽ coram Deo non rectè fruitur, quòd dum talis eſt, non aliam haber, quam expectet ſuæ functionis mercedem, quaàm pœnas gehennæ ſem- piternas. Docet hoc autem Caluinus veſter, quòd etiã, qui mala conſcentia ad miniſteriũ ac- cesſit, coram Eccleſia ritè nihilominùs vocatus eſt. Verùm arrige nunc aures,& collationem audi, quam facit Brentius, videtur enim propiuùs iam ad cauſam accedere. Agedùm, inquit, conferamus inter ſe Eccleſiam verè Catholicam& Eccleſiam Aſoticam. Catholica Eccleſia, ea videlicet, de qua nunc nobis eſt ſermo. Conſtat ex gratuita& cleméti electione Domini Dei noſtri, per vnigenitum filium eius Ieſum Chriſtum in Spiritu ſaneto: (Hoc probat Scripturis, quas nihil eſt neceſſe recitare) Aſotica autem Eccleſia non conſtat ex electione Dei, ſed ſufficit, quòd ore confiteatur Chriſtum, etiamſi corde ſit Epicureo,& vita Sybaritica: ſic enim Aſotus ſcribit: Eccleſia cui promiſsio illa Chriſti facta eſt: Portæ inferi non præualebunt aduerſus eam, viſibilis eſt, nec ex electione Dei, aut vera fide& cha⸗ ritate internis pendet, vt quis ad Eccleſiam pertineat, ſiue vt ſubditus, ſiue vt Pra latus. Et iteruùm: Nec gratia, nec certè interior aliqua virtus occulta requirenda eſt vel in membris, Vel in miniſtris eius præter publicam& legitimam profeſsionem fidei& vocationem, vt ad cam pertineant,& eius munera integra perficiant. Hiic nunc expende mihi, quo iure Aüit vendice ionem,ad 1 in ſeipſo Alioc minus manle gam ſteleet in conſpecil tieſcunq; 9 bilis wecdble vocxvrumm cg ibllixo urqliſum inb nt inqu mulilupi fori tur caſti futurl briant, futorit alenam audiu ſunt fornicatu deſtinatis enit prædeſtinatio nouit niſi Det tamen poteſt, ctus cras ſit re vobis ynus eſt ſteiprogreſſus cauit vt betrus. quo minus xqu tu ſicut dixi, Bt veritatem veni gnitate, fanctit⸗ & multos in ea Non quodàD ſdi eligit, quoc clo ſuum iudic Acuod, velaJ ſümusex quil talielectione li elt electio. ſignat Deus ne te electog voc. tofius intern decti ſunt adg ( 9 M let Eccleſia,n ltamtium,qux em noſtra kcc 1 aulam yoc. dios vocaros 9. len infetnus.S nor K venerah 6 remus coio belgi Drent ecione aut ſn Kloricg autem denäun elle Daohs 6408)7( 11 3 e aum i cecete ab gedend as editin G m öftm a. Chritt a5 roltent u⁴. — ₰ Q2 nolicc k ubemnatt e eomnid af 154Soth. dillos id H. zpetſec an. verè ceet ü ius Bch a vitut F M „ed l am pen T D(centaſ toff 1 4ℳ Pur Iand 2 — LIBER QVINTVS, vendicet ſuæ Aſoticæ Eccleſiæ, quæ ad ſolam verè Catholicam Eccleſtam pertinent. Quoties autem eadem iteras Brenti? vel ipſa vox Eccleſiæ, cuius ribi ſignificatio non eſt obſcura, cùm ſis Græcæ linguæ minimè rudis, admonere te potuir, a vocatione ductum eſſe nomen, non ab electione: quod certò ſcio te non ignorare. Verùm e⸗ XCæcauit malitia cor tuum. Quis autem eſt, qui neger electos in Eccleſia eſſe? Sed Eccle ſiam eſſe tantùm electo- Becleſfa non eſt rum, hoc eſt quod conſtanter negamus: Quin cum Chriſto, qui veritas eſt, dicimus, quòd ecectora tants. multi vocati, pauci ſunt electi. Simul ex his verbis illud colligimus, quòd in Eccleſia plures Matib.z0. peccatores quam iuſti, plures mali quàm boni, plures reiecti ſunt, quàm electi. Intereà tamẽ & illud aſſerere nõ dubitamus, quorquot electi ſunt, eos non alibi, quàm in hoc vocatorum cœtu reperiri. Nam etſi poſſunt etiam eſſe alibi ſecundum Dei præſcientiam& prædeſtina- tionem, ad vocatorum tamẽ cœtum eos aggregari neceſſe eſt. Si quidem electionem, quam in ſeipſo alioqui abſcõditam habet, vocatione demùm ſua tanquam certa teſtificatione Do- minus manifeſtat& cõprobar,& velut ſigillo quodam conſig nat, vt in electis vocatio quæ- dam ſit electionis teſtificatio. Vidit hoc etiam Philippus veſter Bréti: qui cùm admonuiſſet, In locis cemmis in conſpectu omnibus ſemper eſſe debere P auli dictum hoc: Quos elegit, hos vocauit: quo- Tn tieſcunq;, inquit, de Eccleſia cogitamus, intueamur cœtum vocatorum, qui eſt Eccleſia viſi-* bilis, nec alibi electos vllos eſſe ſomniemus, niſi in hoc ipſo cœtu vifſibili. Non electorum, ſed vocatorum cœtum is vocat Eccleſiam, iuxta nominis ipſius etymon: nec alibi, quàm in iſto cœtu viſibili vocatorum, electos eſſe dicit. Nam vocatos quidem videre nobis& agnoſcere licet: electos etiamſi videre posſimus, non tamen agnoſcimus. Solus eſt Domin uit, qui ſunt eius: ſecundũ cuius hanc præſcientiam& prædeſtinationem, quàm multæ oues 2. Timott.:. foris ſunt, inquit Auguſtinus, quàm multi lupi intus:& quàm multæ oues intuùs,& quàm eecnrhe 37 multi lupi foris? Quid eſt, quòd dixi, quàm multæ oues foris? Quàm multi modò luxurian- tur caſti futuri?ẽ quàm multi blaſphemant Chriſtũ, credituri in Chriſtum? quàm multi ſe ine- briant, futuri ſobrij? quàm multi rapiunt res alienas, donaturi ſias? verum tamen vocem alienam audiunt, alienos ſequuntur. Item quàm multi intuùs laudant, blaſphematuri: caſti ſunt fornicaturi, ſobrij ſunt, ſe vino poſteà ſepulturi: ſtant caſuri,& non ſunt oues? De præ- deſtinatis enim loquimur. Ex his verbis diſcimus, quòd alij ſunt in Eccleſia ſecundum Dei Prædeſtinationem,& ij ſoli electi: alij ſecundum præſcientiam vocati tantùm. II nouit niſi Deus. Nam etſi videatur aliquis hominibus electus, ac ſic etiam pro tempore: fieri tamen poteſt, quòd qui hodie intus eſt, cras foris: qui hodie ouis, cras lupus: qui hodie ele- ctus, cras ſit reiectus. De ſuis Apoſtolis dixit Chriſtus: Nonne ego vos duodecim elegi,& ex Toan.s. Vobis vnus eſt diabolus? Fuit igitur inter electos etiam Iudas, fuit ouis, fuir intus, verùm po ſteà progreſſus foras, factus eſt lupus. Rquè fuit Apoſtolus Iudas atq; Petrus, æquè prædi- cauit vt Petrus, æquè baptizauit vt Petrus, nec im pediebat quicquã ea res eius miniſterium, quo minus æqusè forer efficax, quoòd fur erat, quodꝗ́; traditurus erat Dominum. Veruùm hæe tu, ſicut dixi, Brenti, non ignoras. Quò nequior es, qui ſciens, prudensq́, contra manifeſtam Veritatem venire non vereris. Scis tu, quòd incerta eſſer ſalus Eccleſiæ, ſi ex miniſtrorum di- gnitate, ſanctitateq́, penderet: ſcis, quòd à vocatione nomè trahit Eccleſia, non ab electione, & multos in ea vocatos eſſe, paucos electos. Hæreſis ab electione nomè ducit, non Eceleſia: Non quòd à Deo electi ſint hæretici, ſed quòd, ficut Hieronymus ait, corum vnuſquiſq; id Mierii Epiſt. ſibi eligit, quod illi melius eſſe videtur. Non acquieſcit in Eccleſiæ doctrina, ſed illius iudi- ad Ti.z. cio ſuum iudicium anteponens, ipſe ſibi dogma eligit, quod pertinaciter tueatur, vel nouum aliquod, vel alicuius ex iis qui pridem damnati ſunt„quales ij ſunt quos paulò antè recen- ſuimus, ex quibus vos quoq; conſarcinaſtis ea dogmata, quæ nunc in vulgus ſpargitis. Ex tali electione veſtram Eccleſiam conſtare non negamus, ſed hæc non Chriſti, verùm diabo- li eſt electio. Cæterùm Eccleſia Catholica, etſi pertinent ad illam electi quos vocatione ſua ſignat Deus, non ita tamè ex electione Dei conſtat, vt ſoli ad eam pertineant electi: niſi for- tè electos vocatos intelligi velis, quomodo fuit electus etiam Iud broſius interpretatur illud Pauli: Vocauit vocatione ſancta. Voc electi ſunt ad gubernandum populum ſanctum Dei. Ex tali grati ſtet Eccleſia, non negamus. Cæterùm ſi prædeſtinatos elect 302 Reſponſio. 1 Qui ſint elegti, ſoꝛ us, qui no- h Heo coꝑniti. Duplex homind los nemo Seuus in Sccleſic. as: quomodo etiam Am- atio, inquit, ſancta eſt, cum iita Dei electione quin con Ambroſ.s, . ſho:—.. Tim. l. os intelligis, Eccleſia illa trium- iun ſt in cœlis, ex ſoli ſtat electis:ſicut inf cſolis r phantiumn, quæ eſt in cœlis, ex ſolis conſtat electis: ſicut infernus ex(9lis reprobis. Hæc au- 105.7. tem noſtra Eccleſia, quæ eſt ſuper terram, in qua perpetua quædam eſt militia, quam etiam ob cauſam vocatur militans, habet per Dei gratiam electos, quos cœlo Deus dignatur: habet alios vocatos quidem Dei miſericordia, ſed ſua poſteà culpa reiectos: quos iure ſuo ſibi ven⸗- dicat infernus. Sed nihil eſt quòd hac de re plura verba faciamus, cùm res vel ipſa luce ſit cla rior,& venerabilis viri Petri à Soto ſententia, cum caput illud de auctoritate Scripturæ tra- ctaremus, copioſe ſit à nobis defenſa. Pergit Brentius: Catholica Eecleſia renaſcitur non ex carne electione aut ſuccesſione, ſed ex Deo Aſotica autem Eccleſi giendum eſle ad ſuec & ſanguine, non ex humana per ſermonem Dei viuentis(quod ſcripturis probat.) a fit ex humana electione& ſuccesſione. Dicit enim Aſotus, confu- esfionem non interruptam. Et, vbi eſt, inquit, hæc Eccleſia Spoſtolis EEe 4 ſuccs- Reſponfio. Catholici vniuer fa laca Stempo⸗ ra complectitur. Quamodo Catho: lici de ſuceeſotone glorianiur. An Eeeleſia com ſtet ex humana electione& ſuc: ceſsione. Matth. 18. Hier. 29. Jodn. 6. Aℳ4. 6⸗ Alia hominum, alid Dei electio. Ioan. 12. Greg. po. 38. in Euangel. C)p. lib. i epiſt 3. Fnde ſchiſmata aſcantur G“ bæreſes. MaAtsDel⸗ DE CATHOLTICA ECCILESIA. ſuccedens, ibi eſt verum Dei verbum. Scilicet hoc vult Aſotus, quod vbicunq; posſit ſucceſ- ſio ab Apoſtolorum tempore in Eccleſia numerari, ibi ſit vera Eccleſia,& verum verbũ Dei. Quaſi verò ſucceſſores Apoſtolorum& auditorum ipſorum non posſint eſſe impiisſimi& ſceleratisſimi nebulones. Quid igirur ad Eccleſiam Catholicam, quæ filius Dei ſuæ Eecleſiæ Catholicæ promiſir& preæſtare ſolet. Er hic locus de ſuccesſione tractatus eſt à nobis anteà pluribus: quem ſicut oppugnant omnes hæretici, ſic aſſerunt diligenter omnes Catholici. Sed ego non video Bremti, quomo- do posſis Catholicorum vobis nomen vendicare, quandoquidem dum ſuccesſionem hanc oppugnas, in eorum, quos Catholicos fuiſſe negare non potes, doctrinam vos minime ſuc- cesſiſſe, confiteris. Siquidem non quod ad vniuerſa loca, ad vniuerſa hominum genera, ad vniuerſas nationes pertinet, id ſolum Catholicum dicimus, verumetiam quod pertinet ad vniuerſa tempora. Cùm autem de ſuccesſione loquimur, non hic dicimus, quod tu vis, ſi- mul vt fuerit demonſtratum, aliquem in locum alicuius Apoſtoli aut eius ſucceſſoris ſucceſ- ſiſſe, vt ſtatim eſſe Catholicus exiſtimetur. Succeſſerunt aliquot in locum Athanaſij, qui fuit citra controuerſiam Epiſcopus Carholicus: locus eos non fecit Catholicos, quandoquidem Adoctrina Athanaſij diſſenſerunt. Quando igitur nos de ſuccesſione gloriamur, de eo glo- riamur, quod in Epiſcoporum Catholicorum, quorum loca tenemus, doctrinam ſucceſſeri- mus. Verbi gratia: Negatis vos inuocandos eſſe Sanctos, aſſeueramus nos: probamus hanc doctrinam eſſe veram ex eo, quòd quibus ſuccesſimus nos, idem hoc docuerunt, non à cen⸗ tum, non à ducẽtis annis, ſed ab ipſis propemodũ Apoſtolorũ temporibus:nõ in hoc aut illo orbis terrarũ loco, ſed in omnibus, quam latè patet Chriſtianũ nomẽ. Hac nos ratione Ca- tholicos non eſſe demõſtramus: quod quia vos facere nõ poteſtis, ideò ſuccesſionẽ hanc op- pugnatis. Quod autẽè dicis, Eecleſiam noſtram ex humana electione& ſuccesſione conſtare: ſi credẽtes omnes in Chriſtũ accipis Eccleſiæ nomine falſum eſt: Talis enim Eccleſia fit ex Dei vocatione, non ex humana aliquaelectione. Sin autẽ Eccleſiä intelligis Præſules& Præ⸗ ſidentes Eccleſiæ, ſicut illum locum apud Matthæum, Dei Eccleſiæ Chryſoſtomus interpre- tatur& alij nõnulli, fatemur, quòd ex humana electione& ſuccesſione, quæ fit per electio- nem, Catholica noſtra conſtat& Apoſtolica Eccleſia. Hominum enim miniſterio Deus in eligendis Eccleſiæ paſtoribus vtitur. Quid autẽ hic ſit quod te offendat, equidem non intel- ligo. Niſi fortè hoc apud nos quoꝗ; fieri vis, quod vos facere Propheta ſcrĩpſit: Ipſi currebãt, inquit,& ego nõ mittebam eos. Requiritur apud nos misſio, requiritur vocatio ſiue electio: Sic enim nos docuit Apoſtolus, dicens: Ne quiſquam honorẽ ſibi ſumat, ſed qui vocatur à Deo: qui autem rectè eligitur, is à Deo vocatur. Si vocatus eſt Matthias, quem vt in Iudæ lo cum ſuccederet, electum ab Apoſtolis eſſe legimusz quos homines fuiſſe non negabis. Num & hunc eiicies ex Eccleſia, quòd ex humana electione ſit factus Apoſtolus? Sed huic electio- ni preſtè adfuit, inquies, Spirituſſanctus. Quanquam autem nos ab Apoſtolorum ſanctitate quàm longiſsimè remotos eſſe confiremur, nec cum hac Apoſtolica noſtras electiones com- paramus, tamen& à noſtra electione non abeſſe Spiritumſanctum confidimus. Sed electio⸗ ne veſtra fit, ais, vt in Apoſtolorũ locum ſuccedat impius aliquis& ſceleratus. Atqui, ſi quos ipſe Chriſtus duodecim tãtùm elegit, fuit vnus ex eis diabolus: ſi quos minore etià numero ſeptem tantùm Diaconos elegerũt Apoſtoli, fuĩt ex illis quoq; ſimiliter vnus diabolus: quĩ præſtari poteſt ab iis, qui puri homines, quiq́; tam longè ſunt ab Apoſtolorum dignitate diſ⸗ juncti, quò minus inter eos, quos tanto numero eligunt, ſint etiam aliquot diaboli? Homi- nes quidem eligunt homines ad munus Apoſtolicum, ad quod electus à Chriſto fuit Iudas: Ad ſalutem verò non eligit, niſi ſolus Deus, qui non de omnibus loquitur, Ego ſcio, quos elegerim. Optimè igitur& ſalubriter Gregorius cùm dixiſſet, quoniam vocati ſumus noui⸗ mus: ſi ſumus electi, neſcimus. Tantò igitur, inquit, neceſſe eſt, vt vnuſquiſq; noſtrum in hu militate ſe deprimar, quantò ſi ſit electus, ignorat: quia& ſ iam nouit hodie qualis ſit, adhuc cras, quis futurus ſit, neſcir. Quia ergo nulſi de ſe certũ eſt, electũ ſe eſſe, reſtat, vt omnes tre⸗ pident, omnes de ſua actione formidẽt, omnes in ſola diuina miſericordia gaudeant. Eligune igitur homines ad miniſteriũ tantùm, quos eo dignos iudicant: eligit Deus non tantùm ad miniſterium, verumetiam ad cœleſtis regni conſortiũ, quos ipſe dignos iudicat. Ad miniſte- rium electos videmus,& neſcimus: ad regni conſortiũ electos, ſolus Deus nouit. Quamli- bet autẽ ſit indignus, qui vocatur ad miniſterium, ſi Cypriano credimus, non fit abſq; Deo 118 talis vocatio. Sic enim ille loquitur: Non aliundè hæreſes oborté ſunt, aut nata ſunt ſchiſma- ta. quàm indè, quòd ſacerdoti Dei non obtemperatur, nec vnus in Eccleſia ad tempus ſacer- 54 2: b 7 ‚ſparia dfui b dos, nec ad tempus Iudex vice Chriſti cogitatur. Cui ſi ſecundum ma jſteria diuina obtema 2. 4 5.. peraret fraternitas vniuerſa, nemo aduerſus Sacerdotũ collegium quicquam moueret, hetng poſt diuinum iudicium, poſt populi ſuffragium, poſt Coẽëpiſcoporum conſenſum, Iudicem ſe non iam Fpiſcopi, ſed Dei faceret: nemo disſidio vnitatis Chriſti Eccleſiam ſcinderer, ne⸗ piſcopi, eit Ler e mo ſibi placens ac tumens, ſeorſum foris nouam hæreſim conderet. Niſi ſi ita eſt aliquis ſa- 8. 5..—.. 1. crilegæ temeritatis ac perditę mẽtis, vt putet ſine Dei iudicio fieri ſacerdotes, cum Dominus in Euangelio ſuo dicat: Nönne duo paſſeres aſſe væneunt,& neuter cadit in zetzan ſine 811 48*½ atris 4 Ig I geltri volunt Allo. f aCa 6 mm& D.” Poe- xrectum vlum vbiconq; in tote Caholicam, iuc Ynod d nt OGlllD! cis noſram ko in ſua ſypcerita gacramentorur nos negale, qul vera Eccleſia co probamus,quit ſiipoteſt, elle ſy tionem Sacrame nſicut vos yult non arogaret. lied penes eos Donatiſte non! cebant, ſc illi ve Fccleſam conte lgionis noſtræ &Jeruetiani, 5 guaarogant t gltur vel betru Petii verba gint ſcationé petbi — da, quoch preci ſolam veram E otum vſu. Vid lere poteras,el dsad aduerſari um eſſe prædic- ſerius eſſe in dosa nobis, 4 11005 ueas anobis,a melltectus h pr wre elt nec in eo m KUI Qpg .e i dUs ſne⸗. ds luccel 1 21 dm N mädan 94 dlcasgu 20 P doramt 74 Ndochinm a Wnos och i wdoclennt i drdunnönt a 8. Hacnosh a bedlccsslh a Kſdccsioh i aib enima i neligs br 1 Ahryloſtomu cne qureh d nim minite 4 dat equlcem N eta ſcnpftrldb- o . 4 2 tur vocatol 4¹ umat, ſcd ol i 3 hias quem t i diſſenonneg ät Ktolusbedkt 9 Aooſtolormm A Toſtrs tecih 1 confdimoss k celertus-N i uos minoret it litet rnos Gh oſtolorumd 1 licuorcih 1 ausChritd i meIF Pg 1 loquleuh 3 niam rocull nuſculch a — 8 uithodt qu elle telutſ de „ 90 1 corcun gu git Deusn 8 jucicat 2 sDeſ dimussnon 4 mrantua labſaatſ I, wilenig 7* icum 7 n cohlel 4 9 fccelun uu Nüdlaſ 1 1„ „roote) ercotes— ter(a0l 2 dal Patris veſtri voluntate? Cùm ille nec minima fieri ſine voluntate Dei dicat, exiſtimat aliquis ſumma& magna, aut non ſciente, aut non permittente Deo in Eccleſia Dei fieri?& ſacer- dotes, id eſt, diſpenſatores eius, non de eius ſententia ordinari? Hoc, fidem non habere, qua viuimus, hoc eſt, Deo honorem non dare, cuius nutu& arbitrio regi& gubernari omnia ſcimus& credimus. Audin' tu Brenti, quàm grauiter ſanctus Martyr in eos inuehatur, quĩ ſine Dei iudicio fieri ſacerdotes putant? quos quidem ſacrilegæ temeritatis& perfdæ men- tis eſſe dicit,& fidem habere quodammodo negat, neq; ſuum honorem Deo tribuere. Aſſe- rit is omninò de ſententia Dei Sacerdotes ordinari, idq; aut ſciente, aut permittente Deo. Sciente Deo fiunt electi, permittente reprobi: dat enim aliquãdo Deus Reges in furore ſuo. Electos nouit Dominus, de quibus dicit Paulus: Nouit Dominus, qui ſunt eius. Et Dauid: Nouit Dominus viam iuſtorum. Et ipſe Chriſtus: Ego cognoſco oues meas. Reprobos au-⸗ tem ſe neſcite fatetur ipſe, dicens illis: Neſcio vos vndeè ſcitis. Er fatuis virginibus: Amen di- co vobis, neſcio vos. Quamobrem ſiue reprobi Sacerdotes& Pontifices eligantur, de volun tate tamen Dei eligi eos aſrmat Cyprianus. Facit enim quandoq; Deus hypocritam regna⸗- re propter peccata populi, vt ſit ſicut populus, ita& Sacerdos. Solos autem eos Epiſcopos non de voluntate Dei ſieri docer, qui extra Eccleſiam fiunt. Quamobrem etiamſi ſit Epiſco⸗ pus non ea pietate, qua eum eſſe præditum oporterer, tamen ſi conſtat, quòd is in anteceſſo⸗ rum ſuorum, qui quidem Catholici fuerint, piam doctrinam ſucceſſerir, nihil impedit, quò minus Epiſcopi muneri fungatur, nec ex eius improbitate quicquam ad eos, quibus præeſt, detrimenti peruenit. Sibi malus eſt, ſi malus eſt: tibi nihil officit, ſi factis eius malis non com⸗ municaueris. Verùm hæc ad faſtidium vſq; ſic te cogente, quoties à nobis dicta ſunt? Pergit Brentius: Eccleſia Catholica agnoſcit ſynceram prædicationẽ verbi Dei,& verum ac rectum vſuum Sacramentorum eius, ſicut ea tradit Prophetica& Apoſtolica ſcriptura,& vbicunq; in toto terrarum orbe hæc prædicantur,& peraguntur, ibi veram eſſe Eccleſiam Catholicam, iudicandum eſt. 0 Quod ſcripturis probat, quaſi quiſquam ſit, qui neget. Cæterùm hoc negamus, quòd di- cis, noſtram Eceleſiam, quam tu bellus ſcurra vocas Aſoricam, non relinquere verbum Dei in ſua ſyncerirate, ſed deprauare ipſum alienis interpretationibus,& peruertere verum vſum Sacramentorum. Veſtra hoc facit Aſotica Eccleſia, non noſtra Catholica. Nam quod addis, nos negare, quòd ſynceritas verbi Dei& verus ſacramentorum vſus ſint certa ſigna, quibus Vera Eccleſia cognoſcatur, non omninò negamus Brenti: verùm Petri à Soto ſententiam probamus, qui ſcripſit, fraudulẽter& ſubdolè dici à vobis, ſigna certa g nibus Eccleſia digno⸗ ſei poteſt, eſſe ſyncer am Euangelij prædicationem,& rectam atq; ſecundum Chriſti inſtitu- tionem Sacramentorum adminiſtrationem. Sunt hæc quidem Eccleſię ſigna, ſed non ita cer- ta ſicut vos vultis, quandoquidem vix vlla eſt, aut fuit aliquando hæreſis, quæ ſibi ſigna iſta non arrogaret. Qui magis vnquam de ſynceritate verbi gloriati ſunt, quàm Arriani? Num ideò penes eos fuit Eccleſia? Verum autem vſum Sacramenti Baptiſmatis, an ita ſibi ſolis Donatiſtæ non vſurparunt, vt ſicut Arriani, ſynceri, verbi Dei poſſesſione Catholicos exclu- debant, ſic iſti verum vſum Baptiſini penes eos eſſe negarét,& ob eam cauſam vtriq; ſe eſſe Eccléſiam contenderent? Veniamus ad noſtri temporis hæreticos? Nonne de præcipuis re- ligionis noſtræ dogmatibus disſident à vobis& Sacramentarij,& Anabaptiſtæ,& Picardi, & Seruetiani,& eiuſdem generis hæreticorum alia portenra? Atqui omnis ij ſic iſta ſibi ſi- Sna arrogant, vt ea non magis nobis Chriſtianis, quàm vobis detrahant Lutheranis. Non 1gi Petrus à Soto, Vel Catholicus quiſquam negat has eſſe notas Eccleſiæ: cùm hæc Petri verba ſint: Fatemur hæc duo ſemper eſſe coniuncta, veram Eccleſiam& ſyncerã præ- dicationẽ verbi. At verò ſynceritas verbi magis agnoſcitur ex veritate Eccleſiæ, quaàm econ- trà, quod præcipue Irenæus& Tertullianus notarunt, quorum ibi verbaprofert, quòd apud ſolam veram Eccleſiam vera eſt ſ. torum vſu. Videris Bre gis ab aduerſariis, quàm à nobis facit. Tale eſt, quo tu nunc vteris: dicis in Eccleſia tua ſynce⸗ ram eſſe prædicationem verbi Dei,& verum vſum Sacramentorum. Dicimus nos, vtrunq; verius eſſe in Eccleſia noſtra Catholica, cùm in vtroq; præſcripſerimus, neque nos à vobis, ſed vos à nobis diſceſſeritis. Sed quid tandem tu vocas verbum Dei Brenti: Scripturas? At- qui eas à nobis, à quibus diſceſtis, habere vos negare non poteſtis. Quin id ingenuè fatetur Architectus hæreſeos veſtræ. Quamobrem hoc verbum Dei„quod ſeriptum eſt, noſtrum eft: nec in eo quicquam iuris vendicare vobis poteſtis. Nam quòd eo vtimini, faciunt hoc omnes hæretici, faciunt& Iudæi, deniq, facit hoc etiam ipſe diabolus: vt vſus ſcripturarum non posſit eſſe propria nota, qua Eccleſia Chriſti à veſtra malignantium Eccleſia diſcerni queat. Sin autem verbum Dei vocatis cum Scripturæ ſenſum quo Deus per Prophetas& Apoſtolos loquutus eſt(quod ſolum verè Dei verbum vocare licet) nos quidem certi ſu- mus verbum hoc apud nos eſſe:& ſicut Scripturas a nobis accepiſtis, ſic verbum Dei, quod eſt in Scripturis, à nobi is, hoc eſt, à Patribus& conciliis, vos petere debere. Quoniam verò Vos 2. Timoth. 25 Pſalm.i. Ioan. 10. Luc. 13. Maith. 25, 100.34. Eſa.a4· De ſignis& NOtlis vera Eccleſiæ. Reſponſia. acra Scriptura& vera traditio: atq; idem dicit de Sacramen Feuitara non „..... 8, 9,5 ati, in Rhetoricis præceptis non infeliciter eſſe verſatus: vel ex iis di- Peteſſ propria .. ſſe ncta Ectleſiæ ſcere poteras, eſſe vitioſum argumentationis genus, quod' cõmune vocant, quod nihilo ma-* 2 DE CATHOLIOeA ECCLESIA vos id vocatis in controuerſiam, quomodo vultis vt certa nota ſit, quod ipſi controuerſum feciſtis? quod eodem iure quo vos, æquè ſibi alij hæretici non minùs à vobis, quàm à nobis disſidentes arrogant? Vel ſenſus ipſe communis admonere vos potuit, quod certum ſignum Catholicos diſcernens ab hæreticis eſſe non poteſt, de quo inter vtroſq; controuertitur. Sed audiamus quomodo prius illud probet Brenrius, quòd Catholica noſtra Eccleſia non relin- quat verbum Dei in ſua ſynceritate, ſed deprauer ipſum alienis interpretationibus. Srentʒus imprn- Non enim recipit, inquit, ſcripturam, niſi& addar traditiones,& ſicut à Patribus& Con Ai⸗ S ciliis exponitur. Conſtar autem, quòd multæ traditiones quæ Apoſtolicæ jactantur, pugnent Das holſcas. cum ſacra Scriptura, quemadmodum ſuprà explicuimus:& quòd Patres atq; Concilia ſcri- pturam ſæpè& multum ſint interpretati, non iuxta ſenſum ſpirituſſancti, ſed iuxta ſenſum humanæ prudentiæ. Reſponſiv. Vide Brenti, ne quis ex tuis meritò tibi crimen præuaricationis impingat. Noſtram enim, non eorum quos tuendos ſuſcepiſti, cauſam tueri videris. Quod enim potuiſti nobis dare te⸗ ſtimonium illuſtrius, eſſe penes nos verbum Dei, quam cùm dixiſti, nos non recipere ſcri- pturas, niſi addamus& traditiones? Hoc eſt, nos non tantum ſcriptum, verumetiam viua voce traditum Dei verbum recipere: quod vt ita faciamus, admonemur Dei verbo ſcripto: 2. Theſ.:⸗ Tenete traditiones quas accepiſtis, ſiue per ſermonem, ſiue per epiſtolam. Quòd verò addis, nos nõ recipere ſcripturam niſi ſicut à Patribus& Conciliis exponitur, potuitne quiſquam clariùs demonſtrare, nos verbum Oei ſyncerum recipere, quam his verbis abs te demonſtra⸗ tum eſt? Nam qui recipit ſcripturas eo ſenſu, quo Patres interpretati ſunt& concilia, is de- mum eſt, qui ſyncerum Dei verbum recipit: qui verò recipit ſcripturam, non Eccleſiæ, hoc eſt, Patrum& conciliorum, ſed ſuo proprio ſenſu, is recipit quidem ſcripturam, ſed verbum Dei non recipit, quin pro verbo Dei, nonnunquam recipit verbum diaboli: quàdo non eam quæ Dei, ſed quæ Satanæ ſpiritu facta eſt, ſcripturarum interpretationem recipit. Neq; verò mirum hoc tibi videatur, quòd multos recipere Scripturam dicimus, verbum autẽ Dei non recipere. Nam hoc ita fieri videtur etiam Paulus innuere, cùm alibi, tum ad Theſſalonicẽſes, 2. Theſſ.⸗⸗ ſeribens: Neq; terreamini, inquit, neq; per Spiritum, neq; per ſermonem, neg; per epiſtolam tanquam per nos miſſam, quaſi inſtet dies Domini. In priore, quam ad eos dederat epiſtola, Cap.4. dixerat Paulus: Nos qui viuimus, qui reſidui ſumus in aduentu Domivni, non præueniemus eos, qui dormierunt. His verbis terrebant eos nonnulli, quaſi iam inſtaret dies Domini. Monet igitur Paulus, ne terreantur, quòd non fuerit hoc verbum ipſius, nec Spiritus ipſius hoc ſenſerit. Vides hic, quòd qui terrebant per hanc epiſtolam Theſſalonicenſes, tenebant illi quidem Scripturam Pauli, verbum verò, quod per Paulum Deus loquebatur, non tene- bant, cum ſuo, non Pauli ſenſu: ſuo non Pauli ſpiritu, Pauli ſcripturam interpretarentur. Quamobrem rectè eos monet Paulus, Ne quis vos ſeducat eo modo, proferens ſcripruram noſtram,& alienum ſenſum illius adferens. Quod itaq́; tu probri loco nobis obiicis, hoc eſt quod nos prædicamus, quod præ nobis ferimus, de quo gloriamur: nos nõ aliter ſcripturam recipere, niſi ſicut à Patribus& Conciliis exponitur: hac vna re maximè nos ab hæreticis di- Erechol ſcerni perſuaſum habemus, de quibus ſcriptũ eſt: Væ Prophetis inſipientibus, qui ſequuntur ſpiritum ſuum,& nihil vident. Nullus itaq; noſtrua in ſcripturis interpretandi ſequitur ſpi⸗ ritum ſuum, multò minus Lutheri, vel Caluini, vel tuum Brenti: quòd eum eſſe Satanæ ſpi- ritum non dubitamus: verum Eccleſię, hoc eſt, Patrum& Conciliorum ſpiritum ſequimur: Efpbee quod eundem eſſe Chriſti ſpiritum, certum& indubitatum habemus. Nam cùm Eoccleſia ſit corpus Chriſti, Chriſtus autem caput huius corporis, fieri non poteſt, quin capitis& cor- poris vnus atq; idem ſit ſpiritus. Hoc itaq; ſpiritu Patrum& Conciliorum ſcripturas inter- pretamur:& quod ij ſenſerunt, eſſe Dei verbum indubitanter aſſerimus. Quomodo autem in contrariũ tibi res recidit? Videbaris velle nos ex numero Catholicorũ eiicere, intereà ve- rè, contra quam tibi fuerat deliberatũ, inuicto hoc argumẽto nos eſſe Catholicos declaraſti: quandoquidẽ ſcripturas nõ aliter recipimus, niſi ſicut eas Patres Catholici,& Catholica Con cilia exponunt. Sic tuo ipſius teſtimonio ſumus Catholici, ſicut cõtrà vos hæretici: qui dum ſuum quiſq; ſpiritum in ſcripturis interpretandis ſequimini, Patrum& Conciliorũ ſpiritu neglecto, quem nunc videre licet in Germania, ſataniſmũ inuexiſtis. Quod vero dicis, mul- tas traditiones, quæ Apoſtolorũ nomine iactantur, pugnare cum ſacra ſcriptura, in proximo ſuperiore capite falſum id eſſe demonſtrauimus. Et quamuis fieri posſit, quod Patrum ali- quis non iuxta Spirituſſancti, ſed iuxta ſenſum humanæ prudentiæ ſcripturã fuerit aliquan⸗ do interpretatus: tamen ſicubi plures in eandem ſententiam conueniunt,& ſi Patres in Con ciliis Oecumenicis præſertim cõgregati, ſcripturam aliquam ynanimiter interpretantur, eo- rum ſenſum, ſpirituſſancti ſenſum fuiſſe, minimè dubitamus. yjum verẽ ga. Probar deinde Brentius, in Eccleſia noſtra Catholica verum V Je, dee 9, ti. Sordidat enim, inquit, Baptiſmũ fictitiis appendicibus& humanis traditionibus. At quas prem prober, tu vocas fictitias appendices& humanas traditiones? Cur nominatim non exprimis? Intel- Rs ſponſio. ligis, quibus vtimur nos, earundem ipſis etiam temporibus Apoſtolorũ vſum fuiſſe: quæ cau K eſt, quod proferre nõ audes: alioqui neceſſe haberes affirmare totis mille quin Baanwi ccle- ſum Sacramentorũ peruer- ſar ante ein am randem b fronte aucet! Aoticis Bient multum front nondum taner „4 „A 14 AArltatel 11¹ Ualr ueolnasnn, decainterprer- qvit NotusNe Aſoticæ Lcdel Imò quid ti tiam Sacrame interpretari, qu vos eecipitis? I inretpretati ſun Kirituſlanctie ar Prrurer— pel crpturam! 1 fer f ſic 3 cet aut lcubl l .. merpretatlol 1. ſae gt L Kas ſcribunt,& 4 AIU 5* adfers ſcriptura, celopredicauer di, 1dt.. Traditioné pob nuncinſtinctu? Nos profertis: N adſcripturas&o candi gratia adc tular nö permi holica, 1 ec no⸗ dem quærere bis adauc ila Res adauc illul unxit betrusa traj maditur hocg daaltur hocder Kluxta ſuum i- — mon catholicu dergſt Nese. dedſt Brentit letlea R 4 n 88 Apoſt eoſtolicis co ſammo angulari 1G dlarl ladur oper tradit untcertisämumn nam. Om.. dl Dare cum ene: da(UI I dldt I Ldificio lO (drdie KetGmun ell LI B E R QVINTVYS. 304 Eæcleſiam nõ fuiſſe: cuUm que peruertit vſum Sacramentorũ Eccleſia eſſe neges: nec aliũ fuĩſſe Baptiſmatis vſum per omne tempus id conſtet, quàm qui nunc eſt. Ac bapti tantum homines, quod Chriſtus inſtituit, verumetiam campanas, quæ eſt impietas magica. Baptizari campanas mihi quidem inauditũ eſt. Benedicuntur quidẽè iuxta formam in Pponti-⸗ Eceleſta nã hapt ficali Romano præſcriptam, verùm de Baptiſmo ne verbo quidem tit vlla mentio. De po- aat campanas. culo, inquit, coenæ Domini, cùm Chriſtus dicat: Bibite ex eo omnes,& ſic Eccleſia Catholi- ca vratur. Aſotica Eccleſia dicit, Nolite ex eo omnes bibere. Imò& veſtra hoc dicit vers AſO Matih. a0. tica Eccleſia Brẽti, Nolite ex calice omnes bibere: Arcetis enim paruulos contra manifeſtum, t Bohemis& Armenis videtur, Chriſti verbü, dicentis: Sinite paruulos venire ad me. Con ſtat autem etiam Apoſtolorũ temporibus, calicem non omnibus eſſe miniſtratũ. Concludit iam tandem Brentius: Cùm ergo tantum ſit diſcrimen Catholicæ& Aſoticæ Eccleſiæ, qua fronte audet hæc ſibi vendicare, quæ illi tantum cõueniunt: Revera nulla frons eſt in vobis zat, inquit, non Matth. 30, 3 a Aſoticis Brenti, qui vobis Eccleſiæ nomen vendicare audetis,& Catholicis detrahere. Non ) ſed multum frontis habere Caluinus quoq; viderur, neq; magis nobis æquus eſt quam ſitis vos: Calui. ca.S. inſtt- nurden a nondum tamen eòo impudentiæ progreſſus eſt& audaciæ, vt nobis, qui Romani Pontificis ¹utionis ſuæ. mL auctoritatem agnoſcimus, Eccleſiæ nomen adimeret. Quamuis enim ille pro more veſtro nn a plurimis conuitiis debacchetur in Pontificem, his tamen verbis vtitur. Hinc igitur oatet, b dod N nos minimeè negare, quin ſiib P. Ds quoq; tyrannide Eccleſia manear. Sic tu Sacramentarios lumkd A etiam impudentia ſuperas& audacia. 3. an Proſequitur Brentius: Catholica Eccleſia interpretatur Patres, traditiones& concilia per Brent verbo ſer e 1 ſcripturam,& ſcripturam interpretatur per ſcripturam, hoc eſt, eo ſenſu, quem Spirituſſan- n n l ctus in ſcriptura tradidit: Si nos aut Angelus de ccelo prædicauerit vobis Euangelium præ- dehete 1iado t 4 ter id quod prædicauimus Vobis,& quod nunc inſtinctu Spiritus ſancti literis ſacris manda- nem rech jr. armi 1 1 tum eſt, anathema ſit. Habemus firmiorem Propheticum ſermonem,&c. Aſotica autem Ee- cleſia interpretatur ſcripturam per Patres per traditiones,& per Concilia. In ſeriprura. in- T 2 1 2 2* 1 1 KH . 5 4 844 4 9l. 2- A quit Aſotus, vera fides quærenda eſt, ſed prout à Patribus traditur. Quid ergo commune eſt 1 Aſoticæ Eccleſiæ cum Catholica? 5. Imò quid tibi filio Belial cum ſponſa Chriſti? Multa jam ad rauim vſq; diximus hac de re. Teſponſio. 4 Etiam Sacramẽtarij ſcripturã interpretãtur per ſcripturã, num ideò ſtatim illos eo ſenſiu dices eanf ( interpretari, quem Spirituſſanctus in ſcripturis tradit? Num quenn ipſi ſenſum adferunt, eum pretari quatenus n Vos recipitis? Proferebant aduerſus Arrianos Catholici locũ illũ:.go& Pater vns ſumus: Probandum. 5 interpretati ſunr eum Arriani peraliã ſcripturã: Vt ſint vnũ, ſicut& nos, num hic fuit ſenſus 1⁰ε⁷.*⁸. dan Spirituſſancti? Quis nõ videt, quàm hæc inepta ſint? Facimus autẽ& nos Bréti, vt ſcripturã oan. 18. eraminten per ſcripturam interpretemur: Sed ſicubi non ſemper occurrit ſcriptura, quæ ſcripturã expli- do, profett cet, aut ſicubi diuerſum ſenſum adferunt heretici, cõfugimus ad Patrũ traditiones,& eorum oco nobit A interpretationé proferimus. Quod& veſtri faciũt, quado cõtra Sacramẽtarios& Anabapti⸗ nosnölt. as ſcribunt,& fecerũt priſcis etiã illis ſeculis S. Patres noſtri, quoties illis vel cum Arrianis, vel cum hæreticis aliis fuit dimicatio, ſicut ſuperius à nobis copioſe demonſtratũ eſt. Verum vide quid agas Brenti, peccas ipſe cõcra legẽ, quam hoc ipſo loco nobis fers. Intelligis, quam 8 adfers ſcripturã, eam pro nobis cõtra te facere: ſunt enim verba Pauli: Si nos aut Angelus de e cœlo prédicauerit vobis preter id, quod prędicauimus. Non dixit, pręter id quod ſeripſimus. Priddii Praditioné nobis, non ſeripturã cõmendauit. Id cum te non fügeret, addis de tuo, Et quod ein nunc inſtinctu Spirituſſancti literis ſacris mandatũ eſt. Vbi nunc eſt illud, quod toties cõtra Mls, N nos profertis: Non addetis ad verbũ, quod vobis loquor, nec auferetis ex eo? Nihil addi vis Deut. 4. ctethgui 1 ad ſcripturas,& interim tamòé addis ipſe, quod in verbis Pauli non eſt. Nos verò quod expli clomml n candi gratia additũ eſt per te, non reprehédimus: ſed idem iuris nobis quoq;, quoties res po- ms. ſtulat, nõ permitti: hoc eſt quod moleſtè ferimus. Cęterũ qua tu nota nos excludere vis à Ca Niorielf e tholica, hæc nos vel maximè Catholicos eſſe deſignat: Catholicũ eſt enim in Scriptura, verã ſe Crid e idem quærere. Quoniã verò falſam quoq; fidẽ ſuam in ſeriptura quærunt hæretici, non hęc nholcich s. ſatis adhuc illuſtris eſt nota, qua Catholici diſcerni posſint ab hæreticis. Cùm autè illud ad- tr voS 1 iunxit Petrus à Soto, quod per te reprehenditur, vt quæratur in ſcriptura, prout à Patribus m& E traditur, hoc demũ verè Catholicũ demonſtrat. Nam à Patrum ſenſu& conſenſu diſcedere, 5. Codſ 82,& iuxta ſuum ipſius ſenſum ſcripturam interpretari velle, quod vos facitis, hęreticũ eſt Bren raſcipi 21 ti, non catholicum, neq; legitimæ prolis, ſed ſeminis mulieris adulteræ. oodt 54 Pergit Brentius: Catholica Eccleſia, ſi de doctrina ſermo eſt, fundatur ſuper doctrina Pro- lp Phetica& Apoſtolica, nec tradit vlla dogmata extra eam doctrinã„quæ ſeriptis Propheticis niur 8& Apoſtolicis conrinetur. Superſtructi ſuper fundamentũ Apoſlolorum& Prophetarũ ipſo rüctin 9“ ſummo angulari lapide Chriſto Ieſu. Auxilium nactus Dei,&c. Aſotica autem Eccleſia fun⸗ A datur ſuper traditionibus& dogmatibus extra ſcripturã. Sic enim dicit Aſotus:] raditiones Lacra unt certisſimum fidei fundamètum. Et iterum: Eccleſia tradit dogmata fidei extra ſeriptu- R ſ ie ram. Quare cùm Aſotica Eccleſia ſit ſtructura alterius fundamenri, non habet cõmune habi- 3 uch raculũ in ædificio catholicæ Eccleſic. Qua ratione venerabilis vir Petrus à Soto traditiones Re ſpouſia. 1n, 11 ⁸ 219 certisſimum eſſe fidei fundamẽtum docuerit, iam abundè diximus. Hoc ipſum autem nobis ſoruV elec 1 eſt d nil bli Reſponfio. e. Ftele/a e ſi ſo- 1 lum Chriſttem ca⸗ put aenſtas: on amé Chri⸗ ii vie ariu Pr.⸗ tificem. 8 7⸗— C hriſtus nobiſc agit per ſuuos vi- car s,& Bræla t0s Ereleſiæ. Capitis nomen hominibus tr bꝛitur in ſcri: piurts⸗ PI CATEOLICA ECCLRSIA eſt teſtimonio, quòd Eccleſia noſtra fundatur ſuper doctrina Prophetica& Apoſtolica, quòd non ſolũ ſcriptum, verumetiam traditũ Dei verbũ recipimus. Sic enim nos docuerunt Prophetæ: Interroga patrem tuum,& annunciabit tibi: maiores tuos,& dicent tibi. Non te prætereat narratio Seniorum, ipſi enim didicerũt à patribus ſuis, quoniam ab ipſis diſces in- tellectũ: ſic nos docuit Apoſtolus: ſtate& tenete traditiones, quas didiciſtis, ſiue per ſermo- nem, ſiue per epiſtolam. Veſtra autem Aſotica Eccleſia, non fundatur ſuper doctrina Prophe tica& Apoſtolica, quandoquidem iuxta doctrinam illius traditiones non recipit. Neque eſt Eccleſia noſtra, ſicut tu cauillaris, alieni fundamenti ſtructura. Nos enim aliud fundamẽtum non ponimus, preter id, quod poſitum eſt, quod eſt Chriſtus Ieſus: ſuper hoc ſuperſtructi ſumus,& ſuperſtruimus ipſi: nec ab co diuelli nos vnquam patiemur. Catholica Eccleſia, inquit Brentius, agnoſcit vnum ſolum caput æternæ ſuæ ſalutis tam in cœlo, quam in terra, Dominum noſtrum Ieſum Chriſtum:& ad hunc ſolum Seruatorem ſuum alligata eſt: atq; in hoc ſolo quærit veram& æternam ſuam ſalutem per fidem. Et vti⸗ tur quidem miniſtris ſuis, non vt dominentur, ſed vt ſeruiant ipſi: idq; non pro ſuo arbitrio, ſed iuxta regulama Qacra ſcriptura præſcriptam. Solum autem Ieſum Chriſtum filium Dei agnoſcit Dominũ& ſponſum ſuum:& ex eo ſolo tam viuens, quàm moriens pendet.(Hoc probat ſcripturis: quaſi probationis res egeat: cum omnes Chriſtum,& caput,& Dominum confiteamur.) Aſotica autem Eccleſia agnoſcit in his terris pro capite ſuo Rom. Ponrificem & elt alligata ad Prælatos, qui ſunt Romano Pontifici ſubiecti, quos& Dominos ſuos, non ſeruos agnoſcit. Nec pendet ex ſolo Chriſto, nec quærit in eo ſolo ſalutem per fidem: ſed qu ærit etiam eam in contritione, in jeiunio, in horis canonicis,& in omnibus ſuis operibus, quibus conſdit ſe gratiam Dei mereri. Dicit enim Aſotus apertè: Eccleſia eſt humana con- gregatio,& habet Prælatos& ſuperiores fuos. Et addit quidèé Aſotus: Hi ſunt miniſtri Chri ſti,& diſpenſarores myſteriorum Dei. Quæ verba ſcribit Paulus, ſed nihil ad Aloticos Præ- latos. Mox auté ſubiungit: Aligata eſt iis tota Eccleſia non minus, quàm quglibet alia reſpu- blica ſuis capiribus& gubernatoribus. Ac mox: Sine illis, hoc eſt, Prælatis(quod ipſe vocat, ed falſo, miniſtros Chriſti legicimos) non eſt Eccleſia. Quantum ingredieris mare Brenti? ſed nobis propoſitum eſt breuibus tecũ agere. Nam ſi rractanda forent omnia, iuſtũ volumen vix ſufficeret. Proptereà negas penes nos eſſe Ca- tholicam Eccleſiam, quòd agnoſcimus in terris pro capite noſtro Rom. Pontificẽ, cùm Ecele⸗ ſia Catholica ſolum vnum caput agnoſcat Chriſtum. Quaß verò qui pro capite Pontificem agnoſcit, non agnoſcat caput Chriſtum. Oicis etiam de catholica Eccleſia, quòd ſolum Chri- ſtum Dei filium agnoſcic Dominum. Num igitur nullus eſt in terris Dominus agnoſcen- dus, quia ſolum Chriſtum Eccleſia Dominum agnoſcit? Num ideò ſapientisſimus Princeps S1 GISMVNDVS AVGVSTVS REX,& Dominus noſter eſſe deſinet, quia Chriſtũ Regem& Dominum noſtrũ eſſe cõfitemur? Eiuſmodi vocibus Brenti, ruſticos contra Do- minos concitaſtis,& ſeruile bellum in Germania conflaſtis. Eſt caput Eccleſiæ Chriſtus: ne⸗ que tamen proptereà non eſt caput Eccleſiæ Pontifex? Eſt Rex& Dominus noſter Chri- ſtus, neque tamen proptereà non erit Rex& Dominus noſter SIGISMVNDVSN Quis eſt, qui neſciat, ſolum Chriſtum regere acregnare in Eceleſia,& imperium hoc ſolo il- lius verbo exerceri atq; adminiſtrari? Sed quia vifibili præſentia inter nos non habitat, vt voluntatem ſuam ore ſuo coram nobis declarer, hominum in hoc miniſterium adhibet,& quaſi vicariam operam: non ad eos ius, honoremq́; ſuum transferẽdo, ſod vt ſuum tantuùm per eos opus agat ipſe, qualiter ad opus quog; faciendum artifex vtitur inſtrumento. Quare manet ipſe caput Eccleſiæ nihilominus: regit, regnat,& imperiũ exercet ipſe nihilominus in Eccleſia: verum opus hoc ſuum per Pontiſicem agir miniſtrũ ſuum: non quòd non posfit id per ſe ipſum ſine alio quouis aut adminiculo, aut organo præſtare: ſed hoc mo do viſum eſt illi, ſuam erga nos dignationẽ declarare, cum ex hominibus ſumerer, qui pro ſe in mundo legatione fungerétur, qui arcanæ ſuæ voluntatis eſſent interpretes, qui perſonã deniq; ſuam repræſentarent. Deinde viſus eſt hic illi firmisſmus vnitatis retinéèdæ nodus, quo Eccleſiam ſuam adſtringeret, ſi vnum aliquem illi prefeciſſer, cuius in ca gubernanda viſibili miniſterio vteretur. Vides Brenti, nihil detrahi Chriſto capiti, ſi ſubiectum illi Romanum Pontificem, caput in terris agnoſcamus? Non magis, quàm ſi caput Regni Poloniæ, Regem& Domi- num noſtrum Sigiſmundum Auguſtum eſſe profiteamur. Non proptereà nõ erit caput, non propterea non erit Rex& Dominus noſter Ieſus Chriſtus Dei filius: cui ſicut Eccleſix, ſic & regni caput ſubiectum eſt. Nam cum proprium ſit capitis munus, ſubiecta ſibi membra gubernare, facit hoc ipſe quidem Chriſtus virtute ſua: ſed intereà tamen ſicut in Sacramen- ſuæ, regnorumque& ncipum quidem, Re- Pontificis in Ee- rorum adminiſtratione, ſicut in verbi ſui prædicatione, ſic in Eccleſiæ prouinciarum gubernatione, hominum vti miniſterio dignatur: Princip gum& Imperatorum, in regnis& prouinciis moderan dis: Romani vero- cleſia ſua gubernanda, quæ ſi non ex Vnius alicuius auct oritate pendeat, nec Eecleſia, nec ñ- des vna retineri poteſt, quemadmodum in confesſio ne noſtra Chriſtiana fuſius eſt à nobis demonſtratum: eadem illa nunc repetere, nihil eſt neceſſe. Neque vero inuſitatum hoc in criptu- ged lcut molb caios wn 9 ror eſt Ecdeb- erii ſucce capite voncog garum iam l Fcdeſa hn b Chiſtoiti wogitnän ta docoalter Fiber Cile tiolelloye cap vnqlum alt vlc amlæc ſeriben heit Heus ert goltrs factüelt ſttis olfenlus D cpita quot 8 tius ila VVütte alia Monceran⸗ principũ rolun manica, quam⸗ Ecddeſſa, cumpr nemq; retinenc ſirutu agnoſcer miusſion jpſi eyt vna apuc titerre non pote tidstis. Ean a noui quicqua d. Veteres hæ ſi Prxpoſitu infeſt. Ncclelie naufrag Dontifcem Rol- onſtitit furor y feſtro Carolo lilis R eade a eüm amacep duit appellare. dl Dœnas perſes dic debere Cat ie caput Ponti Nad nos Bccſe bci quod ante de enim loquim alcanda fuit uiodicedht E ctdoti adunatza acelmminpit andirieds uit am cnun V 3 Kare ulſa ſed ſt 1 Niou ldes 1 ur„lemmad d 605 In Ecc) Knomen Epicc 1„ a AellHef ter elle dellhenh Brenth lich cput cdle8r XX Domüdi 151615 (a,& impedluh pPolofls, 1 4 telei 4 1 86 „oſſCe 59 ana zciltr 4 Ch 4. e „Ielo el 7 , 1 Scripturis, quòd capitis nomen hominibus tribuitur. Sic Sauli dixit Samuoèl: caput in tribu⸗ bus Iſraẽl factus es: Sic de ſe Dauid: Conſtituit me in caput gentium. Sic apud Oſæam legi- mus: Ponent ſibimet caput vnũ. Sic apud Paulum: Vir caput eſt mulieris. Quid autẽ Brenti? cùum ſemel atq; iterum dixit Apoſtolus: Vir caput eſt mulieris, num ideò Chriſtũ eſſe caput mulieris negauit? Minimè gentium: Verùm hoc dicere voluit, Chriſtum caput mulieri con- ſtituiſſe virum, vt eam gubernaret. An autem ideò non gubernat eam Chriſtus. Imo guber- nat: ſed per virum, cui vult mulierem eſſe ſubiectam. Sic etiam cùm dicitur, Pontifex caput eſt Eccleſiæ: abſit vt Chriſtũ excludamus, qui verè caput exiſtens, verè gubernat Eccleſiam. Sed ſicut mulieri virum, ſic huic ſponſæ ſuæ caput conſtituit Petrum& eius ſucceſſorem, cuius miniſterio illam gubernaret, quando dixit, Paſce oues meas. Ipſe caput, ipſe guberna- tor eſt Eccleſiæ ſuæ, ipſe Paſtor& Epiſcopus animarũ noſtrarum: Sed intereà Petrü elegit. Petriꝗ; ſucceſſorem, cuius in ea paſcenda, gubernandaꝗ; miniſterio vteretur. Quem qui pro capite non cognoſcunt, in quot ſectas quàm diſſectas diſſecti ſint, vides ipſe Brenri. Ac niſi te datum iam in reprobum ſenſum totum Satanas posſideret, non poſſes non fateri, quòd vna Eccleſia, quin& vna fides apud eos eſſe nulla ratione poteſt apud quos ſub inuiſibili capite Chriſto vifibile quoque caput in terris Pontifex vnus non agnoſcitur. Nec obſcurum eſt, quòd idem aliquando Philippus quoque veſter ſenſerit, cum ipſa magiſtra rerum experien- tia doctus, aliter conſentientem in Eccleſia doctrinã, vnitatemꝗᷓ; fidei conſeruari non poſſe viderer. Quid enimè ſi quod vos velle videmini, quiſq; Rex in regno, quiſq; Princeps in di- tione ſua, ſe caput Eccleſiæ regni, ditionisq́; ſuæ cõſtituat, quod poſt hominù memoriã factũ vnquam aut vſquã neſcimus, præterquam hoc infelici ſeculo noſtro in Anglia: quam tamen cùm hæc ſcriberemus regnante pientisſima Regina Maria, oculis miſericordiæ ſuæ tandè re- ſpexit Deus, errantesq́; in viã reduxit,& ad ouile ſuũ aggregauit, niſi quod poſteà peccatis noſtris factũ eſt, vt gaudiũ hoc noſtrũ nõ eſſet diuturnũ. Sed quidè ſi rale quiddã peccatis no ſtris offenſus Deus permittat, per Deũ immorralé, quale futurũ eſſet monſtrũ Eccleſia? quort capitaè quot fides? quot cõfesſiones eſſet habitura? Haæc eſſet Auguſtana vel Saxonica po- tius, illa VVirtembergenſis, alia Oſtandrina, alia Tigurina, alia Suéckfeldiana, alia Picardina, alia Moncerana ſiue Mennoniana, aut ſi mauis, Pacimonrtana:alia Seruetiana cõfesſio: Quor principũ voluntates, tot fides, tot cõfesſiones videre liceret: ſicut nunc in iſta Babylone Ger- manica, quam ædificauit Lutherus, videmus omnes. Tale monſtrum ne ferre cogeremur in Eccleſia, cumprimis vtile viſum eſt& neceſſariũ ad conſeruandam in ea tranquillitatẽ, ordi- nemq́; retinendum, vt vnum aliquod ſub Chriſto capite caput Eccleſiæ ab ipſo Chriſto con- ſtitutu agnoſceretur, ad quod iuxta traditionẽ Apoſtolorũ,& ſicuti ab Anacleto ſcribitur, iu⸗ xta iusſioné ipſius Chriſti, de cauſis difficilioribus referretur, quòd non alia quàm hac ratio-⸗ ne, vt vna apud omnes& eadẽ eſſet fidei confesſio, prouideri poſſet. Hunc vos ordiné Bren- ti ferre non poteſtis, quòd eo ſaluo ſaluos eſſe vos,& errores veſtros diu cõſiſtere non poſ- ſe videris. Quamobré vt eum euertere queatis, omnes neruos veſtros contenditis. Neq; ve- rô noui quicquam in hoc facitis. Fecerunt hoc etiam ante vos Patres veſtri priſci illi hæreti- ci. Veteres hæ ſumt& vſitatæ Satanæ artes, qui ſicut à Cypriano ſcriptũ eſt, ob hoc Eccleſiæ Præpoſitũ infeſtatione ſua perſequitur, vt gubernatore ſublato, atrociùs atq; violentius circa Eccleſiæ naufragia graſſerur. Sed quid accidit apud vos Brenti: Principiò nihil aliud quàm Pontificem Rom. Eccleſiæ capur agnoſcere noluiſtis,& eum reieciſtis: num intra fines hos conſtitit furor veſter? Nequaquã, ſed idẽ poſteà de nunquã ſatis laudato Imperatore quoq; veſtro Carolo quinto feciſtis. Sicut Eccleſiæ Pontiſicẽ, ſic illum Imperij caput agnoſcere no luiſtis,& eadé auctoritate qua Pontificem, Imperatorẽ quoq; veſtrũ reieciſtis: contra quem etiam arma cœpiſtis,& eum iam non Imperatorem, ſed Carolum à Gandauo, viſum vobis fuir appellare. Verùm non defuir fideli miniſtro ſuo Deus, deq́; hoſtibus Euãgelij ſui iuſtas eſt pœnas perſequutus. Sed de his ſatis. At verò Brenti, vel hoc nomine nos id quod ſumus dici debere Catholicos cenſemus, quòd ſicut ſemper à Catholicis fuit factitatum,& Eccle- ſiæ caput Pontifex Romanus apud nos& regni caput Rex à ſuis quiſq; agnoſcitur. Et eſt apud nos Eccleſia, ſicut ſcribis alligata ad Epiſcopos ſuos, qui ſunr Romano Pontifci ſub- iecti: quod ante mille trecentos annos Cypriani quoque ſeculo ſic fuiſſe legimus obſeruatũ. Sic enim loquitur ſanctus ille martyr poſt illa verba: Loquitur illic Perrus, ſuper quem ædificanda fuit Eccleſia: docens, quia erſi contumax& ſuperba obedire nolentium multi- tudo diſcedat, Eccleſia tamen Chriſtianorum non recedit,& illi ſunt Eccleſia,& plebs Sa- cerdoti adunata,& paſtori ſuo grex adhærens. Scire debes, Epiſcopum in Eccleſia eſſe,& Eccleſiam in Epiſcopo,& ſi qui cum Epiſcopo non ſint, in Eccleſia non eſſe:& fruſtrà ſibi blandiri eos, qui pacéẽ cum Sacerdotibus Dei non habentes obrepunr,& latenter apud quoſ- dam cõmunicare ſe credunt, cùm Eccleſia, quæ Catholica& vna eſt, ſciſſa non ſit, neque di- niſa, ſed ſit vtique connexa,& cohærentium ſibi inuicem Sacerdotum glutino copulata. Vides, quemadmodum hic ad Epiſcopos Eccleſiam alligauerit,& qui cum Epiſcopo non ſint, eos in Eccleſia eſſe negauerit? eſt autem hoc moribus receptum in Eccleſia Patrum vt nomen Epiſcopis tribuatur, qui quantò magis Eccleſiæ ſeruiunt vrilitati, tantò minuùs FFf d 365 1. Reg. 15. Pſa. 17. Oſeæ I. 1.Cor. ui.& ad EPbe. 5. Ioan. 21 I. Pet. 2. Neceſſa rin eleſiæ Pontif Paſtor ſa Premus. Princeſs idẽ e caput Eccleſtæ Anglicanæ uon diu durauit. Cyp. lib. epift.:. Primò Pontifis deinde Caſarem ſeckarii negarunt eſſe capuꝛ. Eceleſia ad Epis ſcopos allisala. ₰ 1 Op. li. 4. epiſt. 2 Epiſcopi reck etiam Patres di= Cuntur. DI CATHOLICA ECCLESIA pro ſeruis agnoſcuntur, quin eos pij Dominorum appellatione dignantur: de quibus per os Pſalm. 44. Prophetæ loquutum aliquando Dominum eſſe ſciunt: Conſtitues eos Principes ſuper om- . nem terram: verùm ſic tamẽ, vt intereà meminerint Epiſcopi, quod ſcriptũ eſt ab eo, quem ee rimum in terris Epiſe inus inſtituit: Non vt dominantes i Lenofho errle⸗ prim terris Epiſcopum Dominus in n cleris, ſed forma fa- ha ex ſalo Cuni- cti gregis ex animo. Pendet aurẽ Eocleſia noſtra ex ſolo Chriſto: quærit in eo ſolo ſalutem No per fdem per fidem: ſed non per veſtram illam ſpecialem, charitateꝗ; deſtitutam: ſed per eam, de qua eeu. Paulus loquitur, fidem quæ per charitatem operatur. Per hanc fidem, qua fit, vt conteramur Johz. in corde noſtro, vt conuertamur ad Dominum in ieiunio,& fletu,& planctu: vt accedentes Hebr.4. ad thronum eius grariæ, ſupplices miſericordiam eius imploremus: per fidem hanc quærit ſa- Nomzarte lutem in ſolo Chriſto. Neq; confidit ſe primum gratiam vllis operibus mereri poſſe: nam ſi gratia, iam non ex operibus. Et eſt hoc vulgatisſimum etiam eorum doctorum, quos vocãt Scholaſticos, axioma, quòd primam gratiam nemo meretur. Cæterùum gratiam pro gratia ſe conſequi poſſe confidit, hoc eſt, pro operibus in gratia factis ſperat adipiſci ſe poſſe vitam Lom. s. æternam, quam& ipſam gratiam vocat Paulus: non quia meritis non datur, inquit Augu- ſtinus, ſed quia data ſunt& ipſa merita, quibus datur. Data ſunt autem gratis: nam primam gratiam, qua fit, vt mereri posſimus vitam æternam, nullis meritis aſſequi licet. Talem Eccle- ſiam, cuius nos eſſe membra profitemur,& præ nobis ferimus, etiam tu Brenti Catholicam eſſe negare non poſſes, niſi malitia cor tuum excæcaſſet, vt auribus audias,& non intelligas, Ioan. i. Matth:n. videns videas,& non videas? Sed quid habet, quæſo, quod arrodas in Petri verbis? An hoc, quòd hominum congregationem eſſe dixit Eccleſiamè? Certè non eſt Angelorum,& multo Ephe. 4. minùs quadrupedũ. An quod addidit, habet Prælatos& ſuperiores ſuos? Quiniu cum Pau- lo iurgaris potius, qui dixit: Dedit quoſdã quidem Apoſtolos, quoſdã Prophetas, alios verò Sine Epiſcopi nõ Euangeliſtas, alios Paſtores& Doctores ad confirmationem ſanctorum. Iam verò illa quæ 5 Eaes. ſequuntur. Hi ſunt miniſtri Chriſti,& diſpenſatores myſteriorum Dei, reverà ſicut dicis, ni- hil ad veſtros Aſoticos, ſed permultum faciunt ad noſtros Prælatos Catholicos: quibus verè ſcribit Petrus, alligatam eſſe totam Eccleſiam non minùs, quàm aliam quamuis Rempub. ſuis capitibus& gubernatoribus. Eadem eſt ſententia ſanctisſimi quoq; martyris illius Cy- priani, ſicut paulò anteà cõmemorauimus: qui& hoc in eadem illa ſcribit epiſtola, quòd ſine Prælatis, hoc eſt, Epiſcopis, quos Petrus à Soto verè vocat miniſtros Chriſti legitimos, non eſt Eccleſia. Reveraà disſipationem, vel ruinam potiuùs, exitiũ Eccleſiæ molitur, quiſquis or- dinem huñc vel abolere ſtudet, vel quaſi minuùs neceſſarium eleuat. Neq; enim vel Solis lu- men ac calor, vel eibus ac potus, tam ſunt præſenti vitæ fouendæ ac ſuſtinendæ neceſſaria, quàm eſt conſeruandæ in terris Eccleſiæ Apoſtolicum& Paſtorale munus. Hactenus collationem ſuam abſoluit Brentius, quam ſic à nobis eſſe tractatam exiſtima- mus, planum vt omnibus factum ſit, cuius ĩpſe partis eſt, eam Aſoticam, Eccleſiam verò no- ſtram eſſe Catholicam. Aggreditur nunc ad promisſiones, quæ factæ ſunt Eccleſiæ Catholi- cæ, quas verè docet ad Aſoticam, hoc eſt, ſuam Eccleſiam nihil pertinere. Quamobrem hac in parte non grauatim eius ſententiæ ſubſcribimus, nec locum hunc vllius confutationis in- digere putamus: eſt enim verisſimum, quod ſcribit, Aſoticam ſuam Eccleſiam non eſſe ſpon ſam Chriſti, non acceptam Deo, non ſanctam, non formoſam, neq́; conſiſtere poſſe contra Dee eed in portas inferi, ſed expoſitam eſſe libidini Satanæ,& omnium Angelorum eius, nihil in ea in- epud heereuisas. Ueniri niſi mendacium& vanitatem: ac ſi quãdo veritatem profert, in mendacio eam profa- nari ac deprauari, non habere ſpiritum ſanctum, non habere Chriſtum præſentem tutorem & ſeruatorem, non habere pium vllum commercium cum Catholica, non habere vllam au- ctoritatem iudicandi& probandi quamuis doctrinam,& de eius veritate vel vanitate teſti- ficandi: non exaudire preces eius, nec fructum eam aliquem Chriſti promisſionem capere, ſed neceſſe habere in morte perire,& in tartarum perpetuò affligendam præcipitari. Hæc eſt ſors, hæc eſt hæreditas Aſoticæ Eccleſiæ. vatetea, Byenthes Proponit tandem Brentius dubitationẽ quandam, ſed pridem à nobis diſcuſſam.At enim, Eccleiæ Hpocra inquit, dices: Quid ſi Aſoticus quiſpiã impio& Lucianico corde admiſceat ſe veræ Eccleſiæ 13 amee. Catholicæ,& profiteatur vnà cum piis doctrinã Chriſti tanta eloquentia ‚tanta prudentia, lajue conuna Do tantaq́; externæ vitæ honeſtate, vt eligatur publico ſuffragio in miniſtrũ, adeoq́; Epiſcopum natiſtas. Eccleſiæ, num miniſteriũ huius eſſet veræ Eccleſiæ inutile& inefficax? An qui per eum ba- ptizarentur, non verè eſſent baptizati? an qui per hunc audirent cœleſtem doctrinam, non poſſent ſpiritum ſanctum accipere? an qui ab hoc cœenam Domini ſumerent, non ſumerent verum corpus& ſanguinem Chriſti? Dixi ſupra, quòd fieri ſoleat, vt impij hypocritæ admi- ſceantur veræ Eccleſiæ: ea enim eſt ſors Euangelicæ ſagenæ, vt cùm in mare huius mundi jacta fuerit, contrahat ex omni genere piſcium, malorum pariter& bonorum. Sed& hypo- critæ ſunt in externa congregatione& ſocietate veræ Eccleſiæ, tamen cuùm ſint animo im- pio, Lucianico& Epicureo, nihil certius eſt, quàm quòd non ſunt illa Catholica Eccleſia‚ ad uerſus quam non præualeant portæ inferi, quemadmodũ Aſotus alicubi nugatur. Nihilomi⸗ nus autem ſi fuerint ad miniſterium Eccleſiæ vocati,& docuerint, quæ pia ſunt, atq; admi- niſtrauerint ſacramenta iuxta inſtitutionem Chriſti, ipſi quidem ſunt Deo Wwoninabde minllte- Mveritate 70 ſupetate cona lune auic0 1ü rualeant eſt,n orcr jn Fde& chant htus: ſed viuu quod 4wc ell, veræ Lco aduer(uSqlun tum Glatl- zWsnöetthom nletur cor. No Inquendi eſt. qua ſunt amb Auguftinus: yt etia de oor veſter cum il tiat aà vobis,& corde ſit& L num? Sed ſich Wod aute Ctrina,& peru tentia, nec obe cri: quin poti ſii tnquam lun terne quicem committere iul tione& ſociet dognatz, K pe Icdlelie,& ad que obedientia precipus poſto I dogmatum? extremo actu Cæterumn modaueritiila ſituilſentexn ce vobis dici tilime quadt to Eſt hoc cer s certum eſt dem domo De di nodiſcum al diu —) We un cernereril 4 coim A m fen 9 d apſie a Uegulee. mtubrnl t uca em g onbeniſtg et welen i 8 loon Cn 1 oſcädrhe a Rorm Imn a Deinſea a 8CRhole a. aam qumi a Juoq, A. aſcbitegiih a tos Chtiſieg i ele molmg c t. Neq, ennt dt rac ſultnena a emunu seſſe nactcen i ticam Bcceiu ctr ſunt lci 9. rigere. I A ncyllics cu-h a m Lcdeſamk a neo, conlller 1 eorum u 1 en in mencut riſtunprein in olie non be 1 vetiun ſe 2 riitiponiol ¹ gencamrag 3 nododlaſ a jaümicetteſ n oouenti, d ltüateg 1 .. 4 LIBER QVINTV S, miniſterio autæm eorum efficitur id, ad quod Dominus ordinauit. eſt ordinis miniſtri, ſed Spiritus lancti qui cùm ſit liberrimus donorum ſuorũ diſpenſator, & miſereatur cuius vulr, non reſpicir, quod ad ſe attinet, organi indignitatem, ſed ſu ſius clementiam& liberalitatem. Itaq́; repudiamus Donatiltas, qui do ctum non eſſe per miniſterium malorum efficacem. Et hac de re Brenti, nihileſt quòd plura tecum verba cõmutemus. Nam& rixis his im- morari diutius nolumus, quarum nos pridem eſt pertæſum:& videris nunc propiùs tandem ad veritaté accedere: niſi quòod cùm veritate non posſis, mendacio& calumnia Petrũ à Soto ſuperare conaris. Neq; enim hoc dixit vnquam Petrus, quod eum tu dixiſſe fingis: quòd qui ſunt animo impio, Lucianico& Epicureo, ſint illa Catholica Eccleſia pPræualeant portæ inferi: verum verba illius hæc ſunt: Eccleſia, cui pro eſt, Porræ inferi non præualebunt aduerſus eam, viſibilis eſt: necex e! 306 Incrementum enim non am ip- cuerunt Spiritumſan Re ſponſio⸗ Foto quid affin 4 Brenti a,aduerſus quam non§*ε Breutius. misſio illa Chriſti facta ectione Dei aut vera fide& charitate internis pendet, vt quis ad Eccleſiam pertineat, ſiue vt ſubditus, ſue vt Præ⸗ latus: ſed viuum membrũ ſit, hæc requiruntur. Quidi quod à te quoq; nunc dicitur? etiam hypocritas eſſe in externa congregatione& ſocietate Veræ E ccleſiæ, quamlibet animo ſint impio. Quod autem hi ſint illa ipſa Catholica Eccleſia, aduerſus quam non præualebunt porte inferi, hoe unquam dixit Petrus: ſed pertinere tan⸗ tùm dixit ad iljam externam cõgregationem& ſocieratem,& admiſceri illi veræ Eccleſiæ, cui hæe promiſsio facta eſt: eſſe illius mortua, nõ viua membra. Ac ſi quis talis in miniſtrum Eccleſiæ, ſiue Epiſcopum, ſit electus, efficax eſſe miniſteriũ eius. Si quando cõgregatur Con ciliũ, ſeri poteſt, vt inter Epiſcopos reperiantur, qui fint impio corde& externa vitæ hone- ſtate impiẽtatẽé ſuam regant: num ideò non erit illis dicendæ ſententiæ locus? Certè de tali- bus nõ eſt hominis iudiciũ, cùm ſcriptũ ſit. Homo videt ea, quæ parent. Dominus autem in-⸗ tuetur cor. Non eſt hominis, vt ſecuùs iudicet de homine, quam videt: cordis iudiciũ Deo re- linquendũ eſt. Neq; fas eſt, cuius nõ videas niſi bona opera, de eo ſecùs iudicare: cum etiam quæ ſunt ambigua in melioré partem interpretari, Chriſtianæ ſit charitatis. Acreckè monet Auguſtinus: Quæ vides, iudica: quæ non vides, Deo cõmitte. Tu auté eò audaciæ prorupiſti, vt etiã de corde hominis, quod ſolius Dei propriũ eſt, tibi iudicium arroges. Verùm ſcopus veſter, cùm iſta ſcribitis, hic eſt: vt ſi quis fortè ſir externa vitæ ſanctitat= preditus, qui diſſen tiat à vobis,& impia veſtra dogmata condemnet, excipere contra eum posſitis, quòd impio corde ſit& Lucianico. Quid aurẽ eſſe poteſt à modeſtia, charitated; Chriſtiana magis alie- numè Sed fi charitatem haberetis, ab Eccleſia Dei vos nunquam præcideretis. Quod aurem addis Brenti: Si impij hypocritæ docuerint pugnantia cum cœleſte do- Ctrina,& peruerterint verum vſum Sacramentorum Chriſti, quôd' rentia, nec obedientia obſtricta eſt eis Catholica Eccleſia, eriamſi fuerint autoa legirimè vo-⸗ cati: quin potius neceſſe habet Eecleſia eos fugere& vitare, ac ſi fieri poteſt, ab ouili Chri- ſti tanquam lupos arcere: verisſimè ſcriptum eit à te Brenti. Nam quoad aliquis fuerit ex- ternè quidem Chriſtianus, corde verò Lutheranus, quandoquidem quæ non videmus, Deo commiittere iubemur, qui ſcrutatur corda& reues, ferendus eſt in externa il tione& ſocietate veræ Eccleſiæx. Simul vt autem in lucem proferre cœ dogmata,& peruertere more veſtro verum Sacramentorum vſum, etiam fi paſtor alicuius Eccleſiæ,& ad hoc munus legitimè fuerit Vocatus, iam oues ei nulla ſeque reuerentia, ne- que obedientia ſunt obſtrictæ: quin cùm fugere debent,& ab ouili tanquam lupum arcere: præcipus poſtquam Iudicis Eccleſiaſtici ſententiam pronunciatus fuerit impiorum Luthe- ri dogmatum aſſertor,& è cœtu piorum exterminatus. Vides quàm pulchrè nobis in hoc extremo actu tecum conueniat? Cæterum nihil eſt, quod ſtomacheris venerabili viro Petro à Soto, quòd in vos accom- modauerit illa verba ex epiſtola Ioannis: Ex nobis prodierunt, ſed non erant ex nobis: nam ſi fuiſſent ex nobis, permanſiſſent vtiq; nobiſcum. Quid enim potuit magis aptè& appoſite de vobis dici? Quæſo te Brenti, vt ipſe diligentiùs hæc verba excutias,& videas, an non re- ctisſimè quadrant in vos. Primum illud, nunquid verisſimũ non eſt, quòd à nobis prodieri- tis? Eſt hoc certè manifeſtius, quàm vt vllo modo negare posſitis. Ante quadraginta hos an- nos certum eſt& indubitatum fuiſſe vos nobiſcum in eodem ouili Chriſti: vnanimes in ea- dem domo Dei nobiſcum habitaſſe: in qua ſimul agnum comedebatis: commune fuit vo- bis nobiſcum altare, communis Cathedra, communia ſacra omnia. Nom audicbantur tum illæ voces: Ego ſum Lutheri, ego Zuinglij ſiue Caluini, ego Balthaſaris Pacimontani ſiue Mennonis, ego Suenckfeldij, ego Serueti ſiue Campanii, ego Philippi Melanchthonis, ego Brentij, ego Oſiandri, ego Flaccij, ego neſcio cuius alterius Suermeri: nihil horum ante qua- draginta proximos ſuperiores annos fuit auditum: ſed vnanimes vno ore honorificaba- mus Deum& Patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti. Terra labij fuit vnius,& eorundem ſer- monum. Multitudinis credentium erat cor vnum& anima vna:& ſicut horrendum dæ- monibus, ſic iucundum fuit Angelis ſpectaculum„cùum viderent habitare fratres im vnum: cuùm cernerẽt illum verè populiun Iſtael de quo ſeriptum eſt: Egresſi ſunt omnes filij Iſtaëi, FFf 2&X pa- 85 nulla amplius nec reue- 6 lita congrega- perit impia veſtra gitur aliud dixit Petrus à Soto quàm I. Rég. 26⸗ Aug ſer. 2324de tempore. De malis Doctos ribus ferẽdis, aur eiiã exterminadis De loco t. raan. 2. Ex nob is prodie- runt, ſed non erãs? ex nobis. Conſenſus fpax Eccleſiæ ante Lis theraniſmum. Rovl. 15. Gene. II. AEto. 4. Pſalm. 1325 Iudis.a o⸗ Pſalm. ⸗4, Auguflinus in Eſalm. 54³ De loeo Toannis, Non eratis ex& xobis, Aug. iu epi. Ioan. zrackalu⸗ Eſalm. 139. Catholici aceuſan ꝛur Antic riſtia- niſmi per Bren⸗ aiua. Luthereni quot modis iud eati. Fedl tra ſimal aε³ſa᷑ν᷑ ᷣ ⸗ aGiCO 97515⸗ DE CATHMOLICA ECCLESIA & pariter congregati quaſi vir vnus. Stans omnis populus, quaſi vnius ſermone reſpondit- Conuenit vniuerſus Iſraèl ad ciuitatẽ quaſi homo vnus eadem mente, vnoq́; conſilio. Con- gregatus eſt populus quaſi vir vnus in Hieruſalem. In hoc itaq; populo Iſraẽl, in hac vnitate fidelium, in hac Eccleſia noſtra Catholica vos aliquando Brenti fuiſtis. Ipſa vos genuit, ipſa vos in ſinu ſuo fouit aliquandiu, in ipſa veram fidem profesſi eſtis, ſed ex ea poſtea per ſchiſ⸗ ma ſacrilegum excesſiſtis, vt rectè posſimus de vobis illud Pſalmi dicere: Si inimicus meus maledixiſſet mihi, ſuſtinuiſſem vtiq;,& ſi is qui oderat me, ſuper me maligna loquutus fuiſ- ſet, abſcondiſſem me forſitan ab eo: Tu verò homo vnanimis, dux meus& notus meus, qui ſimul mecum dulces capiebas cibos, in domo Dei ambulauimus cum conſenſu. Cedo Bren- ti, non ambulauimus in domo Dei cum conſenſu ante quadraginta hos annos? Vnde ergo nunc iſta diſſenſio? Qui intus erat, inquit Auguſtinus, foris factus eſt: ambulauit mecum in domo Dei cum conſenſu: aliam domum erexit contra domum Dei. Quare illa relicta eſt, vbi ambulauimus cum conſenſu? Quare illa deſerta eſt, vbi dulces capiebamus cibos? Con- ſtat ergo iam Brenti quòd ex nobis prodiſtis, quod intuùs aliquando nobiſcum fuiſtis, nuna aurem foris facti eſtis. Reſtat iam, vt videamus, an illud quoq; de vobis rectè dictuũ ſit, quòd non eratis ex nobis. Probat hoc Ioãnes his verbis: Nam ſi fuiſſent, inquit, ex nobis, perman- ſi ſent vtique nobiſcum. Cum in Eccleſia nobiſcum fuiſſetis, corporibus tantùm fuiſtis, non autem ſpiritu: falſoq́; fidelium nomen obtendebatis. Nam ſi verè fideles fuiſſetis, nunquam ab Eccleſia defeciſſetis. Quare ſicut paleæ licèt in eadem area tritico ſint permixtę, non ta- mẽ in tririco cenſentur:ita vos, licèt in eadẽ Ecclefia, quæ Chriſti corpus eſt, veris membris permixti fueritis, in illis tamen cenſeri non potuiſtis. Præclarè Auguſtinus: Omnes haretici, omnes Schiſinatici ex nobis exierunt, id elt, ex Eccleſia: ſed non exirent, ſi ex nobis eſſent. Antequam exirent ergo, non erant ex nobis. Sic erant, inquir, in corpore Chriſti, quomodo humores mali: quando euomuntur, tunc releuatur corpus. Sic iſti quando exeunt, tunc Ec- cleſia releuatur:& dicit, quando eos euomit, arque proiicit corpus, ex me exierunt humores iſti, ſed non erant ex me. Quid eſt, Non erant ex me? Non ds carne mea præciſi ſunt, ſed oe- ctus mihi premebat cùm ineſſent. Vides, quàm& hoc bellè quadret in vos, qui cum ambu- hretis in magnis& mirabilibus ſuper vos, nouas quaſdam opiniones inuexiſtis, vt vos à Chriſti corpore, nefario ſchiſinate ſeparare, quàm ab illis diſcedere malueritis. Sed non potes ferre Brenti, quòd in vos hæc Ioannis verba accommodentur. Dicis accu- ſaſſe vos Catholicos Antichriſtianiſini, quòd impia doceamus, quod inſtitutionem Sacra- mentorum Chriſti deprauemus: necesſitatem itaq; ſalutis veſtrę exigiſſe, vt colluuiẽ eorum, qui in Apoſtolica doctrina non permanſerũt, deteſtaremini,& quam contento poſſetis, cur- ſu fugeretis. Accuſaſtis nos Anrichriſtianiſmi Brenti? Quid autem? Num ſu fficit accuſaſſe? Num cauſam proptereà legitimam habuiſtis, diſcesſionem à nobis faciendi? Conuictos cer⸗ tè tanti criminis, non accuſatos tantùm oportuit. Quin vos Antichriſtianiſmi multò veriuùs eſtis accuſati: neq; defuerunt inſignes aliquot Academiæ, quæ doctrinam veſtram impiam iudicarent. Penes quem autem hac de re& eſt,& fuit,& erit ſemper ſtatuendi poteſtas, fru- ſtrà portis omnibus inferi reluctantibus. Romanus Pontifex hæreticos vos pronunciauit. Sed& in comitiis Imperialibus VVormaciæ proſcriptionis decretum contra vos latum eſt. Tot eorum ſententiis, penes quos fuit legitima iudicandi poteſtas, vos Antichriſtos illos eſſe declaratum eſt, de quibus in hac epiſtola ſcribir Ioannes. Cæterùm vos Brenti, quis iudices conſtituit orbis totius Chriſtiani? Quando autem dies illi dicta? quando cauſæ dicendæ poteſtas facta quando quiſquam eorum obſeruatum eſt, quæ in legitimis iudiciis obſeruarĩ conſueueruntè Quis autem nos cõdemnauit? Idem ille qui accuſauit. Ergo& accuſatorum, & iudicum officio ĩidem vos functi eſtis. Quibus hoc legibus cautum, quibus moribus re- ceptum fuit vnquamꝰ? Etiam apud immanes Barbaros iudicis officio non fungitur, niſi cuĩ legitimè poteſtas hæc fuerit mandata. Deinde citatur tamen reus, cauſæ dicendæ poteſtas illi permittitur, neq;& accuſatoris& iudicis perſonã eidem ſuſtinere fas eſt. Itane ſoli vos li⸗ cere vobis vultis, contra ius gentium venire, naturę ordinem peruertere, diuinas, humanasq́; leges conculcare, Barbaros etiam ipſos immanitate ſuperare? Sed vide Brenti, poſteaquàm vos per ſummam iniuriam ius vobis arrogaſtis, orbem Chriſtianum inauditum Antichri- ſtianiſmi accuſandi ſimul& condemnãdi, quemadmodum exemplo veſtro prouocati, idem ſibi ius in vos veſtri quoque paulò poͤſt vſurpauerunt. Quis inter omnes magis fidus Acha- tes Martini Lutheri fuerit, quàm Carolſtadius? Verùm vix toto biennio durauit hac inter eos amicitia. Sicut Lutherus orbem Chriſtianum, ſic ipſe pari auctoritate vicisſim Antichri- ſtianiſini Lutherum accuſauir, ſimul& condemnauit. Idem fecit Moncerus, idem non de vobis magis Lutheranis, quàm de Carolſtadianis ſiue Zuinglianis, non ita multò poſt ſta- tuerunt Balthaſar Pacimontanus& Menno: idem de omnibus vobis poſted Suenckfel- dius, Campanus, Seruetus,& hoc genus hæreticorum alia portenta. Sed& Flaccius Illirĩ⸗ cus, quam ſententiam tulerit contra Interemiſtas& Adiaphoriſtas, obſcurum non eſt. Per- miſiſtis vos vobis, cùm nullam haberetis auctoritatem publicam, Antichriſtianiſmi Chri- Kiianum orbem non vocatum, non auditum accuſare, ſimul& condemnare,& ab eo “ Vos ſegyi ſempitern Propocit 3 crtſuaidci Ame ſcüple. n obrem omfes tum elletguum 9 dic enlm. nh llcun eoreem num glolls elen Falir, ſt quæu gueseſt in oc unn exprob auit, quam de- dê ſeti volut me drmonibus cöm icjeſſent heteti daad Lccdeſeep ntte,qui Fodleſi quam etiã ob ca fa cantari cõſue rane diſcemere! quicquid præter nii vna vt quicq Neq; vero non i- riitatem: quarec ſalctat, Etiam in Torcis non de lu ce ilorũ,ſed deh qua ninil Rœcleſie von loquimur de dulolo augetur ſa ttbaulus a Pr Meis nonarur.. Fento doctrine mecontra krretic Mus vnitatem, ci ) omnes locuimn Lin esloquimur digicimus ſpiritu his clarits deping „ II dem ſtulti quaſ non lta multo po- muimus,& 1 Kàe ellS, X flel s pacis 1 uhos anno Mus jn vn. f d m vna ſpe Souanus.Omn Te-rene(ernd ae copdore Chritiſ a tiquaxdoexeand a Syex meexlerud i mones uexitb i te malueritis ſatuene wommodentu.D a. quod inſtirutlon in 4 T 1 exiglſſe,ytcoluu 2 ellle wam contentodd ir teme Num ſiffct m bisfacienci(od rchriſtimmimimt doctrinam ſett i 1 wer ſtatcendiod 11 Prenti rum vos breot 0Gh 5 A „laojrimis luclecch No 44 71A „ aIU Tr X 20 4¹ ur Fro 8 4 [ault.t 120.43 uh quibl5. 1 1 2. i fnclo Ron 9 61ʃ8(Ale ler. L“e⸗ 1 z rs f eltltiſ leIE ¹4“ kere, noſo teltoto UI 84 „ loccerlè 7*„ Int—έ½ fß vonlfa LI3ER QVINTVS. 307 vos nefario ſchiſmate ſeparaſtis? Sibi quoq; idem eodem iure permitti voluerunt iſti. Nam ſi fas eſt vnicuiq; de doctrina iudicare,& quam ipſi viſum fuerit, tanquam impiam condem⸗ nare, ſibi quoq; fas eſſe putauerunt, vt idem de veſtra doctrina ſtatuerét, quod de totius or- bis Chriſtiani doctrina per vos fuerat conſtitutum. Hæc res nobis peperit Sataniſinũ hunc, quo nunc æſtuat Germania, dum ſe pro Papa quiſq; gerere vult, dũ fibi fas eſſe putat& ac- pr Data ſe quiſt cuſatoris& iudicis oſicio ſimul fungi, dum& illud licere ſibi cupir, vt quos impios ipſa in⸗ Aue Serut i, Ger⸗ dicta cauſa iudicauerit, ab eis diſceſsionem faciat, ſeorſum cœtum congreger, ſacrilegi altare“ contra legitimum erigat, Cathedram peſtilentie contra Cathedram ſalutis conſtituat. Vhi ſic omnis ordo peruertitur, ibi florere Sarani ſmũ,& ordine ſublato, horrorem neceſſe eſt con- ſequi ſempiternum. Sed de his ſatis. Proponit aliam quæſtionem Brentius, ſed priuſquam ei reſpondeat, interrupto orationis curſu, alièò delabitur. Vehementer enim eum illa verba pupugerũt, quæ Petrus a Soto veriſ-. ſimè ſcrĩipſit: Vnitas certum ſignũ eſt Eccleſiæ, diſceſsio autem propriũ ſignũ hæreſis. Quam-⸗ S vetar ſaa obrem omnes neruos contẽdit, vt ea refutare poſsit. Si intelligit, inquit, vnitatem per ſo ccrc-. tum eſſe ſignum Eccleſiæ,& diſcesſionem per ſe proprium eſſe ſignum ha retici, quid furio- fius? Quid enimè Itâne certum eſt, ibi eſſe Eccleſiam, vbi eſt vnitas? Fateor nihil eſſe ama- bilius, nihil iucundius vnitate, mutuaò́; charitate& concordia. Et in hoc, inquit Chriſtus, cognoſcent omnes, quòd diſcipuli mei ſitis, ſi charitatem habueritis inter vos mutuò Sed num quæuis charitas, quæuis concordia, quæuis vnitas certum& infallibile ſignum eſt veræ Eccleſiæ, vt quæuis diſcesſio proprium ſignum hæreſis? Sudes eſt in oculis hæreticorũ nomen charitatis,& vnitatis: quod quoties audiũt ſuà ſibĩ diuiſionẽ exprobrari putant. Neq; malè coniiciunt. Quamobrẽ nulla de re minuùs libẽter dici audiũt, quam de vnitate& charitate, de qua etiã quoties de iuſtitia loquuntur, ne verbo qui⸗ dẽ fieri volũt mentionẽ, ſed ſola fide ſe iuſtificari cõtendunt. Fidé enim habere ſe poſſe cum dæmonibus cõmunem intelligũt: charitatè ſi haberent, neq; æmones, dæamones, neq; hære⸗ Ceue g tici eſſent hæretici. Verè autẽ dictũ eſt ab Auguſt. Non exiſtimo quenquaà ita deſipere, vt cre⸗ Sendua, unn. dat ad Eccleſię pertinere vnitatẽ, qui nõ habet charitaté. Non auté, ait idem, habet Dei chari- Lb.3. de Bapriſ⸗ tatẽ, qui Eccleſiæ non diligit vnĩtaté. Atqui nõ eſt alia certior Eccleſiæ nota, quam ſit vnitas, eree ee, uam etiã ob cauſam in ſymbolo Conſtantinopolitano, quod poſt lectũ Euangeliũ in Eccle 2d canflamtina. fia cantari cõſueuit, cuùm quatuor notis Eccleſia Dei deſcribatur, quibus eam ab Eccleſia Sa- tanæ diſcernere liceat, primo loco ponitur, quòd ſit vna. Nam ſicut fides non eſt nifi vna, vt quicquid præter vnã fidem eſt, perfidiã eſſe, non fidẽ dicat Hilarius: ſic Eccleſia quoq; non eſt niſi vna, vt quicquid præter vnã eſt Eccleſiam, Saranæ ſynagoga, nõ Eccleſia rectè vocetur. Neq; verò non intelligit hoc Brentius, eſſe certisſimũ& maxime propriũ Eccleſiæ ſignum Vnitatem: quare cùm ſit res manifeſtior, quàm vt ambigi de ea posſit, rixà nobis de nomine ſuſcitat. Eriam inter Turcas, etiam inter latrones eſſe dicit vnitatem. At nobis Bréti, non de Turcis, non de Iudeis, non de latronibus, ſed de Catholica Eccleſia ſermo nunc eſt: itaq; non de illorũ, ſed de huius vnirate nunc loquimur. Scimus& malis non deeſſe ſuam Vnitatem, Grex. li.4n eap.3. qua nihil Rœcleſie pernicioſius eſſe poſſe, in ſuis moralibus docet Gregorius. Verum nos nũc Seerreag non loquimur de vnitate carnis, de qua ſeriptum eſt: A ſcintilla vna augetur ignis,& ab vno guat Eteleſiam. doloſo augetur ſanguis: ſed loquimur de ſpiritus vnitate, quam diligenter nobis commen- E? e4. dat Paulus, atq; vt eam, ſupportantes inuicem in charirate, ſeruare ſolliciti ſimus in vinculo pacis, hortatur. Hanc autem vnitatem ab eo ſeruari docet Hieronymus, qui non rapitur om⸗ ni Vento doctrinæ, neque in morem ſtulti, quaſi luna mutatur. Hic locus, inquit, vel maxi- mè contra hæreticos facit, qui pacis vinculo disſipato atque corrupto, putant ſe tenere ſpi- ritus vnitatem, cùm vnitas Spiritus in pacis vinculo ſeruetur. Quando enim non idipſum 1. Cerinth.t. omnes loquimur,& alius dicit, Ego ſum Pauli: Alius, Ego Apollo: alius, Ego Cephæ: diuidimus ſpiritus vnitatem, ac eam in partes ac membra diſcerpimus. Quibus verbis, quàm Sanu eraui his, clariuùs depingi potuiſtis? An non rapimini vos omni vento doctrinæ? An non in mo- Keahenrune rem ſtulti quaſi luna mutamini modò non in horas? nunc Lutheriſtæ? mox Caluiniſtæ, Epbe. 4. non ita multò poſt Anabaptiſtæ: ſicut in Monaſterienſi ciuitate factum eſſe iam commemo⸗ rauimus,& fieri quotidie videmus. Deinde verò: Nonne fuimus omnes ante quadragin- ta hos annos pacis vinculo colligati? Eramus vnum corpus, Vnus ſpiritus, ſicut vocari fui- mus in vna ſpe vocationis noſtræ: vnus Dominus, vna fides, vnum Baptiſmmna, vnus erat Deus& Pater omnium. Cedo Brenti, quis disſipauit, quis rupit hoc vinculum pacis? quo primùm auctore factum eſt, vt non idipſum omnes loqueremur? vt diceret hic, Ego ſum Lutheri: alius, Ego Zuinglij: rurſus alius, Ego Pacimontani, vel Suenckfeldij, vel Serueti. Perfrica frontem,& ex tuis auctorem fuiſſe nega. Scio, tibi quam minimum frontis eſſe, nondum te tamen ita pudorem omnem abieciſſe puto, vt quod vel ipſa luce ſeis eſſe clarius, id negare audeas. Eſt igitur Eccleſiæ præcipua dos vnitas,& vnum om- commendatio nium certisſimũ ſignum, quo Catholica dignoſcitur ab hæretica, quam quanto ſtudio com- Fahhrn. geche mendatam nobis Chriſtus voluerit, indicat illius precatio, qua vſus eſt ad Patrem ſuum cœæ⸗ Jan.i7. leſtem illa ipſa hora, qua iam erat ſemeripſum traditurus pro nobis oblationẽ& hoſtiã Deo. FFfZ Quid Ioan. 132 2 Reſponſig. Hiero in epiſt. ad Ephe. cap. 4 Toan, I, 1943. 1, Epbe. 22 a reticj ernde- lores militibus Chriſtum cruci⸗ ſgentibus. IoMn. 19. 3. Tun. z⸗ Non Catholici prius à pia do- trina diſceſſerũt SIchi ſmatis ho- cierni pat ris fa: ſtus& arrogan- tia nouorun, do- ctorum. I. Corinth. 14. Eſa. ia. Ofiander. DE CATHOLICA ECCIESIA Quid enĩm aliud precatus tum eſt, quàm vt vnum cum ipſo, vnum ò& inter nos eſſemus? quod non pro iis tantùm orauit, qui tum præſentes aderant, verum& pro iĩis, qui credituri eſſent per ſermonem eorum: quorquot in præſenti crederent, quotquot poſteris etiam æca- tibus alij per alios eſſent credituri: hos vt cõſertam coronam patri tum offerens vnionis Ec- cleſiaſticæ cathena verè aurea colligari petiuit vniuerſos, vt omnes vnum eſſent: ex vniuerſis qui cõtinua ſuccesſione Euangeliũ ſuſcepturi erant, vnã congregationẽ conſtituẽs, quæ pro- ptereà Catholica, hoc eſt, vniuerſalis Eccleſia nominatur, vt quæ nõ in aliqua orbis parte, ſi- cut veteris religionis populus, ſed Vvniuerſo orbe: neq; ad certũ aliquod tépus, ſed ad cõſum- mationem vſq; ſeculi: neq; peculiariter ex Iſraëlitis, ſed ex omniũ hominũ nationibus eſſer congreganda, ad incomprehenfibilem inter ſeſe& cum ipſo vnionem: quam quò diligen- tius rerinere ſtuderemus inter nos, nihil aliud quàm vinculum illius pacè teſtamento nobis legare dignatus eſt: quin& mortis illius tam acerbæ, tam etiam ignominioſæ, non alia cauſa fuit, quàm vt filios Dei, qui erant diſperſi, congregaret in vnum. Sed vos Brenti,& quod no bis teſtamento per illum legatum eſt, repudiaſtis:& precationem ipſius ex incredibili qua- dam erga nos charitate profectam, nullum vobis fructum afferre pasſi eſtis:& immenſum illud crucis& mortis illius beneficium, quantùm in vobis eſt, irritum& inane reddidiſtis: dum quod anteà diſperſum, poſteà ſanguine Chriſti precioſo fuir congregatũ, id vos iterum diſperſiſtis. Eſt ne hoc Brenti, Chriſtianos eſſe? éſtne hoc Euangeliũ Chriſti profiteri? Chri-⸗ ſtus ex duobus fecit vnũ(fecit enim vtraq; vnũ, dicit Apoſtolus) vos ex vno feciſtis duo, ac plura etiã, quàm duo. Altare contra altare erexiſtis, cathedrã contra carhedrã conſtituiſtis. Obſecro vos per Deum immortalem, quid eſt hoc aliud, quàm Antichriſtos eſſe? quàm non Chriſti Euangeliũ, ſed Satanæ Cacangelium profiteri? Sicut enim Chriſtus eſt, qui congre- gat: ita Satanas eſt, qui diſpergit. Impios illos milites, qui Chriſtum in crucem egerunt, im- manitate veſtra ſuperaſſe videmini. Venerunt enim impij illi,& non fregerũt crura Chriſti- veniſtis vos ſpeciem pietatis habentes, virtutem autem eius abnegantes,& dirupiſtis, ac in multas partes concidiſtis totum corpus Chriſti, vnam, ſanctam, Catholicam, Apoſtolicã Ec- cleſiam. Integrum Chriſti corpus inter manus perſequutorum in cruce permanſit,& inter manus Chriſtianorum non eſt integrum corpus Eccleſiæ, pro qua verum& viuum corpus ſuum in mortem Chriſtus tradere dignatus eſt. Sed hic diuiſionis ſiue diſcenſionis ſuæ cauſam affert Brentius, quòd priores nos à pia doctrina diſceſſerimus. Quid autem Brenti, an non eandem ſuæ quoq; diſcesſionis à vobis cauſam adferunt Sacramentarij? qui quod vos nobis horrendum idolatriæ crimen impin- gitis, idem& ipſi vobis obiiciunt, vt non magis nos vobis, quàm vos illis idolatræ ſitis. Le- ge quam ſcripſit epiſtolam ad ſerenisſimum Regem meum loannes à Lasko, cui reſpondet Ioachimus VVeſtphalus: ita rem habere comperies. Deinde verò an vtroſq́;& impiæ do- ctrinæ,& peruerſi Sacramentorum vſus non ſimiliter condemnant Anabaptiſtæ, Suenck- feldiani, Seruetiani& Picardi? an idem ſibi ĩus non eſſe dicunt, ſe à vobis ſeparandi? Si ſa- tis eſt dicere, eſtis& vos non modò Catholicæ Eccleſiæ, verum& iſtorum hæreticorum, qui paulò antè iurati fratres veſtri fuerunt, iudicio impij& idolatræ. Sic nihil adfertur à vo- bis contra nos, quod non ſimiliter ab aliis hærericis adferarur contra vos. Nec ſecùs æquum eſt fieri, vbi permittitur vnicuiq; de doctrina iudicandi poteſtas, vbi accuſaſſe, viciſſe eſt. Sed ſi quis Brenti, recta ratione rem expendat, huius diſcesſionis, qua vos à nobis nefario ſchiſmate ſeparaſtis, arrogantiam, faſtum, proteruiam veſtram præcipuam fuiſſe cauſam di- xerit. Nam cùm nonnihil gratiarum, donorumq; ſuorum Deus in vos ſua benignitate con- tuliſſet, cuùm nec ingenium vobis, nec doctrina, nec linguarum peritia, nec præclara pleriſque dicendi, ſcribendiq́; facultas deeſſet: has eſſe Dei gratias obliti(quas ille ſicut non paucis Catholicis, ita veſtrum quoque nonnullis largitus eſt) ſic vos ipſos amare, ſic vobis ipſi pla- cere, ſic magniſicè vos efferre cœpiſtis, atq; eò inſolentiæ prorupiſtis, vt haud aliter, quàm ſi à vobis verbum Dei procesſiſſet, aut in vos ſolos perueniſſer, illius poſſesſione reliquos om- nes excluderetis,& vniuerſum orbem Chriſtianum aut cæcitatis, quòd non videret in ſcri- pturis ea, quæ vos videre vobis videmini, aut impietatis, quòd ſciens, prudensque agnitam Veritatem oppugnaret, condemnaretis. Hæc arrogantia veſtra præclarum illud pacis vincu- lum rupit, quo fueramus inter nos in vnitate ſpiritus colligati. Nam cum illo, qui poſteà de- tractus eſt in infernum, in profundum laci, viſſ eſtis in cœlum cõdeſcendere, ſuper aſtra Deiĩ exaltare ſolium veſtrum, aſcendere ſuper altitudinem nubium,& eſſe velle ſimiles altisſimo. Quicquid à ſanctis Patribus traditum, quicquid Conciliorum auctoritate cõſtitutum, quic- quid incredibili totius orbis Chriſtiani cõſenſu, tot ſeculis eſt receptum, id tanquam homi- num commentum reiici: quod autem vobis placuiſſet, id tanquam Dei verbum ab omnibus adorari voluiſtis. Quorſum auté aliò ſpectabãt hec, quàm quòd vos pro diis coli ab imperita multitudine cupiebatis? Et certè queritur Oſiander, quòd trigintaſex loca produxerit è Scri pturis, quibus habitare Deũ in nobis demõſtrauit, neq; tamẽ pro Dei vetbo, quod ſcriptu⸗ ris protulerat, habitũ fuerit: ſimul vt idem hoc à Philippo dictum eſt, ſtatim tanquã Dei ver bum adoratum eſſe. Hæc itaq; diuinitatis affectatio, qug& Cherub illum ſapientia præſtan⸗ tem ogel qbemd am dedt. C vos hominesn- dos,wihilpercon vicem arbitante & ſactilega epa- Verun epro Itico gerächb cordadmiener Cele u’conlen 2 myr(ttes ſe usan Achab im Ericultu Banii nüngitur. kt hritipracutſore inter dacrificulos tum fult ills,& natiſtæ, ſſc vos nu lls cum Elia con quam veſtrorum paucitate glotian ſunt confeſsionis ſuos hortatur,ſip ne quod plures ſi mione ſe ad Pom Phiipppianos non lice Brenti,quam iunctus nunquam rigigta hos& qu⸗ idipſum ſenriremu Ceterum nullu tageretic cuam: Rpetlt Brentius e) nos dertiear ou Chritto jnguit Ir des, Pontiftces, ga a N 1 res,& populi med aduerſus Dominu mus Ros eſſe Eccle lceſſerint. »peldl anres, Kh 3 1. Khollcam, Ke nqucepen N averum&.ſ wuoq, ditca u idoarirgo a Tosilisicoh a es àLakoh i oan rroſh is nt Aabapt 8 4vobäſc Kiſtorum rz.Sic uil i ravos.N* vbi accolil r Gua os 9 dpuam tt 8 vosſiabh iitinpecpa e aussile! n os ama, 9 lis Itbah il. — wollsdc 4 nuoch Dol“ 11 A* LIBRR QVINTVS. 308 tem de cœlo,& primum parentem noſtrum de paradiſo derurbauit, vos à compaoe Chriſti corporis vna, ſancta, Catholica, Apoſtolica Eccleſia diuulſit. Ac inirium quidem huzus rei, ſicut oſtendimus in præfatione noſtra, profectum eſt ab ea, quam rectèe Paulus vocat idolo- rum ſeruitutem, auaritia, cuùm quem fibi ſuisque deberi quæſtum Lutherus putabat, eum ab aliis intercipi ferre non poſſet. Sed fuit iſta cauſa quædam diſceſsionis remotior. Cæterum poſtquàm ei non defuerunt applauſores, qui cum illum ſolida plauſtra conuitiis onuſta„in mores vitamque noſtram effundentẽé viderent, ſubinde Euge, euge, acclamabant: ea demum res animum homini addidit, quò minùs cunctanter ab vnitate Eccleſiæ diſcederet. Non igi- tur doctrina noſtra iudicio veſtro parum pia, ſed ſuperbia veſtra non minor, quàm fuit illius Angeli, quem de cœlo deiectum elſe paulò antè commemorauimus, diſceſcionis huius cau- ſam dedit. Quòd ſi ſpiritus minùs altos geſsiſſetis, ſi quemadmodum nos eſſe dicitis, ita& vos homines, atque hoc ipſo errori obnoxios eſſe, recordari voluiſſetis: ſi quod monet Pau- lus, nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, ſed in humilitate ſuperiores ſibi in- uicem arbitrantes, ei parére, in animum inducere potuiſſetis, nunquàm hiæc tam pernicioſa & ſacrilega ſeparationis conſilia amplexi fuiſſetis. Veruùm hic profert nobis exemplum Brentius ex hiſtoria Regem: In regno, inquit, Iſtas- litico Rex Achab, Principes Sacrificuli Baal„& maxima pars populi coniungebantur con- cordia& vnitate in cultu Baalitico. Elias autem diſcedebat ab eis: ergõne illi vera erant Ec cleſia, quia conſentiebant? Elias autem hæreticus, quia hanc conſenſionem de ſerebatè Atqui neque Cæſares veſtri Brenti, verè Catholici Reges, neq; pientiſsimus Rex noſter Sigiſmun⸗ dus cum Achab impio Rege commune quicquam habent: neque nos ſacrificuli ſumus Baal, nec in cultu Baalitico, ſed in cultu veri Dei populus Chriſtianus concordia nobis& vnitate coniungitur. Et quantum eſt inter Eliam& iudicium venturi Chriſti„& Lutherum Anti- chriſti præcurſorem, tantum eſt diſcrimen inter pios Reges hos,& impium Regem Achab: inter Sacrificulos Baal,& inſtitutos à Chriſto Sacerdotés noſtros: inter eum populum, qui tum fuit illis,& qui nunc eſt iſtis vnitate coniunctus. Quòd ſic quemadmodum olim Do- natiſtæ, ſic vos nunc etiam de paucitate veſtra gloriari vultis,& proptereà vos cum paucis illis cum Elia coniunctis verè comparari poſſe putatis, quòd multò maior Catholicorum, quam veſtrorum eſt numerus: cur eandem licentiam non permittitis de ſuorum quoque paucitate gloriandi viro non minùs docto, quàm fitis vos, Oſiandro? qui& ipſe ab iis, qui ſunt confeſsionis Auguſtanæ, non aliter quam Elias ab impiis Prophetis Achab diſceſsit:& ſuos hortatur, ſi proptereà minuùs auctoritatis tribuere velint doctrina ſuæ, quàm Philippia- næ, quòd plures ſint, qui Philippum ſiue Confeſsionem Auguſtanam ſequantur, vt eadem ratione ſe ad Pontificios conferant, qui multitudine Philippianos multò ſuperant. Sic ille Philippianos non alio loco, quàm quo Prophetas Achab, habuiſſe videtur. Intereà tamen vide Brenti, quàm vere dicas, quòd ab Achab& eius Prophetis Elias diſceſſerit, cũ illis con- iunctus nunquam fuerit, Vos autem& pientiſsimis Regibus& Epiſcopis Catholicis ante rriginra hos& quadraginta annos ita doctrinæ religionisque concordia coniuncti fuiſtis, vt idipſum ſentiremus omnes, idipſum diceremus, idem ſaperemus. Cæterum nullum eſt exemplum, in quo ſibi magis placeant omnes ferè noſtri tempo- ris hæretici, quàm ſit hoc, quod& initio propoſuit,& nunc libellum hunc ſuum claudens, repetit Brentius ex Euangelio, quod ſubinde contra nos inculcat: cùm tamen non magis ad nos pertineat, quàm illud quod ex hiſtoria Regum proximè prolatum eſt. In occidendo Chriſto, inquit Brentius, conueniebant vnanimi conſenſu Cayphas, Annas, Pilatus, Princi- pes, Pontifices, Sacerdotes, Senatores,& vulgus. Quare fremuerunt, inquit Pſalmus, gen- res,& populi meditati ſunt inania? Aſtiterũt Reges terræ,& Principes conuenerũt in vnum aduerſus Dominum& aduerſus Chriſtum eius. Vramur ergo Dialectica Aſoti,& dica- mus hos eſſe Eccleſiam Dei: Ioſephum autem& Nicodemum eſſe hæreticos„‚quod ab iis diſceſſerint. Quorſum autem hæc Brenti? Vide quantùm abſis à blaſphemia: dum Synagogæ ſtatum, quæ cum honore fuerat ſepelienda, cum Eccleſiæ ſtatu confers, quam fundauit Deus in æter-⸗ num. Scilicet ad nouum aliquem Chriſtum nos ducere vultis, vt quod ſemel de Chriſto Dei filio factum eſt, id fiat iterum? Fururum vt occideretur Chriſtus, vt Sacerdotium legis tranſ- ferretur,& alio Deo magis grato commutaretur: vt cæremoniæ Iudeorum ad coruſcantem Euangelij lucem velut vmbræ quædam euaneſcerent, Prophetarum vaticiniis prædictũ erat: deque temporibus illis, quibus hæc facta ſunt, ſcripſerunt Prophetæ, quòd in die illa peribit cor Regis,& cor Principum& obſtupeſcent Sacerdotes,& Prophete cõſternabuntur. Lex peribit a Sacerdote,& conſilium à Senioribus. Nox vobis pro viſione erit,& tenebræ vo- bis pro diuinatione. Et occumbet Sol ſuper Prophetas,& obtenebrabitur ſuper eos dies. Quæ omnia, ficut ſcripta, ſic tum impleta ſunt. Sed quis vnquam Prophetarum prædixit hoc futurum, vt poſteaquam ſemel occiſus eſt Chriſtus, in credentium cordibus in æternum vi- cturus, eum nihilominùs ab Apoſtolis prædicatum totus orbis ignoraret,& pro Deo cole- ret idola: tum quotquot in Apoſtolorum vices ſucceſſerunt, excæcati, nihil viderent in fa- EFf 4 erl Ephe. 5. Lutberit auaritia & inanis gloria penpulit ad ſchiſma. Phil. z. Breutius exent. plo ſe tuetur à nota ſchiſmatis. Re vonſio. Aliud Erentii exemplii de cay⸗ pha& aliis in necem Chriſti conſpirantibus- Ioan. rt. Matt. 26. Luc. 23. Pſal.z. Xeſponſio. Prædictum de Chriſio vt ocet⸗ eretur, nõò quòd Occiſus ignorare- tur in Eceleſia. Hier. 4. Eech. 7. Mich. z. Aug in. I. Toau. Canunicd, trast. 6 Chriſtum ſoluere quid. In necen: Chriſti tonuenixt Pære- tici non mintts quã olim Iudai. Iean. 1z De vana fiducia bæreticorum. DE CATHOLICA ECCIBESIA cris literis: deinde poſt mille quadragintos annos, à neſcio quibus vobis Euangeliſtis, ad ve- ritatis cognitionem reuocaretur. Hoc eſt Brenti, quod vos vulgo nimis(heu) crudulo per- ſuadere conati eſtis, per omne tempus id Eccleſiam caruiſſe Chriſto: ſtertenteque ſponſo ſponſam pro Deo coluiſſe laruas& idola, in ſacris literis enarrandis fuiſſe prorſus LaCauntm⸗ racula Sanctorum nihil aliud fuiſſe, quam præſtigias dæmonum. Cedo Brenti, quibus Pro- phetarum oraculis hæc ita futura prædictum eſt: Nam quæ tu de Chriſto facta ſcribis, mul- tis antè ſeculis prædixiſſe Propheras legimus. Quòd ſi ſoluere Chriſtum, hoc eſt, occidere Chriſtum(Soluit autem Chriſtum, ſi quid Auguſtino credimus, qui dirumpit Eccleſiam, qui ſchiſmata facit, qui vel Eccleſiam à capite ſuo Chriſto, vel ſeipſum ab Eccleſia, vel Ec- cleſiam in ſeipſa ſeparat ac diuidit) quid potuit verius dici, quàm quòd in occidendo Chri- ſto conuenerunt vnanimi conſenſu Lutherus, Philippus, Brentius, Placcius, Corolſtadius, Zuinglius, Oecolampadius, Caluinus, Moncerus, Pacimontanus, Menno, Suenckfeldius, Campanus, Seruetus, Paſtores, atque miniſtri illis coniuncti? Nunquam illi, quos tu com- memoraſti, tam atrociter ſæuierũt in verum& viuum corpus Chriſti: nunquam illud ita la- cerauerunt& conciderunt, ſicut à vobis laceratum, conciſum,& in partes innumeras diſſe- ctum videre licet myſticum Chriſti corpus Eccleſiam. Er intereà de perſequutione querimini,& agnoſci vultis in vobis veterem Eccleſiæ fortu- nam, de qua dictum eſt: Non eſt ſeruus maior Domino ſuo: ſi me perſequuti ſunt,& vos perſequentur. Et quoniam corã huiuſmodi tribunali cauſa cadere videbimini, ad aliud quod reliquum eſt, Chriſti tribunal appellatis, coram quo ſicut nunc magna cum fiducia ſtare vos gloriamini, ſic fore confiditis, vt in illa die ſumma cum alacritate ſtetis aduerſus eos, qui vos anguſtiauerunt. Quid autem horum Brenti non pari ac maiore etiam fiducia dicitur à Sa- cramentariis, ab Anabaptiſtis,& à reliquis hæreticorum portentis? Num& hi minùs glo- riantur, ſicut nũc magna fiducia, ita nũc ſumma cum alacritate ſe ſtaturos coram Chriſti tri⸗ bunali: Num de perſequutione minùs queruntur, non ſolum quam à Chriſtianis, verùm- etiam quam à vobis ferunt Lutheranis? quos ferreum iugum ſuis ceruicibus impoſuiſſe qui- ritantur, cùm à Pontiſiciis ligneo tantum preſsi fuiſſent: ſicut ex iis, quæ ſcripſere Ioannes Caluinus,& Ioannes à Lasko contra loachimum VVeſtphalum, iam antea demonſtraui- mus. Ac ſic iſti quidem de vobis queruntur, nihilò tamen& ipſi mitiores in alios non ſolùm hæreticos, verumetiam Catholicos: quorum nonnullos publica lege lata extremo ſupplicio damnandos cenſuerunt, qui ad cor redeuntes, ad eam quam deſeruerant, religionem ſunt re- uerſi: quos etiam extinctos humoque ſepultos exhumari curauerunt. Docuit hoc(inquit Robertus Præſul Arboricenſis in libello, quem hoc anno ſcripſit, De compeſcenda hæreti- corum petulantia) cuiuſdam perſonæ triſte cadauer, poſt ſepulturam veſtro iuſſu cruci affi- xum, quòd præteritæ eius mens conſcia culpæ, ad cor rediens, peteret ac repeteret ſibi mi- niſtrari Eccleſiæ Catholicæ Sacramenta. Parco, inquit, nomini, quod me etiam tacente no- runt omnes Lutetiæ municipes. Parcit ille quidem nomini, ſed palam eſt, id a Sacramen- tariis factum eſſe, Ceneuæ proculdubio: nam ibi fas non eſt morituris Euchariſtiæ Sacra- mentum dare. Quid autem crudelius& immanius fieri potuit? Quas vos non excitaretis tragœdias, ſi quid eiuſmodi fieret à Catholicis? apud quos vt exhumentur aliquando mor- tui, ſupplicium tamen de exhumatis non ſumitur. Quod autem ita graue facinus fuit adtnit⸗ ſum, vt in exhumatum cadauer tantoperè ſæuiendum eſſe putarent? Moriturus Chriſtianus, viaticum ſibi Chriſti corporis& ſanguinis adminiſtrari cupiebat. O facinus plus quam Tra- gicum. Cæterum de Serueto quid ſtatuerit idem Caluinus,& quemadmodum edito libel⸗ lo rectè in hæreticos gladio vindicari docuerir, à nobis eſt ſuperius commemoratum. Cuius diſcipuli clamant, cum ſcripturis eum ſuperare non poſſet, à vi& armis præſidium Calui- num eſſe mutuatum. Verum abſit, vt nos Caluini de Seruero factum improbemus, quin a comprimedes laudamus potius. Si quod ille de Serueto fecit, factum idem fuiſſet ante triginta annos de eſſe prumos hære licor eonatus, ne! vel paucis nocet 1 rimo hæreſeon harum omnium architecto, nullum inſigne magis exemplum diuinæ cu⸗ uſdam clementiæ edi potuiſſet. Seruaræ fuiſſent tot myriades ruſticorum, quibus libertas Euangelica, quam vos prædicaſtis, non ſolum libertatem eripuit, ſeruitutemque durio- rem effecit, verumetiam& corporum& animarum exitium quam plurimis attulit ſempi⸗ ternum. Neque tot Principes partim cæſi, partim capti, neque tot viri nobiles interfecti, neque tot& tantæ fuiſſent in Germania calamitates conſequutæ: nec haberemus nunc Pſychotirannos iſtos Brentios, Caluinos, Suenckfeldios,& qui ſunt de grege Picardorum & Anabaptiſtarum: qui cum longè grauiſsimè ſæuiant in animos plurimorum mortalium, iniuriam ſibi tamen fieri putant, ii quas à Chriſtianis& Orthodoxis perſequutiones pati- antur: cùm ipſi tamen hæretici perſequantur hæreticos, neque cum ipſi diſcrepent ab orbe Meron in cap.z. terrarum, ferant ab opinione ſua diſſentientes. Præclarè ſcriptum eſt ab Hieronymo: Scin- ad Galat. henderit,& tilla res parua eſt,& penè, dum cernitur; non videtur, ſed ſi fomitem compre regionel- nutrimenta ſui quàmuis paruus ignis inuenerit, mœnia, vrbes, latiſsimos ſaltus, que conſumit. Fermentum quoque res modica videtur& nihili, ſed cùm farinæ conſper- ſum totam maſſam ſuo vigore corruperit, in illius vim tranſit omne quod mixtum eſt. Ita & 1 commeO r Melus geberen 8 igge, don rpto 1e, qotquot ire- dom cumn Go,9u ¹ ramf. ſe! mollenteſh,e dua Verems Cel vit 1 JIos,oll Pal 1 71 1 1 N vegaum NA 9 ch ſen gacam ſua ünunent eos Pt arb ſis dati pe nbeorum errofi per quos nilei 1 cpitantut,& 1 in ilatremendae que dictum eſta mortem ennm lal cui non reſiſtitu gere quippe, cum palo ſocietatis oc Pontifex, liſuo ſeur erranti(ſi cnrit. Verum ha fpiciant neque con Nam coram q—l feltati opottetcor ts Heſcio, qui yo ſeem noſttam om Clanguis eltinee voſtra regnat, ibil Bloroſos confdin dimus 11 ipeccꝛ catanoſtranospr turæ communio! ſe geltat quem Pllclum adire dig membra ſua, wiſc umus membtatt umus:nunquam velper ſchiſina or ueris carnemn nquodtu caro n ademusin ilis or doſol di 1 9 8 2 düe 4n. . 4) dud ekl ema. , Kacern. mith Kenmn lage ra 1leee en 0 1 —— nle nit in pios, qui parcit impiis hæreticis. Nulla eſt maior crude! LIBER QVINTVS. & doctrina peruerſa ab vno incipiens, vix duos aut tres primum in exordio reperit audi- rores: ſed paulatim cancer ſerpit in corpore,& iuxta Vulgare prouerbium, vnius pecudis ſca- bies totum commaculat gregem. Igitur& ſcintilla ſtatim, vt apparuerit, extinguenda eſt,& fermentum à maſſæ vicinia ſemouendum: ſecandæ putridæ carnes,& ſcabi caulis ouium repellendum: ne tota domus„maſſa, corpus& pecora zardeat, corrumpatur, putreſcat, intereat. Arius in Alexandria vna ſcintilla fuit: ſed quia non ſtatim oppreſſa eſt, rotum orbem eius flamma populata eſt. Sic& in Saxonia Lutherus vna ſcintilla fuit: ſed quia non ſtarim oppreſſa eſt, quantum ex ea ſit incendium excitatum, quis eſt, qui ſiccis ocu lis commemorare queat? Digna vox eſt Bernardi, quæ celebretur: Auferatur malus, ne malos generet. Melius eſt, vt pereat vnus, quàm vnitas. Sed& Chryſoſtomus: Si quis, inquit, ar- repto igne, domum hanc demoliri& incendere, altare que hoc diruere conaretur, nunquid quotquot hic eſtis, Iapidibus eum velut ſceleſtum& improbũ obrueretis? Quid igitur agen⸗ dum cum eo, qui flammaa interr tali igne voraciorem, non lapidibus ædificaras domos de- molientem, neque altare aureum diruentem, ſed quod longè parieribus& hoc altari pretio- ſius eſt. Doctorum ædificium ſubuertentem ac deuaſtantem? Hoc faciens, qua quæſo ve- nia dignus eric? Quid verius dici potuit? Qod ſi fax illa furialis priùs extincta fuiſſet, quàm vel vnam domum aliquam inflammaſſet, non ita multa nunc in orbe Chriſtiano paſsim in- vendia videremus. Adeò verum eſt, quod ille dixit: Sæuit in bonos„qui parcit malis. Sæ- itas, quàm in arcendis hæreti- cis benignum& clementem videri velle. Quòd ſi Saul Rex graues dedit pœnas, qui præpo- ſtera quadam ſua miſericordia pepercit Agag Amalechitarum R egi: quantò maiora ſuppli- cia manent eos Principes, qui non modo parcunt hærercicis„Verumetiam receptum illis in terris ſuis dari permittunt, nec mouentur ea re quicquam, ſi quam plurimos peſtilentiſsi- mis eorum erroribus infici videant? Certè non minorem hi culpam ſuſtinent 309 oſum animal X ‚quam illi ipſi, Per quos miſeri mortales doctrinis variis& peregrinis abducti in barathrum inferni præ- Apirantur,& incendiis gebennæ traduntur ſempiternis: neque minus ab illis, quàm ab his in illa tremenda die, quando cœli mouédi ſunt& terra, ſuppliciorum exigetur. Rectè nan- que dictum eſt ab Ennodio: Non eſt grandis differentia, an lethum inferas vel admittas: morrem enim languentibus probatur infligere, qui hanc, cum poſsit, non excludit. Error, cui non reſiſtitur, approbatur:& veritas cum minimè defenſatur, opprimitur. Negli- gere quippè, cùm poſsis perturbare peruerſos, nihil eſt aliud, quàm fouere. Nec caret ſcru- pulo ſocietaris occultæ, qui manifeſto facinori deſinit obuiare. Quid prodeſt, inquit Pius Pontifex, illi ſuo crrore non pollui, qui conſenſum præſtat erranti? Conſentire autem vi- derur erranti(ſi quid Gregorio credimus)qui ad reſecanda, quæ corrigi debent, non oc- currit. Verùm has de re Principes ipſi viderint, quemadmodum ſuæ, ſuorum q́ue ſaluti ſpiciant, neque corporum ſaluti modò, verum& quæ multò ſunt pretioſiores animarum. Nam coram quo tu futurum ſcribis, vt vos magna cum fiducia ſtetis, omnes nos mani- feſtari oportet coram tribunali Chriſti. Qua vos in re fiduciam veſtram collocaruri tumm ſi- tis, neſcio, qui vos ab ipſius Iudicis Chriſti corpore ſeparaſtis: nos certè non in alia magis re ſpem noſtram omnem defixã ſumus habituri„quam quoôd vniuſcuiſque noſtrũ portio, caro & ſanguis eſt in eo ipſo, quẽ Iudicem expectamus, Ieſu Chriſto Dontino noſtro. Vbi porrio noſtra regnat, ibi nos quoque regnaturos credimus: vbi caro noſtra glorificatur, ibi nos fore glorioſos confidimus: vbi ſanguis noſter dominatur, ibi dominaturos& nos perſuaſum ha- dimus: Etſi peccatores nos agnoſcimus, de communione tamen iſta confidimus:& ſi pec- ata noſtra nos prohibent, ſubſtantia tamen requirit:& ſi delicta noſtra nos excludu turæ communio non repellir. Nõ eſt tam immitis Dominus, vt obliuiſcatur hominis, quem ĩpſe geſtat, quem noſtra cauſa ſuſcepit, propter quem horrendum ignominioſe mortis ſup- plicium adire dignatus eſt. Non eſt tam aſper& crudelis, vt non diligat carnem ſuam membra ſua, viſcera ſua. Caro tua ſumus. O Iudex viuorum& mortuorum, ſangu bro- nt, na- 2 Bernar. epiſ.tz8. Chryſ. hom. ⁷. in eprſt, ad Ronz. 2 Principum eſt in bcæreticos aninz- aduertere. Enunodius in lis bro defen ſorio 7— ₰ duari Synodor Jub Papa Symna cho habitarum. Damaſtus epi. a. Pius epiſt.i. 2. Cor. g. Qadto maior Ge melior fiducia Catholicorum qu Sectariorum coram tribunali chriſti. Audtoris ad z. is tuuus dicem Chriſtum ſumus, membra tua ſumus: qualiacunque tandem, ſed membra tamen eſſe tua nunquàm de- Fia ecatio,& ſiimus: nunquàm nos à corpore tuo, nunquàm ab Eccleſia ſancta tua, vel per hæreſim aliquã, vel per ſchiſina præcidimus. Carnem tuam Domine ne deſpexeris, carnem tuam odio ne habueris, carnem tuam ne condemnaueris. Nulla eſt maior ſpes, fiducia, gloriatio noſtra, niſi quòd tu caro noſtra es, quòd nos caro tua ſumus. Non gloriamur de meritis noſtris, non habemus in illis præcipuè fiduciam noſtram collocatam: de hoc ſolo præcipuè gloriamur, in hoc ſolo maximè confidimus, quòd membra ſumus illius corporis tui, quod pro nobis paſ- ſum, crucifixum& mortuum, abundè pro peccatis totius mundi ſatisfecit. Quamobrem ſi merita à nobis requiris, ecce proferimus tibi merita corporis tui, quod cùm de noſtro ſit, no- ſtra ſunt& illius merita: proferimus tibi meritum paſsionis tuæ, meritum crucis tuæ, meri- tum mortis tuæ. Hæc ſunt merita noſtra, quæ tu clementiſsime Domine nobiſcum pro im- menſa benignitate tua communicare dignatus es: ſecundum hæc merita abs te iudicari po- ſtulamus: his meritis freti, coram tribunali tuo nos intrepidi ſiſtimus. Noſtra ſunt, quia no⸗ ſtri ſunt capitis: noſtra ſunt, quia noſtri ſunt corporis, à quo nos nefario ſchiſinate nunquam PEX c- Catholica ſimul proteſtatio. Miſera fducia Brenui, qua ſeſe E ſuos coram Chriſti trihundli conſolari tentat. Exod. a. 6. Coy. 13. Ad Brentin& cuꝛn eo errantes adhortatio Epi⸗ ſwpo digna. Lac. 16, De eonſilio ſu⸗ ſcepti operis admnitio⸗ ynde Sataniſ mus ortus 50⁸ asmpore⸗ pB CATHOLICA ECCLESIA LIB. v. præcidimus. Hæc merira interponimus inter nos& inter Iudicium tuum: aliter Iudicio te- cum contendere nolumus: de quo ſolenniter proteſtamur. Cum hac fiducia Brenti, nos ac- cedemus ad tribuual Chriſti: hoc ſolo freti, quod caro illius, quòd ſanguis illius, quòd mem- bra ſumus corporis illius, nec aliter coram illo cauſam noſtram perorabimus. Cæterùm vos Brenti, num aliquid in illius carne& ſanguine ſpei collocare, num pari cum fiducia illius cor- poris merita vobis vendicare poteritis?à quo non ipſi modò vos per ſacrilegũ ſchiſina præ- cidiſtis, veruùmetiam tot præciſionum, tot ſectarum aliis duces& auctores fuiſtis: ac multò crudeliùs myſticum Chriſti corpus tractaſtis, quam impij milites viuum illud, quod in cru- cem egerunt. Nam illi, ſicut prædictum erat, os non comminuerunt ex eo: vos autem quas ex eo particulas non feciſtis? Ego verò non dubitauerim affirmare, quamuis nihilò ſitis no- bis meliores, ſi tamen admirabili quadam eſſetis vitæ ſanctimonia conſpicui: ſi fidem, de qua ſola gloriamini, tantam haberetis, vt ea etiam montes tranferre poſſetis: ſi facultates veſtras omnes in cibos pauperum erogaretis: denique quod magis mirũ eſt, ſi corpora etiam veſtra omni genere ſuppliciorum excrucianda pro Chriſti nomine traderetis: nihil hæc vo- bis omnia coram illo Chriſti tribunali profutura: ſi quidem extra Chriſti corpus nulla ſunt merita, quæ prodeſſe queant. In Chriſti corpore valent, quicquid valent merita noſtra. Quamobrem redite Brenti, redite eò, vnde diſceſsiſtis. In Eccleſia noſtra Catholica nati, vel renati potiùs, Chriſti corporis membra facti eſtis. Ab hoc vos corpore nefaria præciſio- ne ſeparaſtis, quando ex ea, in qua renati eſtis, exiuiſtis. Nolite exiſtimare, quòd vos Eccle- ſia Dei perſequatur:errorem veſtrum perſequitur, non vos: illum extinctum cupit, non vos. Nihil eſt hac matre noſtra clementius, nihil indulgentius. Simul vt errores veſtros agnoue- riris,& aliqua reſipiſcentiæ ſigna dederitis, ſumma cum alacritate vos haud aliter atque pro- digum filium benignus ille Pater obuiis(quod aiunt) vlnis redeuntes excipiet:& erit ma- ius gaudium ſuper vno peccatore conuerſo, quàm ſuper nonagintanouem iuſtis. Hanc vt vobis mentem Oeus tribuat, ſupplices clemẽtiam illius imploramus. Vtinam autem ille no- bis aliquando dies illuceſcat, quo vos ab erroribus veſtris reſipiſcẽtes, ad Eccleſiæ gremium reuerſos videamus,& gaudeamus. Nullum ſpectaculum oculis noſtris iucundius accidere poſſet. Tum primùm agnoſceretis, quas vos nũc perſequutiones vocatis, eas medicinas tan- tum fuiſſe, quibus ſitiens veſtræ ſalutis mater Eccleſia vos ad ſanitatem reuocare conabatur. Sed hæc aduerſus Prolegomena Brentij ſcripta ſufficiant: cuius nos, cùm caput illud tractaremus, de auctoritate ſcripturæ, ſecundam Pericopen vidimus. Poſtea- uàm verò finem huic operi impoſuimus, peruenit& prior in manus no- ſtras. Nobis verò propoſitum non fuit, niſi ea tantùm confutare, quę Sereniſsimo Regi noſtro per Petrum Paulum Ver- gerium dicata ſunt. Non defuturos confidi- mus, qui laborem etiam reliqua con- 3 futandi minimè grauatim ſuſcipiant. L13RI QVINTI FINLS. PERORATIO. Abes iam pientiſsime R EX, quòad eius fieri potuit, pauciſsi mĩs confutata, quæ Petrus Paulus Vergerius à Brentio ſcripta, ſe coram tua Maieſtate de- fenſurum obtulit. Nec eſt, quòd hæc eius generis eſſe putes, quaſi non ma- ximum in ſe pondus habere videantur: quin hæc tralia potius eſſe iudicabis, vt ſi per eos, qui diſceſſerunt à nobis, obtenta ſint, nihil iam impedire que- at, quominùs& alia quæcunque velint, obtineant omnia: neque prohibere quiſquam poſ⸗ ſit, quò minùs quàm longiſsimè, quamque latiſsimè Sataniſmus ille, quem in exordio li- bri huius recenſuimus, propagetur. Qui quòd paſsim iam in orbe Chriſtiano rantos pro- greſſus fecit, cui rectiùs acceptum feremus, quam iſtis, qui iudicandi de cauſa fidei poteſta- tem cuiuis, etiam de fæce vulgi, permiſerunt?& quominuùs ab eo quiſquam deterreri poſsit, quòve maior eſſet id audendi cuiuis licentia, nihil in ſcripturis obſcuritatis, nec præter eas recipiendum eſſe quicquam perſuaſerunt? Traditiones etiam Apoſtolicas in contemptũ ad- duxerunt, vt aut Apoſtolicæ non eſſe crederentur, aut ſi maximè tales putarentur, nulla tamen earum obſeruandarum neceſsitati quiſquam adſtrictus foret: Patribus& Epiſcopo- rum Qonciliis auctoritatem omnem detraxerunt. Denique vnicuique conuentſel 5 er —*. ummum dernos noftram omnium ſulcpe uichiaman longexrebiim er humiltatem & crucipti ome ns ſerumetim qunn liau, Gu trozalilee deo nr gac quic onabus cli vide lam qum ſ6 auendos elſe pu ylum ſtam capi von facle quicqu diacot Dei& ho¹ nos, par ei gloria modo honaccon abſtineant, ſidit nihil eſt calidius, nt quò faciſius i ntio hæc eſt, vta de quouis doctrir w quod de hoc au ac amentie prog eosbatru, nihil Co ni conſenſus valea ntiselſe petſualun ſuo cuiquam cedar am inde ab Apoſte Kconſenſdi antep Crhedram conſti ia dimoueri ſe pa mlmomenti, quæ du Chriſtitge in guis eam Ecdeſia Ugat iam omuibu merrorem mitter tam blaſphemum Lamobrem in h de lcut accipiter ufideli ———— le dll 3 nleol P ERORATIO. 310 ſummum ſacrilegium ab Eccleſia Dei ſeparandi, ſuoque cœtui nomen Eccleſiæ vendicandi poteſtatem fecerunt. Ex iſtiuſmodi dogmatum propagatione quid potuit aliud conſequi, quam quod(proh dolor) conſequutum eſſe videmus? Iam enim tot ſunt fides, quot volun- tates, tot Eecleſiæ, quot hæreticorum cœtus: iam à compluribus nihil certi creditur, dum à Sectariis quotantis propè fidei dogmata mutantur. Denique iam eò ventum eſſe, veriſsimè Ioannes à Lasko queritur, vt in atheiſmum homines inclinent, vel ruant potius. Et hic eſt ſcopus, ad quem tendit Satanas, ad quem intelligit ſe collimare non poſſe, niſi viis& ratio- nibus, quas in hoc libro ſuo, quem confutandum ſuſcepimus, præſcripfit ſatelles eius Bren- tius. Nihil eſt Satana ſuperbius, ipſam vt ſuperbiam ſuperbia ſua ſuperare videatur: quin ip- ſe potius ipſa ſit ſuperbia. Quamobręm non alia re magis offenditur, quàm quòd is, qui pro- ter nos, noſtramꝗque ſalutem vſque eò ſe deiecit, vt ſerui ſpeciem in ſe, cùm Dominus eſſet omnium, ſuſciperet,& quidem nocentis ſerui,& haud aliter, quàm è ſeruis facinoroſiſsimus quiſpiam capi, alligari, flagris cædi, conſpui, ad extremũ omnium probroſiſsimo,& eodem longè acerbiſsimo crucis ſupplicio affici dignatus ſit: quòd is eò ſublimitatis euectus, adeò per humiliratem hanc ſuam& crucis ignominiam illuſtratus eſt, vt ad huius Ieſu conſputi & crucifixi nomen ſeſè flectat& ſubmittat omne genu, non ſoſuùm eorum qui ſunt in ter- ris, verumetiam eorum, qui vel apud inferos, vel apud ſuperos degũt in cœlis: nec vlla ſit vſ- quam lingua, quæ non confiteatur Ieſum omnium rerum Principem ac Dominum à dex- tris aſsidere Deo Patri, vt regni communis gloriæ que omnis conſortem. Eſt hoc illi mortis inſtar, quòd qui conſputus, qui flagris cæſus, qui cruci fuit affixus, eum tanquam Deum ab omnibus coli videt, inuocari, adorari, glorificari. Quamobrem omnia facit ‚Vt hanc illius gloriam, quam ſibi potius deberi purat, infringat, hoc eſt, in quo neruos ſuos omnes ſibi con tendendos eſſe putat. Nec verò ſtatim orditur ab eo, quod imprimis habet propoſitum, non ipſum ſtatim caput aggreditur, cum non ignoret, quòd ſi ſumptum inde fuerit exordium, ſe non facilè quicquam eſſe profecturũ. Sic enim hoc mentibus mortalium eſt infixũ, quòd me- diator Dei& hominũ homo Chriſtus Ieſus per omnia Deo Patri ſit æqualis, quodꝗ́; par ho- nos, par ei gloria debeatur, vt ſi quis populo contrarium perſuadere ſit conatus, non aures ei modò non accommodent, quicunq; Chriſtiani cenſeri gaudent, verũ etiam vt ab eo manus abſtineant, ſibi temperare non poſsint. Hoc itaque cum explorariſsimum habeat ille, quo nihil eſt calidius, non ſtatim prorumpit, quò cogitat: ſed priùs animos hominum ſibi præpa- rat, quò faciliuùs impias& blaſphemas opiniones ſuas illis inſerere, queat. Porrò præparandi ratio hæc eſt, vt aſſuefaciat homines nihil non agere per contentionem& inanem gloriam, de quouis doctrinæ genere iudicandi ſibi poteſtatem arrogare, neque moueri quicquam ea re, quòd de hoc aut illo dogmate ſemel iudiciũ Eccleſiæ interceſsit, quin eò potiùs audaciæ atꝗq; amentię progredi, ſuum vt iudiciũ orbis totius Chriſtiani iudicio anteponãt: nihil apud cos Patrũ, nihil Conciliorũ& Pontificũ auctoritas, nihil tot ſeculorũ totius populi Chriſtia⸗ ni conſenſus valeat: neq; recipiant quicquam præter ſcripturas: in quibus cùm nihil obſcuri- tatis eſſe perſuaſum habeant, ſibi quiſque eas interpretandi auctoritatem Vſurpet:nec ſenſiu ſuo cuiquam cedant, etiamſi ſecus eas eſſet ſanctorum Patrum cœtus omnis interpretatus iam inde ab Apoſtolorum tempore: priuatum ſuum ſenſum publico totius Eccleſiæ ſenſui & conſenſui anteponant, ac priuùs ab Eccleſia diſceſsionem faciant, prius Cathedram contra Cathedram conſtituant,& altare contra altare erigant, quàm vel in minimo de ſua ſenten- tia dimoueri ſe patiantur. Poſteaquàm verò diſceisio ſemel facta fuerit vel in re non maxi- mi momenti, quæ naturà ſua iudicari poſsit indifferens: poſteaquàm eò ventum erit, vt in qua Chriſti fide imburus,& per Eccleſie Sacramenta membrum corporis eius factus eſt ali- quis, eam Eccleſiam non tantùm deſerat, verùmetiam Eccleſiam eſſe neget, ac ſeorſum col- ligat, iam omnibus inſidiis Satanæ magis fit oportunus,& proficit in peius indies, errans,& in errorem mittens: nec eſt iam doctrinæ genus vllum tam pernicioſum, tam impium, tam blaſphemum quod tali, qui ſe vltrè ab Eccleſia Dei præcidit, non facilè perſuaderi queat. Quamobrem in hoc Satanæ ſtudium omne conſumitur, vt ſicut lupus ouem ſecernit à gre- ge, ticut accipiter columbam ab agmine volantium ſeparat: ſic& ipſe poſsit aliquem à cœ- tu fidelium, quæ vocatur Eccleſia, ſegregare. Quod vbi perfecit, iam eum ſic ſuæ poteſtati ſubiectum habet, nihil vt ſit, quod ei recte non poſsit imperare. Docuit hoc ipſa magiſtra rerum experientia. Non enim vſquam ferè factum videmus, vt ſubitò Satanas ad ea proſili- ret inculcanda, quæ ſimul vt eſſent prolata, mentibus hominum horrorem incuterent: qua- lia ſunt, nullum vt eſſe Chriſtianorum Sacerdotium, nullum ſacrificium crederetur, vt Chri- ſti corpus realiter eſſe præſens in Euchariſtiæ Sacramento negaretur,& ſi quæ ſunt alia ma- gis etiam impia. Ab his grauioribus nunquàm illi viſum eſt exordiri, quòd id cauſæ ſuæ mi- nimè iudicaret expedire: verum in leuioribus quibuſdam ſic eos aſſuefacere voluit, à ſenſu& conſenſu totius orbis Chriſtiani diſcrepare: ſic quòd ipſi contrà ſenſiſſent, id ſolum rectum putare tuerique mordicùus& defendere, vt impia& ſacrilega ſeparationis conſilia ſequi mal⸗ lent, quam ab eo diſcedere, quod ſemel in animũ induxiſſent. Poſteaquam verò ſemel ad ſe- Pararionis conſilia ventum eſt, iam nihil ei fuit negotii, ſeparatis ab Eccleſa Dei cætera Ner Veilet Quomodo maxi= moè Katanas offendatur. FP hilip.2. Quibus gradibus nunc Katan orbé ſeducere, e à Chrißto auertere Hudet. 2. Tum.7. De Baëmis G Morauis./ De Germanis & Polonis. Eccle. 19, Faumma Prolego menori Byrentii. Ad Regem ad⸗ Portaiio. PERORATIO. vellet omnia perſuadere. Neque verò noſtris tantum temporibus hoc ita factum eſt: etiam priſcis illis ſeculis idem legimus eueniſſe. Nihil aurem eſt neceſſe vel altiùs rem repetere, vel abire longius, cum à finirimis nobis Boëmis& Germanis exempla recẽtiora recte peti poſ- ſint. Patrum noſtrorum memoria Boëmi& Moraui in re, quæ non maximi momenti vide⸗ ri poterat, ab orbe reliquo Chriltiano diſceſsionem fecerunt: num hac vna in re diſceſsio- nem feciſſe contenti fuerunt? Nihil minùs: quin qua diceſſerant illi, qui priuata ſiua libidine potius, quàm auctoritate ſibi calicem vſurparunt, eadem ſacrilega audacia diſceſſerunt ab illis viciſsim alij, multò iam grauioribus erroribus inuoluti. Itaque multa videre licet op- pida in Boëmia& Morauia, vbi poſteaquam in vſu Sacramenti Euchariſtiæ diſceſſum eſt ab Eccleſia Catholica, multæ ſunt aliæ diſceſsiones conſequutæ, ita vt vel in vna domo ali- qua, varias fides inuenire liceat, dum aliud maritus, aliud vxor, aliud liberi, aliud credit familia? Quid autem? An idem in Germania non accidit hoc noſtro quoque infelici ſeculo? An idem nuper adeò poſteaquam è ſui corporis diuerſorio ſanctos ille Pater tuus cœleſtem in domum migrauit, in tuo quoque regno& adiunctis illi terris pientiſsime R Ex, non vſu venit? Vnde enim factum eſt diſceſsionis inirium? quod fuit iſtarum tot ſéctarum, quas in tuis quoque terris tam diſſectas videre iam licet, exordium? A minutioribus quibuſdam in ſpeciem cœptum eſt. Sed euenit illud quod ſcriptum eſt. Qui modica ſpernit, paulatim de- cidit. Modicum quiddam viſum eſt initiò, veſci carnibus in Quadrageſima vel Proſabba- tho: quod cùm neceſsitate fit exigente, certum eſt nihil in eo piaculi commiti. Cuùm autem id ex contemptu fieret, cùm Eccleſiaſticas traditiones pro nihilo ducere, homnes audaces & ſibi placentes aſſueſcerent, paulatim decidentes, vide quò tandem ſint impietatis prolapſi. Magna iam ex parte non de calice laborant, aut de vxoribus Sacerdotibus permittendis, ne- que contenti ſunt plerique deieciſſe imagines, Chriſti crucifixi ſimulachra nullo cõtumelia- rum genere non affecta concidiſſe,& Sacerdotium& ſacrificium abrograſſe, ſacra ſimul omnia peruertiſſe, ipſum etiam ſacroſanctum in Fuchariſtiæ Sacramento Chriſti corpus è templis eieciſſe,&(proh facinus horrendum) pedibus conculcaſſe,& eius generis alia ple- raque patraſſe, quæ vix vlli, quamlibet etiam immanes barbari, fuerãt deſignaturi: quos im- manitate ſua nonnulli ſuperaſſe minſmè conrenti, huc tandem impietatis proruperunt, vt inter capita ſuæ confeſsionis hoc etiam ponere non dubitarent: ſolum Deum Patrem& ne- minem alium adorari& inuocari debere, quòd ille ſolus videt corda noſtra, quod nulla crea tura facere poteſt. Et eſt præceptum veteris legis, vt qui quemquam alium adorauerit præ- ter Deum ſolum, occidatur. Ad quem Deum, alium interceſſorem, procuratorem& media- torem habeamus, nullum, præter vnum Dominum IESVM CHRISTVM. An autem hæc non eſt ipſiſsima Serueti hæreſis? qui pridem iam extinctos Arij& Macedonij errores, hoc infelici ſeculo noſtro nobis in lucem reuocauit? Potuiſſet autem huc audaciæ progredi quiſquam, vt hæc aſſereret, à quibus piorum aures abhorrent omnium, niſi priùs ei perſua- ſum fuiſſet, quod in hoc ſuo libello docet Brentius, etiam ea, de quibus decreta legitimorum Conciliorum interceſſerunt, iterum in diſceptationem vocari fas eſſe? quòd nihil Patrũ, nihil Conciliorum, ſed Scripturæ ſolius valere debet auctoritas: extra quam recipi nihil oporteat, de qua cuiuis etiam è vulgo iudicare liceat, quæ cum obuia ſit cuiuſque ſenſui, quò minùs eam interpretetur arbitrio quiſq; ſuo, prohiberi nemo debeat. Hæc fere ſumma eſt eorum, quæ in ſuis his Prolegomenis perſuadere conatur Brentius: quæ ſe coram tua Maieſtate de⸗ fenſurum offert Vergerius. Quæ ſi recepta ſint(quod pro ſua miſericordia prohibere Deus velit) ſibenè ſopitos Arianorum ignes ſuſcitare, deque doctrina religionis, quin& de Con- ciliorum decretis vnicuique ſibi Iudicium arrogare licitum fuerit, credat Maieſtas tua, quòd breui tempore Chriſtiani eſſe deſinemus,& pro Chriſtianis non iam Lutherani tantùm aut Zuingliani, verumetiam& vocabimur,& erimus Ariani: neque deinceps ampliùs Chri- ſtum eſſe Deum profitebimur. Verùm abſit, vt in pij cuiuſquam mentem hæc ram impia cogitatio veniat vnquàm. Quin autem huc ſpectent conſilia Satanæ, dubium non eſt, quan- do per Brentium& eiuſdem factionis alios ea profert, quæ nos hoc ſcripto noſtro confu- tanda ſuſcepimus. Neq; verò cauſam video, ſi permiſſa fuerit poteſtas Zuinglianis aut Lu- theranis, ea quæ ſemel auctoritate Conciliorum rectè definita ſunt, in dubium reuocandi, cur eadem Seruetianis quoque, ſiue nouis Arianis permitti non debeat. Quod ſi factum ſit, nihil eſt quod quiſquam hæſitet, quin Eccleſiæ Dei plus negotii ſit exhibitura Seruetiana, quaàm vlla hæreſis alia: cum nulla ſit vel in perſuaſibilibus humanæ ſapientiæ verbis exerci- tatior, vel diuinæ legis oraculis inſtructior, vt ſemper cum eis diſputationem Catholici de- clinauerint: quam quoties effugere non licuit, Patrum illis traditiones obiecerunt porius, quàm vt ſcripturarum armis congredi voluerint, ſicut in hoc ſeripto noſtro locis aliquot a nobis demonſtratum eſt. Cuùm itaque non obſcurè videat Maieſtas tua, quorſum tendant Satanæ conatus, nimi- rum vt Chriſti gloriam obſcuret,& illius immenſi beneſicij memoriam, quo nos pro no- bis in cruce moriens afficere dignatus eſt, obruat obliuione ſempiterna, quam etiam obcau- ſam& Chriſmatis vſum,& cruce ſignandi morem, tot ledoriis,& ſcomatis inſectatur, hæ inquam, jectosin earelg ceſſores eiusbon. tempote Grrltl etio tuo gculs ſexcttos ino'ge jerꝛro Cconttam ELcilbLce inſ ſumderlualu- vHi uci Mlalotes nurbaptilmi nhiyſticutus tij perſuaſum lt raruionis couſi lega qur quanto documento nodi- vbi Comitia tegi proculdubio meg dum turbine dii gni Conüliariore nipertinentibus, Noliputare fortum tet de oppidanoru tunæ? Sed quod conſlliis deliberati Dei conülia ſepar- tis niſt foriiter illi offcio unch fuen cpits quoque ve ſatiegz ſepararic pollont&R debent heſtlentidus iis c Angliam qboque eſt autem, quoru ormidare. dec requonu nunque ſin, Rn dux ludex Ilſe vil kuiſſent inſitiabe urz,qug prodg crpus, quanto ſu unnd ſunt futuri nis effuge te ſcet PERORATIO, inquam, cũ vel ĩpſa luee clarius perſpiciat Maieſtas tua, cùm ab aliis im ab iis quæ traduntur in hoc Brentij ſcripto, quod refellimus, dili putabis. Hęc enim ſunt, quæ Sataniſmo feneſtrã aperiunt. Quẽ ſi tu voles ex regno tuo, ter- risque tibi ſubiectis exterminatum, ſicut velle certè debes(nam& Catholici Regis officium 8 hoc abs te requirit,& patriæ leges exigunt,& fides, quam iureiurando firmata 39u pĩis dogmatibus, tum genter tibi cauendum eſſæ ‚quando capi⸗ 1 ku. ti tuo diadema Regium imponebatur, cùm Eccleſiæ Dei, tum regno tuo obſtrinxiſti, mo- enlad e dò non edita voce flagitat, vt hoc tam periculoſo tempore præſtes tandẽ, quod iuratus pro- kMit i, miſiſti) ſi voles igitur exterminare Sataniſmũ ex iis populis, quos clementiæ tuæ regit Im- aſt e perium, laudatiſsimorum Imperatorũ Gratiani, Valentiniani, Theodoſij, Martiani, veſtigia üd e. ſequutus, non modò non feres, vt iudicandi ſibi poteſtatẽ de religionis d ctrina quiuis ar- utogunge e roget de populo, verùm ne diſputare quidem, nec in diſceprationè ea vocari permittes, quæ ſemel in Conciliis Oecumenicis iudicata, recteq́; ſunt diſpoſita: ſed cũctos populos tibi ſub- di 3 ĩectos in ea religione verſari iubebis, quam Petrus Apoſtolus tradidit Romanis, quam ſuc- 2 armt ceſſores eius Pontifices Romanos ſemper eſſe ſequutos, ac nunc etiã ſequi claret, quã ex quo wiacdardd a tempore Chriſti ſuſceperunt Euangeliũ maiores tui Polonię Reges, vnà cum ſubiectis Im- ahen a perio tuo populis, non tãtùm ab ea non defecerunt vnquã, verum ſic in ea ſe per hos propè atagend b ſexcẽtos annos gelſerũt, vt ex integrè, inuiolateq́; conſeruata C hriſtiana religione, ſum mam darlnn pietatis& conſtantiæ laudem rerulerint. Quare ſi tibi dixerit aliquis, Ecce hic eſt Chriſtus, Mats. 26,. No gure l 3. Ecce illic, Ecce in ſolitudine, nõ exeas: Ecce in penetralibus, nõ credas, quin ibi potius Chri- (we ſtum eſſe perſuaſum habeas, vbi corpus eius eſt, Rccleſia. Porrò Eccleſſa ibi eſſe ne dubites, „in vbi ſancti Maiores tui piè, ſancteque tot ſeculis Deum coluerunt: vbi tu quoꝗq; Chriſti cor- Mbis i pori per Baptiſini Sacramentũ inſitus, Chriſti nomen primũ audiuiſti,& Euangelicis præ- 2n&a li.z. oan 1 ceptis inſtitutus, Chriſtianus dici& eſſe cœpiſti. Hanc& non aliam Eccleſiam eſſe Dei ſic ea epiſt. Parucs cum ado 5 tibi perſuaſum ſit, nunquã ut ſecuùs aliquid perſuaderi tibi patiare. Nec vlla tibi magis, quàm viam. tap.2. Sacamento i ſeparationis conſilia fugienda eſſe putes, quæ veriſsimè pernicioſa vocat Auguſtinus& ſacri- dlle, Kel 21 Fe lega: quæ quantoperè Deus execretur, vel exemplum in Chore, Dathan& Abiron editum fetit delg i documento nobis elſe poteſt. Sed quid eſt neceſſe longius exempla perere? Que Petricouig, Namae. m. 0 Vbi Comitia regni maiora haberi conſueuerunt, proximo ſuperi ore anno acciderunt, tenes omende dibas proculdubio memorià. Domus illa in qua de ſeparationis confiliis actum eſt, quemadmo- üehier efce cordanolrx a dum turbine diſiecta ſit, non ignoras: neque diſsimilè quiddam factum eſt de magnificis re- Au. 4 ncumalun A gni Coniiliariorum ædibus, ſimul de ea domo, in qua tu cum illis de rebus ad ſalutem regni lem,proch a tuipertinentibus deliberarionem ſuſcipere conſpeuiſti: quin& Regia tua non fuit intacta.. 4CHRIS G Noli putare fortuitò hæc ita eueniſſe. Nam quid impediuiſſet alioqui, quò minùs idem fie- 0s Ar Kl 5 ret de oppidanorum ædibus, quæ magis etiam eſſe videbantur einſmodi caſibus oppor- Taen nc b tunæ? Sed quòd in illam potiſsimum domum tempeſtas deſæuiit, in qua de ſepararionis vnirionI n confiliis deliberatio fuit habita, quòd reliquarum etiam tecta diſturbauir„Vox quadam fuit drhoöbcr 2 Dei, conſilia ſeparationis deteſtantis, ſimul& tibi,& iis qui tibi ſunt à conſilio denuncia- .n tis, niſi fortiter illis reſtiteritis, niſi grauiter Catholici Regis, Catholicorumque Senatorum Qe. officio functi fueritis, fururum, vt ſicut nunc in faſtigia domorum, ſic non ita multò poſt in capita quoque veſtra multò grauior tempeſtas deſæuiat. Siquidem approbari videntur ſacrilega ſepararionis conſilia, dum viriliter eis non reſiſtitur: per eos pra ſertim, qui& poſſunt& debent. Vrinam ſim falſus vates, ſed niſi maturè proſpectum, niſi tempori peſtilentibus iis conſiliis obuiam itum fuerit, quæ Germaniam, quæ non ita multò antè Angliam quoque calamitates peruaſerunt, eædem& nobis veniunt expectandæ. Mirum eſt autem, quorum exitus perhorreſcimus omnes, eorum imitari facta pleroſcque minimè formidare. 1 Sed hæcʒ/quorum in hoc ſeculo nobis metus impendet, leuiora videri poſſunt. Nam quan eout dend e“ tacunque ſint, finem tamen aliquando conſequuntur. Cæterùm ea quàm ſunt horrenda, dam fert 7 quæ ludex ille viuorum& mortuorum ab iis expetiturus eſt, qui cùm ſemel corpori ſuo zemnu fuiſſent inſiti, ab eo ſe per ſacrilegium ſchiſmatis præciderunt? Nulla poteſt eſſe vis orationis APc e ranta, que pro dignitate poſsit eorum atrocitatem explicare. Quantò pluris eſt anima, quàm ne.; rin corpus, quantò ſunt æterna& nunquam finienda caducis iſtis ac momentaneis grauiora, db ar tantò ſunt futuri ſeculi ſupplicia quam huius atrociora. Quamobrem vt pœnas iſtas tempo- d rarias effugere liceret, ab æternis tamen illis, quis eſt, qui liberare queatè quę tantò ſunt hor- we ribiliores expectandæ, quant èò maior fuerit in hac vita peccatorum impunitas. Tarditatem Ex ſentétiis 4us woe ac 3 nanque Deus ſupplicij grauitate compenſare conſueuit. Quam etiam ob cauſam celebre Suſt: ſeuena. 42. mune e dictum illud habetur, quòd nihil eſt infelicius felicitate peccantium, qua pœnalis nutri- P de Ke tur impunitas,& mala voluntas ‚Velut hoſtis interior roboratur. Sed nolo pluribus, radto Duut ne de tua conſtantia dubitare videar. Hoc tantùm abs te peto, noſtrum vt laborem hune xſcof tua potiſsimùm cauſa ſuſceptum, boni conſulas. Qui non alio magis conſilio ſuſceptus m à nobis eſt, quam quòd honori tuo„quodque ſaluti tuæ pro virili noſtra proſpectum eſſe endt* poöfl’ cupiebamus, newoni Jaumn Eſt ne mortalium quiſquam, qui tibi pluribus& maioribus, quam ego, ſit beneficiis reroa a“ GCCg obſtrictuss &EI S Integritas& modeſtia præcla: ra Seripioris. Ftndium Pauli yergerii. Epiſcopi Hoſii ſedulitas& in- duſtria. Olteſtatio Epiſco pi ad Regẽ ſeria. Precatio Catho⸗ licis imitanda. C(sp.ʒ. PERORATILO. obſtrictus? in quem tu tot tam illuſtra minimè vulgaris gratiæ tuæ documenta dederis? Quæ Iudicio multorum eſſe cum primis expetenda vidẽtur, an ea plena manu(quod aiunt) in me non contuliſti? In me, inquam, non modò nihil tale cogitantem, verùm etiam vrtaliis potiùs honores iſtos mandares, quibus imparem eſſe me iudicabam, ſemel atque iterum precibus abs te contendentem. Ego verò quæ tantoperè vulgus admiratur quorum adipi- ſcendorum cauſa, nullos à pleriſque labores non ſuſcipi ‚nulla pericula non adiri video, nunquam ea mihi maximi facienda eſſe iudicaui. Quin ſi qua neceſsitas id exigat, præcipuè Verò, ſi Chriſti cauſa poſtulet, huius ipſius Chriſti fretus auxilio, maiore cum alacritate, quàm ſuſcepi, fumos iſtos dimiſerim, quibus multorum oculiperſtringuntur. Quamobrem non hæc ſunt, qu mihi maximi facienda eſſe putaui, non opes, non honores, qui Dei pri- mum beneficio, deinde tua quoque liberalitate mihi meritis meis ampliores obtigerunt, ſed Iudicium iſtud tuum de me, ſed voluntas iſta ram propenſa augendi& honeſtandi mei: hæc verò ſunt, quæ me tibi ſic deuinxerunt, vt cùm dignitatis, tum ſalutis tuæ cauſa nihil non& facere,& pati ſemper ſim paratus. Quamobrem cùm hoc ab hareticis agi viderem, quandoquidem inrelligunt ſe pieratem tuam in ſuas partes petrahere nulla ratione poſſe, vt ſaltem nuncupandis nomini tuo libellis, quaſi cum illis faceres, tibi ſuſpicionem conflarent: ſimul omnes machinas adhiberent, quibus de tuo ſtatu dimoueri tamen aliquando poſſes, credibile non eſt, quanto dolore exarſerim, cùm eos in conraminandum nomen tuum, in oppugnandam ſalutem tuam, tanto ſtudio incumbere perſpexiſſem. Qua quidem in re ne- mo fuit ex omnibus audacior Vergerio, qui tibi Chriſtiano, Catholico& Orthodoxo Re- gi, perſuadere ſe poſſe putauit, vt Eccleſiæ Polonæ caput conſtitueres, deq́ue doctrina re- ligionis iudicandi tibi poteſtatem arrogares, quo ſic, qui profitemur hactenuùs nos credere ſanctam Catholicam Eccleſiam, profitemur iam deinceps, nos credere non Catholicam, ſed Polonam Eccleſiam, ſacrilega diuiſione nos ab orbe reliquo Chriſtiano ſepararemus: quod pro ſua miſericordia procul Deus auertat. Hanc effrenatam hominis audaciam tuli grauiùs, quam vr ſilentio diſsimulare poſſum. In hanc igitur harenam, prouocatus ab eo, diſcendi, vt quam ille nomini tuo labem inferre conatus eſt, eam abſtergere pro virili mea contenderem.— Nouiſti me pientiſsime R E Xx, in tuis& ſancti tuĩ parentis oculis aſsiduè verſatus, bonam vitæ meæ partem traduxi: non ego tibi vel opibus, vel oris dignitate, vel fumoſis imagini- bus, vel aliis hoc genus aut corporis, aut fortunæ bonis fui commendatus vnquàm: cæte- rùm ſi qua fuerunt in me, quibus hæc ornamenta deberi putares, quæ tu pro bonitate ma- gis tua, quàm pro meritis vllis meis tam prolixe, tamque liberaliter in me contuliſti: ſi quæ fuerunt, inquam, quæ tu ſpectanda iudicares in me, quo tempore tantam tuã ſolicitudinem de me in Epiſcoporum Collegium cooptando declaraſti, nihil eorum deceſsit, poſteaquam ſum Epiſcopus deſignatus: ad ſtudium verò ſacrarum literarum permultum acceſsit. Ete- nim vocationis meæ memor, totos octo annos hos, quibus indignus ego, ſic Deo permit- tente, ſic te modò non compellente, Epiſcopum ago, non in alia re magis, quam in medi- tatione diuinæ legis conſumpſi: neque ſtudi], laboris, diligenriæ quicquam prætermiſi, quò poſſem eorum dogmatum non omnino rudis eſſe, de quibus hoc infelici ſeculo noſtro tam graues controuerſias excitatas eſſe videmus. Quò ſum autem illa perſcruratus diligentiuùs, hoc in ea fide Catholica& Orthodoxa magis acquieui, quam à ſanctis Maioribus noſtris per manus nobis traditam accepimus. Non te fallo pientiſsime Rex, non te fallo: Sic in ex- tremo die meo propicium experiar Iudicem illum viuorum& mortuorum, non te fallo. Cur autem fallerem? quam vtilitarem inde caperem? Egòne& tuam& meam ipſius ani- mam orco tradere conarer? Nullum tam ſuaue meritum eſt. Errare poſſum: prudẽs& ſciens agnitam veritatem oppugnare non poſſum. Extremæ fuerit hoc cuiuſdam improbitatis, quam in mores meos non cadere, à qua vitam meam omnem abhorrere, tu ſcis ipſe Do- mine miĩ RE Xx. Quòd ſi me talem exiſtimas, vt ſecùs loqui, ſecùs me ſcribere credas quàm ſentio, dignus non ſum, quẽ vel in terris tuis feras, vel huius lucis vſura frui patiaris. Sed ego nihil ambigo, quin idem ſit nunc etiam Iudicium de me tuum, quod fuit ante annos octo, quando me tanta voluntate tua vnum ex ĩis eſſe iuſsiſti, quibus de doctrina religionis iudi- candi poteſtas eſt permiſſa. Iudicium hoc tuum neque fefelli, neque fallo, neque fallam quò- ad vixero. Sed nec errare perniciosè queo pientiſsime RE X, quandoquidem eam ducem ſequor,& illius me Iudicio ſubmitto, quæ neque fallere ſcit, neque falli poteſt, quæ calum- na eſt& firmamentum veritatis, vnam, ſanctam, Catholicam,& Apoſtolicam Eccleſiam- Equidem precari Deum ſæpeè ſoleo, priùs vt mihi mentem omnem eripiat, quàm vt hac me præditum eſſe mente velit, vt orbem totum Chriſtianum deſipere, me verò ſolum ſapere perſuaſum habeam, vtque priuatum meum ſenſum publico totius Eccleſiæ ſenſui& con- ſenſui anteponam. Non igitur eorum incedo veſtigiis, quos inſipientes Prophetas vocat Ezechiel, qui ſequuntur Spiritum ſuum,& nihil vident. Non ego vel meum, vel cuiuſcun- que tandem alterius priuatũ, ſed eum, qui publicè promiſſus& miſſus eſt, Eccleſiæ ſpiritum ſequor: quẽ eſſe ſpixitũ veritatis manifeſtius eſt, quàm vt vllus dubitationi locus ie qusat- nterea zumcum hn in pectut unn ran poſtree Ioro N ſemuon 1 Pacrlc re, Deone fänne 7] ſegtnntll (rorch aretine t15, O nrrſrina qu ie Iir Trdilon uatum, ſed rationis ſden f llid i f.4 ) doluloch n ¹ 4 Wldloh en .„[ld. enned Rlldanen Alogh 5 3 n„] ¹ Anandum näw „ vilſem,Q 2 r Vahut a Lädolto, a dltnlerdz dai a Aremur laceu, an nos Celenen, duo Chniima g aam homilte a Hjran Nrnhs„ 1 lurenam has 3 1 5 Dara⸗ eamadltetetken 2 LH 4 e ſfß oculis alslqueſetn ir Ie e 4 3 Ulald, vel Tad- Sre ir SIHEAA r ares, Cuæ tuptode 2 1 . rar In ma eppp allter In meccch e nrzmhenn Dofrè tantamtua 2 1 1 anrnm doroeßeff leorum decelok, 2 11 44 aſc 1 millapercrurb i 9 2 1 . 7 mNV Kam re 1 allioote 2 4¹¹ n, 21 M 7 d aſoieckes! I uiixiu di 6 2. PERORATITO. 311 Intereà verò Deo grarias ago, cuius& hoc agnoſco beneficium, quòd etiam priuatus ſen- ſus meus cum publico totius Eccleſiæ ſenſu pulchre congruit, vt indubitanter ex animo eſſe vera credam omnia, quæcunque illa magiſtra didici. Quamobrem cùum idem nunc ſim, qui fui tum, quando tam illuſtri gratia, tamque propenſo ſtudio tuo, ſtatim vt ad regęni guber- nacula acceſsiſti, me in Epiſcoporum album referri voluiſti: ſi ad ſacrarum literarum ſtudia accesſio potiuùs aliqua ex eo tempore facta eſt, quam vt quicquam deceſſerit: ſi quàm lon- gisſimè ab eo abſum, ſecùs vt aliquid ſentire velim, quàm aut loquor aut ſcribo: ſi& in lo- quendo,& in ſcribendo non meum aut cuiuſquam alterius priuatum, qui falli poteſt& fal- lere, ſed Eccleſix Dei ſpiritum ſequor, quem conſtat ſpiritum eſſe veriratis: ſi denique fides erga te mea, ſi ſtudium& obſeruãrtia ſpectata tibi ſatis eſt& probata: ne dubita pientiſsime K EX, mihi potius credere, quem noſti, quàm neſcio quibus aliis, qui tibi vel ignoti ſunr, vel in peſsimam partem pluùs quàm ſatis noti:& que vel ſeribuntur, vel eriam dicuntur à me, ſic accipe: ſecùs vt non poſsim, etiamſi coram ipſo Deo, qui ſcrutatur cordis abdita, ſit dicen- dum: cùm nihil ſit quod minùs in me cadere queat, quàm vt aliud in lingua promptũ, aliud in pectore clauſum habeam. Quòd ſi vel morte mea ſalus ac tranquillitas Eccleſiæ repræſen⸗ tari poſſet, equidem non dubitanter eam oppeterem, illius auxilio fretus, qui cùm inimici eſ- ſemus, mori pro nobis& horribili ſupplicio crucis nos ab æternis gehennæ ſuppliciis libera- re, Deoque Patri cœleſti morte ſua reconciliare dignatus eſt. Sed ego nullam aliam repræ- ſentandæ ſalutis,& reſtituendæ trãquillitaris Eccleſiæ Dei viam& rationem inuenio, quàm ſi ordo in illa retineatur, ſi ad quod quiſque miniſterium vocatus eſt, illud implere cone- tur: ſi prima quidem Scripturis auctoritas tribuatur, ſed proximum ab ea locum Eccleſia- ſtice Traditiones obtineant: nec in Scripturarum interpretatione ſuum quiſque pri- uatum, ſed Eccleſiæ Catholicæ ſenſum& conſenſum ſequatur: ſacrilega ſepa- rationis Conſilia haud alirer atque præſentiſsimum venenum fugiantur: ſi denique omne ſtudium ab iis, qui debent& poſſunt, impenſum fuerit in vnitate ſpiritus in vinculo pacis retinenda: quò ſic omnes vnum corpus& vnus ſpiritus effecti, vnani- mmes vno ore honorificemus Deum& Patrem Domini noſtri Ieſu Chriſti: cui ſit laus, honor& gloria in ſempiterna ſecula. FINIS. GGg2 LECTO- LEOTORI CANDIDO. Sſolutum iam hoc eſt opus hriſti ſumma gratia, quod non ſolum peritis& ſiudioſis litterarum ſacrarum, verumetiam ius omnibus, qui de Keligione do- ctrinã nunc inter homines maximeè controuerſiã ſcituq nulli non neceſſariam velint cognoſcere, non poteſt non vtiliſſimum& gratißimum eſſe. Lege Magnum hunc H OSIVMN Epiſcopum, quiſquus es veritatus& pietatu amans, co nfer- mabus profettò pectus præſenti yelut ac diuino quodam antidoto aduerſus graſſantes hodie Peſtes& Sectas, cauebis à pſeudoprophetis, nec inſanus illus yocibus mouebère: Ecce hic eſt Chriſtus, ecce illic: quin potius& ſano intellettu,& Chriſtiano affectu præditus am- plecterus eam, quæ ſecundum pietatem doctrina eſt,& ſcies, quam lucem in tanta erro- rum caligine, qualem aduerſarij nobus offendunt tuiò ſequare. Et ſi erò, ve nihil cele- mus, digniſßimus hic Auctor, quem ſua virtus& doctrina ita commendat, vt alieno pre- cone non admodum egeat,& ji, inquam, us non diſtinxerit hoc opus in libros& pamagn- phos, vt quidam vocant, ſed continuam textus ſeriem amanuenſis illius vbique ſit ſequu- tus,& capita tantùm po eriora maiuſculis expreſſerit, nimirum de Audtoritate ſcraptu- ræ, de Traditionibus,& de(atholica Eccleſia: Tamen Juoniam ſic viſum eſt eruditus, quorum hac in parte Iudicium, yt ſperamus, Auclor non contemnet, acceſtit ea, quam vi- des, totius operus in libros quinque diſtributio: Tum vt minore negotio& maiore cum fructu omnia legantur, facta eſt illa ſectio linearum ſeu verſuum, vt yhbi noui aliquid ſenſus, aut alterins tractationus eſt initium, initiales etiam literæ proponantur. Quæ res mirum quantoperè Lectorem iuuet ac recreet, non ſolum in legendo„ſed multo magus in intelligendo, ac de mente quidem verbisi; ſcriptorls nibil decedit, niſi quòd ſenſus vbique magus perſpicuè& ordine quodam accipiatur. Quare laborem hunc noſtrum& ſtudium in hoc opere illuſtrando, ſi gratus es Lector, boni conſules, nec ſpernes opinor, quæ marginibus adſcripſimus, ſummam fereè argumenti, quo de agitur paucus complectentes. V ale in(hriſto ſemper,&(atholicum Epiſcopum in(atholica Eccleſia Catholicè ſantte docentem audi(atholicus: alienorum, yr Brentij& V ergerij, vocem nec audi, nec ſequere Sectarios. Inadih 107 p 7p 76 MA u, 7 * 1 1hn 1 WMdus, ,5 *ℳe 1 4 ſcltu b 1 Kitug nnan n,e imn a ds or, J7 IAſ M 4 voc 2: 46 MCihus m,J, ſuehen Tiſtuas afedn, Ram afn, e, zun uen, * em ucem, art. Et iren re, Eiren, lta ammenae 4 Cmmendat ht, K thot cyusin unh a Auen tr nltuphnnu 1 nimm e aluna a Luonun ſeyſun i ntemnet acrs, a nbr zrzuun 98 8 „uum y P 4 re h AANeur— tne ehnnhatan⸗ 5 9 bgento„ſl mn eceaur, nifquul ſm 11 . 1 . 1 , vec ſperner onmm :m hunc notrumg in gu mmn, uo 4 azim „E(atholium lit ſanutz un, N ¹ 1 DEFE EXPRESSO DEI VERBO, LIBEI. L. V. HIS TEMPORIBVS ACCOM⸗ MODATISSIMVS, Ab Auctore recens auctus& reco gnitus, atque Domini Henrici Ziberti Dunghen opena cum exemplari Romano collatus. 3 1 T EM, DIAIOOCVS TRIMEMBRIS, De Sacræ Euchariſtiæ ſub vtraque ſpecie communione: De Sacerdotum coniugio. De celebrando Sacro vulgari lingua, Auc(tore Ręuerendiſs. D. Domino Staniſlao Hoſio Cardinale Varmienſi Epiſcopo. alene Cum Indice copioſiſsimo. O 1 5 ſdeenes , K. S 2 Sas. — HSD, 1 ⸗E 2—9 R A— 2 A ☛☚= 2 S G 4 5 5* 2 4 9 H 4= 6 ANTVERPIEK, In ædibus Viduæ& Hæredum Ioan. Stelſij. M. D. LXXI. CVM GRATIA ET PKRIVILEGIO. GCg 3 Effrenata noſtri zẽporis Pæreiico- ri audacia, arro- Luu᷑& ſui obliuio. Eſa ss. Pro. 12. Roma. 1. Pſal. 103. Matt. Il, Cornicum ↄculos cõfgere dicũtur, qul ea quæ anti gui pprobant magno conſenſu, damnaut ac re⸗ ſcindunt. ier. 28. Mier. 14. Rier. 25⸗ Ihidem. Hæreticorã men daci,& furtã. Propbetæ Dei. Fier. 14. Prophetæ falſi. Fier. 5⸗ Exech. 33. Prophetarũ ve- rorũ et falſorum diſcrimen. Iorl. 1. S ERENISSIMO PRINCIPI ET DONINO, DONMINO SIGISMVNDO AVGVSIO, DEI GRAIIlAa REGILPOLONIK, MAGNO DVCI LITVANIAE, RVSSIAE, PRVSSIAE, Maſouiæ, Somogitiæque Domino& hæredi, Domino ſuo clemen- tiſsimo, STANISLAVS HOSIVS, Epiſcopus Varmienſis, orationes& obſequia ſua reue- renter commendat. — E expreſſo Dei verbo, vt aliquid ad te ſcribere aggrederer, Sigiſimunde Rex ſ N Auguſte, fecit effrænata noſtri temporis hæreticorum audacia, qui quamuis Ip⸗ I 1 ſi mirabiliter inter ſè diſſecti, ſic illud nihilominus certatim ad ſe ſingulæ ſectæ rapiunt, ſic ſibi ſolis vſurpant, vt eius poſſeſsione, cùm alios omnes, quorquor — ab ipſis diſſentiunt, tum Catholicos etiam& Orthodoxos excludere conêtur. Tanta enim eſt iſtorum hominum arrogantia, tanta ſui obliuio, vtalios omnes ſtupidos, bardos, ac truncos eſſe, nec in ſcripturis videre quicquam: ſe verò ſolos ſapere, ſe ſolos eſſe perſuaſum habeant, qui ſint veram earum intelligentiam aſſequuti. Eſt ne autem veriſimile vbi tantus eſt animi tumor, tanta mentis inflatio, quòd ibi poſsit eſſe ſpiritus ille, qui non equieſcit, niſi ſuper humilem& manſuetum,& trementem ſermones ſuos? Præclarè dixit Sapiens: Vbi humilitas, ibi ſapientia: vbi tumor& inflatio, ibi ſtultitia: dicentes enim ſe eſſe ſapientes, ſtulti facti ſunt. In conuallibus, vt ait ſanctus ille Rex& Propheta, non in mon- tibus emittit gratiæ ſuæ fontes Deus. Abſcondit à ſapientibus& prudentibus myſteria ſua, 8..„...——.— 1 reuelat autem ea paruulis. Itaq; nulli minuùs intelligunt, quid ſit expreiſum Dei verbũ, quàm — qui de eo maximè gloriantur, quiqus ſic ſibi ſolis illius intelligentiam arrogant, vt quod eſt in prouerbio, cornicum oculos configere velle videantur. Neque verò nouunn eſt hoc: Proprium hoc ſemper fait hæreticorũ, de expreſſo Dei ver- bo gloriari, ſibique ſolis illud vendicare. Quin& ante Chriitũ narum, quo alio quàm verbi Dei obtentu, pſeudoprophetæ populum ſeuucebantè Cum Hieremias Propheta triſtia multa pradiceret, ſicut alios Prophetas Dei, ſic& illũ, iis ferè verbis præfari ſolitum legimus: Hac dicit Dominus. An autem iiſdem verbis præfatus non eſt Ananias quoque pſeudopropheta, cùm longè diuerſa falso vaticinaretur: quem à ſe miſſum eſſe Dominus negabat. Quem etiam alio loco ſic de pſeudoprophetis iſtis loquentem audimus. Falsò Propheræ vaticinantur in nomine meo, non miſi eos,& non præcepi eis, neque loquutus ſum ad eos: Vifionem mendacem,& diuinationem fraudulentam,& ſeductionem cordis ſui prophe- tant vobis. Et alio loco: Nolite, inquit, audire verba Prophietarum, qui prophetant vobis,& decipiunt vos, viſionem cordis ſui loquuntur,& non de ore Domini: Dicunt iis, qui blaſ- phemant me: Loquutus eſt Dominus: pax erit vobis. Ac paulò poſt, dicit eos furari verba ſua. Quem locum Hieronymus interpretatur: Semper, inquit, imitatur mendacium verita- tem,& niſi habuerit aliquam ſimilitudinẽ recti, decipere non poteſt innocentes. Quomodo igitur in priori populo mentiebantur Prophetæ, atque dicebant: Hæc dicit Dominus. Et vidi Dominum. Et verbum Domini factum eſt ad illum, ſiue illöm: Sic hærerici aſſumunt teſtimonia ſcripturarum de veteri& nouo teſtamento,& furantur verba Saluatoris, vnuſ- quiſque à proximo ſuo, Prophetis,& Apoſtolis,& Fuangeliſtis,& aſſumunt linguas ſuas, Vt cordis venena ore pronuntient. Præclarè Hieronymus cum Prophetis illis mendacibus confert hæreticos,& imitari dicit mendacium veritatem. Sicut enim Prophetæ Dei dice- bant: Verbum Domini: Os Domini loquutum eſt: Hæc dicit Dominus: liſdem vocibus vte- bantur& pſeudopropheræ. Sed quid vtrique vaticinati ſint, nonnihil expendamus. Arguebãàt Prophetæ Deĩ peccata populi, ad reſipiſcentiam hortabantur, ſimul imminere grauem indignationè Dei denuncia- bãt, quod eos gladio, fame, peſte cõſumpturus, quod ſeruitute duriſsima preſſurus, quòd ad internecionẽè eſſet deleturus. Cõtra, mendaces illi, quos non miſerat Dominus, neq; precepe- rat eis: Non videbitis, dicebãt, gladium,& fames nõ erit in vobis: Sed pacem verã dabit vo- bis Dominus. Curabãt, inquit Propheta, contritionem filiæ populi cum ignominia, dicẽtes: Pax, pax,& non erat pax. Et ſicut dicit alius Propheta de mendacibus eſtis qui dicebant: Ait Dominus: cùm Dominus nõ eſſet loquutus. Conſuebant puluillos ſub omni cubito manus, & faciebant ceruicalia, ſub capite vniuerſæ ætatis, ad capiendas animas. Quam fuit iſtorum diuerſa prædicatio? dum illi terrent, vt ſeruent: hi verò palpant, vt perdant. Intereâ tamen Vtrique varicinabantur in nomine Domini, de verbo Domini gloriabantur vtrique. An aurem ſimillima non eſt noſtri quoque temporis Prophetarũ ratio? Quid aliud agunt, qui legitimè miſsi ſunt à Catholica Eccleſia, quàm quòd eadem illa populo annunciant, quæ Eſaias, Hieremias, Ezechiel, Daniel, Iosl, Ionas,& alij Prophetæ Dei olim annunciabant? Arguebant vide gpemadno K ignoſctäe dem horran”- nouil- quonle vam tenperamu vvmum ſerſeg znnos oerant arwlesgole ruſiquicqvid 7 zmeleux ad! gientiam,merea gepeccatorum à Adeundem m Tuütiens.Inip Necqpe dider Magnus appell jxnoſcat Deust poßiit, quem llle Cain quidem ob xßicias ad ſacrit modo jam inde? nem, ad hanc æta ita predicauit, per eum graviter init tmen propterea! natus efugete lo recime,& niquit vonnililattulit, fore peccata: ſed mus Cum Danis dunt,qui audacte elle dicit manciite cum lonas proph dutus jple ſacco, mtentur ſaccis ho⸗ retlir vir a yia ſua Iconuerſionem ii ſi K hic: eeronymus:Ide Aute fortius ao em verbis 3 1 bcdelia denn el Pr A M WW 1 d p, nanüd 8 DO Lagr A 4 W nn. 2 PICON; el. . 1 dece g Or 2ℳ 1 wui alda. ül 81 uscenmai. 14ʃ 14. 12 Cm*. o aoson P 4 ndocoxdenud 1* A MO prao „Ralcond etd ſolosſcyer. a 2 1. Auun kkneaueg a dobteleſpirs„ lermohes os’N a di tuldriackenes n dex KbupheN a 9 s K prcenrbuig a Ii exprellum Dah N dr i e,[.v, rretlcorü, de expd 1 umaum, quodot eremlas Propheta W. 1 0 1 ne Ap„ Domus hegadak, „ Deque loquutus in 1 1 Lductlonem corchl 1 ArODhof. arum qui prophetu t Domini: Dicumnt 9 aulo poſt, dicit ebs 8 t jmitarut wendà poreſ innocertet 2. ant: Hæc ddct I eillom. Sichret an verba Sudh a ſtis Kafunont 3 propherbili 65 4 renim propht 1 1S 1 Dominoslſen 2 IIIllle?, 1*, D oher 84 4 1 a! ropl. 1 ArgUee, † 5 jnatlone b 10 5* r. zDrellth Ina em! r ½ GU te oull 2ratDonln0s) 2 21† 00— AeI4! 14„, Aracem! E bs: Sed p“ e teperbult A) 6 prur t 1 1 FtlaDd 0 — DE EXPRESSO DEI VERBoO. 314 tflerent, vt vlularent, tur, vt ſe conuerterent Arguebant illi ſcelera populi: hortabantur, vt expergiſcerentur ebrij, v terroresque magnos denunciabant. Quos ita perterrefactos hortaban ad Dominum, vt dignos pœnitentiæ fructus facerent„quò ſic tota mente correctis, pœnas eis effugere liceret, quas Dominus fuerat comminatus. Conuerſis autem ad Dominum in 10⁰*/³. ieiunio& fletu,& planctu, ſic demum Domini miſericordiam annunciabãt: ſimul vetabät, ne quis propter magnitudinem ſcelerum, veniam deſperaret, quoniam benignus eſt Domi- nus& miſericors, patiens& multæ miſericordiæ,& præſtabilis ſuper malitia: Non vult mor Frecb.;. tem peccatoris, ſed magis vt conuertatur,& viuat, nec humanam imitatur impatiẽtiam, ſed longo tempore noſtram præſtolatur pœnitentiam, vt, ſi nos dignos pœnitentiæ fructus fe- cerimus, pœnireat& ipſum ſuæ comminationis,& mala quæ denunciauit, non inferat, no- ſtræq́; ſententiæ mutatione mutetur& ipſe. Sic erectis in meliorem ſpem animis morta- hum, ne fortè prædicata diuinæ clementiæ magnitudo, negligentes eos& ſecuros redderet- vide quemadmodum ſermonem ſuum temperauerit: Quis ſcit, inquit Ioël, ſi conuertatur, oos.- X& ignoſcat& relinquat poſt ſe benedictionem? Quaſi dicat, inquit Hieronymus: Nos qui- Hieres. dem hortamur, quod noſtrum eſt, ad pœnitentiam, quod ineffabiliter clemẽtem eſſe Deum nouimus: quoniam verò profundum ſapientiæ& ſcientiæ Dei noſſe non poſſumus, ſenten- tiam temperamus,& optamus potiùs, quam præſumimusi gnota nobis iri peccata. Hiero- nymum verò ſequutus Remigius Alrisſiodorenſis Epiſcopus, ante ſeptingentos, plus minus Lenidi Altiſe annos: Poterant illi inquit, reſpondere, quia Dominus patiens eſt,& multæ miſericordiæ, ſi⸗ e henne cut tu dicis,non eſt neceſſe vt affligamus nos,& agamus pœnitentiam, quia ipſe miſerebitur noſtri, quiequid egerimus. At contraà Propheta: Qis hominum, inquit, ſcit, ſi conuertatur è furore iræ ſuæ ad miſericordiam? Impoſsibile, eſt hominem ſcire. Melius eſt vt nitentiam, mereamur veniam peccatorum aſſequi,& quodpoſt ne peccatorum adepra, tunc offeramus ſacrificium,& libamen Domino. Ad eundem modum ante quadringentos annos, enarrans eadem verba Rupertus Abbas Rupertus Abbas Tuitienſis: In ipſa, inquit, pœnitentia, cautos eſſe cupit,& ſecuritatem tollit. Taiuas Neque diuerſum ſenſit ab iis ante trecentos prope annos, Albertus quoq;, non temerè Alhertus Mag- Magnus appellatus, qui eadem verba explicans: Qamuis, inquit, certum ſit, quòd contrito uu. ꝛgnoſcat Deus, tamen incertũ eſt vtrum aliquis verè contritus ſit. Videbit quod corrigi non Ldeechip. poſsit, quem ille deſpexit: Orabat ſceleſtus Dominum, à quo non miſericordiã cõſequutus. Cain quidem obtulit, ſed Deus ad munera eius non reſpexit. Moſes de quibuſdam dixit: Ne reſpicias ad ſacrificia eorum. Hactenus Albertus. Vides quomodo Ioël prædicauerit,& quo- Cene. 4, modo iam inde à mille ducentis annis per longam Sacerdorum& Epiſcoporum ſucceſsio- umn. 1o. nem, ad hanc ætatem vſque noſtram, hec illius verba fuerint intellecta. Neq; verò ſolus Ioël ita prædicauit, verùm& Daniẽl, cùm Regi Nabuchodonoſor ſomniu eum grauiter initiò non perterrefecit, cum quę mala euentura illi eſſent, predicaret? Neque tamen proptereaà ſtatim deſperare iuſsit, quin viam oſtendit, qua pœnas, quas fuerat commi- natus, effugere liceret. Placeat tibi, inquir, Rex, conſilium meum, peccata tua eleemoſynis redime,& iniquitates tuas miſericordiis pauperum. His verbis perterrefacto, conſolationis nonnihil attulit, neq; tamen ſecurum eum eſſe voluit. Non dixit, certò ſtatue tibi remiſſa fore peccata: ſed forſitan, inquit, ignoſcet Deus delictis tuis. Quæ Verba tractans Hierony- Hiero in Dan mus: Cum Danieèl, inquit, præſcius futurorum de ſententia Dei dubiter, rem temerariam fa- ciunt, qui audacter veniam pollicentur peccantibus. Gloſſa verò ordinaria, intollerabilem eſſe dicit hanc iſtorũ temeritatem. Sic itaq; Ioẽl, ſic Daniél. Quid autem Rex ille Niniux, Nixiuitarum cùm lIonas Propheta fore prædixiſſet, quòd poſt quadraginta dies Niniue ſubuerteretur, in- Regis panitäiia. dutus ipſe ſacco,& in cinere ſedens, an populum ad pœnitentiam hortatus non eſt? vt ope- rirentur ſaccis homines& iumenta: vt clamarent ad Dominum in fortitudine, vt conuerte- retũr vir a via ſua mala,& iniquitate, quæ eſt in manibus eorum. Num autem poſt eiuſmo- di conuerſionem ſtatim iubebat certum eſſe de venia? Nequaquam, ſed ſicut Ioël, ſicut Da- Davial.. niẽl, ſic& hic: Quis ſcit, inquit, ſi conuertatur,& ignoſcat Deus. Quem locum exponens Hieronymus⸗Ideo, inquit, ambiguum ponitur& incertum, vt dum homines dubij ſunt de ſalute, fortiùs agant pœnitentiam& magis ad miſericordiam prouocent Deum. Queæ toti- dem verbis reperuntur à Remigio& à Ruperto,& in Cloſſa ordinaria, vt nunquam ſecuùs in Eccleſia Dei Prophetarum horum verba quiſquam interpretatus fuiſſe videatur. Quorum hunc prædicandi modum etiam Apoſtolos ſequutos eſſe legimus. Sic enim Si- Aℳo*. monem Magum, qui donum Dei exiſtimabat pecunia posſideri poſſe, Petrus affatus eſt: Pœ nitentiam age ab hac nequitia tua,& roga Deum, ſi fortè remittatur tibi hæc cogitatio cor- De ſeonehe dis tui. Si fortè, inquit, certum& ſecurum eſſe non iu ſsit. W aar ſ4 d ni. Hant Prophetarum& Apoſtolorum doctrinam retinet adhuc Eccleſia Catholica, quæ terrorem peccantibus incutit, quò ſic eos ad pœnitentiam prouocet, quam cùm egerint, non Pſalas. eos proptereà ſtatim efſe iubet abſq́; meru, quin à noxia ſecuritate dererret potiùs modis omnibus, ac ſperare quidem iubet in Domino,& facere bonitatem: cæterum fiduciam, certi⸗ tudinemq; remiſsionis peccatorũ lactare,& in ea quieſcere vetat. Quamuis enim de miſeri- GGg 1 cordia agentes pœ- actam pœnitentiâ remiſsio- * m ſuum exponeret, an Dau 4. ———ᷓ DE EXPRESSO cordia Dei, de promisſis eius, de Chriſti merito, de ſacramètorum virtute,& eficacia nemo pius debeat dubitare, tamen dum ſeipſum quilibet, ſuamꝗ́; propriam infirmitatem reſpicit, de ſua gratia formidare ac timere poteſt.. 6 2 icati Eſaie, Hieremiæ, Ezechiélis, Daniélis, Ioëli Hæc eſt Eccleſiæ Catholicæ prædicatio cum EFſais, Hieremiæ, D. ‚Ioélis, Ionæ: quin& Petri Apoſtoli prædicatione pulchrè congruens. Al Eccleſia Num autem cum ea conſenriunt etiã ij, qui ante triginta hos annos diſceſſerint a nobis? Heeahesr quin ab ea potiùs ex Diametro, quod aiunt, diſtare videtur. Quid enim aliud ij, quam ꝗuod ſua ſalute ſe .. 1,. . ⸗.11 1. etx albus no erat 100 1— cerias eſſe falſo Ananias, quod Semeias, quod reliqui mendaces Prophetæ, qu e quutus Domi exiſt:mant. nus: Non videbitis, aiunt, gladiũ, nõ erit fames in vobis, ſed pacẽ veram dabit Vobis Pomi- Feretirara, ls: pax, ſubinde vociferãtur, cùum non ſit pax, ac ingente gu6da Kecnrjrar zinnnejantes, das,ua. multorũ animas decipiunt. Docent enim, qualiacunc; ümt oper ngſlran d um tamẽ ſixa, fir- mad; ſit fides noſtra, certos nos eſſe balutis Roſtl, Ghandaccie opera Denem reſpicit. Ionæ 3. Cuùm aperra ſint ſcripturæ verba, vbi de placato Niniuitis Den loquitur: wigit Jeus opera Fſam. 24. eorũ, quia conuerſi ſunt de via ſua mala,& miſertus eſt. V idit Deus opera, dicit 1 ropheta. Iſti contra: Non reſpicit Deus opera. Alius verò Propheta Vide, inquit, humilitaté meam, Eſalm. ui.& laborem meũ,& dimitte vniuerſa delicta mea. Et in alio Pſalmo: Vide humilitatẽ meam, & eripe me, quia legẽ tuam non ſum oblitus. Vide quoniam mandata tua dilexi Domine, Hilarius. in miſericordia tua viuifca me. Quæ verba enarrans Flilarius: Reſeruans, inquit, omnia iu- Ambroſe dicio diuino, eripi ſe ob humilitatis meritũ depoſcir. Quem ſequutus Ambroſius: Quaſi is, inquit, qui humiliauerit cor ſuum, quaſi is, qui plurimum laborauerit, ibi ſibi dimitti peccata deſiderat, hic erui ſe precatur. Ac ponnullis interiectis: Athleta bonus membra ſua mon- ... Tr 8 G ¹ ſtrat, vt ſug conuerſationis approbet diſciplinam, monttrat etiam tunc Sheddrrlicand poſt aliqua certamina grauiora iterum certaré compellitur, vt Iudex videns feſſum corpus, nequaquam eum certare compellat. Et tu oſtende cordis rui humilitaté, vt titulos Virtutis „. 1. 1 1 8. 3 2 4 is tui certamina, v Certas rſum conſum- 2. Tim. 4. oſtendas: oſtende corporis tui certamina, vt dicas: Certamen bonũ Cerraui,ch rſum co um maui, vt videns ſpiritualis Iudex certaminis agonem, coronam iuſtitiæ decernat, quoniam * 2 1 1ci HB Ir r ſ1 3 2A7 11 legẽ agonis impleſti. Precatur Propheta Deum, vt reſpiciat humilitatẽ ſuam, laborem ſuum, 5* a5— e ilexerit. Sur tars & quod legẽ Dei non ſit oblitus,& quòd eius præcepta dilexerit, quæ per nos etià oſtendi 3 3 1 ritemporis Pfet etæ,& Pſeudoeuagelifte nega Opera noſera cu Deo præcepit Ambroſius. At noſtri temporis Pleudoprophetz,. 8 3 928 elilta nedas rare Deum nsã Deũ opera noſtra reſpicere, negãt illis ei curæ quiequa eſſe: quicquid ſit de illis, certo niiſo= no ſtri ten poris.., AMrith peceara bi ſint emiſl Trudbchtee minus vnumquemq; ſtatuere debere, quòd gratis propter Ohr t peccara ſbi 4 remiſla, 4 quòd acceptus Deo, quòd vitæ ſit hæres æternæ: quandoquidè omnis iuſtitia& ſane m ã ſi 1 3: Contritio verò, vſq;, eò nihil proſit, vr magis etiam fa- Coneritis· ſtra merũ ſit peccatũ,& res damnata: Contritio* erO,N 19; mhil Pr 41 Se mag 3 tia n a ciar peccatorẽé. Quod ſi quem arrodit proprer peccatu contetentia, iic eum reſponſare iubèt: Quid peccatũ, peccarum: attamen ego ſanctus ſum: Si ego probus non ſum, Chriſtus tamen Wwiras n0 Haæreticorã im 4...—.. 1., fe o a lui 10 I12 pie vocts& ſes probus eſt. Waſi verò iam eſſe cuidis improbo liceat, quonia Lirtdehie bus eſte 141 ius iu 15; Ras tiam 1 lcam nullam eit tentic ſticia nos iuſtos, huius probitate probos eſſe docent, etiam ſi non modo micam nullam eius probitaris in nobis habeamus: veruùm inſuper omni Hlagitiorũ genere cooperti ſimus. Auo turpior es, ait vnus ex his, eò citius impertit gratiam Deus. Qui ſuos etiam ita dicere iubet: Peccata mea non meam conſcientiam, ſed Chriſtum premunt. cap. Quid aurtẽ, an cum Hieremia Propheta nobis quoq; dicere nõ licebit? Stupor& mirabilia facta ſunt in terra: Propheta prophetabant mẽdacia, Sacerdotes applaudebãt manibus ſuis, & populus meus dilexit talia. Revera dilexit populus talia, Nam ſic homines, mendlaciumn Prophetarum iſtorum blandis vocibus, tanquam Syrenaruũ dulcibus cantilenis, am demen- tatos videre licet, vt ſi quis vera magis& ſalutaria, quam quæ grata tint auribus eorũ,& iu- Idiotarã quorum cunda prædicare velit, explodatur. Itaq; non dubitant rudes etiam aſini, nonnunquã Prophe li dam huius ſecuſi tis, quid vaticinari debeant, præſcribere,& a quibus docendi veniunt, eos docers. Nolite, in⸗ Sdhe an quiunt, videre, nolite aſpicere in nobis, ea, quæ recta ſunt loquimini Aobzepheenihe wisee Hieron. re in nobis errores, Solam fidem nobis prædicare, gehennæ flaintnas necomtginemint, ſes promittere nobis regna cœlorum, vt polt luxuriam& delicias, poſt inecſtas nuptias, Pane datur nihilominus nobis Paradyſus. Quid nobis oſtenditis viam Domini; ber Arlan hn libenter ingredimur? quod replicatis nomen ſancti Iſfael: quod noſtri pectoris arcana non penetrat?. Vides pientisſime Rex, qualis eorum, qui ſe noſtro ſeculo vocant Pnande Ge einnhe hil cum Euangelio commune habeant) qualis contra ſit Catholicorum Pal d Nu ſit aliud illi quàm credere iubent vnumquemque, certoque ſtatuere, quòd ſit in Di chini 10 . indubitatus hæres regni cœlorum, quicquid ſit de operibus.Et cum hac inani ua fiduc · i Catholicorum— homt d. 8 2 x ſu licia: Noſtri contra, quamuls de Domim mlletl caborutio æ ducunt homines ad æterna gehennæ ſupp a, Al e Ne uisclld cls- aſſenſus. cordia ſperare iubeant, ſecuros eſſe tamen homines vetant: jimitmae i nirezn igeene e dant, quòd à peccatis reſipuerint, niſi dignos etiam pœnitètiæ fructus Ten 42 uun Vne fitentur fidem, eam ex operibus oſtenderint. Quòd cum ad eun ud iu ieonſd tum fuerit, non quæretur ex nobis, quid crediderimus, verum quid credentes in corp noſtris, vel boni vel mali geſſerimus. lcos(cùm ni- An au- ſed nonin lcli cordia Doniui Kirazb loc’ tem ſellrmn oer teritulitann uibes, nquam ceeun bi remilla w giguidſt ds umuttate ing wenlanus, Opofte nceram facete oz elle gebere,ſe etiam,It ne dep proferunt aut tuentur. Qi cles ſuum vnigenitu Virilter agite, ne ciepulillanimes, ſtis reſiſtere in di mus per eum. Co arores Chriſtus hueroin medio y ctor vitæ meæ, àq ſum quia neq; mo te Dei. Omne quc Ciſquis inuocau dum,& hec eſt vie fen Brentius ad co Is,It expumice! naque, quam ſité Hieremiæ& Ezec num idem factitat mul yt fuit bapti us autem alis il dt Macchaus ſuhr ctenim: quia Ang Ndem tuum. Qus ula Satanas trant dldus parat. Sic apat hereticus ricetur,vritu K& filat. Trac rae 85 P EII VERBO. 315 d † An autem alterutri diuinæ legis oraculis inſtructi non ſunt? quin de expreſſo Dei verbo, aad gloriantur vtriqʒ. Clamant vtrique: Verbum Domini, Os Domini loquurum eſt, Hiæc dicir Weenne, Dominus. Proferunt ſcripturas Catholici: Facite fructus dignos pœnitentiæ: Niſi pœniten- Kirag, m tiam habueritis, omnes ſimiliter peribitis. Compati oportet, ſi conglorificari: cõmori, ſi con- 2. Tum.. 2. 1 uiuere: ſuſtinere, ſi conregnare volumus. Si vis ad vitàm ingredi, ſerua mandata. Si hac ſci- Seer1,s. tis, beati eritis, ſi feceritis ea. Tu reddes vnicuiq; ſecundum opera ſua. Omnes nos manife- vims 6 ſtari oporter ante tribunal Chriſti, vt referat vnuſquiſq; propria corporis, prout geſsit, ſiue. Corinth. 5. 2* bonum, ſiue malum. Omnis miſericordia faciet locum vnicuiq; ſecundum meritum operum r. 7 1 ſuorum. Ego venio citò,& merces mea mecum eſt, reddere vnicuiq; ſecundum opera ſua: Ioan. 5. muf 2 Procedent, qui bona fecerũt, in reſurrectionem vitæ: qui verò mala egerunt, in reſurrectio- wn a nem iudicij. Neſcit homo, vtrum amore, an odio dignus fit. Delicta quis intelligit? Ab oc- 8 d A. cultis meis munda me. Quis poteſt dicere, mundum eſt cor meum: purus ſum à peccato? Taen U. de- Verebar omnia opera mea, ſciens quòd non parceres delinquenti. Nihil mihi conſcius ſum, 106*. do Rlun a ſed non in hoc iuſtificatus ſum. De propitiato peccato noli eſſe ſine metu. Ne dicas: Miſeri- 1. Cyrinth. 4. lsun i cordia Domini magna eſt, multitudinis peccatorũ meorum miſerebitur. Miſericordia enim Dhibp duc d& ira ab illo citò proximanr,& in peccatum reſpicit ira illius. Cum timore& tremore ſalu- Proaerb.z8. Keclasmgt e tem veſtram operemini: Beatus homo, qui ſemper eſt pauidus: Qui ſine timore eſt, non po- Eaech.i. ſegulns mdmh terit iuſtificari. Hæ ſunt,& complures aliæ ſcripturæ, quas longum eſſet omnes recenſere, hre eire wen orabent iſth i quibus, tanquam expreſſo Dei verbo, probare conantur Orthodoxi, non ſatis eſſe, ſi quis vitadie. dleta donuswend credat ſibi remiſſa eſſe peccata propter Chriſtum, ſe eſſe in gratia, ſe eſſe hæredem vitæ æter- Ld ea. tuam uncgenta a næ, quicquid ſit de operibus ſuis: ſed ſicut ipſum Chriſtum pati priuùs oportuit, atq; ita de- e pe,r wtludex idensch mum intrare in gloriam ſuam, ſic& nos pati prius oportere, quàm ad illam gloriam per- Luc.r. uumiltat nin n ueniamus, oportere ſicut ambulauit ipſe, ſic ambulare nos quoque: oportere per bona ope- ErSraße eese donü cenai ot a ra certam facere vocationem noſtram:& cùm omnia fecerimus, non proptereà ſtatim ſecu- niue. 1 J,. d decenn) ros eſſe debere, ſed vereri omnia opera noſtra& dicere, quòd ſerui ſumus inuriles, vſque eò Maris. etiam, vt ne de propitiato quidem peccato ſimus abſque metu. Wen er Proferunt autem& ſuas ſcripturas, qui ſegregauerunt ſeipſos,& contrariam ſententiam ſalw. 6. 1 4 tuentur: Qui crediderit,& baptizatus fuerit, ſaluus erit. Sic dilexit Deus mundum, vt filium Eſa.2. . ſuum vnigenitum daret, vt omnis qui credit in eum, non pereat, ſed habeat vitam æternam.* 23,— 5 Viriliter agite, nec paueatis ad aſpectum eorum. Viriliter age,& confortetur cor tuum. Di- haiie. cite puſillanimes, confortamini, nolite timere. Aſſumite vniuerſam armaturam Dei, vt poſ-. loan.4- ſitis reſiſtere in die malo. Cui reſiſtite fortes in fide. Eilium ſuum miſit in mundum, vt viua- mus per eum. Commendat Deus charitatem ſuam erga nos, quòd cùm adhuc eſſemus pec- catores, Chriſtus pro nobis mortuus eſt. Dominus regit me,& nihil mihi deerit. Si ambu- lauero in medio vmbræ mortis, non timebo mala, quoniam tu mecum es. Dominus prote- ctor vitæ meæ, à quo trepidabo? In te Domine ſperaui, non confundar in æternum. Certus ſum, quia neq; mors, neq; vita, neq; Angeli, neq; vlla creatura poterit me ſeparare à charita- Rom. 5. Pſalm. 22. Pſal.eodem. Pſal 26. Pſalm.z0. Rom. 8. Ioan.5. Rom. 10. 2. Ioan 5. te Dei. Omne quod dat mihi pater, ad me veniet,& eum qui venit ad me, nõ eiiciam foras. Quiſquis inuocauerit nomen Domini, ſaluus erit. Omne quod natũ eſt ex Deo, vincit mun-⸗ dum,& hec eſt victoria noſtra, quæ vincit mundũ, fides noſtra. Hæ ſunt ſcripturæ, quas ad- fert Brentius ad confirmandam certitudinem ſuam,& inanem fiduciam. Verùm eius gene- ris, vt ex pumice lac expreſſeris citius, quàm ex illis hoc, quod vult Brentius, elicueris. Vides ĩtaque, quàm ſit vetus hoc, quod de expreſſo Dei verbo gloriantur hæretici, cùm etiam Hieremiæ& Ezechiélis temporibus fuerit hoc vfitatum. Quid autem nato iam Chriſto, num idem factitatum non eſt? Notisſima eſt Euangelica illa hiſtoria, qua ſcribitur: Ieſum, Natth 4. fimul vt fuit baptizatus, in deſertum à ſpiritu ductum,& ibi à diabolo fuiſſe tentatum. Qui⸗ leſus aatius — bus aurem aliis ille, quàm ſcripturarum armis cum Chriſto congreſſus eſt? Statuit eum, di- ¹"¹e¹ss. venn ſ cit Matthæus, ſupra pinnaculũ templi,& dixit ei: Si filius Dei es, mitte te deorſum, ſcriptum iicdst eſt enim: quia Angelis ſuis mãdauit de te, in manibus tollér te, ne fortè offendas ad lapidem ſahn.ss. pedem tuum. Quem locum tractans Ambroſius, valdè ſalubriter admonet: Diſce hic quoq;, Anubr. lir.4. iis oten quia Satanas tranfigurat ſe in Angelum lucis,& de ſcripturis ĩpſis ſæpè diuinis laqueum fi- n Luc. um Don delibus parat. Sic hæreticus facit, ſic euiſcerat fidem, ſic iura pietatis impugnat. Ergo non te Heæretieci in 2n- capiat hæreticus, quia poteſt de ſcripturis aliqua exempla proferre: ne ſibi arroget, quòd do- gelos lucis tranſ ctus videtur, vtirur& diabolus teſtimoniis ſcripturarum, non vt doceat, ſed vr circunſcti- ½ rati. bat& fallat. Tractat eundem locum longè pulcherrimè æqualis Ambroſij Vincentius Lyri-„Snegrien Lrie, wlKofun. nenſis, in illo aureo ſuo libello, quem inſcripſit pro Catholicæ fidei antiquitate& vniuerſi- ærertici ad con- hiſ tate. Libet autem altius illius verba repetere, cum digna ſint, quæ non legantur modò, ve- Lmuus ſua doy- rumetiam ediſcantur. Hic fortaſſe aliquis interroger, inquit, an& hæretici diuinæ ſcripturæ henr wnnu teſtimoniis vtantur. Vtuntur planè,& vehementer quidem. Nam videas eos volare per ſin⸗ vtuntur. gula quæq; ſanctæ legis voluminas per Moſi, per Regnorum libros, per Pſalmos, per Apo- ſtolos, per Huangelia, per Prophetas. Siue enim apud ſuos, ſiue apud alienos, ſiue priuari m, 7¹ enwil 319 ſiue publicè, ſiue in ſermonibus, ſiue in libris, ſiue in conuiuiis, ſiue in plateis, nihil voquam n. oen Se Pene de ſuo proferunt, quòd non etiam ſcripturæ verbis adumbrare conentur- L Pault amo- In 2. ſericope apologiæ ſuæ, con tra Petrũ à Soto⸗ Oulluos edlafle 7 — (ul Perelegantes AM etaphoræx. Iatth. 7. Luccæ 6⸗ Ouium veſtitus quid. Lupi rapaces qui. Matth. 7. Hæreticorium Ffructas. 2. Corinih. 1. Hæretici transfi- Surati in Apoſtæ 4os Chriſti- Fatanas transfi- garatus in An⸗ gelui lucis. Diabolus ſacræ ſc⸗ipturæ exem plis ad fallendum iit2†. Ma'th. 4⸗ Pſalm. s0. Noꝛrandum. Diaboli& Hæ: retichrã in citan= dis ſcripturis ea- dem vis& par auctoritas. Hærelicorum conkenticula. DE EXPRES5' 0O G Samoſateni opuſcula. Priſcilliani, Euuomij, Iouiniani, reliquarumꝗ́; peſlium, cernes infini- tam exemplorum congeriem, propè nullam omitti paginam quæ noui ac veteris teſtamenti ſententiis fucata& colorata non ſit. Sed tanto magis cauendi& pertimeſcendi ſunt, quanto ccultius ſuib diuinæ legis vmbraculis laritant. Sciunt enim fœtores ſuos nulli ferè citò efſe placituros, idcircò eos cœleſtis eloquij velut quodam aromate aſpergunt, vt ille qui hama- num facile deſpiceret errorem, diuina non facilè contemnat oracula. Itaque faciunt quod hi ſolent, qui paruulis auſtera quædam temperaturi pocula, priùus ora melle circumlinunt, vt in⸗ cauta ætas, cùum dulcedinem præſen ſerit, amaritudinẽ non reformidet. Quod etiam iis curæ eſt, qui mala gramina,& noxios ſuccos, medicaminum vocabulis pręcolorant vt nemo, ferè, vbi ſupraſcriprum legerit remedium, ſuſpicetur venenum. Idem denique& Saluator clama⸗ bat: Attendite vobis à Pſeudoprophetis, qui veniũr ad vos in veſtitu ouium, intus autẽ ſunt lupi rapaces. Quid eſt veſtitus ouium? niſi Prophetarum& Apoſtolorum proloquia, quæ iidem ouili quadam finceritate, agno illi immaculato, qui tollit peccata mundi, tanquam vel-⸗ lera quædam texuerunt. Qui ſunt lupi rapaces? niſi ſenſus hæreticorũ feri& rabidi, qui cau- las Eccleſiæ ſemper infeſtant,& gregem Chriſti, quaquà poſſunt, dilacerant. Sed vt fallaciuùs incautis ouibus obrepant, manente luporum ferocia, deponunt lupinam ſpeciem,& ſeſe di- uinæ legis ſententiis veluti quibuſdam velleribus obuoluunt, vt cuùm quiſque lanarum mol⸗ liciem perſenſerit, nequaquam aculeos dentium pertimeſcat. Sed quid air Saluator? Ex fru- ctibus eorum cognoſcetis eos. Id eſt, cum cœperint diuinas illas voces, nõ iam proferre tan- tùm, ſed eriam exponere: nec adhuc iactare ſolum, ſed etiam interpretari: tunc amaritudo illa, tunc acerbitas, tunc rabies intelligitur, tunc nouitium virus exhalatur, tunc profanæ no- uitates aperiuntur, tunc primùm ſcindi ſepem videas, runc transferri Patrum terminos, tune Catholicam fidem cædi, tunc Eccleſiaſticũ dogma lacerari. Tales erant hi quos percutit Apo-⸗ ſtolus Paulus, in ſecunda ad Corinthios, dicens: Nam eiuſmodi, inquit, Pſeudoapoſtoli ope- rarij, ſubdoli, transfigurant ſe in Apoſtolos Chriſti. Quid eſt transfigurant ſe in Apoſtolos Chriſti? Proferebant Apoſtoli diuina legis exempla, proferebant& illi. Proferebant Apoſto-⸗ li Pſalmorũ auctoritates, proferebant& illi. Proferebant Apoſtoli ſententias Prophetarum, & illi nihilominùs proferebant. Sed cum ea, quæ ſimiliter protulerant interpretari non ſimi⸗ liter cępiſſent, tunc ſimplices à ſubdolis, runc infucati à fucatis, tunc recti à peruerſis, tunc po ſtremo veri Apoſtoli aà falſis Apoſtolis diſcernebantur. Et non mirum, inquit: ipſè enim Sa- tanas transfigurat ſe in Angelum lucis, non eſt ergo magnum, ſi miniſtri eius transfiguren- tur, ſicut miniſtri iuſtitiæ. Ergò ſecundum Apoſtoli Pauli magiſteriũ quotieſcunq; vel bſeu- doapoſtoli, vel Pſeudoprophets, vel Pſeudodoctores diuinæ legis ſententias proferunt, qui⸗ bus malè interpretatis, errores ſuos adſtruere conentur, non dubium eſt, quin auctoris ſua callida machinamenta ſectentur, quæ ille nunquam profectòo cõminiſceretur, niſi ſciret om- ninò nullam eſſe ad fallendum faciliorẽ viam, quàm, vt vbi nefarij erroris ſubinducitur frau- dulentia, ibi diuinorum verborum prætédatur auctoritas. Sed dicet aliquis: Vnde probatur, quòd Sacræ legis exemplis diabolus vti ſoleat. Legat Euangelia, in quibus ſcribitur: Tunc aſſumpſit eum diabolus, id eſt, DOominum ſaluatorem,& ſtatuir eum ſupra pinnam templi, & dixit ei: Si filius Dei es, mitte te deorſum: ſcriptum eſt enim, quod Angelis ſuis mandauit de te, vt cuſtodiant te in omnibus viis tuis. In manibus tollent te, ne forte offendas ad lapi- dem pedem tuum. Quid hic faciet miſellis hominibus, qui ipſum Dominum maieſtatis, ſcri⸗ pturarum teſtimoniis apperiuit? Si, inquit, filius Dei es, mitte te deorſum. Quare? Scriptum eſt enim, inquit. Magnopere nobis doctrina loci iſtius attendenda atq; retinenda eſt, vt tan- to Euangelicæ auctoritatis exemplo, quando aliquos Apoſtolica ſeu Prophetica verba pro- ferre contra Catholicam fidem viderimus, diabolum per eos loqui minimè dubitemus. Nam ſicut tunc caput capiti, ita nunc quoq; membra membris loquuntur: membra ſcilicet diabolĩ membris Chriſti: perfidi, fdelibus: ſacrilegi, religioſis: hęretici poſtremò, catholicis. Sed quid randem dicit? Si, inquit, filius Dei es, mitte te deorſum. Hoc eſt: Filius vis eſſe Dei,& hære- ditarem regni cœleſtis accipere, mitte te deorſum, id eſt, ex iſtius te ſublimis Eccleſiæ, quæ etiam templum Dei putatur& doctrina& traditione demitte. Ac ſi quis interroget quem- piam hæreticorum ſibi talia perſuadentem. Vnde probas? vnde doces, quòd Eccleſiæ Catho- licæ vniuerſalem& antiquam fidem dimittere debeamè Statim ille: Scriptum eſt enim. Er continuò mille teſtimonia, mille exempla, mille auctoritates parat, de lege, de pſalmis, de Apoſtolis, de Prophetis, quibus nouo& malo more interpretatis, ex arce Catholica, in here⸗ ſeos barathrum infelix anima precipitetur. Iam verò illis, quæ ſequũtur, promiſsionibus, mi- ro modo hæretici incautos homines decipere conſueuerunt. Audent etenim polliceri& do- cere, quòd in Eccleſia ſua, hoc eſt, in communionis ſuæ conuenticulo, magna& ſpecialis ac planè perſonalis, quedam ſit Dei gratia: adeò, vt fine vllo labore, ſine vllo ſtudio, ſine vlla in- duſtria, etiamſi nec petant, nec quærant, nec pulſent, quicunq; illi ad numerum ſuum perti- nent, tamẽè ita diuinitus diſpenſentur, vt angelicis euecti manibus, id eſt, angelica protectio- ne ſeruati, nunquam posſint offendere ad lapidem pedem ſuũ, id eſt, nunquam ſcandalizari, hactenus Vincentius. Potuit autem Vincentius hic illuſtrioribus notis noſtri temnpoiis ue- T611CO9 homihes We, madiuones pio dus quam e qaoturNe- In hrrenslu &mmdrafo & àmaormp teſtem lum ſe tar e Katim menten slmd facn ltere lech Iligbctisadue Kneſguanus, I. Lid emm. jnItab Eedde hectum eius cor ünngelima, vtii accedas. Wii jplum non facn præceplt, qlandt phoron elle cen maretur in deſpe ſib vtraq; ſpecis ſtea de te tanqu De formula Mill vrraq; potiri, im qlam vtraq; poti rntur vtraq,.( ſancientis aliquid brum hocſuum mittit ſe deorſum bistotius Chriſt quod vni alicuif dens exiſtimetur mendacium locu ompium ad eum cium quod home einebat in geſert maiore ſocio, ldcem dimittant, tculo,magna qu auls fidem ſuonu utus omnibus. tebent ſ eſſein nctzperducant. ndat ſed eſſe 3 um hader vult, Mulma quis eius Wnon magis i nadapiſte da m dugant og lla, l 11 DEI VER BO. reticos depingere, quàm quibus eos hoc loco depictos eſſe videmus? quod magis per eos moliatur Satanas, quàm vr perſuadere posſit hominibus ‚Vt mittant ſe.. deorſumè vt ab ſublimis huius Eccleſiæ(quam ciuitatẽ ſupra montem poſiram vocat Chri⸗ 8 ſtus) doctrina, traditioneq; ſe demittant? Quod ſimul vt perſuaſit, am indubitatam eſt Vi- fia Catholica ctoriam conſecutus. Nam quòad aliquis ex hac ſublimi ciuitate ſe non demiſerit, quamli- ſubducere. bet eum grauiter Satanas oppugnet, irriti tamen cadũt conatus eius omnes. Simul vt autem aliquis miſerit ſe deorſum ſimul vt ab ouili diſceſſerit,& à reliquo ſe grege ſegregauerit, eueftigiò præda fit lupo. Quamobrem in hac vna re neruos ſuos omnes intendit Satanas, vt Faaue Nene homines adducat, quò ſe mittant deorſum, vt à ſublimi Eccleſiæ doctrina diſcedant, vt e jus traditiones pro nihilo ducant, vt ſuum, aut cuiuſcunque tandem alterius priuatum ſpiritum potius quam Eccleſiæ totius, cui promifſus eſt ſpiritus veritatis, ſenſum& conſenſum ſe- quantur. Neq; deſimt illi ſcripturæ, quibus id perſuadere conetur. Scriptũ eſt enim, inquit: Ezech. 20. In præceptis Patrum veſtrorum nolite incedere: Sine cauſa me colunt, docentes doctrinas Madth. 15. & mandata hominũ. Quòd, ſi vel vna aliqua in re perſuaſerit alicui, quo ſe mittat deorſum, & à maiorum præceptis& inſtitutis,& ab Eccleſialtica traditione diſcedat, iam eum in po- teſtatem ſuam redactum habet, iam nullo negocio perficit, quò magis indies, atq; magis mit tat ſe deorſum, nec vllum eſt doctrinæ genus tam ab omni pietate remotum, quo non facilè mentem illius imbuat. In hoc igitur vno ſtudium illius omne conſumitur, vt homines aſſue- Omne Satanæ fla faciat mittere ſe deorſum, ac ſenſum& conſenſum totius Eccleſiæ ne pili quidẽ facere: quin di auò tendat. illius placitis aduerſari maximè. Quòd, cùm ab aliis hæreticis, tum ab illo, qui dux eorũ fuit & anteſignanus, hoc noſtro ſeculo Martino Luthero, ſumma diligentia curatum eſſe vide- Martinus Luther mus. Quid enim aliud ille crepat in ſcriptis ſuis omnibus, quàm vr ſe mittãt homines deor- Sanh 2nuoſ⸗ ſum: vt ab Eccleſia ſe præcidant, vt eius placitis aduerſentur? vt, ſi quid illa præceperit, in de- 3 ſpectum eius contraria faciant omnia? Verbi gratia: iubet Eccleſia drageſimæ, vt ſub feſtum Paſchatis peccata tua confitearis,& ad accedas. Quid hic docet Lutherus? Quandoquidem ſic ab Eccleſ ipſum non faciam:& ſi non præcepiſſet, vellem facere: faciam autem alio tempore, quo non præcepit, quando,& quomodo mea libera voluntas me tetigerit. Ad eundem modum, adia- phoron eſſe cenſet, eleuetur Euchariſtia, nec ne. Sed quoniam ſic Eccleſiæ viſum eſt, vt ele- uaretur in deſpectum illius ab eleuatione docet abſtinendum eſſe. Itidem ſub vna quis, an ſub vtraq; ſpecie ſumat Euchariſtiam, pluribus in locis nihil referre ſcribit, quòd mihi nihil ſit ea de re tanquã neceſſarium à Deo Pręceptum. Intereà tamen in eo libro, quem inſcripſit, De formula Miſſæ: Si quo caſu, inquit, Concilium ſtatueret, minimè omnium nos Vellemus Vtraq; potiri, imò tum primùm in deſpectu Concilij, vellemus aur Vna, aut neutra,& nequa- quam vtraq; potiri,& planè eos anathema habere, quicunq; talis concilij auctoritate poti- rentur vtraq;. Quid autem aliud concilium, quàm Eccleſiam repræſentat? in huius ĩtaque Concilium Becle- ſancientis aliquid deſpectum, contraria potiùs omnia facere jubet, per non ignobile mem- vehſ ha brum hoc ſuum Satanas, per quod clamat etiam nunc: Mitte te deorſum. An enim is non ſum, qui aon af mittit ſe deorſum, qui non hoc ſequitur, quod omnium eſt, quod Catholicum eſt, quod or- Senhen Eccleſia bis totius Chriſtiani conſenſu receptum eſt,& approbatum: ſed in eo libentiuùs acquieſcit, 9"ohrce. quod vni alicui fanatico nonnunquam homini viſum eſt, qui quamlibet etiam catus& pru⸗ dens exiſtimetur, tamen cùm de ſuo loquitur, nihil aliud ſicut ipſa Veritas teſtatur, quàm mendacium loquiturè Poteſt autem aliquis magis mittere ſe deorſum, quàm ſiab eo, qui eſt omnium, ad eum qui priuatus eſt alicuius ſenſum, hoc eſt, à veritate prolabatur ad menda- cium, quod homo de ſuo loquitur? Quam igitur cantilenam ipſe per ſe Chriſto Satanas oc- cinebat in deſerto, eandem nunc quoq; per membra ſua Chriſtianis occinit, nec aliud vrget maiore ſtudio, quam vt mittãt ſe deorſum, vt vniuerſalem& antiquam Eccleſiæ Catholicæ fidem dimittant. Pollicetur per ea nunc etiam,& docer, quòd in ſuæ communionis conuen- Quid ſatanas hæ ticulo magna quædam& ſpecialis, ac planè perſonalis Dei fit gratia. Perſuadet imperitis, ſi Sn hude quis fidem ſuorum ſpecialem ſit amplexus t, quòd is, non modò ſi ſit bonis operibus deſti- 3 tutus omnibus, verumetiam nullo ſit flagitiorum genere non coopertus, certus tamen eſſe debeat, ſe eſſe in gratia, ac futurum olim, vt tollant eum Angeli manibus ſuis,& in cœlum rectà perducant: vt illorum protectione ſeruatus, ne leuisſimè quidem ad lapidem vllum of- fendat: ſed eſſe apud Deum in gratia, ſi ad finem vſq; vitæ ſuæ perſeueret. Hoc à ſuis ita cer- tum haberi vult,& indubitatum, nullum vt ſcelus admitti poſſe putent grauiùs, quàm ſi vel minima quis eius rei dubitatione tangatur. Quæ perſiiaſio communis eſt omnibus hereticis. Nam non magis id à ſuis exigunt Lutherani, quam à ſuis idem requirunt& Zuingliani& Lutheramoramo Anabaptiſtæ(cum intereà non magis inter ſé disſideant ignis& aqua, quam iſtorum inter Seeieenn ſe pugnant dogmata) fieri vt nulla ratione posſit, quin vel ij, vel illi, vel iſti manibus dæmo- ruui ſchiſma. num in barathrum inferni præcipitentur potiùs, quàm vt ſuis eos manibus cœleſtes Angeli dignentur. Qui cùm æquè ſint omnes à Chriſti corpore ſua volunrate præciſi, nihil cõmune cum eis cœleſtes Angelos habituros, certius eſt, quàm vt ambigere quiſquam posſit. Vidimus ergo iam, quemadmodum etiam Chriſtum expreſſo Dei verbo Satanas fuerit oppu- 315 Quid enim aliud eſt, ‚Vt ieiunes tempore qua- Eceleſſ præ Fuchariſtiæ ſacramentum cepta. ia conſtitutum eſt, ob hoc LCutheri præ cepia⸗ Ioan. t. Aliud Satanæ ex diuinis ſeripturis Fatanas non mi- 3 7., gquaàm Chriſtum ſuts armis aggreſ rum in prim itiua ecelefia calliditas. Indocti& inſia Fidem ſiue operĩ ſalutem aſſerunt fulſum oſtendit. DE EXPRESS O oppugnare conatus. An autem idem non fecit per membra quoq; ſua contra eundem Chri- ſtum filium Dei? An expreſſo Dei verbo demonſtrare conatus non eſt, quod Chriſtus non modò non eſſet Propheta, verũetiam reus eſſet mortis? Legimus in Euangelio, quòd cùm audiſſent Chriſti ſermones Iudaæi, alij dixerunt, hic eſt Propheta: alij verò, hic eſt Chriſtus: neq; defuerunt interea, qui dicerent: Nunquid à Galilæa venit Chriſtus? Nönne ſcriptura dicit, quia ex ſemine Dauid,& de Bethleem caſtello vbi erat Dauid, venit Chriſtus? Ad Ni- codemũ verò Phariſæi: Scrutare ſcripturas, aiunt,& vide, quia à Galilæa Propheta non ſur- git. Nec eo cõtenti, quòd cum ſcripturis prolatis Prophietã eſſe negaſſent, vociferabãtur præ- terea: Nos legem habemus,& ſecundũ legem debet mori, quia filiũ Dei ſe fecit. Quis eſt qui non obſtupeſcat hæc legens? Legem& Prophetas, contra legis& Prophetarum Auctorem ac Dominũ, diaboli membra proferebant:& ſicut ipſis videbatur, expreſſo Dei verbo, quòd non modò non eſſet Propheta, verum etiam tanquam facinoroſus aliquis legis tranſgreſſor dignus eſſet morte, demonſtrabant. Quòd ſi verò contra Chriſtum ipſum, cùm adhuc inter homines verſaretur, ſic eſt non ab ipſo Satana modo, verum etiam à membris eius, ſcriptu- rarum armis pugnatum, quid non fieri putãdum eſt miſellis nominibus? aut quid erit, quod Satanas è ſcripturis perſuadere ſe non poſſe ſperabit, qui Chriſtum& non eſſe Prophetam, & eſſe morris reũ, è ſcripturis docere ſe poſſe perſuaſum habebat? Iam igitur& hoc factum eſt, quemadmodũ ipſum etiam Chriſtum Dei filium in terris degenté,& per ſe& per mem- bra ſua, ſcripturarum armis appetere diabolus non dubitauit,& quem ex illis produxit ſen- ſum expreſſum Dei verbum haberi voluit. Quid autem Apoſtolos? Nunquid eiſdem armis aggreſſus non eſt? Hos verò maximè. Quid enim ſibi volunt illa Pauli verba? Eiuſmodi Pſeudoapoſtoli ſunt operarij ſubdoli transfigurantes ſe in Apoſtolos Chriſti. Et non mirum: Ipſe enim Satanas ttansfigurat ſe in Angelum lucis: non eſt ergo magnum, ſi miniſtri eius transfigurentur, ſicut miniſtri iuſtitię. Quàm graphicè Paulus depingit ſui temporis Pſeudoapoſtolos? Nolebant illi videri aliud, quam Chriſtũ, quàm Euangeliũ prædicare. Quin ſicut Eccleſiæ Catholicæ doctrinæ noſtrĩ temporis hæretici, ſic illi Pauli prædicationi, Euangelij nomè detrahere, ſibi; viſi ſumt illud arrogare. Nunquid hoc apertè Paulus non ſignificat, cum ita ſcribit Galatis? Miror quòd ſic tam citò tranferimini ab eo, qui vos vocauir in gratiam Chriſti, in aliud Euangelium, quod non eſt aliud, niſi ſunt aliqui, qui vos conturbant,& volunt conuertere Euãgelium Chriſti. Quem locum enarrans Pauli germanus interpres Ioannes Chryſoſtomus: Huiuſmodi dia- boli, inquit, fraus eſt, haud quaquam nudos proponere laqueos, quibus venetur homines. Etenim ſi dixiſſent: Diſcedite à Chriſto Galatæ, vitaſſent eos velut impoſtores& corrupro- res. Nunc verò ſinentes in fide manere,& interim fraudi prætexentes Euangelij nomen, im⸗ punè, ſummaq; audacia perfodiebant domum, videlicet iis, quæ dixi, obtentis velamentis, per hæc nomina celantibus parietum perfoſſores. Quoniam igitur illi ſuam impoſturam, ap- pellabant Euangelium, ipſe etiam aduerſus nomen repugnat,&c. Vides quemadmodum etiam tunc, ſicut nunc, fraudi ſuæ quidam nomen Euangelij prætexebãt,& impoſturã ſuam Euangeliũ appellabant: quod ipſi docerent, non quod Paulus prædicaret, hoc Euangelium videri volebant:& ſub huius honeſto protextu, fucum hominibus facientes, in eorum ani- mos irrepere conabantur. Sic Satan ad illaqueandos homines, aliquo ſemper abutitur inte- gumento: neq; ſtatim, ſicut vulgò loquuntur, oſtendit cornua: ſed ſcripturarũ diuinarũ, ſed verbi Dei, ſed Euangelij nomen prętendir, quò facilius incautos in ſuas naſſas pertrahat. De⸗ et autem fideles non ſtatim eiuſmodi laruis moueri, neq; ſi quis impoſturam ſuam vocet Euangelium, eo loco protinus eam habere debent. Ac meminit idem Paulus ad Theſſal. ſcribens, fuiſſe quoſdam qui per epiſtolam, tanquam à ſe miſſam, terrerent homines, quaſi iamiam inſtaret dies Domini: cùm tamen à Paulo nihil tale ſcriptũ fuerit. Sed cùm is in priore ſua ad eoſdem Epiſtola ſcripſiſſet: Nos qui viuimus, qui reſidui ſumus, in aduentu Domini, non præuenimus eos, qui dormierunt, iſtis eius ver- bis alienum ſenſum hunc affingebant, cùm ea Pauli mens fuiſſet nunquam. Sic etiam, ſuper⸗ ſtite Paulo, Pauli verba ſecus quidam interpretari veriti non ſunt. Scribit autem& hoc Petrus Apoſtolus de Pauli epiſtolis, quòd quædam in eis ſunt diffi⸗ cilia intellectu, quæ indocti& inſtabiles deprauant, ſicut& cæteras ſcripturas ad ſuam ipſo- rum perditionè. Si quum adhuc in terris degeret Paulus, inuenti ſunt, qui eius verba depra- uarent& inuerterent, quid mirũ eſt, ſi tot ſeculis, poſtquam ille mortuus eſt, idem hoc de il- lis factitatũ eſt,& fit etiam nunc? Quid autem illud fuerit, quod indocti quidam& inſtabi- les in epiſtolis Pauli deprauare, ſiue peruertere ſunt conati, docet in eo libro, quem inſcripſit, de fide& operibus, Auguſtinus. Quum enim ſeripſiſſet Paulus: Arbitramur hominem iuſti- ficari per fidem, ſine operibus legis: Sic hæc verba quoſdam indoctos& inſtabiles accepiſſe dixit, vt mala quadam ſecuritate, cùm ſuam, tum aliorum ſalutem perderẽt, dum ad ſalutem obtinendã, ſolam ſidem ſufficere putarent. Quam etiam cauſam fuiſſe narrat, quòd aliæ Apo- ſtolicæ Epiſtolæ, Petri, Ioannis, Iacobi, Iudæ, contra ſententiam hanc maxime dirigunt in- tentionem, vt vehementer adſtruant, fidem ſine operibus nihil prodeſſe. Sicut züen 8 3 5 5 au 3 5lo I. ado enin 9” am ndeſ lo Del el 1 ros qreſtes, hoctam pemel minum focesll- nibus,obiclam ſe fere! dlbon nron rionenelumcon eſt wiilros,& vevunh ec elle n fannen Luange 1 xb ideret, quo qyela nobi cm um,quid tactur hoc demõſttare fnudiſux pręte tunt, contrarä! feripturari auch ſum producere magnopere mit tuſtisſimus eſt ſ dittunctus, is de fequens illud in Jottatur fideles, ſcripturarũ præfe dent: aliunde ſci propoſitum, huc am hic de eo col audacia maxime mos capiunt, me ns obtendunt, mittendi eos ad bere posſint diſe nullo modo con difndarjilicd ſu nis induxetim, eat, prohibenti cotreptionem c⸗ nem deſignans, ne more Chriſti im ob loc ſſt 1 profſciat con relſta hęreſis ſais diſpofit 3 6 tegras Ar ntnneör 8, Ragno &qpr de andio quid deang füd efen desnite derdn qais eſt d ſ zeitenenn dea zan ma .. lelle Cath AM Vofraha 4. Cetrahe .„ rabn Kcrlolt CG AI 1 ra n niti, nall T aan 20s aubt „0⁸) Alon rexentes] texentes qux dixi- 1 SA PEI VERLO. 37 Paulus non qualem libet fidem, qua in Deum creditur, ſed eam ſalubrem, planeq; Euangeli⸗ cam deſniuit, cuius opera ex dilectione procedunt: Et fides, inquit, quæ per dilectionem operatur. Vnde illam fidem, quæ ſufficore ad ſalutem quibuſdam videtur, ita nihil prodeſſe aſſeuerat, vt dicat: Si habeam omnem fidem, ita vt montes transferam, charitaté autem non habeam, nihil ſum. Vbi autem hæc fidelis chariras operatur, ſine dubio benè viuitur: pleni- tudo enim legis charitas. Hactenus Auguſtmus. Vide autem, quàm vetuſta ſit hæc hæreſis, quæ ſolam fidem ad ſalutem ſufficere dicit.(Fuit enim adhuc illo Paulo ſuperſtite) quam expreſſo Dei verbo, quod ille per electum ſuum vas Apoſtolorum protulit, probare quidam ſunt conati, cum tamẽ hæc Pauli mens nunquam fuerit: ſed, ſicut ſcribit Petrus, indocti qui⸗ dem& inſtabiles, ſenſum verborum illius peruerterint. Quid autem aliud, per Deum im- mortalem,& auribus,& animis hominum nunc quoq; Satan per membra ſua magis incul- care ſtudet, quàm quòd(cùm adhuc in terris Paulus verſaretur) per ſuos inculcabat, nimi- rum, vt ſolam fidem,& ad iuſtitiam,& ad ſalutẽ ſufficere perſum habeant? Quod ſi tum Pe- trus queſtus eſt, inuerſa fuiſſe Pauli verba, quantò magis nunc idem quereretur, cùum dogma hoc tam pernicioſum, tanta contentione aſſeritur, cùm ingeruntur& auribus,& oculis ho- minum voces illæ peſtilentisſimæ, Euangelium pati non poſſe, vt prædicetur de bonis ope- ribus, ouiculam Chriſti horrere, vbi prædicari ea audit? Fidem nullũ opus bonũ poſſe iuxta ſe ferre? Qui bonis operibus operti ſunt, eos vix poſſe cœlum penetrare, quòd ea iuſtifica- tionem etiam conſequentia, ſint impura, cùm opus optimè factum, ſit peccatumè Peſtilentes eſſe magiſtros,& radicem germinantem fel, qui in nouo Teſtamento conſcientias operibus Vexant, nec eſſe ſimul in Eccleſia, fidei magiſtrum,& operum? Huic tam impuræ doctrinæ, ſi nomen Euangelij pretendi Petrus nunc audiret: Si Paulus peſtilentisſimos homines iacta- re ſe videret, quòd eam è ſuis epiſtolis hauſiſſent, in quibus conſtat illum tanto ſtudio bona opera nobis cõmendaſſe,& ad ea amplectenda fideles omnes excitaſſe, quid vtrunq; dictu- rum, quid facturum exiſtimamus: Verùm de iis ſatis: nobis enim hoc loco nihil aliud, quam hoc demoſtrare fuit propoſitum, quòd etiam Apoſtolorum temporibus non defuerint, qui fraudi ſuæ prętexerẽt nomẽé Euangelij, quiq́; ex ipꝑſis Pauli verbis, dum ſenſum eorũ peruer⸗ tunt, contrariã Paulo doctrinã profiteri, minimè formidarent. Quòd ſi verò ſcripturas cõtra ſcripturarũ auctorem Chriſtum, ſi Pauſi verba in prauum ſenſum detorta cõtra Paulum ip- ſum producere Satanas,& ipſe per ſe,& per membra ſua veritus non eſt, quis iam erit, qui magnoperè miretur, ſi poſterioribus ſæculis maiori cum audacia id facere aggreſſus eſt? ve- tuſtisſimus eſt ſcriptor Tertullianus, ab Apoſtolorum temporibus non ita longo interuallo diſiunctus, is de præſcriptionibus aduerſus hæreticos, præclarum librum conſeripſit, in quo frequens illud in eorum ore fuiſſe refert: Quærite,& inuenietis: Scrutamini ſcripturas. Ac hortatur fideles, vr finem tamen aliquem eſſe quærendi velint, ſimul fidem exercitationi ſcripturarũ præfert. Tandem iis verbis vtitur: De ſcripturis agunt hæretici, de ſcripturis ſua- dent: aliundeè ſcilicet ſuadere poſſent de rebus fidei, niſi ex literis fidei? Venimus igitur ad propoſitum, huc enim dirigebamus& hoc præſtruebamus ad locutionis præfationem„ Vr iam hic de eo congrediamur, de quo aduerſarij prouocant. Scripturas obtendunt,& hac ſua audacia maximè quoſdam mouent: In ipſo verò congreſſu, firmos quidem fatigant, infir- mos capiunt, medios cum ſcrupulo dimittunt. Mox docet, quid contra eos, quando ſcriptu⸗- ras obtendunt, faciendum ſit: Hunc igitur, inquit, potisſimum gradum obſtruimus, non ad- mittendi eos ad vllam de ſcripturis diſputationem. Si hæ ſumt illæ vires eorum, an ne eas ha⸗ bere posſint, diſpici deber, cui competat poſſesſio ſcriprurarum, ne is admittatur ad eas, cui nullo modo competit. Ne verò putaret aliquis hoc eum proprereà ſic ſeribere, quòd cauſæ diffidat, illicè fubiungit: Hoc de conſilio diffidétiæ, aut de ſtudio aliter ineundæ conſtitutio-⸗ nis induxerim, niſi ratio conſtiterit in primis illa, quòd fides noſtra obſequium Apoſtolo de- beat, prohibenti quæſtiones inire, nouis vocibus aures accommodare: Hæreticũ poſt vnam correptionem conuenire, non poſt diſputationem. Adeò interdixit diſputatione correprio- nem deſignans, cauſam hæretici conuentendi: Er hoc vna, ſcilicet, quia non eſt Chriſtianus, ne more Chriſtiano ſemel& iterũ,& ſub duobus aut tribus teſtibus caſtigandus videretur: cùm ob hoc ſit caſtigandus, propter quod non ſit cum illo diſputandũ. Deinde quoniam ni- hil proficiat congresſio ſcripturarũ, niſi planè, vt aut ſtomachi quis ineat verſionẽ, aut cere- bri. Iſta hęreſis non recipit quaſdam ſcripturas:& ſi quas recipit, adiectionibus& detractio- nibus ad diſpoſitionẽ inſtituti ſui interuertit:& ſi recipit, non recipit integras: Et ſi aliqua- tenus integras præſtat, nihilominus diuerſas expofitiones, commentata, conuertit. Tantum yeritati obſtrepit adulter ſenſus, quantum& corruptor ſtylus: variæ præſimmptiones neceſ- ſariò nolunt agnoſcere & quæ de ambiguitate cœperunt. Quid promouebis exerciratisſime ſcripturarum, cùm ſi quid defenderis, negetur ex diuerſo, ſi quid negaueris, defendatur? Et tu quidem nihil per- des, niſi vocem in contentione: nihil conſequeris, niſi bilem de blaſphematione. Ille veròô, ſi quis eſt, cuius cauſa in congreſſum deſcendis ſcripturarum, vt eum dubitantem cõfirmes ad veritatem, an magis ad hæreſes deuerget? hoc ipſo motus, quod te videat nihil promouiſſe, H Hh æquo Vera fides quæ per dilectionens operatuy. Galat. 5. 1. Corint h. 13 KRon. 13. 2. Petri 30 Hæreticorum vo ce⸗ peſlilétiſgimæ⸗ Kucloris buius. belli propoſinun. Tertulliani vetus ftiſoimi ſcripto- ris locus ex libra de præſeriptioni⸗ bus aduerſus hæ⸗ reticos. Cap. 4. Hæreticorum ade nerſus orthodor os congreſſu. Cum hæretieis no diſputand, duæ rautones. I. Tim. 6. Iit.z. Matih. 19. Hæreſis peruevſi⸗ tas in corrumpen dis ſcripturis. ea, per quæ reuincuntur. His nituntur, quæ ex falſo compoſuerunt, V Clemens Alexan drinus contra hæs reticos. Naæretici ſolix no: minibus inhærét, /niſicata va: riant. 8. Timoth. s. Martinus Luther eadem Machæra vſus, qua Mar- cion quodam hæ- reticuss. Primus error M. Lutheri. Fecundus error. Tertius error, feripturarum deprauatio per AM. Lutherum. Vi ſupra. Diſputandum de interpretatione ſcripturarum nõ eſſe, ſed ea remit: rẽda ad traditio: nem eccleſtaſticã. In Pſalm. 28. liads 82. Deut. 13.17. Hæretici apertè blaſphematores inauditi condem: nati fuerunt. 71e. z. 3. Timoth. 6. DE EXPRESSO æquo gradu negandi& defendendi diuerſa parte ſtatutum. Certè de pari altercatione, incer⸗ tior diſcedet, neſciens quam hereſim iudicet. Hęc vtiq;& ipſi habent in nos retorquere. Ne- ceſſe eſt enim& illos dicere: à nobis potiùs adulteria ſcripturarum,& expoſitionum menda⸗ cia inferri, qui proinde ſibi defendant veritatem. Ergo non ad ſcripturas prouocandum eſt, nec in iis conſtituendum certamen, in quibus aut nulla, aut incerta victoria eſt, aut parũ cer- ta. Nam& ſi non ita euaderet collatio ſcripturarum, vt vtramq; partem ſiſteret, ordo rerum deſiderabat: illud prius proponi, quod nunc ſolùm diſputandum eſt, quibus competat fides ipſa, cuius ſint ſcripturę, à quo,& per quos,& quãdo,& quibus ſit tradita diſciplina, qua fiunt Chriſtiani. Ad eundem modum æqualis eius Clemens Alexandrinus: Quòd ſi, inquit, Pro- pheticis quoq; ſcripturis vti, qui ſectantur hæreſes, auſi fuerint, primuùm quidem non omni- bus, deinde nec integris vtuntur, neq; vt dictat corpus& contextus prophetiæ, ſed quæ am- biguè dicta ſunt eligentes, in priuatas ſuas transferunt opiniones, ſparſim paucas voces car- pentes veluti floſculos, nec quod ſignificatur per eas, conſiderantes, ſed ipſa nuda dictione abutentes. In omnibus ferè verbis quæ proferunt, reperias eos ſolis nominibus inhærentes, ac ſignificata variantes. Quid autem ſcribi potuit melius? quid ad rem, qua de agitur, accom- modatiusè quàm quod à viro doctisſimo Tertulliano ſcriptum legimus? Oſtenqdit is, de ſcri⸗ pturis agere, de ſcripturis ſuadere, ſcripturas hæreticos obtendere ſolitos fuiſſe, verùm inte- reà monet, vt eis gradus hic obſtruatur, néve admittantur ad vllam de ſcripturis diſputatio- nem, quod ſeripturarum ius illis non competat, cùm in earum poſſesſione Catholici præſcri- pſerint. Simul Pauli teſtimoniũ producit, qui cum hæreticis confligendo, tempus terere ve- tat, quòd ſemper pugna pugnam,& diſputatio diſputationem pariat, nullus vt ſit iurgiis& altercationibus finis futurus, ſi quis velit obſtinatos vincere diſputando: quòd nec eis verba deſunt vnquam,& addit illis animos improbitas, ne pugnando fatigentur: vt longè præſtat omnem, quam captare videntur, digladiandi cum illis anſam defugere,& à pugnis iſtis ver- borum abſtinere, cum non rarò verum illud fiat, quod quaſi prouerbio celebratur: Nimium altercando veritas amittitur. Cæterùm, quod à Tertulliano ſcribitur: Iſta hæreſis quaſdã ſcripturas non recipit,& quæ ſequuntur, an de noſtri temporis hæreticis verisſimè dici non poteſt? Quorum qui primus fuit auctor, an is palàm, quod de Marcione ſcribit idem Tertullianus, machæra vſus non eſt, dum ad materiam ſuam cædem ſcripturarũ confecit? Docuit is, fidem ſolam nobis ad iuſti- tiam,& ad ſalutem ſufficere. Vidit hoc dogma ſuum conſiſtere non poſſe, ſi quam haberet auctoritatem Canonica Iacobi Epiſtola mox arrepta machera, præcidit eam è libro ſuo: No-⸗ lo, inquit, eam habere in meis bibliis. Satis pro imperio. Vocat autẽ biblia ſua, vt indicet, ni- hil ſibi cõmune cum iis eſſe quæ ſunt Eccleſiæ Catholicæ. Docuit idem orationes& ſacrifi- cia pro defunctis eſſe ſuperuacanea. Vidit huic doctrinæ ſuæ palaàm aduerſari ſcripturã, quam plerique omnes veteres ſcriptores orthodoxi ex libro Machabæorum producunt: arripuit machæram,& hunc quoq; librum reſecuit. Docuit abſoluta necesſitate fieri omnia, tam cer- tos& ſecuros eſſe nos debere de gratia, deq; ſalute noſtra. Pugnabant cum hac illius ſenten-⸗ tia, quæ in libro Sapientiæ& Eccleſiaſtico leguntur: præcidit& hos libros machæra ſua. Idem fecit de nonnullis aliis libris canonicis,& quibus dogmata ſua confutari cernebat. Sic ille, quæ materiæ ſuæ non ſeruirent, eas ſcripturas non recipiebat: quin arrepta machæra, de bibliis ſuis reſecabat. Quas verò ſcripturas recipiebat, nnne dum ex bonis Latinis mala fa- cit Germanica, ſuis eas adiectionibus& detractionibus ad inſtituti ſui diſpoſitionem inter- uertit? Quod ei non à Catholicis magis, quàm ab ipſis etiam ſectariis crimini datur. Iam ve⸗ rò, ſi quas recipiebat integras, an diuerſas vel aduerſas potiuùs, planeq́; contrarias expoſitio- nes non eſt commentatus? Quod idem& Aàcæteris hæreticis fieri videmus, qui non ipſi mi⸗ nus inter ſe diuerſi, quam Catholicis aduerſi ſunt in ſcripturis interpretãdis. Quod ſuo quo- que tempore, ſimiliter ab hæreticis factitatum fuiſſe Tertullianus meminit: A ſuis, inquit, ipſi regulis variant inter ſe, dum vnuſquiſq; proinde ſuo arbitrio modulatur, quæ accepirt, quemadmodum ſuo arbitrio ille compoſuit, qui tradidir. Cum talibus igitur, qui non, niſi quas ipſi volunt ſcripturas recipiunt: Quas autem recipiunt adiectionibus,& detractioni- bus ad inſtituti ſui diſpoſitionem interuertunt, aut diuerſas expoſitiones commentati, con- uertunt: diſputare Tertullianus de ſcripturis prohibet, ſed eos ad Eccleſiaſticam traditionem remitti iubet. Cuius hanc ſententiã Lutherus etiam ipſe, quando cum Sacramẽtariis& Ana⸗ baptiſtis ei res eſt, approbare videtur. Sed libet illius verba adſcribere: Legimus, inquit, quid ſancti Patres in Concilio Nicæno fecerint. Simul vt Arrianorum hæreſim legi audiuerunt, exibilarũt eam vnanimiter, neq; dignati ſunt eam audire, nec pasſi ſunt, vt eam defenderẽèt, ſed condemnarent eos eueſtigiò, abſq; vlla diſpuratione, tanquam manifeſtos blaſphemato- res. Moſes etiam in ſua lege præcepit, vt tales falſi doctores lapidentur. Ad eundem modum & hic non eſt multum diſputandum, ſed inauditi,& indicta cauſa condemnandi ſunt tales manifeſti blaſphematores: Sicut etiam præcepit Paulus ad Titum 3. Debere hæreticum vita- ri poſt vnam atq; alteram admonitionem. Et Timotheo prohibet contentiones& diſputa- tiones, quæ nihil aliud efficiunt, quàm quòd auditores perturbant. Nam tales cõmunes uui culi Arrius- K tos fulll, lolas examina)0l audine dpynl crates qd- ſcl tiolen tij von dictlie 9d 1rno; ad coft Imleterdetern gltionis create Inperatot concc Patum concot 1asſdue conus quirebant:caue ſte decarat, Arr dubitandum ne Sed lud int bant, nouasqu jin Patrum fige ſtorie, Socrate hnuodi dectetun Catholici perm Nalens, Vrlacius Keam ſynodise mini congregati ſmam fdem ſec jgitur, quaß nun nunc rudimenta nium concordia hac captaaz con nia prxoccupare Geei cofesſio pro⸗ quam euam ob Verbis vſos fuiſ noſttoslegyos ecl nos ſinas in & Koiritu and mcredulitatem .) 1 Qid autem nam ſuam, qua wrum approban & magis in: nags impiur 8 num opera qu Odtem laudanda u Wmüm e Kex pe al U TDddede 9 wl es dei ae 20 b 8 8 8 s AWK 964 lhd T” no ſeger P Slohe(an 2 m 100 fatloenfhr V Tadlgent Gefhldare. IGetugete K agn f .. 9' Prouerdlo cabhr I dä ſcipturas donran npoteſt! uni dullanus, machenün tis ſicem ſomm auöt tere non polleſtemd maprecidit en: an autebidlaſcantat ocuit iem ora palim aduerſan cri- m BrHhepup dadzorum procucant acrA* Hars TN necesutate Hefl ortlas enabant eim hT vgnabant cum hx! ¹) Senn . ſ. X hos lbros al It X hos Uoros Taclan 6,„ezrI27 nata lua Confutallcdche Cum talbus gund zeKiohib,&c 8 aolel 9 dei cõfesſio produceretur,& in dubium ea reuocaretur: DEI VERBO. 318 culi totius Chriſtianitatis, ſunt iam ſatis auditi, declarati,& concluſi, ſcripto& confesſione torius communis Chriſtianitatis. Sunt multis miraculis cõfirmati: ſunt multo ſanguine ſan⸗ ctorum martyrum conſignati: ſunt omnium Doctorum libris defenſi, neq; deinceps vllius indige t magiſterio aut artificio.. Neq; tamenex omni parte verũ eſt, quod feciſſe ſanctos Patres in concilio Nicęno narrat iſte Doctor hyperbolicus, quaſi condemnauerint Arrium inaudirũ& indicta cauſa. Quam- uis enim extet apud Socratẽ& Nicephorũ Epiſtola Nicænæ ſynodi ad Alexandrinã Eccle- ſiam,& eos, qui in Ægypto ſunt,& Lybia,& Pentapoli, in qua ſcribũt, quòd ne audire qui- dem impiam opinionem Arrij, mentisq́; vecordiam,& blaſphema verba ſuſtinuerint: ex epiftola ramen Imperatoris Conſtantini, quæ mox ibidem ſequitur, ſatis liquet, quòd eius doctrina diligéter fuerit excuſſa. His enim verbis vtitur Imperator: Sunt omnia& dicta,& ſcripta diligenter examinata, quæ propter amphibologiam vel diſſenſionem prætextum ge- nerare videbantur. Si diligenter omnia fuerunt examinara, qui fieri potuit, vt non audiretur Arrius? Quamobré quod ſcribunt Patres, ne audire quidem ſe blaſphemaillius verba digna- tos fuiſſe, fortasſis hoc ſenſu rectiuùs accipietur, quod poſteaquàm ſemel eius doctrina fuit examinata, cùm blaſphemas ille ſuas voces nihilominus ingeminare pergeret, Parres illum audire dignati non ſunt, ſed anathemate percuſſerunt. Nam quòd auditus fuerit, indicat So- crates, quando ſcribit in eodem loco, ſignificaſſe populo Alexandrino Imperatorem, defini- tionem fidei non ſimpliciter ac temerè factam, ſed multa cum inquiſitione& exam dictatã eſie,& quòd non quedam duntaxat dicta, quędam verò ſilentio preſſa ſint, ſed quòd quæcunq; ad corroborationem dogmatis dici conuen erit, in mediũ allata ſunt, quodꝗ́; non ſimpliciter determinatũ, ſex exactè primùm inquiſitũ ſit,& quæcunq; occaſionẽ disſidij& editionis creare poſſent, ĩta ſunt reiecta, vt cõtradici quicquã non poſſet. Itaq; vocat, inquit, Imperator concordem Epiſcoporũ ſynodi ſententiam, Dei ſententiam, ac Spiritui ſancto tot Patrum concordem ſententiam acceptũ refert. Sozomenus quoqʒ(cùm dicit quod Epiſco- pi asſiduè conuenientes Arrium in medium adducebant, ac propoſitiones illius diligẽter in- quirebant: cauebant autem, ne in alterutram partem ſententiam præcipirarent) ſatis manife⸗ ſtè declarar, Arrium auditum fuiſſe: Poſteaquàm verò diligenter eius cauſa fuit examinata, dubitandum non eſt, quòd is diſputare longiùs permiſſus non fuerit. Sed illud intereà verisſimum eſt, quòd ficut ſemper ad diſputandum hæretici prouoca- bant, nouasque fides proferebant, ſic fere ſemper diſputationes Catholici defugiebant,& in Patrum fide libenter acquieſcebant: quemadmodum apud ſeriptores Eccleſiaſticæ Hi- ſtorix, Socratem, Sozomenum, Victorem, Nicephorum videre licet. Qua de re ſemel ſynodi decretum interceſſerat, vt in diſceptationem iterum eav Catholici permittendum putauerunt. Scribit Athanaſius, quòd Germinius„ Auxéntius, Valens, Vrſacius, Demophilus& Caius chartulam quandam ſuæ confesſionis exhibuerunrt, & eam ſynodis omnibus anteponi poſtulauerunt. Quid autem ad hæc Catholici Patres Ari-⸗ mini congregati? Nos, inquiebãt, non quia fide indigeremus, huc cõuenimus(habemus enim ſanam fidem) ſed vt eos, qui veritati contradicunt,& noua moliuntur, cõfunderemus. Si vos igitur, quaſi nunc incipientes credere, ita ſcripſiſtis, nondum Clerici haberi poteſtis, vt quiĩ nune rudimenta fidei condiſcere incipiatis. Quod ſi eo animo, quo nos huc veniſtis, ſir om- nium concordia,& hæreſes anarhemate execremur,& quæ Patrum ſunt, teneamus, ne poſt⸗ hac captatæ conciliorũ occaſiones obuerſentur, cum ſemel illi qui Nicææ conuenerunt om- nia præoccuparent. Abſurdum quiddam Patribus illis viſum eſt vt noua fides aliqua, ſiue fi- quam à ſuis maioribus accæpiſſent: quam eciam ob cauſam, in Epiſtola, quam ad Conſtantinũ Imperatorem ſcripſerunt, iis eos Verbis vſos fuiſſe refert: Supplicamus tuæ humanitati, vt benignis auribus& ſereno vultu noſtros legatos intuearis, neq; ad contumeliam mortuorum ali ſed nos ſinas in inſtitutis, decregisq́; maiorum permanere, quos magno ingenio, prudentia, & Spiritu ſancto omnia feciſſe aſſeueramus. Certè res nouæ, quas iſti moliũtur, credentibus incredulitatem, incredulis crudelitatem inducunt. Qid autem facerent Patres illi, ſi nunc viderent, modò non ſingulas ciuitates in Germa- niam ſuam, quamꝗ́; ſeorſum fidem ſiue fidei confesſionem adferre,& eam, reiecta fide ma- iorum, approbari velle, tanquam ij Chriſtiani non fuerint? Potéſtne magis abſurdũ aliquid, & magis impium cogitari? Scilicer, Patres noſtri, Chriſtianam fidem ignorarunt?& nunc demum opera quorundam Chriſti perduellium Chriſtus nobis eſt cognoſcendus? Quam- obrem laudanda eſt hæc Lutheri ſententia, qui tales audiendos negat, verumetiam indicta cauſa condemnandos eſſe cenſet. Verùm iĩta, quam tulit legẽ contra Sacramentarios& Ana- baptiſtas, eam pariatur ipſe quoque: quum præſertim ipſeẽ ſit ille, quem iſti ſe ducem ſequu- tos eſſe profitentur, cùm ipſè primus diſcesſionis auctor ‚quum ipſe tot ſectarum pater ſit, quarum iam vix etiam numerũ inire licet: quòd de Donato ſcripſit Auguſtinus, ſicut is Chri- ſtum diuidere conatus eſt, ſic ipſum à ſuis quotidiana coneiſione diuidi, hoc idem ipſi quo- que Luthero nunc eueniſſe videmus. Conatus eſt ille diuidere Chrifti corpus Eccleſiam: “ H Hh 2 an à inatione ocarentur, nunquam eſſe quid noui induci permittas, Lih it. eap.. Lib. 8. cap. 24 Conſtãtini Impe ratoris verba de condemnatione Arrianæ hærefis Concors Epiſo⸗ porum Pnodi ſen tentia, Dei ſen⸗ tentia eſt. Lib.ꝛ. cap. is Lib. 5. cap. Io. Lib.y, cap. 12. Lib. z. de perſetu: tione. Lib. 12. capa t. In Epiſt. de Sy: uodis Arimini & Feleuciæ cox: gregatis. Noua fides, vel fidei noua confeſe ſio patribus ſems per inui ſa& abr ſurda fuii ibidẽ⸗ Lutheri quædam ſententia laudan: da de reiiciendis hæreticis indiota cau/ſa. Lutherus xas mentariorum&ε Anabaptiſtarum dux& ſectari Audctor. De agone Chri⸗ ſtiano,(ap. a9. Lutheri conatus. ———— Mæretiebruum ini micitiæ& diſ⸗ fentiones. Diſputatio vulla incunda cum bæ Tellci5. NHa eiici ſceptro Magiſtratus& &Æ non ſylo diſput atione coer cendi œærettci Nihil nunc adfe- runi quod ante mille annos non fuerit hæreſæos condem natum. De vnstate Eccle fic dtaboli dese. piiones. Epiſt. 38. Tract. 29. in Ioan· Ambr. in cap.z. ad Tisum⸗ Is Concil- Carl! ag. In lib⸗ ad Cou⸗ Han. Filarias. Hæyretict falſo võ qut prætexit ſc: ꝛptur as. Narcton. Photinus⸗ Jal ellius. Montauus. Manichæus. Hieron)⸗ AMaraſ. Orationes contra Arianos. Fierony Diabholus excogie Ialor muentor hæreſaun. DE EXPRESS O an à ſuis vicisſim quotidiana conciſione non diuiditur? Vt nihil dicamus de Sacramentariis, de Anabaptiſtis, de Campanis, quos fortasſis ad ſe pertinere Lutherus negabit, an Philippus, Brentius, Oſiander, Illiricus, de profeſſo Lutherani non ſunt? Quam aufte infenſæ ſunt inter eos inimicitiæ? quàm acerbæ grauisſimis de rebus diſſenſiones? An Philippũ quærentéè non audimus, quòd cùm ipſe ſcripterit confesſionẽ Auguſtanam, de tollendo nunc auctore deli- beratur? Hanc enim ad ſe rapiũt IIliracyani,& ab ea Philippianos vna cum auctore ſuo co- nantur excludere: Quem cùm in aliis multis A Magiſtri ſui Lutheri placitis diſcesſiſſe, tum in dogmate de Euchariſtia, ad Caluini ſententiã accesſiſſe palam iactat. Qua de re non obſcurè Caluinus etiã ipſe gloriatur. Iam in eo capite quòd ſummã eſſe volunt Euangelij, nimirũ de iuſtificatione, immanè quantũ inter ſe disſident Philippus& Brentius, cùm Oſiandri ſenten tiam hic tueatur, qua Philippiani nihil fieri poſſe putant execrabilius. Sic etiam inter ipſos Lutheri diſcipulos de præcipuis religionis noſtræ dogmatibus parum conuenit, de quibus pugnaciter inter ſe certant,& ipſi ſibi ſunt inuicẽ hæretici, vt aliis eos elogiis ornare neceſſe non ſit, quam quibus ornant ipſi ſe mutuo. Quare pati meritò debet, quam ipſe tulit legẽ Lu therus, vt qui ſunt eis doctrinæ ſectatores, nulla cum illis ineatur diſputatio, ſed ſimul vt eos tales eſſe conſtiterit, ſtatim indicta cauſa condemnẽtur, vt non de Zuinglianis magis, quàm de Lutheranis verum ſit, quòd à Lutheri diſcipulis dicitur, eos non ſtylo, ſed ſceptro Magi- ſtratus coërcendos eſſe: quum præſertim non ferè quicquam adferant& hi, quod ante mil- le annos non fuerit hęreſeos condemnatũ. Sed longius ab inſtituto digresſi videmur, quam⸗ obrem vnde deflexit, eò redeat oratio. Demonſtratum eſt à nobis, quod etiam illo tempore, quo floruĩt antiquisſimus ille Do- ctor Tertullianus, de ſcripturis agebanrt, de ſcripturis ſuadebant, ſcripturas obtendebant hæ⸗ retici: quodq́, Tertullianus eos ad diſputationem de ſcripturis admitti,& in eis certamẽ con ſtitui vetat, verùm ad Eccleſiaſticam traditionem remitti iubet. An autem& Cyprianus de inſidiis diaboli non quæriturè qui ſe transfigurat velut Angelum lucis,& miniſtros ſubor- nat ſuos velut miniſtros iuſtitię, aſſerentes noctem pro die, interitum pro ſalure, deſperatio⸗ nem ſub obtentu ſpei, perfidiam ſub prætextu fidei, Antichriſtum ſub vocabulo Chriſti: vr dum veriſimilia mentiuntur, veritatem ſubtilitate fruſtrètur. Nihil verius dici potuit, quàam quod à Cyrillo ſcriptum legimus: Omnes hæretici de ſcriptura diuinitus inſpirata ſui colli- gunt erroris occaſiones, ea, quæ à ſancto Spiritu rectè dicta ſunt, ſua malitia corrumpentes, & ſuper ſua capita flammam inextinguibilẽ excitantes. Auguſtinus quoq; non aliundè na- tas eſſe dicit hæreſes,& quædã dogmata peruerſitatis illaqueantia animas,& in profundum præcipitantia, niſi cùm ſcripturæ bone, intelliguntur non benè,& quod in eis non benè in- telligitur, etiam temerè& audacter aſſeritur. Quam etiam ob cauſam, hæreticos Ambrofius ita deſeribendos eſſe putauit: Hæretici, inquir, hi ſunt, qui per verba legis legem impugnanr. Proprium enim ſenſùm verbis adſtruunt legis, vt prauitatem mentis ſuæ legis auctoritate commẽédent. Sciens enim impietas auctoritatem multum valere, fallaciam ſub nomine eius componit, vt quia res mala per ſemetipſam acceptabilis eſſe non poteſt, bono nominis com- mendetur? Qui fuerint in Carthaginenſi concilio, quod erat per Agripinum congregatum, cum, quod dant hærerici& ſchiſmatici, non eſſe verum baptiſima, dicerent, an id in ſcriptu- ris ſanctis vbiq; declaratum eſſe non affirmabant, expreſſoq́; Dei verbo ſententiã ſuam fibĩ probaſſe viſi ſunt? Quæ tamen Eccleſiæ auctoritate poſtea fuit exploſa. Sed Vincentiũ Lyri- nenſem ea de re loquentem audiamus: Tanta, inquit, in patribus illis ingeni] vis adfuit, tan- ta eloquentiæ flumina, tantus adſertorum numerus, tanta veri ſimilitudo, tanta diuinæ legis oracula, ſed planè nouo ac malo more intellecta, vt mihi omnis illa conſpiratio, nullo modo deſtrui potuiſſe videatur, niſi ſola tanti moliminis cauſa ipſa illa ſuſcepta, ipſa defenſa, ipſa laudata nouitatis profesſio deſtituiſſet. Non igirur illi diuinæ legis oraculis, ſed eorum vero ſenſu fuerunt deſtituti. Quamobrem rectè monet Hilarius: Memento neminè hærericorum eſſe, qui ſe non ſecundum ſcripturas prædicare ea, quæ blaſphemat, mentiatur. Hinc enim Marcion verbum Dei, cuùm legit, neſcit: hinc Photinus, hominem Ieſum Chriſtum, cùm lo- quitur, ignorat: hinc& Sabellius, dum quòd, ego& pater vnum ſumus, non intelligit, ſine Deo patre,& ſine Deo filio eſt: hinc& Montanus: per inſanas fœminas ſuas paracletũ alium defendit: hinc& Manichæus,& Marcion legẽ odit, quia litera occidit,& mũdi Princeps dia⸗ bolus eſt. Omnes ſcripturas ſine ſenſu loquũtur,& fidẽ ſine fide prætendũt. Scripturaæ enim non in legẽdo ſunt, ſed in intelligẽdo: nõ in præuaricatione, ſed in charitate. Quem ſequutus Hieronymus contra Luciferanos ſcribens: Neq; ſibi blandiantur, inquit, ſi de ſcripturarum capitulis vident ſibi affirmaſſe, quòd dicunt: cùm& diabolus de ſcripturis aliqua ſit loquu- tus,& ſcripturæ non in legendo conſiſtant, ſed in intelligendo. Sic de Arrianis quoque ſcri⸗ bit Athanaſius. Si de ea cauſa, quod voculas aliquot ſacræ ſcripturæ ab iſtis ſcriptas vi- deanr, arbitrentur blaſphemias benedictiones eſſe, prorſus futurum eſt, vt quum Iudæos no ſtri temporis videant legem& Prophetas euoluere, vna cum ludæis Chriſtum abnegent: forſitan quoq; audientes Manichæos loqui parriculas aliquot Fuangeliorum ‚inficiabuntur cum Illis,& legem& Prophetas. Sin autem ex ignorantia ita æſtuant,& Lununc ſcant E 5 criptu- ixqut gua osKüaan aute frbiioe ſclwzet ier e epr luntzre Terlld dicut dis mümaccenſurd uum terram dit cdonius quoc; nos collgetelic leſumatrem ful cim lelu matre autem Deipara iis explodenda ſuit. Itidem& niti videbatur, inquit,à fanctis rre ſcripturas y moores. Worſu ii,quam quocd ſtiano niſi de ſcr modum apud O ſet Origenes il diaboſe, Noc ſcir gouiſtie Licet melior fieres, ſec Ais eius volum ſeriiones tux. S dnabolo diceren dietiswide,ne cuius ſit volunt: reſeos, ſub ouis genis admoniti ſeripturas profe loli ſunt hocno onoſtras aure acramentarij 4 Nuras prouocat Chriltianis pa luieburgenſes wnenec minus dos oärina, ne ber denoürauj zun 3 edis inpedi n 3 del ode equamuid ing ura dlumtus hpr unt, a mallucn piſtinus quog wiin antia animas Kirie e,& quod ines 6 bcauſam, Rareracn rxetda legsslegerge en mentts ſuæ egunn Alere, fallaclam loo n ranf 1 dl Uma,.(erent, 2 M dh e ſer 1. Dei verbo ſented- jt exploſa. ded le 1.ℳ. niis INs IIgen]ſA bus Uslng *„e eii ſwilituco ulid dlrao,’U nis illa conſptru 9 a lll lu cepta, Plad lh lule, 1„ rac i ledd r egls Ofadn W9 1 d wr Alemento Hechl em wol. 8 rt d onl 3 4 1 ai K müdh r 7 Ocol⁵ 7 4. „hem, meuti Inem lelum vnumm ſumob 3 ferinsllash 4* Dd EI VER BO. 35 ſctipturis excogltatotem, inuentoremꝗ́; hæreſeon diabolũ, metu ſuæ graueolentiæ ſcriptu- rarũ voces vſurpare, vt illis obtectus, aſperſos veneno ſuo ſimplices decipiat. Ita enim Puam decepit, ita etiam alios hæreticos in errorẽ abduxit, ita nunc quoq; Arrio perſuaſit, vt quaſi ſub ſpecie aduerſarij contra hæreſes loqueretur, quò melius falleret, ſuammetipſius hæreſim ſubiiciẽs. Quem ſecutus Chryſoſtomus: Aperi, inquit, Arri ſepulchrũ gutruris tui, implerum mortuis ſermonibus, non enim habes verbum illud viuificum, quod tuis rationibus factum & creatum fabricas.At ille ſtatim, cùm accerſitur, à ſcripturis dicendi facit initium. Verum tu vt fidelis, ne timueris eum cum videris ipſum è ſcripturis loquentem. Nam& diabolus cùm accederet ad Chriſtum& tentaret eum, per ſcripturas loquutus eſt cum eo, dicens: ſi filius Dei es, mitte te deorſum: Scriptũ eſt enim: quia Angelis ſuis mãdauit de te, vt cuſtodiant te in omnibus viis tuis,& in manibus portabunt te. Conſtat autem, Arrium quadraginta ſcri- pturarum loca produxiſſe, quibus adſtruebat, filium non eiuſdem eſſe cum patre ſubſtantiæ, nec aliud vel ipſe crepabat, vel ſectatores eius quam ſcripturas, quam Euangeliũ, quàm ex- preſſum Dei verbũ. Ad ſcripturas ſubinde prouocabar, nec aliundè ſecum quàm de ſcriptu- ris agi permittebat. Cum Auguſtino congreſſurus Maximinus, hanc ei diſputandi legẽ præ- ſcripſit, vt ſi quid de diuinis ſeripturis protuliſſet, id audire neceſſe haberet. Eæ vero voces, inquit, quæ extra ſcripturam ſunt, nullo caſu àa nobis ſuſcipiũtur, cùm ipſe Dominus moneat nos,& dicat. Sine cauſa colunt me, docentes mandata& præcepta hominum. De Donatiſtis autem ſcribit idem Auguſtinus: Sicut diabolus contra latorem legis proferebat verba legis: ſic& vos ex verbis legis accuſatis homines quos ignoratis, vt Dei promisſis quæ in ipſa le- ge ſcripta ſunt, reſiſtatis. At paucis interiectis: Verba legis dicitis, ſed in quos dicatis, non at- tenditis. Sicut diabolus verba legis dicebat, ſed cui diceret, non agnoſcebat. Ille caput noſtrũ ſurſum aſcenſurum, deorſum volebat deiicere: vos autem corpus eiuſdem capitis, quod per totam terram diffuſum eſt, ad exiguam partem vultis redigere. Ad eundem modũ egit Ma- cedonius quoq;, ſicut ex eo ſermone, quem de Spiritu ſancto ſcripſit Gregorius Nazianze- nus, colligere licet. Neq; ſecùs rem gesſit Neſtorius: Nam is, expreſſo Dei verbo, Mariam Ieſu matrem fuiſſe, atq; ideò nudum hominem tantùm peperiſſe, demonſtrare ſe putabat, cùm Ieſu matrem in ſcripturis Canonicis aliquoties eam appellatam eſſe conſtet, nuſquam autem Deipara ſit vocata. Quam etiam ob cauſam, vocem hanc tanquam alienam à ſcriptu- ris, explodendam,& Mariam Chriſtiparam tantùm, non autem Deiparam eſſe dicẽdam cen- ſuit. Itidem& Eutiches, cùm duas in Chriſto naturas eſſe negaret, expreſſo Dei verbo ſibi niti videbatur,& ſubinde quærebat ex Catholicis, in qua ſcriptura iacent duæ naturæ? Ego, inquit, à fanctis ſeripturis non didici de duabus naturis: ac de rebus eiuſmodi ſe ſolas inqui- rere ſcripturas vociferabatur, tanquam ſanctorum Patrum doctrinis& expoſitionibus fir- miores. Quorſum autem attiner in re manifeſta, plura verba facere? cùm nihil dici posſit ve⸗ rius, quàm quod ſeriptũ eſt ab Auguſtino: Non poſſet error oboriri palliatus nomine Chri- ſtiano, niſi de ſeripturis non intellectis. Neq; enim aliundè tentare audet diabolus, quemad- modum apud Origenem quoq; legimus, quàm ex diuinis ſcripturis. Quem, cùm produxiſ- ſet Origenes illa Pſalmi verba, proferentem: In manibus portabũt te,& c. vnde tibi, inquit, diabole, hoc ſcire, quòd iſta ſcripta ſunt? Nunquid legiſti Prophetas, vel diuina eloquia co- gnouiſtiẽ Licèt tu taces, ego pro te reſpondeo: Legiſti, non vt ipſe ex lectione ſanctorum melior fieres, ſed vt ſimplicitate literæ eos, qui amici ſunt literæ, inrerficias. Scis, quia ſi de aliis eius voluminibus loqui volueris, non decipies, neq; habere poterunt auctoritatem aſ- ſertiones tuæ. Sic legit ſcripturas Marcion, vt diabolus, ſic Baſilides, ſic Valentinus, vt cum diabolo dicerent Saluatori. Scriptum eſt enim,&c. Si quando teſtimonia de ſcriptura au⸗ dieris, vide, ne ſtatim loquenti acquieſcas, ſed conſidera illum, cuius ſit, ac cuius ſententiæ, cuius ſit voluntatis, ne fortè ſimulet ſanctum ſe eſſe, quod non eſt,& venenis infectus hæ- reſeos, ſub ouis pelle lupus latitet, ne fortè loquatur in eo diabolus de ſcripturis. Hæc Ori- genis admonitio nobis in imo pectore recondenda eſt, ne quando excidat, vt, ne ſtatim, ſi ſcripturas proferat aliquis, ac de expreſſo verbo Dei glorietur, omni ſpiritui credamus. An ſoli ſunt hoc noſtro ſæculo Lutherani, qui tam confidenter expreſſum Dei verbum iactan- do noſtras aures obrundunt. An idem ſibi pari ac maiori eriam confidentia non arrogant Sacramentarij? Quonam alio Caluinus, quoties cum Lurheranis illi res eſt, quàm ad ſcri- pturas prouocat? Quid eſt, quod minus ferre queat, quàm cùm æquè à Lutheranis, atque à Chriſtianis Patrum& Conciliorum auctoritatem obiici ſibi videt? Cum ſcripfiſſent Madeburgenſes: Iubemur cœleſti oraculo filium Dei audire, reſpondet eis Caluinus: Ma- lignè nec minuùs improbè Chriſti auctoritatem nobis obiiciunt, quaſi à pura, germanaque eius doctrina, nobis vel minimum deffectere propoſitum ſit: qui non minuùs re ipſa ſem- per demonſtrauimus, quicquid ex ſacro Domini ore prodiit, nos reuerenter excipere, quam ipſi verbis iactant. Sit ergo nobis filius Dei abſque controuerſia ſummus, perfectiſ- ſimus,& vnicus Magiſter, in cuius doctrina verbũ aut ſyllabam mutare fas non ſit. Sed non impedit fidei obedientia, quò minùs ad ſanam verborũ eius intelligenriam attenti ſimus: Sit ille quamuis impius& blaſphemus: ſibi tamen nihil obiici minus ferr, quam quòd filiũ Dei H Hh 3 non chy) ſoſt. In ſer: aaduerſus hæreticos. 705. z. Matth. 4. Arrius quadræ= Linta ſcrip turara loca produxit ad ſuã bæreſim cons ſtituendam. Aug. lib. i. contra Maximinum. Matih. i. Matedomiut. G reg. Na. Neſtorius. Enliches, Auguſſ. Origenes Hom. 31. Cucan. Teſtimoniis ſcri⸗ pturarun: addus cearum ſtatun acquie ſcendum non eſt. Faeramentaris- Caluinus. Madeburgenſes. Caluinus- Anad aptiſta eu iuſpyiai oraaio ad Deum patr ẽ. Verbum ſuum, expreſſum Dei ve bum eſſe fir miter hæresici ſla iuere auden:. Prophetarum quoddam nouzum enAs⸗ Fᷓcriptura ſacra ab Hæreticorum Prineipe dic:tur Lber hæreticoru. Lib. 2. de Trinit. hæreſis vnde naſcitur. Origenes Hom.z. in Exodum. Ioatʒ · 8. In ſeripturis ſan· ſtis nullã eſl men dacium, ſed in ea rum ſenſu, quem adferi homo. Pſalm.uiʒ. Mendacium. Quid ſi de ſuo lo qui in diuinis ſcri pruris. An lib. 12. com feſi. eap. 25. Veritas qualis. Joan. 8. Veritas omnium eſl, non alicuius priuaii. Vritas in ſola Eecleſia Caiho- lica⸗ PHE EXPRESSO non audiat: quòd ab eius pura, germanaq́; doctrina, vel minimum deflectat. Quid autéè? An remisſius id fit ab Anabaptiſtis ex quibus quendam ſic patrẽ cœæleſtẽ alloquẽtem legimus: Certè hac in re non poſſum decipi: Verbo tuo pater cœleſtis credidi, illudꝗ; ſuſcepi per ſpi⸗ ritũ ſanctũ, vt certũ veritatis verbũ. Ac paulò pôſt: Ego ſcio certò& firmiter, quòd hæc mea doctrina, quod eſt verbũ Dei, in die recti iudicij, non ſolũ Dominos& Principes, non ſolum mũdum, ſed ipſos etiam Angelos iudicabit. An hic tibi minus certus eſſe videtur, doctrinam ſuam expreſſum eſſe Dei verbum, quàm aut Lutherus, aut Caluinus? cùm tamen& huius, & Lutheri& Caluini verbum expreſſum ſit verbum Diaboli. Quorſum autem ad extremũ res rediitẽ Stupor& mirabilia: dum ſic vnaquæq; ſecta ver- bum ad ſe Dei rapere, ſibiq; ſoli verã illius intelligentiam arrogare conatur. Natù eſt nouum quoddam Prophetarum genus, qui non ſunt veriti, ſcripturarum auctoritate, ſcripturis au- ctoritatem omnem detrahere. En quò perduxit rem tandem Satanas. Poſteaquam eò miſe- ros mortales adduxit, vt quam quiſq; doctrinam eſſet amplexus, eam expreſſum eſſe Deiĩ verbum, certò ſibi perſuaderet, nec vllis rationibus ab ea ſe deduci pateretur. Iam igitur hoc eſt conſtitutum, quòd nullus ferè fuit vnquam hæreticorũ, qui ſuum errorem ſcripturis non confirmaret: quiq́; ſuam opinionem, Dei verbum non eſſe diceret. Et clamat hoc quidem res ipſa, nihil vt opus vlla demonſtratione fuerit, ſed teſtatur hoc tamen Princeps etiam no- ſtri temporis hæreticorum: qui proptereà nomen hoc etiam ad extremum, ſcripturam ſa- cram eſſe conſequutam ſeribit, quòd vocatur liber hæreticorum, quòd ex ea ducunt origi- nem omnes hareſes. Quorſum autem hæc dicit aliquis? Num tu Dei verbum extenuare, num omnem ei au- ctoritatẽ detrahere conaris? An hæc ita multa proptereà produxiſti, vt oſtẽderes, hæreticum eſſe, ſi quis teſtimonio ſcripturarũ vtereturè Procul à nobis abſit, vt vel cogitemus hæc, quæ ſunt ab homine Chriſtiano aliena, quin quod ab Hilario dictum eſt olim, idem& nos dici- mus: De intelligentia hæreſis eſt, non de ſcriptura, Senſus, non ſermo, fit crimen. Nihil ſcri- ptura ſanctius, nihil auguſtius, nihil ſecundũ Deum omni veneratione dignius. Verũ, quid eſſe poteſt tam ſanctum, quo non in perniciem hominum, humani generis hoſtis abutatur? Non eſt quod quiſquã exiſtimer, qui verba Dei loquuntur, qui diuinæ legis oracula profe- runt, quod eorũ ora ſemper Deus aperiat. Annotauit hoc doctisſimus Origenes, quòôd non rarò, qui Dei verba loquuntur, eorum ora diabolus etiam aperiat: Qui mendaciũ loquitur, inquit, cerrum eſt quod diabolus aperit os eius, vt mendacium loquatur. Sed quomodo po- teſt, inquis, loqui mendacium, qui ſcripturarum teſtimonia profert? quas à Spiritu ſancto proficiſci, qui ſpiritus eſt veritatis, àa quo manat omne verum, nemo pius dubitat? Breuis eſt ad hæc,& expedita reſponſio: In ſcripturis quidem ipſis, quas diuinitus inſpiratas eſſe ſci- mus, nullum eſſe poteſt mendaciũ, cæterùm in ſenſu, quem adfert homo, de quo ſeriptũ eſt: Omnis homo mendax: qui mendaciũ eſſe poſſe negauerit, quid is aliud, quàm Dei vocẽ ne- gare, ſimul mendacij ſpiritũ ſanctũ arguere videbitur? Quid igitur, dicet aliquis? òi omnis homo mendax, num igitur quicquid homo loquitur, quicquid etiam ex diuinæ legis oracu- lis profert, mendacium eſt? Abſit. Non hoc dico. Qui ſciam igitur, quando loquitur menda- ciũ? Docebit nos hoc ipſa, quæ mentiri non poteſt, veritas. Qui loquitur, inquit, mendaciũ, de ſuo loquitur. Nemo habet de ſuo, niſi mendaciũ& peccatũ: Si quid autem habet homo veritatis& iuſtitix, à Deo habet. Is igitur loquitur veritatẽ, qui non de ſuo, ſed de Deo lo- quitur. Dices iterum: An non loquitur de Deo, qui Dei verba, qui ſcripturarũ teſtimonia re- citat? Atqui iam audiuiſti, nõ ſemel à me dictũ, quòd etiã diabolus teſtimonia ſcripturarum recitat, neq; tamẽ proptereà veritatẽ loquitur, quia de ſuo loquitur. Quid eſt hoc, de ſuo lo- quiturè Suum ſcripturæ, non Dei ſenſum adfert. Hoc autẽ eſt hæreticũ eſſe, ſicut am ex Am- broſio docuimus, propriũ ſenſum verbis adſtruere legis,& per verba legis, legẽ impugnare. Sed quomodo diſcernam, quando ſuum quis proprium, quando verò Dei ſenſum adfert? Docebit hoc nos celeberrimus Eccleſiæ doctor Auguſtinus, qui ſic Deum alloquiturè Veri- tas tua:nec mea eſt, nec illius, aut illius, ſed omniũ noſtrüm, quos ad eius cõmunionem pub- licè vocas, terribiliter admonens vt nolimus eam habere priuatã, ne priuemur ea. Nam quiſ- quis id, quod tu ad fruendũ omnibus proponis, ſibi propriè vendicat,& ſuũ vult eſſe, quod omniũ eſt, à communi propellitur ad ſua, hoc eſt à veritare ad mendaciũ, qui enim loquitur mendaciũ, de ſuo loquitur. Iämne intelligis, quis de ſuo, hoc eſt, quis mendaciũ loquatur. Ve- ritas nõ eſt huius, aut illius, ſed eſt omniũ. Omnes ad eius cõmunionem Deus publicè voca- uit. Quiſquis ergo, quc publicũ eſt, facit priuatũ: quiſquis, quod omniũ eſt per charitatẽ, id ſibi propriũ vendicat,& ſuũ eſſe vult per contentionẽ, is de ſuo loquitur, mendaciũ loquitur. Veritas enim alibi nõ eſt, quã apud omnes, hoc eſt, in Eccleſia Catholica: quamobrẽ, quicũq; ſingulares aliquos intellectus exquirit inſolitos& hactenus inauditos ſenſus excogitat, no- uas& ſolitarias opiniones adfert, etiam ſi ſexcenta proferat è ſcripturis teſtimonia, quando- nidem ea non omnium, hoc eſt, non eo, qui receptus eſt in Eccleſia Catholica ſenſu vulr intelligi, ſed ſuum illis proprium ſenſum adſtruit, de ſuo loquitur, atque ideò mendacium loquitur. Veritas enim non eſt apud vnum aliquem, ſed apud omnes, hoc eſt, in 3 Pehs 4 2S 4Inun 4 2chho⸗ roptikdunn 1 au onnlun, eſt Kennolarl coneneuntm votet ei per i nine loqul po Guuntut ſpiri lcelie ſenſum Ir jerda, qux aa hrofen.Si quis ra non ſaum ſus ita dimicat, eſt ſuam elle Ecclelie ſenſun pturarum teltir producit. Nihi ex earum praua Feritatis deprau mentem ſcriptu Eſtur, non ſecu in ccripturis diui- ideo ſcripturarun dum veritatem! Crecie lumina, corum ſecularia mm intelligenti ſequebantur,qu bat. Qantuma ſeripturam Kiu nefss eſſe putan quando dictum dio ſcripturarur pura probet,9u ſed ſibi ſcriptur tre ſcriptum le ts anima miler aicui non recte lra, qud te con exrrelo Dei yei acuit niuerſ urelerbi ſ Paüre ſenſum eſſ 1 egumR bc achnhe deC 0p tumeſt 1 moueat duenpi 329 KnR B O. EI D certi Vt um null 0 eſt, iſſa rom 1 Deop à . lux elligentiæ mint ru ſcrĩp 0 ſanx ica. cui 4, holic Cat n- jus ſe. is ab huiu: boli u13 m dia ba àm ſi 4 reſſu i ver quà exp i Dei i lo⸗ ul, er, ui 1 Io m loq cit a duu! qu ee ium la re Nan rario, haæc 22— ndaciu oracu oteſt. mne Atq;& g. neewiere 7 is te ſt. Od 4 ia eur: m legi on P ſicu ne 0 Ori 7æ ce eſt xæ en ſt: 1 no— qu m, cele 1. 15 uo, lta rO rtrum bita— Ecc 4 leſiæ„ tur?. de ſu u m p ire ce du in io Ecc A ör iquem is mi rbu Fite So. 8 Gu) fit 0E ſiæ, ſſe dſt is quamliber diabo umn Soeenepen tne meio herl it, os nundi æ un ec e m ru s ſtico niſi mu ſen m cr⸗ Diab ent ſu r eſt„ ru. 60 icuiu ſia 1 Ua on nſu rit m ſen ot eo uin eo lic le uum n Qu ſu c ſe be gu on re p ſiam, qu is a Ecc De it. ſen conte de 1 5& c fer Sccleſi ſiam,. ſign ex 08 per ſiæ ſe ius& igitur it lo⸗ ſu pro a Ecc ccle t inſi illud uam lus a ccle illius is ig De Deo bum CteA ra E iſte, au icisi iuſq diabo mE ſum iſqu itur. P e 920 Ver ntur Int eli non ire cu um iſi cu a ſen 4 Qu qui 35 uitu Dei uu dem nang is Ca erir ver ni ntra it. m 0 iptu 7 bum loq r ea jes, Er horis n ap us, leſiæ, d cor eru itate i ſer P d Ve icitur. atu ties, in no Deu Eccler erò s ap eri u uuo ie dic nuntut uo Sin tur on i0 s Ver. olus af ur, v ſed q ſt, q um pr q uſa q iſſe fica osn ed u diab uitu rt, hoc e rùum cle. ma Cauſa Milix ni ius os in m d ſi q ius loq ofe ve iſ. Eer dun ee 4 elt oiru o ſig t, ei ir 1 10 elu 0 lo T Arq; ſus, ü non f.1. F: ſæ .* 3 u at, iſi fuer Qu d oOs De bet p rt. ſen no; Ii.- ecleſ naſe 1 in intr ius: q idiſcrep ſi fu ſt. d de li fe itur igendũ*. Eecl os Aa zn 1u di ni e 8 uO m do rO ult en u ap ei v it ose ui tor, um 29u ute mo ſu p dſtr abig Aut 1D A. 80 ſu 6E ert rim, 8 à UuO 3 ſen ius a an um, 2 ox e. rui ſenſu, Do iſſe c aue iſqui 8 licæ rius ſum eor ſix, y dane. a ius ccleſiæ rui ffirm uitqui tura holi op iſen ium cle Wynkeſraa 4 culu is Ecc ape at itur ꝗ rip at PrO ei ani im Ec Jlla d. ſ iquis E n ap ter utur, ſc C is non D on im 7 v 1 dorr n ui no tan qi ue leſiæ bisr ſle D; s, en um DPae wutäa T aliq um 1 bi. 1 loq. nꝗ cC 8 7 T 8 imnu OX daci uI darei e du un icu t, E ve dem antin V n q vn uar gh a ius D on daci u eſt, ipturæ un nſt am.; me ibus, d uch meſch a eiu r, n en on hoc ipt me Co nti eq; me nti ſe dn 3 atur, men n01.. ſer ue or nte neo kelt. eranahe 4 Wn Dneiegled e— eſt, Iperar ocat Fhen Kſne Däipie Wnpin Rru)en ane 3 ſuo Aanom iſe m eis ersehe mn reOateas hirereeren lurge e 9 0 0p u ſiæ Cat us, tiam,:Ve ſpi en i ve. Ktlüihren a 1 De ſuo pr ver le im entia ur ſt: ſiæ ſp i voſſe dm De e Kdac 1 uO dre ur VerL Ecc leg ſent igit e cle ideri p um temp n( h N on.* dicit ul ate 1 uS„ tum Ec ide ſſi at 2 drenm n S diei qul Socr icæno, lic ip ſed V re ras d pr T rl um, 8 ICæ ho d ſcr rta exXPp iptu ſe P t. Roned ropr ni m 4 50 Nica Cat 0 um, ape fert, i ſcrip m, m 0 onc en illiu. no mut ſu P ſen um iptur: dema ie 5 18, ic ann in C 1 r1 ident:. ſi ſen 0 di ſcrip tlus woane uure Sic t in loq nor! der m ſi ſu um æ ſc totiu 3 4. 1 illam imen ihil vi tla le ſiæ. 1 ar uæ m„ er. l gn 9' eſt eral il 1m hi E cCle 1t 5. trur ꝗ ne ſcri a0 Adn ſr. uen i per uU ni irur. n F ſtru. crip 5 eam, mu lta drun gutgaat ven eſt s ui aen humreen lehiſ Kann⸗ nſum eernee denrgehene co liben N veraen xamerum, Adln,. 1 A 8:cu 0 am 1 4 e. lone ſpir con qu riu n p ae ntia& q dia illis, q Od Dar.g. me a rat tur& fert, ropri ſi no ſu iſente icus, um illis, 0 H.. rrunenman un ſum otett, lis p t uæ ſent atic eſſi ex u b.c.„ ertegune 1 ſequ ſen lis pr illis p ngit, ſſe, q di ſma pr m ela, q 2e untemm L toliäng 5 luum is iu eſſe, ſimo ſchi dex n tam ier tem cogn dritinoſägn leſix x ta ſuun ris arũ iu& ſchil ſe no qt ntatem ke 155. dcurl Ecc be Jecr zalish Eebraeiu ieer eiiſne Erndic A lsent 51 55, Rſt ſlpye 1 4. LrlP riptu elter e 5 e D nan Ba Vo D& bs, Ntſelcogn. 84 1 Ver UuIS ſum t ſc Ina ticu ſſum— 91& ſi am. lex adlt. 1, Je TX S1 q ſen veli ert h re re hitur, hæc d ſu cum Ita ra 1 fert. im a velit ſi p r, he exp ra eſt ſed a vt cun mu tumektolm, Pro ſur d e⸗ er: letu en. det tus at.„. m, Im 3 Et 34 Ne n. V ber tt mene ti Ve dã— liu en on lermo dte Tat, dim elle ſen it, non ctor icitu mmo Co f-lun ſu 1- on—— 1 u 1c co 8 tu ræ u 15. 2..„ enetrionecjgin ſua ſham s& apeecuet, on Ineir drn Ciemenäe acgene ſibi liöns, 7 in Ihrrann 44 nerb abd L L j iptu A E t r 1 io illa Hi. generd ſt, iæ ſen Nla ript ſes n m c1 tu ſau à ma 51— n manlg d 1 8 leſiæ ſtimo ie ſc re ipturæ em lega nuiq nam ffinu Cræ haun rlegaea Cle e„. 1 hæ ri ut. m V. am— u. 18— nneg 1 Ee dere ercaf nrelligen ſuam eheats ſngenein hi tcorena cribir N mnibi nt, eo 4 mus Org, Ptu it. inte on Præclar: tellig trahl, diſce eſſe i, cum o diſſer itate cclsüln lnenai a duc raua res, n nt. rij in aſum b eo tos ul, C de torit al,„. 9, 8 0 22 7 tur,edann Xe. dep rut. en d E unꝗq ilium. n2e 2 ibus. tIS iſſe C e quatur, E* atts dep ura ung da ter, ci la ni ſcrip cepi eder mloqu aus en a ita ript dum ſſun or Con Naz mi m tern ſi ſcep eders 4 ert cuihn Ver ſe un Poltt op d ium olu ioru di ſu t exp itti, aprofent c un a ten ſec is, qux iam Quo riu x V 210 kII en un mitti ra ahhen piuscün 1 ee,u eun elterene& lecerdeßeuee. 5 incdlgend aünnde hen ali- we, ir ohe deeerrauns 1 legi ipturis min iram ſe m iuinæ ione, ulam uam ri: a iche e- aſti. c Sciuinitusi cripti arum! adi nume diu tio reg rè q oue Manips em 24 uas oluu deng n in ſcri iptur ſibi tr Magr ſolis ſump ione i ceme ſu m od is d i- 4 1 Tno,de 1 ſerip Imn 11 ſilium tls, ia præ ſsio 1 0e ſenſu* qu mn. ſeri Ifer ho ideo itate tili mo a p ſucce; qu m am t O aq; auſer locs guhnl G ide verita 3 Baf is re ropri lica ſu ntia, atru. qu ere, 6 in qu dem, 1r Men dum lumin. libr exp ſto ſente ue P. terit, sag uid i d fidem Ms a cet Al 1 Im 1 dit nt eque! Otel Vosag qulc r a rI- 3 itur,dicet Io 1 æclæ lariu nO X Ap iſside e,n 1 dici p ir. id r ſit, liciatu i aucto ld lgitur, diunue Gr. ſecu iam, ipſos e diſs i credere, bis inquit, cto biic imi au it- 25a ue zgenri n reder 05 ‧0 nꝗ u ſu lim 1 exc um en X ip un 1Sree n is inc s a m ſu b mm id etiam dopch cor. llig 8 b hor icium e us a idet mu aru nſu d te co m lde. do ſrur Inte 10 ab— Iciu. cti 2 Vi anl. tur. C1 de ru quand 1 m ur, q em ud iſtis re imus? ique i ſcrip ho it. Quò ho gitun qu nneu- ru bant aut mi iſti imu tdlls i ſc id, quia t. Qu& inuo- Pn utton mol 4 eb⸗ au— cu t. unt. u d hodan Shden vanen Sei din ino fiiſe Lüen acere dis,ei Penitrſ trian pro .‿ ouic Leg 4 t. AbB ino; as, n ea ja. ho m ibus. 1. Si cui doet ba m, t. ſt rit 0. lac la,. C0 bu Us, ſiæ d:Aun2de iptura ant ugu cto r0 illi p qu te all dam le 4¹ V. de llo,*— 1pt Ut b A au ſt V. 01 tur, uO Carn re Ecc 8 2 ault giorurxit. fas ictum afer t: i 1 Vt VI lut infir iptura: qu is infla. a duiſcriotu 3. n ne di au be on Wi um; inuo iſera. j rip eſt: 18 1 ri- a quilſcri Ti do um. 105 iat. N 1 ipt lis ir iſer 2. e ſc hoc nt ſc. A,dk teſtimonl 39 hand urar id imp biicia e ſer buli ima m ntiret 18 me in le. r bolus tet jeitt in ꝗ ſcript und ſe ſu rect s nebi nima; Vt ſe nibi ni? quæ vem maio citur. L 4 4. aprob ruras ſed arna mit t, i uo ia an ibus, oteé nc al dault cüele rur d. ſcrip itur, C com. lace 2— 5 ꝗ antl nI r? P d hu id Jhrtetici a P ibi ſe leg firma, d te ibi p otius, rog s om u 0 cau 8 2 4.. e am. lI 10 ſt hete ebh d ſed ſi iptum in:Qu odt id p X ar trah i tene illi, q qu Tda kgb) 7 rip iſera, us: u on 2 qu is de ui t ſt i 2. m, cep terd 6 te ſc Alerg, EIus. ine q rn Os A insd ſeq iſum e aditum, e re der be 1 taté le a Inür dic is? ità Cu um liq to ſum ra din lum 4 ger ¹ 3 im cte ittis? 85 biæ t cre bi Viltif 8 t tu illr wen an re itt u der ehin ſi ſtha ha, ibu ſue 2utiſeler uando eum ¹l tis inon mm beam ſupe jcabis: 0 nac à Patr on velt ccleſiæ iſcDeun it icui n d te co ha hic dica ſenſup mona r à nac ue I Ece 3all- juscomn alic 10 t erbo is eſt ven ſiæ ſe cho id igitu iutur neq itas rum 79 delu 8. ꝗ ei v uis Iritum cle ona nid Igit s diu ite:1 ncti actor Puee luta, a. D x* Qu lei s Ec it m icq tins uci ſa ſanc uata,. K ol. 87 uit VvD bbi ſoli j. eum Il 42 A erert Ecc C:pro 1l as. mir 4 dicat, act aC t ſſe VIS, is vll. ra h icqui.. ite: dit 2 vend gc P e ſic B arrIl v. tu icq elic fun h 4 —. Gcaclo,* ne m r ri 11. r 0 Ten 1 3 17 g hæc, 9 t illa Feeeee udo, pr H H unc L. 3 L enh T. P denten bezuril iſie ud 30,ln nuianne 3 8 unſen 3 Conei melsa magni 21 lomt 9— 9 L 8 A. — 9 3 toritat bPOb2 altitudo, o vguiur an auc eſt& a mpiã m uo oc ca ot l. 1. toliac 2 3 rum r que gj gj ouea 1 6 en 35 nd0 6 0” 1 uI5! 8 141 Kſcprr C 7 8 1 2p 1* nc 1 3 e d4 A 0¹ 1 ne- moc m00 8.C7. 2, Seictia ſine chari kate inſania eſt. Dei cognitio principium ſcien: eRticæ vors. 3. or.3. Auguſt. Verb ſtuum pro Dei verbo habe⸗ ri volunit. Hæyeticort ar- gumẽia ridicula. Pſal. 842 Eſal. 53. NMalt. 23. Augufl. PE EXPRESSO ſanctorum: ſed quod illum interpretari videtis, hoc ſenfiſſe Spiritum ſanctum ne dubita- te, quod autem Orthodoxi docuerunt: quod auctoritas Eccleſiæ tradidit, quod populus Chriſtianus tot iam ſeculis amplexus eſt, quod ſcholæ defendũt, exitiabile Satanæ venenum eſſe putate. Quàm vere dictum eſt à Paulo: Scientia inflat, charitas autem ædificat? quamuis opinio ſcientiæ magis inflet, quàm ipſa ſcientia. Quòd ſi vel micam iſti charitatis haberent, num ita turgeſcerent, vt omnes præ ſe cæcos eſſe, ſtupidos, bardos, truncos, perſuaſum ha- berentè ſed ſicut vinum, niſi temperatum aqua fuerit, mentem alienat: ſic ſcientia, ſi tempe- rata charitate non fuerit, faſtu quodam ebrium& prorſus inſanum hominem reddit. Quã- obrem rectè ſubiicit Paulus: Si quis autem ſè exiſtimat ſcire aliquid, nondũ cognouit quem- admodum oporteat eum ſcire. Nam ſi cognouiſſet, nunquam opinione ſcientiæ ſic inſoleſce- ret, vt ſe præferret aliis, ac tanquam ex alto, reliquos deſpiceret. Principium enim veræ ſcien tiæ eſt Dei cognitio, quæ parit in nobis humilitatem& ſubmiſsionem,& proſternit potius hominem, quam erigit: Vbi verò tanta eſt ſuperbia, quantam in iis hominibus videre licer, quid ibi aliud eſſe poteſt, quàm ignoratio Dei? Docet autem alibi Paulus, quemadmodũ ſci- re nos oporteat: Nemo, inquit, ſe ſeducat. Si quis videtur inter vos ſapiens eſſe in hoc ſæcu- lo ſtultus fiat, vt ſit ſapiens. Ita demum ſapientem fore dicit aliquem Paulus ſi proprio ſen- ſu non nitatur, ſi apud ſe vltro ſtultus fiat, ſi ſeipſum examinat, ſi quam habere videtur pru- dentiam, eam in obſequium redigat Chriſti capitis& corporis, vt illi credat,& quod ille docet, cum timore& reuerentia potiùs amplectatur, quàm vr, quod ſibi ipſi probabile fue- rit, ſequatur. Quod vbi non fit, quid ibi aliud agitur, quàm quod ſcribit Auguſtinus, vt omnis è medio ſcripturarum auferatur auctoritas? An autem hoc ita factum iam eſſe non cernimus? Exortus fuit hoc infœlici ſeculo noſtro Martinus Lutherus, violẽter in ſcripturas ĩtrupit, ac ſubmotis omnibus, quod ipſe vellet, quodꝗ́; ſuis dogmatibus commodum eſſet, hoc ſen- tire ſcripturam contendit: denique ſic remn geſsit, quaſi ſcripturæ ſacræ non diſpenſator, ve- rùm Dominus eſſe poſtularet, Obſequium ab omnibus requiſiuit in eo, quem ipſe protuliſ= ſet, ſcripturæ ſenſu amplectendo. Natus eſt poſtea Carolſtadius,& ex eo Zuinglius, Oeco- lampadius, Caluinus:& ſicut Lutherus Catholicos omnes& Orthodoxos, ſic ipſe viciſ- ſim vnà cum illis, Lutherum etiam ipſum ſubmouit:& non hoc ſentire ſcripturam, quod Lutherus diceret, ſed quod ipſe docerer, magnis clamoribus contendit. Erupit alicunde non ira multò poſt Balthaſar Pacimontanus: is non à Luthero magis, quam à Zuinglio in cer- tis ſcripturarum locis interpretandis diſſenſit, ac, quod ipſè, non quod illi vellent, hoc ſenti- re ſcripturam contendit. Viderũt hoc Prophetæ cœleſtes(quorũ nunc princeps eſt Suenck- feldius) quod iſti ſuo ſenſui ſcripturas attemperarent, nec pro ſcripturarum, ſed pro ſua ſen- tentia dimicarent, vt non quod(verbi gratia) Matthæus, aut Marcus, ſed quod ipſi ſenſiſ- ſent, id pro expreſſo Dei verbo populo venditarenr, atque, ita, dum vnicuique ſuus animus auctor eſt, quid in quaque ſcriptura probet aut improbet, non eos auctoritati ſcripturarum ſubiici, ſed ſibi ſubiicere ſcripturas,& ſibi dominium in eas arrogare velle, ſic ſecum cogi- tare cœperunrt. Quouſque tandem hanc excuculatorum iſtorum tyrannidem feremus: vt, quod produ- ctis è ſcriptura voculis aliquot, eorum alicui viſum eſt, id tanquam expreſſum Dei verbum ſtatim adorare neceſſe habeamus: cum tamen ſic ipſos inter ſe pugnantes videamus, dum hoc quiſque contendit, vt non, quæ Apoſtoli aut Euangeliſte, ſed quæ propria ipſius eſt ſen- tentia, eam pro expreſſo Dei verbo ſectatores habeant. Siccine iam iſti ſe tanquam numina coli volunt? quid aliud reſtat, quam vt incuruemur coram hoc, aut illo?& quicquid eorum aliquis dixerit, è veſtigio tanquam Dei vocem adoremus? Nos verò Dei de cœlo ſententiam potius expectabimus, actum iſtos pro ſua, non pro ſcripturarum ſentẽétia dimicãtes, tum ip- ſas etiam ſcripturas, quarum tot iam, non diuerſas modò, verum& contrarias interpreta- tiones adferri videmus, faceſſere iubebimus,& quod nobis cœleſtis ille magiſter dignatus fuerit reuelare, tanquam expreſſum Dei verbum, ea, qua par eſt, reuerentia, recipiemus: ac ipſum loquentem potius audiemus(ſicut etiam Propheta dicit: Audiam quid loquatur in me Dominus) quam vt ad egena iſta elementa nos conuertamus,& in illis, quæ nunc in hunc, nunc in illum ſenſum inflecti videmus, ſalutem noſtram conſtituamus. Non oportet legis aut ſcripturæ eſſe peritum, ſed à Deo doctum, vanus eſt labor, qui ſcripturæ impendi- tur, ſeriptura enim creatura eſt,& egenum quoddam elementum. Non conuenit Chriſtia- no, nimium creaturæ addictum eſſe, Deum audire oportet, huius voces de cœlo expectandæ ſunt, vt nos erudiant: Beatus vir, inquit Dauid, quem tu erudieris. Æquè nos docet hodie, arque olim Patriarchas& Prophetas. Prohibuit Chriſtus, ne plures magiſtri fiant, quòd Vvnus eſt magiſter noſter in cœlis.. Vides pientiſsime R EX, quò tandem res reciderit,& quàm verè dictum eſt ab Auguſti- no, quòd omnis de medio ſcripturarum aufertur auctoritas, quando non auctoritati ſcriptu⸗ rarum ſubiici vulr aliquis ad fidem, ſed ſibi ſubiicere ſcripturas: neque de ſcripturę, ſed de ſua ſententia dimicat, vt, quod ipſè ſentit, ſolum id, etiam ſi contrà ſenriant omnes, ahielin ei pillent qbacn 6 oſii elle 1n 4 coius lente dal ett Ecdeſix to bitat, quid Bal ingobiteuma Pabes tac eſt G quic ele conſtet o 5 ſeriprurs ror „Aahlud- rlm a einrelgennn dekeuntano ſcrpnur- nobis runtbere ſen Fiortra,quane uras ſubiicete NWoaeſtigtur! inde à multis ſ profereban ſ opulo perſuas Ilo ſubſtätiæ. Arrius. ida quod Arrius e. quan eo ſenſu ti xqualem eſſ jnferior autem conabatur, non expteſſum Dei dubitanter afhr nous inter Cat ànobis, Ila eſt lgi quear ynic Expreſſum! eſſe Dei verbu Dei verbum,9 ſtanter gegum commanicanre que ſpecie. o it aliquando ſtum pracepiſi de ſcripturis a auam ip quiſ FeClplimus. yer quam adferun duam adfert ele confidimu duam columna Tus. Sed ſerip uw Bidite ex eei fecerint, dedem cogferre mm dlcidun oblecro wſ 2 ambigjtur. de duandouid n net gitur nont aA R cn 86 Rlem dalu Iat,CMAL. Rdlamtade N ns,willcrn Wd guotidiht a. amn guod ſcbi. 1 eem hornnca doca tacha 4 us, violänetng a ddus onmohn turæ ſaaxnon nilditines D dius, Kexeodd 4 S& Onhodom a u hocſentirch a contendit.Ent A⁴ mags, quamd a non quod iliſdh ig vorü nunc pinch n toſcripturaum a ut Mlaxcus, ſdg i ita dum vnicid 1 non eos auchomt anogre ſele, 1 em fetemus ſt d 1 anquam exprelu Tſe ouemante U t ſepugrn 1 te ſed qur pt if dne amiltiſetc a noc autilolÄ«h a Los rerd Deidec 1 rum ſeqtétudm verum&cont a d 9 1. 11*.. is Coeleltlö lem 1 ederene dat eh Felefe lct: Audan l. Linil 1 anſexdäd e5 DEI VERBO. 321 Dei verbum haberi velit. Nimium altercando, dicit ille, veriras amittitur. An autem amiſſa non eſt veritasèan, in quibus ſolis eſt indubitata veritas omnis, apud quoſdam ſcripturarum auctoritas ſublata non eſt, ex quo tempore ſibi quiſque iudicium de ſcripturis arrogare,& ſubmotis omnibus, quem ipſe ſeorſum ab Eccleſia ſenſum attuliſſet, eum tanquã expreſſum Dei verbum adorari voluit? Fuiſſet autem in hunc ſtatum aliquando res perducta, ſi iſti ho- mines ſe eſſe memores, Eccleſiæ potius iudicium ſequi,& illi ſe reuerenter ſubmittere ma- luiſſent, quàm vt ſui cordis viſiones pro Dei verbo amplecti homines iuberent? cum nemo poſsit eſſe mortalium tam excellenti doctrina, tamque inſigni vitæ ſanctimonia praditus, cuius ſentẽriam pro expreſſo Dei verbo nobis amplecti fas ſit. Contrà verò, vbi conſentiens eſt Eccleſiæ totius vox, ſi quis id expreſſum eſſe Dei verbum, certiſsimamque veritatem du- bitat, quid is aliud, quàm, an verax ſit Deus, quem per os Eccleſiæ ſuæ loqui certum eſt& indubitatum, ambigere videtur. Habes itaque iam, Sigiſmunde Rex Auguſte, quod non ſtatim expreſſum Dei verbum eſt, ſi quid è ſcripturis profertur, ex quarum praua interpretatione hæreſes omnes natas eſſe conſtet: cum eriam diabolum dixiſſe legamus: Scriptum eſt enim, cùm tamen, quo ille ſenſu ſcripturas protulit, ipſius diaboli proprium, non Dei verbum fuerit. Sacroſancta ſunt ſcrip- turæ, nec dubium eſt, in illis verbum Dei cõtineri, ſi ſanus earum adſit intellectus. Cæteruùnt e intelligentia hæreſis eſt, non de ſcriptura: ſenſus, non ſermo fit crimen. Nulla cum iis, qui diſceſſerunt à nobis, qui ſe de expreſſo Dei verbo iactant, ſibique ſolis illud arrogant, de ſcriptura nobis eſt diſceptario, quam ipſi non aliunde, quam à nobis, à quibus diſceſſe- runt, habere ſe vltrò fatentur, quin ſcripturas Canonicas non reuerenter omnes recipimus: illi contrà, quandoquidem nos auctoritati ſcripturarum ſubiici volunt ad fidem, ſed ſibi ſcri⸗ pturas ſubiicere conantur, non recipiunt in illis niſi quod ſuis dogmatibus commodum eſt. Non eſt igitur inter nos de ſeripturis, verùm de ſcripturarum ſenſu cõtrouerfia, qualem iam inde à multis ſeculis ſemper inter Catholicos& Hæreticos fuiſſe legimus. Proferebat ſcripturam Arrius: Pater maior eſt me, qua tanquam expreſſo Dei verbo, rudi populo perſuadere conatus eſt, Chriſtum Dei filium Patre minorem, nec eiuſdem eſſe cum illo ſubſtãtiæ. Et certè, ſi quis imperitior nuda verba expendar, aliquid ille dixiſſe videbitur Arrius. Quid autem ad hæc Catholici& OrthodoxièScripturam reueréter accipiebant, ſed, quod Arrius ex ea colligebat, expreſſum eſſe Dei verbum conſtanter negabant, cùm nun- quant eo ſenſu protulerit hæc verba Chriſtus quaſi non æquè Deum, neg; per omnia ſe Pa- tri æqualem eſſe dicere voluerit, cum, quatenus Dei filius, eiuſdem ſit cum Patre ſubſtantie: inferior autem ſit, quatenus hominis filius. Quare quod Arrius per haæc verba demonſtrare conabatur, non eſſe Patri conſubſtantialem Filium, quamlibeèt id ipſi,& ſectatoribus eius, expreſſum Dei verbum viſum eſt, expreſſum tamẽè illud eſſe diaboli verbum Catholici non dubiranter affirmabant. Non diſsimilis eſt etiam hoc noſtro ſeculo, de controuerſis dogma- ribus inter Catholicos& Hærericos concertatio: neque enim nobis cum iis, qui diſceſſerunt à nobis, vlla eſt de ſcripruris diſceptatio, verum de ſenſu tantũ. Quò meliùs autem res intel- ligi queat, vnicum ſcripturæ locum tractabimus, qui nunc paſsim ab omnibus profertur. Expreſſum Dei verbum eſſe dicitur: Bibite ex hoc omnes. An autem nos expreſſum id eſſe Dei verbum negamus? quin libenter id concedimus: verùm, quòd eo ſenſu ſit expreſſum Dei verbum, quem ex eo loco, qui diſceſſerunt à nobis colligere conantur, hoc eſt, quod cõ- ſtenter negamus. Quid enim illi colligunt ex hoc ſcripturæ loco? Quòd omnes, etiam laici communicantes, aditringantur ex præcepto Domini ad ſuſcipiendã Euchariſtiam ſub vtra- que ſpecie. Hoc ſenſu protuliſſe Chriſtum hæc verba, non concedimus. Quin, quod ipſe di- xit aliquando Lutherus, idem& nos dicimus, nihil hac in re tanquã neceſſarium laicis Chri⸗ G regore Fententiam pri⸗ uuti doctoris pro Dei expreſſo ver bo nenso ample: ſtatur. Pſal. 90, Mait. 4. Pater maloy me eſt. Arrius. Matt.26. Bibite ex hos omnes quid. ſtum præcepiſſe, quòd hæc verba non aliis dicta ſint, quàm Apoſtolis. Vides, quòd hic non de ſcripturis ambigitur, ſed de intelligentia. Nam non minus, imò magis etiam reueréter, quam ij, qui ſegregauerunt ſeipſos, nos Catholici ſcripturam hanc tanquàm Dei verbum recipimus: verùm, ſicut illi pro ſua, ĩta nos pro Eccleſiæ ſententia dimicamus. Amant illi, quam adferunt ſententiam, non quia vera, ſed quia ſua eſt,& eam tuentur mordicus: nos quam adfert Eccleſia Dei, ſententiam amamus, non quia noſtra eſt, ſed quia ſcripturæ eam eſſe confidimus: quod non vno aliquo priuato homine, ſed cui miſſus eſt ſpiritus veritatis, quam columnam& firmamentum veritatis appellat Paulus, Eccleſia nos ita docente didici- mus. Sed ſcripturam ipſam paulò diligentius expendamus. Aiunt, expreſſum eſſe Dei ver- bum: Bibite ex hoc omnes. Omnibus igitur ex calice neceſſariò bibendum eſt: quòd, ſi qui ſecùs fecerint, inſtirutionis Chriſti vioſatæ rei ſunt. Libert hic propius cum iſtorum aliquo Pedem conferre. Cedo, quid vocas Dei verbumè Scripturam. Quid autem expreſſum? Cla- rum, dilucidum, omnium oculis expoſitum, quod nemo tam hebes eſt, qui non videat. Sed obſecro te: ſi ram clarum eſt& dilucidũ, quam illud haberi tu vis, qui fit, quòd de eo nunc ambigitur? De rebus, quæ claræ ſunt& perſpicuæ(verbi gratia, de eo, num dies nunc ſit, quandoquid m Solem illuxiſſe videmus)eſt ne quiſquam, qui diſceptandũ eſſe putet? Opor- ret ĩgitur nou tam expreſſum eſſe verbũ hoc, quàm tibi videtur, quando de eo ſic nidieeene irum 2. Tim. cad. 2. Verbã Dei quid. Expreſſum quid. Concil. Florent. Omnei quid. Jacramentorum pᷣarticipatio ad Jolos fideles per- ginet. Infantes à tom-. munione exclu duntur. 5. COr. II. Infantibus ſuſee piorâ& Eecle- jiæ fides fufficit. Rua/ dus Tapper. Cypriaz. Matt. 20, Cap. 14. Cap. 23. Duodecim guid. DE EXPRESS O Mirum eſt autem, ſi tam expreſſum eſt, quòd ſexcentis annis iis, quibus Euangelium Chri- ſti recepit Polonia, cùm hæc verba Chriſti ſemper in Eccleſia lecta fuerint,& recitata, nemo repertus eſt, non iam dicãà in Polonia, ſed in orbe vniuerſo, quã latè patet in eo nomen Chri- ſtianum, cui viſum fuerit, hoc expreſſum Dei verbum eſſe, quo ſenſu profertur à te nimirum quòd adſtringantur eo laici, tanquam præcepto Domini, ad neceſſariò ſuſcipiendam Eucha- riſtiam ſub vtraque ſpecie. Ne Græci quidem, quamuis bibant apud eos ex calice laici, ſic iſta Verba ſunt vnquam interpretati: Qui, cùm in Concilio Florentino cum Latinis, ante ctum annos conueniſſent, ac aliis de rebus nonnullis cum eis contendiſſenr, de calicis vſu, ne tria quidem verba cum illis commutarunt, quod ſcirent, nullum eſſe Chriſti præceptum de eo, ab omnibus laicis neceſſario ſumendo. An igitur tu cęecos, ſtupidos, bardos, truncos fuiſſe putas omnes, qui tor ſeculis, imò ex quo tempore ſcriptũ eſt hoc Euangeliũ, tam expreſſum Deĩ verbũ non videruntè Tu verò tecũ etiam atꝗ; etiam conſidera, num ſit hoc pietatis& mo- deſtiæ Chriſtianæ, ſic de Patribus ſentire, quorũ non pauci, qui calicis vſum, præterquàm ſa- cris operantes, ignorabant, ſanguine ſuo ſignatum nobis Euangelium Chriſti reliquerunt: ita ne tu, aut cæcitatis, aut impietaris eos omnes condemnabis qui vel non viderint hoc tam expreſſum Dei verbum, vel quod minus etiam eſſet ferendum, viui, videntesq́ue contra illud venerint? Sed clara ſunt, ais, verba: Bibite ex hoc omnes, quicquid tandem, ſit de Pa- tribus: qui dicit, omnes, neminem excludit. Qua audacia facitis, ex omnes, non omnes? Sed ſi neminem excludit, qui dicit omnes, num igitur ex calice bibere vis etiam infideles? Ab- ſit, inquis. Ad ſolos fideles Chriſti Sacramentorum participatio pertinet. Atqui paulò an- tè dicebas, qui dicit, omnes, neminem excludit, qua igitur fronte nunc excludis infideles, Kex omnes, facis non omnes? Verùm hac in parte tibi rectè ſentienti libenter ſubſcribi- mus, acnon inuiti reſtrictionem hanc tuam accipimus. Nunc tu dic, amàbo? Infantes baptiſatos, eſſe ne fideles cenſes? Maxime. Quid igitur? Num& hos ex calice bibere iu- bebis? Minime. Atqui paulò antè dicebas, omnibus fidelibus eſſe bibendum. Cur nunc ite- rum ex omnes, facis non omnes? Cur tibi permittis, quod Eccleſiæ Dei licere non visè Tu paruulos ab omni Sacramentali participatione Chriſti corporis:& ſanguinis arceri, fas eſſe credis,& ſi laicis adultis altera tantum ſpecies detur(cùm tamen ſub altera, quæ datur, totus& inceger Chriſtus accipiatur) grande ſacrilegium admitti queritaris. At quòd in- fantes, inquis, ab Euchariſtiæ communione rectè arceri credam, Pauli me monet auctori- tas, qui ſcripſit: Probet aut ſeipſum homo,& ſic de pane illo edat,& de calice bibat. Quomodo autem ſè probabit infans? aut quomodo corpus Domini diiudicabit, qui ra- tionis eſt expers? Quid autem, ſi ſuperuacaneum eſt, vt ij ſe probent, quos conſtat 3 mun⸗ dos,& ſacro baptiſmate purificatos, atque recens in Chriſti familiam inſcriptos? Quid, ſi paruuli corpus Domini, quod ſumũt, diiudicare poſſunt in ſuis tutoribus? qui, priuſquàm baprizencur, eorum nomine ſe credere profitentur, imò& puerum credere,& abrenun- ciare Satanæ. Si ſufficit ad baptiſmum percipiendum ſuſceptorum,& Eccleſiæ fides, cur non æquè ſufficiat ad ſumendam Euchariſtiam eorundem diiudicatio? Certè Ruardus Tapper, vir doctus, non aliam cauſam adfert, quamobrem à Sacramentali participatione Chriſti cor- poris& ſanguinis arcentur paruuli, niſi quia plerumque, quod in os ingeritur, non deglu- tiunt, aut ingeſtum reiiciunt. Sed abſit, vt illud reprehendam, quòd magis etiam reſtringis hanc vocem, omnes, ac infantes etiam, ad communionem admittendos eſſe negas: quan- doquidem eadem eſt Eccleſiæ ſententia, etſi ſecus in Eccleſia primitiua fuiſſe legimus ob- ſeruatum. Cæterùm ſi iuſta ratione factum eſſe puras quòd ab omni Sacramentali partici- patione Chriſti corporis& ſanguinis arcet infantes Eccleſia, cur non itidem de illa tibi per- ſuades, quoòd calicem quoque dare laicis intermiſit, non eam feciſſe, niſi iuſtiſsimis, grauiſsi- misque rationibus adductam? Sed excutiamus adhuc verba Chriſti, quæ ſi rectè volumus intelligere, neceſſe eſt, vt quæ præceſſerunt, videamus, quo ſic, quibus ea dicta ſint, cognoſcere queamus. Cœnam Domini⸗ cam deſcribens Matthæus, ita loquitur: Veſpere autem facto, diſcumbebat cum duodecim diſcipulis: Marcus ita: Veſpere autem facto, venit cum duodecim. Lucas ita: Et cùm eſſet fa- cta hora, diſcubuit,& duodecim Apoſtoli cum eo. Expreſſum in ſuperiori loco tibi viſum eſt verbum, omnes: qui fit, vt non ęquè tibi videatur expreſſum verbũ hoc duodecim? Num autem eſſet aliqua litigandi materia, ſi, quam acutè cernis illam, tam acutè cerneres& hanc, quæ præceſsit, vocc? An vtrumq; non eiuſdem Dei verbum eſt,& omnes,& duodecimè vt ſit ſenſus hic: Bibite ex hoc omnes vos duodecim, qui mecum diſcubuiſtis. Conſtat plu- res alios in domo Simonis leproſi, vbi cœna facta eſt, fuiſſe, ſolos tamen duodecim Apo- ſtolos diſcubuiſſe: quos, cum nouos noui ſacrificij Sacerdotes inſtituiſſet, dicens: Hoc facite in meam commemorationem, ſolos eos ex calice bibere iuſsit. Quod etiam fece- runt, ſicut ſcribit Marcus: Et biberunt ex eo omnes, An ex eo tibi colligere non liceret, quod quamuis Sacramẽtum Chriſti corporis& ſanguinis ad omnes pertineat, verba tamen hæc, Bibite ex hoc omnes, non pertineant, niſi ad ſolos Apoſtolos,& eos, qui ſucceſſerunt il- lis, Epiſcopos& Sacerdotes: vt expreſſum Dei verbum ſit, quoties hoc faciunt Seeniois * 9 deriGi9o eran nem um bibene nitm eius tel Tunpelj locis, ruun ſbi aucto Lmagis expreſſ zominis,& bibe noſtto tempore cramentali ſedd Lutheranis non deſia ſuſtulerint Lacerdotes, om cpite ſexto lo⸗ nos reſpondit: rel ali mandata mellus ntelligit, urde verbis Chu eius diſceptatur. Sacramentali Ch im auctoritate! er, quæ batrum ſ Interea tamen,et Chriſti, conſtant dane, ſecundum! rum&R bibi, Äixe catur igitor Chri nibil in ora figel Uatur,fide tanex gelij loco ſuumꝛ mentio, ſed ſolit unt, dicentis: 8i o,caro mezeſt dmodum aten dnne minimo uni Latana, 6 Jaudef ſ a e t. Verum AMhes Whoe„ dd 1: 7 1ehen, K llelb ſſugf apano denider, u ur frontt Ne k ecte ſeniennilbe Junctdc, I ar Num Khoserg a useſſebidendun. n. vod Eccdele Deiſ E Copors:& un d Am tameg ſob alt wmiti quertnt 5 tedim, Paulimei i nello edat,& d K ”s Domini düuh eproden quosch i tifamilam inci a ſuis tutoribus: as Kpuerum ceden 1 rorum,K Ecdeh M catio! Cenell 9 entalipatticpait zuod in os üpgert 1. an, quödmags Nadminendosel a Qaptmitius fil 1 dab omnidad a cur non ti:n fecile, aisiutt i nos igteligeren dere queani5,- do, ilſcunbeba n. Lucas la Numi ſienot 3c bü boc 0 f 41 gecll DEII VER BO. quòd ipſe tum Chriſtus faciebat,& eos facere iubebat, hoc eſt, quoties conſecrant Chriſti corpus& in memoriam paſsionis eius offerunt, neceſſe eos habere, vtraque ſpecie vti,& in conſecrando,& in offerendo,& in ſumendo, ita, vt ſi prætermiſerint alteram, grande ſacrile- gium admittere videantur. Vel vnum autem verbum profer, non iam dicam expreſſum, ſed quamlibèt obſcurum, ex quo coniicere tamen vtcunque liceat, quòd vel iuſſerit vnquam ex calice bibere laicis, vel ſaltem bibendum illis ex eo ſanguinem ſuum Chriſtus dederit. Et in⸗ rerea nobis obiicis expreſſum Dei verbum,& inflatis buccis illud ſubinde crepas, cùm nec vmbrã illius vllam in ſcripturis inuenire poſsis. Nos verò, ſiue ſpectare velis vmbram& fi- guram, ſiue rem ipſam& veritatem, contrarium è ſcripturis oſtendere tibi poſſumus. Vm- bram& figuram Euchariſtiæ Sacramenti fuiſſe Manna, quod de cœlo Iudæis erat ſuppedi⸗ tatum, ſimul& agnum illum paſchalem, non ignoras: de iis comedebant omnes, liquida ve- 322² Conſeeratione oblaticne& cõ⸗ munione ſub v⸗ traque, ſpecie v- tunlur ſoli eon- ſecranutes. rèò nunquam in aliorum, quam in Sacerdotum vſum veniebant, neque ſibi laici portionem eorum vllam vſurpabant. Veniamus ad rem& veritatem. Duobus illis in Emaus euntibus, appropinquans Chriſtus, ibat cum illis. Cùm ad caſtellum perueniſſent, manſit cum illis, ac Luc. 24. recumbens cum eis, accepit panem, benedixit,& fregit, ac porrigebat eis. Et aperti ſunt oculi eorum& cognouerunt eum,& ipſe euanuit ex oculis eorum. Panem hunc in ſancti Patres, Sacramentum Chriſti corporis& ſanguinis, hic de calice nulla fit mentio. Iam ne vides expreſſum Dei verbum, quòd ſub ſpecie panis tantùm, Euchariſtiam Chriſtus de- derit, qui non erant Apoſtoli? Quòd autem vel dare iuſſerit, vel dederit iis ex calice ſangui- nem ſuum bibendum laicis, tantum abeſt, vt hoc expreſſum ſit Dei Verbum, vt ne vmbram quidem eius rei vſquam in ſcripturis reperire queas. Intellexerunt hoc Boëmi, quòd ex iis Euangelij locis, vbi cœna Domini deſcribitur, errorem ſuum defendere non poſſent, quo priuata ſibi auctoritate calicem vſurparunt, quamobrem ad illum adſtruendum, viſum eſt il- lis magis expreſſum Dei verbum, quod eſt apud Ioannem: Niſi manducaueritis carnem filij hominis,& biberitis eius ſanguinem, non habebitis vitam in vobis. Quod verbum, qui ſe noſtro tempore ſegregarũt, negant ad cenam Dominicam quicquam pertinere, neq; de Sa- cramentali, ſed de ſpirituali manducatione intelligi volũt. Sic quod Boëmis expreſſum, hoc Lutheranis non eſt expreſſum Dei verbum, qui, cùm& Sacerdotium,& ſacrificium ex Ec- cleſia ſuſtulerint, quòd à Boëmis tamen factum non eſt, quandoquidem omnes eſſe volunt Sacerdotes, omnibus eſſe dictum volunt, Bibite ex hoc omnes. Cæterum ad hoc, quod ex capite ſexto Ioannis adferunt Boëmi, præclarè quidam vir pius& doctus, ante centum an- nos reſpondit: Nullus fidelis Catholicus dicit, dictum hoc Ioannis: Niſi mãducaueritis xc. vel alia mandata Chriſti, non eſſe ſeruanda, ſed Catholicus dicit„quòd vniuerſalis Eccleſia melius intelligit, quæ ſint Chriſti mandata,& qualiter ſint ſeruanda, quàam Huſsitæ: non igi- tur de verbis Chriſti, que nemo pius non ſumma veneratione recipit, ſed de ſenſu verborum eius diſcepratur. Noſtri quidem temporis hæretici, ficut Paulo ante diximus, negant ea de Sacramentali Chriſti corporis& ſanguinis manducatione rectè accipi, quam etiam ob cau- ſam, auctoritate loci huius ad aſſerundum calicis vſum non vtuntur. Nos verò, qui libenter ea, quæ Patrum ſunt, ſequimur, quin de vtraque rectè poſsint intelligi, minimè negamus. Interea tamen, etiam cùm ſola ſpecies panis ſumitur,& mãducari corpus& bibi ſanguinem Chriſti, conſtanter aſſeueramus. Manducauerunt, inquit, Cyprianus,& biberunt de eodem pane, ſecundum formam viſibilem. Vides quemadmodum hic, non manducari tantùm, ve- rùm& bibi, dixerit de eodem pane: Quin& edi ſanguinem in ſcripturis legimus. Mandu- catur igitur Chriſti corpus,& bibitur Chriſti ſanguis, cum ſola ſpecies panis ſumitur, etiamſi nihil in ora fidelium de calice fundatur. Quamuis enim neq; dentibus atteratur, neque glu- tiatur, fide tamen& charitate manducatur& bibitur. Mirum eſt autem, quòd ex illo Euan- gelij loco ſuum inſtitutum probare Boëẽmi nituntur, in quo neque calicis, neque vini fit vlla mentio, ſed ſolius panis tantùm, quem etiam ſolum ad ſalutem ſufficere verba Chriſti decla⸗ rant, dicentis: Si quis manducauerit ex hoc pane, viuet in æternum, Et panis, quem ego da- bo, caro mea eſt pro mundi vita. Qui manducat hunc panẽ, viuet in æternum. Vides, quem- admodum æternæ vitæ promiſsio, non calici, ſed pani facta eſt. Ac in illo toto ſexto capi- te, ne minimo quidem verbo Ioannes, aut calicis, aut vini meminit. Qua de re igitur queri- taris, o Satana, Quid hac inani tota, de expreſſo Dei verbo, iactantia, toties aures noſtras ob-⸗ tundis? cùm quicquid è ſcripturis profertur, modò ſanus adſit earum intellectus„magis ad receptum Eccleſiæ morem comprobandum, quàm ad tuum iſtum errorem tuendum facere videatur. Veruùm nihil eſt, quòd homo Chriſtianus exiſtimet de calice tantoperè Satanam laborare. Non ignorat ille, nihil ad ſalutem referre, vtatur quis calice, nécne, quum per mem- bra ſua, Lutherum, Bucerum, Philippum non obſcurè fateatur, nihil de calice ſumendo tan- quam ad ſalutem neceſſarium à Chriſto præceptum eſſe. Scit ille, longè veriſsimum eſſe, quod à Patribus in Concilio Baſilienſi quod hac quidem in parte receptum& approbatum eſſe conſtat, decretum fuit: ſiue ſub vna„ſiue ſub vtraque ſpecie quis communicet, ſecun- dum ordinationem& obſeruantiam Eccleſiæ, proficere dignè communicãtibus ad ſalutem. Iraque non hoc eum offendit, quòd ſub vna ſpecie communicatur, nec hoc vrget, vt ſub du- plici terpretantur Boëmi tomm̃tt⸗ nionem ſub vir⸗ que ſpecie. (ap.6. Cap. Ge In ſerm. de cæn Domini bibitur & manducatur de eodem pane. Iodnas. Ioan. s&. Vitæ æternæ pror miſsio non caliei, ſed pani facka. Concil. Baſil. de⸗ cretũ de Eucha⸗ riſtia Satanæ co- natus ad Eccleſiæ ordinationẽ ſub ruendam. DEI EXPDRESSO plici communicetur: Sed quod fit ſecundum ordinationem ſeu obſeruantiam Eccleſie: quo- fauanas aduerſaa niam ſic demum, non aliter proficere communficantibus ad ſalutem intelligit, hoc eſt, quod rias interpreiaia eum offendit maximè: ac ne communicetur hoc modo, nimirum ſecundumn ordinationem ſeu obſeruantiam Eccleſiæ, hoc eſt, quod inſtat& vrget maximè. Satanas vult eſſe Satanas: Satanam Hebræi vocant aduerſarium: vult igitur aduerſari Chriſto,& capiti& corpori. Eſt ordinario ſeu obſeruãtia Chriſti corporis Eccleſie, vt ſub vna communicetur: vult ſub vtra- que. Eſt ordinatio ſeu obſeruãtia Chriſti corporis Eccleſis, vt ſub vtraq; ſpecie communice- tur: vult vel ſub vna, vel ſub neutra communicare. Vis autè audire beſtiam ipſam verba ſua ſonantem? Recirauimus ea ſuperiuùs aliquantò, ſed quid impedit, quò minùs ea nunc quoꝗq; . Latherus vas a recitemmuss ſic per electum quoddam ſuum vas loquitur: Si quo caſu Concilium ſtatueret, anæ electum.... zrirr 3 3 G l7 ans ds d minimè omnium nos vellemus vtraq; potiri, imò tum primum in deſpectum Concilij, vel- lemus aut vna, aut neutra,& nequaquam vtraque potiri,& planè eos anathema habere, qui- . cunque auctoritate talis Concilij potirentur vtraque. Vides, quorſum eat Saranas? Non ca- licis vſum laicis ille permiſſum, ſed in deſpectum Eccleſiæ, contraria ſanctionibus illius fa- t cta cupit omnia. Saranas eſt, Chriſti capitis,& corporis aduerſarius eſt, antichriſtus eſt: quà- obrem quicquid per os Eccleſiæ ſuæ Chriſto decernere viſum eſt, quamlibet id eſſe rectum, verboque Dei conſentaneum intelligat, ei tamen obnixè, manibus(quod aiunt) pedibusq; f ſemper aduerſari conatur,& quam olim capiti noſtro Chriſto(caput ipſe ſui corporis) ean- dem nunc per membra ſua membris Chriſti cantilenam occinit: Mitte te deorſum, hoc eſt, vincẽ. Eyrineſs. ſicut Vincentium Lyrinenſem interpreratum audiuimus, ex iſtius te ſublimis Eccleſiæ, quæ iuere ſe deon templum Dei putatur, doctrina& traditione demitte. Non hoc, quod Eccleſiæ, ſed quod ues quid.... r... 4.„ 2 ſae 2u mihi viſum eſt, ſequere: Priuati alicuius, qui cùm ſpiritu meo ſit afflatus, nihil ſibi non ar- V V rogabit, nihil aliis non detrahet, non orbis totius Chriſtiani, cui ſpiritum Chriſti non de- Matt. 2. eſſe certum eſt, ſenſum& conſenſum amplectere. Quoties igitur profert ex Euangelio Sa- tanas: Scriptum eſt enim: Bibite ex hoc omnes, toties eum nihil aliud dicere putato, quàm Tim.3. quod Chriſto dixit: Mitte te deorſum. Hoc enim eſt, quod ille perſuadere conatur homi- nibus, vt Eccleſiam, quæ firmamentum& columna eſt veritatis, contemnant, vt in ſcriptu- ris interpretandis priuato ſuo, quam illius iudicio plus tribuant, vt ſanctiones eius pro ni- hilo ducant, vt ab eius corpore ſe præcidant. Quamobrẽ, quod ad vſum attinet Euchariſtiæ, Auguft. quod olim Donatiſtis dixit Auguſtin. Nõ in Sacramentis, ſed in preciſione vitiũ eſt, hoc iſtis 4— zawer& nos modò non totidẽ verbis dicere poſſumus: Non in vſu ſacramenti, ſed in præciſione in præciſione vi Vitium eſt. Nõ in eo vitiũ eſt, ſi ſub vna, nec in eo, ſi ſub duplici ſpecie cõmunices, ſed ſi con⸗ tium eſt. tra ordinationem ſeu obſeruãtiam Eccleſiæ communices, in hoc ſolo vitium eſt,& quidem tantum vitium, vt omnia flagitia alia cum hoc vno collata, feſtuca ſint cum trabe cõparata. Quæ(malum) igitur hæc eſt quorundam religio, qui ſe Dei timore, verbique ſaluifican- tis(ſic enim loquuntur) amore facere dicunt, vt de calice ſibi neceſſariò putent eſſe biben-⸗ dumẽ Scilicet, ſexcentis iis annis, quibus Chriſti fidem recepit Polonia, cum adiunctis ſibi terris, nemo fuit, qui Deum timeret, nemo fuit, qui verbum ſaluicans amaret, ac ne nunc quidem eſt quiſquam in orbe toto Chriſtiano, niſi qui Lutheri ſpiritu fuerit affla- Lutheranaum tus. Quis eſt hic animi tumor? quæ pluſquam ſatanica mentis inflatio? Sic, vt ſoli tibi Deĩ b annmtamo. timorem: ſic, vt ſoli tibi verbi ſaluificantis amorem arroges, vt cæteris omnibus, quamli- bet ij fuerint inſigni pietate præditi, prorſus detrahere videaris. Qui ſunt autem iſti, niſi Wa 5r. filij degeneres,& ſicut à Propheta vocantur, ſemen mulieris adulteræ? qui ſanctis Patri- bus& maioribus ſuis, extremæ cuiuſdam impietatis notam inurere non verentur, quaſi nullus in eis timor Dei, nullus fuerit amor verbi ſaluificantis,& quidem iis Patribus, à qui- bus acceperunt& rectè viuendi inſtituta,& pietatis doctrinam, quam eorum plerique ſan- guine ſuo nobis obſignatam reliquerunt, quorum opera factum eſt, vt Chriſti primùm nomen audiremus,& è denſiſsimis idolorum tenebris eruti, luce veritatis eius illuſtrare- mur. Scilicet, ſecundum expreſſum Dei verbum hoc iſti faciunt, quo nobis dicitur: Honora b Patrem tuum& Matrem tuam. Dei timon, qus Sed expendamus, quis ille Dei timor ſit, quo ſe perculſos, à calice negant abſtinere poſſe. Be,aee aen Num illi ſimilimus non eſt, quo Iudæi quoque prohiberi videbantur, ne prætorium ingre- Joud. derentur, vt ne contaminarentur: Grandis apud eos religio fuit in prærorium ingredi, quod hoc ingreſſu grauiter ſe contaminatos iri putarent, Chriſtum autem tradere gentibus ad il- Iadæorum ſims Judendum, ad flagellandum, ad crucifigendum nulla fuit eis religio, quin ſecùs etiam facere, laua nelgio. fuit religio. Sic enim perſuadebant, ſe Dei præceptum implere, ſi Dei filium extremis aff- ciendum ſuppliciis, gentibus tradidiſſent. Nos legem habemus, inquiebant,& ſecundum legem debet mori, quia filium Dei ſe fecit. Expreſſo Dei verbo ſibi demõſtrare videbantur, ſe iure Chriſtum gentibus tradere, morte condemnandum: ac vſque eò nullo hac in re con- ſcientiæ ſerupulo premebãtur, vt ſe grandi ſcelere obſtrictos iri putarent, ſi ſecus feciſſent. Quid autem? An illi non multo leuiore piaculo, quacunque tandem ex honeſta cauſa fuiſ- ſent in prætorium ingreſsi, quam quo Chriſtum Dei filium in crucem egerunt? alis bümi⸗ ntůùm Sa- cramenti Næreticorum. 2. 1..„.7 z07 rel'gio. rum eſt iſtorum religio, qui ſe conſcientia ſua prohiberi dicunt, quominuùs alterata lum Dei u toribus tradete 5 Noslegeſn 5 ſi cordote Co Juricaas ynce jice ſumpo lnie jpſnos ſegen cerari myli- . 5 1 fomltern O. nis fonl Doniniamnunc les olerant ꝛnrs guleran eenos Inl U mnbenim panl ul magls no rice clice co imas pattes d quiſactlega ſe Rinane redds pertinere volo rium vnitatis, um accipit. Vis autem ſ corporis& ſan cj reus, quamii fuderunt, qui cc hoceſt, quod y Chrittus cruciſi Hocauteme ntur,quod reu- bit ex calice lug Chrittmm q condemnatione Vösautem—u Charitas ettver tem eternam co qudd quinond autem tibi dlig nullo ſntaut f conati ſenper! odij. Videturis ſuum vete prof Nes In pietatis (C voi IVollle IO.Dſſiga Se g diüge K 5 1 10. te vbidas vela 5 me Ir,.* 313torprofen er 1 1.1 r Im 1Ar um I Allud dlearan— lll du lere h. 1 11' 4 00 Ie HerpAAas, aOd llle perluacete coy eratis contemnan n duant, tſanctionezt aa Wuod ad yſum atinart ſedin precilone iii rlä lacramenti, ſit plici ſpecie cönunih in hocſolo vitiumel feſtuca ſiat cm tt Deitimore, ferdict 4 — 1 ſdi neceſlandò putet i epit Polonia, coma rerbum ſaluicans am cui Luchen ſointut q Fe V entis nflatlot èic, t’ d 2s, Vt Cxteris omnll- ldears. iſGnrm i 11„ 4 au ſ 2Adteræ L OD' 0 r Kelas: eeris adultel«: an inurere Nol ſtt M. aull 1110 8l dis Kouicemibbw A inam, quam eorum actum et, ſt Cm ft „ las veriatb edl i Dl, Il üre 4 ant auo nobdt 19¹¹) 1 1 „RAlic atl 3 5 4 eleg 95, 4 Ir. le pretl 1 ddebautut, NeP“, en. 1 otuſtm pun, ol dere g 1 um autem tlalele dejo auinkch 8 19 34 l J 1 deHejflun T „ore, pie„unleballl, 5, MGble JeſTl, 9*1 4 en a enötra a -„„ e0 Ml „Iſcoteol 1 21 1221*1 rrautuert, 296] Lan 7 „nex ho 7 *e f egerlll veme.. 9 s. dEI VERPO. 323 cramenti ſpecie ſint contenti. Rectè quadrat in eos illud ex Pſalmo: Trepidauerunt timore, vbi non erar timor: quodꝗ́ue Chriſtus ipſe dicit in Euangelio: Culicem colantes, camelum autem glutientes. Limere Deum videre volunt, ſicubi(quod expreſſum Dei verbũ,& præ- ceptum eſt) Eccleſia audienda,& receptus ac probarus ab ea ritus retinendus eſt: vbi verò corpus Chriſti myſticum, quod ſic ille dilexit, vt pro illo viuum& verum ſuum corpus in mortem traderert, Eccleſia ſancta Catholica in multas partes diſſecanda, neque minùs crude- liter lanianda venit, quàam viuum& verum Chriſti corpus à udæis fuit laceratum, ibi nul- lum Dei timorem oſtendunt. Quin ſicut Iudæi, cum verum Chriſti corpus dilaniandũ tor- toribus traderent, ſecundum expreſſum Dei verbum id facere ſe vociferabantur ‚dicentes: Nos legem habemus,& ſecundum legem deber mori. Sic& iſti, cum idem de myſtico Chri⸗ ſti corpore Concilium capianr, cùm vias omnes& rationes perſequantur, quibus id in quàm plurimas partes diſſecari queat, qui conatus eorum(proh dolor) nimium eis ſucceſsit, à ca- lice ſumpto initio, ſecundum expreſſum Dei verbum id facere videri volunt, clamantes& ipſi:nos legem habemus, bibite ex hoc omnes,& ſecundum legem hanc ſcindi debet, ac la- cerari myſticum corpus Chriſti Eccleſia. Quam ſunt autem admirabiles iſte Satane fraudes? quanta eſt inſidiarum eius calliditas? Ex eo, quòd Chriſtus eſſe voluit Sacramentum pietatis, ſignum vnitatis, vinculum charitatis, conatur ille facere„‚cauſam diſsidij, materiam diuiſio- nis, fomirem odij. Quid enim aliud agitur in hoc Sacramento, niſi quod Paulus dicit: Mors Domini annunciatur? Quam autem ob cauſam ille motuus eſt? vt filios Dei, inquit Io- annes, qui erant diſperſi, congregaret in vnum. Chriſtus proprereà mortuus eſt, vt congre- garet, vt nos vnum corpus efficeret, cuius rei ſymbolum etiam eſſe voluit hoc Sacramentum vnus enim panis& vnum corpus multi ſumus, qui de vno pane participamus: hic verò, non magis nomine quàm re Satanas, verus Antichriſtus, verus aduerſarius Chriſti, propte- reà de calice contentionem hanc iniecit, vt ſegreget, vt diuidat, vt diſpergat,& in quàm plu rimas partes diſſecet, quam ille procioſo ſanguine ſuo ſibi collegit Eccleſiam, quoò ſic in eis, qui ſacrilega ſeparationis cõſilia ſequuti fuerint, crucis& mortis Chriſti beneficium irritum, & inane reddat. Nos, ait Auguſtinus, in hoc Sacramento Dominus deſignauit, nos ad ſe pertinere voluir, myſterium pacis& vnitatis in hac menſa conſecrauit: qui accipit miſte- rium vnitatis,& non tenet vinculum pacis, non pro ſe myſterium, ſed contra ſe teſtimoni- um accipit. Vis autem ſcire, quanto ſe ſcelere talis obſtringat? Paulum dicentem audi, quòd reus erit corporis& ſanguinis Domini, hoc eſt, non leuius deſignabit facinus, nec minoris erit ſuppli cij reus, quàm ilii ipſi, qui ſuis manibus Chriſtum flagellauerunt, qui ſanguinem ipſius pro- fuderunt, qui corpus eius in crucem egerunt, qui graui ſupplicio mortis illum affecerunt. Et hoc eſt, quod vult Satanas, vt in hoc vnitatis Sacramento diuiſio quæratur, quò ſic denuò Chriſtus crucifigatur,& oſtentui habeatur. Hoc autem erit, qui verbum vocare ſaluificans audeat? Scilicet verbũ ſaluificans dici me- retur, quod reum facit mortis æternæ? Non eſt hoc verbum ſaluificans. Bibite ex calice. Bi- bit ex calice Iudas,& condemnatus eſt: biberunt hæretici multi, biberunt falſi fratres pluri- mi, Chriſtum quidem confirentes, virtutem autem eius abnegantes, verum ad mortem& condemnationem æternam, non ad vitam& ſalutem æternam, 7 Vis autem, quod ſit verbum ſaluificãs, cognoſcere? Breue verbum eſt,& expeditum: Ama, Charitas eſt verbum ſaluificans, quam qui non habet, bibat ex calice quantum volet, mor- tein æternam conſequetur, ſalutem æternam nunquàm conſequetur. Verum eſt enim illud, quòd qui non diligit, manet in morte: qui verò diligit proximum, legem impleuit. Videtur autem tibi diligere proximũ, qui ſic ſentit de præpoſitis ſuis, quibus obedire iuſſus eſt, quod nullo ſint aut fuerint vnquam Dei timore, nullo verbi ſaluificantis amore præditi, quin illud Pſal. 1z. Matt. 23. Eccleſiæ corpus Chriſti my ſtici ab hæreticis in multas partes diſettum. Toan. 18. Satanæ fraus asa que calliditas quã admirabilis I. Cor. I. Ioan. 11. 1. COr. 102 Auguſt⸗ I. Cor. I;. Reus eſe corpos ris Domini, quid uificet Verbum ædiffedt eſt charitas. 1. Toan. 4. Rom. 1z. conati ſemper ſint, ac, nunc etiam oppugnare conentur? Certè non dilectionis haæc ſunt, ſed odij. Videtur is diligere proximum, qui ſe non ab vno aliquo, verùm ab omnibus, qui Chri- ſtum verè proſitentur, ab vniuerſa Catholica Eccleſia ſeparat: patresq́; ſuos,& maiores om- nes impietatis condemnat, tanquam qui Spiritui ſancto reſtiterint ‚nec agnitam veritatem amplecti voluerint: Charitatis quidem& dilectionis proprium eſt vnire, non diuidere. Non eſt igitur verbum ſaluificans: Bibe ex calice, ſed verbum ſaluificans eſt ‚dilige, hoc eſt, non te ſepara à compage Chriſti corporis, ab Eccleſiæ vnitate: quin illam obedienter& reue- renter audi: ſenſum tuum illius ſenſui& conſenſui libenter ſubiice„nec vnquam tibi tan- tum arroges, vt illius iudicio tuum iudicium anteponas. Præclarè ſcriptum eſt ab Auguſti- no: Dilige,& fac quod vis. Siue bibas ex calice, ſiue non bibas, modò in dilectione& vnita- te vel bibas vel abſtineas, iuxta ordinationem ſeu obſeruantiam Eccleſiæ, proficit tibi ad ſa- lutem. Contrà verò, ſiue bibas ex calice, ſiue non bibas in diuiſſone, reus eris corporis& ſanguinis Domini: quandoquidem ibi quæris diuiſionem, vbi Chriſtus vel maxime com- mendare nobis voluit vnitatem. uæ cum ita ſint, quis eſt Sigiſmunde Rex Auguſte, qui factum hoc tuum ſatis prædi- care poſsit, quòd cùm tibi quoque dictum non ſemel fuiſſet: mitte te deorſum, hoc elt, ſu⸗ 111 olimis Færetici charitas e yacui. Auguſt. tracf. 7. In epiſl. Ioan. F igiſmundus 0* loniæ Rex maxi⸗= meè Catholicus. Einſdem reſpon⸗ fo ad legals 1 Proteſtantium. Fpiſcobis e Sa: cerdotibus legis, qut preſc-ibunt † incipes drαε5 ſemper à Oeo Puniti. Schiſma vult Sa tananon cauieẽ. Oſeæ 2. 4⸗ LsC.10. Fatanæ vafri- cꝛes. Errore permiſſo errores uon tolli⸗ Fraus Neſtorii pærelici. Maria Chriſtipa ra, ap pellari pro bibtta in Cõcilio. Sabti ſim- ple x merſto, 00 cilto Toletauo conftituta. Fuehartſtiæ Ka cramentum qu ze nic in Aaymo FPanèe, nunc in fermentaic con: fici iuſſum. Hæreſes nn perr miſCꝛonibus ſed contrarus editis opprimendæ. Muliitudini ali quid petenii con: ra moré Eccle: fiæ nihil conce dendum. dE EXPRESS O blimis Eccleſiæ doctrina, traditioneque te demitte, ac vel in ſolius Euchariſtie communione contrarium ei, quod ab illo ſancitum eſt, ſeorſum ab orbe Chriſtiano fieri permitte, nũquam adduci potuiſti, vt iſtis ſeparationis conſiliis loci dares aliquid? Quin, cùm perſonæ tuæ non eſſe, de rebus ad religionem pertinentibus quicquam ſtatuere, ſemel& iterum publicè pro- feſſus eſſes(quandoquidem etiam Imperator filius eſt Eccleſiæ,& intra Eccleſiam, non ſupra Eccleſiam, lanctiſsimamꝗq́; matrem ſuam reuerẽter& obedienter audire, non autem illi prę- ſeribere tenetur) ad fururum Oecumenicum Concilium, aut ſaltem ad ſanctæ ſedis Apoſto- licæ iudicium rem omnem reiiciendam eſſe iudicaſti. Feciſti rem, tua, maiorumꝗque tuorum pietate dignam. Quid enim eſt, quod minus Regem deceat Chriſtianũ, Catholicum,& Or- thodoxum, quàm ea fibi velle, quæ propria ſunt Sacerdotum& Epiſcoporum vſurpare? Quod facinus, quoties à Principibus eſt admiſſum, ſemper ab eis grauiſsimas pœnas Deum expetiuiſſe legimus. Equidem non iuerim inſicias, iuſtis ex cauſis, calicis vſum, in Oecumenico Concilio per- mitti laicis rectè poſſe: cæterùm, ſi quod regnum, ſeorſum ab orbe reliquo Chriſtiano ſibi velit illum vſurpare, quid aliud, quàm nefario ſchiſmate, ſe velle videbitur contaminare? Et hoc eſt, quò tendit Satanas. Non calicem ille, ſed ſchiſma vult: quin ſi calix vnanimi torius Eccleſiæ conſenſu permittatur, eum repudiandum eſſe iudicabit. Adeò nihil aliud, quàm ſe- parationem, quàm diuiſionem quærit in eo Sacramento, quod ſymbolum eſt vnitaris: Ipſe eſt enim ille, de quo dixit Propheta, qui diuidit inter fratres: de quo dixit ipſe Chriſtus: Qui non colligir mecum, ſpargit. Contrà verò, Deus noſter, non diuiſionis, non diſſenſionis, ſed pacis, ſed dilectionis Deus eſt, vt nemo pius dubitare debeat, quòd expreſſum diaboli ver- bum ſic, in quo nihil aliud, quàm diuiſio quæritur. Er ſunt intereà, qui perſuadere populo conantur, vnam hanc eſſe viam& rationem, qua diſsidiis iſtis religionis mederi, ſimul id efficere liceat, vt in regno tuo, fidei dogmatum con- ſenſus& vnitas retineatur, ſi calix Jaicis permitratur. Ne iſti, quæ ſunt Satanæ fraudes, non- dum ſatis didiciſſe videntur. Potéſtne ſanus aliquis credere, quòd errore permiſſo, errores tolli: quodque ſeparatione conceſſa, vnitas retineri queat? Errorem voco, ſi tanquàm ne- ceſſarius ad ſalutem calix exigitur: ſeparationem voco, ſi ſeorſum ab orbe Chriſtiano per- mittatur. Mihi quidem hoc, etiam cum ipſa rarione, ſenſuque communi, pugnare videtur. Longè ſecus viſum eſt ſanctis Patribus noſtris: Non illi permiſsionibus, veruùm contrariis conſtitutionibus, hæreſes extinguendas eſſe putauerunt. Quid habebat ea res iniquitatis, quòd Mariam Neſtorius Chriſtiparam vocari volebat? An ea Chriſtum nobis non pepe- rir? An parum id frequens eſt in ſcripturis, quod leſu Mater eſſe dicitur? in quibus nuſ- quam Oeipara vocata legitur: ſanctis nihilominus Patribus, in Epheſino Concilio congre- gatis, hoc decretum ferre viſum eſt, vt ſi quis eam Chriſtiparam,& non Deiparam appel- laſſet, anathema eſſet: nec quicquam ea re mouebantur, quòd vociferabatur Neſtorius, ex- preſſo Dei verbo ſe niti, quodꝗue vocem hanc, Deiparà, negaret in ſcripturis Canonicis vſ⸗ quam reperiri, nec extra illas recipiendum aliquid eſſe diceret, cuùm hereſim Neſtorij, qua is Mariam, nudum tantùm hominem peperiſſe Chriſtum, contendebat, non alia re, quàm con- traria conſtitutione citius aboleri poſſe perſuaſum haberẽt. Neq; verò fruſtrati ſunt opinio- ne ſua. Tantas enim radices egit hoc ſanctorum Patrum in animis mortalium decretum, vt ne nunc quidem, tanto ſeculorum interuallo, vlla gens vſquàm eſſe videatur(quæ modò Chriſti recepit Euangelium) cuius vernacula lingua, Maria virgo, nõ Deipara potiuùs, quam Chriſtipara vocetur. Iam Apoſtolorum Canonem eſſe ſcimus, vt baptizandi, ter mergan- tur: propter vitandum tamen ſchiſmatis ſcandalum, vel hæretici dogmatis vſum, in quarto Concilio Toletano decretum fuiſſe legimus, vt ſimplex teneretur baptiſmi merſio, ne vi- derentur, qui tertiò mergunt, hæreticorum aſſertionem probare, dum ſequuntur& morem: Sed nec illud ignoramus, quòd in azymo pane Sacramentum Euchariſtiæ Chriſtus con- fecit, qui ritus aliquandiu etiam fuit obſeruatus in Eccleſia:& obſeruatur nunc quoque: ſi- mul vt autem exorti fuerant Ebionitæ, qui legalia ſimul cum Euangelio ſeruari debere con-⸗ tendebant(quam etiam ob cauſam, in fermentato pane, Sacramentum iſtud confici poſſe negabant, quod omnis oblatio, quæ offertur Domino, iuxta legem, abſque fermento eſſe debet) contrarium eſt conſtitutum, nimirum, vt fermentato pane conficeretur Euchariſtia, cùm natura tamen ſua, ſit indifferens, nec referre quicquam videatur, in A2ymo ne conficias, an in fermentato. Poſteaquàm verò ceſſauit Ebionitarum hæreſis, ad intermiſſum in Azy- mo conſecrandi morem, Latina quidem Eccleſia ſibi redeundum eſſe purauit. Sic ſancti Patres noſtri, non permiſsionibus alendas, verum contrariis ſanctionibus opprimendas hæ- reſes eſſe cenſuerunt. Sed multitudini petentium, aiunt, concedendum eſt aliquid. Quid, ſi caput hoc doctrinæ, proponat mulritudo: Solum Deum batrem adorandum& inuocandum eſſe? Chriſtum autem pro procurarore tantùm habendum: Num ſtatim, quia petit multitudo, conce- dendum eſſe dicemus? Peſsimè res agitur, vbi multitudinis imperitæ potius, quam eo- rum iudicio ſtandum eſſe putatur, qui propriè ſunt ad munus hoc vocati, cum verè deinin it a gite ſopplicn Qux tc ſim docte patrc gem, cui Chr. elſe debemus⸗ tem Chrituun tum agnoben tate, auto 1 verum&,9 Caput dlwige Qnnohrena eioscommonlo veninur, atque durraugultin aunon minon aun quod fen gori Nam i gella. EX quo macomproba Chriſtiano, p 2b Ecdeſu D nobis Deusm quim yt ſacril probemus. I dent, tum Ep 3 volumus. Lo tempe pemus, cum it guidem pro eo nlcgone proh ſii vocem ilam mæ vero ſuæ ſua? Non ibi! dot ill terrarun quod facete te qud minus jiſe oe ſeparaios ads te pollula Ledpudſier tranquillitas h quutura none ranta tot anim derra miſcer Clriſti corpor empiterna me unarum ſeuio Atque hac. conantur, ad ro apotat: Neſc dale Kiudul wodem alla am ſi Udant OThe noe mone R, qpodexxxil nhanceſt rum d Enorem roc- corſum ab orde Gue communi ermiſdionibus, 1 1 habebat el later elie clcltur r ¹ 6 Lin Ephelino C daram,& non l dd voclterabatot 5 2 2 et, cun hereſim xet in ſciptun tendebat,non a Nec: vero fruſg mimis morrali ouameſſe vide virgo,nõ Deig nus It bapties 1ud,! bale, Gum ſegll Oal DEI VERDoO. 324 ſir ab illo, quòd multitudo mater eſt ſeditionis& contumaciæ ‚paucitas verò magiſtra di- ſciplinx. Regi, non regere: præſcriptis parere, non præſcribere debet multitudo: Actum eit de illo regno, in quo penes movltitudinem eſt imperium. Cum in aliis rebus omnibus, tum præſertim, vbi cauſa religionis agirur, non, quis petat, neque quàm multi petant, ſed, quid petatur, attendendum eſt. Poſtulauit olim ab Apoſtolis& eorum ſectaroribus multi- tudo Chriſtum vt negarent, vt idolis thura admouerent, idem ab illis& poteſtas contende- bat. Quid ad hæc illi? Oportert, aiebant, obedire Deo magis, quàm hominibus, ac quæuis adire fupplicia, quin& iugula priùs offerre parati fuerunt, quàm, vt poſtulata facerent. Quxæ tuæ ſint partes, pientiſsime RE X, in hæreſibus propulſandis, non ignoras: docent hoc te patriæ quoque leges, in quas, cum regno inauguratus eſſes, iuraſti. Ac omnibus qui- dem, qui Chriſtiani cenſeri volunt, nobis tamen Epiſcopis præcipuè, qui duces religionis eſſe debemus, millies mortem oppetere præſtat, quàm ſeme] Chriſtum negare. Negat au- tem Chriſtum, non is modò, qui Deum eſſe illum non confiretur,& pro procuratore tan- tum agnoſcendum eſſe putat, aut qui non credit eorum aliquid, quæ nobis aut de diuini- tate, aut de huminitate illius Canonicarum ſcripturarum auctoritas credenda præſcripſit: verùm& is, qui vnirati Eccleſiæ non communicat. Chriſtus enim eſt& caput,& corpus: Caput eſt vnigenitus Dei Filius, corpus Eccleſia, ſponſus& ſponſa, duo in carne vna. Quamobrem aquè Chriſtum negat is, qui ab eius corpore, quæ eſt Eccleſia, ita diſſentit, vt eius communio non ſit cum toto, quacunque diffunditur, ſed in aliqua parte ſeparata in- ueniatur, atque is qui de capite Chriſto à ſcripturis ſanctis diſſentit: ſicut non vno in loco docet Auguſtinus. Extat apud Euſebium epiſtola Dionyſij Alexandtini ad Nouatum in qua non minoris eſſe gloriæ ſcribit martyrium, Eccleſiæ non ſcindendaæ gratia toleratum, quàm quod fertur propter idololatriæ recuſationem: imò, meo inquit, iudicio maioris eſt gloriæ. Nam illic quidem pro vna anima martyrium toleratur, hic verò, pro vniuerſa Ec- deſia. Ex quo videre licet, non minus eſſe crimen Eccleſiam ſcindere ‚aut aſſenſu, ſchiſ- ma comprobare, quàm idolis thura admouere. Procul igitur ab ſit hocà quouis homine Chriſtiano, præſertim ab Epiſcopo, quum vel multitudo; vel magnitudo ſeparationem ab Eccleſia Dei petit, vt ſtatim aſſenſum ad eam ſuum præbat. Optandum eſt, vt hanc nobis Deus mentem det, quo priùs à corporibus noſtris animas noftras ſeparari velimus, quàm vt ſacrilega conſilia ſeparationis à Chriſto,& corpore eius, aſſenſu noſtro com- probemus. Hoc animo, cùm alios omnes„quotquot Chriſtianorum appellatione gau- dent, tum Epiſcopos præſerrim, præditos eſſe decer, ſi bonorum Paſtorum officio fun- gi volumus. 1 Quo tempore primuùm ad regni gubernacula, pientiſsime R EX, acceſsiſti, memoria te- nemus, cùm itidem à te poſtularetur quiddam, quod ad ſeparationem attineret, placidè quidem pro eo, vt manſuetudo tua fert„ſed negaſſe tamen te, quòd ne faceres poſtulata, religione prohiberi te diceres: ſimul in celebri ſenatorum totiusque populi corona Chri- ſti vocem illam vſurpaſſe: Quid prodeſt homini, ſi mundum vniuerſum lucretur, ani- mæ verò ſuæ detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commurationem pro anima ſua? Non tibi tanti fuerat regium diadema, non regni tam ampli, tamque copioſi, non tot illi terrarum adiunctarum imperium, vt eorum amittendorum metu faceres aliquid, quod facere te ſalua fide, religioneque tua non poſſe putares. Quid autem impedit, quò minus iiſdem& nunc verbis vtaris, niſi fortè minus tibi grauis, quàm, illa, videtur hęc ſeparatio, cum, vt, à Chriſti corpore, ſancta Catholica Eccleſia, pręciſioné fieri permittas, abs te poſtulatur. Sed publicæ tranquillitati dandum eſt(aiunt) aliquid. An verò tum quoq;, publica regni tranquillitas non prætendebatur?An ſumma rerum perturbatio, niſi poſtulata feciſſes, conſe- quutura non eſſe denunciabatur? Proſpexit nihilominus regni tui tranquillitati Deus, Ac ſi tanta tot animarũ iactura regni tranquillitas eſt redimenda: cœlum, quod eſt in Prouerbio, terra miſceri præſtat,& ſi fractus illabatur orbis„illius opprimi ruina ſatius fuerit, quam àa Chriſti corpore pręciſos, beatã aliquandiu(vulgi iudicio) vitã in terris agere, queę paulò poôſt, ſempiterna morte,& nunquã finiendis gehennæ ſuppliciis cammutanda ſit. Leuior eſt for- tunarum, leuior& corporum, quàm animarum iactura, quarum irrecuperabile damnum eſt. Atque hæc ſic à nobis dicta ſunt, quaſi verum illud iam eſſet, quod perſuadere nonnulli conantur, ad regni tui tranquillitatem plurimum intereſſe, ſi quibuſdam(quibus rectè di- ci poteſt: Neſcitis quid petaris) quod petunt, de calice concedatur: cum intereà cerrum illud ſit& iudubitatum, ſi quod petitur, conceſſum ſit, multò maiorem id regno tuo pertur- bationem allaturum. Etiam huius ſæculi ſapientes, qui de Repub. ſcripſerunt, cum aliarum rerum omniũ præterquam malarum, tum legum præſertim, veterumque morum mutatio- nem, cùm primis Reipublicæ periculoſam eſſe docuerunt, quòd à corporibus humanis ſumpta ſimilitudine comprobarunt: quòd hi, qui à conſueta victus ratione diſcedant,& no- uam aliquam ſibi conſtituant, non ſine diſcrimine ſuæ valetudinis id faciant. Quamobrem Præſtare putant, yt etiam errata quædam& legumlatorũ,& magiſtratuum tolerentur: cùm 111 2 perſæpe, Jeditienis mater mMulii ue Cp ſeſt. FOI Ie 0 er. impeyr. in Matthæun. 2. Mach. 7. Ael.. Moriendum pe⸗ tius millies quã Chriſtã& eius fidem negãdani. Notandum. Negare Deuns qui dicantur. Auguſtiu. De vnitate Ees cle/iæ. cap 4. In i. Canonicans Ioan. tracta s. ſerm 31. Euſeb. lib. s. Ecs cleſt. hiſto. ca. 49. Boni Paſtoris functio. Matt. 166 Animaduerten⸗ dum diligenter. Mori millies ſa- iius fuerit, quam aliquid aduer ſur eccleſtã concede⸗ re, aut pati fieri. Matt. 20. Plato lib. y. de Kgib. Ariſt. lib. 2. Polit.s. — DE EXPKRESS O perſæpe, non tantum in eo boni ſit, ſi corrigatur error, quantum inde redundat detrimenti, zerum mutatio quòd paulatim aſſueſcant homines magiſtratui non parêre: vt ſubinde leges mutare, nihil qui mali vehu. aliud eſſe videatur, quam omne robur eis detrahere,& paulatim homines ad mutandũ plu- ra, maioraq́; aſſuefacere, cum non rarò, quæ videntur in ſpeciem eſſe minima, maximorum cauſa ſint malorum. An autem hoc oculis ipſi noſtris non ita cernimus eueniſſe, cum apud fi⸗ nitimos nobis populos, tum apud eos, qui in regno tuo non ita pridem ad nouandas res ani- mum adiecerunt. Poſſem ego nominatim quoſdam recenſere, qui nihil aliud initio ſibi, præ- ter calicem permitti poſtulabant, quem ſibi paulò poſt eriam vſurparunt: num autem in eo . acquieuerunt? Quin illi poſteà Confeſsionem Auguſtanam integram ſunt amplexi. Mox ea Eeneuenſfi ecele⸗ reiecta, Picardicam, proximè verò Gehennenſem(Geneuenſem dicere volui, niſi quod ea- Ra Sehes. 2f1 h ſis) quàm publicè profitetur Apoſtata Lyſmaninus,: neuſu em eſt& Geneuéſis& Ge ennenſis) quàm pu pr tur Apoſtata Lyſmaninus, a te Sigiſmunde Rex proſcriptus. Quid illis ad extremum ſit futurũ, neſcio. Fortaſsis ad Suenck feldium tandem inclinabunt. Vellem autẽ, vnam mihi terrã aliquam otftendi, vbi priuata libi dine calix vſurpari cœptus eſt, in qua non è veſtigio multæ ſunt aliæ,& quidem horribiles hærreſes ſubſequutæ. Auorum noſtrorũ memoria, primùm in finitimo nobis Boëmiæ regno incidit iſta de calice contentio, quẽè ſibi nonnullæ ciuitates quo iure, qua iniuria vſurparunt? In Moraia e& Qux verò mox h ereſeon portenta ſubſequuta non ſunt Quàm rara in Morauia& Boëmia Lenemief e e oppida reperire licuit, vbi calicis vſus receptus eſt, in quibus nõ ſimul ſex aut ſeptem ſectas, 1 diecte. mirabiliter inter ſe diſſectas videre liceretè In Germania verò, ſaraniſmus hic omnis, qué non ſine magno dolore& ſtupore cernimus, vnde, niſi à calice, ſumpſit exordium? Fatane Hhr⸗hes Videntur fraudes iſt, quæ per Satanæ membra veræ pietati ſtruuntur, eſſe cuneo ſimili- Sarreöſheſtce mę: qui prima parte tenuiſsimus eſt, nec videtur in lignum impactus, magnam ligni diſrup- ſTnis accoma tionem facturus. Verum quamlibet illius prima ſit acies tenuis, aditum tamen facit ſequen- dutio. ti craſsitiei, ita vt cuùm prima pars illa recepta fuerit, neceſſariò tandem& ſequentia recipi- antur, donec lingnũ penitus diſcindatur. Huius igitur exiriabilis cunei, ſi quis primam par- tem tenuiorem, calicem fuiſſe dixerit, à vero non aberrauerit. Nam vbi receptus hic eſt, iam e ah altera cunei pars eſt ſubſequuta craſsior, Auguſtana confeſsio, quæ nobis& Sacerdotium& ſacrificium abrogauit, ac Deum ipſum, in ordinem quodammodo coẽëgit, nullus vt ei prę cę- teris mortalibus excellentior honos haberetur. Mox ingreſſa eſt pars altera craſsior adhuc, Tiaegs an. Tigurina& Laskana confeſsio: quæ duo, quæ nobis reliqua tamen fecerat Auguſtana con- feſsio, Sacramenta ſuſtulit, Euchariſtiam,& baptiſmum: vt ſicut illa ſuos abſque Sacer- dotio& ſacrificio, ſic hæc eſſe ſuos quoque faceret, abſque Sacramentis. Neque nos magis Bloſpbemia qur Chriſtianos, quàm Lutheranos, idololatriæ condemnauit, quòd vtrique perſuaſum habere- ia uius tempo mnus, quamuis diuerſo modo, verum Chriſti corpus& ſanguinem in Euchariſtiæ Sacramẽé- i am eeea to contineri: Itaque cùm ex illo quoddam idolum faceremus, tum ex baptiſmi quoque Sa- Ecclejiam. cramento, dum ei peccatorũ remiſsionem tribuimus,& per lauacrum regenerationis, nos fieri ſaluos credimus. Sic, quod nos Lutheranis, hoc Sacramentariis viciſsim ſunt Luthera- Suencfeldius im. ni, nimirum idololatræ. Venit ad extremum Suenckfeldius, qui& ſcripturas omnes,& ex- kienamus. ternum omne verbi miniſterium ſuſtulit,& æquè Sacramentarios, vt Lutheranos,& nos Chriſtianos idololatriæ reos fecit, qui conuerſi ad egena elementa, hoc eſt, ad ſcripturas Ca- nonicas, ex illis ſalutẽ peteremus. Et hæc fuit nouiſsima cunei pars, cuius prima parte, quam- libet illius acies tenuis erat, recepta, quicquid erat reliquum Sataniſii, paulatim irrupiſſe cer⸗ nimus, ſicut in alio quodam ſcripto noſtro pluribus demonſtrauimus. Vides pientiſsime RE x, quorſum ad extremum res perducta ſit? poſteaquàm in deſpe- ctum Eccleſiæ calix initio fuit impactus, quãta ex hoc ſolo facta eſt ad reliquũ Sataniſmum inclinatio? Quiſquis eſt homo Chriſtianus, qui pietate tamen aliqua præditus eſt, non facilè Pue awowe poteſt animum inducere, vt à ſenſu& conſenſu totius Eccleſiæ diſcedat. Cæterùm, ſimul quo tasdem pro. Vt vel vna aliqua in re diſceſsionis initium fecerit, iam difficilius eſt multo finem illius, quàm dustus eſex pan fuit initium, inuenire: vt non ſine cauſa prouerbio celebratum ſemper illud fuerit: Princi- no prinipio. pium plus eſſe, quàm dimidium totius: quod etiam ad oculum videre licet in iis, qui ſo- lius in calicis vſu, ſe ab Eccleſiæ compage principiò diuulſerunt, apud quos, ſi minus aliæ ſectæ ſtatim omnes, certè Lutheraniſmus omnis ſimul eſt eueſtigiò receptus. An eius rei pe riculum non eſſe factum ſcimus in Germania? Conſcripta fuit ibi quædam Interim religio (quam recte, nolo dicere) ſed fuit auctoritate comitiorum ab omnibus probè recepta, pau- cis quibuſdam exceptis: num autem, à quibus recepta eſt, apud eos legitimum Sacer- dotium& ſacrificium, iuxta formulam, in eo libello præſcriptam, fuit reſtiturum? Nihil mi- rmermiſiæ æequs nus. Etiam Interimiſtæ æque ſunt& fuerunt, vt alij Lutheriſtæ, niſi quòd à carnibus alicur- Herehahene a bi abſtinent in quadrageſima pro ſabbatho,& rem diuinam, vel prophanam potius, ne di- dendeihe. cam ſacrilegam facientes, lineis ac Sacerdotalibus aliis indumentis, nonnullis in locis vtun- tur. An autem idem in regno tuo factum eſſe non vidimus, vbi calix per ſummum facrile- gium vſurpaturèan ſimiliter& Sacerdotium,& ſacrificium ibi non abrogaturęan laici ſibi ſa⸗ cerdotalia munera non arrogantè an conficiehdi Chriſti corporis, quam nullam habent, ſibi poteſtatem non vſurpant?& pro Chriſti corpore dant communicantibus merun panem piſtorium. Ginadirut in ad nibilum do curtere pobil eres ilis oyp eres aliil ſes aquarum!- veninidln Hocigatt ſe clkpernl lbererim ensrfeſeor Gomagßs. mirmt,li cont Auum& inte inpactaeſt ſ prorlus üſfa magno imper mo, qui ſeme nere,quo min poris membr in deſpectum poſtulatur: recte fuerit in raria facere li auctotitas? An aubi quxdã co fent facere tan Conclliorum) zruyſtſan Wwi tanto ſtudi eX a Babylone dat woſquiſ Sed quid op quiduſcam oß Pauciſsimi ian Auguſtanæno otquot; kani aut Neſte Quilegitap N osinſectant lici videri voll lan verò pe wgnum tuum quolda ſcrio weliquid front gellus uiſet. n mediũ profen wyiteſocjetzge etati ſtruun nur e a nimpacdu magum 1 enuls aditum amel n Lni tndem& ccl taadilisaneiſqun nt. Nam ſwincceyu a bio qur nods Kza m nod coegitgullz rellaeſtpassaltetgch d. u nen fecera ad 4. n:ſt ſcut illſiosd a guinem in Puchari 1 nus tumex baptiſmi A⁴ er lauacrum tegenet d nentzris vicſamſi hh „qui K ſcipturs of 8 neaexrios,ſtLürhtt ementa hocehallt d nei pars cuius pimi a gaxaniſmäpauleim i itrauimus. ducta it' poltect i facueſtadrelqul a enaliquapredituse eüe dſcedn. Ct n. Aaasetmboie 1 dllus et. rumſemperiluäch 1 de Rer lt u I e d um fldere AMcet 1 Ac 11105 erunt, a0ud du b 110¹0 receptus T teueltigen“ 4 jit biquuim! un 1 25b omolbl 7 7 4 1„ 2g . u 205 ſt. ,ud ee .* altrelttuc. 3 rpam irn J Firquoda9 gerlll- 4 kootala 1 ſe 4 mel)“. d g alrperll 2₰ι „prwarut 1r, e nond 1 1 DN 1uemn g 9e tiblöT„ Mr 1 DEI VERBoO. piſtorium. Nam quomodo conficient Chriſti corpus, quibus poteſtas eius conficiendi nulla data eſt In ſumma, nihil aliud dicit Satanas, quando contra ordinationem& obſeruantiam Eccleſiæ iubet de calice bibere, quàm quòd Chriſto dixit aliquando: Mitte te deorſum, hoc eſt, Eccleſiæ traditionem relinque, obedientiam illius omnem abiice ‚Cõciliorum auctorita- tem pro nihilo ducito. Ac meruit quidẽ homo Chriſtianus mittere ſe deorſum,& quoniam cum periculo coniunctum id eſſe videt, diu ſecum deliberat nonnunquam, vtrum ſibi ſit fa- ciendũ: poſteàquam verò ſemel ſe mittere deorſum cœperit, iam non eſt in illius poteſtate, vt ſe ruentem ſuſtineat, nec impedere poteſt vllo modo, quò minuùs ad imum vſque præceps cadar. Enarrans illud ex Pſalmis Auguſtinus, Fundauit terram fundamentum eius, non in- dinabitur in ſæculum ſæculi: terram interpretatur Eccleſiam aquam verò decurrentem, quæ ad nihilum deueniet, in alio quodam Pſalmo ſignificare vult hæreſes: Quò minuùs aquæ de- currere poſsint ad Eccleſiam, hoc eſt, quò minus illam obruere queant hæreſes, impediũt ag- geres illis oppoſiti, quos rectè Conciliorum ſanctiones intellexeris. Cæterum quamuis ag- geres validi fuerint, ſi quis tamen vel paruum in illis foramen aperuerit, ſtatim eò rota mo- les aquarum incumbit, ac perruptis aggeribus, longe, lateq; campos, ſegetes, pagosque ſub- uertit, nihil vt ſit quod aquarum decurſum remorari queat. Hoc igitur foramen tunc aperitur, quando contra ordinationem ſeu obſeruantiam Eccle- ſiæ calix permittitur. Quis enim impedire queat, quò minùs per hoc ipſum foramen libet exiguum videatur, perruptis aggeribus, hoc eſt, Conciliorum, Decretis violati genus hæreſeon in Eccleſiam impre ſsionem faciat? Quò magis mirum eſt, non deeſſe quoſdam, qui trãquillitatem Eccleſię, mittant, ſi contra ordinationem ſeu obſeruantiam Eccleſie calix laicis concedatur. Si poteſt ſaluum& integrum eſſe lignum, in quod prima cunei pars, quamlibet illius acies tenuis ſit, impacta eſt, ſi caueri poteſt, quò minus crebris ictibus reliqua craſsitie impulſa, lignum illud prorſus diffindatur: ſi poſſunt eſſe ſaluę ſegetes& prata, in qus, foramine facto in aggeribus, magno impetu aquæ defluxerint, nec exitum facile reperire poſsint: ſi poteſt ſaluus eſſe ho- mo, qui ſemel de ſublimi turri aliqua ſe præcipitem dederit: ſi poteſt ipſe ruentem ſe ſuſti- nere, quò minuùs in imam Vvſque terram præcipitatus, aut ceruicem frangat, aut reliqua cor- poris membra collidat, poterit ſaluum, integrum, ac tranquillum eſſe regnum illud, in quo in deſpectum Concilij, calix fuerit vſurpatus. Poſtulatur à multis Concilium, quam autem ad rem? quis illius vſus erit? ſ poſteaquam rectè fuerit in eo conſtitutum aliquid, poſtremis etiam hominibus in deſpectum illius con- traria facere licebit omnia. Num autem ſanctior erit poſteà comitiorũ, quàm Conciliorum auctoritas? An ipſi noſtris oculis non conſpeximus? in deſpectum Regis& Comitioru ali- cubi quædã contra decreta Comitiorum facta eſſe, quæ priuſquam in Comitiis decreta fuiſ- ſent, facere tamen illi ipſi non audebant? Etibi tranquillitatem forè ſperabimus, vbi nulla Conciliorum, nulla Comitiorum, nulla Pontificũ, nulla Principum eſt auctoritas? vbi hoc agitur, Vt ſimus ſine lege, ſine Rege, ſine Sacerdotio, ſine ſacrificio, ſine Sacramẽétis, ſine Vbi tanto ſtudio laboratur, vt quæ ciuitas vnius hactenus labij fuit,& eorũdem ſermo ex ea Babylonem ædificare liceat, in qua tanta ſit& eſt iam linguarum confuſio, v diat vnuſquiſque vocem proximi ſui. Sed quid opus eſt pluribus? Ipſe noſti, pientiſsime RE x, quòd cùm nonnulli, clamoſis quibuſdam offerendum eſſe calicem, cenſuiſſent, modò in eo acquieſcerent, repudiatus eſt. „quam- s, omne regnoꝗ; tuo pro- Deo, num, t non au- Pauciſsimi iam ſunt in regno tuo, qui ſolo velint eſſe calice contenti. Sed& confeſsionis Auguſtanæ non ita multi. 8 Quotquot à nobis diſceſſerunt, magnaex parte, vel Picardi ſunt, vel Caluiniani, aut Laſ- kani, aut Neſtoriani, aut Seruetiani, quibus concedendo calicem, nemo ſatisfaciet. Qui legit apologiam Picardorum, reperiet in ea, quòd Picardi non minùs propè Boëmos illos inſectantur, qui in ſola vtriuſque ſpeciei communione acquieſcũt, cætera verò Catho- lici videri volunt, quam eos, qui per omnia ſunt Catholici. Iai verò Petrus Paulus Vergerius, qui proximo ſuperiore anno, non aliam ob cauſam in regnum tuum venerat, quam vt in eo ſeditionem concitaret, protulit in medium litteras ad quoſdam ſeripras, quam etiam typis excudi fecit. An autem hoc fuit boni viri officium? Cer- tè ſi quid frontis habuiſſet, ſi qua mica probitatis in eo fuiſſet, tale aliquid facere nunquã ag- greſſus fuiſſet. Sed videtur hic homo expers humanitatis,& vitæ cõmunis ignarus eſſe, quũ in mediũ proferre litteras ab aliquo ſcriptas, nihil aliud ſit, quàm quod ille dixit: Tollere è vi ra, vitæ ſocietatem: tollere amicorum colloquia abſentiũ. Verùm ad rem. Etiam Pauli quar- ti Pontificis litteras,& quidem binas, typis excuſas peruulgauit, quin& ſcoriis quibuſdam ſuis obſcurauit ac mirabiliter deformauit, quæ piè, ſancteque ſcripta fuerunt, ſecùs interpre- tando.Audi quid ſcribat in ſuis in priorem Epiſtolam ſcoriis. Dixerit, inquit, quiſpiam: Si quidem poſſemus Papam eò adigere, vt velit aſſentiri, vt mi⸗ niſtri Eccleſiarum hal Nterentur, atque, vt vtramque ſpeciem populo exhiberent, in reliquis verò articulis& do- 1113 ctrinis 3²5 Nõ poteſt eorpus Chriſti confĩcere, cui eius conficien⸗ di nulla data eſt poreſtas. Aug. im Bſa. 105, Pſal.77. Eccleſia. Aqua notanius hæreſes. Fimilitudo iu= / guis. Mira nec minat pia auttoris vs- hementia. Babylonit, hoe eſt, confuſionis conſtructis. Gene. ll. Picardorum apol ogia. Petrus Vergerius Hæreticus non modò ſeditioſus, imoò ad ſeditiones excitãdos aæatus. Ci. z2. Phi. Vide huius Eul- berent vxores, lingua vernacula in adminiſtratione Sacramentorum, Seliſtæ ſacriugs Verba. DE EXPRESS G ctrinis cum Romana Eccleſia conſentiremus, que madmodũ hactenus conſenſimus, an non conſultum putares, vt tunc acquieſceremus? atque vt hæc prius lucro apponeremus, deinde paulatim labente tempore, vt etiam de reliquis articulis lucrifaciendis cogiraremus? Reſpon- eo: Minimè mihi conſultum videri. Neque enim in eo res ſita eſt, vt miniſter vxorem ha- eat, vt populari lingua in Eccleſia vtatur, vt vtramque ſpeciem porrigat: ſed vt habeat vi- uam fidem, vt ſir membrũ Chriſti Eccleſiæ, atque vt eam rectam doctrinam teneat, popu- loque annunciet, quam filius Dei Dominus noſter Ieſus Chriſtus attulit è ſinu Patris. Quæ eſſet iſthæc contaminatio doctrinæ?quod monſtrũsſi conſentiremus, vt eſſet Paſtor anima- rum noſtrarũ, miſſarius, ſacrificulus, vnctus& inauguratus ab aliquo Epiſcopo& Antichri- ſti membro,&c. Per hũc verò ſatellitẽ ſuum apertius multò cauſam ſuũ agit Satanas, quàm per illos, qui de calice tantum, deq́; rebus aliis, quæ non perinde magni momenti videri poſ- ſunt, tantoperè contendunt, quorũ etiam detegit infidias, ac ſuperuacaneum eſſe ducit, lon- Heretici volunt gioribus ambagibus vti, mox ipſum petit iugulũ, vt citra moram aliquam, Deus in ordinem wadeiee,i cogatur, nec vllum, aut Sacerdoriũ, aut ſacrificiũ externum habeat, per quod eſſe Deus cog- nolcatur. Hoc eſt, quod ſtarim initiò ſibi Satanas per Vergerium efficiendũ eſſe putat:& eſt revera veriſmè dictum, quod fruſtrà fir per plura, quod fieri poteſt per pauciora. Quorſum enim opus eſt longo circuitu, ſi quo vis, cõpendio peruenire poſsis? Verùm audi quid paucis interiectis addat: Poſtquam enim hic homo nimis in aliena republica curioſus,& ad ſediti- ones excirandas natus, hortatus fuerat Polonos, vt, ſi maximè concederentur illis hæc tria, conſtãter ea reſpuerent. Scias, inquit Polonia, cauſam hanc, quæ de religione controuertitur, minimè poſſe vllam moderationè aut concordiam pati. Vide quid dicam& memori mente teneto. Sunt enim qui dicant: An non poſſet aliqua ratio inueniri, qua concordia ſanciretur? Impia contra Ee Reſpondeo: Nullam prorſus poſſe inueniri, Si enim Papatus maneat incolumis, non poteſt Seſeen. doctrina Ieſu Chriſti manere incolumis. Et rurſus: ſi vicerit, quam nos profiremur, leſu Chriſti doctrina, corruat totus Papatus ab radicibus neceſſe eſt, ita vt nulla alia ſit ſtabilien- dæ veræ Chriiti Eccleſiæ& concordiæ ineundæ ratio& ſpes, quã ſi vniuerſus Papatus, cum omni ſua tyrannide& impia doctrina tollatur ẽ medio. Ac quòd ſcribit Vergerius cauſam religionis moderationem ſeu cõcordiam pati non poſſe, quin veriſsimè ſcribat, inficias ire non poſſumus. Nam aut totus Chriſtianus oportet ſis, aut totus Lutheranus: nihil eſt, quòd in vtramꝗq; partem claudicare velis. Æuè cõdemnaberis, gemichrißiarur ſi ſemichriſtianus ſis, ſeu ſemilutheranus, atq; ſi totus eſſes Lutheranus. Semichriſtianũ au- qui cenſendus. temn voco, qui cum de Chriſto capite credat, quæ credenda ſunt omnia, priuata ſua libidine, certis in ritibus ab eius corpore ſe diuidit. Tenere is quidem caput ſe putat, non autem tenet Ad obiecta Ver: geri reſponſio. e 6. corpus. Itaq; dimnidia ex parte vult eſſe Chriſti, dimidia ex parte Lutheri, hoc eſt, Satanæ, 0C.16. 4 7-—...„... G s cum tamen ſ(ipſo Chriſto dicente) nemo duobus Dominis ſeruire queat: Quæ participatio 2. Cor.s. r 1510 8— 3 P Apocal.3. iuſtitiæ cum iniquitate?ait Paulus, aut quæ ſocietas luci ad tenebras? quæ autem conuentio Chriſti ad Beliale Et in Apocalypſi legimus: Scio opera tua quod neq; frigidus es, neg; cali- Tepidus eiitiuur. dus: vtinã frigidus eſſes aut calidus. Sed quia tepidus es, nec frigidus, neq; calidus, incipiã te euomere ex ore meo: æqus eiicitur, æquè euomitur ab ore Dei, qui tepidus eſt, atq; is, qui in contrariam partem peccat. Quamobrem non mediocriter revera falluntur, qui de religione VIa.:s3. concordiam iniri poſſe putant. Coanguſtatum eſt ſtratũ, dicit Propheta, ita, vt alrer decidat: & palliũ breue, vtrumq; operire non poreſt. Non poſſunt in eodẽ eſſe ſtrato, hoc eſt, in eo- dem hominis corde Chriſtus& Lutherus, alter excidat neceſſe eſt:non poſſunt eodem ope riri pallio. Quamobrem, vna parte riruum Chriſtum, altera Lutherũ profiteri, nihil eſt aliud, quàm totum Chriſtũ abnegare. Veriſsimũ igitur illud eſt, quòd cauſa religionis concordiam non patitur. Profitemur in Symbolo fidei noſtræ, nos credere ſanctam Eccleſiam Catholi- cam. Ab hac, ſi quis diceſſerit, ſi docentem illam& præcipientem non audiuerit, ſi ſuo plus, quam illius iudicio tribuendum eſſe putauerit, etiam ſi eætera credat omnia, quæ continen- tur in Symbolo, ſi credat& recipiat prætereà ſcripturas omnes, ſi tanquam Dei verbũ(quod revera ſunt, modò ſanus adſit intellectus) eas adoret, nihilominus nõ eſt ei cum Chriſto ca- Qai ſe& Chriſi pite quicquam commune, qui ſe à Chriſti corpore ſeparauit, Ethnicus eſt, Publicanus eſt, Shent,ſähana Chriſtianus nulla ex parte dici meretur. 18 nullo modo dii Quoties tentatum fuit ab Arrianis, vt aliquam cum Catholicis concordiam inire poſſent? taeſt. adquam, vt accedere tamen viderentur, facilè ſe paſſuros dicebant, vt 5Aονοσσσοε eſſe Patri 1 filius credetur, modòne diceretur 5 α⁴ω⁴ιαιιοο. De vno tantùm iota res agi videbatur inter Chri concia de Su I ſtianos& Arrianos, neq; tamen concedendum Arrianis eſſe Chriſtiani iudicabant, quòd ſub jeta auum. hac vna litera viderent eos errorem ſuum occultare, quò largitate gratiæ, non proprietate Tbcod...e.9. naturæ, filium Patri ſimilem intelligi volebant. Quibus autem artibus Cæſareæ Pręfectus Baſilio perſuadere non conabatur, vt tempori cæderet, neque tot Eccleſias in diſcrimen ad- ducere vellet, tenui dogmatis exquiſitione? Quid autem ad hæc Bafilius? Adoleſcentibus, in- quit, tales ſermones congruere: nam& hos& his ſimiles, huiuſmodi rebus inhiare: Qui ve- rò diuinis eſſent literis innutriti, nullam eos earum ſyllabã in diſcrimẽ venire pati poſſe: ſo⸗ lereq́;, ſi res ita poſtulet, nullum genus mortis pro illis ſubeundum recuſare.Ac viſus lse nus Bucefls ſuwit efſec rialiter Clpl” vittuté and colpl Alng umdbcund, le ulppũq mimagis et moteian inp amimpietate men ferte nor tor,& à cong raium eſſe c Inter Lut cur interim derent, ford, Num autem Ciin quodo tum: quod ſu receptum, nol ſum imperiun alen fuerant ac doplex Int conſtitutumi ſium,& eidem ptum edideru wullis, quam tes, cim face Martini Luth aut ſciptum, Itaq; poſt cor quuta. Nam minica ſepara ſola aba veſt be contentio nter degene di ſunt qui P nutis aded dde qui fuiſſente. triſtum inc I oui veri nuti Dapar nonalio magis canar ocul M declet⸗ apro dum 8 Kinat or) lta floreri pretetur, natienonin 4ese . Nleu cocoramd a0 dos Chritlant pe velis 4 † Te Fells, K h+. 4 etheranus. KH f mt omn, pn 994 eera fulontur, 1 Propheta itt 1 eodtelſeſta A. ſeeſtponpo u 5* utherôprond i nſA relc A 90 caula fe 9 5 3 6 26 aAzm P te ſanctan N em non audit 32 59 roml „ itancan nu hö cit 1. wiese.1 D EI VERBO. fuit hæreticis eſſe pertinax Baſilius, itidem vt ante eum Athanaſius, atq, Hilarius: ſed quam Haæretici pertinaciam, eam Catholici& Orthodoxi cõſtantiam eſſe iudicabant. Quò minùs & ego moleſtè fero, ſi quibuſdam pertinax eſſe videor, qui nego, coire poſſe concordiam in- ter Catholicos& Hæreticos, niſi qui diſceſſerunt à nobis, redeant, vnde diſceſſerunt, ad gre- mium ſanctæ matris Eccleſiæ: illam credant, illi ſe totos permirtant, illius iudicio ſuum iudi⸗ ciũ ſubiiciant. Malo pertinax videri cum Athanaſio, Hilario, Baſilio, quàm vt eſſe dicar arun- do ventis agitata: Et hæc quidem vetuſtiora. Noſtro verò ſeculo, quoties inter Lutheranos& Zuinglianos actum fuit de concordia? nam autem ea res feliciter cesſit Lutheranis? Qualis enim illa fuit inter Lutherum& Bu- cerum concordia? Fecit in gratiam Lutheri Bucerus, vt concederet, corpus& ſanguinẽ Chri ſti ſubſtantialiter eſſa in ſacra Euchariſtia, modò vicisſim in ſuam gratiam faceret Lucherus, vt concederet, ibi non eſſe Chriſti corpus& ſanguinẽ, niſi cum ſumirur. Vter Martinorum hic alterum in ſuam pertraxit ſententiam? Martinusne Lutherus Sacramentarius, an Marti- nus Bucerus è Sacramentario factus eſt Luteranus? Certè Ioannes Caluinus, non aliundè ſumit efficacius argumentum ad probandum in Euchariſtiæ Sacramento non eſſe ſubſtan- rialiter corpus Chriſti, quàm ex hac Lutheri concesſione: ex qua etià colligit, quòd ſecundũ virtutẽ, tantùm& efficaciã, non autem ſecundũ eorũ ſubſtantialẽ preſentiã, exhibẽtur nobis corpus& ſanguis Domini: quomodo adſunt& exhibẽétur in baptiſmo& pœnitentia: imò quandocunq; Chriſti mors aliquè in nobis effectũ operatur. In quam ſuã ſententiã pedibus ire Philippũ quoq; Melanchthonẽ gloriatur. Egregia verò concordia, qua fit, vt qui ſunt hæ retici, magis etiã fiãt hæretici,& ſacrilega ſua audacia, blaſphemiis& erroribus inualeſcẽtes, proficiant in peius, errantes,& in errorè mittẽtes. Miſſos autẽ faciamus Sacramétarios rum impietatem ipſi quoq; Lutherani, quamuis eorũ nonnulli minus ab ea remoti ſint, ta- men ferre non poſſunt, adeò deteſtantur& execrãtur, vt eis nec aue quidem dicere dignen- tur,& à congreſſu ſuo repellant, nec receptũ eis dare velint, ſed ſimul vt aliquem Sacramen- tarium eſſe conſtiterit, ſtatim è ſuis ciuitatibus exterminandum eſſe putent. Iuter Lutheranos& Chriſtianos quoties actum fuit de concordia? Quæ cauſa verò fuit, cur interim religio conſtitueretur? niſi quòd non deerant qui minimè dubiam ſpem oſten- derent, forè, vt per hanc viam& rationè, coiret inter Chriſtianos& Lutheranos concordia. Num autem eum, quem ſperabant homines, res eſt exitum conſequuta? Quin quod omnium fere iudicio(paucisſimis exceptis) in comitiis impe tum: quod ſumma eorum voluntate conſtirutum, hoc paulò poſt ab illis ipſis, à quibus fuit receptum, non eſt ſeruatum. Lipſenſes, ne viderentur non eſſe prudentiores, quàm vniuer- ſum imperium, quamuis in plurimis ad illam in Comitiis præſcriptam Interim religionem, aſſenſi fuerant, pleraque tamen ſua, magiſtriq́; ſui Martini Lutheri, rerinenda eſſe putauerũt: ac duplex Interim conſcripſerunt, quod in quibuſdam conſentiret, in aliis ab eo, quod erat conſtitutum in Comitiis, diſcreparet. VVittembergenſes verò, quanquam& vicini Lipſen- ſium,& eidem Principi, qui ſubſcripſerat Interim religioni, ſubiecti, quoddam& ipſi ſcri- ptum ediderunt: nec Interemiſtæ, verum Adiaphoriſtæ dici& eſſe voluerunt,& in minuùs multis, quam Lipſenſes à magiſtri ſui Lutheri doctrina diſceſſerunt. Porro Saxoniæ ciuita- tes, cuun faces illis adderet Matthias Flaccus Illiricus, ne latũ quidem vnguè à magiſtri ſui Martini Lutheri placitis ſibi diſcedendum eſſe duxerunt: cùm quicquid ab illo dictum eſſet aut ſcriptum, id ranquam expreſſum Dei verbum recipiendum& adorandũ eſſe cenſerent. Itaq; poſt concordiã tentatam, quæ facta iam etiã eſſe putabatur, maior eſt diſcordia conſe- quuta. Nam ſicut ipſi Lutherani nefario ſcelere ab vnitate Catholica ſe tanquam ab area do⸗ minica ſepararunt, ſic& ſuam paulò pòſt vnitatem diſcordiis furialibus disſiparunt. Vel de ſola alba veſte linea, cuius vetus vſus eſt Sacerdotibus in templis, quantę fuerũt, quàm acer- bæ conrentiones inter Germanos Lutheranos, quales videri volunt ij, qui ſunt à Flacco:& inter degeneres Lutheri diſcipulos, quos ille vocat Adiaphioriſtas,& Interemiſtas, cuiuſino- di ſunt qui Philippum ſequuntur? Quæ fuit autem cauſa, cùm tam hoſtiliter ſe mutuò mi- nutis adeò de rebus inſectarentur? Non alia, quàm quòd metuebant Germani Lutherani, ſi qui fuiſſent ex priſcis ritibus illis& cæremoniis in Eccleſiam reſtituti, ne qua à Luthero ad Chriſtum inclinatio facta, néve ſequuturo Papatui, feneſtræ fabricari viderentur. Si, qui veri Lutherani dici gaudent, tanto ſtudio cauerunt, ne vetuſtis Eccleſiæ ritibus re⸗ ſtirutis, Papatui feneſtræ fabricarentur: quanto maiore ſtudio prouidendum nobis eſt, quiĩ non alio magis, quàm Chriſtianorum nomine gloriamur, ne fabricẽtur Satanatui, cui fabri- cantur procul omni dubio, cùm aſſuefiunt homines Eccleſiam non audire: ſi quæ fuerint ab illa decreta, pro nihilo ducere, tum illius iudicio ſuum priuatum iudicium anteponere. Cer- tum eſt& indubitatum, Satanatum, ſiue Sataniſmum iſtum omnem, qui nunc(proh do- lor) ita floret in Germania, qui pullulat etiam in regno tuo, pientisſime Rex, hinc potisſi- mum eſſe natum, quòd Eccleſiæ iudicio contempto, ſibi quiſq; licere vult, vt& ſcripturas interpretetur,& ritus, cæremoniasꝗq́; mutet arbitratu ſuo- Quamobrem in hoc Vergerij ſen- tentiæ non inuiti ſubſcribimus, quòd cauſa, quæ de religione controuertitur, minimè posſic, IIi 4 qua- ‚quo- Minimè gentium. rij fuerat approba- 326 Orthodoxorus conſtantia. Buceri& Luthe ri concordias Toan. Calu.· in Eua chariſtiæ ſacra- mentum rabies. Hæreticorum ſa- crilega audacia, E& impietas. 3. Tim. z. 2, Iod Lipſenſes. VVittẽbergenſesa Adiapboriſtæ. Quare ſaxones nun quam aà placiꝛ lis magiſ ri ſui Lutheri diſceden⸗ dum duxerunt. De alba linea, cu⸗ ius vetus vſus eſt Facerdotibus in templis, maximæ cotentiones inter Lutheriſtas. Satæni ſmus, qai per totã Germa- niam nune floret, Vnde natus. — O prianus epꝛ.3. Quò teudit Fatha nas cuùm Papatũ rauto fiudio 6467 fum cupit· M. Lutherus de Papaiu. Papatu verã eſſe ſeripiurã ſa- cram fatetur Lutherus. Catechiſmus quid. Naum. 22. Cum Vergerius Papat vniuer- ſur è nedio ſub: latum cupit, uid ſibi velit. Luiheri tyrãnis. Jatramentarii et Anabaptiſiæ ex- orti à Cuthero. Celeſies. Campanus et Ser uetus hæretici. Impietas euinſda Jacobi Schẽéck, in de ſpectum Papæx. Alia. yetus gatanæ. DE EXPRESS O qualem iſti cupiunt, moderationem& concordiam pati: quum verisſimè ſcriptũ ſit à ſancto martyre Cypriano: Nulla ſocietas fidei& perfidiæ eſſe poteſt. Qui cum Chriſto nõ eſt, aduer ſarius Chriſti eſt. Qui vnitati& paci eius inimicus eſt, nobiſcũ non poteſt cohærere: Si cum precibus& ſatisfactionibus veniunt, audiantur: ſi maledicta& minas ingerunt, reſpuantur. Cæterùm quod ſcribit, impurus ille Vergerius, non aliam ineundæ concordiæ rarionem & ſpem eſſe, quàm ſi Papatus vniuerſus tollatur è medio: Vide, per Deum immortalem, quę ſint iſtæ Satanæ inſidiæ, quorſum ille ſpectet, quum tanto ſtudio Papatum euerſum cupit? Quò maior autem orationi noſtræ fides habeatur, malumus illius de Papatu teſtimonium proferre(cui, quoad vixit, cum Papatu bellum fuit irreconciliabile, cuius etiam verbũ, tan- quam Dei verbum, adorat Vergerius) quam noſtris verbis vti. Sic igitur ſcribit Lutherus in epiſtola quadam ad duos Plebanos de anabaptiſimo: Audio, inquit,& video rebaptizatio- nem à quibuſdam vſurpari ex eo fundamento, vt in deſpectum Papæ faciant, tanquam hi, qui nihilab Antichriſto habere velint, quemadmodum& Sacramentarij proptereà merum panem& vinum habere volunt in deſpectum Papa, arbitrantes ſe hoc pacto rectè ſubuer- tere poſſe Papatum. Profectò friuolum eſt hoc fundamentum, ſupra quod nihil boni ædifi- caturi ſunt:hoc enim pacto negare nos oportet, totam quoque ſeripturam ſacram& prædi- candi officium: hoc enim totum à Papa nimirùm habemus,& nouam quoq; ſcripturam ſa- cram nos facere oporteret: Sic& vetus teſtamentum nos dimittere oporteret, ne quid ab in⸗ fidelibus haberemus Iudæis. Stultitia eſt hoc totum. Nam& Chriſtus in gente Iudaica in- uenit Phariſæorum& Scribarum abuſus, non tamen proptereà totum reiecit, quod illi ha- buerunt& docuerunt. Nos autem fatemur, ſub Papatu plurimum eſſe boni Chriſtiani: imò omne bonũ Chriſtianũ, atq; etià illinc ad nos deueniſſe. Quippè fatemur, in Papatu veram eſſe ſeripturam ſacram, verum baptiſinum, verum ſacramentũ altaris, veras claues ad remiſ- ſionem peccatorum, verũ prædicandi officiũ, verũ Catechiſinũ, vt ſunt oratio Dominica, de- cem præcepta, articuli fidei: dico inſuper, ſub Papatu veram Chriſtianitatem, imò verũ nu- cleũ Chriſtianitatis eſſe. Ac ne quis fortè dicat, hęc inter initia ſcripſiſſe Lutherum, cùm non- dum illi, de qua tantoperè gloriatur, lux Euangelicæ veritatis affulſiſſet, ſciant hanc Epiſto- lam ab eo ſcrĩiptã fuiſſe, decimo pòſt anno, quàm ab Eccleſia Dei ſe præciderat, quo tempore nomen eius, hæreſeos fama cum primis fuit celebre. Sic per illius tanquam per Balaam Pro- phetæ iugulum, quamuis hoſtis eſſet veritatis, vel inuito tamen illo veritas erupit. Iàmne igirur vides pientisſime Rex, quorſum ſpectant Satanæ Concilia, quando per ſatellirẽ ſuum Vergeriũ,& per alios eiuſdem generis, Papatum vniuerſum è medio ſublatum cupit? Cupit enim ſublatã veram ſcripturam ſacram, cupit ſublatũ verum bapriſmũ, verum ſacramentum altaris, veras claues ad remisſionẽ peccatorũ, verum prædicãdi officium, verũ Catechiſmum, veram Chriſtianitatem, imò verum nucleum Chriſtianitatis. An autem non ſucceſſerũt illi ſua Concilia? Primus è medio tollere Papatum conatus eſt Lutherus,& eĩ rei fundamenta quædam iecit, ſicut anteà cõmemorauimus. Nam in deſpectũ Papæ& Concilij, calicem lai- cis initiò concesſit: deinde ritus veteres abrogauit, nouos inſtituit, nec ita mulrò poſt, de nu mero Sacramentorũ, quinq; ſuſtulit: poſtremò ſacrificium ſimul& ſacerdotiũ euertit. Quid autem ex eo conſequutum eſt? Poſt breue temporis interuallum exorti ſunt Sacramentarij & Anabaptiſtæ, qui duo reliqua Sacramenta, Baptiſinũ& Euchariſtiam, quæ reliqua tamen Lutherus fecerat, nobis abſtulerunt: neq; magis id in Papæ, quàm in ipſius etiam Lutheri(ſi Philippo credimus) odium ſiue deſpectũ: Qui cùm pro Papa ſe gerere, quin plus etiam ali- quid quaàm Papa videri vellet, hanc impotentẽ hominis tyrannidem ferendam non eſſe cen- ſuerunt. Nati ſunt poſteà cœleſtes Propheræ, qui nobis& ſeripturas,& externũ prædicandi miniſterinm è medio ſuſtulerunt. Emerſerunt ad extremum, neſcio è quibus tenebris Cam- panus& Seruetus, qui Chriſtum ſaluatorem nobis eripere conati ſunt, eius diuinitati detra⸗ hentes. Hunc tandem exitum conſęquuti ſunt, qui Papatum euertere,& in deſpectum Papè facere conati ſunt omnia. Soleo, pientisſime Rex, nonnunquam etiam eorum hæreticorum nænias legere, qui nul⸗- lam habent nominis celebritatem, vt quid inter illos agatur, cognoſcam. Incidi in quendam Germanum Lutheranũ, Eraſmum nomine, neq; cognomine magis, quàm re ipſa Alberum, qui libellum ſcripſit contra Corolſtadium,& alios Sacramentarios, Anabaptiſtas, Iconoma- chos. Ibi narrat de quodam Iacobo Schenck, qui, cum Berlini verbũ Lutheri, pro Dei verbo, populo venditaret, nulla ratione potuit adduci, vt in ſolenni die Paſchatis de reſurrectione Domini ſermonem faceret, veruùm ipſo die reſurrectionis de pasſione prædicabat. Ac de alio uodam, qui Francoforti ad Menum, diem natalis Chriſti feſtum agere nolebat. Cur autem hcꝭ In deſpectum Papæ, ne quid habere cum Papatu, hoc eſt, cum Chriſtianiſmo, cõmune viderentur. Magis adeò cupiebant omnem eſſe ſnemoriam Chriſti beneficiorum abolitam, quàm vt cum iis, qui Papam agnoſcunt, Chriſtianis, eam celebrarent.. Vides, pientisſime Rex, quæ ſint conſequuta, poſteaquã apud quoſdam Papatus fuit ſub⸗ latus? Et hunc rerum ſtatũ, in regno tuo Vergerius, vel per ſatellitem ſuum Vergeriũ Sata- nas potius, efficere conatur: cuius vetus hic mos fuit ſemper, ſicut a ſancto quoq 1 dhehi Eyprlano Fxiscol gio vult ſobl Rianiſmi,Iu- ne iaptoſm ſetur Srali. faiimagobi ſur gun n ſeero t t In ilusiguits ge0 expend Am al iidem Ib pud cos dos annos fact Tufac Wt ll Fel Etiam ato; Papiſtam vo yt Principum ducant. Quo dem ipſe prot commune ſit: elle iubeto. incolumis, inc (guiſola haci aui non ſe pre ſedisſidere,& locutlleio,que non habiturun cet, modo cun hultane quide uj confeslione autem Oſianc nifeſtumeſt. rj volunt cun chimi Merin Merlinus hab non eſt: necſ erit quiſq ergerlus, q viq; ed execr dle putent? 5 tere quiuis Aulper cunicu Nrendum ſug rdothus per Negaverò c, patus wiuerſu Loniam breſſo Dei a0 arholcos 1 muiml emm inege Wa D EI VER BO. 327 ennas 2 Cypriano ſeriptum legi mus, vt Eccleſiæ præpoſitum infe ſtatione ſua perſequeretur: ob hoc Eiß..r aaa tantuùm, vt gubernatore ſublato, atrocius atqʒ violentius circa Eccleſiæ naufragia graſſerur.. 45, Senes S5 mandn Neq; enim aliundè ſunt hæreſes obortæ, ſicut ibidẽ ait Cyprianus, aut nata ſchilmata, qusm mi Pontiftcii. bhada* inde, quod Sacerdoti Dei non obtemperatur, nec vnus in Eœcleſia ad tempus Sacerdos,& üdhaa* ad tempus Iudex, vice Chriſti, cogitatur: cui ſi ſecundum magiſteria diuina, obtem peraret üntggh in fraternitas vniuerſa, nemo aduerſus Sacerdotum collegium, quicquam mouerer, nemo poſt ludie a! ad diuinum iudicium, poſt populi ſuffragium, poſt coẽpiſcoporum conſenſum, Iudicem ſe non 1Sanh ĩam Epiſcopi, ſed Dei faceret: nemo disſidio vnitatis Chriſti Eccleſiam ſcinderet, nemo ſibi naurd 3nt placens& tumens, ſeorſum foris nouam Eccleſiam conderet. Quem ſequutus Hieronymus, 2,re ees dun pgat 1 Eccleſiæ ſalutem a ſummi Sacerdotis dignitate pendere docet, cui ſi non exors quædam,& wme ab omnibus eminens detur poteſtas, tot in Eccleſia efficientur ſchiſmata, quot Sacerdotes. Ex iis colligere potes pientisſime Rex 183 ‚quid ſibi velit Vergerius, quando Papatum me- vergeri bareticd m n dio vult ſublatum: vult enim ſublatum 12 1m duod d 1 3...„„ neßzſe quicquid adhuc in regno, terrisq́; tuis ſupereſt Chri ſtianiſmi. Vult ſchiſmata introducta, vult hæreſes propagatas, vult Chriſtum ex omni ditio- ne tua proſcriptum: vult, vt in terris tui s omnibus quàm longisſime, quamqꝗ; latisſimè graſ- wrnoum a 1' ſetur Sataniſmus hic omnis, quem tanro gentis malo, tantas iem egiſſe radices videmus in mldrexopone. finitima nobis Germania. Huic eius volũtari, quò minus ad rem conteratur, nihil magis ob- & Crkosn an ſtat, quàm vnitas. Hanc igitur omnibus, quod aiunt machinis oppugnat. Itaq; cuius mini- terettotun e 4 ſterio fit, vt vnitas in Eccſeſia Dei retineatur, de eo tollendo laborat, quòd, quoad ſalua eſt rimumelkboh Pe illius dignitas& auctoritas nihil ſe proficere poſſe videt. Lippefeenu 39 Sed expende tecum intereaà, Rex optime, poſteaquàm è medio quidam ſuſtulerant Papa⸗ Heretici quod de nrüabars ſerd as tum, an iidem illi de Cæſareatu quoq; tollendo confilia poſtea non cœperüt, quum non mi- Je we eede nötlund nus apud eos probrum eſſet Cæſariſtam, quàm Papiſtam appellari? Quid ante non ira, mul- a, dAasino. Chritenieg i. tos annos factum ſit in Germania, non ignoras. Verùm hæc odioſa ſilentio praterire malo. Dnir een eos aſcrollelu a Tu fac vt illius vulgo iactati verſiculi nunquam obliuiſcaris: T e7ſe . diom eſt. . Felic, quem faciunt aliena pericula cautum. — Etiam atq; etiam vide, ne paulò poſt non minus habearur ignominioſum, Regiſtã, quàm —. Qæò hæræticori Papiſtam vocari. Huc enim ſpectant iſtorum confſilia, vt ordinem omnem è medio tollant: ſpectam conſtlia. Vt Principum auctoritatem in odium& contemptũ adducant, vt Anarchiam quandam in- penllo ern ducant. Quorũ cùm fax quædã ſit Vergerius, nec aliud ſpiret, quàm ſeditiones, quandoqui- clia quandoſ k. dem ipſè profitetur,& quidẽè veris ſimè, quod ſit exul Ieſu Chriſti, cum nihil ei cum Chriſto lo ludla commune ſit: ſicut ipſe ſe fecit exulem Chriſti leſu, ſic eum ex regno, terrisq́ tuis extorrem lbaptiſmiſen eſſe iubeto. Negat is, quam ipſe profitetur Ieſu Chriſti doctrin am, eam ſi Papatus maneat dioffcium,ſett 9 incolumis, incolumè eſſe poſſe: quaſi verò quiſquã ſit ex omnibus noſtri temporis hæreticis §, An autem(qui ſola hac in re mirabiliter inter ſe conſentiunt, quòd Papatum è medio ſublatũ cupiunt) Lutherus,&e qui non ſe profiteri iactet doctrinam leſu Chriſti, quamlibet omnes& ſinguli,& ipſi inter Papx& Co i ſe disſidere,& ex Diametro quod aiunt, cum illa pugnare videantur? Quòd ſi queras ex hoc ſtiruitgecitat 1 locutuleio, quam doctrinam leſu Chriſti profiteatur?(quæ ruditas eſt hominis& inſcitia?) mul& lceGd nou habiturum arbitror, quod reſpondere queat. Nam quantum e ſcriptis illius colligere li- ve:geriiincom Tlunexoriſſ 3 cet, modò cum Zuinglianis, modo cum Lutherani eiihun 1 guſtanæ quidem confesſionis eum eſſe, nemor . anpig a rij confesſionem, quem admiratur vnicè, reliquis omnibus eum anteferre conſtat: Brentium Ganute autem Oſiandri dogma de iuſtificatione, quæ ſumma totius eſt Euangelij, comprobare, ma- aſe gererch 1 nifeſtum eſt. Hoc autem dogma quantoperè deteſtentur, qui confesſionis Auguſtanæ cenſe- ri volunt, cùm ex VVittembergenſium Doctorum cenſura, tum ex Mathiæ Flacci,& Ioa- chimi Merlini non ſcriptis magis, quàm factis, abundsè cuiuis perſpicere licet. Nam quo loco Merlinus habuerit eos, qui quum ſui gregis eſſent, Oſiandri ſermones audiebant, obſcurum Verlini heretici non eſt: nec ſepultura mortuos dignabatur, nec infantes eorum, vr baptizaret, adduci potuit. i⁰⁰ieias. Et erit quiſquam, qui ſibi perſuaderi pariatur, Ieſu Chriſti doctrinam eſſe quam profitetur Vergerius, quam non Chriſtiani modò dereſtantur, verùm ipſi etiam Germani Lurherani vſq; eò execrantur, vt qui ſunt eam amplexi, cum iis s, modò cum Picardis facere videtur: Au- antia. o rectè poterit iudicare, quandoquidem Bren- Oſtandr.degma. nidem feten rioturs,&et Deſcio equcd. 1 ne* 1 ii ſcnt eld 47 con⸗ deuentete, Kh e 1 ricorun geni 1' nec viuis, nec morruis cõmunicandum wognolam. 2 eſſe putent? Sed nolo plura de Vergerio, cuius proprereà mentionem hic iniecimus, vt intel⸗ Vergeri mentis urnaoo guin ligere quiuis poſſer, apertiuùs per hunc, voluntatem ſuam Satanam explicaſſe, quam per illos, Sr rui Mu d qui per cuniculos quoſdam vnitatem oppugnare conantur, dum nihil aliud præter calicẽ eſſe 1il Petendum ſuggerunt: totoꝗ; cœlo, quod alunt, errare, qui dicunt: Si calix laicis, vxores Sa- aſe es er cerdotibus permittantur, inter Chriſtianos& Lutheranos facilè concordiam eſſe coituram. gäelun⸗ 44 Egregia verò cõcordia, per quam non vitia Papatus, quod ferri tamen poſſet, verùm ipſe Pa⸗ tpu eng d pPatus vniuerſus euertitur, hoc eſt, Chriſtianiſmus omnis aboletur. dkune er) Quoniam verò ſatis multa iam hac de re diximus, vnde defluxit, eò redeat oratio, De ex⸗ an 1 preſſo Dei verbo ſermo nobis fuit inſtitutus, de quo docuimus, non minuùs haæreticos, quàm Crtbe Catholicos& Orthodoxos, quin magis etiam hæreticos perſæpè fuiſſe gloriatos. Demon- lba. e 1 ſtrauimus& illud, non cum expreſſo Dei verbo, neq; cum Euãgelio nobis pugnam eſſe, ſed mu nii cum interpretarionibus& aſſcuerarionibus corum, qui diſceſſerunt à nobis, vt, quod olim elrem rl 2„B de 14-.(1 4 urug N chg b 7 DI FBXDPRESSO Auguh.epi. ²à. de Donatiſtis dixit Auguſtinus, quòd contra Chriſtum portant ſignum Chriſti,& contra Euangeliũ, de ipſo Euangelio, quod non intelligunt, gloriantur, hoc totidem verbis de iſtis Næretici non ſcri. 1.. 2.::.: prurarum auffo. duod; nobis dicere liceat: Simul& hoc oſtẽdimus, nos ſcripturas omnes canonicas recipere ritati ſubiici ſd reuerenter: illos contrà quandoquidem non auctoritati ſcripturarũ ſubĩici volunt ad fidem, ſeheei zir ſed ſibi ſubiicere ſcripturas conantur, non recipere in illis, niſi quod ſuis dogmatibus cõmo- 1 5 dum eſt: ac ſcripturarum verbis proprium ſenſum adſtruere, deq́; ſua, non de ſcripturarum Euangelii rati⸗ ſententia nobiſcum dimicare, cum nos prius omnia& facere& pati parati ſimus, quam vrt, quare c hoſibus quod ipſi contra communem totius Eccleſiæ ſenſum& conſenſum dicunt& ſentiunt, tan- nõ conſentiendũ. quam Dei verbum adoremus: quòd non aliud hoc forè, quam Germanam quandam idolo- latriam perſuaſum habemus. Hæc itaq; cum ſatis à nobis copioſe dicta iam ſint: quamobrem cum hoſtibus iſtis Euan- gelij conſentire non poſſumus, qui per verba Euangelij, Euangelium oppugnàt,& pro ſua, Galat. 1. non pro ſcripturarum ſententia nobiſcum pugnant, cauſam breuiter diſſeremus. Cogunt Mait.:=., enim nos ab illis diſſentire ſeuerisſima Dei mandata, iuxta hæc dicta: Si quis vobis Euange- Fxech. 14.—.——...—.—. E Cofe. lizauerit præter id quod accepiſtis, anathema ſit. Item, ſi quis dixerit blaſphemiam cõtra ſpi- ritum ſanctum, non remittetur ei. Item, fugite idola. Cum igitur ĩpſi ſint, qui præter id quod accepimus, nobis Euangelizant: qui dicunt blaſphemiam contra ſpiritum ſanctum: qui tan- quam idola quædam à nobis adorari contendunt: meritò diuinis iſtis mandatis parẽtes, quò minus cum illis conſentire queamus, deterremur. Ac ne quis putet, quod iſti faciũt, ſcripturis his proprium ſenſum nos adſtruere velle, quò magis perſpicuũ cuiuis eſſe posſit, nos illis verisſimè contra hoſtes iſtos Euãgelij vti, quem- Vomnen aibant⸗ admodum eis vſi ſint veteres orthodoxi, paucis oſtendemus. Ac primũ quidem: quis eſt, cui ſi in optimem nomen Athanaſij non ſit in optimam partẽ cognitum? qui quaſi fragrantisſimo quodam vn- pariem ſemm guento, ſicut à Cyrillo ſcriptum eſt, ipſum etiam cœlum ſeriptis ſuis exornauit: hic igitur in Iedeide libro quem inſcripſit de incarnatione Chriſti, quemadmodũ à Cyrillo citatur, iis verbis vti- reila fide- tur: Qui præter hæc ex diuinis ſcripturis alium eſſe docet filium Dei,& alium, qui ex Maria adoptatus eſt in filium, ficut nos: vel ſi quis Domini noſtri carnem ſupernè dicat,& nõ ex Maria virgine: vel vniuerſam diuinitatem in carnem, aut confuſam, aut mutatam: vel pasſi- bilem Domini deitatem: vel inadorabilem Domini noſtri carnem vt hominis, hunc anathe- &xlat.i. matizat ſancta& Catholica Eccleſia, obremperans in hoc diuino Apoſtolo dicenti: Si quis vobis euangelizauerit præter id, quod accepiſtis, anathema ſit. Ecce ſanctus iſte vir, cuius im mortalis eſt in Eccleſia& ſacroſancta memoria, ſi quis etiã è diuinis ſcripturis illa, quæ pro- tulit capita, docere conatus eſſet, eum anathematizari dicit à ſancta Catholica Eccleſia. Ve- rùm, Ö ſancte Pater, quànam id auctoritate fieri poſſe cenſes, ſi quis hæc ex diuinis ſcripturis docueritè Pauli, inquit, auctoritate, qui dixit: Si quis vobis euangelizauerit præter id, quod accepiſtis, anathema ſit. Res mira. Quam Pauli ſententiam in ore ſemper habent noſtri tem- poris hæretici, qua ſe tanquam ariete quodam expugnare& euertere poſſe putant omnem gi quis preter: Patrum& Conciliorum auctoritatem: eam tu contrario ſenſu producis, nimirum, vt ſi quis J eeamen etiam èſcripturis contrarium ei dicere ſit conatus, quod in legitimis Patrum conciliis, Oacu- ci receprã eſ‚ah menicis præſertim, definitum,& per manus ab illis traditum accepimus, eum nõ modò non dacit, anathema. audiendum, verumetiam anathematizandum eſſe putes, ac in eo quod accepimus firmiter 2uucerht., eſle permanendum cenſeas, quamlibet in contrarium aliquis multa protulerit examina ſeri- pturarum. Non vult Athanaſius, vt filij de Patrum decretis iudicent: non vult, vt que ſemel per illos ad normam ſcripturarũ exacta ſunt, iterum ad eandem exigantur: niſi fortè ſe non jegitimos eſſe filios, ſed ſemen adulteræ& fornicariæ mulieris declarare velint. Quòd ſi fa- cere ſint auſi(clament licèr ad rauim vſq;, ſcriptum eſt enim, ſicut cum Chriſto congreſſus pater hæreticorum aliquando fecit) iuxta Pauli doctrinam eos anathematizare non dubi- rat, quoniam aliud euangelizant ab eo, quod acceperunt. Nunquid autem cùm hæc feripſit ſanctus Athanaſius, expreſſum Dei verbum contemnere,& pro nihilo ducere docuit? Abſit. Nunquam hoc illi vel cogitare in mentem venit, ſed non quod fiæretici, ſed quod Catholici produxiſſent: non quem hæretici, ſed quem Catholici, ſenſum e ſcripturis attuliſſent, id ex- Euangel in quo preſſum Dei verbum habere voluit. Præclarè ſcriptum legimus ab Hieronymo, non in ſcri- ,,.caep. pturarum verbis Euangelium eſt, ſed in ſenſu: non in ſuperficie, ſed in medulla, non in ſer- 3 monum foliis, ſed in radice rationis. Habes igitur iam, quemadmodum Catholicæ& Ortho doxæ fidei propugnator acerrimus, hæc Pauli verba produxerit: Cuius vnius auctoritate, ne ſimus longiores, contenti erimus: cùm præſertim ſit vnus hic inſtar multorum. Quanuis au⸗ tem, ne quid præter decorum feciſſe videamur, metuimus, quò magis tamen rei veritas elu- ceſcat, etiam hæretici cuiuſdam expoſitionem horum Pauli verborum, in medium profere- mus:& quidem eius, in cuius de Euchariſtia ſententiam Philippus Melanchthon inclinare resboram hauli dicitur. Sic igitur ille loquitur, enarrans eadem hæc Pauli verba. Nota, verbum accepiſtis: rtsren eerihe ſemper enim huc incumbit, ne ignotum Euangelium imaginatione ſua quaſi in aëre ſuſpen⸗ Tauberani exyo⸗ dant, ſed teneãt certam eius definitionem, illud, quod illis traditum eſt,& amplexi ſunt, ve- —..—...„....——. 1 5 mnio. rum Chriſti eſſe Euangelium. Pręcipit itaq; pro diabolis haberi, quicunq; Euangeliũ Tin⸗ 4 uo Eſa 57. Oe*. 3, Cur proters— doccrinamll Quanta e unian Haſe Pattl 2 ſanelst“ zam ind exorelun hodie 1obbs0 nem Grolllal Pzanl- Mud ſi ( acam& ha Eraulü veneé Feent 8 1 15.1 glü, quam qu bl ſo raditun An üs Padl recpia mose phemare,qur cocet ſanctus tribus iudican niam blalphe Canones, non munt, aut face nos eſt blaſphe rus blaſphemi bus tradita, pre mur,nulla rati cuerunt, quod ſchole theolog elſe cenlente Ohie hah p nObls habefl 9 ſerat Paulusc præclaran(ua emme An vere gane u-. Ingens quedan non aduerſant Vrin templol 1 dicunt 13 Mer „OCta 54” ne, ne, quod! uig in ſerptu eiteremus. 10* 3 von lolum illa num argent margentun tar. Kpiritus al R ciptum eſt.J QOC. p, 8 loc polteas ſenſum deüin 4 .. N. holtes Mosk! 83 Seom* Nifn Imem Vt homus 419 1¹ um Andalhoh umo Aooſtolo chr „L n eiſt U., kCce lanctlblle edluns Icrlpturs Cafhelien ſancka Casholicat ſ ante hre er al Oulshc eXdl 7 1 aAnAN„ 4 11efit uangellzauert 92 1 1 Ara lomper h 1 ole Aelligel lla 1 7 Keuenerepoſſ Xellln gidmis bacumt mus, ell u Hlu n VI ABirenf“ non T Luclceft. „oan! em exigzntafI 4 5 0 4 4 d 1 1- 1 1 5 D EI VERSO. 328 ſuo adferre auſi fuerint: Aliud nominans, cui aliena commenta aſſuuntur. Et hujus quanuis hæretici, ſententiam, hoc quidem in loco, non poſſumus non probare. Non vult enim is ig- notum Euangelium recipi, verum quod nobis traditum eſt, quod amplexi pridem ſumus: Atqui, quod nunc vocatur Euangelium,& expreſſum Dei verbum, id cuùm heri, quòd aiunt, & nudiuſtertius in lucem prodierit, Patribus noſtris prorſus fuit ignotũ. An igitur qui tan- to ſtudio nobis illud obrrudere nituntur, eis non rectè cum Hieronymo dicere quiſq; no- e,eoe ſtrum poterit: Quiſquis es aſſertor nouorum dogmatum, quæſo te, vt parcas Romanis auri- Oceangm. 8 bus, parcas fidei, quæ Apoſtolico ore laudata eſt. Cur poſt quadringentos annos(nos autem rectius, poſt mille quadringentos& amplius) docere nos niteris, quod ante neſciuimus? Cur profers in mediũ, quod Petrus& Paulus edere noluerunt? Vſq; ad hunc diem ſine iſta doctrina mundus Chriſtianus fuit. Illam ſenex tenebo fidem in qua puer natus ſum. Illa ſides nobis Quanta fuerit hæc méẽtis vecordia, ſi recipiamus ignotũ Euangeliũ, reiiciamus verò, quod euba eueude à ſanctis Patribus nobis tradirum habemus? Quòd ſi nomen Euangelij tribuunt iis libris, See, 4. quos ab Euangeliſtis& Apoſtolis, quos etiam à Prophetis antè ſcriptos habemus, hoc verò iam inde à ſexcentis annis propè recepit Polonia, nec eſt quiſquã, qui dubitet, quin ſit in eis expreſſum Dei verbũ: Quamobré, quod ad ſcripturã attiner, non eſt aliud Euangeliũ, quod hodie nobis obtruditur ab hæreticis, ab eo, quod nos profitemur. Quin ipſi ſeripruram om- nem canonicam à nobis habere ſe palàm fatentur. Quod igitur eſt aliud illud quod euange- Euangeli here lizant? illud nimirum, cui(ſicut ſcribit Caluinus) aliena cõmentata aſſuunt, cuius alienum ticonun, quale. quendam& hactenus inauditum in Eccleſia Dei, ſenſum adferunt. Et hoc eſt, quod nos mo net Paulus: Si quis vobis aliud euangelizauerit, præterquam quod accepiſtis, anathema ſit: Hoc eſt, ſi venerit Lutherus, Caluinus, aut Philippus,& alio ſenſu vobis prædicauerit Euan geliũ, quàm quem à ſanctis Patribus accepiſtis: ſi quid ab eo diuerſum annunciauerit, quod ab illis traditum habetis, anathema ſit. An üs Pauli verbis non meritò deterremur, quò minuùs iſtorũ cõmentata pro Dei verbo bectare in ſpiriun recipiamus? Cùm præ ſertim hoc eſſe rectè dicatur in Spiritum ſanctũ peccare,& eum blaſ: ſauftam quid. phemare, quæ ſunt nobis à ſanctis Patribus tradita, contemnendo violare. Quod iis verbis docet ſanctus ille Pontifex Damaſus: Violatores voluntarij canonum, grauiter à ſanctis Pa- u,Epiſt. ad Aus tribus iudicantur,& à Spiritu ſancto, cuius inſtinctu ac dono dictati ſunt, damnantur: quo- eeineena. niam blaſphemare Spiritum ſanctum non incongruè videntur„qui contra eoſdem ſanctos Canones, non necesſitate compulſi, ſed libenter aliquid aut proteruè agunt, aut loqui præſu- munt, aut facere volentibus ſpontè conſentiunt. Talis enim præſumptio, manifeſtè vnũ ge- nus eſt blaſphemiarum in Spiritum ſanctum. Vides quemadmodũ ſanctus hic vir, vnũ ge- nus blaſphemiarum in Spiritum ſanctum eſſe dicat, ſi quis contra ea, quæ ſunt nobis à Patri⸗ Shne7 S2ee bus tradita, proteruè agere aut etiam loqui præſumat. Huius igitur blaſphemieę ne rei efficia⸗ ſaoti, ralribus nur, nulla ratione conſentire cum iis audemus, qui, quod Orthodoxi veteres tot ſeculis do⸗ volis tradita cuerunt, quod auctoritas Eccleſiæ tradidit, quod populus Chriſtianus amplexus eſt: quod Pn heu ſcholæ theologorum defendunr, id haud aliter quam exitiabile venenum Satanæ fugiẽdum ſanthiwm. eſſe cenſent: ſomnia verò ſui capitis, eodem loco quo Dei verbum,& quidem expreſſum, à nobis haberi volunt: cum præſertim repetitis vicibus à Paulo moneamur: Si quis aliud no- Galat.:- bis Fuangelizauerir, quàm quod accepimus, vt is nobis anathema ſit. Multo maximè verò nos terret, quod à Propheta dictum eſt: Recedite ab idolis. Quod Eech.14. iterat Daulus quoq; clamans: Fugite à cultura idolorũ. Quod repetit Ioannes Euangeliſta, Blehnen ie præclaram ſuam Epiſtolam concludens iis verbis: Filioli, cuſtodite vos à ſimulachris. Quid 1. loan. 5. enimè An verè non ſunt idola Lurherus, Caluinus, Philippus, Brentius? An in illis non eſt 14ola. ...... 2. Corinth.i ingens quędam altitudo, extollens ſe aduerſus ſcientiam Deiè an(quod eſt Satanæ propriũ) hehf⸗ 8. non aduerſantur, an non extolluntur ſuper omne, quod dicitur Deus, aut quod colitur? ita vr in templo Dei ſedeant, oſtendentes ſe tanquam ſint Deus,& quicquid ſcribunt, quicquid dicunt, hoc tanquam expreſſum Dei verbum ab omnibus adorari contendunt. Verùm& Quid idolori no- his, ne, quod hærerici facere con ſueuerunr, cordis noſtri tantùm viſiones adferre videamur, mine patres ſigni⸗ quid in ſcripturis idolorum nominè ſæpè ſignificari ſancti Patres noſtri docuerunt, paucis †*** Veia,uus edidferemus. Hieronymus explicans illud è Zacharia:diſperdam nomina idolorum de terra, non ſolùm illa, dicit iis verbis idola ſignificari, de quibus in Pſalmis legitur: Simulachra gen tium argentum& aurum, opera manuum hominuũ: verumetiã illa, de quibus Paulus loqui- tur: Spiritus autem manifeſtè dicit, quia in nouisſimis temporibus recedent quidam à fide, attendentes ſpiritibus ſeductoribus,& doctrinis dæmoniorũ, in hypocriſi falſiloquorũ, cau- teriatam habentiũ conſcientiã. Sicut enim, inquit, idola fiunt manu artificis, ita hæreticorum Peruerſa doctrina, quodcunq; fimulauerit, vertit in idolum,& facit pro Chriſto adorari An- tichriſtum. Similiter& illum locſi enarrans ex Eſaia: Repleta eſt terra idolis, opera manuum ſuarum adorauerunt, quod fecerunt digiti eorum,& incuruauit ſe homo,& humiliatus eſt Vir: Idola interpretarur dogmata veritati contraria. Neq; ſecus intelligi vult, quod ab Oſea Idola quid. ſcriptum eſt: Argentum ſuum& aurum ſuum fecerunt ſibi idola, vt interirent. Auguſtinus Sene, eheche quoq;, poſteaquà de ſimulachris manufactis pleraq; dixerat: Eſt, inquit, alius deterior& in- cap.*. 6 . fterior 1. Tim. 4⁰ Cap. 2. Lib 3. de Baptiſ. cõtra Donatiſlas, Dii alieni extra⸗ do manifeſli fint. Mala quæ ex læ- reticorum idolo- Fugiendi Hereti- ci non minus, qud Idolorã cultura. Færeticora bella PDE RXPRESS OG ferior cultus ſimulachrorum, quo phantaſmata ſua colunt,& quĩcquid anĩmo errante cum ſuperbia& tumore, cogitando imaginati fuerint, religionis nomine obſeruant. De cuius ge- neris phantaſmatibus illum etiam Ioſuẽ locum exponit: Auferte Deos alienos de medio ve- ſtri,& inclinate corda veſtra ad Dominum Deum veſtrum. Itidem& illũ Ezechiélis locum: De auro meo& de argento meo feciſti tibi imagines. Ad imagines, inquit, phantaſmatũ ſuo- rum cum quibus volutari carnalis anima delectatur, conuertit omnia ſacramenta& verba ſanctorum librorum. Nec tamen quia illæ imagines falſæ ſunt, propterea& illa Sacramẽta, R illa diuina eloquia ſic exhonoranda ſunt, vt illorum eſſe putẽtur, cùum Dominus dicat: De auro meo,& de argento meo. Quorum æqualis Vincentius quoq; Lyrinenſis, aliena ab Ec- cleſia dogmata, vetus Teſtamentum Deos alienos appellare ſcribit: quòd ab hæreticis ipſo⸗ rum opiniones haud aliter obſeruentur, quàm à Gentibus Dij ſui: Quod itaque legitur in Deuteronomio: Si ſurrexerit in medio tui Prophetes,& predixerit ſignum atꝗ; portentum, & euenerit, quod loquutus eſt,& dixerit tibi: Eamus,& ſequamur Deos alienos, quos igno ras: non audies verba Prophetæ illius, quia tentat vos Dominus Deus veſter, vt palàm fiat, vtrum diligatis eum an non, in toto corde& in tota anima veſtra. Per Deos alienos extra- neos errores dicit ſignificari, nouos quoſdam& inauditos, quos propterà ſpargi nonnun- quam patitur Deus, vt probat conſtantiã noſtram in diligendo ſe,& in adhærendo ſanæ do- ctrinæ, quemadmodum etiam à Paulo ſcriptũ eſt: Oportet& hæreſes eſſe. Ob hoc, ait Vin- centius, hæreſeon non ſtatim eradicãtur auctores, vt probati manifeſti fiant: id eſt, vt vnuſ- quiſq;, quàm tenax,& fidelis,& fixus Catholicæ fidei ſit amator, appareat. Et revera, inquit, cùm quæq; nouitas ebullit, ſtatim cernitur frumentorum grauitas,& leuitas palearũ. Tunc ſine magno molimine excutitur ab aëre, quod nullo pondere intra aream tenebatur. Namq; alij prorſus euolant, alij verò tantummodo excusſi,& perire metuunt,& redire erubeſcunt, ſaucij, ſemineces, ſemiuiui, quippè, qui tantam hauſerint veneni quantitatẽ, quæ nec occidar, nec digeratur, nec mori cogat, nec viuere ſinat. Ex iis perſpicuũ eſſe poteſt, quid in ſcripturis idolorũ nomine ſignificari priſci Patres exiſtimarunt: nimirũ, cùm ipſos hæreticos, tũ eorum peruerſa dogmata. Siquidẽé hominis alicuius verba, cõtra totius Eccleſiæ receptã doctrinam pleraq; omnia docẽtis, tanquã Dei verbũ amplecti, quodꝗ́; vel dictũ vel ſeriptũ ab eo fuerit, adorare, ſeq́; corã eo incuruare, quæ eſt, ſi nõ hæc eſt Germana idololatria? Quod qui faciũr, quid aliud faciũr, quàm quòd pro Chriſto adorãt Antichriſtũ? Dicit Lutherus, quod ego do-⸗ ceo, Dei verbũ eſt& purũ Euangeliũ: ſtatim adorãt,& incuruantur corã idolo. Dicũt idenn Zuinglius& Caluinus, dicunt Anabaptiſtæ, Picardi, Suencfeldius, Seruetus, Campanus,& alij nonnulli hęrerici: proferunt examina ſcripturarum in prauum ſenſum detortarũ, ac mox hominum, vel diaboli potiùs, per homines loquentis, verbum, pro Dei verbo, proq́; Chriſti Suangelio, miſeri mortales amplectuntur& adorant. Horrenda hæc eſt idololatria,& ſicut Prophetæ monent& Apoſtoli, velis, quod aiunt, remisq́; fugienda. Quid enim ex eo conſe- quitur aliud, quàm cùm vnaquæq; ſecta, ſuum verbum, expreſſum Dei verbum eſſe iacter, vt iſti tot Deos habeant, quot ſunt hæreſiarchæ? Iàmne vides, pientisſime Rex, quo conſilio, per varia membra ſua ſubindè iactet Satanas expreſſum Dei verbũ? Nullus eſt noſtri temporis hæreticorũ, qui ſemper illud in ore non ha beat, qui de eo nõ glorietur, qui ſibi nõ illud propriè védicet, qui cęteros ab eius poſſesſione ſubmouere nõ conetur. Vult igitur Satanas, vt modò corã hoc, modò corã illo incuruemur, vt nũc huius, nunc illius verbũ tanquã Dei verbũ amplectamur, vt pro vno Deo idola mul- ta colamus, vt pro vno Chriſto, multos adoremus Antichriſtos. Nos verò Prophetarum& Apoſtolorum vocem audiamus clamantium: Fugite idola, fugite idola: Fugite Lutheri, fu- gite Caluini, fugite Philippi, fugite Brentij peruerſa dogmata: fugite quotquot ſunt alij, quiĩ phantaſmata ſua tanquam idola coli volunt, qui quod ipſi dicũt& ſentiunt, id tanquam ex- preſſum Dei verbum,& purum Euangelium adorari debere contendunt. Ac vide, Rex optime, quàm ipſi mutuò ſe ferre iam non poſſunt, iſti dij Germanici, quos haud aliter atq; Deos Homericos, infeſtis armis inter ſe cõcurrentes cernimus. Non hic iam loquor de funeſtis illis præliis, deq; cladibus innumeris, quibus infelix Germania miſerandũ in modum afflicta fuit, ex quo tempore Deos iſtos colere, quodꝗ́; dictum aut ſcriptum ab illis eſſet, pro Dei verbo recipere cœpit. Ipſi Dij, qui verbum ſuum pro Dei verbo venditant imperitæ multitudini, quemadmodum inter ſe dimicent, audi. An Zuingliũ,& qui ſunt eiuſdem ſectæ, itidem& Anabaptiſtas, Lutherus hoſtiliter non inuaſit? An impiũ vtriuſq; ſectæ dogma pro virili ſua iugulare conatus non eſt? quos etiam non ſtylo magis, quàm ſceptro Magiſtratus coërcendos eſſe iudicauit. Itaq; non ſolùm apud Chriſtianos, verùm& apud ipſos Lutheranos, tam eſt deteſtabile Zuinglianorum& Ana- baptiſtarum nomen, vt eis aqua ſit& igni interdictum: ac, ſi quis receptum eis dederit, gra- ues in eum pœnæ ſunt conſtitutæ. Num verò Zuingliani mulrò ſint in Lutheranos mitiores? At ij pari quidem eos ſæuitia non proſequunturè non quòd voluntas prompta non ſit, ſed quòd facultate ſe vident deſti- tutos. Neqʒ enim ſibi tantum adhuc eſſe virium intelligunt, vt id ſine magno ſuo lefſmuine acere abele po 3 hoc ſeipta 3 m gonicas d cſci inderioſ olum el ciimi Winte auller verbum anch vam à G'ohn 1ao aiter 1 zam eſſe put ſam dei al Dant, qud mipus eosie adorando, b temetitats et ſtantiolem, t ni ebuſt der ecllaim nuhee Caluin alumiam ſib uis: quin ſup wpemodum otatum el eſt, ad zguft con(euerun tremi) cqid nis Auguſtan Vides que recipiatur(q guſtana conf 4 qualibet jg preſſum eſſe nus hac in pa videantur a L Videamus j ſte quin Lurh dteas quog;( nemn Augult ſacre Theolog admodum& monet’ lam! rum arbirnun in ſe Deus 89 reſer qnde fendebar, nec ſeruiuiſſe que ne, tantum d ancls exagta dudere conat ene merente emnis habende ebere cumj um nulla juris ia laud dubit hn VVorma lls lnlectig lne Jaam 4 m exlge W igtau 6 polti tan u Calunds are n05 luden a2r Fr d„ praſas AA Ure 8See ſ Sll, dana lAlA nana lcololaruq toe Dlcit Lutherd atur coraW WUall 14 „ Na pe dum, pro Del rerdi 12.142] rrenca hec elt 10 141 1„ „3 nbins nembralua lublnd 75 ₰[ſemper lld l! Tu, ul le —„ 5A - an ceterosabe cet, qulerlen 4 10c, mo lel 4 1 1¹*ʃ 11ʃ½ D EI VERBO. 329 facere queant: Quemadmodum autem ſint erga eos animati, facilè cuiuis& ſcriptis illorum liquere poteſt, cum non alio loco Lutheranos habeant, quàm quo habentur ab illis. Teſtan- tur hoc ſcripta Ioannis Caluini,& Ioannis à Lasko contra Joachimum VVeſtphalũ,& con- alain.in Dpeſh tra Saxonicas ciuitates. Scripſit autem aliquando Bucerus quoq; Lutherum ab omnibus ac- F'alum⸗ cuſari imperioſæ& acerbæ dicacitatis,& quòd non patiatur ab aliquo ſibi contradici. Quod iplium ei crimini dant Tigurini quoq;. Si exigit(inquit de Luthero Bucerus) ne quis à ſe VI in re diſſentiar, probet ſe Deum eſſe: Tacitè innuès, quòd ſe pro Deo coli, quodò; ſuum verbum tanquam Dei verbum ab omnibus adorari cuperet, ac nemini mortalium à ſua tan- quam à diuina ſententia diſcrepare, fas eſſe vellet. Sic hunc illius ineredibilem faſtum, quo haud aliter in templo Dei ſedere conabatur, quàm ſi Deus eſſet, ne ſocij quidem eius feren- dum eſſe putauerunt. An autem& Caluinus non queritur, imperioſe Lutheri placitis Eccle⸗ ſiam Dei adſtringi? Quam verò moleſtè fert illud, quòd eum Ioannis Baptiſtæ ſpoliis exor- nant, quòd Heliam illum eſſe dicant, per quem reſtituenda fuerint omnia. Qua falſitate, non minus eos fœdaſſe Lutheri nomé ſcribit, quàm Hieremiæ corpus Egyptij, ſepulchrum eius adorando. Ac ſi maxime, inquit, concedendum eſſet Lurhero nomen Heliæ, ſacrilegæ tamen temeritatis eſt, aſſerere vltimum Heliam: ac ſi præciſa eſſer Deo manus, nie quem vel præ- ſtantiorem, vel parem poſthac mittat. Nam quo oraculo illis patefactum eſt, in vnius homi- nis perſona, ſic exhauſtos vel imminutos eſſe potentiæ Dei theſauros, vt nemo ſitnilis pro- deat, ex illa immenſa& incomprehenſibili ſcaturigine? Non potuit hic dolorem ſuum disſi- mulare Caluinus, quem ex eo cõceperat, quòd vltimus Helias Lutherus eſſe diceretur: quòd Tutherus pro He nullum iam ſibi locum relictum eſſe videret, cum tamen ſe nulla re Luthero iudicaret infe- ¹** fuus habiras. riorè: quin ſuperiorẽ etiam exiſtimaret. Ioannes auté à Lasko, qui cum Caluino conſentire propemodum videtur, præterquam quòd pluribus in locis pesſimè de Luthero ſenſit(ſicut adnotatum eſt ab Eraſmo Albero) de Lutheranis quoq; ſcribit, quòd cùm aliud nihil ſuper- eſt, ad Auguſtanam Confeſsionem, tanquam ad ſacram, quod dicitur, anchoram, confugere conſueuerunt:& tanti(inquit) illam faciunt, vt non deſint inter ipſos,(& quidem non po- ſtremi) qui dicant, ſe malle de Pauli ipſius Apoſtoli, quam vel de Lutheri, vel de Confeſsio- nis Auguſtanæ doctrina dubitare. Vides quemadmodum etiam ipſi non poſſunt ferre Sacramentarij, quòd pro verbo Dei recipiatur(quin pluris etiam fiat, quam Dei verbum) quod vel in Lutheri libris, vel in Au- Zuſtana confeſsione ſcriptum contineturè Et feremus nos Chriſtiani, quòd non poſſunt fer- re quãlibet impij Zuingliani? ac pro expreſſo Dei verbo nobis obtrudi patiemur, quod ex- preſſum eſſe diaboli verbum certò certius exploratum habemus? Sed erunt fortaſſe, qui mi- nus hac in parte tribuendum eſſe Zuinglianorum iudicio putabunt, quòd ij non obſcurè videantur à Lutheri doctrina diſſentire. Videamus igitur, quod ipſorum Lutheranorum de ſe mutuum ſit judicium Confesſioni- ſtæ, quin Lutherani fint, non opinor quemquam inficias iturum: quorum vnus cùm ſit An- dreas quoq; Oſiander, an& ipſe non queritur, plus apud ſuos habere ponderis confesſio- 2erane e„ rhut nem Auguſtanam, quàm Dei verbum? Et, qui VVittembergæ magiſtri creantur artium, aut Eeveatfr Pn ſacræ Theologiæ profeſſores, eos abiurare verba Dei,& iurare in verba Philippi. Vides quẽ- tembergenſer admodum& hic, Philippi diſcipulos idololatriæ condemnat, ac vt fugiant hoc idolum, ad- magiſtri monet? Iam Philippus ipſe, nonne dogmata illa Lutheri,(Quod nullum ſit hominis libe- rum arbitrium: quod abſoluta necesſitate eueniant omnia: quòd nõ plus homo ſentiat, quid in ſe Deus agat, quàm ſentit incus, quid agat malleus: quòd opera non ſunt ad ſalutem ne- ceſtaria, quòd nulli ritus aut cæremoniæ debent in Eccleſiam admitti) mordicus initio de- fendebat, nec alio loco quam quo Dei verbum habebat? Poſteà tamen turpiter ſe Luthero ſeruiuiſſe queſtus, hæc illius phantaſinata reiecit, ac ad mentem rediit meliorem. Quo nomi⸗ ne, tantum fibi, ſuorum etiam diſcipulorum odium conflauit, vt eum& quam plurimis con nitiis exagitarent,& cuius ipſum auctorem eſſe conſtat, ab Auguſtana Confesſione ſint ex- cludere conati. Mathias quidem Flaccus, plus etiam aliquid arrogare ſibi veritus non eſt, qui bene merentem præceptorem,& omnes eius ſententiæ adhærentes, pro Ethnicis& Publi- canis habendos pronunciare non dubitauit: hoc eſt, vt ipſemet interpretatur, neminẽé pium debere cum ipſis vllam familiaritatem, conuerſarionem, amicitiam habere,& ei, qui pręſer- tim nulla iuris necesſitate eis adſtrictus, aliter feciſſet, denunciauit lepræ eorum cõtagium,& ĩta haud dubiè iram diuinam. Quam etiam fuiſſe cauſam ſuſpicor, quòd in proximo collo- Bacerius in Lu: iherum. Calnini de Luthes ro coyqueſtio. Doctrina Luthe- ri a ſuis diſcitulir credita præſtan- tior& verior ea, quæ O. Pauli eſt. Cenfeſioniſtæ. Verbusn Dei aba 2 Philippus Afe- lanchthõ turpiter ſe ſeruiſſe Luthe⸗ ro conqueritur et conuiciatur. Mathias Flaccus cõtra Luther co⸗ eius aſſectatorer⸗ quio VVormacienſi, Schneppius, Merlinus, Strigelius, Sarcerius,& alij quidã Illiriciani, re- Ecbthyuis bus infectis inde diſceſſerunt, quòd Philippi& Brentij(quorum vtrunq; Flaccus ab Eccle- eihmene ſia ſua pronunciauit alien um) communionem ſibi fugiendam eſſe putarent: cùm præſertim Farcerius contra ij, qualem exigebant ipfi nulla reſipiſcentiæ ſigna darent. Philip. Aelaneb. Quis igitur iam vel ipſa luce clarius non perſpicit, quod hæc ſunt idola, queę Prophetæ, quæ & Apoſtoli tanto ſtudio nos vt fugiamus, hortantur: hæretici noſtri temporis, Luthe- rus, Caluinus, Philippus, Brentius„Flaccus? hos tanquam viperam& baſiliſcum deui- tare nos iubent? quod ipſi faciunt etiam inter ſe, mutuoque iudicio ſuo ſe condemnant. . RKRK An au- DE ENXPRNRES S' O An autem id non mulrò iuſtiuùs faciemus nos, vt pro ralibus eos habeamus, quales ipſi non Eccleſiæ Catholicæ modò, quam audire iusſi ſumus, verùm,& ſuo ipſorũ iudicio facti ſunt? pi as ehrißrnn Et erit interea quiſquã, qui nobis(qui Deum vnũ tantùm ſeimus& columus) perſuadere oaGss usrm COnetllr,VI iſtorum hæreticorũ verbü, ranquam expreſſum Dei verbum adoremus? 0 Chri Peane,e illi ſte, qui mentes noſtras Euangelij tui luce iam inde a ſexcentis propè annis ill8uſtraſti: priùs t in Orthodox 2 5 8 r—: Ver een ekuiar noſtras omnes, priuùs ſuauisſimæ lucis huius vfia, prius ea cuncta, quæ ſunt in hoc zzanu. eculo mortalibus charisſima, nobis eripe, quàm vt ab hac nos mente dimoueri patiaris, qua ſemel nobis deliberatũ eſt: omnia priùs& facere& pati, quàm vt ab eo, quod ab annis pro- pè ſexcentis noſtræ genti traditum eſt, ſancto tuo verbo diſcedamus:& horum,(qui ſe tan- quam Dij quidam oſtentant) verbũ illius loco recipiamus, atq; ita horrendæ cuiuſdam ido- lolatriæ grauisſimo crimine nos obſtringamus. Verùm ad rem: Satis iam demonſtraſſe nobis videmur, quòd nunc imperitæ multitudint tanquam Dei verbũ, ab hæreticis venditatur: id non Dei, ſed diaboli verbũ eſſe, à quo mẽtes piorũ omnium abhorrere, quòd haud aliter eos fugere, quam exitiabile venenũ oporteat, iu⸗ Shn ne ex xta Prophetarũ& Apoſtolorũ vocem clamantiũ: Hugite idola. Nunc tempus inſtat, vt rece⸗ Len Tuid. ptui canamus, niſi quòd prius, de eo, quod ſit expreſſum Dei verbũ, paucis diſſerere decreui- mus: quò magis eo cognito, quod ſit expreſſum diaboli verbum, eluceſcat. Sunt quidem in diuinis ſcripturis multa Dei verba, ſed omnia tamen illa, ſunt vnum Deĩ verbum: Dilige. Omnis enim lex in vno ſermone impletur, inquit Apoſtolus: Diliges pro- Galat./. ximum tuum ſicut teipſum. Nec vniuerſa modò lex in hoc pendet, verùm& Prophetæ, ſi- Whashaih cut ipſe teſtatur Chriſtus: Itaq; plenitudo legis,& finis omnis præcepti, charitas eſt, ad eam 1. Tr7 1. enim refertur omne præceptũ. In nullis ſcripturis, inquit Auguſtinus, aliud inquiratis, nemo In Prologo vobis aliud præcipiat: Quicquid obſcurũ eſt in ſcriptura, hæc ibi occulta eſt: quicquid ibi pla- Pſalm. 140. num eſt, hæc ibi aperta eſt: Præceptum iſtud charitatis eſt ſuper omnes cœlos, eſt ſuper om- In Sſalm. zo. Ferm.i. nes libros: ei ſubdũtur omnes libri, ei militat omnis lingua ſanctorũ,& omnis motus diſpen ſatorũ Dei,& animi& corporis: Quicquid habeas, hanc ſolam ſi non habeas, nihil tibi pro- Vis charitatis. deſt. Alias ſi non habeas, hanc ſolam habe,& impleſti legem. Si vna hæc abſit, inania: ſi vna r coriuihus. hæc adſit, plena ſunt omnia. Sola hæc eſt, quæ ad ſalutem ſufficit,& ad eam ſic eſt neceſſaria, nihil vt ſit, quod quiſquam ſperet, quòd eam aſſequi posſit abſq; charitate. Hoc igitur ver- A 9⸗ bum conſummans& breuians, verbum ſaluificans, verbum charitatis,& dilectionis tam ex⸗ Lib.: eedagogi preſſum eſt& dilucidum, vt illud etiam abſqꝗ; ſcripturis diſci ſcribat Clemẽs Presbyter Ale- tap.ii. 2t. xXandrinus, cùm ſit ſpirituale quoddam decretũ, cordibus fidelium(quamlibet rudes ij ſint) inſcriptum. Itaq; nemo poteſt eſſe tam hebes, qui verbum hoc non intelligat: nec ab illius Pſam. u1. ignorantia quiſquam excuſatur. Hoc eſt illud verbum, de quo dicit Pſaltes: Lucerna pedi- Fſalm.1. bus meis verbum tuum,& lumen ſemitis meis. De quo loquitur idem: Præceptum tuum lucidum illuminans oculos. Revera, illuminantur oculi cordis noſtri charitate, ſicut excæcan- tur econtrariò cupiditate. Siue ſit ea carnis, ſiue oculorũ, ſiue laudis& gloriæ cupiditas. Vbĩ fuerit hæc, ibi nihil niſi meræ tenebre, nihil niſi tetra caligo. Vbi cõtrà fuerit charitas, ibi ſplen dida lux, ibi tam clarũ lumen, nihil vt ſit, quod obſcurũ eſſe queat habenti charitatẽ. Quam- Auguſt. obrem præclarè dictum eſt ab Auguſtino: Qui vult habere notitiam Dei, amet: Fruſtrà acce- dit ad legendum, ad meditandum, ad prædicandum, ad orandum, qui non amat. Quoniam autem perfecta charitas alibi non erit, quam in illa cœleſti patria beatorum, etiam cognitio noſtra, ibi demùm,& non alibi perfecta eſt futura: hic interim ex parte cognoſcimus,& ex parte prophetamus. Quare, ſi quis miratur, quòd cùm inter alios hæreticos, tum inter ipſos etiam Confesſio- niſtas tanta caligo, rantaò; nox eſt, vt Andabatarum more pugnent in tenebris, nec posſint Tauite,u en ad veritatis agnitionem peruenire: mirari deſinet, poſteaquam hanc eſſe cauſam didicerit, quòd ſunt ea, quæ ſola credentibus lucè adfert, deſtituti charitate: non enim diuiſiſſent vni- coloſr. tatem, ſi non priùs amiſiſſent charitatem, quæ vinculum eſt pacis& vnitatis. Sunt autẽ ideò deſtituti charitate, quoniam ſunt pleni cupiditate, quum alia, tum præcipus lauclis& glo- riæ: Quemadmodum à Potta ſcriptum eſt: Qui uelit ingenio cedere ratus erit. guperbiapnet? Nihil æquè officit inueſtigandæ veritati, atq; ea quæ mater eſt omnĩũ hæreticorũ, ſuperbia: eee ahndie ſemper enim inter ſuperbos iurgia ſunt: Ad capeſſendã autem veritatẽ: nõ eſt alia via quam humilitas, per quã fouetur charitas,& retinetur vnitas. Et ea eſt(inquit Auguſtinus) prima 2. Corinth. 13. ſlaculum. 8 Prouerb. 23. humilitas, ſecũda humilitas, tertia humilitas,& quoties interrogares, hoc dicerè, ſicut de pro⸗ nuntiatione dixiſſe legitur aliquãdo Demoſthenes. Hac via cùm nõ incedant hæretici, quis Epiſt.5s. eſt. qui magnoperè miretur, quòd ad manifeſtæ veritatis agnitionẽ peruenire nequeuntè De .9 8„9 expreſſo Dei verbo tantas nobiſcũ, tantas& inter ſe cient pugnas,& intereà quò nihil eſt in geripeure diune ſcripturis expresſius, vt vel Sol ipſe minus eſſe clarus videatur, quodd; ſolium ex illis didi ſcopus dileclio. ciſſe, nobis abundè ſufficit ad ſalutem, expresſisſimũ Dei verbum non vident, quod eſt: Dili⸗ Libi de dottrina ge, quæ ſumma, qui ſcopus eſt ſcripturæ totius: Vt præclarè ſcriptum ſit ab Nuguſtino: Quiſ⸗ Chriſtiana. la⸗ ,. Gvr inrel⸗ Syiz quis ſcripturas diuinas, vel quamlibet earum partem intellexiſſe ſibi videtur, ita vt eo 3 ectu ervitioſe 2 An autemh nc cotas& expi Im caaritit dum c eria inoicant de in depe Papein oes rentionesilo ſectã Eccdebä ſbiquitzn 1 zm vech. tun guim ſc⸗ manibl(loc & llulas loel R& Dackorbus) eiun eoru inte nbls Fetiat aumpretetmt Anpetcigilan nrem adificar bus,& ante po quseſt qpi üir non ommum ommibus diſp Qodlille plu Nihil eſt ſc dodaphne, cuij Eacem elt ſac monii ita ſtul quadrupedes i axcere non pra nenum ſugeren de expreſſo D nunquid omn- phervompes! ſtus vt ſuumc na volunt, vt diſtincta ſt in lublata. Vc ſed ipſius etian Vlurpat. Inde manus neg; membrum vſ gerlt: Led ha extra cauſam. Vis cogno oli verbum: eivtrumqj p Vh tyt in dllec Kan 4 . E. Al zetlam ſihoc boloco ſenſiſſe diemaamodun quo fuerai Alpiciund . dcui lltatem ditioer d nre doſſunn, G Diüge Quo ni 1 un omniatame ſ AllR um IM Ur, Inqunt doß. 22 1nd tofls. 30 DOc denderr de pendet ſer mm iNII„19, 1 1dldinus aualnout a 1ren.' 1. 14 8α 1ol Occulta eltouc d 1„ 3 lupet omnes cxst a 4 1d Alanctori, Kommbd a olam ſnonhadea iin m. Kiynahac oftin uffcit K ad em cei a 4 17 1 Ir NioechAea 14ʃ O. charltae Bocj 11 m chantatis&ibchch a 1anatls, Cllecdoh 44 I AAADSamee D v An dat lemes Fi 1 . 1p Aalum OAberen noellum(QCuamdet 1. 2 1 n har NaAn intsgeu- 4 Im hoc hon Intelleun 2 d 21 3 Aun Ai, DGſtesih) Ouc Glcit t laltes L 1 1— mrIIr ids:Draxxu— loœultur ldem. Pfas 4. 44₰4 riezes„s. dis noſtn chartxiut a Ce laudis& gora Vbicötrafpertchen eouex habent cem notitiam Deimerff ndum, qui vonm.+ datri bextorun enll 1.. Darte cogloldl ¹ erum eX 4 34 .., 4—— dum inter ipſcbetan id 19 1 oenentin tenenſ 2 ſ. mam kunceſecdld d Lalen 40 94¹ 4 V en Al ate Donenlnc IIen Du dus K wiats, 5 405 14 11 1 tDac rxcple! 1 . 4 gawükrreic 8. Töel 1 7 ffaltÄ em ſe„ug 2 „nauik Alg teaelt acs M. . OLcler 4 rro 1.„. . eunc v4„„e-ie I 9 4 dntelea l 1 . A& 1* 16 1 2 1 3 es olf 72 c, c 2on ſicen) . 1—4 r“ D EI VERBO. 330 lectu nõ ædificet iſtam geminam charitatem, Dei& proximi, nondum intellexit. Quiſquis verò talem inde ſententiam duxerit, vr huic ædificandæ charirati ſit vtilis, nec tamen hoc di- xerit, quod ille, quem legit, eo loco ſenfiſſe probatur: quandoquidem ea ſententia fallitur, quæ ædificat charitatẽ, quæ finis eſt præcepti, non pernitioſe fallitur, nec omninò mentitur: ſed ita fallitur, vt ſi quis errore deſerens viam, eò tamen per agrum pergat, quò etiam via il- la perducit. Charitatem ædificare nos intellectu noſtro, ſcripturas legendo, vult Auguſtinus, ſi pernitioſe falli nolumus. An autem hoc eſt iſtorum ſtudiũ, qui nihil magis habẽt in ore, noſtro tempore, quàm ſeri⸗ Pturas& expreſſum Dei verbũ, ſic vt in ſcripturis intelligentia ſua verſentur, vt nihil aliud quàm chariraté ædificare ſtudeãt? Quis non cõtraria potidùs ab illis fieri videt omnia: Quod etiã indicant illæ voces, quibus nihil eſt apud illos magis vfitatũ: Trotz, trotz, in deſpectum Papę, in deſpectũ Concilij. An hoc eſt ædificare charitaté? Vnde auté nobis tor lites? tot con tentiones? tot ſeditionesꝭ tot pugne? tot hereſes? tot ſecte? quibus miſerandũ in modũ diſ⸗ ſectã Eccleſiã videre licet, niſi ex eo, quòd dum expreſſum Dei verbũ ad ſe quiſq; rapit, dum ſibi quiſq; propriè conatur illius intelligentiã vſurpare, ſcripturis legẽdis, nihil minuùs quæri- tur, quàm vt charitas ædificetur? Rude vulgus etià& indoctũ ‚intolerabili quadã ſuperbia manibus(quod aiũr)& pedibus illotis, impudẽter ad ſacrarũ literarũ lectioné accedere, quin & ſtultas hoc ſibi mulierculas arrogare videmus, vt reiectis Patribus, cõtemptis Paſtoribus & Doctoribus, totius Eccleſiæ ſenſu& conſenſu ne pili quidẽ facto, ſuam interprerationem etiam eorũ interprerationibus anteponere nõ reformident: quos in lege Domini diebus ac noctibus verſatos eſſe, nec in eius vera intelligétia aſſequenda, ſtudij, laboris, diligétiæ quie- quam prætermifiſſe ſciunt, quos ſibi Præpoſitos eſſe, quibus ſubiacere ſe debere, quandoqui- dem peruigiſant quaſi rationẽ pro animabus eorũ reddituri, non ignorant? Eſt ne illud chari- tarem ædificare? Sed ſic viſum eſt hæreſiarchæ noſtri temporis, qui primus dare ſanctũ cani⸗ bus,& ante porcos auſus eſt proiicere margaritas, quorũ pedibus quàm fœde conculcentur, quis eſt qui ſine lachrymis aſpicere queat? Præclara eſt Gregorij Nazianzeni ſententia, quòd non omnium eſt de rebus diuinis diſſerere, ſed nec quouis tempore, nec apud omnes, nec de omnibus diſpurare fas eſt. Sed eſt, quando,& apud quos,& quo fine fieri id conueniat. Quod ille piuribus verbis perſequitur. Nihil eſt ſcripturarum lectione melius, nihil vrilius: ſed arbor quædam eſſe dicitur Rho- dodaphne, cuius folia quadrupedibus venena ſunt, hominibus præſidia aduerſus ſerpentes. Eadem eit ſacræ quoq; ſcripturæ rario, quæ ſicut ſobriis ac prudẽtibus ſalutarem praber ali- moniã, ita ſtultis& impiis hæreſeos& maioris impietatis miniſtrat occaſionem. Anautem quadrupedes iſtos, quibus dare ſanctũ Chriſtus vetuit, etiam à lectione ſacrarũ ſcripturarum arcere non præſtaret, quam permittere, vt aranearũ in morẽé nihil ex illis præter exitiale ve- nenum ſugerent. Porro fœminæ, quanto rectius facerent, ſi colum verſarèt eo tempore, quo de expreſſo Dei verbo diſputant? Nunquid omnes Apoſtoli? nunquid om nes Propheta? nunquid omnes Paftores& Doctores, dicit Apoſtolus? At nũc omnes Apoſtoli, omnes Pro- pheræ,omnes Paftores eſſe volunt& Doctores, quin etià paſtrices& doctrices. Noluit Chri ſtus vt ſuum corpus eſſet vnum membrum, ſed vt eſſent in eo multa membra: nunc iſti con⸗ tra volunt, vt omnia ſint vnum membrũ, vt ſit vnius tantùm formæ maſſa, nulla varietate diſtincta, ſit inutilis qurdam congeries, ſit confuſim& disſipatum chaos, omnis ſy mmetria ſublata. Qua quidem, non tantùm corpus labefactatur, nec ordo tantuùm naturę peruertitur, ſed ipſius etiam Dei palam auctoritas conuellitur, quando plus quiſq́; quàm ſibi datum eſt, Vlurpat. Inde disſidia, inde ſectæ, inde rixe, quibus tumultuatur orbis Chriſtianus, dum neq; manus, neq; pes, officio ſuo fungi dignatur, verùm oculi ſibi linguæq́; munus, num quodq; membrum vfurpare conatur, ac proprio ſuo neglecto, ſe in alienum officium impudéter in- gerit: Sed hæc extra cauſam fortasſis dicta videri posſint, quamuis non omninò dicta fint extra cauſam. Nunc ad inſtitutum redeo. Vis cognoſcere, pientisſime Rex, quod expreſſum Dei verbum ſit, quod expreſſum dia- boli verbum? Ex vna quidem, eademqꝗ; ſcriptura, ſicur copioſe iam à nobis demonſtratum eſt, vrrumq; produci poteſt. Verùm intereà diſcrimen paucis accipe: Si quis ita ſcripturam in⸗ telligat, vt intellectu ſuo charitatem ædificer, Dei verbũ eſt: Si verò ſic eam intelligat, vt in- tellectu ſuo, quod eft charitati contrarium ædificet, diaboli verbum eſt. Quod maius etiam eſt accipe: Si quis è ſcripturis diuinis eam ſententia duxerit, quæ ſit ædificandæ charitati vti- lis, etiam ſi hoc non dixerit, quod ille, quem legit, puta Matthæus, Marcus, Lucas aut Paulus, eo loco ſenſiſſe probatur, non pernicioſe fallitur nec aberrat à verbo Dei: ſed ſic fallitur, quemadmodum is, qui viam errore deſerit, ac per agrum pergens, eò nihilominùs peruenir, quò fuerat illum via, quam deſeruit, perductura. Sicut igitur æquora ſulcantes Cynoſuram aſpiciunt, ſic qui verſantur in ſcripturarũ lectione, non aliò ſuæ mentis oculos quàm ad cha- ritatem dirigere debent, ad quam, ſi referant intellectũ ſuum ‚à Verbo Dei nunquam aber- rare poſſunt, cùm(ſicut panlò antè dictũ eſt à nobis) omnia Dei verba fint vnum verbum, Dilige. Quo nihil eſt, nec eſſe poteſt in ſcripturis expreſsius. KKk 2 Qui 1. T“m.. 1. Legendo ſeriptu⸗ ras charitag aos ædii cat. Hæ retieorum vo ces impiæ in de: ſpectum Payæ & Concilii. Rudis& indocls vu gi, ſiulta um: que quarundam miuliercularuns ſuperbia. H. eDy. 130 Matib. 7. Lib.l. Theologid. Rhododapbne Di0/co. 4 Hlin. lib. 2 4.· ca. It⸗ Hæretici aranen⸗ ram in moré ni hil ex diui is ſeri pturis ſuguni qud cxitiale venenie 1. Coriuit 4* Corporis Fecleſiæ Chriſti di.ſ patio- Expreſfum Dez verbum eſie po: teſt, et expreſ um diaboli verbi ſub diuen/ 0 ſeuſu. Cy noſura ad Dei verbum ven*i comparasis. Q——————nſnſn— Heretieis quauta neſt M²entis cæ: cilas. Pſalm 103. Vde Auctoris Yehementtam. 1 2490 dle F. I. vict. li. 1. pay. 10. ca. 6. de SCacramtis. — C. 7.7 Gerſon in lib. An monachus „ en In ne p; 2 ftlt 10 6,L4 vlid. Conſiderat. 9. Apeg erira epiſt. Manichæi, qud vocant Funda: menzt. LI5. I. cab. 30. de doctrina Chriſt. Fxbreſlum Dei verbum penes hærettcos eſſe non poſſe. Fola charitas eſt, Gan viiltaten. cõmplectit ur. Ambro/ in cap.3. ad Coloſ. Fyxpreſſum Dei ve, quomc do verec 23 9ſcat au*r. Ioan. 8. I. Toan.l. De vnitate Sc: c7 ſt cap. 2. J. Corinth. 3. J. For ſupra, cap.ʒ· DE EXBERES S O Qui(malũ) igitur furor hic eſt? quæ dementia? quæ mentis cæcitas? Expreſſum Dei ver- bum quæritur, de exprelſo Dei verbo litigatur,& cùm ipſum ſe noſtris oculis expreſſum Dei verbũ ingerat, non cernitur: cùm ipſum ſè noſtris auribus inculcet, non auditur: cùm ip- ſum vltrò ſe modò non contrectandũ noſtris manibus offerat, non agnoſcitur, neq; recipi- tur: quin& ex oculis,& ex auribus, vel cordibus potius,& ex manibus illud ſuis effugere miſeri mortales facile patiuntur: dum in ſciendo& diſputando, non autem in credendo& amando, ſalutem ſuam eſſe conſtitutam, falſo ſibi perſuadent. An autẽ in hos non rectè qua⸗ drat illud ex Pſalmis: Oculos habenrt,& non videbunt: aures habent,& non audient: ma- nus habent,& non palpabunt? Charitas, charitas, charitas nuſquam in ſcripturis non obuia noſtris oculis, expresſisſimum Dei verbum eſt, qua remora, ſi quis credit ſcientiam ſibi ſalu⸗ tem allaturã, toto(quod aiunt) cœlo errat. Verisſimè dixit vir quidam pius& doctus: Pie- tas diuina non attendit, quanta cognitione credatur, ſed magis, quanta deuotione quod cre⸗ ditur, diligatur. Et alius non minuùs& ipſe pius. In die examinis nouisſimi, non interrogabi⸗ mur, quantum fuerit intellectus noſter acutus& eruditus, ſed qualis fuerit affectus noſter ad Dominum Deum noſtrum, hoc eſt, quam ſimplex, quam rectus, quam pius, humilis,& de- uotus: quamꝗ; ſpontaneus& fidelis in Dei ſeruitio. Quæ cum ita fint, cur non in hoc vnũ potius omne ſtudiũ noſtrũ impendimus, quod vnũ, & ſolum ad ſalutẽ nobis neceſſariũ eſſe ſcimus, vt quæ proprisè eſt filiorũ Dei nota, mutuam inter nos fraternam charitatem retineamus? quandoquidem ſcripturarum intelligentia non eſt omnibus peræquè neceſſaria. Turbam imperitam credendi ſimplicitas, non intelligendi viuacitas tutis ſimam facit. Et ſicut idem ſcribit Auguſtinus: Homo fide, ſpe,& charitate ſub⸗ nixus, eas ꝗq́; inconcuſſe retinẽs, non indiget ſcripturis, niſi ad alios inſtruendos. Itaq; per hęc tria, multi etiam in ſolitudine ſine codicibus viuunt. Nunc ſcrutari ſcripturas, deq́; ſenſu ea- rum diſceptare volunt omnes, ad quam verò tanquam ad ſcopum quendam ſcriptùræ cun- ctæ referuntur: quam oculis, auribus, animis noſtris nuſquam inculcare non conantur: quæ ſola ſalutem nobis adfert, charitatem retinere cupit nemo. Quin, quantò magis de ſcriptu- ris, ded, expreſſo Dei verbo feruet diſputatio, tantò magis in animis mortaliu, quàm ſolam ſcripturæ ſonant omnes, refrigeſcit charitas. Eſt autem veriſimile, quòd ſcripturarum ſanus intellectus, quòd expreſſum Dei verbum ĩbi ſit, vbi ſic refrixit charitas, vbi ſic exarſit odiũ, vbi præter cõuicia, maledicta, ſcõmata, læ- dorias vix quicquam ferè legere licet aut audire, vbi illi ipſi etiam, qui diſceſſerunt à nobis (qui malunt Euangelici, quam Chriſtiani vocari) non modò nobiſcu, verùm& inter ſe tam infeſtis, minimeq; Chriſtianis animis tam hoſtiliter confligunt, vt quamlibet immanes Bar⸗ bari, Chriſtiq́; crucis inimici, magis hoſtiliter non posſint? Certè priuſquã exortum eſſet hoc Euangelium(à quouis alio potius auctore, quàm à Chriſto profectum) nec tantas animo- rum acerbitates, nec tam atroces pugnas vidimus vnquam, inter eos præſertim, quorum hoc erat munus, Euangelium Chriſti propagare. Et vocabimus hoc Euãgelium, vocabimus ex- preſſum Dei verbum, à quo ſic omnis exulat charitas, quæ ſola nobis expreſſe præcipitur in Euangelio, quod qui ſe primi, pridem(vt ipſi dicunt) ſepultum in lucem proruliſſe glorian- tur, tantis ipſi certant odiis inter ſe, tanta flagrant inuidia mutua, ſic ipſi ſe mordẽt inuicem, vt non longum ſit nobis tempus illud expectare, quo conſumentur ab inuicem. Expreſſum, hoc eſt diaboli, nõ eſt expreſſum Dei verbum, cùm ſicut iam toties à nobis dictũ eſt expreſ⸗ ſum Dei verbum ſola ſit CHARITAS. Hec eſt que complectitur vnitatem, hæc eſt, quæ nos omnes vnum corpus facit, hæc eſt, quæ veram pacem habet, quam puro corde cuſtodit. Neque enim charitas Chriſtiana, niſi in vnitate Eccleſiæ cuſtodiri poteſt, vt fruſtra ſe tenere glorietur charitatem, ſi quis non amplectitur vnitatem. Quòd ſi verò non cuſtoditur ex- preſſum Dei verbum(charitas) niſi in Eccleſiæ vnitate, quis iam erit qui dubitet, quòd extra vnitatem hanc expreſſum Dei verbum haberi non poteſt? Et hoc eſt quod ſuperiùs dixi- mus, vnam& eandẽ ſcripturã ſi duo proferant, euenire nonnunquã, vt vnius Deus, alterius os diabolus aperiat. Nam qui profert in Eccleſia iuxta ſenſum Eccleſiæ, Deus os eius aperit, & eſt Dei verbũ. Qui verò profert ſeparatus ab Eccleſia, ſuo, non Eccleſie, non omniũ ſenſu (quoniam de ſuo loquitur, etiam ſi ſcripturã loquitur, mendaciũ tamen loquitur) diabolus os gius aperit,& eſt verbũ diaboli. Cæterũ quod Ambroſiũ ſequuti diximus charitatẽ eſſe, ur complectitur vnitatẽ:& qus nos omnes vnũ corpus facit, nolemus eo ſenſu accipi quaſi malos& iniuſtos excluſos à Chriſti corpore(quæ eſt Eccleſia) velimus. Quamuis enim cha⸗ ritas, quam præcipuè ſcriptura nobis commẽdat, propria nota ſit eorũ qui piè Deũ colũt, qua filij Dei diſcernuntur à filiis diaboli. Et ij ſoli ſint qui ad electorum cœtum pertineant. Eſt tamen etiam quidam cœtus ſiue Eccleſia vocatorum, à qua non excluduntur ij qui ſunt ve- ra charitate deitituti, modòè retineant illam quam vocat Auguſtinus charitatem vnitatis, per 1 ,— gnificata eſt: quò Deo intus& foris, arca, quæ fuit Eccleſiæ typus, illita eſt. Quia& intus F; 4 & foris mali tolerandi ſunt, ne pacis compago ſoluatur, De qua charitate alio quoq; loco inus. jbit dugpſ 4 3ded hunt eamn Ecde nomen ſuoc de Sackamenta¹ anis& Serde nobis Ecdeli b ſunt eieciql & loachim M ſi quis ſet Ph' putabi,non n mus Bcdela Lritianicoon ſux comunb. Giisnondbpar ncla anqudm Imm Jec apud Lis eitůc Alntto fellclus wambigitut, dubitare Velit) & aui,& proau ſt Chriſtianus erein meridie collocauit ciui bus diſſerere ſtra Chriſtiana es tractauerim nft poſ mus ſcceſſori ſt. Nunc itaq; qui maximè de jetdum eſt: qu dat Deus per G optata cdleſiæ ille proculdubis menſa bonitate eius graix cun TLCh tempor 1¹ telis vo caperem fides tantis immeren quam affectus fero, hoc magi modo labores nslis enim no prum eſt enim Keor, quod liuid nwi⸗ u nilericordi dcena mini me dementem exci dlme Rex, 1 dudd per hos an abores nen. er eam nutantemp du teſtis locoge ts locu e nüdila ne uij PEIVIERBO. 334 ſeribit Auguſtinus: Non exiſtimo quenquã ita deßpere, vt credat ad Eccleſia pertinere vni- tatem eum, qui non habet charitatem: cùm certum ſit, quòd pertinẽt ad Eccleſiæ vnitatem, quam diu ab illa præciſi non fuerint, etiã qui cęteris effectibus charitatis deſtituti ſunt, dum- modo vim illam tolerantiæ retinétes, ſint inter illos de quibus ſcribit Paulus: Supportantes innĩcem in charitare, ſoliciti ſeruare vnitatem ſpiritus in vinculo pacis. Verum hic iſti nega- bunt eam Eccleſiam eſſe Dei, quam nos profitemur, cuius nos filios eſſe gloriamur,& eius nomen ſuo cœtui vendicare conabuntur. Oſtendant autem nobis Eccleſtam ſuam, non iam de Sacramentariis loquimur, nec de Anabaptiſtis, nec de cœleſtibus Prophetis, nec de Cam- panis& Serueris, quos omnes à ſuo quoq; cœtu reiecerunt: ſed oſtendant Confesſioniſtæ nobis Eccleſiã ſuã. Philippus quidẽ cũ ſuis,& Brétius cum ſuis, ab eius Eccleſiæ cõmunione ſunt eiecti, quæ cõfesſionis Auguſtanæ(nõ Chriſtianæ) cenſeri vult, ſicut ex Mathiæ Flacci, & Ioachimi Merlini ſcriptis, qui ſe germanos eſſe Lutlieranos gloriantur, videre licet. Quòd ſi quis verò Philippi, veleius diſciplinę Iuſti Męnij plus quàm horum iudicio tribuendũ eſſe putabit, non melius illi iudicabunt de Flacco, quam Flaccus de illis. Vbi iam igitur inuenie- mus Eccleſiam iſtam Lutheri? Philippus quidem, vt ſit apud IIliritianos, non cõcedet: Il- liritiani contrà negabunt eam apud Philippianos aut Brentianos reperiri, quos ex Eccleſiæ ſuæ communione pridem eiecerunt. An& ſuam vnitatẽ Lutheri ſectatores furialibus diſcor diis non disſiparunt? ſicut ante Magiſter eorum per ſummum ſacrilegium ab vnitate ſe Ca tholica tanquàm ab area Dominica ſeparauit. Vbi igitur quæremus iam illorum Eccleſiam, quam nec apud hos, nec apud illos alterutri eſſe concedent? 4 Quis erit ſic ab omni mente deſertus, qui non multò magis elegerit in qua natus& in Chriſto feliciùs eſt renatus, in ea Eccleſia manere potiùs, quam vt ad eam, de qua ſic inter ip⸗ ſos ambigitur, ſe cõferre velit. Abſit autẽ vt homo Chriſtianus, Catholicus,& Orthodoxus dubitare velit, vtrum ea ſit Eccleſia Dei, in qua non ipſe modò, verùm& parentes eius, quin & aui,& proaui Chriſti fide ſunt imbuti. Quid enim hoc aliud fuerit, quàm dubitare, num ſit Chriſtianus,& Chriſtianis parentibus prognatus,& ſicut à Propheta ſcriptum eſt: Impin gere in meridie quaſi in tenebris. In Sole poſuit Deus tabernaculum ſuum. Super montem collocauit ciuitatẽ ſuam Eccleſiam, quæ abſcondi non poteſt. De qua nobis hoc loco pluri- bus diſſerere propoſitum non eſt, cum præſentis inſtituti non ſit,& cùm in confesſione no- ſtra Chriſtiana tum in ſcripto, quod cõtra Prolegomena Brentij nuper edidimus, copioſe de ea tractauerimus, vbi docuimus què ſint Eccleſie notę: nimirum vt ſit ſancta, ſit catholica, ſit Vna, ſit Apoſtolica, vt, niſi præſit illi vnus, cuius auctoritatem agnoſcant omnes, Petri legiti- mus ſucceſſor in Romana cathedra,& indubitatus Chriſti vicarius Eccleſia Dei dici nõ poſ⸗ ſit. Nunc itaq; longiores eſſe nolumus, quandoquidẽ ſatis iam demonſtraſſe videmur, quòd qui maximè de expreſſo Dei verbo gloriãtur, apud eos expreſſum diaboli, nõ expreſſum Dei verbum eſt: quum expreſſum Dei verbum ſit charitas, quam vt in cordibus noſtris diffun- dat Deus per ſpiritum ſuum ſanctum, vt hæreſeon& ſchiſmatum finem aliquando faciat, vt optatã Eccleſiæ ſuæ tranquillitaté reſtituat, ſupplices miſericordiam eius deprecemur. Faciet ille proculdubiò, non pro meritis noſtris, quibus grauisſima ſupplicia debentur: ſed pro im- menſa bonitate ſua, modò vitam noſtram in melius commutemus,& adeuntes ad thronum eius gratiæ cum fiducia, nullum deprecandi finem faciamus. I&£C habui, clementisſime Rex, quæ de expreſſo Dei verbo ad te ſcriberem, quo tempore variis curis mirabiliter fui diſtractus, cum ternis Pauli Quarti Pontificis li- teris vocatus profectionem in vrbem adornarem. Vt autem hunc ſcribendi laborem caperem, fides me mea, qua tibi ſum obſtrictus, impulit. Impulerunt& beneficia, quibus me tantis immerentem affeciſti, quantis haud ſcio„an ab vllo Poloniæ Rege morrtalium quiſ- quam affectus fuerit vnquam. Quamobrem, quò plura tibi me debere profiteor,& præ me fero, hoc magis de ſalute tua,& quidem æterna ſalute ſum ſollicitus: cuius tuende cauſa, non modoò labores nullos defugerim, verùm& viræ meæ diſcrimé non dubitanter adierim. For- tasſis enim non deſunt, qui tuas quoq; aures vocibus iis obtundant: Mitte te deorſum: Scri⸗ ptum eſt enim. Sed mihi tantum de tua conſtantia, tantũ etiam de diuina miſericordia pol⸗ liceor, quòd adiutus ea, nunquam facies, vt ſacrilega concilia ſeparationis amplectaris,& aliquid apud te, peſtilentibus horum perſuaſionibus eſſe loci patiaris. Ego verdò, ſi(quod pro ſua miſericordia procul Deus auertat) de ſublimi Eccleſiæ turri labentem te viderem, etiam ſi certa mihi mors eſſet oppetenda, Chriſto tamen robur mihi ſippeditante, corpore meo te ruentem excipere,& illius interitu ſalutẽ animæ tuæ redimere nihil hæſitarem. Scis pien- tisſime Rex, quoties operam tibi meam, in ſana Eccleſiæ doctrina tuenda detulerim: Scis, quòd per hos annos aliquot quibus Epiſcopum renunciari me voluiſti, neq; ſumptus, neq; labores, neq; pericula vlla defugerim, dum labãti in regno, terrisꝗ; tuis religioni ſuccurrere, Sam nutantem pro virili mea fulcire poſſem, ac ſuſtentare. Quis eſſe mihi poteſt, quàm ipſe tu teſtis locupletior in veteri noſtra Chriſtiana Catholica& Orthodoxa religione aſſerẽda, nihil à me ſtudij, laboris, ac diligentiæ prætermiſſum eſſe? Quoniã verò iuſtè peccatis noſtris KKk z iraſei- Lib.I. cotra Creſs conium cap. ꝛ8. Hæretie. pro ſaa cuiuſque Eceleſta conflictatio. Vera Dei eccleſia. E/a. 59. Pſalm. ig. Matth.. Epilogut. foſii pro Eceler ſiæ defenſione las bores& pericula. — 19 Fatani ſmi vires· Sapien. 14. Eccleſ.ʒ o. Eſa. 1. Mier. 2. Ezec. 4.18. et 20⸗ Oſeæ. 8- Am 05 2⸗ Miche. 1. Zach 13. Aèf. 12. Locorum in hoe libello contento- rum compendis: ſa collecio. Mala. ⁊, Regum Poloniæ religio quania. PE EXNPRESSO DEI VERBO. iraſcitur Deus, quantum adhuc profecerimus, eſt qued nos vehementer pœniteat. Sumie Sataniſmus vires indies maiores. Poſteaquam ſemel homines mittere ſe deorſum cœperũr, magis indies atq, magis in profundum errorũ barathrum præcipites feruntur. Nam in quo- rum poteſtate fuit mirtere ſe deorſum, ſimul vt ſemel id facere ſunt aggresſi, non perinde iam eſt in eorum poteſtate, vt ſe ruentes queant ſuſtinere. Quis itaq; nunc ſit regni tui ſta- tus vides, dum nõ alia ferè de re, quam de expreſſo Dei verbo diſceptatur ab omnibus, dum ſibi quiſque cognitionem illius arrogat, dum ſua quiſque phantaſmata, tanquam expreſſum Dei verbum vult adorari, neq; rarò tit, vt quò quiſque eſt indoctior, hoc maiore cum auda- cia de eo, quod non intelligit, expreſſum tamen Dei verbum videri vulr, diſſerat. Quàm ve- rò metuò, ne paulò poſt non minùs mulros Polonicos, quàm nunc Germanicos Deos nu- meremus, dum quod quiſq; dicit& ſentit, expreſſum Dei verbum haberi cupit, vtinam au- tem adduci poſſes, pientisſime Rex, vt Prophetas& Apoſtolos audires nuſquam non cla- mantes: Fugite idola. Quid enim aliud quàm idola ſunt, qui diuinum honorem ad ſe transfe runt, quodꝗ; vel dixerint ĩpſi vel ſenſerint, eodem loco, quo Dei verbum, haberi volunt? Hanc tu tam horrendam idololatriam procul à regni, terrarumꝗ́; tuarum finibus arcere de- bes& propullſare, nec, vt ſe quiſquam tanquam Deum oſtentet, ac imperitos homines co- ram ſuo, tanquam coram ODei verbo, incuruare ſe iubeat, permittes. Quod ſit expreſſum Deĩ verbum, iam ex me didiciſti: hoc quidem quamuis nihil eo lucidius, nihil ſit expresſius, pror ſus tamen extinguitur, quando quiſq; ſibi de expreſſo Dei verbo diſputandi poteſtatem ſu- mit. Quæ fierunt mearũ partium, feciſſe me puto. Nam ſi minùs doctè, clarè tamen,& per- ſpicuè demonſtraſſe videor, quantam ea res Eccleſiæ Dei perniciem adferat, quòd etiam im- peritisſimi quique, de expreſſo Dei verbo ſibi iudicium vſurpant. Simul& hoc oſtẽdi, quod ſit illud verbum Dei, quod tam clarum, tam perſpicuum, tam expreſſum eſt, vt etiam abſque ſcripturis diſci posſit à quamlibet rudibus, neq; ſit neceſſe credẽtibus in Chriſtum de eo diſ- putare, verùm neceſſe ſit firmiter in cordibus illud retinere, nec vt vnquam elabatur, permit- tere. Nunc tuæ partes eſſe videntur, vt hanc de expreſſo Dei verbo contentionem tuis ho- minibus interdicas, ac ſi qui volent, quod ſit expreſſum Dei verbum cognoſcere, iuxta ſcri- pturæ verba, legem eos ex ore Sacerdotis requirere iubeas. Illud autem imprimis cauebis, ne tuæ quoque vocibus iſtis hæreticorum aures obtundantur: Si filius Dei es, mitte te de- orſum. Scriptum eſt enim: expreſſum eſt Dei verbum. Satanæ ſunt iſtæ voces per membra ſua loquentis, quas cane, peius& angue odiſſe debes. Quod Eccleſia docet, expreſſum Deiĩ verbum eſt, quod contra ſenſum& conſenſum Eccleſiæ docetur, expreſſum diaboli verbum eſt. Quamobrem ad horum tu voces haud aliter ac Vlyſſes olim aduerſum Syrenum canti- lenas, aures tuas obturabis, nec obſcura ſigna dabis quoties illas audire contigerit, nihil au- ribus tuis moleſtius accidere poſſe. Sic maiores tui Reges olim noſtri, cùm aliarum virtu- tum laude clari, tum pietate quadam& intuenda fide Catholica& Orthodoxa conſtantia ſingulari præditi, ſanctus pater, auus, proauus tuus factitarunt, quos ab hæreticorum conſuo tudine ſic abhorruiſſe noſtris annalibus proditum legimus, vt eorum nonnulli, vltrè etiam ab hæreticis ſibi delata regna repudiarint, quòd eis eſſet religio cum illis cõmune quicquam habere. Horum ſi tu ſanctis veſtigiis incedere voles, quod facturum te nõ ſperamus minuùs, quàm optamus, nondum ita ſunt res in regno tuo deploratæ, quin propitio nobis Deo, op- tata tranquillitas Eccleſiæ reſtitui queat. Qui nobis vt aliquando tandem dies illuceſcat, ite- tum arque iterum ſupplices Deum deprecamur. MICHAEL SCRINIVS DANIYTIS⸗ caNvs CATHOLICO LECTORI. D Anda ſit an laicis ſpecie ſub utraque Synaxis, (Vt multi affirmant) perdocet iſte liber. Deinde Sacerdoti nunquid ducenda ſit uxor, Explicat,& maꝑna cum ratione negat. Improbat& ſacrum celebratum idiomate uulgi: Diuerſum quamuis plurima turba facit. Redde pio Hæroi grates pro munere Lector, Cuius ab ingenio prodtit iſte liber. Inchta ſi multos pareret Germania tales, Hæreſis exiguo tempore pulſa foret. EIVS- ſalemi Un lguikmſide lpece rebus hi arceptum diſp falt dicit lle)) dus ſum ex Arat Ad Dauid, Amos mographum,qu pheram egregiu- prxdictotem, nium excellenti teros etiam Apo mira potentia, res. Quid Heliſe rro yocatus non confunderet ſap non habet ad do Simul yt illuſtra ſipito quod non prorſus Aiena ql gi ingulorum! Propheta. Nung Alina cui Balaan mirabilis artifex memini dacerd cum ſermonem nos diſceptario, tra quꝛm aſſete nihil eſt quodit meo me pede m puto, ſi yel Do⸗ Apoſtolorum c verborum ſenſi guod reſponde nolicam. Ili m qux de diuinis um cum quc dentle mex tarc mel b atque ou mos tit. Wam eſt,non Acoris) dep d! Sud „Rl at e dun, Aderi T 9 1) Kog do. d 1 8 d nu derne dtanu 1di d dr dn rtocn Pia 1 4 uMa a f A mfh. 2 an 1 Cema 4* 1 nabeich doi Audltegn 84 dan. l e aum hono.. 1 2 1 ed — = = — — — 2 — — inpent 8 es una 1 dsadc aAlu uusnidt Tuu odpuand §doch.. §docte clan K dem adfern, Su t.imul K. d. prelume 2 dbusin Ci en, Ftxnquam 2dE erdo conteg 1 dum cognc em ud autem in nan §ittlius De den ſunt iſte Seu cleſia doce wen- vexpteſun Sien daductſfun Na. audire cont Sid- nnoſtrici an a& Onhc onl duosab het Aiu vorum nol Tlis, cumills ch uig rum te nô te uin propit aep otandemd6 e* DAN TS OR! 3³² EIVSDFM DIALOGVS PIVS ET DOOCTVS DE COMMVNIONE SA⸗ CRRÆ EVCHARISTIE SVB VTRAOQVE SPECIE, PANIS SCIILICET ET VINI1: CONIVGIO SA- cerdotum,& Sacro in vulgari lingua celebrando. INTERLOCVTORES, ARATOR ET HARPAGVvS. 5 VID agis Harpage? Tune receptam conſuetudinem, Eccleſiæ totius auctori- 22 ſl tate comprobatam, qua laici tantùm altera ſpecie Sacramenti Euchariſtiæ con- G. ltenti ſunt,& eſſe iubentur, damnandã eſſe cenſes? HAR. Tua fuit hæc Arator, A non me ſententia. AkA. Scilicet Aratoris eſt de tantis rebus diſſerere,& ea quę b A⁴l ſunt Eccleſiæ totius auctoritate conſtituta, priuato ſuo iudicio conuellere, vel ſaltem in dubium velle reuocare? Nunquid non legiſti? Nauita de uentis, de tauris narrat Arator. Equidem ſi de pecorum cura, deque agri colendi ratione, ſermo foret inſtitutus, poſſem & ipſe de rebus his non ineptè dicere. De Sacramentis verò, præcipuè contra morem Eccle- ſiæ receptum diſputare, cuiuſuis potiuùs, quam Aratoris eſſe videtur. Nunquid omnes Apo- ſtoliẽ(dicit ille) Nunquid omnes Prophetæè Nunquid omnes Doctores? At qui ego tibi fa- ctus ſum ex Aratore, Propheta, Doctor, Apoſtolus? HAR. Hôcne tibi mirum adeò videtur, Ad Dauid, Amos, Daniëlem, Petrum, Paulum, Matthæum, oculos verte. Ex citharœdo pſal- mographum, quo nemo ſcripſit diuinius: Ex Armentario Paſtore Sycomoros vellente, Pro- pheram egregium: Ex puero ſenum iudicem prudentia fingulari præditum. Ex piſcatore, prædicatorem,& Apoſtolorum principem: Ex perſecutore, gentium Doctorem vnum om- nium excellentiſsimũ: Ex publicano, factum videbis Euangeliſtam eximium. Denique cæ- teros etiam Apoſtolos intuere, videbis Dei ſpiritum non per oratores docuiſſe piſcatores: ſed mira potentia, per piſcatores ſubegiſſe non tantùm oratores, verùm ipſos etiam imperato- res. Quid Heliſęus, in quo duplex fuit Heliæ ſpiritus? Nunquid ad Prophetæ munus ab Ara- tro vocatus non eſt? Elegit Deus infirma vt confunderet fortia: elegit ſtulta huius mundi vt confunderet ſapientes. Admirabilis quidam artifex eſt Spiritus ſanctus magiſter ſingularis: non habet ad docendum opus mora, ſimul vt mentem tetigerit, ſolum tetigiſſe docuiſſe eſt. Simul vt illuſtrauerit animum, immutat è veſtigio, tollit repentè hoc quod erat,& exhibet ſubitò quod non erat. Neſcit tarda molimina ſancti Spiritus gratia. ARKA. Non ſunt à vero prorſus aliena quæ narras Harpage. Sed nunquid vna hyrundo facit ver? Nunquid priuile- gia ſingulorum legem poſſunt facere communem? Factus eſt olim ex armentario Paſtore Propheta. Nunquid ideò ſtatim omnes armentorum Paſtores, erunt Propheræ? Locuta eſt Aſina cui Balaam inſidebat. Nunquid ideò loquentur omnes Aſinæ? Quis neſcit quòd ad- mirabilis artifex eſt Spiritus ſanctus, qui vbi vult,& quando vult, ſpirat? Sed ego me audire memini Sacerdotem dicentem, Spiritum ſanctum extra Eccleſiam nõ dari: Tu verò ſic me- cum ſermonem inſtitueras, cùm de venerabilis Euchariſtiæ Sacramenti ſpeciebus eſſet inter nos diſceptatio, vt auctoritatem Eccleſia ſepoſitam eſſe velles, extra quam vel potius con- tra quam diſſerẽti qui fieri potuit, vt ſuum donum Spiritus ſanctus impartiret. Quamobrem nihil eſt quod ita de me magnificè ſentias, vt vniuerſa Eccleſia ſapientiorem me putes. Fgo meo me pede merior: Aratorem me eſſe, non Doctorem memini. Præclarè mecum actum iri puto, ſi vel Dominicæ precationis formulam, cum articulis fidei in ſymbolo(quod vocãt) Apoſtolorum contentis, cumque decalogi præceptis memoria teneam, etiamſi non omnium verborum ſenſum aſſequar, cæteris de rebus ſi quis rationem à me repoſcere velit, nihil aliud quod reſpondeam, habeo, quàm quod eſt in ſymbolo noſtro, Credo ſanctam Eccleſiam Ca- tholicam. Illi me permitto: illi credo: illam audio: illam ſecundum Deum ipſum veneror: quæ de diuinis præſcribit ſequenda, quæ prohibet ſine vlla dubitatione fugienda eſſe cenſeo: Quam cùm ducem ſequor, errare me non poſſe confido. Etiam ſi pleraque propter intelli- gentiæ meæ tarditatem non aſſequar, ſic me tamen à paſtore meo diſcere memini, qui ſunt mei loci arque ordinis, quòd eos non intelligendi viuacitas, ſed credendi ſimplicitas tutiſsi- mos facit. Quamobrem ne mihi tribuas Harpage quod meum non eſt. Harpagi proprium eſt, non Aratoris nihil ad ſe non rapere, nihil ſibi non arrogare, cunctos præ ſe ſtupidos, bar- dos, truncos iudicare, deniq; totius Eccleſiæ iudicio ſuum vnius iudicium anteponere. Tum autem Aratoris nomen Latinum, Harpagi Græcum eſt, à te itaque Græcorum ritum defen- ſum potiùs, quam à me Latino Latinorum vſum reprehenſum oportuit. HAKR. Quid au- tem Arator, ſi quam tutuam, cam ego quoque meam fuiſſe nego ſententiam. A RA. Quaſi KXk A4 Vers Ouidius. De Sacramentts ab Eecle/ia rec 5 t1s dtiſtuiare nor eſt in pericorum. I. Cor 12, Ipiritus vbi vult ſpirat. 2. K.:7. Anos 1. Daun. 13. Matt. 8. oan.i. Matt. o. Mira Hei po. tentia. 3. Keg. 19. I. Cor. l. Fpiritus ſancus mirabilis artifex E magiſter ſin. gularis. Singilor prius⸗ legia legem com- munem facere ne queunt. Nun. 222 Ioan.z. Quibus contents eße debeant ſima plici ores& in⸗ docli. Eecleſiæ Catho- licæ autt oritas. Credendi frspli= „7 citras non ꝛzmtellt⸗ Senat veuacitas tuti Sios reddit homines Nemo ſibi de to- tius orbis iudicio iudicandi poteſla tẽ ſumere debet. Eſt ſæpe olitor valdè oportuna loquutus. Indocti eſi nõ de ſe aliquid, ſed quæ vel à doctis didicerit vel au: dierit, proferre. Narratio. DE VTRIVSQVE SPEGIEI verò quis auctor illius fuerit ob ſcurum ſit. Nũc tu vide, quantum illius iudicio tribuendum exiſtimes, qui nobis nihil tale cogitantibus tam temerè perſonas iſtas impoſuit. Num au- tem ferendum eſſe putas, vt is de totius orbis iudicio, iudicandi poteſtatem fibi ſumat, qui in perſonis vtrique noſtrum imponendis, tam nullo fuit iudicio? Scilicet Aratorem de Eccleſiæ iĩudicio, iudicium ſuum interponere. Latinum cum Græco diſputantem, Latinorum ritum reprehendere decuit? HAR. Miſſa faciamus iſthæc Arator, ac ds re poriuùs ipſa, ſi tibi videbi- tur, ſermonem inſtituamus. A RA. Quid vis, ineptus vt ſim? Nunquid non audiſti iam ex me, de rebus tãtis verba facere cuiuſuis potius eſſe quam Aratoris? HAR. Atqui prouerbium illud non ignoras, Sępè etiam eſt olitor, valde oportuna loquutus. Si poſsit olitor, cur non poteſt Arator quoque interdum oportuna loqui? ARA. Nunquam ita inſaniam, vt me Ara- torem eſſe oblitus, Doctorem profitear? Sed quãdo ſie vrges, dicam equidem, non quid ego intelligam, qui talium rerum cognitionem habere me nullà fateor, ſed quid, quendã, de quo nonnulla eſt opinio doctrinæ, hac de re diſſerentem audiuerim. Ne verò à me exigas, vt il- lud ſubinde repetam, dixit aut narrauit, aut inquit ille, iniucunda enim futura eſſet oratio, ſed quicquid dixero tanquam ex illius ore me dicentem, illius verba referentem, non meam aliquam opinionem inculcantem audire te putato. Quanquam ſic quoque vix effugiã, quin meritò poſsim ineptus videri, ſed aliquid amico importunè pententi tribuendũ eſt, in cuius gratiam etiam ineptire quandoq́; nefas non eſt. HAKR. Nihil eſt quòd metuas Arator. Etiam ſi quid ageres minus aptè, quandoquidem ſoli duo ſumus, quis eſt qui te redarguere queat? Per me quidem hæc tibi venia facilè conceditur. Quin tu ſemota cunctatione, quæ audiuiſti, refer. Omnis enim mora mihi longa eſt. ARA. Narrauit is à ſe lectũ dialogum eſſe, quo nos quidam facit de vſu Sacramenti Euchariſtiæ contendentes: neque ſe mirari ſatis potuiſſe, quòd qui ſibi tantum arrogat, vt plus videre ſe perſuaſum habeat, quam omnes hactenus tor Femota Eccleſiæ auttoritate nulla d usandi cauſa. 2. Cor. 9. yſus ſubvtraque Heeie communi⸗ candi quancliu in Ecelefiæ prohi- bitus. Jeßsio 3. A ſexcẽtis annis quibus Polonia Chriſti fidem ſu- ſcepit, nõ fuiſſe niſt ſub vna ſpe: cie commuanicataã Epheſinum Con. cilꝛum ante mille aunos. ſeculorum Catholici& Orthodoxi, cùm doctrina, tum pietate viri præſtantiſsimi videri po tuerunt, eum hoc non vidiſſe, quod inanem operam ſumeret, contra id tanta contentione diſſerendo, de quo nec eſſet, nec fuiſſet vnquã vlla controuerſia. Quin& illud addidit Pau- linum, hoc rectè de eo vſurpari poſſe: Conuerſi ſunt in vaniloquium volentes eſſe legis Do- ctores, non intelligentes neque que loquuntur, neque de quibus affirmant. HAR. Dic ſodes cur inanem illum operam ſumpfiſſe putas?ARA. Nunquid non apertè cõfitetur ſe genus hoc argumenti ſemota Eccleſig auctoritate tractare velle? Atque ſi ſegreges auctoriratem Fecle- ſiæ, nulla eſt diſputandi cauſa. Quis enim eſt qui neſciat illa ſemota, illius interdicto ſublato, licitum cuiuis fore, ſiue ſub vna, volet, ſiue ſub vtraque ſpecie vti Euchariſtia? Quorſum igi- tur tanti conatus iſtiẽ Nunquid non extra viam currit, quantiſcunque tandem viribus lacer- tos mouere videatur. Quod fuit Apoſtolorum temporibus à ιαρσ̈οον, erit àεαςοοον nüc quo⸗ que ſemora auctoritate Eccleſiæ. Qua de re Harpage igitur tanta fuit inter nos altercatio? Nonne ſic currebamus quaſi in incertum? nonne ſic pugnabamus quaſi adrem cædentes,& nebulas diuerberantes? HAKR. Eſt ita vt dicis, quorſum enim attinebat tot, tam longos ſer- mones facere in iis rebus vel confirmandis, vel confutandis, de quibus nullus ambigit? ocio- ſos eſſe præſtabat quàm adeo nihil agere. AR A. Deinde verò, viſi ſumus nos, vel is potius qui nobis perſonas has impoſuit, viſus eſt de rebus planè incognitis, verba facere. Nà vſum vtriuſque ſpeciei ſomniat in Concilio Baſilienſi primum interdictum fuiſſe, cùm ego ex vi- ro illo audiuerim quòd viginti quatuor plus minùs annis Conſtantienſis Concilij decretum preceſſerit, in quo cõſuetudo ab Eccleſia& ſanctis Patribus rationabiliter introducta& diu- tiſsimè obſeruata(ſic enim habent verba decreti) communicandi ſub altera tantùm ſpecie confirmata, ac ſine Eccleſiæ auctoritate mutari pro libito prohibita fuerit. Ex quibus decre- ti verbis in Conſtantienſi Concilio latis illud videre liceat, non tum primùm ſed multis an- tè ſeculis, vſum vtriuſque ſpeciei fuiſſe abrogatum. Quando autem,& quo auctore, ſit ab- rogatus ſiue immutatus, etiam hi qui ſunt Auguſtanæ confeſsionis, conſtare ſibi negãt. Adeò non ſolùm ex decreti verbis in Concilio Conſtan. lati, verumeriam ex eorum qui ſegrega- uerunt ſemetipſos propria confeſsione, cum primis vetuſtam eſſe mutationem hanc manife- ſtum eſt. Sexcenti iam propemodum anni dicuntur interceſsiſſe, cuùm Chriſti fidem& Eu- angelium recepit Polonia, nunquam aliter in vniuerſa prouincia ſubiectisque regno terris omnibus, quàm ſub vna ſpecie communicatum fuiſſe, vel ex eo perſpicuũ cuiuis eſſe poteſt, quod ſi fuiſſet apud maiores noſtros aliquando vſus vtriuſque ſpeciei, annalium noſtrorum ſcriptores, quos cætera quę ad religionem pertinent diligenter perſecutos eſſe conſtat, nun- quàm commifiſſent, quin quo tempore fuerit intermitti cœptus, litterarum monumentis conſignatũ reliquiſſent. Quin& ante mille& ampliùs annos Epheſi Conciliũ Oecumenicũ aiunt fuiſſe congregatum: in quo iuſsi fuerunt laici, panis tantuùm ſpecie eſſe contenti. HAR. Equidem nunquam credidiſſem, tam vetuſtum eſſe morem hunc, ſub altera tantùm ſpecie communicandi, quod ex te nunc didici: ſed obſecro, poteſt ex actis Epheſini Coneilij doceri quod aſſeris? AR A. Fortaſsis poſſet ſi ea integra extarent. Sed eius Concilij tantùm fragmentum habemus typis excuſum, in quo fatetur is, ex cuius hæc ore narro, nullam eius rei feri mentionem. HAR. Qui ſcit igitur ita ſe rem habere? ARA. Etiam eos id hoh lio inficias rire qus aufer fumnit vident jikclennyt aut relpondebimu erunt,lü quiſen qui ante centum acj verba pro ſe terum quodde Kcetdotes petti geliſts cœnam! auctoritate nitil conſtat Celaſij v ess Sacerdotum? typis aliqquandot riſſe, quod ad Ni Cratiano proferr tentiis collectis li vnde hæc verbap fettiis cetneremu adfer Oratianus. videtur? Potrò, Gtione, facile qui qne goſfator de S, X Xrchidiac quit, agt abſtine Verbis adiuuantt Gelaſijvileret a nam iſtudi à R; ſcopos Dardanis videlicet, docdil e‚pro veritate, mitem, ptædicat mceps voluerunm retractari, qualib lckeret ſalubrit i derliſteret P; einitio torbaret netphtägne futur oncllio ec . ⁸ dai 1 COMMVNIONE. 334 1 ueh aaha— d inficias dixit, qui ſe præciderunt ab Eccleſia Catholica, nominatim autem teſtem eius rei ci- Kai 8 ara tabat Vrbanum Regium, qui ſuis in locis communibus ita ſe rem habere confeſſus fuerit. eeee. ka Itaque non Baſilienſe, quod iſti putant& rerum& temporum imperiti, ſed quod vetuſtius nr* ram elt Conſtantienſe, ac longe vetuſtiſsimum Epheſinum Concilium Oecumenicum, cuius in Rurigi tai w Eccleſia Dei ſacroſancta ſemper fuit auctoritas, oppugnant, qui contra interdictum hoc ob- nü m Säii gannire audent. HAk. Eius ne teſtimonio tribuendum aliquid ille putat, quem Catholicum .n n eſſe negat? ARA. Nunquam is tantum illi tribuendum exiſtimaſſer, ſed cùm videret multos un en Catholicos in ea fuiſſe ſententia, quòd inter alios errores Neſtorii numeretur hic quoque, lenandi m quod is docuerit, ſub ſpecie panis corpus fine ſanguine: ſub ſpecie vini, ſanguinem ſine cor- d kaenan pore contineri: quandoquidem dubium illud non eſt, in Ephefino Concilio Neſtorium hæ⸗ Tanee7 — Rüügl— reſeos fuiſſe condemnatum, veriſimile ſibi videri dicebat, quòd ad hereſim hanc rollenda illo 7 Sereerfhen „N eid ne g tempore ſublatus fuerit vſus vtriuſque ſpeciei. Cuius rei& hanc coniecturam adferebat. In- hima cobdenatabe undaerim unn ter Epheſinum Concilium& Leonem Papam interceſsiſſe dicebat annos propè triginta, to- zederinre 2n tidem ferè inter Leonem& Gelaſium. Atqui non ſolùm ad Leonis, verùm ad ipſa etiam vſ- tcquogin* que Gelaſij tempora, ſic increbuerat vſus alterius tantùm ſpeciei, vt ipſi quoque Sacerdotes gnenüta 3 ſacris operantes a calice abſtinerent, quamobrem& populum Leo Pontifex,& Sacerdotes Serm. de quady. t quüämaug Gelaſius admonere neceſſe habuit, vt ad calicis vſum redirér. A quo quod abſtinuerint mul⸗ leſt guinnen— ti, totis ferẽ ſexaginta annis, quam aliam cauſam eius 5 fuiſſe putabimus quàam Epheſini oraancaine 4 Concilij, quod poſteà tamen ſublatum fuit interdictum? HAR. Non reiiciendæ ſunt con- eleti üugan 4 jecturæ quas adfers, ſed quoniann Gelaſij mentio per te facta eſt,& huius auctoritare potiſ- neqpe ſt min en ſimum niti videntur ni, qui de calice ltiellettdlo Lnebee borantzgnodeum zeris Rcc er,qomonnes Se piſſe dicant, ſt aut ueai Sacramenm Perdionszans ab integris auceanrur. Quæſo te qui te ningetuiſi e 1 els teſpondebimus A R AeAirh Sil.u iie ſei dtvrer endlehe 1-r eWun ſententias bre connziltnn 8 ferunt, hi qui ſe noſtro hoc labulene Eco rh Dei præci hne⸗ de erè üſhenienn cũ his fe.Cinkilut di Cni ente centum annos ſolius hlieisanlatorfenetu Smekid e qui ſi 6 ſeh næc Ge- quiunzdens ½ lafij verba, pro ſé facere, citra dubitationem vllam eius auctoritate libenter vſi fuiſſent. Cæ- d terùm quod de verbis Cœne Domini, hoc de Gelaſij ſententia ſenſiſſe videntur ad ſolos ea Ad ſolos Sacers dus anemand,ul Sacerdotes pertinere. Quamobrem ſcripturæ locum ex Ioanne potiùs quàm ex aliis Euan- dotes bertinet apertecöfteunl 39 geliſtis ccenam Domini deſcribentibus protulerunt, Pontificis verò Leonis quàm Gelaſij 2erern hs kegteges aucieit er. auctoritate niti maluerunt. H A R. De verbis Chriſti poſteà videbimus. Verùm illud vnde uitn Suchusa⸗ notwillus ineiti an conſtat Gelaſij verba non ad alios quam ad Sacerdotes pertinere, cùm nulla fit mentio in ſtiæ Jacamèto. ſtiLuchaiitin, eis Sacerdotum? ARA. Inter ea ſcripta Galaſij que Conciliorũ voluminibus inſerta, aut quæ cunque taddem" Ge typis aliquando ſunt excuſa, cum diligenter quęſiuerit, negauit ille ſe quicquam reperire poo aoepneritag in tuiſſe, quod ad Mauricium& Ioannem Epiſcopos ſeripſerit. Sed Gelaſij ſententiam hanc ex De cõſec diſcz c. anta füütintet no al. Gratiano proferri dixit, qui multis eius generis, ſanctorum Pontificum,& Doctorum ſen-(ονεerimus. nus qualæeremc 18! tentiis collectis librum compilauit, quem Decretorum inſcripſit. Quòd ſi Celaſij Epiſtolam Ei. Detreonun rtiinebattot, ann e Vnde hæc verba produxit Grarianus, integram videre liceret, contra quos eis vſus ſit, mani- à quo ſeriprus. ꝛquibus pulosan g. feſtius cerneremus. Nunc quando nihil ex ea epiſtola habemus, præter fragmentũ iſtud quod „ril ſumus no, E adfert Gratianus, quo alio ſen ſu verba hæc accipi oportet, quàm quo Gratianus eis Vſius eſſe 1 giits ſetba8äce 41 videtur? Porrò, quo ſenſu ſit eis vſus, ex aliquot Canonibus qui præceſſerunt in ea diſtin- ctum fuiſe,in a. ctione, facilẽ quiuis perſpexerit, qui non de aliis, quã de ſacrificantibus loqui videntur. Ita- 14 Pnrenſs Concl A que gloſſator de con ſiciente etiam ea vult intelligi. Ad eundem modum& 1 homas Aqui- I 4 ſementiarã üannedies 4 19 nas,& Archidiaconus explicans illa verba ab integris arceantur; vt aut ambo accipiant, in- diſtum. 12,3. art. iombilrim A quit, aut abſtineant à celebratione Miſſæ vt neurrum conficiatur. Nihil igitur his Gratiani Se hn de S3 andi li Ar 1 Verbis adiuuantur qui per ea fibi calicem conceſſum eſſe putant. Vtinam autem apud iſtos idin ein in 1 Gelaſij valeret auctoritas, nulla nunc de Sacramenti ſpeciebus eſſet altercatio. HAR. Qui atum primim 1 nam iſtud? ARA. Magnus fuit hic vir, ⁰ Harpage,& omni laudi dignus: qui cùm ad Fpi- Gelaſfus Papa, antem Kqloc 2 ſcopos Dardaniæ quandoque ſcripſiſſet, his verbis vſus eſſe legitur. Patres noſtri, Catholici vi isioi- onisyntabt 4 videlicet, docti Pontiſices, in vnaquaque hæreſi quolibet tempore ſuſcitata quidquid pro fi- geramex eomn 1, de, pro veritate, pro communione Catholica atque Apoſtolica ſecundum ſcripturarum tra- eſe mutwiolen,. mitem, prædicationemꝗque maiorum facta ſemel congregatione ſanxerüt, inconuulſum de- Sicwintet pra ſe, cumn Ghrlüt s inceps voluerunt, firmumque conſtare, nec in eadem hac cauſa, denuò quæ præfixa fuerunt, Pe e ei 45 nca libettöir 3, retractari, qualibet recenti præſumptione permiſerunt, ſapientiſsimè prouidentes, quoniam ſwadit, Gule eo perſpicucn 4 ſi decreta ſalubriter cuiquam liceret retractare, nullum contra ſingulos quoſque errores, ſta- Rabule pexſiie- eDecie,Man 1. bile perſiſteret Eccleſiæ conſtitutum„ ac ſemper iiſdem furoribus recidiuis, omnis integra Aaii cons erKchssdſec 5 definitio turbaretur. Hæc Gelalij ſententia ſi quod meritò debert pondus apud omnes habe- G Irxerrnn T 7 ret, putäsne futurum vt vel auderet quiſquam, ea quæ ſalubriter in Conſt ärienſi& Baſilienſi r zel Codl 5 Concilio decreta ſunt, auctoritate ſua priuata retractare, vel ſi quis auſus eſſer, pij cuiuſquam P n heli 1 aures ei paterent? HA R. Revera ſi quòd habere debet pondus auctoritas Gelaſij, per eum mni 4 id facere nemini liceret. ARA. Atqui ſi GCelaſij valere volunt auctoritatem in re non maxi- ne aurh 2 3 mi momenti, nimirum in vſu ſpecierum Sacramenti Euchariſtie, ex quibus non eſt ſalus, cur 1 gedeis( fis non ibi Potlüs Valere Velle deberét, vbi totius Eccleſiæ ſalus& tranquillitas SeſeiiVäh cer- 6 oreu tẽ in eo conſiſtere videntur, vt quę ſunt de conſenſu omnium conſtituta, ea non modò con- „nel Ab. uellere 34u das Rerzm ee diui. Nar, humand runa confuſio, ex conunlſtone Be- clcoſiæ deeretori. Conellin Conſtæ tienſe& Baſiliẽ: ſe ꝛu bil noui con- ſtiuue runt. Toau. Hus ſecta- tor Vliclefh. In hiſtoria Boẽ- mica. cap. 35 Petri Ore ſdenſis he reſſis. Iacobelli peruer: fum dogma. Impi Picardi. Qua de cduſa v= —. ſus vtriuſque ſpe cꝛes in Facramẽ te enehariſliæ ab ereleſta catbolica abrogatus fuerit. EFuchariſiiæ Sæ⸗ eranicti ejjicacia Quidã hoe ſeculo ſcientia inflati, omnia ridẽt quœ noſtri maidres coluczunt. Mazt. 23. DE VTRIVSQAVE SPECIEI uellere aut labefactare, ſed ne in dubium quidẽ reuocare priuato cuiquam liceat. Quis enim non videt, quæ ſit ex eo rerum& diuinarũ& humanarũ confuſio ſequutura, ſi cuiuis arbi- tratu ſuo, ſecùs aliquid de his, quæ in Conciliis conſtituta ſunt, decernere fas fuerit? Quid fi- de noſtra incertius? quid inſtitutis mutabilius? quid Eccleſiæ ſtatu futurum eſt perturbatius? quis quærendi, quis dubitandi finis erit expectandus? HAR. Non poſſum quin tibi vera di- centi aſſentiar, ſed obſecro te, damnarũntne iſta duo Concilia, vſum vtriuſque ſpeciei? ARA. Minimè gentium, ſed aliquot ante ſæculis receptum alrerius tantùm ſpeciei vſum approba- runt, neque temerè mutandum eſſe decreuerunt. Nihil eſt in vtroque noui conſtitutum, ſed quod moribus in vniuerſa Eccleſia multo fuit antè receptũ, id habendum eſſe pro lege De- cretum eſt, quam nõ liceret reprobare, aut ſine Eccleſiæ auctoritate pro libito mutare. AR. Atqui ego putabã inter damnatos Ioannis Hus articulos, etiam hunc fuiſſe, quòd ſub vtra- que ſpecie communicandos eſſe laicos cenſuerit. AR A. Erras Harpage. Nihil eius in actis Concilij Conſtantienſis reperitur. Alij fuerunt errores pernicioſi, de quibus meritò dam- natus eſt Ioannes Hus, quorum aliquos etſi defendere conantur, qui ſeipſos hoc æuo noſtro ſegregauerunt, nonnullos tamen iure fuiſſe damnatos, inficias ire non audent. Fuit Ioannes Hus VViclefff ſectator,& eius impios errores tuebatur, itaque iuſta in eum damnartionis la- ta eſt ſententia. Verùm cùm ei multa alia legamus obiecta fuiſſe, de ſpeciebus Euchariſtiæ Sacramenti nullum eſſe verbum factum reperimus. Quinetiam narrat Nneas Siluius, quoad ſuperſtes erat Ioan. Hus, nondum errorem illum de Sacramento altaris irrepſiſſe. Nouam autem hanc peſtem atruliſſe Petrum Dreſdenſem, qui cùm Valdenſi lepra eſſet infectus, pa- tria pulſus, Pragam veniſſet, perſuaſiſſetq; Iacobello cuidam, qui fuerat ibidem à ſacris con- cionibus, producto Euangelij loco: Niſi manducaueritis carnem fſilij hominis,& biberitis eius ſanguinem, non habebitis vitam in vobis: erratum fuiſſe grauiter ab Eccleſia Catholica, quæ ſpeciei vnius tantùm communione laicos eſſe contentos iuſsiſſet, Hunc itaq; Iacobel- lum primum fuiſſe qui publicè populum admoneret, ne deinceps communionem calicis, ſi- ne quo ſaluari nemo poſſet, quoquo pacto negligeret: Cui ſtatim aſſenſi ſunt omnes hæreti- ci, non mediocri geſtientes lætitia, quòd articulum in Euãgelica lege fundatum inueniſſent, per quem Romana ſedes vel ignorantiæ vel nequitiæ argui poſſet: Neque ſolus id pius ille Pontifex, fatentur idem etiam impij Picardi, quorum in Apologia ſuæ confeſsionis hęc ver- ba ſunt. Atque hic eſt Iacobellus ille, qui primus vtriuſq; ſpeciei communionem in Boëmia exorſus eſt, iam tum Huſſo ad Concilium Conſtantienſe accerſito. Ex quibus verbis facilè cuiuis liquere poteſt, quòd ſicut in Polonia nunquam, ſic nec in Boëmia quiſquam ante Ia- cobellum vtriuſque ſpeciei communione laicus ſit vſus vnquam. HA Kk. Mihi verò pergra- tum eſt hæc ex te cognouiſſe, ſimul& illud intellexiſſe, quòd multis ante ſeculis quàm Cõ- ſtantiæ Concilium fuit celebratum, vtriuſq; ſpeciei mutatus,& alterius tantum vſus eſt re- ceptus. Verùm quo tempore id factum eſſe putas? ARA. Nõ habeo quod pro certo poſſum affirmare. Sed ex quo tempore Germanixæ pars, quæ nobis eſt vicinior, Chriſti recepit Euã- elium, ex eo vſus vtriuſq; ſpeciei tacito quodam conſenſu totius Eccleſiæ Catholicæ fuiſſe videtur abrogatus. HAR. Potésne docere qua ex cauſa? ARA. Quamuis in genere cauſę alie nonnullæ proferantur, tamen cur ſub id potiſsimùm tempus à calice viſum fuerit abſtinere, coniectura magis aſſequi licet, quàm de eo certum aliquid affirmare. Cùm enim ea pars or⸗ bis Chriſtiani, que vergit ad Septentrionem, paulatim Chriſtum agnoſcere,& ad eius ſe cor⸗ pus aggregare cœpiſſer, quoniam in ea vini penuria laborabatur(ſcimus enim quòd ne nunc quidem pleriſque in locis vineæ coluntur in parte Germaniæ citeriore) ne qua eſſet in eius Sacramenti vſu inæqualitas, ſi duplici diuites, altera tantùm ſpecie pauperes vterentur, exi⸗ ſtimatum eſt ad Chriſtianam charitatem pertinere, vt æqualiter omnes alteram tantùm, ni- mirũ panis ſpeciem ſumerent. Cæterę verò nationes, quæ vino abundabãt, tantò minuùs gra- uatè fecerũt, vt à calice ſibi temperarent, quòd metuebant ſi qua fuiſſet ritus diuerſitas anim⸗ aduerſa in eo ſacramento, per quod admirabili quadã ratione coniungimur, conſociamur,& vnum Chriſti corpus omnes efficimur, ne quam ea res, non magis animorum quaàm opinio- num quoque diſiunctionem pareret, præſertim apud rudem adhuc populum, nec dum ſatis fidei myſteriis imbutum. Itaque quò plures ex hac orbis parte, in qua nunc degimus, Euan- gelium Chriſti receperũt, hoc maxgis alterius tantum ſpeciei vſus increbuit. HAR. At ego me quoſdã videre memini, qui quod à te dictum nunc eſt, id cachinno proſequuntur. ARA. Fa- cilè crediderim. Et enim hoc noſtro ſeculo multos reperire licet, quibus quæ ſumma cũ ve- neratione maiores noſtri coluerunt, ea ridicula prorſus eſſe videntur. Sed ſunt hi proculdu- biò ex eorum numero, qui cùm habere ſe putent ſcientiam, quæ inflat, charitate quæ ædifi- cat, ſunt deſtituti: cuius cùm ne micam quidem habeant, nihil mirum eſt, ſi quæ ſit vis illius, ignorant. Hæc eſt quæ nihil magis quam ſchiſmata deteſtatur, quæ haud aliter quàm pullos gallina ſub alas ſuas pios omnes congregare ſtudet ſub vno paſtore Chriſto. Huius itaque vi adacti maiores noſtri, diligenter ſibi cauendum eſſe putauerũt, ne quod Sacramentum eſt vnitaris, id cauſa fieret alicuius diuiſionis& diſsidij, quod non ira facilè licuiſſet effugere, ſi qua fuiſſet inter Neophitos& inter eos, qui multo antè Chriſtum Assuerun 18 käüe acrament ii verdò walt liquo Conclp verba Dectenl ſn verbis:In nonind nonnullö mundi; bere Sacramentu nar ſe 1 Eccbelrnletuc ter eyder cona tienlei piulan Gder ngens, matl inceclatat, dec Wadminiſtraue Henon obſtante, iele ſeruauit&! que4 ſidelibus re Ecdeſia conceſſo, dala eſt rationabi reciperetura fidel tummodo ſub ſ tandum, integru veraciter contine mbiliter introdue bare aut ſine Eccl todinem aut legel maiter aſſerentes niendi per dioceſa regnis ſeu prouin aut preſumptum, tra hæreticos& ec ſs, in quo nonco probatos, qpi per ſuetudinem obſer mebatur àfdelibt nibilettin peret libito mutarelice: ſunt: Vtlucidius. cræ Euchariſtixt Ugentem perſcrut a ſanctis Patribu tam, conſideratise nit& declarat eac conftientes, non anls ſcilj. escees d m man ſeculi ſcut a: llcut alt diun tn lun dien. CO MMVNIONE. 335 du h 3 ha Sacramenti communione diuerſitas. Cæterum qui rident hæc Verba noſtra, quid hi dicerent aa 1 ſi audirent Albertum in Germania natum, neque ſine cauſa Magnum appellatum ante an- Albert. Magn. düm 2 nos propè trecentos in ſuo de miſſa tractatu dicentem„quod in terris vbi non habetur vi- r we 18 num, expediret vt diſpenſaretur, quod corpus Chriſti ſine calice conficere poſſent. corpus mſente 2* enim non eſt ſine ſanguine, anima& Deitate. Sic ille non ſumendi tantum Ricis, verum& gumür, a conficiendi Sacerdotibus ſub altera tantuùm ſpecie ie ennedeun Euchariſtiæ poteſtatem detng 3* eſſe permittendam cenſuit, in his terris vbi vini penuria laboraretur. Quæ tamen ipſius ſen- dem e. tentia, quoniam apertè cum ſeriptura pugnare viſa eſt, ab Eccleſia recepta non eſt. HAk. hunc d 5 Mihi verò tua iſta coniectura probabilis eſſe videtur, verum dic amabò ‚damnatusne eſt in. n, 9 aliquo Concilio calicis vſus? ARA. Iam dixi: Verùm quo certius rem omnem agnoſcas, 7 3 FNü 8 verba Decreti vtriuſque Concilij proferam. In-Conſtantienſi Concilio pronunciatum eſt his geßio tz. gldt an verbis: In nomine ſanctæ& indiuiduæ Trinitatis: Patris& Filij& Spiritus ſancti. Cum in Aulſepesdo nonnullis mundi partibus quidam temerariè aſſerere præſumant, populum Chriſtianũ de- encna,1 17 bere Sacramentum Euchariſtiæ ſub vtraque ſpecie panis& vini ſuſeipere:& non ſoluùm ſub dtanemäm ſpecie panis, ſed etiam ſub ſpecie vini populum laicum paſsim communicent etiam poſt cœ le ce pecheds 1 nam, vel aliàs non ieiuni,& communicandum eſſe pertinaciter aſſerant contra laudabilem nannt Khessg 9 Eccleſiæ conſiietudinem rationabiliter approbatam, quam tanquam ſacrilegam damnabili- wanri tegl ter reprobare conantur: hinc eſt, quòd hoc præſens Concilium ſacrum generale Conſtan- cenſara conciſu cenllegnaegeri 3 tienſe in Spirituſancto legitimè congregatum, aduerſi us hunc errorem laluti fidelium proui⸗ Se eeehſe liftere diöen, 2 dere ſatagens, matura pluriũ Doctorum, ram diuini quàm humani iuris deliberatione præ- Wer rnaii mül ſdomins] a. habita, declarat, decernit,& definit, quòd licèt Chriſtus poſt cœnam inſtituerit,& ſuis Diſci⸗ auitt d Ecisd a pulis adminiſtrauerit, ſub vtraque ſpecie panis& vini hoc Venerabile Sacramenrum, tamen ſilet uncn J hocnon obſtante, ſacrorum Canonum auctoritas laudabilis,& approbata conſuetudo Ec- scommuninnt cleſiæ ſeruauit& ſeruat, quòd huiuſmodi Sacramentum, non debet confici poſt cœnam, ne- nalenſumm e que à fidelibus recipi non ieiunis, niſi in caſu infirmitatis aut alterius neceſsitatis à iure vel 1, g. Eccleſia conceſſo, vel admiſſo. Et ſicut hæc conſuetudo ad euitanda aliqua pericula& ſcan- Poſt cenam non alege fundatomi a. 1. 2„—.. con: municäãdum 1 5 dala, eſt rationabiliter introducta, quòd licèt in primitiua Eccleſia huiuſimodi Sacramentum nift i5 mit eo reciperetur à fidelibus ſub vtraque ſpecie, poſtea A conficientibus, ſub vtraque,& à laicis tan- alterius neceſsita tummodo ſub ſpecie panis ſuſcipiatur. Cùm firmiſsimè credendum ſit& nullatenus dubi-:iε auſa. ſet: Neque dll lcommoong tandum, integrum Chriſti corpus& ſanguinem, tam ſub ſpecie panis quàm ſub ſpecie vini 0. kx quiduſ 1 veraciter contineri. Vnde cùm huiuſmodi conſuetudo, ab Eccleſia& ſanctis Patribus ratio- Doemiaqulch a nabiliter introducta,& diutiſsimè obſeruata ſit, habenda eſt pro lege, quam non licet repro- conſxetudo Fe⸗ HAK.Mhis bare, aut ſine Eccleſiæ auctoritate pro libito mutare. Quapropter dicere quòd hanc conſue- cleſiœ pro lege ultis ante ſeculi i tudinem aut legem obſeruare ſit ſacrilegum aut illicitum, cenſeri debet erroneum& parti- habenda. Alterius tantun a naciter aſſerentes oppoſitum præmiſſorum, tanquàm hæretici arcendi ſunt„& grauiter pu- beo quod ptoh i niendi per dioceſanos locorum ſiue officiales eorum, aut inquiſitores hæreticæ prauitatis in ſeinior Clriltt c regnis ſeu prouinciis, in quibus contra Decretum hoc aliquid fuerit forſitan attentatum us Fccjelie(ch 4 aut præſumptum, iuxta Canonicas& legitimas ſanctiones, in fauorem Catholicæ fidei con- mamuis in gena a tra hæreticos& eorum fautores ſalubriter adinuentas. Hæc ſunt verba Decreti Conſtantien⸗„„ reprola he icvilomttes 3 ſis, in quo non calicis vſum prorſus damnatum, ſed eos tanquam hæreticos videre licet re- bendi qui lauda⸗ nar, Cimenin ſt probatos, qui pertinaciter aſſererent, ſacrilegum& illicitum eſſe, laudabilem Eccleſiæ con- Fereeetehea anolced 4 ſuetudinem obſeruare, qua neque conficiebatur Sacramentum hoc poſt cœnam„ neque ſu- anrur. ſlaregenmch 3 mebatur à fidelibus laicis, niſi ieiunis,& ſub ſpecie panis tantum. Porrò de vtraque ſpecie, teund eart u nihil eſt in perpetum conſtitutum, verum hoc tantum, ne cui receptam conſuetudinem pro rerlofe 1n 3 libito mutare liceat. Sed Baſilienſis quoque Concilij Decretum audiamus, cuius hæc verba geſgio zo. ecie pacpeteslt 1 ſunt: Vt lucidius videatur, pro declaratione Catholicæ Veritatis, quid circa perceptionem ſa- omges arran. cræ Euchariſtiæ tenendum ſit& agendum pro vtilitate& ſalute populi Chriſtiani, poſt di- buncbitmnn 4 ligentem perſcrutationem diuinarum ſcripturarum ſacrorumque Canonum& doctrinarum uiſettinscuu n à ſanctis Patribus& Doctoribus traditarum, in hac ſancta ſynodo longis temporibus habi- niungimu. ol 5 tam, conſideratisque omnibus quæ pro declaratione huius rei conſideranda fuerunt, decer- aimorumh. nit& declarat eadem ſancta ſynodus, quòd fideles laici ſiue clerici communicantes& non hocpopulum, 2 conficientes, non adſtringuntur ex præcepto Domini ad ſuſcipiendum ſub vtraque ſpecie, nquapunc deg 2 panis ſcilicet& vini ſacrum Euchariſtiæ Sacramentum. Sed Eccleſia quæ regitur ſpiritu ve- Eecleſia regitur zncredui M ritatis ſecum manente in æternum,& cum qua Chriſtus manet vſque ad conſummationem ſiritu veritatis- ........... Ioan. 14. 1 ſeculi, ſicut ait diuina ſcriprura, ordinare habet quomodo ipſis non conficientibus miniſtre- ſoan. 14 . 22 „dubbus que 4 tur, prout pro reuerentia ipſius Sacramenti,& ſalute fidelium viderit expedire. Siue autem Vat,i nrur,Feton 1 ſub vna ſpecie, ſiue ſub duplici quis communicet, ſecũdum ordinationem ſeu obſeruantiam . chartu P Eccleſiæ proficit dignè communicantibus ad ſalutem. Nec vllatenus ambigendum eſt, quòd aumebbqus 7 non ſub ſpecie panis caro tantùm, nec ſub ſpecie vini ſanguis tantum, ſed ſub qualibet ſpecie ur halter S, eſt integrè totus Chriſtus. Laudabilis quoque conſuetudo communicandi laicum populum 4 Chriko. ſub Va ſpecie, ab Eccleſia& ſanctis Patribus rationabiliter introducta,& hactenus däuriſ⸗ 1e oS 5„ ſimè obſeruata,& 4 doctoribus diuinæ legis ſacrarum ſcripturarum atq; Canonum multam addelluiſ 4 peritiam habentibus, iam à longæuo tempore commendata, pro lege habenda eſt, nec alicuĩ 4ʃ4—. agnolſ Se Jal licicum tun e e Fecundi ordind tionem ſeu obſeri nantiam Ecele/ſcœ omnnia noſtra fie- va debent. Chriſti ordinati- onẽ non violari, cum altera tanti HPecierum ſumi- tur à laicis. No illicitus cali= cis v/ſus laicis, du modo publica to: tu5 Ecele ſtæ d ʃ½ ctoritate vſur- petur. Sacrificis nõ ali ter fas eſt corpuas re, aſfexe, aut S ut⸗ fumere quam ſub viraque ſpecie. Perba Lutheri dle alterutra Sa⸗ gramenti Eucha: riſtiæ ſpecie ſa: menda. Cloriatur Tuthe rus cum Sathand plures falis mo dios comediſſe. Tra&& odiũ Lu⸗ theri in ſummũ Poniificem. Plura ſeribere coactus fuit Lus: therus edtra ani. mi ſui ſentẽtiam impotentia qua: dam iræ atque odii. Philip.z. 77.. z. Ig.3⸗ donzinici conſice DE VTRIVSQVIE S.,PECIEI licitum eſt eam reprobare, aut ſine auctoritate Eccleſiæ ipſam immutare. Hactenus Patres Baſilee congregati. Vides autem& hic vſque eo non damnari ſpeciem vtramque: vt diſer- ris verbis ſcriptum ſit, ſiue ſub vna ſpecie, ſiue ſub duplici quis communicet, proſicere digne communicantibus ad ſalutem, hoc tantum adiecto, Vt ſecundum ordinationem ſeu obſer- uantiam Eccleſiæ faciat, ſine cuius auctoritate, mutare con ſuetudinem Eccleſiæ, qua laici ſub vna ſpecie tantum communicantur, fas non ſit. HAR. Video, neque ſatis mirari poſſum hoc illum non vidiſſe, qui nos de rebus incognitis diſſerentes facit. Videtur is nec prius illud nec poſterius decretum hoc legiſſe vnquam. AkA. Si legiſſet, inanẽ hanc operam nüquam ſump- ſiſſet in eo tanta contentione aſtruendo, quod nunquam damnatũ eſſe reperitur. HA R. Sed queruntur tamen multi cum ſub vtraque ſpecie Chriſtus hoc Sacramentum inſtituerit, eius inſtitutionem, altera tantum ſumenda violari. ARA. Non eſt violata Chriſti inſtitutio Har- page. Sicut ille conficiendum, poſt conſecrationem offerendum, oblatione facta ſumendum inſtituit, ſic& non aliter ab omnibus, qui ſacris operantur, obſeruari videmus. HA R. Ergo tu verba illa, Bibite ex hoc omnes, ad ſolos pertinere Sacerdotes exiſtimas? AR A. Non ita ad ſolos Sacerdotes pertinere cenſeo, vt illicitum laicis prorſus eſſe calicis vſum contendam, dummodo non priuata cuiuſq; libidine, ſed publica totius Eccleſiæ auctoritate vſurpetur- Verùm quod in Concilio Baſilienſi Patres decreuerũt, id indubitãter eſſe verũ aſſero. Quòd fideles laici, ſiue clerici communicantes,& non conficientes, non adſtringantur ex præcepto Domini, ad ſuſcipiendum ſub vtraq; ſpecie, panis ſcilicet& vini ſacrum Euchariſtiæ Sacra- mentũ. Itaque ſi quid eſt, in illis verbis precepti, Bibite ex hoc omnes, quo tanquam neceſſa- riò ab bibendum ex calice compellantur omnes, ad ſolos id Sacerdotes pertinere dico. Non quòd aliis tanquam illicitus calicis vſus, à Chriſto fuerit prohibitus, ſed quòd quoad laicos nullum, quò ad Sacerdotes ſacris operantes omninò præceptum eſt de calice ſumendo neceſ⸗ ſarium. His enim aliter fas non eſt conficere, quàm ſub vtraque ſpecie, nec aliter offerre, nec oblatione facta ſumere. HA R. Nullum igitur tu Chriſti præceptum eſſe putas de ſumendo neceſſario calice ab omnibus etiam laicis?& RA. Nullum. Neque verò ſolus ego. Etiam hi quorum tu partis es, Lutherus, Philippus, Bucerus& alij nonnulli, mecum hac in parte, vel cum Catholica potiuùs faciunt. HAR. Noli me partis alicuius eſſe dicere. Nam niſi Catholi- cus eſſem, nunquam ex te quæ ſit Eccleſiæ Catholicæ hac de re ſententia tanto ſtudio co- gnoſcere laborarem. Sed quid ego audio? Etiam Lutherus, Philippus, Bucerus de vſu calicis aliquid tanquam neceſſarium præceptum eſſe negant?&KA. Negant Harpage. Sunt hæc di⸗ ſerta verba Lutheri. Quamuis pulchrum quidem eſſet vtraq; ſpecie Euchariſtiæ vti,& Chri- ſtus hac in re nihil tanquam neceſſarium præcepit, præſtare pacem& vnitatem, quam vbiqę Chriſtus præcepit, ſectari, quam de ſpeciebus Sacramenti contendere. HA R. Mihi verò ſi ſcripſit hæc Lutherus, pia cumprimis& Catholico viro digna ſententia videtur. ARA. Scri- pſit, quin& alium libellum edidit quem vocat Euchariſtiæ declarationem, in eo verbis iſtis vritur. Non dixi neque conſului, neq; eſt intentio mea, vt vnus vel aliquot Epiſcopi propria auctoritate alicui incipiant vtramque ſpeciem porrigere, niſi ira conſtitueretur& mandare- tur in Concilio generali. HAR. Oportuit hæc ſcripfiſſe Lutherum priuſquam ſpiritus nu- mine afflatus. ARA. Nondum omnes illos cum Satana ſalis modios conſumpſerat, quos poſtea ſe commediſſe gloriatur. HAR. Nunquid ab eo diuerſum ſcripſit poſtea? ARA. Imò quod ex diametro, planè cum hac ſententia pugnaret. Neque enim ſibi ſicut in aliis rebus, ita& in hac vnquam conſtitit, collegit ciuis quidam Halenſis homo laicus Gaſper Quetha- mer, triginta ſex loca inter ſe pugnantia, ſuper vno duntaxat hoc articulo, qui eſt de com- munione Euchariſtiæ, ſub vna aut ſub vtraque ſpecie. Neque verò proptereà diuerſum ſcripſit, quod ſecùs poſteà ſentiret quàm initiò ſenſerat, ſed vt odium ſuum expleret. Nam cùm frater quidam eius hac de re ſententiam oppugnaſſet, in libro de captiuitate Babyloni- ca, ſic de eo ſcripſit. Rogas fortè, quænam intemperiæ hominem agitent, aut contra quem ſcribat, cum ego non damnarim vnius ſpeciei vſum,& Eccleſiæ iudicio reliquerim vtri- uſque vſum ſtatuendum. Ac nonnullis interiectis curaturum ſe ſcribit, vt dum glorioſiſsi- miĩactores de vna aliqua eius hæreſi triumphant, ipſi interim nouam moliatur. Mox hære- ſim profert, ſeq́ue pollicetur oſtenſurum omnes eſſe impios, qui vtriuſque ſpeciei commu- nionem laicis denegant:& poſt pauca manifeſtè indicat, ſe non ex animi ſui ſententia, ſed prouocatum ac per vim raptum in hanc arenam deſcendere. Sic fatetur ipſe, Non quod ſentiret ſe ſcribere, ſed quod ita& odium peſsimi conſultores ſuaſiſſent, quorum vi qua- dam impulſus prioribus contraria ſcripſerit. Quid enim aliud ſibi volunt illa verba prouo- catus: imò per vim raptus? Magna vis eſt impotentis iræ atque odij, cui cum reſiſtere non poſſet, contra animi ſui ſententiam illa ſcribere fuit coactus. Atqui certum eſt illud, omnes homines qui de rebus dubiis conſultant, ab odio, miſericordia, ira vacuos eſſe debere. Et Paulus nihil per contentionem agi vult. Cùm itaque per contentionẽ egerit Lutherus cùm iræ atque odio ſuo nimio plus indulſerit: Cùm(vt ipſe fatetur) prouocatus& per vim rap- tus, prioribus contraria ſcripſerit, quis dubitauerit illis potiùs eius ſcriptis fidem habere vbi ſedato animo cauſam egit, quam vbi ſeripſit prouocatus& per vim raptus 2 cum nihil off 4 Clat teſt accuſän 9ul In. felendi ele tum ferenon tutunn, ſtWo auldagtä-egal neceßitae. ſſus ſum brcd r u jlteDullkade ceLanelti bo m aruendl po mcontendit& andeſpieatitii IEſuæ,totius Or tum elle vitæ cte plexos eſt id exl ſpectauit pro ſus ſuetudinem abe quod ab Aug. ſ Alnd Lucherus, vnitatem yt run cranenti huius quis an fub ytra ſeruantiam Eccle Paulus prædixit, darcentes gregi: ſe:hac illi præ cæ gica quadam voc trapræceptum ei tus. Hoc& nihil ſterudinem opp münus autem du meri ſpecie vtete la ſic aterutra ſ Catholtiscöm lippus AKXA.IJ- nec ĩd vlquan a mutat, itaytn tipoſes ab eo res mendacij propr acium loquitum on Ecchelie(a chnene perſtat alquot in locis 1 coram ſuis di in dorina ipſun Atantu le dR zacran ddor ellei nlum ded de lclealet dun lre quid es dile dère ante annosplus controuerſam 9 Ecclac., Ln“¹ da Kccleſia lber wanlſend e „— A eviſ, nnl Selllma 1 d 1 aA M. le alls ſ a, 1015 109 Klle Alcton 1 lucrumll es Wnes apor 9 erdotes perth r. dltus, ſed oh ah eltce clles 41 ſpecie ſec 1a ptumellepl aa lueſetd o. ulljmecum a9 iſe cicere N I2 eſententia a ppus,Buc 7 egant Hand. 8 cie Puchant 2 gr 7 Ira 1 n& Vtat 8 . tendere. H4* ententia ridh u⸗ urationem, 3 velaliquot ie conſtituer rumptiuſq nodios cou ii- mſciplt 8 enim ſtbi t 5e omo liicuöſ s oc aniculo a de verd pit ne ddium ut R. to de cpt Si magitent, eLe udico C O MMVNIONE. ciat magis inueſtigandæ veritati quam ira, quàm contentio, quàm odium NVt non ſine cau- ſa quidam dixerit: Impedit ira aninum, ne poßit cernere uerum. Ac vide quò tandem illius Furor ſit progreſſus. Qui prius in Concilio ſtatui cupiebat, vt ſub vtraq; ſpecie Sacramentum Euchariſtiæ ſumere liceret, is poſteaquàm plus quam ſalis modium cum Sarana comedit, auſus eſt in hæc verba prorumpere. Si quo caſu Concilium ſtatuaret, minimè omniũ nos velle mus vtraque ſpecie potiri, imò tunc primùm in deſpe- ctum Concilij vellemus, aut vna, aut neutra,& nequaquã vtraque potiri,& eos planè ana- thema habere, quicunque talis Concilij auctoritate potirentur vtraque. Potuitne dici quic- quam aut arrogantius, aut his, quæ priuùs ab eo ſcripta fuere magis contrarium? HAR. Poſte- rioribus aiunt melioribus. Itaque ſi quid anteà fuit ab eo minis conſideratè ſeriptum, id ſi pPoſteà correxir, quis eſt, qui hoc ei crimini rectè dare quear? Sed nec arrogantiæ meritò po- teſt accuſari, qui vt pluris fieret, quod ab hominibus, quam quod ab ipſo Deo foret inſtitu- tum, ferendũ eſſe non putauit. A RA. Atqui quod ita Sacramentum hoc à Chriſto ſit inſti- tutum, vt ab omnibus etiam laicis neceſſariò ſub vtraque ſpecie ſumi debeat, id cùm ipſe paulò antè negauit, tum negat etiam nunc Vniuerſa Catholica Eccleſia, quæ non vſiim, ſed neceſsitatem vſus vtriuſq; ſpeciei condemnaſſe videtur. Quum igitur certum ſit, nihil Chri⸗ ſtum hac de re tanquam neceſſariũ præcepiſſe, quid eſt, quod adeò quiricatur incircunciſus iſte Philiſteus? Verùm intellexit is proculdubiò nihil referre, alterâne tantùm an vtraq; ſpe- cie Sacramenti potiaris,& eſſe de eo quod in hac parte magis expediat, liberam penes Eccle ſiam ſtatuendi poteſtatẽ. Quoniã autẽ illius iudicio ſe damnatũ hæreſeos eſſe videbat, omni ope contendit& elaborauit, vt illius auctoriratem quàm poſſet maximè labefactaret„ 8 eam deſpicatiſsimam apud omnes redderet, ſimul hominibus perſuaderet inflatis ſenſu car- nis ſuæ, totius orbis iudicio, ſuum vnius iudicium anteponerent, vt quod ipſe dicerer, ſpiri- tum eſſe vitæ crederent, quod auctoritas Eccleſiæ tradidit, quod populus Chriſtianus am- plexus eſt, id ęxitiabile Satanæ venenum eſſe perſuaſum haberent. Itaque longè diuerſum ſpectauit pro ſua libidine mutans, in huius Sacramẽéti communione receptam Eccleſiæ con- ſuetudinem ab eo quod in eius inſtiturione ſpectauit Chriſtus. Quid enim hic aliud, quàm quod ab Aug. ſcriptũ eſt myſteriũ pacis& vnitatis in hac menſa conſecrauit? Contrà, quid alind Lutherus, quàm cuius rei myſterium Sacramentum hoc eſſe Chriſtus voluit, pacem& Vnitatem vt rumperet, vt quàm plurimos à Chriſti corpore ſancta Eccleſia ſegregaret, in ſa- cramenti huius ritu mutando laborauit? Non ignorauit ille nihil ad ſalutem referre ſub vna quis an ſub vtraque ſpecie Sacramentum hoc ſumeret, modò ſecunduùm ordinationẽ& ob- ſeruantiam Eccleſiæ id faceret: ſed quoniam erat ex eorum numero„ de quibus aliquando Paulus prædixit. Scio, quòd intrabunt poſt diſceſsionem meam lupi rapaces in vos, non parcentes gregi:& ex vobis exurgent viri loquentes peruerſa, vt abducant diſcipulos poſt ſe: hæc illi præ cæteris via viſa eſt commodior qua poſſet abducere diſcipulos poſt ſe, ſi tra- gica quadam vociferatione perſuadere credulis potuiſſet inſtitutionem Chriſſi violata con- tra præceptum eius ventum eſſe, dum effuſus Chriſti ſanguis ſublato calice laicis eſt ademp- tus. Hoc& nihil aliud ab eo quæſitum eſſe, dum tanta contentione receptam Eccleſiæ con- ſuetudinem oppugnare nititur, certius eſt, quàm vt vllus ambigendi locus eſſe queat. Quo minùs autem dubites Lutherum d taοον ſemper iudicaſſe, altera quis an Vvtraque Sacra- mẽti ſpecie vteretur, etiam diſcipulus eius Philippus, ſicut edere ſuillam aut abſtinere à ſuil- la, ſic alterurra ſigni parte vti(hãc enim quam receptam Eccleſiæ vocem ne quid habere cum Catholicis cõmune videretur vſurpare maluit) mediũ eſſe ſcribit. HAR. Vbi ſcribit hæc Phi⸗ lippus? ARA. In locis communibus. HAR. Atqui diligenter locos illius communes legi, nec id vſquam ab eo ſcriptum reperi. ARA. Nihil mirum, quotannis enim dogmata ſua mutat, ita vt nouiſsima cum primis multis in locis bugnare videantur. Si legiſſes Hypo- tipoſes ab eo recognitas, quas ante complures annos ſeripſit, ibi reperiſſes. HAR. Atqui mendacij proprium hoc eſſe volunt, ſibi non conſtare. AR A. Quid autem aliud niſi men⸗ dacium loquitur, qui de ſuo loquitur? Iſtos autem de ſuo loqui dubium non eſt, cùm ſuo non Eccleſiæ Catholicæ ſenſu ſcripruras interpretantur. HAR. Quid autem Philippus? Adhucne perſtat in ſua ſententia, medium vt id eſſe putet? ARA. Oppugnauit is quidem aliquot in locis vſum alterius ſpecieis, ſed in priuatis tamen colloquiis& Conciliis non ra- rò coram ſuis diſcipulis confeſſus eſt, quòd ſit indifferens. Cumque nonnulli vacillantes& in doctrinã ipfius nonnihil inclinantes ex eo qusſiſſent, num ſalua fide, religioneq́; ſua, alte⸗ ra tantùm Sacramenti ſpecie vti poſſent, citra dubitrationem vllam poſſe reſpondit. Quòd il⸗ le reſponſum dediſſer nunquam, ſi quod ea de re tanquãâ neceſſarium à Chriſto præceptum eſſe iudicaſſet, cum quod à Deo præceptum eſt, indifferens haberi non poſsit. Vis autem au- dire quid ea de re Bucerus quoque cenſerit? In colloquio Ratiſponenſi, quod habitum eſt ante annos plus minus quindecim, inter alios articulum hunc aſsenſu ſuo comprobauit. Ad controuerſiam, quæ eſt de vna aut vtraque ſpecie tollendam, cumprimis conducturũ, vt ſan- cta Eecleſia liberam faceret poteſtaté, Sacramentũ hoc in vna vel in vtraq; ſpecie ſumendi. LLI Ea tamen 336 7 M. Lutbt 21ſ7= de 1CO1/1. Atrd, & chntrariesds⸗ SFuo iudicio ſa damnatuma hæe⸗ reſeos eſſe vidit Lutherus. Dãnanda hærets cori perſua/io. Lutheri conatus. Ar. 20. Lupi rapaces. Philippus Mel⸗ hon diſcipulus AM. Lutheri, ꝗuο taunis dogmauid ſua immiutat. Ioan. 8. Lod à Deo præ ceptu eſt indiffe rens habere aon poteſt. Bucerus. DE VTRIVSOQVE SPECIEI Ea tamen lege, vt nulli per hoc detur occaſio, quem vſum tanto tempore retinuit Eccleſia, temerè condemnandi aut inuicem iudicandi. Certè qui liberum eſſe vult: ſub vna aut ſub vtraque ſpecie Sacramentum percipere non obſcurè videtur indicare, nihil ea de re tan- quam neceſſarium à Chriſto præceptum eſſe. Sic videre licet quicunque ſunt apud eos quĩ ſegregauerunt ſemetipſos aliquo iudicio præditi, quòd hi citra dubitationem aliquam intel- ligunt nihil referre ſub altera quis an ſub vtraque ſumat Euchariſtiam. Sed ſi receptum Ec- cleſiæ morem acrius nonnunquam oppugnant, faciunt id non quòd in eo retinendo pecca- ri ſentiant, ſed quod hac via potiſsimum efficere ſe poſse perſuaſum habent, vt homines ad- ducant, quominùs grauatim à Chriſti corpore à ſancta Catholica Eccleſia ſe præcidant. Neque enim illud non perſpiciunt, quoad initium diſceſsionis factum non fuerit, quia ſunt alia mulrò duriora, à quibus piorum omnium aures abhorrent, ea nulla ratione perſuaderi à ſe poſſe, ſed quos in eius Sacramenti vſu, quod ſignum vnitatis,& vinculum charitatis eſt, a recepto Eccleſiæ more diſceſsiſſe vident, eos idoneos iudicant, quibus omnes alios gra- Tacto fundaméis uiſsimos errores inculcent. Quamobrem hoc iacto fundamento diſceſsionis,& Sacerdo- diſceſjionis aby tium& ſacrificium euertunt,& Deum ipſum ex hoc Sacramento tollunt, aut nullum, aut nitate Eecleſic, 1,... 1 quid ſaperſimam Certè non incarnatum, ſed inpanatum in eo Chriſtum eſſe blaſphemantes. Iam ergo quod hæreuici. ſit eorum Conſilium in veteri Eccleſiæ ritu tanto conatu oppugnando perſpicis. Proferam autem etiam Boẽmi cuiuſdam teſtimonium ante centum viginti annos& ampliuùs hac ipſa 2 eaf de re conſcriptum. Eſt is Ioannes Przybram, qui cum ex verbis Chriſti, niſi manducaueri- ræ. cap.js. tis carnem filij hominis,& biberitis eius ſanguinem, non habetis vitam in vobis, vſum vtri- uſque ſpeciei conatus fuiſſet approbare, his tandem verbis vſus eſt. Veruntamen hic Deum timens,& mores impios aliorum præcauens fateor, quòd quaſſibet perſonas de Eccleſia communioni fidelium ſub vtraque ſpecie repugnantes, damnare aut hæreticare non inten- do. Atqui ſi præceptum eſt Dei vt ſub vtraque ſpecie ſumatur Euchariſtia, quid eſt quòd ip- ſe Dei timore prohiberi ſe dicat, quominus mores aliorum impios imitatus eos damnet quĩ huic communioni repugnant? Cùm certè qui contra præceptum Dei venerit, meritò dam- nari debeat. Quamobrem vel huius quoque teſtimonio àdαρσοοονν eſt, altera aut vtraque Sacramenti ſpecie vti. Vis autem vt etiam Græcorum teſtimonia proferam quibus pla- Sræcori hæreſis num faciam, quòd& ipſi àεαοοον id eſſe iudicauerunt? HAR. At vtuntur vtraque Græ- Sehe,n eee ci. ARA. Vtuntur: quò maius pondus eorum teſtimonium habere debet. Non ignoras chariſtia. proculdubiò quanta fuerit inter Græcos& Latinos animorum acerbitas, quemadmodum Oræcorã& La- illi à Latinorum communione ſe præciderint, idq́ue propter vnam voculam ad Symbolum 42 acerbiias. Conſtantinopolitanum adiectam, quos vſque eò abominabantur, quemadmodum in actis Lateranenſis Concilij ſcriptum eſſe dicitur, vt ſi quando Sacerdotes Latini ſuper eo- rum altaria celebraſſent, non priuùs ipſi ſacrificare vellent in illis, quàm ea tanquam per hoc æræcorum aaſas inquinata lauiſſent. Quin& Baptizatos a Latinis, auſu temerario rebaptizare præſumebant. iemeraria. Quos itaque tanto perſequebantur odio, num eos prætermiſſuros fuiſſe putas, ſi qua in re violatæ Chriſti inſtitutionis conuincere Latinos potuiſſent, quin id ſedulò fuerint facturi, quò iuſtiorem habere cauſam poſſent eos perſequendi,& ſe ab eorum communione ſepa- . randie HAR. Veriſimile eſt, quod dicis, nihil eos intentatum relicturos fuiſſe. AR A. Atqui cad. Noreminũ. ſi Florentinum Concilium legeris, ante centum& amplius annos habitum, hac ſola de vo- ce, filioque ad Symbolum Conſtantinopolitanum adiecta, longam fuiſſe diſceptationem vi- debis: de Sacramenti Euchariſtiæ vſu, ne iota quidem reperies. Adeò homines illi& do- cti& ingenioſi, nihil ad rem pertinere putauerunt, vterentur laici calice nécne: plus adeò poſitum in eo iudicauerunt in azymone an in fermentato pane Chriſti corpus conficere- Orætors comro tur. Itaque de hoc fuit nonnihil controuerſiæ, de ſpeciebus Sacramenti prorſus nihil: de- eeh rca corpoo cretumque eſt quod ad azymum attinet, ſicut ſuo Latinos, ſic ſuo quoque ritu Græcos re- na ctè conficere. Quin& in Lateranenſi Concilio fuit conſtitutum, vt mores& ritus Græco- rum quantum cum Deo poſſent Latini ſuſtinerent. Adeò nullum in eo viſum eſt commit- ti piaculum, quem vel hi vel illi ritum obſeruarent. Cùm autem(ſicut paulò antè comme- morauit) tantopere Græci cuperent à Latinis eſſe diſiuncti, ac Vatiniano quodam odio eos perſequerentur, quos etiam pro ſchiſmaticis habebant, nunquid aut ingeniumillis defuiſſe putas, aut eloquentiã, quaplanum omnibus facere potuiſſent, quàm horrendum ab eis flagi- tium fuerit deſignatũ, qui non modò nõ cuſtodierint quod fuit apud eos depoſitũ, verume- tiam verbũ& inſtitutionem Chriſti cõtempſerint,& conculcauerint, qui Dei filios ab effu- ſo ſanguine, ſine quo nõ eſt remiſsio peccatorũ prohibuerint,& eos à poculo quod Chriſtus ĩpſe bibi iuſsit, arcuerint? Nũquid non hæc& hoc genus alia tragicis verbis exaggerare po- tuiſſent? Et certè non deerat in illo Florétino Cõcilio vir inter alios& doctus& eloquens Martut quidem Marcus Epheſius, implacabili quodam odio flagrans erga Latinos, cuius non alia in re cura Epheſius, impla: conſumebatur omnis, quam ſi qua ratione potuiſſet efficere ne conueniret inter Græcos& Lerfhr urr. Latinos, cùm ſe mori priùs paratum oſtenderet, quàm vr ei decreto ſubſcriberet, quod vna- cilis Floreutino. nimi ſententia Græcorum& Latinorum omnium de Spiritusſancti proceſsione fuerat pro- mulgatum. Cumis videret, quoad huncarticulum, nihil ſe poſſe proficere, nonne larilinnun 1 ſe,& mod0 „) 1**. bus Conclis, O quxſtio. Crlel jntelligeb, Viſum lünoneſt oratio tua ſeye verbaBöitees negue vololes ellarum œitum cts qloc cen Dominlex: gaa pl ils 3 a Lcleſia0 azusdcisà Chi mrum Chriſtian icentem intelli cie kicipotiantu dam referatlub intetceſsit, qudo quin maga e eates iniquitati ſum fuerit, id fa meis teſpondere qualttas innoxi- que peccato facl poteſtate verſam nepericulo non ſtodiar, aut ſiqui jpſa amen ſolop lus eſſe perrexer qui fllios parent Ceterum ſi carni malor debetur c no quos genera lius aut inetdic eius præcepti tr & Ecdeſam,& quod eſt manda ſponſo ſuo Chr que ſpeciem 4 cum omnibus; guactaginta di- omne luültuliltis Chriſtus circun dum dedit, yos ncermentaro O us vini calicem Mm conſecrzriy tiſtus ecena f ceremonie velit d Dl ndo perg danos Kad ai sCrii,ni a AIminnt 7. Set.egonan an lällberſei h. rerot haxete n ucharſta, l los imitarue at nei ſenert an pe eſt, Aner u nonia prokenn 4 R. At vtuntrſ 1 habere cedet, d. acerbitas, i am voculm t antur, quex u Sacerdotes! t „ quamean t lorebaptigan à ros fullepun n idſedul i Hdeorum comd i dlicturosfuiſt i¹ os labitum, i am füiſſe dſch i 3. Adeoholl e liicj cliceenei it ne Chrifi co- ๠unmenipld dr ſuo quocder 41 m,ſtmord. um ineo il 2¹ em(cut pal u. Tmcinon duttingem n, Ambonend* gulessc 5 rein,qi 5 eziroa r a b felbds pr ao lbſe 12 eiprocki rins rotere 1I 1h „ CO MMVNION E. 337 habuit campum exclamandi contra mutatum in Euchariſtia, Fuchariſtiæ vſu Chriſti inſtitu⸗ tum, contra præceptum eius violatum, contra fuſum è Chriſti latere(anguins, Dei filiis erep- tum, vt vel hanc ſolam eſſe iuſtam cauſam diceret, quamobrem pro ſchiſmaticis& hæ 7 2* 8 reticis Latini& Occidentales omnes haberentur,& ab eorum cõmunione Oræci vel eousque ab- ſtinerent, dum ereptum laicis calicem reſtituerẽt? Crede mihi, nec animus illi nec ingenium, nec verba defuiſſent, ſi quid rectè dici poſſe contra totius occidentis receptũ vſum in Bucha- riſtiæ perceptione putaſſet. Quem ignorare non poterat, cum paucis antè annis Conſtãtien- ſe,& modò ſub illud ipſum tempus, Baſilienſe Concilium fuerit habitum: in quibus duo- Nulli præceptum bus Conciliis, quod in nullo alio factum antea legimus, multa fuit de vſu Sacramenti huius de calcce neceſſi⸗ quæſtio. Cæterùm ſicut alij Græci plerique omnes, ſic& Marcus hic Ephefius quantocun- que erga Latinos odio flagrabat, nec præceprum tamen vllum de calice neceſſario ſumendo Alaicis extare, nec vlla ex parte ſi ab eo abſtineretur, vétum eſſe contra Chriſti inſtitutionem intellligebat, atque ideò vel tria verba cum Latinis hanc quidem ob cauſam commutare viſum illi non eſt. HAR. Aliquid mihi tu dicere videris.& parmouit animum meum hæc oratio tua vehementer: ſed intereà tamen etiam ipſe fateri neceſſe habes clara eſſe Chriſti Verba, Bibite ex hoc omnes. ARA. Fateor eſſe clara: verum& illud clarum eſſe, tu quoque negare non potes, quòd hi omnes quibus hoc dixit Chriſtus, non fuerunt omnium Euan- geliſtarum teſtimonio qui cœnam Domini deſcribũt, niſi duodecim Apoſtoli, de quibus di- cit Marcus, quòd biberunt ex eo omnes. HAR. Quid igitur inde colligis: inſtiturionem cœnæ Dominicæ ad ſolos pertinere ſacerdotes? ARA. Non hoc Harpage colligo. Verùm quod ipſè faſſus eſt nulla prouocatus ira Lutherus, quod Oræci, quod qui ante centum an- nos ab Eccleſia Dei ſe præciderunt Boëẽmi fateri videntur, nihil tanquàm neceſſarium om-= nibus laicis à Chriſto eſſe præceptum de vtraque ſpecie Sacramenti percipienda: niſi fortè totum Chriſtianum orbem cætutire, te verò ſolum videre putas. HAR. Quantum ego te dicentem intelligere mihi videor, indifferens eſſe cenſes alterâne an Vtraque Sacramenti ſpe- cie laici potiantur. A R A. Natura quidem ſua eiuſmodi eſt, vt nihil ad ſalurem adipiſcen- dam referat ſub vna quis an duplici ſpecie communicet: ſed poſteaquàm Eccleſiæ decretum interceſsit, quòd recepta conſuetudo hæc pro lege ſit habenda, iam indifferens eſſe deſinit: quin magno ſe ſcelere obſtringit, ſi quis venire conrra legem hanc auſit. HAR. Quid habet ea res iniquitatis, i quis de eo quod natura ſua indifferens eſt, quod ſibi magis expedire vi- ſum fuerit, id faciat,& in ſuo quod Paulus ait ſenſu abundet? ARA. Bernardi tibi verbis quã meis reſpondere malo, viri tum docti, tum pij. Licet per ſe, inquieille, ipſà iniuncti operis qualitas innoxia ſit, adiunctæ tamen auctoritatis pondus obnoxium mandato, mandatum- que peccato facit obnoxium. Simul vt enim lex aut præceptum eorum acceſſerit, qui cum poteſtate verſantur, quæ præſtarentur, nécne, nihil prius intereat, ea poſtquam iuſſa ſunt, ſi- ne periculo non præſtari nequeunt. Verbi gratia. Rus vt colat, vt in forum eat, vt domũ cu- ſtodiat, aut ſi quid aliud eſt eiuſdem generis, nulla diuina lege facere filius obligatur, ſed hæc ipia tamen ſolo præcepto parentum accedente, veniunt in obligationem, vt ſi contumax fi- lius eſſe perrexerit, non iam contra mortalem patrem, ſed cõtra Deum peccet immortalem, qui filios parentibus morigeros eſſe iuſsit. Quæ autem præcepti, eadem& interdicti ratio. Cæterum ſi carnis noſtræ patribus ranta debetur à nobis reuerentia& obedientia„quantò maior debetur communi matri noſtræ omnium Eccleſie, quę nos Deo ſeruat, qus filios reg- no quos generauit, aſsignat? quantò grauioris peccati reus eſt qui conera præceptum il- lius aut interdictum venire audet? Non igitur in vſu alterius, aut vtriuſque ſpeciei, ſed in eius præcepti trãsgreſs ione peccatum eſt, quo iubemur honorare Patrem& matrem, Deum & Eccleſiam,& eius dicto audientes eſſe. HA R. Quid ſi diuerſum præcipiat mater ab eo quod eſt mandatum à Patre? ARA. Quid ſi cœlum ruat? fieri nulla ratione poteſt vt à ſponſo ſuo Chriſto, ſponſa diſsideat Eccleſia mater noſtra. HAK. Atqui certum eſt vtram- que ſpeciem Apoſtolis Chriſtum porrexiſſe. ARA. Certum: at quod ad eundem mo- dum omnibus aliis porrigere iuſſerit, certum non eſt. Quin illud certum eſt potiuùs quòd quadraginta dies ieiunauerit, vos nihilominus quadraginta dierum ieiunium prorſus omne ſuſtuliſtis, in eo ſolo, vt ex calice bibatis. Chriſtum vobis imitandum proponitis. Chriſtus circuncidi ſe fecit, nunc nemo circunciditur. Chriſtus pranſis hoc Sacramen- tum dedit, vos itidem vt Catholici non datis niſi ieiunis. Chriſtus in azymo confecit, — in fermentato Graci, nec eſt, qui tria verba cum eis proptereà commutanda putet. Chri- 9 ſtus vini calicem(ſi quid Cypriano credimus) aqua miſcuit, neque niſi mixtum aqua vi- num conſecrari voluit, vos nihil id ad rem pertinere putatis, nec vinum aqua miſcetis. Chriſtus cœna facta, lauit pedes diſcipulorum, vos riſu proſequimini ſi quis hoc genus cæremonixæ velit obſeruare. Atqui Bernardus lotionem hanc magnum vocat Sacramen- rum, quod ante eum quoque ſic appellaſſe videtur Ambroſius. Cyprianus verò, cum Chri- ſtus lauit pedes Apoſtolis, hoc eum ſolenni deuotione omni tempore agendum iaſtituiſſe ſcribit, quod etiam illa verba non obſcurè videntur indicare, ſi ego magiſter& Dominus laui pedes veſtros,& vos debetis alter alterius lauare pedes: exemplum enim dedi vobis, vt LELI2 quemad- rio ſumẽdo à lai- cis, nec ſi ab eo abſtintant, contra Chriſit inſtitutio⸗ nem fieri. Matt 26. Mar. 14. 1. Cor. II. Nibhil tanqud& ne⸗ ceſarium omni-⸗ bus laicis à Chri⸗ Ho præceptum. Magno ſe ſcelere obſtringit, qui conſueiudini Ecea cleſtaæ obluclatur. Rom. 14. De præcepto G dipenſatione. Ki Patribus car- nis dehetur reue⸗ rentia, multò ma: ior debetur com- muni matri oma nium Eecle/ſiæ. Fieri non poteſt vt à ſponſo fuo Chriſto, henſa d: ideat Eccleſta Mater noſtra. Matt. 4. Lac. 2. Matt. 26. Marc. 14. Ioan. 13. In ſerm. de eæna Dom. In ſer. de Chri mad. Lib. 5. de Facra: men. cap. i· Ioan. 13. Chriſti exem pli. — —— Multa bræcebta mn Vetent& no- E iEge mnidla, vel non bſer⸗ Aald. Ioſue I. 1. Mac. 3. Nam. 21. Ioan.3. 4 Keg. 18. Heut. 20. Num. 25⸗ 1. Keg. 15. Matt. 29. In oↄratione in ſautlã᷑ lauacrum Hom. 4s. Adulti prius dor cẽdi Chriſti myr ſteria quàm bap: aixandi. Baptizare quid. Lib. 4. Epiſi.⁊. Aff. g. De ſpiritu ſautlo. Cap. 12. Brent. in Cathe- ciſin. ſao. I. Cor. I3, Dan.. Iacob 5. 7,, VValden ſes didti vug0 Picardi. Deut 20. Malth. 5. DE VTRIVSQDVE SPEGIEI quemadmodum ego feci vobis, ita& vos faciatis. Nõô minuùs expreſſum hoceſſe mandatum videtur de lauandis pedibus, quàmm illud, bibite ex hoc omnes,& tamen tantum abeſt vt vos illud obſeruari velitis, vt ſi quis etiam pius id faciat, eum cachinno proſequendum putetis, in ſolo calicis vſu tam eſtis anxiè ſuperſtitioſi. Quàm multa autem recenſere liceret, cùm in veteri tum in noua lege præcepta, quæ vel mutata nunquam, vel non ita ſunt anxiè obſerua-⸗ ta? Nihil dicam de circunciſione ſublata, de Sabbatho in diem Dominicum, præter vel(quod alicui videri poſsit) contra præceptum Dei tranſſato, nes illud commemorabo: ſub lege quo- que circunciſionem in deſerto, Sabbathi ſanctificationem, ingruente bello fuiſſe à Macha- bæis intermiſſam. Nônne Moyſes ex præcepto Domini poſuit ſerpentem æneũ, cuius etiam in Euangelio fit mentio, quem poſteà fregit Ezechias? Nonne manifeſtum Dei præceptum eſt, Non occides? perfodit nihilominus Phinees duos ſimul,& occidit contra præceptum hoc,& à Deo laudatur. Saul contræ plectitur, quòôd Agag Regem pinguiſsimum non oc- ciderit. Sed ad Sacramenta noſtra veniamus. Nonne Chriſtus apertè dixit: Euntes docete omnes gentes, baptizantes eos. Vos itidem, vt nos, baptizatis eos, qui non docentur at- que adeò qui nec doceri poſſunt. At Gregorius Nazianzenus quem Theologum Gréęci vo- cant,& ſi baptizari infantes, maximè ſi periculum imminet, non prohibet, conſilium ta- men dat, vt qui ſunt extra periculum conſtituti, ſaltem triennium plus minus expectent, vt myſticum aliquid audire& reſpondere queant,& ſi non perfectè, ſaltem ſingulariter intelligant, atque ita ſanctificent animos& corpora magno illo ſanctißcationis myſterio. In qua ſententia fuit Ioannes quoque Chryſoſtomus, aut quiſquis ille fuit auctor operis im- perfecti in Matthæum. Sic his quoque non poſtremi nominis Theologis viſum eſt priùs vt docerentur baptizandi, quo Chriſti præcepto ſatisfieret, quod clariùs eſſe videtur, pro his, qui baptizandos infantes eſſe negant, quam quod adferunt hi pro ſe, qui pro calice tanto- perè pugnant. Iam verò iuſsir Chriſtus baptizare, nunquid ſeruatur is apud omnes? Quid eſt aliud baptizare, niſi immergere? At quùm aliis multis in locis, tum in patria noſtra præ- ſertim, non merguntur infantes, verum perfunduntur tantum. Non defuerunt autem etiam Cypriano ſeculo, qui ſic perfuſos pro baptizatis habendos eſſe non putabant. Quos ille reprehendens, negat in vſu Sacramenti ſic eſſe gratiam externis ritibus alligatam, vt non totum credentibus, conferant diuina compendia. Sed& forma baptizandi, quam Chriſtus ipſe præſcripſit, nunquid exactè fuit ab Apoſtolis obſeruata, quos non in Patris& Filij& Spiritus ſancti, ſed in ſolius Chriſti nomine baptizaſſe legimus? Si quidem Chriſti appellatio, ſicut à Baſilio ſcriptum,& ab Ambroſio videtur eſſe repetitum, totius deitatis eſt profeſsio. Quippe, queę ſimul declarat,& Deum Patrem qui vnxit,& Filium qui vnctus eſt, & Spiritum ſanctum, qui eſt vnctio. Et repertus eſt noſtro ſeculo, qui diceret quòd Chri- ſtus non collocauit fundamentum Baptiſmi ſui ſuper certis literis, ſyllabis& dictionibus, nec alligauit nos ad certa verba. Non enim inſtituit magiam, quæ ad certam verborum for- mam,& ritus alligata eſt. Sed inſtituit cœleſtia Sacramenta, quæ conſtant ſua ipſius ſenten⸗ tia& voluntate iis vel illis verbis nobis ſignificata. Quod negat ad certam verborum for- mã alligare nos Chriſtũ voluiſſe, putàſne, quod is ſeriò crediderit ad externũ calicis, ſum ho- mines eũ alligare voluiſſe, quãuis eum exigere ſeriò videatur. Quòd verò viſum fuit Spiri- tui ſancto vt abſtinerẽt homines a cõtaminationibus ſimulachrorũ,& ſuffocato,& ſangui- ne, nunquid vel nunc obſeruatur, vel ipſorum etiã Apoſtolorum temporibus, per omnia fuit ab omnibus obſeruatũ? Prætereo nunc illa quæ minutiora videri poſſunt, quòd virum aper- to, mulierem velato capite vult orare Paulus, num& hoc apud omnes in vſu eſſe videmusè? HA R. Quãtum ex hoc ſermone tuo colligere licet, nullum eſſe nefas putas contra Dei præ- ceptum venire. ARA. Non ita inſanio vt hoc putem. Verùm quod ante centũ& ampliuùs an- nos à quodam viro pio& docto, cum hoc ipſum genus argumẽti tractaret, ſcriptũ eſt, idem tu quoq; tibi dictum eſſe puta. Nullus, inquit ille, idelis Catholicus dicit, dictũ hoc Ioannis: Niſi mãducaueritis,&c. vel alia mãdata Chriſti non eſſe ſeruãda: ſed Catholicus dicit, quod vniuerſalis Ecclefia melius intelligit, quæ ſunt Chriſti mãdata,& qualiter ſint ſeruãda, quaàm Huſsitæ. Iàmne rem intelligis: An vis vt exemplis etiam illuſtriorem reddam? Proferã vnum & alterum exemplũ. Dictuũ eſt à Chriſto: Nolite iurare. Hic dicit aliquis ex fratribus VVal- denſibus(quos vulgo Picardos vocant) eſſe Chriſti mandatũ, vt ne quiſquam omnino iu- ret quacunꝗq; tandem ex cauſa. Reſpondebit Catholicus: Non tam eſſe mandarũ quàm con- ſilium: aut ſi mandatum ſit, hoc eſſe mandatũ vt ne iuretur per cœlum aut terram, non au- tem vt ne iuretur per Deum, conſuetudinemꝗ́; iurandi potius quàm iuramentum his verbis interdictum eſſe, præcipuè ſi quis non voluntariè, ſed neceſsitate coactus, verum iuret. Simi- liter: Non occides, quin ſit mandatũ Dei, nemo Catholicus negabit: Sed quòd ita obſeruan- dum ſit, ſicut Picardis videtur, vt etiam præcepto iudicis neminem ſit fas occidere, id Verò negat vniuerſa Carholica Eccleſia. Ad eundem modum& illud quod à Chriſto dictum eſt: Si oculus tuus ſcandalizat te, erue eum,& proiice abs te, ſi quis ad literam intelligere velit, ſicut facere Picardos fertur, quorum etiam nonnulli oculos ſibi eruiſſe dicuntur, Catholicus & ſi Chriſti mandatum hoc eſſe non ibit inficias, ſic tamen vt Picardi volunt, intelli gendum elle tieJerim nega.. Vni ſ eg bicro⸗Jri arium pla necellarum pie Aos, ecarhgqua rel oꝛtepilat ſtentbes qlſe Chuittsprch „enColare hritt 11. 4* neyo lileit e concenDatos ell Enitecepta eſt Umfuiſe contt Unem ſuum ca ſedquò magis tamusSi,cum ſt, omnidus eti cetsecum ptaſc pes fetent;ſelt & alios videre! riam celebrarij di debeant. A5 conetur abroga daptizantes: qu quid ided non! Ecdeſiæ videtun fngimur eſſe co probandum alte mo loco(unt po rea deſitum eſt! teger ſumitur, dumerforem N guinem elſe cre Niuus Kintege uus& ureger, Vt igitar huic quodlub quali indicaretur,xi9 fficatius enim ſenſu dercipitd cur etiam noni 608 mortuo co ſcorſum bibant lumunt Bucha 3 Chriſtim nne peci dur quibus dimfa en no eſt ſ -„ r AaTIDeaà 4¹ d lle Nlcch it dro le qulppo n 141 17, 14 atur ld apudeh s s tuom Inpna m. Non deit a Sellenonou a rarn. Ternls Ttldus . 4 1 uata, quo,nm in 4 egimuS!Ihd 1 aperſphl doc 5 peikaom, Fnh Hen t& Flüumqg i lo, qui cien 1s, Gylabbl rad cenant d rconſtantli 1 t ad cettamt 4 aWdextemüd † uod vero! 1 ſl — drü,&ſußoc K titractate: 9 ascch d Cabo* 4 mnuallter lt 2 1.n rem recdaf 1* alcuisef e „ne aullc. tnec 2Ä m eſfemd 11f all 4 COMMVNIONE. 338 eſſe negabit. Verum audi Harpage, quod ſit præceptum Dei, neque toties illud mihi nunc de- inceps obiicito. Ynicum eſt Dei præceptum, dilige. Verbum eſt abbreuiatum. Dilige, inquit Auguſtinus,& fac quod vis. Ad hoc vnum præceptum referuntur omnia quæcunque de re- bus ſiue ritibus externis conſtituta ſunt: de quibus nullum ferè præceptũ eſt adeò neceſſariũ, quod, ſi res poſtulat, non cædat aliquando charitati, quæ ſola neceſſaria eſt. Nam abſq; Sacra⸗ mentis, modò ne quis ea contemnat, ſaluus homo fieri poteſt in neceſsitatis articulo: abſque charitate, etiamſi millies ommia Sacramenta perceperit, ſaluus eſſe nemo poteſt, vt rectè di- ctum ſit a Thoma Aquinate, quod omnium actuum humanorũ regula, lex eſt charitatis di- uinæ. Quod vidit etiam Lutherus, qui cum nondũ totus in ſenſum reprobum datus fuiſſet, 3is verbis, quorum antè paulò meminimus vſus eſt. Quoniã nihil de vtraq; ſpecie tanquam neceſſarium præcepit Chriſtus, præſtaret pacem& vnitatem, quam vbique præcepit Chri- ſtus, ſectari, quaàm de ſpeciebus Sacramenti contendere. Quę(malum)eſt, iſta tua, Harpage, religio?trepidare timore vbi timor non eſt? Certum eſt& indubitatum etiam illis ipſis con- fitentibus qui ſegregauerũt ſemetipſos, quòd nihil de vtraque ſpecie, tanquam neceſſarium, Chriſtus præcepit: certum eſt& indubitatũ, quòd pacem& vnitatem vbique præcepit, non ne culicem colare, camelum autem deglutire videris, qui contra id venire non audes, quod nuſquam Chriſtus precepit, contraillud verèò minimè reformidas, quid vbique tanquam ne- ceſſarium ad ſalutem Chriſtum præcepiſſe conſtat? Contra pacem, ſine qua, ſicut Paulus ait, nemo videbit Deum, ſine vtraq; ſpecie multi viderunt Deum,& videbunt, niſi fortè putas condemnatos eſſe omnes qui ſexcentis propè annis his vixerunt, quibus Chriſti fides in Po- lonia recepta eſt: quorum neminem præterquam his paucis ſuperioribus annis vtraq; ſpecie vſum fuiſſe conſtat ſine pace& vnitate, quam nobis diſceſſurus ex hoc mundo Chriſtus ad Patrem ſuum cœleſtem quaſi teſtamẽto legauit, neque vidit neq; videbit Deum quiſquam. Sed quò magis tibi ſatisfieri queat, paulò diligentius Chriſti verba, quibus nos vrges, excu- tiamus. Si, cum dixit Chriſtus, Bihite ex hoc omnes, præter Apoſtolos, quos tum bibere iuſ- ſit, omnibus etiã aliis, vt ex calice biberent præcepit, cur vos itidem& nos infantes ab eo ar- cetisecùm præſertim vſus obtinuerit Eccleſiæ primitiuæ, vt& ipſi ſacramenti huius partici- pes fierent, ſicut apud Dionyſium& Cyprianum,& Auguſtinum, Innocenrium, Zoſimum & alios videre licet? HAR. Chriſtus ipſe videtur infantes arcere, qui cœnam in ſui memo- riam celebrari præcepit, vt qui memoriam Chriſti celebrare non queant, ab ea cœna exclu- di debeant. ARA. Quid ſi eadem hae ratione paruulorum quoque baptiſmum Anabaptiſta conetur abrogare,& dicat: Chriſtus ait: Quiĩ crediderit& baptizatus fuerit. Euntes docete baptizantes: quamobrem qui doceri non poſſunt vt credãt, à baptiſmo excludi debent, nun- quid ideò non baptizabimus infantes? ſcilicet quod vobis videtur Harpage, rectũ eſt: quod Eccleſiæ videtur vniuerſæ, rectũ non eſt. HA R. Obſecro te, nunquid in eo Dialogo in quo fingimur eſſe colloquuti, nõ ſatis tibi rationes omnes confutatæ videntur, quæcunq; ad ap- probandum alterius ſpeciei vſum allatæ fuerũt? ARA. Mihi verò nequaquã: etenim quæ pri- mo loco ſunt poſita, doctorũ iudicio nihil ad cauſam pertinere videntur, neque enim propte reà deſitum eſt ſub vtraque communicare, quòd æquè ſub vna atq; ſub vtraq; Chriſtus in- teger ſumitur, ſed magis hoc factum eſt, cum ad effugiẽda quædam pericula, tum ad abolen- dum errorem Neſtorij, qui ſub ſpecie panis ſolam carnem Chriſti, ſub ſpecie vini ſolum ſan⸗ guinem eſſe credebat: cum Eccleſię veritas hec ſit, quòd ſub qualibet ſpecie totus ſit Chriſtus Viuus& integer, caro, ſanguis, anima& diuinitas:& ſiib ſpecie panis totus eſt Chriſtus vi- uus& integer,& ſub ſpecie vini non eſt tãtùm ſanguis, ſed totus Chriſtus viuus& integer. Vt igitur huic errori obuiam irstur,& mentibus fidelium rei veritas magis imprimeretur, quod ſub qualibet ſpecie totus eſt Chriſtus, dum id non ſolùm verbo, ſed etiam ipſo ſigno indicaretur, viſum eſt vtile ſub vna tantum ſpecie Sacramentũ hoc Euchariſtiæ miniſtrare. Efficatius enim imprimitur, quãdo cũ doctrina, quæ verbis fit, ſignũ etiam cõiungitur quod ſenſu percipitur. HAR. Quod ſi in populi communione tollitur calix, cauſa hæreſis huius, cur etiam non in presbyterorum? Certè hæretici idem cauillabuntur in ſacrificantibus veſci eos mortuo corpore, quod ſit ſanguinis expers, quandoquidem illi corpore non contenti, ſeorſum bibant ſanguinem? A R A. Alia eſt Harpage, ratio ſacris operanrium, alia eorum qui ſumunt Euchariſtiã extra ſacrificium, ſiue Sacerdotes hi ſint, ſiue laici. Illis enim ex inſtitu- tione Chriſti neq; cõficere neq; confectũ offerre, nec oblatũ ſumere Chriſti corpus licet, niſi ſub vtraq; ſpecie, vt quod faciunt, præcepti neceſsitate quadã obſtricti faciant, qua laici non tenentur, quibus(quod ĩpſi etiã, qui ſe præciderũt ab eccleſia Dei) fatentur, nihil præceptũ eſt tanquã neceſſariũ de vtraque ſpecie ſumenda. Quamobrẽè inſtitutionẽ Chriſti mutare viſum Eccleſis nõ eſt, ſed ea ſalua, prouidere voluit, vt error hic tolleretur, ſolis à calice laicis arcen- dis, quò ſic planum fieret omnibus, his præſertim qui ſeduci facilius poſſunt,& proptereà etiam ſignis externis id genus admoneri præ cęteris neceſſe habét: verùm nos& viuũ Chri- ſti corpus cum ſanguine, anima,& diuinitate ſub ſola panis ſpecie ſumere. HAk. Si nobis hãc licentiam permittimus vt propter hæreticos mutemus inſtitutionem Chriſti, quis tandem erit modus huius licentiæ? ſurgat hæreticus quiſpiam, qui quòd videt templa extructa LLI 3 ad In Epiſl. Toan. Traνr. 7. Notandums. Opuſculo.4 Verba Lutherd de vtraque ſpe- cie ſumenda. Pſal.13. Matt. 232 Fine pace nemo vnquam Deuns viſurus eſt. Ioan. 14. Bibite ex hoc ca⸗ lice omnes, quo⸗ modo eſt aceipi⸗ endum⸗ Matt. 160 Matt. 28⸗ Haæretici id recti eſſe quod ſibi vi⸗ detur: quod ver Eccleſiæ videtur vniuerſæ, non re: ctum putant. Quare deſitũ eſt ſub vtraque ſper cie cõömunicare. Eecleſiæ veriids de Sacramenuto Euchariſtiæ. Sigmum cum do⸗ ctrina coniunctũ, effĩcaciſsimum⸗ Alie ratio ſacrit operantium, alia eor qui ſumunt Euchariſtia ex- tra ſacrificium. Viuũ ¶hriſti cor⸗ bus cum ſangui: ne, anima,& di- uinitate ſub ſola panis ſpecie ſa: mitur. ——— Eceleſta nõ mu⸗- tat inſtitutionem Chriſii in Cacra: mentorũ vſu: ſed ordini tanti& modo expeditio- ri, præſtãtiorique prouidet. Ad ſolos Sacer⸗ dotes ſpectat Chriſti inſtitutio de J. acramento Eucharifliæ. Mar. 14. Luc. 22. Ican. 13. Nemo fideli vn quã dixit, de ne- ceſoitate ſalutis eſſe laicos vtriuſ que ſheciei parti eipes fleri· Matt. 28. Mar. 1s. 3. Cor. 12* Hoe facite, quid Mrificat. ſ0αn. 3⸗ Boëmorlii error. Verbis Chriſti ſſe cut nihil detrabe re, ſie addere ni⸗ hil oporiet. Lutherus omni Protheo muta: bilior- Cuiuſdam Iuthe riſiæ execranda in Deum lLla: Pphemia. Heb. 10. PDE VTRIVSQVE SPECIEI ad orandum& laudandum Deum, dicat Deum omni in loco laudandum& adorandum, an propter illum templa deſeremus?an potiùs docebimus vſum legitimum templorum? Surgat item hæreticus vt olim Arrius, qui dicat Chriſtum non eſſe parem patri, nec potentia nec vl- la re propter verba illa: Pater maior eſt me, an verba illa expungemus? A RA. Audiuiſti iam ſemel ex me,& iterum quòd ſibi licentiam hanc Eccleſia non permiſit vt mutaret inſtituti- onem Chriſti. Nam cum inſtituerit Chriſtus, vt hoc Sacramento neceſſariò ſub vtraque ſpe- cie conficientes vterentur, nihil de hac eius inſtitutione detraxit, Quos verò pari ex calice bibendi neceſsitate Chriſtus adſtrictos eſſe noluit, eos rectè ab eo abſtinere poſſe decreuit. Neque verò faciet vnquam Eccleſia, vt propter hæreticos vel inſtitutionem Chriſti violet, vel vnum ex ſcripturis apicem expungat. HAR. Quanitũ ex tuo ſermone colligere licet, ad ſolos Sacerdotes inſtitutionem cœnæ Dominicæ pertinere cenſes. ARA. Vſum Euchariſtiæ ad laicos quoque pertinere dubium non eſt: cæterum quod inſtituit Chriſtus vt conſecra- rent, vt offerrent, vt oblatum ſumerent, ad ſolos id pertinere ſacerdotes aſfirmo. Quod au- tem ad vſum attinet extra ſacrificiũ: ſiue ſub vna ſpecie, ſiue ſub duplici quis communicet: perinde valere me docuit Eccleſia, modò ſecundum ordinationem ſeu obſeruantiam eius id faciat. HAKR. Atqui clara ſunt illa Chriſti verba dicẽtis: Accipite, comedite, bibite ex hoc om- nes, hoc facite in meam commemotationẽ. ARA. Si clara ſunt, quid igitur cauſæ eſt quòd de eis nunc ambigimus? Certè de eo num dies nunc ſit, quandoquidẽ clarum eſt, nemo eſt quiĩ ambigat. Quid cauſæ eſt quòd ex quo tempore Chriſti recepit Euangelium Polonia, nun- quàm eo ſenſu, quem tu profers, intellecta ſint? Quid autem dico de Poloniaè vel vnum ali- quem profer ex quo tempore Chriſtus hæc verba prorulit, qui ſic ea ſit interpretatus, vt eſſe de neceſsitate ſalutis diceret, omnes etiã laicos vtriuſq; ſpeciei participes fieri. Certè qui ſit Catholicus proferes neminem cùm etiam illi ipſi, qui ſegregauerunt ſe noſtro hoc æuo,& ſcripſerint& ſenſerint vt audiuiſti contrarium. Vide autè ne ſit hoc extremæ, minimæꝗ; fe- rendæ cuiuſdã arrogantiæ, ſi te ſolum videre Chriſtianũ, orbem autem vniuerſum tot ſecu- lis in tam clara ſcripturarum luce cæcutiuiſſe perſuaſum habeas. Sed obſecro te, clara tibi vi- dentur hæc verba Chriſtiẽ Quid autemènunquid& illa clara non ſunt, Euntes docete omnes gentes baptizantes eos: Euntes in mundũ vniuerſum prædicate Euangeliũ? Num ideò bap- tizare, docere, prædicare, ad omnes pertinere dicemus etiã laicos? Certè negat hoc Apoſtolus dicens: Nunquid omnes Apoſtoli? Nunquid omnes Prophetæ? Nunquid omnes Doctores? Quòd ſi verba omnia, quibus in cœnæ inſtitutione Chriſtus vſus eſt, ad omnes etiam laicos perrinent,& conſecrabunt igitur& offerent laici. Cùm enim dicit Chriſtus, hoc facite, quid aliud dicere videtur, quàm hoc conſecrate, hoc offerte, hoc ſumite? Conſecrabũt igitur& of- ferent omnes,& erunt æquè Sacerdotes laici, etiam pueri,& fœminæ, atque hi qui ſè peculi- ariter diuino cultui manciparunt, nec vllũ erit inter Sacerdotes& laicos diſcrimen, non ſu- mendi modò, verùm& conſecrandi,& offerẽdi,& diſtribuendi, poteſtate cunctis non con- ceſſa tantùm, verùm& præcepta. H AR. Sed ſi propter hæreſim abolendam vſus vtriuſque ſpeciei fuit aliquando prohibitus, quãdoquidem nullus eſt Chriſtianorũ, qui hodie putet in Fuchariſtia mortuum corpus dari, nulla cauſa eſt cur interdictũ hoc duret diutius. ARA. Mi- rùm eſt quod hoc Auctor dialogorum audet affirmare, cum ab eo ipſo, cui dialogos hos di- cauit, ſecùs rem habere cognouerit. Neq; enim ignorat quanto ſtudio fuerit laboratũ proxi- mis his annis ſuperioribus, vt hi quoq; Boëmi qui calice vtũtur, nec vllo præterea errore alio ſunt implicati, ad vnitatẽ Eccleſiæ reduci poſſent, quibus iuxta conuẽta Concilij Baſileæ ha- biti, permiſſus fuit calicis vſus, ea conditione adiecta, vt communicaturos inſtruerèt Sacer- dotes, non ſub ſpecie panis corpus Chriſti tantùm, nec ſub ſpecie vini ſolum ſanguinem, ſed ſub qualibet ſpecie totum& integrum Chriſtum. Quam conditionem Boëmorum Sacer- dotes non receperunt, quum ſcriptum eſſe dicerent: Hoc eſt corpus meum, non additum, & ſanguis. Hic eſt ſanguis meus, non additum,& corpus. Verbis Chriſti ſicut detrahi nihil, ſic addi nihil oportere. Videntur autẽ tibi totum& integrum verè viuentẽ& viuificantem Chriſtũ in Euchariſtiæ Sacramento confeſsi, qui corpus abſq; ſanguine ſub ſpecie panis: ſan⸗ guinem abſq; corpore ſub ſpecie vini contineri contendebant. HAR. Nequaquam. ARA. Quid auté Lutherus. Quamuis Boëmorum hunc errorem aliquando grauiter impugnaſſet, nunquid ad eundem poſteà lapidem ipſe quoque non offendit, vt erat in omni genere do- ctrinæ ſuæ Protheo mutabilior? Legat qui volet, quæ contra Miſnenſis Epiſcopi mandata ſcripſit, ibi reperiet, eum pridem ſopitam hæreſim Neſtorianam reſuſcitaſſe. Noſter autem hic, qui nos in illo dialogo facit arbitrio ſuo de Sacramenti ſpeciebus contendentes, nun- quid& ipſe non ſe Neſtorianum apertè profitetur? Quid enim illa ſibi verba volunt, San- guis bibi non poteſt niſi effundatur? Homines acuti non vident adimi illis ſanguinem effu- ſumè Vt etiam ſi ſumant ſanguinem, nequaquam tamen bibant ſanguinem effuſum, illum inquã, quo Chriſtus& peccata purgauit, in æternumꝗ́; conſummauit ſanctificatos,& eun- dem bibi iuſsit? Et iterum: Difficile eſt non credere, cum ſpecie rem ademptam eſſe, hoc eſt, ſanguinem effuſum. Ac poſt pauca,& ſanguinem effudit,& ſanguinem effuſum bibi iuſsit. Nam vt corpus voluit edendum, ita ſanguinem effuſum bibendum, De hac ĩgitur iniurla queruntur Kicatut: Vohe nam ſub yttaq 4 anguie,ſe lorgeti men tur coxpus lls, cuis orils n miiarum eroh orodoin cac wrcteChritt odaiquis dẽ mumentalispa uud ſinguis Chriſtum ita lu qua dicit Aogu Chrictum, hoc Chritti capits buspreslile,ſa diiudicans cor ad id teſponde Bibitur effuſus Explices necel mine ſanguis ei ditur,nec funde qpidem aliquan laguinem hun ſtiteſungentis n eum quipro no- quodreſurrecti lus corpus hum Ecdeſie, cum co litaren futurun martyribus me⸗ Auguſtinus.Ci ellecontendit, quam vſu venii altero ranquam ptæ ſunt, gide. dere debemus quod nihileid tem pertineret. deſtitmnum eſſe doo nihil vela nndam aptiuse no criptum le dus hec non al mpotertne quj 3 li faäncia: le ümernin Kngudde un i r du d engln au d S kunc 1 winx, zt KLico, potelta abole tianori oc dun o ipſo, dudiofl ecvlo dnueta nicatul viniſc tioneſl rpus ſt erar liſcent reluſcl Os Al ſ lu ciegt Dom Kuicpi ig CO MMVNIONE. 339 queruntur filij Dei, quòd à ſanguine effuſo prohibentur. Qui toties vociferado queritur ef- fuſum ſanguinem adimi laicis, qui difficilè dicit eſſe, non credere cum ſpecie rem ademptam eſſe, hoc eſt, ſanguinem effuſum, nônne tibi videtur eum à corpore ſeparare, nec aliud quaàm exangue mortuumque corpus ſub ſpecie panis relinquere? HAk. Quid ego audio: An non effuſum ſanguinem bibimus? Nunquid falſum eſt, quod ſcriptum à Proſpero legitur? Cùm frangitur hoſtia, cuùm ſanguis de calice in ora fidelium funditur, quid aliud quàm Dominici corporis in cruce immolatio, eiusꝗ́; ſanguinis de latere effuſio deſignatur? ARA. Rectè Pro- ſper, modò tu rectè quod ſcribit, intelligas, certum eſt,& indubiratum in Euchariſtiæ ſacra- mento verum& viuum Chriſti corpus& ſanguinem realiter contineri. Cæterum fractio corporis& effuſio ſanguinis vera non eſt, ſed eſt quædam, vt ipſe Proſper ait, Dominici cor- poris in cruce immolati,& ſanguinis de latere effuſi deſignatio. Itaq; nõ frangitur, non ma- ſticatur: non effunditur, non bibitur niſi ſpecies. Chriſtus autem ipſe ſub vna non minùs quaàm ſub vtraq; ſpecie manet integer, nec ſumptus cõſumitur, nec vnquam vel corpus eius à ſanguine, vel ſanguis à corpore quoties fideles eum ſumunt, ſeparatur. Chriſtus enim re- ſurgens à mortuis, iam non moritur, mors illi vltrà non dominabitur. Non amplius frangi⸗ tur corpus eius, non ampliùs funditur ſanguis eius, qui ſemel pro nobis fuſus, ſemel pro pec- catis totius mundi ſatisfecit, vt eum iterum effundi neceſſe non ſit. Craſſus hic fuit Capher- naitarum error, qui cùm carnem ſuam Chriſtus manducandam eſſe diceret, ſic intelligebant quomodo in cadauere laniatur, aut in macello véditur, nõ quomodo ſpiritu vegetatur. Qui⸗ bus rectè Chriſtus: Caro non prodeſt quicquam: Spiritus eſt qui viuificat. Nihil eſt igitur quod aliquis de corporali manducatione ſomniet. Hæc manducatio& bibitio partim eſt ſacramentalis, partim ſpiritualis. Manducatione ſacramentali ſumitur quidem verum cor- pus& ſanguis Chriſti, ſed non maſticantur neq; bibuntur niſi ſpecies. Cæterùm quando Chriſtum ita ſumimus vt in eo maneamus& ipſe in nobis, ea manducario ſpiritualis eſt: de qua dicit Auguſtinus, vt quid paras dentes& ventrem? crede& manducaſti. Credere in Chriſtum, hoc eſt manducare Chriſtum. Ac niſi quis manducauerit ad hunc modum, niſi Chriſti capitis& corporis per charitatem effici membrum ſtuduerit, nihil ei proderit denti- bus presſiſſe, ſacramẽtaliterq; manducaſſe, quin potiùs iudicium fibi manducat& bibir, non diiudicans corpus Domini. HAR. Oppido quàm lubens hæc audiui ex te. Sed obſecro te, ad id reſponde quod interrogaueram, nunquid non effuſus Chriſti ſanguis bibitur? ARA. Bibitur effuſus,& non effuſus. HAR. Hoc quidem ænigma eſt, Dauus ſum, non Oedipus: Explices neceſſe eſt, ſi vis vt intelligam. ARA. Si effuſum a corpore ſeparatum intelligis, à ne⸗ mine ſanguis eiuſmodi bibitur. Nam qui ſemel pro nobis eſt effuſus Chriſti ſanguis, nec fun ditur, nec fundetur deinceps vnquam. Sin aurem effuſum ſanguinem, eum intelligis, qui fuit quidem aliquando à Chriſti corpore ſeparatus, verùm ad reſurgentis Chriſti corpus rediit ſanguinem hunc ſacramentaliter bibi dubiũ non eſt, quin poſteaquam ſemel ad corpus Chri ſti reſurgentis rediit, ab eo ſeparari deinceps nunquam poteſt. Neq; enim exiſtimare debes, eum qui pro nobis effuſus eſt, Chriſti ſanguinem eſſe alicubi extra corpus eius. Legimus quòd reſurrectio noſtra ſit cõformis futura reſurrectioni Chriſti. Reformabit enim, ait Pau- lus, corpus humilitatis noſtræ, configuratum corpori claritatis ſuæ. Quòd ſi certa fides eſt Eccleſiæ, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem,& morrale hoc induerit immorta- litatem, futurum vt redeat totum id quod fuit de veritate humanæ naturæ, ita vt etiam quæ martyribus membra fuerunt amputata& abſciſſa, in reſurrectione reſtituta illis iri ſcribat Auguſtinus. Cùm ſcriptum ſit quòd capillus capitis veſtri non peribit: quòd vſq; eò verum eſſe contendit, vt etiam quæ comeſtæ ſunt carnes hominum, quod famis tempore nonnun- quam vſu veniſſe legimus, ea his quorum primitus erant redditas iri cenſeat ab illo quippe altero tanquam mutuò ſumptas deputari, quæ ſicut æs alienum, ei reddendæ ſint, vnde ſum- ptæ ſunt. Si de noſtris corporibus ita futurum ſperamus, quantò magis factum iam de eo cre dere debemus, quem Paulus primitias vocat dormienrium Domino noſtro lIeſu Chriſto: quòd nihil ei defuerit reſurgenti, quod ad integritatem corporis, humanæq; naturæ verita- tem pertineret. Præcipuè verò, non potuit, neque poteſt Vnquam illud corpus eo ſanguine deſtitutum eſſe, per quem IESVS vt ſanctificaret populum ſuum, extra portam paſſus eſt: quo nihil vel ad ipfius CHKRISTI gloriam illuſtrandam, vel ad noſtram ſpem corrobo- randam aptius eſſe poteſt. Humanitas CHRISTI, quemadmodum à Ioanne Damaſce- no ſcriptum legimus, ſaluriferam virtutem habuit, ex virtute verbi ſibi vniti. Cùm autem ſalus hæc non aliundè nobis contigerit, quàm ex profuſo pro nobis CHRISTI ſangui- ne, poteritne quiſquam dubitare, ſanguinem illum, qui precium eſt redemptionis noſtræ, in quo ſolo fiducia noſtra omnis nobis eſſe debet collocata, ad CHRISTI corpus reſurgẽtis rediiſſe, ac vnitum diuinitati, cæteris humanitatis partibus adiunctum eſſe, nunquam ab eo diſiungendum? HAR. Nemo pius dubitauerit. ARAT. Quid igitur iſte ſomniat de effuſo ſanguine, quaſi denuò fundatur, cùm ex calice bibitur, cùm effuſus ille jam ſanguis non ali- bi fit quam in illo corpore glorificato, in quo reſurgens Chriſtus non ampliùs moritur, nec ſanguis eius funderur amplius, ſed ſicut in cœlo localiter, in verbo perſonaliter, ſic ſub panis LLI 4.& vini — 1 cuùm frangitu⸗ hoſtia, quid has re deſignatur. In Suchariſtiæ ſacramẽto veri E viuum Chri⸗ ſti corpus cõtine- tur realiter. Chriſtus non me nus ſub vna ſpecie quã ſub vtraque mauet integer. Kom. 6. Capharnaitæ. Ioan.s. Manducatio eor⸗ pPoris, exhibitio ſanguinis Chriſti partim ſacrameꝝ ialis partim ſpi- ritualis. Tract. 25. in Ioan. 1. Corinth. it⸗ Quomodo ſit in⸗ telligẽdum, quod eſfuſus ſanguis Chriſti bibitur. Eſuſus Chriſli ſanguis non eſt alicubi extra corpus eius. Philip.z. 1. Corinth. i5. Integra Chriſti, & noſtra futura reſurrectis. Lute. 2I. 4. KReg. S. 2. Corin th. is. corpus Chriſti nõ poteſt ſangui⸗ ne deſtitutu je⸗ Hebr. 13. Fanguis ad Chri⸗ ſti corpas re furz geutis rediit, ae vnuitus eſi diui⸗ nitati. Carꝰ, ſanguis, cui ma,& diuinitas in Chriſto, ab in- gicem ſeparari nequeumi. Facramentario- runn error⸗ Ferttetiani, hoc eſt, noui Arriani. Zuingliani ſaera: menxarii. Fententic Yoxnis VVieleffi, atque Todnes Hus dam: nata ab Eceleſia. Toannes IViclefſi impietas. Faeramentario- rũ( ateſmus. Sſal.i3. G 52. EFfæreticori quò zendat autentio- Omnia fibi volt licere hæretici no: firi tem poris. Qui Eeeleſiæ Ca ⁊ holicæ ſenſum & conſenſum ſequ lur, nullo modo errore poteſt. Hier. 2z. 28. E 26. Phari ſci ſeriptu⸗ rarum teſtimouio Chriſtum nõ eſſe Prophetam.& eſſe morte dignaã contendebani. DEB VTRIVSQVE SPECIEI & vini ſpeciebus eſt ſacramẽtaliter, vt ſiue quis ſub vna, ſiue ſub vtraq; ſpecie ſumat, totum CHRISTVM ſumat cum carne, ſanguine, anima,& diuinitate, cum hæc ab inuicem ſepa⸗- rari nequeant. Sed ſic plerunꝗ; ſolent, qui de ſpeciebus ſacramenti Euchariſtiæ contendunt: Nimium altercando veritas amittitur, dixit ille. Dum contendunt de his quæ videntur ſpe- ciebus, amittunt eum qui carnis oculis non videtur, verè ſub illis latentem, qui verè ſalus no ſtra eſt, Dominum noſtrum IESVM CHRISTVM, ex vtraq; ſpecie, quando ſeorſum corpus, ſeorſum dari ſanguinem imaginantur,& imprudentes in errorẽ Neſtorij prolabun- tur. HAR. Quid tu ais imprudentes nunquid non hic ipſe ſcriptor, qui nos de vtraq; ſpecie facit contendentes, apertè negat panis& vini ſubſtantiam, in corporis& ſanguinis Chriſti ſubſtantiam conuerti,& cum ſuis Martinis pridem ab Eccleſia damnatum Berengarium du- cem ſequutus, quem nos auctoritate ſeripturarum adducti, Chriſtum credimus incarnatum, eum præter ſcripturarũ auctoritatem facit impanatum. ARA. Audiui quòd ſcripſerit de Ec- cleſia librum, quàm plurimis erroribus ſcatentem,& his quidem grauibus, in eo fortaſſe hoc quod dicis, aſſerit. HAR. Et hæc& alia multa, abſurda blaſphema, impia. ARA. Nunc tu vi- de quorſum tandem euadant altercationes iſtæ. Sicut altercar io de ſanctorum inuocatione, produxit nobis Seruetianos, hoc eſt, nouos Arrianos, qui Chriſto Deo, Deiq; filio negant eundem quem Patri honorem habendum, dum ſolum Deum Patrem adorandum& inuo- candum eſſe cenſent: ita contentio de vtraque ſpecie genuit nobis Zuinglianos qui vocan⸗ tur Sacramentarij. Siquidem ab iis initiis res progreſſa eſt, vt primùm exangue corpus man- ducandum,& cruor potius quam ſanguis nobis bibendus dari crederetur. Qua quidem arte cùm effeciſſet Satanas, vt huic venerabili Sacramento minus iam honoris haberetur(quis enim aut veneratione proſequendũ, aut vitam ab eo putet expectandam, quod vita caret?) ſerpſit longiuùs, nec ſtatim eò proſiliit, vt negaret eſſe corpus Chriſti. Sed qus fuit olim Ioan- nis VVicleff, cuius erat ſectator Ioannes Hus, pridem ab Eccleſia damnata ſententia, panem in Euchariſtia ſimul eſſe cum Chriſti corpore docuit: Progreſſus eſt mox vlterius,& cùm in pane corpus eſſe Chriſti cõcederet, non alio ramẽ tempore, quàm, quo ſumeretur eſſe Chri- ſti corpus affirmauit, vt ſi quis extra ſumptionem adoraſſet, is grauisſimũ crimen idololatri non effugeret. His progresſibus ita factis, poſteaquam ſſthæc ex animi ſui ſentẽtia cedere vi⸗ det, iam euertit ſimul omnia: tollit ſacerdotium, tollit ſacrificiũ omnem beneficiorum Chri ſtimemoriam, ſempiterna quadam obliuione conatur obruere, dum hoc agit modis omni- bus, ne qua ſummi illius ac immenſi beneficij quo ſemetipſum Chriſtus redemptionem de⸗ dit pro nobis, memoria fiat& repræſentatio. Quibus ita iuxta voluntatem ſuam confectis, tum demùm impetu facto prorumpit eò, quò tacitus initio tendebat, vt iam apertè dicat impius, dicat inſipiens in corde ſuo, non eſt Deus. Non eſt Deus in hoc Sacramẽto, non eſt in eo viuum& verum corpus Chriſti, ſed merus eſt panis piſtorius, cui diuinos honores tri= buere, ſcelus, eſt idololatriæ committere. HAR. Quam bellè nobis artes Satanæ detexiſti, nunc demuùm intelligo, cum tanta contentione calix exigitur, nihil aliud quæri, quam occa- ſionem ab Eccleſia Catholica diſcedendi atq; vt aliquod initiũ eius rei fieri posſit. ARA. Re- ctè coniicis Harpage, ſed poſteaquam diſcesſio ſemel facta eſt, nil difficilius quàm finis eius inueniri poteſt. Si quis omnes noſtri temporis hæreſes conſideret accuratiùs, inde ſumpſiſſe as videbit exordiũ. Quamobrem errant vehementer, meo quidem iudicio, qui putant hoc religionis disſidium, quod apud nos per Satanæ miniſtros proximis his ſuperioribus annis excitatũ eſt, hoc modo ſedari poſſe, ſi laicis calix, Presbyteris vxores permittantur. Alere hoc fuerit magis, quàm ſedare disſidium. Quid enim eſt aliud quod hi qui ſegregauerunt ſe, vo- tis ardentioribus expetant, quàm vt vel vna aliqua in re ab vniuerſa Eccleſia Catholica ſe- parare ſe licitum ipſis eſſe queat? Hoc fundamento ſeparationis iacto, quò non eos progreſ- ſuros putas? Arguent erroris totam Eccleſiam, ſibiq́; poteſtatem eſſe datam, interpretabun- tur ab eius decretis cæteris etiam in rebus diſcedendi. Quid enim impediat quò minùs æquè in aliis atq; in vno hoc id eis liceat? Mentiar ſi hoc res ipſa non clamat, vbi facta eſt in huius Sacramenti vſu ab Eccleſia Catholica ſeparatio, quàm non multi ſint alij errores cõſequuti: Non Lurherani modò, ſed& Zuingliani,& Anabaptiſtę,& quotquot alij ſunt hęretici, vn- dè niſi ab vtraq; ſpecie deſciſcendi ab Eccleſia ſumpſerunt initium? Nunquid autem in eo acquieuerũt? Nunquid non ſimul& ſacerdotiũ,& ſacrificiũ,& Deum ipſum poſteà ex hoc Sacramèto ſuſtulerüt? Nunquid nõ& Picardi,& Seruetiani, hoc eſt, noui Arriani facti& in diuerſas alias formas mutati ſunt? Quare nihil fuerit homini Chriſtiano tutius, quàm ſicut Aliis in rebus omnibus, ſic& in hac Eccleſię ſenſum& cõſenſum ſequi: quod qui faciat, errare nulla ratione poteſt. Vociferetur aliquis ad rauim vſqʒ:Verbũ Domini, verbũ Domini: Euã⸗ gelium, Euangeliũ, nihil ea re moueatur pius quiliber, ac orthodoxus, etiã ſi multa ſcripturaæ rum examina produci videat. Nam& ſuo tempore Pſeudoprophetas, minimè defuiſſe ſcri bit Hieremias, qui& ipſi vociferati ſunt: Verbũ Domini: Os Domini locutũ eſt: Hæc dicit Pominus: cùm tamen nec miſiſſe ſe eos, nec aliquid eiuſmodi locutum illis eſſe, per Prophe⸗- tas ſuos dicat Dominus: eosq́ fures verborum ſuorum appellat. Iam verò Phariſæi: Nun- quid non ex ſcripturis Chriſtum non eſſe Prophetam: Chriſtum eſſe morte dignũ probare con- uod canonlcae Kon dume tmne aqpeoselt ncörrouelloyſe aut wüsalal 1 rigpnner. L drom lnpudent rlgNiii eni rrüm quod vnz dt pptodaui Putatlt, cumn el omnes oportea ila& Conſtan ſi laudabilem lccitum immut⸗ videmur, cum ſuſcepta? HaR videtur, vt omt venere nonpot tentes ſe eſſe ſaj qui ſapies eſſe tmgit periculoſi dices elſ putem J EDnon Rilludad ſiiment & vt vernacul- nulla dilerent is concedendi Nunquid exn aut legibus cor ſionis inuentu concedi, nihil. nullum præſci nunquam acqu paucis tibi nar cum eſt non pr cebrius ſit ua Aens ſbi nhn — ckum irj.2 nazided awimg ce biderlienr Lertendis 1 4 m. Vocantg elneen n do Deo, 5† T trtemad dandam, So ſti Sed od au cannn. etmoxg n, ouoim a. auis-müd an mnimi ſull ar ompem bde. zum hocz a9 hriſtusn t dlontaten eu, debat, r u sin hocè i ius icit obis artesſ al hllalud a ne usreiffeiſſ 8 Lciticli i t accuratt i gem iucic imis h’ſ nes pernſ Ae diquiſeg 3 cerſa Pal 4“ ucto,CuM eſſe cats 9 nimpeid un un, h u, fatai u t uorl„ m Nd O an: 8 Deum„ 1. 9 ¹ 9 COMMVNIONE. 340 contendebãt? Quorũ enim hæ voces ſunt: Scrutare ſcripturas,& vide, q́uia Propheta è Ca- Ioan.. lilæa nõ ſurgit. Et alio loco: Nos legem habemus,& ſecundũ legem debet mori, quia filium lidem 1s. Dei ſe fecit. Nunquid ſcripturas contra ſcripturarum auctorem Deum noſtrum non PrO.„„ pa ferebant? Nunquid non è ſcripturis Chriſtum non eſſe Deum, Deiq; filium, ſed ne Prophe- vene Atan tam quidem, quin potiuùs morte turpisſima dignum, pronũciabant? Num autem ſtatim fuit verum, qui ſcripturas adducebant? Scripturæ quidem, quarum vtebantur teſtimonio, veræ ſunt,& à Spiritu ſancto profectæ: ſed ſenſus quem ex illis proferebant, quàm longisſmè à veritate fuit remotus. Quamobrem nihil pij moueantur, ſi cum Satana Chriſtum in deſerto tentante dicat membrum eius aliquod: ſcriptum eſt enim. ſed ſi quis nimium obtundat ſcri⸗ pturas, reuerenter accipere ſe reſpondeant, ac ab eo procul abeſſe, vt eis vel in minimo con- tradicere velint. Cæterùm vnde didicerint hanc ſeripturam eſſe canonicam, cuius apud om-⸗ nes auctoritatem eſſe ſummam oporteat, inde ſe quoq; didiciſſe hunc& non alium ſanum illius ſenſum eſſe, à ſancta Eccleſia Catholica. Quare, cui fidem habuerint de ſcriptura hac, quod canonica, quodꝗ; ſit à Spiritu ſancto profecta teſtificanti, eidem ſe fidem habere, hunc & non alium eſſe ſcripruræ eius ſenſum aſſerenti. Ad hunc modum ſi ſe geſſerint, facilè Sa- tanæ laqueos effugerent. Neq; enim inter nos& eos qui exierunt à nobis, vlla eſt de ſcriptu- oe ſeriptura ra cõtrouerſia, ſed de eo tantum agitur, vtrum in ea interpretanda ſuam aliquam propriam, ſed de ſcripturæ aut vnius alicuius ſolitariam opinionem, an verò totius Eccleſiæ ſenſum& conſenſum ſe- Ji wendes qui oporteat. Quod poſterius quin longe ſit turius, non arbitror eſſe quenquam tanta præ- Ireneha ditum impudentia, qui inficias ire audeat. HAR.Nunc demùm Arator, qua de re agatur in- telligo. Nihil enim ſcripturis detrahitur, vt audio, ſed ſua manet illis auctoritas integra. Cæ- terum quod vnanimi omnium conſenſu, diuturnaq; totius Eccleſiæ cõſuetudine receptum eſt& approbatum, de eo priuata ſiua auctoritate ſecus quempiam cõſtituere velle nefas eſſe In Eceleſiæ iudt putatur, cum eiuſmodi de rebus Eccleſiæ iudicium expectare ſit neceſſe, in quo acquiſcere cio acquieſcere omnes oporteat. ARA. Probè ſententiam aſſequutus es Harpage. Nam hoc etiam ſibi volũt"mnes cpertet. illa& Conſtantienſis& Baſilienſis decreti verba, vbi dicitur: Quod ſine auctoritate Eccle⸗ ſiæ laudabilem conſuetudinem laicum populum ſub vna ſpecie communicandi ne ſit alicuĩ licirum immutare. Nunquid autem non Andabatarum more gladios in tenebris ventilaſſe videmur, cùm eſſet hæc tam inanis à nobis de ſpeciebus Euchariſtiæ Sacramenti diſputatio ſuſcepta? HAR.Nos quidem extra culpam ſumus Arator, ſed qui fibi tam catus& prudens videtur, vt omnes præ ſe ſtupidos, bardos,& truncos iudicet, mirum eſt hoc, eum animad- uertere non potuiſſe. ARꝓ. Nihil eſt quod mireris Harpage, non ſine cauſa dixit Apoſt. Di- Seee 5 centes ſe eſſe ſapientes, ſtulti facti ſunt. Sed& illud ſcitu eſt Salomonis, vidiſtine hominem, 1⁰0⁷0 s⸗ qui ſapiẽs eſſe videtur, ſpes eſt de ſtulto, quàm de eo multò maior. Nullos labi& errare con tingit periculoſius, quàm qui ſic apud ſemetipſos prudẽtes ſunt,vt cæteros omnes præ ſe cau dices eſſe putent. HAR. Hac quidem de re mihi propemodum ab te ſatis iam factum eſt. DE SACERPDOTVM CONIVGIO. E D non ignoras fortasſis, qui ſint apud nos religionis ergo motus excitati, peruenit & illud ad aures tuas proculdubiò non deeſſe quoſdã, qui fedari poſſe motus iſtos exi- ſtiment, ſi quorundã importunitati tria concedantur, calix laicis, Vxores ſacerdotibus, & vt vernacula lingua res diuina fiat. ARAT. Audiui hominèé etiam de reliquis duobus non⸗ Tria quæ fibi eon r. 3„.. cedi poſtulabant nulla diſſerentem, ſic enim ille dicebat. Tantum abeſſe, ſperandum, vt ſit concordiam rebus Heeetus Inchm his concedendis eſſe coituram, vt maior etiam ſit diſcordia metuenda. HAK. Qui fic? ARA. tiis Poloniæ. Nunquid ex me iam non audiuiſti, ſimul vt ſemel vna aliqua in re diſceſſum eſt ab eo quod aut legibus conſtitutũ, aut moribus Eccleſiæ totius eſt receptũ, non ferè finem fuiſſe diſceſ- fonis inuentum, quamobrem, qui petunt iſthæc, ſibi deorſum ab orbe reliquo Chriſtiano concedi, nihil aliud quàm initium ſibi diſcedendi permitti petunt: quo conceſſo finem ſibi nullum præſcribi patientur, vt maximè daretur illis, quod poſtulant, crede mihi, quod in eo nunquam acquieſcent. Sed quid in conuiuio quodam acciderir, in quo& ego preſens adfui, pPaucis tibi narrabo. Erant à quodam inuitati duo ex eorum numero, quibus quod Catholi⸗ cum eſt non probatur. Cumqꝗ; de religione(quod peruerſo ætatis noſtræ more nunquam peruerſes crebrius fit, quam inter pocula) ſermo incidiſſet, dixit vnus qui minus à Catholica tunc erat ite, pocula de alienus, ſibi nihil aliud mutandum videri de his quæ recepta ſunt,& diuturna Patrum con- Sneeee. ſuetudine approbata, quàm vt calix concederetur laicis, quo ſi potiri liceret, abundeè ſibi ſa-"em⁸ abere- tisfactum iri. Mox alius in eorum ſcriptis qui ſegregauerunt ſemetipſos verſatus diligẽtiùs, atq; ideò animo in prauis opinionibus magis obfirmato: Mihi verò, inquit, etiam ſi de cali- ce bibere liceat, nequaquam erit ſatisfactum. Alia cogitabat ille proculdubiò, nimirũ de ſub- Fabdole euiufta uertendis aris, de tollendis imaginibus, de ſeruitute ſoli Deo debita(Greci Aursę„ε ν Lati- Bæretiti cog- ni vocant ſacriſicium) prorſus abroganda, deq́; ſimilibus aliis, quæ niſi cofecta vidiſſer, nun⸗ 7se. quam erar animus illius acquieturus. Si vbi duo tantùm aderãât, diſſentire viſi ſunt, nec vtri- que ſatisfieri potuit, his quæ putantur Adiaphora concedendis: quid fururum putas in ades turba; Exgo, ideſt, cauſa- ———— Diſcordi genus bæ eticorum,& COrthadoxis ipſiſmet hæreticis maximè inui/um. Maich. 0o. Qui dicunt ſe eon rinere non poſſe, nolit potius quã nou poſint. Rom. z. in Ioan. Toan. 7. vehemenlia vo- lunt atis poteſlas dlieta. iere. 13⸗ I 75. 4. Theo. Lib. 2. ſtr. Sontinere nõ eſſe fati rem, ſed Dei donum. ier eract.*. in Matib. Matih. 7⸗ Luc. 1I. Chryſo- hom. 6z. in Maiib. Matth. iz. Mar. 142 Luc. 8. Haæretici yluris momẽta rationii in diſputãdo quã ſantlorum patrũ auetoritates fa: cee ſolent. dDE SACERDOTV M turba, quæ magna ex parte ex Lutheranis, Caluinianis fiue Sacramentariis, Seruerianis, ſue nouis Arrianis,&(quod hæreticorũ genus nõapud Orthodoxos modò, verum& apud ip- ſos hæreticos, ſummæ ſemper fuit abominationi) ex Picardis cöſtare videtur? Qudobrem non dubitater dixerim, quòd hoc alere fuerit religionis disſidiũ, non ei ſedando medicinam aliquam adferre, ſi tria illa concedantur, quæ ſunt Anõnullis poſtulata, quibus rectè dici poſ- ſit: Neſcitis quid petatis. Imprudentes enim diuiſionẽ& ſeparationè quanda petunt à Chri⸗ ſti corpore, quæ eſt ſancta Catholica Eccleſia, quæ non vno aliquo angulo cõtinetur, ſed per vniuerſum orbem Chriſtianũ eſt diffuſa. HAR. De calice multa iam dicta ſunt, nec eſt iterare neceſſe. Quem intelligo niſi in Concilio cœcumenico, idq́; grauibus ex cauſis recte laicis con cedi non poſſe. Cærerũ quid eſſet in eo piaculi, ſi ſacerdotibus vxores permitterétur, his præ- ſertim qui continere non poſſunt? ARA. Nunquid eſt aliquis qui cõtinere non posſit? HAR. Quaſi verò tuis oculis multos ipſe non videas ita ventri,& his que ſub ventre ſunt deditos, vt magis pecudum quam hominũ vitam agere videantur. ARA. Vtinam pauciores cernere liceret: verùm hi mihi nolle magis quàm non poſſe videntur. HAKR. Erras Arator, non deſunt qui velint, ſed vincuntur à carnis concupiſcentia. ARA. Facile eſt vincere non repugnantes. Quòd ſi ſe viros præſtarèt, poſſent proculdubiò. HAR. Fieri poteſt vt ſint non pauci, qui ſua vincantur deſidia. Sed crede mihi, reperiri nonnullos, qui cum omnia ſedulò faciant, quæ ad frenandam libidinem pertinere videntur, victi nihilominus diſcedant. Scis ipſe Chriſtũ di- xiſſe, non omnes capiunt verbum hoc. AKA. Verè dixit Veritas, quid enim eo verius& cer- tius, quod non omnes capiũt. Sed nunquid dixit Veritas, quòd non omnes poſſunt capere? HAEK. Imò hoc dixiſſe videtur. ARA.Imo hoc dixiſſe nõ videtur. HAKR. Quid ſi Chriſtus ipſe hæc verba ſic interpretatur cum ſubdit, qui poteſt capere, capiat. ARA. Quid ſi his ipſis verbis nihil aliud ſignificare Chriſtus voluit, quàm qui vult capere, capiat, cùm non ſit inuſitatum hoc dicendi genus in ſcripturis, vt poſſe pro velle accipiaturè Ac ne putes meam hanc eſſe ſo- litariam opinionem, priſcorũ Patrum ſententiam tibi proferam: Inter quos qui in primis ce- lebris habetur Ioannes Chryſoſtomus, enatrans illũ ſcripturæ locum. Proptereà non potue⸗ runt credere, quia dicit Eſaias: Non potuerunt, hoc eſt, noluerunt. Neq; te admirario capiar. Alibi enim inquit: Qui poteſt capere, capiat. Ira nonnunquàã poteſtate pro voluntate vtitur. Et iterum: Non poteſt vos mundus odio habere: me autem odio haber. Hoc& communĩ ſermone vſurpatum videmus, cùm quis dicit: Non poſſum aſperum hominem diligere. Ve- hementiam voluntatis poteſtaté appellans. Et iterum: Non poteſt ille fieri bonus. Fit Pra- pheta: Si mutabit Qthiops pellem ſuam,& pardus varietatem ſuam,& populus hic poterit benefacere, qui didicit mala? Non dicit, quêd imposſibile ſit ei benè operari: ſed quia nolũt, ideò non poſſunt. Vides quemadmodũ Chryſoſtomus ex multis ſcripturæ locis, inter quos hunc etiã produxit, de quo nunc ſermo nobis eſt,& ex cõmuni vſu loquendi ſæpè poſſe pro velle docet accipi. Quod ante eum quoq; fecit Gregorius Nazianzenus,& vtroq; vetuſtior Clemens Presbyter Alexandrinus: Velis, inquit,& poteris:& libro ſequenti, poſteaquàã ſta- tim à principio tractauit hunc Euãgelij locũ, velit tantũ, inquit, quod bonũ eſt perere,& al- ſequetur. Nonnunquã autẽ ore quidem dicimus, nolumus peccare: cogitatio autẽ noſtra de- fixa eſt in peceato.Sed obſecro te, num tu fati rem eſſe putas, cõtinere? HAR. Imò futile eſſe dico quòd tu Chriſtũ ideò non dixiſſe credis, nõ omnes poſſunt capere, ne quis fati rem eſſe putaret, cum iis quæ ſequuntur verbis, eos tantũ cõtinere poſſe ſignificauerit, quibus datum eſt. AKRAT. Atqui quòd tu futile dicis, id homines minimeè futiles, quin potiuùs totius orbis Chriſtiani iudicio doctisſimi, grauisſimid; monumẽtis literarũ conſignarũt: Verba ſunt Hie ronymi, Euangelij locũ explicantis, qui quidẽ ſententiãà ſequutus eſſe videtur Origenis: Ne- mo putet ſub hoc verbo, vel fatũ vel fortunã introduci, quòd ij ſint virgines quibus à Deo datũ ſit, aut quos quidã ad hos caſus adduxerit: ſed iis datũ eſt, qui petierũt, qui voluerunt, qui vt acciperent, laborauerũt. Omni enim petenti dabitur,& qui qusrit, inuenit,& pulſanti aperietur. Nec diuerſum ſenſiſſe videtur Ioan. Chryſoſt. cum air: Non omnes capiũt, ſed qui⸗ bus datũ eſt, vt ſingulare id eſſe certamen perdiſcas, non vt fortè datã necesſitatẽ ſuſpiceris. lis enim datur qui ſpontè id eligunt. Quod ideò dixit, vt oſtenderent ſuperiore nobis auxi⸗ lio eſſe opus, quod quidem omnibus paratum eſt, ſi volumus in hac luctatione ſuperiores euadere. Solitus quippè eſt quandocunq; res ardua ponitur, hoc vti modo dicendi, vt etiam quando dicebat, vobis eſt datũ noſſe myſteria regni cœlorũ, quòd maximè ita eſſe præſenti loco approbauit. Nam ſi datũ ſolũmodo ſuperiuùs eſt, ac nihil penitus, qui ſe in perpetua vir- ginitate conſeruant, conferre videntur, ſuperfluè ipſis regnũ cœlorũ pollicetur, ac immeritoͤ a cæteris Eunuchis diſtinguit. Iämne igitur intelligis quorum tu ſententiam futilem voces, nimirũ eorum, quorũ in Eccleſia Dei ſumma ſemper fuit auctoritas. HaR. Atqui ego nullius addictus iurare in verba magiſtri, puto mihi hanc veniam concedi oportere, vt momenta ra- tionum pluris faciam in diſpurando quàm auctoritates. ARA. Inſanum caput. Quaſi vel illi momentis rationum fuerint deſtituti, quos tanquã ſumma ratione nixos orbis Chriſtianus admiratur vniuerſus, vel ſolus tu ſis qui momenta rationũ adferre queas. Scilicet tu is es, qui cornicũ oculos(quod eſt in prouerbio) conſixit. Sed quæ tandẽ adfers momenta rationum quam- &uI Gofellp bit vlepole ſo tbi arilxt b noldh cnluglo cun bent a Aperint fasl ribselſe cogita ab vel intetual en terius cor andas fuptiase minime licerepe piam inire Matr det,necilludigf precetur, qui pa Quo ffetus nom quandoquidèq mihi datũ. Sun- ſunt ad irã nõnt ſor elte num dic eequci. Qid Venete, colpa co anurireniile aduerſani videnn homines avittu verius necmint intammädosy na le boſſe rech De Stlpons muleroſus jit vnqui vinolen gimus(quema res naturasq; fectus tum eſt Locratis famil, poltes ſubleuat Ni qui Deum unt yt etiam a neg; minus anif dliduerit ho. bolfegorietur.9 8 nont ceen 7 34 orati 3 delun e G dus Awe R N NETUT, Né. 1 l 2 mad — 2 00 1 ehnei dande, de ¹ qora deritän. mehſanz Kan A a 6 Meleo. nlarere- 2 atloweottnc 2 HBnf 1 IfG 6 utllee a epleſ ne obh enele 2 1 1 aAls GCaran Wlenn.dds t. npotloid irleb drte osod” — 344 quamobrẽ hanc doctisſimorũ virorũ interpretationẽ reiiciendã eſſe cenſeas? HAE. Quæris quaſi non ĩpſe videas quàm pauci ſint cœlibes, qui caſtè viuant. ARA. Quaſi verè non& ipſe videas, quàm ſint multi Matrimonio iuncti, quos coniugalis caſtitaris oblitos videre licet. HAR. Quid ergo, negas tu Dei donũ eſſe continentiã? ARA. Non eorũ tantũ qui cœlibẽ vi- tam profesſi, verũ& eorũ qui ſunt irretiti coniugio, continentiã ſiue caſtitaté eſſe Dei donũ aſſero, neq; magis præſtare poſſe coniuges, vt caſtitatẽ ſeruent coniugalem, niſi datũ ſit illis, quam continentiã cœlibes indubitanter affirmo, cùm æquè donũ Dei ſit caſtitas coniugalis atq; cœlibũ continentia. HAR. At cõiuges paratũ habent incontinentiæ ſuæ remedium, quo deſtiruti cœlibes eſſe videntur. ARA. At quam multos reperire licet, quibus hoc remediũ nul lam adfert vtilitatẽ: Deinde verò tu Dei potẽtiæ fines præſcribes, quaſi non potuerit ille niſi vnicum hoc incõtinentiæ remediũ dare, ſi ad nuptias confugiatur. Quid autẽ? nunquid non poteſt euenire, vt coniugem ſortiatur aliquis diuturno languore marceſcentẽ, vt hoc ei re- medio, quod tu ſolum eſſe vis, vti nõ liceat? Quid ſi longiore ſit ab ea locorũ interuallo diſ- ĩunctus, vt corporis eius poteſtatem habere non posſit? Quid ſi illicita quadam animoſitate continere ſe velle dicat vxor: num proptereà ſtatim ad nuptiarũ remediũ cõfugiet maritus, & vna vxore ſuperſtite, ducet aliam? HAR. Hoc equidem fas non eſſe puto. AKA. Atqui ne- gabit is ſe poſſe capere, negabit ſibi datũ eſſe, vt ſit capax caſtitatis cõiugalis. Et illud ex Pau lo tibi occinet: Melius eſt nubere quàm vri. HAKR. De iis qui cœlibes ſunt, loquitur Paulus, non de coniugio irretitis. ARA. Atqui eadem eſt cauſa eorũ qui Deo ſuam continentiam di- carunt. Habent& illi ſponſum ſuũ Chriſtũ,& eum quidem immortalem, cui quum ſemel ſe deuouerint, fas illis nõ eſt vt ſui corporis poteſtatẽ cuiquã deinceps faciant: verùm eo ſè loco potius eſſe cogitare debent, quo ſunt ij coniuges, quorũ alteruter, vel diuturno morbo affe- ctus, vel interuallo locorum abſens longiore, vel illicita quadam animoſitate continere vo- lens, alterius corporis poteſtarem habere non poteſt. Itaq; ſicut illis eſſe nefas intelligit ad ſe⸗ cundas nuptias confugere, priore vxore ſuperſtite, ſic ſibi quoq; ſine multo maiori flagitio minimè licere perſuaſum habeat, vt ſuperſtite immortali ſponſo Chriſto, cum mortali qua- Piam inire Matrimonium posſit. Sed quum ſciat, quòd nemo poteſt eſſe cõtinens niſi Deus det, nec illud ignorare debeat, dare illum omni petèti: aperire omni pulſanti, ab illo ſupplex precetur, qui paratior eſt ad dandũ, quàm ſimus nos ad accipiendũ, vt auxiliũ ſuũ impertiat. Quo fretus non dicat, nõ poſſum, nõ eſt mihi datũ, non habeo Dei donũ. Nam eadẽ ratione quandoquidẽ, quicquid à nobis boni agitur, Dei donũ eſt, etiã de cæteris dicere liceret, nõ eſt mihi datũ. Sunt alij natura magis elati, ſunt qui manus ab alieno nõ facilè queant abſtinere, ſunt ad irã nõnulli proniores: quid igitur faciet, ſi quis vel ad hoc, vel ad illud vitiũ propen⸗ ſior eſt? num dicet, nõ eſt mihi datũ, vt humilis, vtalieni minùs appetẽs, vt minùs iracundus eſſe queã. Quid hoc fuerit aliud quã fatũ introducere,& in Mercuriũ potiuùs, aut Marté, aut Venerẽ, culpã cõferre? quàm ſuũ ipſius peccatũ agnoſcere:& ad Deum cõfugere nolle? quo adiuuãte, nihil eſt quod non posſimus quamlibet nobis vel Mercurius, vel Mars, vel Venus, aduerſari videatur. Non prorſus quidẽ ineptè dixit noſtri temporis hæreſeõ architectus, ad homines à virtute deterrédos plus vnum poſſe dæmonẽ quam omnes homines. Sed multò veriùs nec minus appoſitè dici poteſt ad homines in officio retinẽdos,& ad ſtudia virtutum inflammãdos plus poſſe Deum vnum, quàm omnes dæmones, in quo& per quẽ vnum, om nĩa ſe poſſe rectè gloriari poteſt quilibet homo Chriſtianus. Scriptum eſt à Poëta quodam: Nemo aded ferus eſt, ut non miteſcere poßit:. Si modò culturæ, patientem accommodet aurem. De Stilpone quoq; Megarenſi memoriæ proditum eſt, cùm natura fuerit& ebrioſus& mulieroſus, vitioſam tamé naturam ab eo ſic cõpreſſam& edomitã eſſe doctrina, vt nemo vnquàã vinolentum illum, nemo in eo libidinis veſtigium vllum viderit. Socratẽ quoq; le- gimus(quemadmodum notauit Sopyrus Phiſiognomon, qui ſe profitebatur hominum mo res, naturasq́; ex corpore, oeulis, fronte, vultu pernoſcere) quòd is cum aliis multis vitiis af- fectus, tum eſſet præterea mulieroſus. Quum verò nec alia vitia, nec mulieroſitatẽ, præcipui Socratis familiares, in eo agnoſcerent, deriſus ab illis fuiſſe Sopyrus traditur. Sed à Socrate poſteà ſibleuatus eſt, cum illa ſibi ſigna, ſed ratione à ſe deiecta, diceret: Si Poëta, ſi Philoſo- phi qui Deum ignorauerunt, tantùm voluntatis ſtudio, diſciplinæ rectè tribui poſſe putaue- runt, vt etiam ad quę vitia maximè propenſus eſſet aliquis, ab iis eum auocari poſſe ratione, neq; minuùs animi quàm corporis morbos eſſe ſanabiles dicerent, quantò rectius id gratiæ Dei tribuerit homo Chriſtianus vt adiutus illa, quæ præſtò cuiq; volenti adeſt, nihil ſe non poſſe glorietur: Si ſoli tibi contra carnem, contra mundum, contra diabolum pugnãdum fo- ret, fortasſis non temerè diceres, nõ poſſum. Nunc autem(ſicut à Ioanne Chryſoſtomo præ⸗ clarè ſcriptum eſt) In tua pugna Dominus congreditur, Dominus dimicat, Dominus prelia- tur,& victoria tibi adſcribitur: certamen tuum, Dei certamẽ eſt: prælium tuum, Chriſti præ- lium eſt. Quid trepidas? quid formidas? quaſi tua virtute deuincas. Prehende arma, procede in bellum, fortiter dimica, vt dimicanti adſit ille qui vinci non nouit. Quem ſequutus Augu ſtinus quoq;: Non enim, non habes, inquit, vnde pugnes, Deus tuus in te eſt, Spiritus bonds atus Continentia fiue caſtitas omnium hominũ cuiuſque fut cõditioms, Dei douum eſt. 1. Corinth.y. fas nõ eſt iis qu ſemel chriſto 5 deuouerunt, vr cuiquam deinteps faciant ſui eorpo⸗ ris poteſtatens. Iu eor qui culpã Juam in fauam rezsczsast. Deo nors iuuante, nihil eſt quod no⸗ bis aduerſars peſcit. Stilpe Mega renſſis. Sœcrates. Chy ſoſt. in ſer. de Martyr- Auguſ* in R. oras 43. de verbis Domini. — — Mar. o. De adulterinis 1⸗ 2 CO77 L175 d Bole ſenitu 11. 2. ca. 19. Luc. 18. Iacoοb.i. Auguſſi. Nb.. eon⸗ tra Iulianum. De proceſsione ſancti Spiritus Orientalium, ab Occidentalibus Ades diuerſa. Hebr. 13. Oræci quaterde- 1 cte ν οrtodova Eceo ſid eſe praæ ciuë. Hnt 5,, E pPrp. Hær 1 48.Lorra Monta: ni ſeds, hæreſi. 59. Iibr.. cap. 22. Hiſt. Eccleſ. Ab Apaſtolors tem boribus ſemi- per nefas eſt ha- bitum, vt ſacer: dotes vxores ducerent. Bonc leger non propter malos hominum mores abroganda⸗ DE SACFRDO TVM datus eſt tibi. Spiritus Dei eſt qui pugnat in te, aduerſus te, aduerſus illud quod eſt in te, con tra te. Quem igitur tu non poſſe dicis Harpage? Nunquid non intelligis, Deo te, non homi⸗ ni potentiam hanc detrahere: Deum te, non hominem imbecillitatis arguere? Deus enim eſt qui viuit in nobis. Deus eſt qui cõgreditur, qui dimicat, qui præliatur in pugna noſtra. Deus eſt qui pugnat in nobis aduerſus nos, aduerſus illud quod eſt in nobis contra nos. Hunc tu tam eſſe credis imbecillem, vt hoſtem noſtrum domeſticum, carnem noſtram ſpiritui noſtro repugnantem, ſuperare non poſſe affirmare audeas? HAKR. Quòd ſi quemadmodum tu dicis, ita ſe res habet: qui fit igitur, quòd adeò pauci reperiuntur, quos in hoc certamine, ſuperio- res euaſiſſe videre liceat? ARA. In promptu cauſa eſt(dicit ille) deſidioſus erat. Noſtra fit hoc Harpage, deſidia, qui Deum vera fide non inuocamus, atq; ideò nec adiutorem eum habere meremur, non aliqua Dei culpa, qui nunquam non præſto adeſt petentibus. Omnia posſi- bilia ſunt, ſed nunquid omnibus, minimè gentium. Sed omnia posſibilia ſunt credenti, dicit Chriſtus, cuius hanc ſequutus ſententiam Auguſtinus, Non vos terreat, inquir, ſarcina conti nentiæ, leuis erit, ſi Chriſti erit. Chriſti erit ſi fides aderit, quæ impetrat à iubente quod iuſſe⸗ rit. Si adeſſet fides, ſides autem viua non mortua, minus multos reperire liceret, qui ſic tan- quam ſues in cœno libidinis volutarentur. Verùm in ea tempora nunc incidiſſe videmur, de quibus prædixit olim Chriſtus: Filius hominis veniens, putas inueniet fidem in terra? Quare poſtquam elanguit in hominibus fides quæ impetrat à iubente quod iuſſerit, mirum videri debet nemini, ſi paucis datum eſt, vt continere queant. Pauci enim ſunt qui velint, pauci qui perant ab eo qui dat omnibus affluenter, qui petant in fide nihil hæſitantes. HAR. Nolo tecum hac de re pluribus contendere, ſed quum in Oriente Sacerdotibus vxores per- miſſas videamus, obſecro te, quid impedit quò minus idem apud nos quoq; liceat? ARA. Cuùm ab Occidentaliũ ſententia ad Orientales prouocaſſet aliquãdo Iulianus, qui fuit partis Pelagij, iis ad eum verbis Auguſtinũ vſum eſſe legimus: Non eſt cur prouoces ad Orientis antiltites, quia& ipſi vriq; Chriſtiani ſunt,& vtriuſq; partis terrarũ fides iſta vna eſt,& te Occidentalis terra generauit, Oecidẽtalis regenerauit Eccleſia. Quid ei quæris inferre, quod in ea non inueniſti, quãdo in eius membra veniſti? Scripſit hæc Auguſtinus eo tempore, quo fuit vna fides Orientis& Occidentis Eccleſiarũ. Nunc verò quando grauisſima de re nimi⸗ rum de procesſione ſanctiſpiritus, diuerſa eſt Orientalis Eecleſiæ, præcipuè verò Græcorum fides, ab ea quam nos Orthodoxà retinemus: Idem quod Auguſtinus, elogiũ Orientalibus tribuere non poſſumus. Quo maiore cum pondere, cõtra te, ô Harpage, verba hæc Auguſtini nobis contra te vſurpare licebit. Non eſt, quòd prouoces ad Orientis Antiſtites, te certè Oc⸗ cidentalis terra generauerit, Occidentalis regenerauit Eccleſia, quid ei quæris inferre, quod in ea non inueniſti, quando in eius membra veniſti? Ac vt maximè te Septentrionalis terra generauit,& hæc tamen in qua tu natus es, non alij fuit vnquam Eccleſiæ, quàm Occidẽtali ſubiecta, vt ad Occidétis potiùs, quàm ad Orientis Antiſtites prouocare te oportuerit. Quos autem tu vis vt ſequamur auctores? Eos ne quos toties doctrinis variis& peregrinis abdu⸗ ctos à fide defeciſſe, quos quaterdecies ab Eccleſiæ corpus redeuntes totidẽ vicibus ab ea ſé præcidiſſe, quos præciſionis huius, fideiq́; ſuæ tam ſæpè violatæ dura Turcarum tyrannide preſſos grauisſimas pœnas vides expendiſſe? Scilicet quorum exitus perhorreſcimus, eorum tu nobis imitanda facta proponis? Quid autẽ Harpage, ſi nec apud illos licitũ fuit vnquam Sacerdotibus vxores ducere? quid ſi grauis auctor Ppiphanius, qui fuit vnus ex Orientali- bus illis Epiccopis, negat apud eos vnquam Sacerdoti fieri licuiſſe, niſi aut virgini, aut ei quiĩ ſa contineret à propria vxore, aut qui ab vnis nuptiis viduitatè ſeruaſſet? Quid ſi quibus in locis eſſent reperti, qui cum his quas antè Sacerdotiũ vxores duxiſſent Matrimonio copula- rentur, eos non iuxta Canonem, ſed iuxta mentem hominũ, quæ per tempus elanguit, hoc feciſſe? Quod ſt huic eius ſententiæ& Socrates itidem Græcus,& Hieronymus noſter adſti pulanturè Itaq; nec Orientalis Eccleſiæ conſuerudo pro te facere videtur, in qua æquè vt in noſtra, Sacerdotibus nuptias contrahere fas non eſt, etiamſi peruerſo magis more quorun- dam, quàm quod per Canones Ecœcleſiaſticos, id liceat: quas ante Sacerdotiũ vxores duxerüt, vt cum his alicubi copulari permittantur. Et quod ab ipſis etiam Apoſtolorum remporibus ad hæc vſque noſtra, quàm latè patuit nomen Chriſtianum, ſemper nefas eſt habitum, id tu nunc demum, fas vt ſit, contendes? Tu ſcilicet is es, cui ſoli videre contingit quod in orbe Chriſtiano vniuerſo tot ſeculis videre potuit nemo, mille quingentis& amplius annis abſ- que eo Sacerdotes in Eccleſia Dei fuerunt, vt ſibi ducendas vxores exiſtimarent, quin ſe gra⸗ ui ſcelere ſiid feciſſent obſtrictos iri perſuaſum habebant. Nunc demùm quando multoò bre⸗ uius tempus eſt, quàm fuit anteà, propter vnum& alterum impuros monachos, qui iuriſiu- randi quod Deo preſtiterũt immemores, hac ratione frena libidini ſus laxare conati ſunt, bo nam Eccleſiæ legem tot ſeculorum vſu receptam& approbatam propter non bonos mores hominum abrogandam eſſe cenſebis? Atqui ex malis moribus bonæ leges procreatæ, non propter malos mores abrogandæ ſunt. HAR. Habenda eſt horum temporum ratio Maior fuit apud priſcos hominum continentia quam nunc ſit. ARAT. Atqui homines iidem fuerũt, qui nuncfunt ex eadem carne compacti, cadem infirmitate praditi. Quòd autẽ plures tum 1 con- Kanciumelh dis t e enele rum i erunpra tos litebö glit vifutillsprul jnpenenäim on nſtposlmue luarxerunt. N Kiguantum es ferd quoniam i- copoltolzomft is am dickum bus mecum age ante annos qua te remitto ſege los eum tibiſi jreſtagabili mi AKAI.Conten dem quibus Pa volet, nos conſ quum alis in re feslionem illam rum oppugnat, ConcljCmon ſus mutus.Nch nia dnobis add poſtremoab w turinuictus& tum onſeguer m primseine non confutatu tur faciunt? O jſte Doctor 3 ſcoporum. Co Ancirana Hync quidem ex ca tuit. Ae vt habe elt Concilia b nrati quæ fiunt derit plenarij n pnodo ſecul uſt conſtitutun ſiten profer C. nnüüſe en à nn nio derit.) SWe . AT. dls In lidro dac Echitexdlna, C O N IVGIO. 342 continẽtes, quàm hoc æuo noſtro licuit inuenire, partim fides in cauſa fuit feruẽtior, partim diſciplina, qua continebantur homines in officio. Nunc& fides elanguit,& diſciplina per tuos Harpage, qui ſe neſcio cuius Euangelicæ libertatis aſſertores eſſe gloriantur, ſic ſubla- ta propemodum omnis& euerſa videtur, vt ĩidem magnificè(ſi diis placæt) libertatis huius aſfertores, non vno in loco grauiter de eo querantur, quòd ſuos in officio nulla ratione con- tinere queant: quorũ nunc multò corruptiores eſſe mores quàm fuerunt ſub regno Roma- ni Pontificis(ſic enim appellat Eccleſiã Dei, Princeps& Architectus noſtri temporis hære- ſeòn) ingenus fatentur, ac decies eos Sodomitis eſſe peiores affirmant. Quin igitur hoc tu potius contendis,& elaboras Harpage, quàm ita collapſam videre licet diſciplinam Eccle- ſiaſticam, vt ea reſtitui queat? Id ſi factum erit, reuiuiſcet in hominibus ilicò, quæ ĩam in- termortua videtur, illa priſcorum integritas& continentia. Nam quibus nondum eò per- uenire datum eſt, vt virtutis amore peccare odiſſe queant, vel pœnæ ſalrem formidine pec- care oderint. Eſt Pauli præſcriptum de Epiſcopis& Presbyteris eligendis. Sunt Canones quibus quid fieri de his oporteat, qui quam profesſi ſunr continentiam, eam non ſeruant, ſancitum eſt, ſeruentur præſcripta Canonum, adhibeatur delectus in Sacerdotibus ordinan- dis, vt ne temerè manus cuiuis imponantur, ſit aliqua ĩuxta ſanctiones legum Eccleſiaſtica- rum in earum præuaricatores animaduerſio, mox alia rerum facies apparebit, ac minùs mul⸗- tos videbis qui tam turpem& flagitioſam vitam ducant. Idem nunc eſt Deus Harpage, qui fuit illis priſcis temporibus, nec eſt abbreuiata manus eius: æquè nunc eſt propenſus ad impertiendum omni petenti gratiam, atqui tum fuit: neque natura noſtra diuerſa eſt, mĩ- nus vt posſimus nunc carnis noſtræ motus, Deo nos adiuuante, compeſcere, quàm priſci il- li potuerunt. Niſi quod vt iam à me dictum eſt,& fides elanguit,& diſciplina laxata eſt. Sed quantum ex vultu tuo coniicio, videris Harpage, quædam adhuc obiicere velle. Mihi verò quoniam inclinata iam eſt dies,& reſtat nobis, vt ſcis, de eo dicendum, quod tertio lo- co poſtulatum fuit. Nunc rectum ſit vernacula lingua rem diuinam fieri, hac quidem de re ſa tis iam dictum eſſe videtur, neq; eſt quòd de Matrimonio Sacerdotibus permittendo pluri⸗ bus mecum agere velis. Extat confesſio fidei Catholicæ Chriſtianæ de Patrum, qui fuerunt ante annos quatuor in ſynodo prouinciali Petricouienſi congregati, conſenſu ædita, ad eam te remitto, lege quæ ibi ſunt ſcripta de impedimentis Matrimoni, ſi quis adhuc extat ſcrupu lus, eum tibi, ſi diligenter legeris, exemptũ iri ſpero. HaA R-Atqui audiui ex doctore quodam irrefragabili, minimsè ſatisfactũ eſſe refellendis argumẽétis queę contra cœlibatũ adducta ſunt. KAT. Contentioſo nunquam ſatisfieri poteſt: quid autem impedit, quò minus& nos iiſ- dem quibus Paulus olim verbis contra talem vtamur: Si quis, inquit ille, contentioſus eſſe volet, nos conſuetdinem talem non habemus, neque Eccleſia Dei. HAR P. Verum ille quum alis in rebus ſibi ſatisfactum eſſe negabat, tuùm ineo maximè, quod qui ſcripſit con- fesſionem illam, in qua conatus eſt argumenta refutare, quibus ille Sacerdotum cœliba- rum oppugnat, cum in aliis pleriſque refellendis multum laborauerit, integrum Ancirani Coneilij Canonẽ(Diaconi) omiſerit in Canone Nicæna:& Canone(quoniam) fuerit pror⸗ ſus mutus. Atqui ſatis eſt, inquit ille, nos vna lege comprobaſſe noſtraà ſententiam. Aut om- nia à nobis adducta erant refellenda, aut nihil. Quid enim ſi vnũ aliquem aut plures vincas, poſtremò ab vno vincaris, certè inter victos numeraberis? ARA. Dicere tamen aliquid vide- tur inuictus& irrefragabilis iſte doctor, Non de veritate cognoſcenda, ſed de victoria tan- tùm conſequenda ſolicitus. Nam reverà ſi quis quod probare contendit, id obtinere cupit, in primis ei neceſſarium fore videtur, quæ contra ſuam ſententiam dicuntur: vt eorum nihil non confutatum relinquat. Sed quid ſi quę ſunt ab iſto producta, ea nihil ad rem qua de agi- tur, faciunt? Quid ſi leuiara ſunt quàm vt ea confutari ſit neceſſe? Deinde verò, nonne tuus iſte Doctor vehementer probat quod à Gratiano ſcriptũ eſt de Synodis prouincialibus Epi⸗ ſcoporum. Concilia ſunt inualida ad definiendũ& conſtituendũ: arꝗ; huius generis fuit hęc Ancirana Synodus, quam non Oecumenicã, ſed vnius tantùm prouinciæ fuiſſe cõſtat. Qua quidem ex cauſa nihil ad definiendũ& conſtituendum auctoritatis& roboris habere po- tuit. Ac vt habere maximè potuerit: non ignorat Doctor iſte tuus quòd ab Auguſt. ſcriptum eſt: Concilia quæ per ſingulas regiones& prouincias fiunt, plenariorum cõciliorum aucto- ritati quæ fiunt ex vniuerſo orbe Chriſtiano, ſine vllis ambagibus cedere. Quare cùm quæ fuerit plenarij Concilij Chalcedonenſis hac ipſa de re ſententia non ſit neſcius, quod Ancira- na ſynodo ſeculis aliquot fuit poſterius: quorſum attinebat quod in vna aliqua prouincia fuit conſtitutum proferre,& vnam vrbem orbi vniuerſo præferre? Sed ne tergiuerſari tibi videar, profer Canonem integrum Ancirani Concilij, quem doctor iſte tuus in confesfione omiſſum fuiſſe dicit. HAR. Verba Concilij ſunt hæc: Diaconi quicunq; ordinantur ſi in ipſa ordinatione proteſtari ſunt dicentes, ſe velle habere vxores, nec poſſe ſe continere, ſi po- ſteà ad nuptias venerint, maneant in miniſterio, proptereà quod iis Epiſcopus licentiam de- derit. ARA T. Eſtne Canon is integer? HA RK. Mihi quidem integer videtur: neque enim plus in libro doctoris illius reperio. ARAT. An non mihi quoque cum Cypriano rectè li⸗ cebit exclamare? Corruptor Canonũ atq; interpres falſe ſuprema ponis, extrema præteris, MMm partim Heretici propꝛen libertatẽ ſibi in⸗ dult, decies So⸗ domiti peiores. Fi iam præterla- pſa Eecle ſtaſtica diſciplina eſſe reſtituta, omnia reuiuiſcerent. Contentioſo nums quam ſatis fit. 1. Corinih. 1i. Ei, qui quod pro- bare cõtendit ob⸗ tinere cupit, quid neceſſariumꝛ. Hiſt.i&. cap.x. Lib. z2. ce Baptiſ= mo cõtra Donata capᷣ.ʒ · Cydrianus de ſim plicitat. Prælat, Qxæ per ſe lieita ſunt, ea diſpenſa- ione non egent. Canones ſuns leges. Tib. 1.eæp. u. Lib. I. cap. 23 Hiſt. Eecleſ. Can0. 25⸗ 2. Corinth. 7. Lib.z. ſtromatã. Aclione o. Can. 49. Ca.6, DE SACERDOTVM partim memor, partim ſubdolè corrumpens. Sicut ipſe ab Eccleſia ſciſſus es, ſic vnius capitu⸗ li ſententiam ſeindis. Quin tu quæ ſequuntur ea ſimul reſitas? Sequuntur autem hæc verba: Quicunq; ſanè tacuerint& ſuſceperint manus impoſitionem, profesſi continentiam, ſiĩ po- ſteà ad nuptias peruenerint à miniſterio ceſſare debebunt. Arqui hoc eſt quod maximè face- re videtur ad eam rem de qua nobis ſermo eſt inſtirutus. Nam prior Canonis pars an fuerit aliquãdo in vſu, quis eſt qui pro certo posſit affirmare? Poſterius autem hoc& obſeruatum fuit ſemper,& nunc etiam ſeruari videmus. HAKR. Non putauit Doctor ille fuiſſe neceſſa- rium vt illa produceret quæ pro ſe non facerent: Itaq; priore canonis parte contentus fuir. AKRA. Quid, ſi ne illa quidẽ cum eo facit? Nam vtillud ſilentio prætereã, quòd Canon non de Sacerdoribus, ſed de Diaconis loquitur, qui ſunt vno gradu inferiores. Certè quæ per ſe lici- ra ſunt, ea diſpenſationis alicuius non indigere tu ipſe fatearis oportet. Quod ſi, quemadmo dum tu contendis, licitum eſt Sacerdoti nuptias contrahere, cur illis tantùm licere Canon voluit, quibus Epiſcopus licentiã dederit? quid opus eſt dare vbi res eſt per ſe licita? Vides igi⸗ tur quemadmodum ille ipſe Canon quem tuus Doctor iſte adfert, pro ſua ſententia confir- manda contra eum magis facere videtur. HAR. Quid autem ad Canonem Nicæna, vbi ſcribi⸗ tur, quòd Nicæna Synodus volens corrigere hominum vitam in Eccleſiis commorantium, poſuit leges quas Canones vocant, in quorum tractatu videbatur aliquibus introducere le- gem, vt Epiſcopi, Presbyteri, Subdiaconi, Diaconi, cum coniugibus, quas ante conſecratio- nem duxerunt, non dormirent. Surgens autem Paphnutius confeſſor contradixit, honora- biles confeſſus nuptias& caſtitatem eſſe ducens cum propria vxore concubitum. Suaſit ita- que Concilio, ne talem poneret legem, grauem eſſe cauſam aſſerens quę aut ipſis, aut eorum coniugibus occaſio fornicationis exiſteret. ARA. Quorſum hæc adfers? Extra ſcopum iacu- lari mihi videris. Neq; enim de eo inter nos agitur. Licueritne aliquando aut liceat etiã nunc Sacerdotibus Orientalibus, præſertim poſteaquàm ſacris initiati ſunt, vxores retinere, quas ante ſuſceptum Sacerdotium duxerint: Verùm qui iam facti ſunt Sacerdotes füeritne tem- pus vllum quo nuptias eis in Eccleſia Catholica contrahere liceret. Quid autem ſi cuius tu teſtimonio niteris, huius ipſius Paphnutij auctoritate docuero, etiam ipſius ſeculo Sacerdo- tibus vxores ducere minimè licuiſſe? Præſtat autem ex fontibus haurire, quàm ex Grariano neſcio quæ mutila producente. Scribũt hæc quæ citat Gratianus de Paphnutio, Socrates,& Zoſomenus, vterq; autẽ poſt ea quæ recitat Gratianus addit hoc, quod auctor fuerit Paph- nutius Patribus in Concilio congregatis, vt ſecundum antiquam Eæccleſiæ traditionem, qui clericatu ante nuptias potiti eſſent, eis præciperent, ne Matrimonium deinceps inirent, non autẽ ſeiungeretur quiſq; ab ea, quam ſemel iam anteâ cum laicus eſſet, duxiſſet. Vides quem- admodum etiam Paphnutij ſententia pro nobis facit,& eorum errorem confutat, qui Sa- cerdotibus nuptias contrahere licere volunt? Cuius autem Paphnutius meminit antiquæ traditionis, ea eſt Apoſtolorum traditio. Verba Canonis, quem conſcripſerunt hæc ſunt: Ex ĩis qui cœlibes in clerum peruenerunt, iubemus vt lectores tantùm& cantores, ſi velint nu- ptias contrahant. Nunc tu vide, quæ ſit importunitas iſtorum hominum, qui traditionem hanc Apoſtolicã vnanimi totius. orbis Chriſtiani conſenſu mille quingẽtis annis in Eccleſia Dei obſeruatam, nunc demũ tanto ſtudio cupiũt abrogatam, cùm rectiùs multò quàm Pauli temporibus dici poteſt, Tempus breue eſt. Certũ eſt enim, quòd minùs longè nũc abſit ſu- premus ille dies, quàm abfuit illo tempore quo Paulus admonebat vt etiã hi qui vxores ha- berẽt, cogitãtes inſtare diẽ illũ, neglectim illas haberẽt perinde, quaſi non haberẽt,& quoad poſſent ſalua fide cõiugali ab earũ cõmercio abſtinerent, eisq́; tanquam ſororibus vterẽtur, ſicut etiam miniſtros verbi tum feciſſe Clemẽs Alexandrinus teſtatur. HAR. Fgo verò nihil de eo audiuerã, quod illud quoq; ſuaſerit in Concilio Paphnutius, vt qui cœlibes in clerum perueniſſent, ij Matrimoniũ contrahere ne permitterẽtur. Verũ illud modò ne ſepararẽtur à Sacerdotibus vxores. ARA. Plura ſunt alia Harpage, quæ fortè nõ audiuiſti. Solẽt enim cor- ruptores iſti, ſicut ipſi integra fide non ſunt, ita non ſententias auctorum integras proferre. dAAK. Sed obſecro te, quid ad Canonem dices(Quoniam?) quo non in perpetuum, ſed tem pore oblationis ab amplexu ſuarum coniugum Sacerdotes abſtinere præcipiuntur. ARA. Tædet me iam ineptiarum. Citat Canonem hunc Oratianus è ſexta ſynodo, quam tamen Canones edidiſſe nuflos,& ſeptima ſynodus& Anaſtaſius Bibliotecarius Adriani Pontificis in ſua præfatione in octauam ſynodum teſtantur: ſed quinque pòſt annis Epiſcopi congre- gati Conſtãtinopoli in Trullo conueniunt, vbi centũ& duo Canones æditi ſunt, inter quos etiam hic numeratur, qui tantundem ad rem facit, de qua ſermo nobis eſt inſtitutus, quan- tum priores illi, ita vt noua confutatione minimè videatur indigere. Tantùm enim abeſt vt ea ſynodo, quæ fuit inter ſextam& ſeptimam interiecta, permiſſum fuerit Sacerdotibus vxores ducere, vt ne ductam quidem retinere fas eſſet, decretum fuerit ei, cui munus Epi- ſcopi delatum eſſet. Nam inter alios hic quoq; Canon legitur. Vxor eius, qui ad Epiſco- palem dignitatem promotus eſt, communi viri ſui cõſenſu priuùs ſeparata, poſtquam in Epi- ſcopum ordinatus eſt ac conſecratus monaſterium ingrediatur, procul ab Epiſcopi habita- tione extructum,& Epiſcopi prouidentia fruatur. Extat& alius Canon his verbis conſeri- ptus. 211 eri Me c gerlt Ll ꝗG' rarls cond mor fat, Neca Domirich conp ninſecus caudat lal canonis uo religions pona ſciplle Cna ſeinoicen dont Srceröotſ lnet auiben poton t, Led le nerunt, Sec ſcrpta ſelellens: KSubcucono,, Lfeltitum pro hluperius citne fivoicenti ctum& amicti peridd 4 nobis ceœlbatum abl hac de te nilil Chriſtianam te Dk Vando gioren in ſua! chiuſq; gentis pedit,qaſo, ql rur,qui Chriſto praſcrpt hoc, hocetam, pre cenlendaeſtk busex cauſisi ſtituna credene prout tempus emi fuiſſe, rta ſang aut nuncetii & hocapudo cömune fideſe contendent, vonſtituta(un deret, qui ordi- lum. Et coepit, natfonabile e, han trahi, ſa 4 5 Koloru neceſſar m Eccddeſletuu mium deiners eſſet,doxile nerrorem cor phaurius ma ranſcrinſer OIIEIIDllLuh um& cantors homnum,ou oulngetls anl 4. 2 n rectus malt 4* † „ munn IDUS oll 4 jam orot g anqual. mn e mD n — non l 6„ mofre orecl unere p l 1 1 1 11 1 à- 7 9 CONIVGIO. 343 ptus. Quoniam in Apoſtolicis Canonibus dictũ eſt, eorum qui non ducta vxore in clerum promouentur, ſolos lectores& cantores vxorem poſſe ducere,& nos obſeruantes decerni- mus, vt deinceps nulli hypodiacono vel diacono, vel presbytero poſt ſui ordinationem con iugium cõtrahere liceat. Si autem hæc quis facere auſus fuerit, deponatur. Quoniam autem canones Apoſtolorum, quorum auctoritate potisſimum hæc Synodus nititur, à Clemente Petri ſucceſſore conſcripti putantur: quæ fuerit huius quoꝗq; hac de re ſententia videamus. Sic enim ille ſcribit ad Iacobum fratrem Domini: Ad Dominica myſteria tales ordinentur, qui ante ordinationem ſuam coniuges nouerint. Quòd ſi poſt ordinationem miniſtrum al- taris conrigerit propriæ inuadere cubile vxoris, ſacrarij non intret limina, nec ſacrificij po- titor fiat, nec altare contingat, nec ab offerentibus holocauſti oblationem ſuſcipiat, nec ad Dominici corporis portionem accedat, ſed aquam Sagerdotum porrigat manibus: oſtia fo- rinſecus claudat, minora tantùm gerat officia. Quis autem potuit interpres eſſe melior eius canonis, quo ſancitũ eſt, vt Epiſcopus, aut Presbyter, aut Diaconus vxorem ſuam prætextu religionis non abiiciat: Si abiicit, ſegregetur à communione: quàm ipſe Clemens, qui con- ſcripſiſſe Canones iſtos creditur. Qui ſi hioc intelligi vult verbis his, vt etiam fraudare eos ſeinuicem non permittat, ſuiq́; corporis poteſtatem alterutrun facere iubeat: cur ab omni Sacerdotij functione prohibet eum, qui propriæ vxoris cubile inuaſerit. Quamobrem rectè quidem Apoſtoli non debere Presbyterum, aut Epiſcopum abiicere propriam vxorent ſta- tuerunt. Sed rectè etiam Hubertus ante quingentos plus minus annos, Nicetæ monachi ſcripta refellens: Omninò, inquit, confitemur, non licere Epiſcopo, Presbytero, Diacono, & Subdiacono, vxorem propriam cauſa religionis abiicere à cura ſua: ſcilicet, vt ei victum & veſtitum prouideat, non vt cum illa exinde carnaliter iaceat. Hoc eſt quod etiam in pau⸗ lò ſuperiùs citato Canone dicitur, à ſancta Synodo, vxorem ab Epiſcopo ſeparatam, Epiſco- pi prouidentia frui debere, ita vt eam nihilominus non abiiciat, neq; deſerat in iis quæ ad vi- ctum& amictũ pertinent. Sic& Epiphanius Canonem hunc intellexiſſe videtur, ſicut ſu- perius à nobis eſt demonſtratũ, ſed cùm ſatis iam refutata videantur, quę cõtra Sacerdotum cœlibatum ab irrefragabili Doctore tuo ſcripta ſunt, ſi quid aliud prætereà vis, dicito. Nam hac de re nihil eſt quod expectes vt plura verba faciam: ad confesſionem Catholicæ fidei Chriſtianam te remitto. DE SACRO VERNACVLE LECENDO. HARP. Vandoquidem neq; de calice, neq;, de cœlibatu Sacerdotum ſermonem fieri vis lon giorem, iam ad illud veniamus de quo nobis tertio loco diſſerendum reſtat. Cùm in ſua Paulus ad Corinth. epiſtola diſertis verbis præcipere videatur, vt vernacula cuiuſq́; gentis potius quàm peregrina lingua publicè precationes in templis fiant, quid im- pedit, quæſo, quò minuùs huic illius præſcripto pareature Mihi quidẽ grauiter peccare viden- tur, qui Chriſto, quem in Paulo loqui manifeſtũ eſt, non obtemperant. AR AT. Quid ſi Pauli præſcriptũ hoc, magis ad prædicationes quàm ad precationes pertinere videtur? Verũ demus hoc etiam, precationes publicas eum vulgari lingua fieri voluiſſe, num ideò ſtatim peccare ſ quæ fuerunt eius generis ab Apoſtolis aliquando decreta probabili- bus ex cauſis mutat. Neq; enim omnia quæ ſtatuerunt Apoſtoli, hoc animo ab eis fuiſſe con ſtituta credendũ eſt, vt ea perpetuò ſic ab omnibus obſeruari, neq; licitũ eſſe vellét, Eecleſiæ Prout tempus aut ratio poſtularet, ea nonnunquã variare. Iam audiſti decretũ ab Apoſtolis fuiſſe, vt aà ſanguine ſuffocato,& idolothyris abſtineretur, nũüquid obſeruarũ hoc poſteà fuit, aut nunc etiã obſeruatur? Præcipit Paulus, vt mulier velato, vir oraret aperto capite, nũquid 18 1 Canones Apoſtas lorum a qlemte Petri ſucceſſore conſcripti. Epiſt. z. Apoſlcli fiatuòre non debere Preſ= byterũ aut Epi: ſeopumꝭ reiicere proprtà vxorem⸗ 4 . I. Corinth. 144, Vtrum precatiar nes quæ in tẽplis fit publicèvernd cula lingua fieri „— F„A. debeãt ediſſerit. Al. t. 1. Corinth. it⸗ & hoc apud omnes in vſu eſt Temporibus Apoſtolorũ cibi afferebantur in templum,& in cõmune fideles posſidebant onmia: nunc ſi quis id neceſſariò ab omnibus fieri ſic oportere contenderer, alienus ab Eccleſia catholica cenſeretur. Scribit Ambroſius quòd vr creſceret plebs& multiplicaretur omnibus inter initia conceſſum fuit Euangelizare,& baptizare, ac ſeripturas in Eccleſia explanare. At vbi omnia loca circumplexa eſt Eccleſia, conuenticula conſtituta ſunt,& rectores,& cætera officia in Eccleſiis ordinata ſunt: vt nullus de clero au- deret, qui ordinatus non eſſet, præſumere officium, quod ſciret non ſibi creditum vel conceſ- ſum. Et cœpit alio ordine& prouidentia gubernari Eccleſia, quia ſi omnes eadem poſſent, irrationabile eſſet, ac vulgaris, atq; vilisſima res videretur. Itaq; nõ ſtatim oportet in exem⸗ plum trahi, ſi quid ſic aut aliter fuit Apoſtolorum temporibus obſeruatum: nam ſides Apo- ſtolorü neceſſario nobis retinenda eſt, ſi ſalui eſſe volumus, nec minima ex parte violanda. Ritus Apoſtolorũ ſi vel temporũ, vel locorũ, vel perſonarum ratio poſtulet, mutari non mo- do nefas nõ eſt, verumetiã expedit nonnunquã, dum modò id non alicuius priuata libidine, ſed Eccleſiæ cotius publica fiat auctoritate. Vnicuũ eſt Chriſti præceptũ, contra quod qui ve- nerit, reus fit criminis capitalis: Hoc eſt verbum illud abbreuiatum, Dilige: hoc ſaluo, quæ pertinent ad rius, quãdo res ita poſtulat, citra tumultũ Eccleſiæ mutare, nunquã eſt nefas ha bitum, fieri namq; poteſt, vt quod expediebat illo tempore, non expediat hoc. HAR. Quid autem an non expedit nunc quoque ſicut Apoſtolorum temporibus vt intelligat populus MMm 2 quid Ambroſ. in epiſt⸗ 4'ad Epbeſ. Fides Apoſtolorã neceſſariò nobis . 1 7 rTetznenda. t ſalus eſſe volumus. * 4 4 4 * 1 4 3 8 4 1. Corin.14⸗ Cötra Mauichæos epiſt ola quam vo cant jundan., ent: cap.q· Matth. 2r⸗ Ex diuinis off̃- cꝛis venaculè de: cantatts, plus di⸗ mMinutu pietatis, quam acceſſerit. Origen. Hom. 20. In nimaduerte hac diligeusius. Contrariæ virtir tes, ⁷uc e, aαm n165, Ca ‿ιď præcantallo- zbns Parent. Vtriuiet cœleſles fuorum nomina ap pellatione dele autar. Mulic virtutes ꝛutra n05 noſtri curd habentes. 2. Coriuth 14. Seufus noſter ali: inter oran dum eſi ſiue fru- „ Ctu, piritus auté paſcuur ex auidi: u diu ine ſcri: Piulc⸗ DE SACRO VERNACVI.LB quid precetur Sacerdos? Cùm enim Sacerdos benedixerit, qui ſupplet locum idiotæ, quo- modo dicet amen, ſuper eius benedictione, quoniam quid dicat, neſcit? ARAT. Quid ſi quĩ minus intelligunt, ea quæ dicuntur à Sacerdote, maiorem in eis perſæpè videre licet pietatis affectum: contra, frigus in illis ingens qui non verba magis quàm ſententiam quoq; verbo- rum aſſequuntur? Non omnia in intelligendo conſiſtunt. Præclarè Auguſtinus de turba ſcri bit, quod eam non intelligendi viuacitas, verùm credendi ſimplicitas tutisſimam facit. Quiĩ etiam alio loco: Si propter ſolos eos Chriſtus mortuus eſt, qui certa intelligẽria poſſunt quæ ad fidem pertinent diſcernere, penè fruſtrà in Eccleſia laboramus. Non ergo quantum in- telligas, ſed quantum credas,& quantum credendo ames, quærit Deus. Fit non raro vt qui intelligunt, contemnant: qui non intelligunt, amplius admirentur& piè magis ad ea quæ non intelligunt, afficiantur, vt non ſine cauſa Chriſtus in parabolis loquutus eſie turbis, le- gatur. Quod ſi qui eo animo vel ad depromenda, vel ad audienda cantica& preces Eccle- fiaſticas accedunt, vt ſuam Deo gloriam, laudem& honorem præſtare, ded; perceptis mune⸗ ribus illi gratias agere, ſimul ea, quæ vel præſenti vel futuræ vitæ conductura ſint, ab eo cu- piant impetrare, tam eſt Deo grata hæc in eis animoram affectio, nulla vt verborum intel- ligencia cum ea conferri queat: Putãsne tu pueros Hebræorũ intellexiſſe quæ agerent, cum in templo clamarent, Oſanna filio Dauid? Atqui hæc eorũ quamlibet imperitorũ, pietas, adeò Chriſto non ingrata accidit, adeò non eſt aſpernatus, nõ intelligentiũ laudem, vt cùm Prin- cipes Sacerdotum& Scribæ indignati dixiſſent, Audis quid iſti dicunt? non obſcure tulerit ſe laude illorũ delectari, ac iampridè à Propheta fuiſſe pradictum admonuerit: Ex ore infan tium& lactentiũ perfeciſti laudem, qui vel ſolus ſcripturæ locus docere nos poteſt, nõ quoòd ab eorũ ſupercilio proficiſcitur, qui ſibi nihil non arrogant, ſed infantiũ& lactentiũ laudem gratam eſſe Deo, experientia magiſtra didicimus quid fructus ea res attulerit, quòd in ple- riſq, locis officia diuina, in linguam vernaculam ad verbum tranſlata decantentur. Tantùm abeſt, vt acceſſerit ad pietatem aliquid plus, vt etiam diminutum eſſe videatur: vt non te- merè fuerit ac fit etiam nunc apud quoſdam populos moribus receptum, vt qui priuatas ad Deum preces funderent non vernacula, ſed Larina lingua, tantùm ipſam etiam Dominicam orationem& mares& fœ minæ pronunciarent. HAKR. Sed quis eius orationis fructus eſt, ſi quod vel precantem ſacerdotem audis, vel quid precaris, ipſe non intelligas? ARA. Pro me ribi reſpondebit vir torius orbis Chriſtiani iudicio ſemper vnus omnium doctisſimus ha- bitus Origenes Adamantius, cuius verba, niſi moleſtum eſt, proferam: tractat enim ea de re paulò pluribus. HAR. Tu verò profer quod ille dicit. 2ARA. Docet is non parum ex hoc ipſo vrilitatis animæ conferri, quod verba diuinarum ſeripturarum aures noſtras licèt obſcura videantur, penetrant. Si enim creditum eſt, inquit, à gentibus quòd quædam carmina, quas præcantationes appellant, quibus iſtud artis eſt inſuſurrãtes nominibus quibuſdam compel- jatis, quæ ne illi quidem, qui inuocant norunt ex ſolo vocis ſono vel ſopiantur ſerpentes, vel eriam de cauernis protrahantur abſtruſi: ſæpè etiam& in corporibus humanis, tumores aut alia eiuſmodi voce ſola reprimere dicuntur, interdum etiam animæ ſtuporem quendam ſenſus infligere, vbi tamen Chriſti non exiſteret fides: quanto maxgis totius precationis& carminis validiorem& potiorem dicendam credimus, quamcunq; illam ſcripturæ ſanctæ vel ſermonum, vel nominum appellationem? Sicut enim apud infideles contrariæ virtutes au- dientes illa vel illa nomina in carminibus& præcantationibus adſunt,& exhibent famula- tum,& dant operam in hoc ad quod inuocari ſe ex illo vel illo nomine ſenſerint, officij ſuĩ rem quodammodo ac miniſterij, cui ſemetipſos mancipauerint, dependentes, eò magis vti- que cœleſtes virtutes& Angeli Dei qui nobiſcum ſunt. Sicut& Dominus de paruulis Ec⸗ cleuæ dicir, quia Angeli eorum ſemper asſiſtunt in conſpectu Domini videntes faciem eius. Libenter& gratè accipiunt, ſi ſemper verba ſcripturæ,& horum nominum appellationes, velut carmina quædam& præcantationes ex noltro ore promamus. Quia etſi nos non intel ligimus quæ de ore proferimus, illæ tamen virtutes quæ nobis adfunt, intelligunt,& velut carmine quodam inuitatæ, adeſſe nobis,& ferre auxilium delectantur. Quod autem ſunr, non ſolùm circa nos multæ diuinæ virtutes, ſed etiam intra nos indicat Propheta, cùm dicit in Pſalmo: Beuedic anima mea Dominum,& omnia interiora mea nomen ſanctũ eius, hoc eſt, omnia quæ intra me ſunt. Conſtat ergo multas eſſe virtutes intra nos, quibus vel anima⸗ rum noſtrarum cura, vel corporum permiſſa eſt, quæ vtiq; ſi ſanctæ ſcripturæ leguntur à no bis, delectantur& validiores erga noſtri diligentiam fiunt, ſi linguis loquamur& ſpiritus noſter oret, ſenſus autẽ noſter ſine fructu ſit. Dixit enim& hoc ſanctus Apoſtolus& mirum quodammodo myſterium, humanis auribus protulit, dicens, aliquando fieri poſſe vt ſpiritus qui in nobis eſt oret,& ſenſus noſter ſine fructu ſit. Intellige ergo ex hoc quia fit aliquan- do noſter quidem ſenſus ſine fructu, ſpiritus autem, id eſt, virtutes illæ quæ animæ noſtræ in adiutorium datæ ſunt, paſcuntur& reficiuntur ex auditu ſcripruræ ſanctæ, velut ex diui- nis& rationabilibus cibis. Quid dico quia diuinæ virtutes paſcuntur& epulantur in nobis, ſi nos verba diuinæ ſcripturę proferamus ex ore? Ipſe Dominus noſter Ieſus Chriſtus, ſi nos anueniat iis vacantes, non ſolum paſci& reſici dignatur in nobis: verumetiam ſi has ei apu lonis I anrris ſerpẽ rs awertas Je vides,ò aud tbi videtut cantatiole qu qhitur Kuge ne audunt boc airimusgel bis ceuncm f diwinitos npi- et Solem ledh rri addicut Inls qui ytile ulcinpurgat 4 1 rullhoc ergo lelt etiamſ ſer qur nobis adſ ceenus Orlgen buſdam ſmili en ſelaudient pro tua ſenten diendæ prect Eccleſia Deib etiam ex doct tuts Deinde y ipſe preſcripſit Unguam verna verbum, ſalten (tinterim de ele idenrur. tem quæpton Nemo tamen jam& zmoli Meisrem dic dui meminilt gua Sacerdo quam qui Sc. ctum elt te grariam idpe Im Chrium uorum dilec quam emoluu communioni Ac vix eſt vll tim E uropæ ſibi,& Rusſ d2nenſes, C e dandahſ ha qlam Hoſlanc aemustamen mIplam erz eld — tell 0 5 Otatlon 19as 9U somaiumd elac m. traccij er s non paf af dolenn acndſſr § oſit AASI u OlUAdal 1 mde gepencent & Dowme n mirIch 5 apud nos viderit apparatas, patrem ſecum dignatur adducere. Ego& pater, inquit, venie- mus,& cœnabimus apud eum. Sed ſicut ex huiuſmodi medirationibus diuinarum erga nos virtutum officia& conſortia prouocamus, ita& ecõtrario malignarum virtutũ inſidias& pesſimorum dæmonum incurſiones ex huiuſmodi ſermonum appellationibus effugamus. Verbi gratia, vt ſi quis noſtrum aliquando perſpexit præcantationibus ſopirum ſerpentem portari in manibus vel protrahi de cauernis nihil valentem nocere venenis, vtpotè incanta- tionis virtute torpentibus, ita etiam lectionis diuinæ virtute, ſi quis intra nos eſt contrariæ poteſtatis ſerpens, ſi quis ad inſidiandum coluber latet, ſi patienter feras, ſi non tedio fatiga⸗ rus, auertas auditum ſcripturæ, canonibus,& diuini ſermonis asſiduitate, depellitur. i ergo Vides, auditor, aliquando legi ſcripturã in auribus tuis, quam non intelligis,& ſenſus eius tibi videtur obſcurus, interim hanc primam ſuſcepiſſe vtilitatẽ, quòd ſolo auditu velut præ- cantatione quadam noxiarum virtutum quæ te obſident,& quæ tibi inſidiantur, virus de- pellitur& fugatur, obſerua tantùm ne efficiaris ſicut aſpides ſurdæ& obturantes aures ſuas ne audiant voces incantationis& veneficij, quo incantantur à ſapiente. Hæc autem idcirco diximus, ne faſtidium capiamus, audientes ſcripturas, etiamſi non intelligimus. Sed fiat no- bis ſecundum fidem, credentibus: quia omnis ſeriptura diuinitus inſpirata vtilis eſt. Si ergo diuinitus inſpirata eſt,& vtilis, etiamſi non ſentiamus, credere tamen debemus quia vrilis eſt. Solent Medici præbere interdum cibum aliquem, interdum etiam potum dare.(Verbi gratia) ad diſcutiendum caliginem viſus, nec tamen in edendo ipſo cibo vel in potando ſen timus, quia vtile eſt& prodeſt oculis, ſed cùm tranſierit viſum cibi illius& poculi virtus, paulatim purgat aſpectum,& tum demuùm ſentire incipimus, quia cibus ille& potus profuit oculis: hoc ergo modo credendum eſt etiam de ſcriptura ſancta, quia vtilis eſt& animæ pro⸗ deſt, etiamſi ſenſus noſter ad præſens intelligentiam non capit, quoniam& bonæ virtutes quæ nobis adſunt reficiuntur,& contrariæ torpeſcũt, his meditationibus& effugantur. Ha- ctenus Origenes. Vides autem Harpage, quemadmodum ille& rationibus& appoſitis qui⸗ buſdam ſimilitudinibus etiam non intellecta ſcripturarum verba prodeſſe, vel promentibus ea, vel audientibus, planum facitè Idꝗ́; ex eo ipſo Pauli capite prolato teſtimonio, quod tu pro tua ſententia confirmanda citaſti. Sed audi quæſo: Si non promendæ ſunt vel non au- diendæ precationes, niſi quas intelligas, quid ex eo conſequetur aliud, quam nullum fore in Eecleſia Dei Plalmorum vſum quos Dauid conſcripfit? quotumquemque enim reperies, etiam ex doctioribus, qui ſententiam eorum aſſequatur quacunꝗq; tandem lingua proman- tur? Deinde verò qua nos alia precandi formula magis vti fas eſt, niſi quam nobis Chriſtus ĩpſe præſcripſit, quæ propter hanc etiam cauſam oratio dominica vocatur? Habemus eam in linguam vernaculam conuerſam, quàm multos autem inueniri putas, qui vel tertium illius verbum, ſaltem, ad literam intelligant? certè ex imperita multirudine vix centeſimũ quemq; (t interim de ſenſu taceam, quem ne ij quidem aſſequuntur omnes, qui ſibi cati præ ceteris eſſe videntur.) Apud Ruſſos, neq; Græcæ neq; Latinæ linguæ in ſacris vſus eſt. Nunquid au⸗ tem quæ pronũciat Sacerdos, è populo quiuis intelligite Plæraq; ne Sacerdotes quidem ipſi. Nemo tamen apud eos quiritatur officia diuina lingua non intellecta decantari. Sexcenti iam& amplius anni interceſſerũt, cum Cirulus& Methodius à ſede Apoſtolica impetrarũt, vt eis rem diuinam facientibus, lingua Sclauorũ vti liceret. Ac ne nunc quidẽ fortaſſe deſunt, qui meminiſſe queant, etiam in templo ſanctæ crucis, quod in Clepardia eſt, Sclauorum lin- gua Sacerdotes ſacris operãtes vſos fuiſſe. Sed veriſimile eſt quòd plures fuerint qui Latinã, quàm qui Sclauorum linguam intelligerent. Itaq, cum eam ob rem, tum aliis ex cauſis fa- ctum eſt, vt ea lingua rem diuinam facientes vti deſinerent. Conſtat autem in Morauorum grariam id potisſimum impetraſſe Cirulum& Methodium, quòd ea gens ipfis auctoribus in Chriſtum credere cœpiſſet. Sed nec apud Morauos, quorũ tamen lingua propiuùs ad Scla- uorum dialecton accedit, nec apud nos diu mos ille durauit, quòd plus adferre detrimenti quàm emolumenti viſus eſt. Quamobrem& apud Morauos etiam illos qui Catholicæ ſunt communionis, eadem qua apud nos, hioc eſt, Latina lingua rem diuinam facientes vtuntur. Ac vix eſt vlla lingua ſub Sole, quæ latiùs quàm noſtra pateat, cum plus etiam quam quar- tam Europæ partem complecti videatur. Hac enim vtuntur& Boëmi,& Moraui& Caſ- ſubi,& Rusſi,& Moſchi,& vnde nos originem duxiſſe putamus, Sclaui, Suetij, Dalmatæ, Boznenſes, Croatæ, Bulgari, Raſciani, Serbi:& aliæ gentes nonnullæ. Cæterùm ſic inter ſe nationes hæ dialectis variant, vt minùs etiam Sclauu, aur Dalmatam Polonus intelligar, quam Hollandum aut Burgundum, Sueuus aut Heluetius- Quamlibet autem non ipſos. amemus, tamen illud fateamur neceſſe eſt: Sclauorum aut Dalmatarũ linguam eſſe multò ele gantiorem quam ſit noſtra, ita, vt ſi precationes& ſacras lectiones in vernaculam transferri lunguam oporterer, in eam potisſimuùm transferendæ ſint à qua noſtra duxit originem, quæ præſtat etiam cæteris elegantia. Cuùm præſertim Dalmatica lingua facros libros Hierony- mum vertiſſe conſter, vt in eius vſu minuùs eſſe periculi videatur. Cùm autem& illud ma- nifeſtum ſit, quòd in diuinis officiis vſus illius aliquando fuerit, quis eſt qui dubitare queat, non fine caula eum non apud nos magis quàm apud ipſos eriam Boëmos& Morauos, MMm 3 qul Loan. 14. Aſpides ſurdæ es obturautes aures ſuas, dicuntur hæretici. Pſaſm. 37. a. Tina.. Fi nou promẽda ſunt precationes, niſt quas inte lit- gas, ſequeretur in eccleſia Dei pſalmorum vſun fore mutilem. Matth. S. Lingua Cirulu & Alethodiugs. Malits de cauſts apud pleroſque effecti, vt vernd⸗ cuia lingua ſacra fieren:. Nationes ſeptem trionales quæ lim⸗ gua Polonica rantr. D. Hieronymus ſacros libros in linguam Dalma: ticam veriit. Quare ſit orandũ potius lingua La tina quam ver- nacula. Gen. 3. M. Lutheri erro- res pluſquã ſex: centi à Catholicis animaduerſt in ſacris bibliis vertendis. 1. Corinth. 14. Malierum noſtri temporis audacia ſimul& arrogan I1A impruden. tiague. 1. Corinth. 15. Quid nobis attu- lit ſeripturarũ in vulgarẽ linguam tranſla:io, ne dicã prophanatio. Pſalm. 121. Ezech. z. Paſtores Eceleſiæ tum pro ſe,tum pro ouibus jibi cõ ereditis reddere Deo rationem tenentur. Hebr. 13. Omnis ex Ecele- fia ſublatus ordo ꝛam propemodi eſſe videtur. Lib.. Theologiæ. Tertullianus. Hilarius. Clemens. Abſque literis fides diſcitur PE SACR O VERNXCVI. E quĩ modò Catholici ſunt, intermiſſum fuiſſe? HAR. Quid autem impediret, quò minùs ſua quæq; gens dialecto vteretur in eiuſmodi ſacris lectionibus,& precationibus cõuertendis? AKRA. Arqui hoc nec Rusſi faciunt, quos tanta conſtat eſſe religione in diuinis officiis ea dia- lecto peragendis, quàm à maioribus ſuis traditã acceperunt vt ſi quid ab illa variarent, gran⸗ di ſe piaculo obſtrictos iri perſuaſum haberent. Nunc tu vide Harpage, dum nimiò plus de eo ſolicitus es, vt omnes omnia intelligant, ſi fortè conceſſum tibi ſit quod optas, ne, qui ca- piti mederi potisſimũ debebas, non ſine magno capitis diſcrimine reduuiam tantùm curare videaris. Caput enim eſt, vt verum diuinarum ſcripturarũ ſenſum retineamus, quod ita mul- tis& variis trãſſationibus vix rectè prouideri porerit. Quis enim preſtabit, ſi ſua quęq; gens dialecto ſacras precationes& lectiones verſas habuerit, nullus vt error in vertendo cõmit- tatur? Arqui nuſquã erratur, quàm in hac parte periculoſius,& eſt vſu cõpertum, verſiones iſtas literarum ſanctarum in linguã gentis alicuius vernaculã, mulrum Eccleſiæ Dei incõmo di attuliſſe. Nam præterquã quòd iſta omnium omnia intelligendi, ac pluſquam oportet ſa- piendi nimia quædam auiditas eundem propè noſtris temporibus fructum attuliſſe videtur, quem attulerat primis parentibus noſtris eſus ligni ſcientiæ boni& mali, dum ex bonis La- tinis mala Germanica fecit Martinus Lutherus, ſacris bibliis vertendis, plus eum quàm ſex- centos errores admifiſſe, à Catholicis animaduerſum eſt. Nec id à Catholicis tantùm. Con- fer Zuinglij tranſlationem cum ea quam Lutherus edidit, non paruis de rebus magnam diſ⸗ crepantiam, vel pugnantiam potiùs inuenies, vt ſi nulla alia, vel hæc ſola cauſa deterrere nos deberet à diuinis oraculis in vernaculam linguam vertendis. Paulus etiam loqui non per- mittit mulieribus in Eccleſia. Nunc tranſſationibus iſtis in linguam vernaculam factum eſſe cernimus, vt quas lanam texere ſub id tempus magis expediebat, eæ ſibi docendi quoq; po- teſtatem iam arrogauerint, ac ſi quis eas ad officium, ſanitatemꝗ́; reducere velir, plus cum illis, quàm cum ipſis viris negotij ſit habiturus, cum ne viris quidem per vxores Catholicos eſſe liceat,& ſæpè quod vult vxor, credere maritus cogatur. Nunquid omnes Apoſtoli, nun- quid omues Prophetæ, nunquid omnes Doctores, dicit Apoſtolus? nunc hæc ſcripturarum prophanatio veriùs quàm tranſlatio, non ſoluùm Zonarios, Baiulos, Piſtores, Sartores, Suto- res. Vefumetiam Zonarias, Baiulas, Piſtrices, Sartrices, Sutrices, fecit nobis Apoſtolas, Pro- phetiſſas, Doctrices& omnẽ propemodũ ordinem ex Eccleſia Dei ſuſtulit, vt Hieruſalem loco, quæ ædificatur vt ciuitas, cuius participatio in idipſum, Babylonem quandam extru- ctam videre liceat, in qua rerum omnium horrenda quædam eſt confuſio. Hunc fructum & apud finitimos,& apud nos quibuſdam in locis videmus nunc& ingemiſcimus, ex hac diuinarum ſcriprurarum in vernaculam linguam verſione. Quin audire etiam quoſdam li- cet dicentes: Ego ipſe paſtor eſſe animæ meæ,& eius curam gerere teneor, ſi quid erratum à me fuerit, Epiſcopus pro me ſuppliciũ gehennæ non luer. Eſt ne autem hoc illi Dei verbo conſentaneum? Fili hominis ſpeculatorem dedi te domui Iſraël,& audies de ore meo ver- bum,& annunciabis eis ex me. Si dicente me ad impium, morte morieris, non annuncia- ueris ei, neque locutus fueris vt auertatur à via ſua impia& viuat, ipſe impius in iniquitate ſua morietur, ſanguinem autem eius de manu tua requiram. Aut illi quod per Paulum lo- cutus èſt, obedite Præpoſitis veſtris& ſubiacite eis, ipſi enim peruigilant quaſi rationẽ red- dituri pro animabus veſtris. Comminatur Dei ſpiritus per Prophetã, quòd de ſpeculatoris, hoc eſt, Epiſcopi manibus animã ſit illius requiſiturus, quem à via ſiua impia nõ fuerit auer- tere conatus. Loquitur idem per Paulum, quòd Præpoſiti ſiue Epiſcopi peruigilant, quafi ra⸗ tionẽ pro animabus ſibi cõmisſis reddituri. Et iſti quoniam legerũt aliquid ex veteri aut no- uo teſtamento, per Lutherum aut Zuinglium in vernaculam linguam verſo, negant Dei vo cem ſe requiſiturum ſanguinem populi de manibus Prælatorũ, eosq́; de ſibi cõmisſis anima- bus rationem reddituros, dicentis: Ipſi ſibi Doctores, ipſi ſuarum animarum Epiſcopi ſunt, & Paſtores ipſi ligant, ipſi ſoluunt conſcientias ſuas arbitratu ſuo, ipſi ſibi non Epiſcopi mo- dò, verum& Papæ ſunt& concilia, neq; viri magis, quàm fœminæ, quarũ petulantia minus etiam eſt ferenda. Sic transferendis in vernaculam linguam ſacris bibliis effectum eſt, vt om- nis ex Eccleſia ſublatus ordo iam eſſe videatur. Non temerè autem dictum eſt ab eo quem propter ſingularem diuinarum ſcripturarum peritiam Theologum Græci vocant, quòd non omnium eſt de Deo, deque rebus diuinis diſſerere, quodq́; neque omni loco, neque omni- bus, neque omnia funt propalanda. Ignorare pleraque ſatius eſt, inquit Tertullianus, ne quid quod non debeas, noris: quia quod debeas, noſti. Quem ſequutus Hilarius. Habet, inquit, non tam veniam quàm præmium ignorare quod credas: quia maximum ſidei ſtipen⸗ dium eſt ſperare quæ neſcias. Et æqualis Tertulliani Clemens Alexandrinus: Fides, inquit, non ſapientum ſecundum mundum, ſed eorum qui ſecundum Deum ſunt ſapientes, eſt poſ⸗ ſesſio: illa autem etiam abſq; literis diſcitur, eius autem ſcriptũ, quod& ad rudes, ignarosqᷣ; homines pertinet,& eſt diuinum, vocatur charitas, quæ eſt decretũ ſpirituale. Vides quem- admodum etiam abſque literis dici poſſe fidem docet Clemẽès,& eius ſcriptum, quod etiam diuinum appellat, vocari dicit charitatem? Ex eo diſcere licet, non in eo quantum, intelligas, ſed in eo quantum credas,& credendo ames, permultum eſſe poſitum: cùm certũ eecan Pie ſcius fecerichu Weja perſeque cuĩque gent. 1 reture 1A 4. Dectetilunt: miot dnrpoh ce gtrchimu neosqui eclnc ſaltic Sacmne rem omil,le i-fimcitum hü fneNoneſt du riprrſetim E Ixreter vnum lainos Chriti gecretum hocll odauteme dem receperun in dicinis offc ſiitutum elt in ſed vnum tant neis rnicuique tius Chriſtiani f. Sunt Græci ct qui ſuo rit lngua eem dim nenſiyt quocu gerat,ol non f diuinam facien genrislingual videant ponti rum populon tum elle vice: HlapageNo ſthoc lliſenü tempus Coac mia, Dani 3,5 latine lingue citra ciuſqus cepta eſt in⸗ tranſmiſſum; hil quæ cal mtentio,plan no: qu otem doſolymitana antinopolita tim Kpoſtoſic ultinendos eſg cos quomi 3 Latnorum — 3 3 Lri AlnlOg Concs conuenent I ) Wam gentem) 2 ddls 5 dcc ſolx caſa 8 fraulus eiamkt an am vemaxlht an des ldi doren 9 G ducen. dem perro a ‿ douid omnes Aa „ pie!— eclt Hobls àI .„„ 1. Dei ſuſtult, ſt 14 obylonem ol a tconfuto. H M ½ mnc Kingemit a 8 41 d 6 in zwdite etiat erere teneon ne autem hoo 1. 3, Kaudiescd nte morſerl, at, ioſe impoid if Autilli cuodg. .*„* eruicilam 7 1 3 Poilcopienſ u „ 1 6114 94 arit altaul— 7 1. 49¹ 2 um CrFdIc mn0mad 10 goe onnl, I1EGENDO. 345 ſi pleraque non aſſequantur, in fide maiorum ſuorum ſaluos ſfieri minores. Nulla itaque eſt huius rei neceſsitas, vt officia diuina vernacula lingua celebrentur: cùm præſertim qui ſibi nouandi omnia licentiam potius, quàm auctoritatem arrogarunt, apud eos non eundem hac in re morem obſeruari videamus, apud quos quot ciuitates, tot cernere licet riruum diuer- ſitates. Nam alibi vernacula lingua cantantur omnia, Latina nihil. Alibi Macaroneam quã- dam videre licet, dum Germanicis Latina miſcentur. Neq; deſunt qui prorſus reiiciunt om- nem cantum eccleſiaſticum. In hac igitur iſtorum varietate qui rerum nouandarum cupidi ſegregauerunt ſeipſos ab Eccleſia Dei, etiam ſi quid mutare nobis propoſitum eſſet, nonne ſatius fecerimus, vt dum inter ipſos prius conueniat expectemus, quorum ſibi plerique ve- ſtigia perſequenda putant? HAR. Atqui in Lateranenſi Concilio cum decretum fuit vt ſua cuique genti lingua, diuina officia celebrentur, qui fit quod huic tam ſalubri decreto non pa- retur? AR A. Quid ſi quod in Lateranenſi Concilio Decretum eſt, tu non intelligis? verba Decreti ſunt: Quoniam in pleriſq; partibus intra eandem ciuitatem atque diocœſim, per- mixti ſunt populi diuerſarum linguarum, habentes ſub vna fide varios ritus& mores, diſtri⸗ ctè præcipimus, vt pontifices huiuſmodi ciuitatum ſiue diocœſeòn ſibi prouideant viros ido neos, qui ſecundum diuerſitatem linguarum& rituum diuina illis officia celebrent& eccle- ſiaſtica Sacramenta miniſtrent, inſtruendo eos verbo pariter& exemplo. Prohibemus au- rem omninò, ne vna eademꝗ; ciuitas ſeu diocœſis diuerſos pontifices habeat. Quæſo te, nun⸗ quid ſancitum hic aliquid eſt de ritibus nouãdis,& non de conſeruandis potius, qui recepti ſunt? Non eſt dubium quin Græca lingua multò antè quàm Latina, diuina officia in orien- tali præſertim Eccleſia peragi cœpta fuerint, qua ſcripturas omnes canonicas noui Teſtaméẽ- ti, præter vnum Matthæi Euangelium, tradikas nobis eſſe non ignoramus, ita vt à Græcis ad Latinos Chriſtiana fides fuerit propagata. Quin& illud iam docuimus trecentis annis ante decretum hoc latum, Sclauis permiſſum fuiſſe, vernacula ſua lingua rem diuinam facere. Quòd autem ex quo tempore Hiſpaniæ, Galliæ, Germaniæ, cæteræq́ue prouincie Chriſti fi- dem receperunt, fuerit vnquam apud has, vel alias occidentis aut ſeptentrionis Eccleſias in diuinis officiis vernaculæ linguæ vſus, à quoquam doceri poſſe non puto. Hoc igitur con- ſtitutum eſt in Concilio Lateranenſi, vt ne ciuitas aut diocœſis vna duos Epiſcopos habear, ſed vnum tantum, qui ſecundum diuerſitates rituum& linguarum prouideat de viris ido- neis vnicuique populo. Verbi gratia: Venetiis, quæ eſt ampla& copioſa ciuitas, ac orbis to- tius Chriſtiani florẽtiſsimum emporium, ſunt varij ritus, variæ linguæ, mores quoq; diuer- ſi. Sunt Græci& hi quidem Catholici(nam& inter Græcos, Catholicos adhuc reperire li- cet) qui ſuo ritu ac lingua: ſunt Sclaui, qui ſua, ſunt reliqui populi occidentales, qui Latina lingua, rem diuinam facientes, in templis vtuntur. Decretum igitur eſt in Concilio Latera- nenſi, vt quocunque ritu ac lingua celebrata fuerint officia diuina, ne quiſquam ad ea ſe in- gerat, cui non fuerit ab Epiſcopo ciuitaris aut diocœſis prouiſum. Vt autẽ Sacerdotibus rem diuinam facientibus, præterquam vbi vetus iam obtinuit cõſuetudo, vernacula vti cuiu ſque gentis lingua liceat, de eo verbum extat nullum. HAR. Nonne verba decreti ſunt vt pro- uideant pontifices viros idoneos, qui ſecundum diuerſitatem linguarum& rituum diuerſo- rum populorum diuina illis officia celebrent? quid autem aliud his verbis, quàm illud ſanci- tum eſſe videtur, vr ſua cuique genti patria lingua diuina officia celebrarenturè ARA. Erras Harpage. Non ea fuit mens patrum, qui fuerunt in Concilio Lateranenſi congregati. Nam ſi hoc illi ſenſiſſent, quod tu vis, iam inde à trecentis& quinquaginta annis(ſub hoc enim tempus Concilium illud eſt habitum)& in Germania,& in Anglia, Vngaria, Polonia, Boë- In fide malorum ſalui fiunt mino: re§⸗ Vide quæſo om- nium rerũ Ger- manæ confuſio* nis deſcriptionẽ. Interpretatia Co cilii Lateranẽſis, quo decernitur vt vnaquæque gens ſua lingua diuina offcia celcbret. A Græcis ad Lar tinos Chriſtiana fides propagata. Vna ciuitas aut diocaſis, duos Epiſcopos habere non debes. Quo tempore ha bitů eſt Cõcilium Lateranenſe. mia, Dania, Scotia, Suetia, Noruegia,& in reliquis omnibus orbis Chriſtianis regnis, vſus natinæ linguæ in diuinis officiis intermiſſus vel potiuùs abolitus prorſus fuiſſet: quem tamen citra cuiuſquam interpellationẽ ſicut ab initio, ex quo tempore Chriſti fides in iis terris re- cepta eſt, ĩta poſt Concilium hoc Lateranenſe retentum,& ad noſtram hanc ætatem vſque tranſmiſſum ac propagatum eſſe videmus.Sed ſi quis temporum rationẽ diligẽter expendat, facilèẽ quæ cauſa huius decreti ferẽdi cognoſcet: qua cognita quæ fuerit in eo ferẽdo patrum intentio, planum fiet. Conciliũ cuius hoc decretum profertur, habitũ fuit ſub Innocètio ter- tio: quo tempore& Conſtantinopolitana, quæ dudum Græcorum imperio patebat,& Hie-⸗ roſolymitana ciuitas in Larinorum poteſtatem peruenerat. Itaque pręſentes in eo tum Con- ſtantinopolitanus& Hieroſolymitanus Patriarchæ adferunt, quod Græci tum ad obedien- tiam Apoſtolicæ ſedis reuerſi fuerant. Quorum mores ac ritus, quantum cum Deo poſſent ſuſtinendos eſſe, patres decreuerunt. Quamobrem non erat viſum patribus, vt impedirent Cræcos, quominus, quemadmodum ſua lingua ſuoq́ue ritu Latini, ſic illi quoque(quamuis ſub Larinorum poteſtatem redacti) ſua& ipſi lingua, ſuoq́ue ritu rem diuinam facientes, Vterentur: ſed hoc tantum vt conſtitueretur neceſſarium eſſe putauerũt, ne propter diuerſas linguas& ritus, duos aut plures Epiſcopos vna ciuitas aut dioccœſis haberet. Nam capta per Latinos Conſtantinopoli, Francorum& Venetorum opera, ſic inter Francos& Venetos conuenerat, vt ſi deſignatus eſſet ex Francis Imperator, Venerti darent Antiſtitem, ne penes Vnam gentem vtraq; eſſet dignitas. Ac deſignatus tum erat Imperator Balduinus Flandren- MMm 4 ſis Concilium Eate⸗ ranenſe habituns fuit ſub Inno: centio. 1 Aliaphora ſeu indifferentia. Matt. 20. Sonciliis parem di, non eis quid præſcribendum. Augufl. Epiſt S8. ad Caſßsulanum. Hæretici ſchiſ- matici maledi: ctis& probris ccleſtam Dei jnce unt. In eo quod diui. na ſcriptura non præciptt, nec Ec- cleſjia Dei, quiſ: que ſuo ſenſu abundare poteſt. Priſei ritus ecele ſiæ nõ abrogãdi. Athanaſius. Patres noſtri ſem per agno: ſcendi. Li ſint illi, qui vo it ſacrum ac reliqua officia, lingua vernacula gglebrari. dE SACRO VEKkK NaCVIL. E ſis Comes. Antiſtitem verò ſiue Patriarcham dederant Veneti Thomam Maurocenũ. Ne- que dubium eſt quin ſue quoque gentis, ſuique ritas& linguæ Patriarcham Epiſcopum ha- bere Græci cupiuerint, quibus vt ſua lingua, ſuoꝗ́; ritu vterentur, facilè conceſſum eſt: Duos autem vt haberet Epiſcopos vna ciuitas& diocœſis, conceſſum non eſt. HAR. Video te promptiorem ad omnia refellenda quæ per me adferũtur, quàm vt contradicere tibi queam. Sed obſecro te(quandoquidem hæc tria, quæ tanta contentione nunc expetuntur inter ea mulri numerant, etiam Catholici, quæ Græci vocant ραοοσ, Latinè dicere licet indifferen tia) eſt ne quod impediat quò minus tantoperè flagitantibus concedi poſsit? AR A. Vtinam autem in flagitatores iſtos non rectè quadrer illud quod a Chriſto dictum eſt, neſcitis quid petatis. Verùm hac de re Concilij ſententiam expectare præſtirerit, cuius cognitionem, vt vnius alicuius aut hominis, aut etiam prouinciæ, aut regni, calculo anteuertat, ferendum eſ- ſe non videtur. Non eſt noſtrum Harpage, quid vnaquaque de re decernere debeat Oecu- menico Concilio præſcribere, ſed quod ab illo præſcriptum fuerit, ei parère noſtrum eſt. Ve- rùm intereà tamen tenere me non pofſum, quin ex Auguſt. proferam nonnulla, quæ qua de re nunc agimus ab ea non eſſe videntur aliena. Sicut enim nunc ſunt qui nimio plus ventri & abdomini ſeruientes, ieiunia prorſus abrogata cupiunt, præcipuè quòd vel ad dierum ob- ſeruationem, vel ad ciborum diſcrimen attinet: ſic fuit Auguſtini ſeculo quidam Vrbicus quĩ lIongè diuerſa ratione peccaret. Is enim non modò non detractum aliquid de ieiuniorum diebus, verùm auctos illos potius cupiebat, nam cum quarta tantùm& ſexta feria ieiunare- tur per totum orbem Chriſtianum, exceptis quadrageſimæ diebus, ille quoniam Rome& apud paucos Occidentales non pranderi Sabbathis videbat, damnabat omnes quicunque Sabbathis à prandio non abſtinuiſſent. Quo nomine grauiter ab Auguſtino fuit obiurgatus: Quis ferat, inquit, per omnes Orientales,& multos etiam Occidentales populos Chriſtia-. nos, de tot tantisque famulis famulabusq́ue Chriſti Sabbatho ſobriè modeſteq́ue pranden- ribus, ab illo dici, quod in carne ſunt,& Deo placere non poſsint?& quòd de illis ſit ſcriptũ: Recedunt iniqui à me:& quòd ſint ventricolæ? Iludæam Eccleſiæ præponentes,& ancillæ fi- lios& lege non iuſta, ſed voluptaria conſulentes ventri, non diſciplinæ ſuccumbentes,& quod caro ſint,& mortem ſapiant,& cætera huiuſmodiè Quæ ſi de vno quopiam Dei famu- lo diceret, quis eum audiret, quis eum non deuitare deberet? quum ergo his operibus atque maledictis inſectatur Eccleſiam per totum mundum fructificantem, atque creſcentem & die Sabbathi penè vbique prandentem, admoneo, vt ſeſe cohibeat,&. Quod de Vr- bico dixit Auguſtin. nunquid non mulrò rectius dici poteſt de his, qui laicis calicem, quĩ Sacerdotibus vxores dari, qui diuina offieia vernacula celebrari lingua poſtulãt? Quid enim? an iſti quoque maledictis,& probris Eccleſiam non inceſſunt? an in eam inſultabundi non inuehuntur, qui non dubitant ſexcentis his annis(ex eo enim tempore ferè ſuaue Chriſti iugũ recepit Polonia) quorquot fuerunt maiores noſtri, ac non noſtri magis, quã omnium aliorum populorum, qui Chriſtiano nomine cenſentur, eos aut cæcitatis, aut impietatis om- nes condemnare? qui non viderint clara ſcripturæ verba, Bibere omnes ex calice iubentis, prohibere nubere, doctrinam eſſe demoniorum affirmantis, linguis, quibus intelligi poſsint, loqui, aur orare præcipientis?aut ſi viderunt, eò ſunt impietatis prolapſi, vt ea contra ſuam ipſorum conſcientiam interpretati fuco imperitioribus facto, contra tam aperta& manife- ſta Dei verba venire non dubitauerint? Non putauit Vrbico concedendum Auguſtinus in re multo minore. Quid enim in eo momenti eſt, prandearur Sabbatho nécne, cum alicubĩ pranſum, alicubi non pranſum, vtrobique rectè fuerit,& nunc vbique non prandeatur mo- do, verùm& cœnetur, exceptis quadrageſimæ, vigiliarum,& quaruor temporum diebusè Nam qua de re nihil certi ſtatuerat diuina ſcriprura, nec Eccleſiæ(quam ille præcipit audien- dam) decrerum vllum interceſſerat, in ea ſuo quemque ſenſu voluit abundare,& ad quam- cunque veniſſet Eccleſiam, eius morem obſeruare, ne vel pateretur ſcandalum, vel faceret. Si in re tam leui, nihil eſſe concedendum Vrbico purauit Auguſtinus, quid eum, ſi nunc vi- ueret, facturum fuiſſe putas, ſi qui ſunt ex imperita multitudine, eos tanto ſtudio contendé- tes audiret, vt qui tot ſæculis in Eccleſia Dei recepti ſunt ritus, acplenariorum Conciliorum auctoritate confirmati, nulla legitima ex cauſa nũc tandem in vna aliqua prouincia ſeorſum ab orbe reliquo Chriſtiano abrogentur? Qui ſi bono tamen animo, bonoque Concilio pe- terent, ſicut Cirilum& Methodium aliquando feciſſe ſcimus, fortaſſe non indigni videri poſsint qui audirentur. Nunc autem cum præclarè moneat Athanaſius, id quod pietas etiam ſuadet, vt benè de Patribus illis ſentiamus, à quibus rectè viuendi inſtituta& pietatis do- ctrinam accepimus, niſi nos adulterinos eſſe filios declarare velimus, iſti non aliã ob cauſam, hæc petere videntur, quàm vt Patres quondã ſuos, quos nos eriam nunc Patres eſſe noſtros agnoſcimus, ac deinceps etiam ſemper agnoſcemus, iam inde à ſexcentis propè annis, aut cę- cos aut impios fuiſſe planum omnibus facere queant: atꝗ; hunc ſibi quaſi gradũ atq; aditum faciant, ad reliqua ſua impia dogmata propaganda. Qui enim ſunt qui tantopere iſta flagi- tantenunquid non multò maxima ex parte aut Lutherani omnes aut Zuingliani ſiue Calui⸗ niani quos vocant Sacramentarios, aut Picardi, aut Serueriani ſiue noui Arriani, qui n eum me laboramit bear ſuis nll qam eſe falfés nollainte con qpicem egigent ccate qlesd” co,nol louan zux ceperulth nne cum heret uniricerentun Tiptura dien 5 Atutum elt eac Judeis celebrar duandi aunad porbuskunget cem appellari- Chryſoſtomo Judeæi ſolennit autem Theoto jinterdictum,n I recte tribuin nm hominem Acquititabatu gmmus in Puan nus ConcilijD que modo Ch dic in Toletan retici dogmax tertid mergun cem au Fori ſtrl ſequuti 1 vel cum here aliter ynus g ſtolus däpi niſi ritus etiar muraxos clpi tholicis& 0. diuidammus, tendit magis per feceri, a omnes Om men In ſepara Mtionis, qual modis ah ſoc, mleeratione di- wionam un hcie comt Tuncqui minare anonii Kur cxt rellg. go IVero *1 d eun corpus tem tadlcltel dh LEGENPDO. 4 nſ anh 346 y. U. Srd* Deum Patrem,& neminem alium adorandum,& inuocandum eſſe contendunt, quòd ille mnat e tanquam ſolus Deus videt corda noſtra, quod nulla creatura facere poteſt? Et eſt præceptum Deut. 8. * 1V veteris legis, vt qui adorauerit alium quempiam præter Deum ſolum, occidatur: ad quem edune 1 Deum interceſſorem mediatorem& procuratorem liurm habemus nullum, quàm ſolum d“ ute Dominum leſum Chriſtum. Quaſi verò non æquè ſit jpſe Deus atque Pater, non æquè d Sn ſit adorandus& inuocandus atque Pater. Tales itaque cum ſint qui ſibi concedi iſta poſtu- h E lant, quid aliud eos importuna ſua petitione quærere veriſimile eſt„quàm à Chriſti corpore dn a 1 ab vna ſancta Catholica Apoſtolica Eccleſia, ſeparationem? Intelligit Satanas concordiam — Keus n nmul iunctam omninò vinci non poſſe. Itaque ſicut lupus ouem à grege ſecernere: ſicur ac- ranuſta ſmiliu ¹ Meled e cipiter columbam ab agmine volantiũ ſeparare conatur: ſic ille cum ſibi non eſſe ſatis virium o‿laporum e ededenen Sl. aduerſus omnes perſpiciat, ſolitudinem quærit circumuenire ſingulorum, atque hoc maxi- Toren ch cheie nnfipreen. mè laborat, vt quos poteſt à reliquò Chriſti corpore ſeꝑreget, quo ſic ſegregatos magis ha-„imiß,a. dermonnd n. eat ſuis inſidiis opportunos. Hanc itaque ſegregationem ſummo ſemper ſtudio ſibi cauen⸗ eSe dere⸗s ec: deuntu D. dam eſſe Patres omnes Catholici& Orthodoxi putauerunt, inter quos Auguſtinus adeò Saehe F idu wa 1 nulla in re communicandum eſſe dixit cum iis quiĩ ſegregauerunt ſemetipſos, vt ne magna Auguſu. epi 8⸗. Meclloglit g. quidem exigente neceſsitate, ieiunandum eſſe die Dominico cẽſeret. Non quod ieiunando aäum älgul 5 peccare quempiam exiſtimaret: ſed poſteaquam hæretici impiiſsimi Manichæi die Domini⸗ zi dni bei wmnn 4 co, non aliqua neceſsitate detncente hrabiers. ſed a geis Wlenitaee deeioemarl. Aurten ths lral a zare cœperunt,& nenerunhahſ Chri danis ean e nefas ar irrarns e 2ad uüdh ein cumna d mune cum hæreticis habere. ic Apoſtolorũ au Aoeirgieineenetnnlente Baa lücds Chri- ehajoeenni zuguiia 1 ſtiani viderentur, Sabbathi loco Dominicus dies, vt ſanc ticaretur, ſancirum eſt, cuùm tamen Saaenee „ A ſcriptura dicat: Sabbatha ſanctifices, non diem Dominicum. Sic eorundem auctoritate con- xod 20. Cwenaeod a. ſtitutum eſt eadem ex cauſa: Si quis ante Vernale equinoctium ſanctum Paſchæ diem cum Cauo.2. lodtſe moieſ a Judæis celebrarer, Epiſcopus aut Presbyter, vt abiiceretur. Quin& illud obſeruatum eſt, unK qubich ei quandiu durabat Sacerdotium Iudæorum, vt qui miniſtri recõciliationis Apoſtolorum tem- urpregonen 3 poribus fungebantur, non Sacerdotes, verum Presbyteri vocarentur. Adeò ne nomine qui- Miniſßri rec?cilk⸗ dlcpma ut e dem appellari Chriſtianorum, quo Iudæorum Sacerdotes dignabantur. Ab Ioanne quoque atiouis pr eibyte- lde moquo n Chryſoſtomo grauiter eos reprehenſos eſſe legimus, qui ieiunaſſent iiſdem diebus, quibus efins de. zuumergohs 3 Iudæi ſolenniter ieiunabant. Sic in Epheſino Concilio cum Neſtorius Chriſtotocon non au. catt. fcantem,— 8 autem Theorocon eſſe Mariam virginem aſſeueraret, ſub anathematis pœna fuiſſe legimus Maris ann chideat, K&c— interdictum, ne quis eam Chriſtorocon auderer appellare, non quòod hoc quoque nomen il- Se e ehis, qui kit 5 li rectè tribui non poſsit, ſed quòd obuiandum errori Patres putauerunt, quo Neſtorius pu- Deigenetrix, iuſ llingupobl 5 rum hominem Chriſtum, non autem Deum& hominem Mariam peperiſſe contendebat. Sa ennen danmemmig a Ac quiritabatur Neſtorius contra verbum Oei veniri, quòd matrem Ieſu vocari Mariam le- Trrr e n recpoleſt 1 gamus in Euangelio, matrè Dei vocari nuſquam in ſcripturis reperiatur. Obtinuit nihilomi⸗ Luc.z. onnoſtiimg p nus Concilij Decretum, adeo yt nunc etiam vix vlla ſit Vernacula gentis cuiuſque lingua, crciatisaut r quæ modõ Chriſto nomen dederit, qua Maria non Dei potius, quàm Chriſti mater vocetur. ame I Sic in 1 oletano quoque quarto Concilio, propter vitandum ſchiſmatis ſcandalum vel hæ-(an. y. 2.. retici dogmatis vlum, Decretum eſt, vt ſimplex tenetur baptiſmi merſio: ne viderentur quiĩ gussquüdis tertio mergunt, hæreticorum approbare aſſertionem, dum ſequuntur& morem: quod quiĩ- sprolpl, ſ an dem auctoritate Gregori) Magni factũ eſt. Vides igitur quid in eiuſmodi ritibus Patres no- Sele rehif. wontle un 1 ſtri ſe quuti potiſsimùm fuerint, duo nimirum. Vnum, vt ne quid Chriſtiani vel cum Iudæis*ε◻e☛ro⸗ acedendum! vel cum hæreticis commune haberéèt: Alrerum, quod à ſanctiſsimo Leone ſcriptum eſt, non ⁊& Papa, epi.4. aliter vnus grex& vnus paſtor eſſe poſſumus, niſi(quod iterum atque irerum monet Apo- c-.:. 3 ſtolus) idipſum dicamus omnes: Niſi perfecti ſimus in eodem ſenſu& in eadem fententia: e ee ie de niſi ritus etiam eoſdem obſeruemus. Nunc iſti propter duas contrarias cauſas veteres ritus 21 pæretici vrte- nutatos cupiunt. Primùm, vt cum hæreticis potius quaàm cum ſanctis Patribus noſtris Ca- res ritus muldri tholicis& Orthodoxis communicare videamur: deinde vt nos ab orbe reliquo Chriſtiano ¹bruat. abbatho ned 2 vbique nonſ u — auaruor teg 4 ix(quamileſ 2. olutabund 1. .— 4... Cant. 6⸗ retur ſcndi e diuidamus. Terribilis eſt Satanæ caſtrorum hec acies ordinata. Quamobrem nihil aliud con- arnus qlid tendit magis& elaborat, quàm vt rumpat ordines, vt ſegreget, vt diuidat: quod ſimul vt UIIU,4 7—. 5....... tantoſ uuk Perfecerit, iam optatam erit victoriam conſequutus: Atqui conatibus hiſce Satanæ fideles e eos tantoſ 3 „ lenariori* acplegatorf omnes omnt ope reſiſtere oportet. Nam vr nihil ſit in ipſis tebus, quæ petuntur, mali, ta- pauaol an“ men in ſeparatione tantum eſt mali, nihil vt fieri poſsit pernicioſius, cum principium ſepa- ſmntum Nel rationis, quàm finem reperire multò ſit facilius. Deinde verò nullũ eſt crimen quod multis Nihil pernicioſt- Wno;d- eil modis ab hoc vno crimine non ſuperetur. Itaq; res eſt non admiratione magis quàm com- us quan, ſepara⸗ pon miſeratione digna, quòd audire quoſdam licet dicentes, religione quadam, vel(vt magis tri- ¹¹ον⁵ νnclpid⸗ uulus 2* to verbo vtamur) cõſcientia ſuo prohiberi, quò minùs a calice ſibi temperent aut altera tan⸗ kadin d tum ſpecie contenti ſint. Nunquid non hæc peruerſa quædam eſt religio, ſiue conſcientia? beruerſa hereti⸗ b muyſt u Nunquid non illi Iudæorum fimilima, quibus religio fuit in prætorium ingredi ne conta- corum religio& un aoné ea minarentur: cæterùm Chriſtum illudendum, flagellandum, crucifigendum tradere, nulla fuit Snen Sesien erertse eu religio. Ad eundem modum iſti quoque conſcientia premi ſe dicunt, ſi a calice abſtineant. 5 lauulg ut Si verò corpus Chriſti myſticum lanient, pro quo corpus ille ſuum viuum& verum in mor- Acto. 20⸗ lrguiu tem tradidit: ſi ſanctam Eccleſiam Catholicam lacerent, quam Chriſtus acquiſiuit ſanguine ait29 b 1 7 ſuo, wuii S 2 1 ————n——— —— 8. 4 bE SACRO VRRNAGCVLEHLEGENDO. IVI ſuo, ſi multas in partes eam diſſecent, nulla religione tanguntur, nullo conſcientiæ ſcrupulo 7 exbortatio Premuntur. Tu verò Harpage, ſi ſapis, ab eiu ſmodi peruerſa religione tibi diligenter cauebis, N 1 5 J u.eo. ne tu quoq; numerari queas inter eos, de quibus ſcriptum: excolãtes culicem, camelum au- 8 NV tem glurientes. Nulla autem in re maiori tangaris religione, nec vnquam te magis tua gra- 11 uet conſciẽtia, quàm cùum diſceſsionẽ, cùum ſeparationè, cum præciſionem à Chriſti corpore 1⁵ tibi ſit aliquis perſuadere conatus, tum verò dicito religione prohiberi, conſcientiã tibi tuam non permittere, vt quod certò perſuaſum eſt poſt habeas:& quemadmodum olim qui fue- Extra Fecleſſam runt extra Arcam Nos, regnante diluuio perierunt, ſic extra Catholicam Eccleſiam ſaluum nen eſi faus., eſſe poſſe neminem. Quamobrem intra huius te ſepta contineto, quem ſenſum& conſen- ſum illius eſſe vides, ab eo temerè ne diſcedito, Quamlibet vociferetur per membra ſua Sa- tanas: Scriptum eſt enim. Et qui non es ex doctiſsimorum numero, nihil aliud ei clara voce Ihi! li ⸗ 3—.—.. ehiine reſpondeas, quàm, credo ſanctam Eccleſiam Catholicã: Sicut ab illa doctus ſum, credo: quam quod credu E&e ſcripturam adfert, eam Canonicam, eam diuinirùs inſpiraram, eam eſſe tanquam Dei ver- cleſia. Epilogus. Auguſt. lib. 1. de doctrina Chriſti: ana, ca† 35 Charitas ſeriptu: rarum ſcopus. AKo. 4⸗ Exech. 1B, bum recipiendam, ſic non alio ſenſu, quàm quem illa me docuit, hanc ipſam ſcripturam ver-⸗ bum eſſe Dei credo,& tanquam Dei verbum recipio. Si quis autem contrarium ſenſum ad- ferat, eum tanquàm à malo ſpiritu profectum repudio. Ad hunc modum ſi egeris Harpage, non errabis, nec de regia via deffectes vnquam. Quoniam verò iam adueſperaſcit, ſatis que multa verba de rebus iis feciſſe videmur, de quibus ſermo nobis fuerat inſtitutus, finem iam dicendi faciam, ſi prius ex Auguſtino paucis admonuero, quid ille maximè ſequendum, in ſcripturarum interpretatione cenſeat. Docet is ſummam& ſcopum ſcripturæ totius, nihil aliud eſſe quàm charitatem, quiſquis igitur(inquit) ſcripturas diuinas, vel quamlibet earum partem intellexiſſe ſibi videtur, ita vt eo intellectu, non ædificet iſtam geminam charitatem, Dei& proximi, nondum intellexit. Qui verò talem inde ſententiam duxerit, vt huic ædifi- candæ charitati ſit vtilis, nec tamen hoc dixerit, quod ille, quem legit, eo loco ſenſiſſe proba⸗ tur:(quandoquidem ea ſentẽtia fallitur, quæ ædificat charitatem, quæ finis præcepti eſt) non perniciossè fallitur, nec omninò mentitur. Sed ita fallitur, ac ſi quiſquã errore deſerens viam, eò tamen per agrum pergat, quò etiam via illa perducit. Ex iis Auguſtini verbis illud diſci- mus, ita demum à nobis rectè ſcripturas intelligi, ſi intellectu noſtro charitatem ædificemus, ad quam quoties intellectum noſtrum referimus, etiamſi non omni ex parte ſenſum ſcripto- ris aſſequamur, ad ſcopũ tamen illum, quem ſcriptura vult, peruenimus. Sed qui fieri poteſt, vt charitatem ædificet, qui ſeparationis, qui diuiſionis, qui ſchiſmatis auctor eſt? quũ nullum ſit ſignum charitatis euidentius, quàm vnanimitas, quàm multitudinis credentium eſt cor vnum& anima vna. Quamobrem hanc Auguſtini regulam Harpage ſequamur, ſic enim fa- cilè cauebimus ne vnquam periculosè fallamur, néve à ſcopo, quem ſcriptura ſibi pro- poſitum habet, aberremus. HAR. Lu verò mihi iam perſuaſiſſe propemo- dum videris, atque in tuam me ſententiam pertraxiſſe. AR A. Per- ſuaſiſſem proculdubiò, niſi Harpagus eſſes: Verùm Harpago, ne, ſi perſuaſum quidem fuerit, perſuaderi poteſt. 1HI A R. Seme- ſtre ſpatium ad deliberandum dari mihi peto. AKA. Nulla opus eſt deliberatione. Sed ego tamen in- terea Deum precabor, vt auferat abs te cor lapideum,& det tibi cor car- neum, quò facilius doctri- nam ſanam reci- pere queas⸗ EIN I S⸗ REVE- — Concli’nb” Jon-iele mran rec um pecallts Noltfa enlit ſelha 1 eim temete qi rqumndoquid ged jam dem Cuholicꝛ conl 1od Occalion us xos ipſ decj hocexttema! cppitarut:proc non à veſtam perablorruer Chriſti pace i tisper manele p ſolum nihil dem& gloria mos. non imn tem aftmat h Vetter,quodq ſtrum de doc contra turdul lo ſtatim trad ptimapagina eiſcnpruran Nüſ yital eos tams qui ſon ſuis in c cum het tiih quibus poſle cum illa fecl ma ſoluerun tula mea,no- niſ didiciſe ban primat à robis quo dockia noft del llletis propo ntarisnec eſſ dan a nobis 355 dllge rul nah uid nuncuane b Feſtere ade d nico: E beim o Lülj fde ltitudini c pageſecut qbem ſcl perſdullſe Siſſe. AK! Hapago 4 X. Semt 0, ARK4 ea in- n 2 ⁸ 24 342% REVEFERENDISS. D. DOML. NISTANISLAI HOSII CARDINA- LIS VERMIENSIS EPISCOPI, IN CONCIIIO TRIDENT. PRAESIDIS IVDICIVM ET CEN- ſura, de Iudicio& cenſura miniſtrorum Tigurinorum& Heidelbergenſium, de dogmate contra adorandam Trinitatem in Polonia nuper ſparſo. EGIudicium& cenſuram veſtram, Heidelbergenſes Tigurinique miniſtri, de dogmate contra adorandam Trinitatem per quoſdam turbulentos in Patria mea nuper ſparſo. Quam vellem vt ſicut hoc, ſic alia pleraque omnia ſcripſiſſe- tis. Vtinam in cæteris quoque dogmatibus, de quibus hac ætate noſtra contro- uertitur, diiudicandis, eadem vſi norma fuiſſetis,& aliquid Patribus, Vetuſtati, Conciliis, tribuendum eſſe putauiſſetis. 10 —́ Controuerſiis Theologicis facilo dirimendis coope: rantia· Non videremus nunc Eccleſiam tot ita fœdis erroribus miſerandum in modum defor- matam: nec tam grauibus eam tempeſtatibus& procellis iactari, atque agitari cerneremus: nec aures noſtræ tot blaſphemiis tam horrendis perſonarent, non eorum tantùm, quos hac cenſura veſtra percellitis, verum& veſtris,& aliorũ veſtri ſimilium non paucorum. Neque enim temerè quidam ex veſtris queritur, licere nunc vnicuique monſtroſa dogmata finge- re: quandoquidem res ad Anarchiam eſſe perducta videtur. Sed iam demuùm intelligere videmini: quantò ſit facilius initium diſceſsionis, ab Eccleſiæ Catholicæ conſenſu, quem vos Papatum vocatis, quàm finem inuenire. Si nos diceremus, quòd occaſionem huic hæreſt tam impuræ, quam nunc iuſtiſsimis rationibus oppugna- tis, vos ipſi dederitis: quòd illius auctores vel propagatores potius vos ipſi fueritis, quòd in hoc extremæ barathrum impietatis illi ſeſe, vobis ipſis vſi præceptoribus,& magiſtris, præ- cipitarũt: procul dubio minus apud vos hec aſſertio noſtra pondus eſſet habitura. Cùm enim non à veſtra magis parte, quàm ab omni alia nefaria diſſenſione& ſacrilega diuiſione ſem- per abhorruerimus: nec alia res vlla maiori nobis curæ fuerit, quàm vt cum orbe terrarum in Chriſti pace, in Eccleſiæ Catholicæ vnitate, in fraterna charitate, quem vos Papatum voca- tis, permanere poſſemus: vſque eò etiam vt ſi quis nos hac de cauſa Papiſtas appellare vellet, nõ ſolùm nihil nos eius appellationis puderet: verumetiã cùm primis id amplũ nobis ad lau- dem,& gloriam eſſe iudicaremus. Tales itaque cùm nos eſſe profiteamur,& præ nobis fera- mus: non immeritò hoc noſtrum de vobis iudicium ſuſpectum vobis eſſe poſſet. Nunc au- tem affirmat hoc de vobis miniſter, vel, ſi ſic eum appellare magis libet, Symmyſtes quidam veſter, quodque maiorem vobis admirationem adferre poſsit: ille ipſe, qui Iudicium hoc ve⸗ ſtrum de doctrina turbulentorum horum Cracouiæ typis excudendum curauit. Habuit is contra turbulẽtos iſtos in celebri quodam loco ſermones aliquot, lingua vulgari, quos præ- lo ſtatim traditos in lucem prodire voluit. Et quoniam hic mos à multis obſeruatur: vt in prima pagina ſcripturæ locum aliquem ponant, ad rem qua de agitur accommodatum, hanc ei ſcripturam proferre viſum eſt: Niſi vitula meaaraſſetis, non inueniſſetis. Cuius hæc verba ſint, non ignoratis: propter eos tamis, qui minus verſati ſunt in ſcripruris, paucis rem explicare libet. Propoſuerat Sam- ſon ſuis in conuiuio quodam ſodalibus problema, quod ſoluerent intra ſeptem dies. Quod cum per triduum facere non potuiſſent: ad vxorem eius acceſſerunt, ab illa petiuerunt, vt quibus poſſet blanditiis à viro conaretur expiſcari, quid ſibi vellet hoc problema. Quod cùm illa feciſſet, ſuisq; ciuibus, à quibus rogata fuit, indicaſſet: ſtatim illi venientes proble- ma ſoluerunt. Samſon verò cum quid actum fuerat, offeciſſet, Si non araſſetis, inquit, in vi- tula mea, non inueniſſetis propoſitioné meam. Quibus verbis hoc ſignificare volebat, quod niſi didiciſſent ex ipſius vxore, nunquam problema ſoluiſſent. Cùm igitur eadem hæc ver- ba in prima ſtatim facie libelli ſui protulerit, Symmyſtes hic veſter, eos oppugnãs, quorum à vobis quoq; doctrina damnata eſt, quid aliud voluiſſe dicere credendus eſt, quàm: Niſ docti à noſtris, niſi Luthero, Zuinglio, Caluino, præceptoribus vſi fuiſſetis, nunquam inue- niſſetis propoſitionem hanc: Non eſſe Deum trinum& vnum: Non eſſe ferendum, nec Tri⸗ nitatis, nec eſſentiæ, nec perſonæ nomen: quandoquidem in ſcripturis nuſquam reperitur. Veruùm à nobis didiciſtis, Patres, Vetuſtatem, Concilia contemnere: Conſenſum totius Ec⸗ cleſiæ ne pili quidem facere: plus priuato veſtro, quàm orbis totius Chriſtiani iudicio tri- buere, nec quidquam, quod non expreſſe continetur in ſcripturis, recipere. Atqui hæc eſt vi⸗ tula noſtra, qua nunc vos aratis: qua ſi non araſſeris, in hanc extremam impietatem prolabi nunquam potuiſſetis. Ac ne noſtrum hoc eſſe commentum exiſtimetis: Melanthon etiam veſter eadẽ hæc verba non disſimili ſenſu produxit. Sic enim ſcripſit in ſuo poſtremo Chro⸗ nico: Etſi fides nititur verbo Dei:& norma iudicij eſſe debent ſcripta Prophetica, ac Apo- olica, Philippus Meſa thon in prœſatutoο ne in corpus do⸗ ctrinæ ſiuæ. Trinitariori hæ reſeos hae ælats quis auctor⸗ Papiſlarum ns. men glorioſum. SFam ſonis problema. Iudic.i4⸗ Prophetarã& Apoſtolica ſeri- pia quãdo opti: meè intelligu tur. Trinitari errorẽ haaſerunt à& Lu⸗ thero& Tigu- rinis. Fundamentum doctrinæ Trini- tariorum. In iudicio Tięu: rinorum de Tri- gyitariis. Martinus Luthe: rus quo funda- mento vſus. Zuinglii hæreſſis pridem danata. Trinitariori hæs reſis in Peldnia Tecens- Oomniũ hære ſum fundamentuin. Cypr. ſi.i. epiſ. 3. Mæreticum eſſe quid fit. Papatus eſt legi- timus Eccleſiæ cathol. magi ſtratus. Aug. Epift fun⸗ damenti. cap 4. Iren. ſi. 4. ca. s3. Cyp. epi. o. l15 4. Hiero ad Dam. Tertull. de præ- ſcriptionibus hæreticorum. Optatus lib. 2. cont. Honatiſt. Hila. de Tri. li. 3. Oſcæ ³. ( hriſtus cur mortuus? Ioan. ul. Can. 6. Epbeſ 4. Exod. 12. IVDICIVM ET CFENs V R A ſtolica,& Symbola: tamen vocem purioris Eccleſiæ docentis,& commonefacientis, audire pium eſt, iuxta dictum: Niſi araſſetis in vitula mea, non inuenifſetis. Præclareè Melanchthon dictum hoc vſurpauit, vt demonſtraret, ita demum ſcripta Prophetica& Apoſtolica intelli- gi rectè poſſe, ſi quis aret Eccleſiæ vitula, hoc eſt, ſi vocem illius docentis audiat: ſi quem illa ſcripturæ ſenſum affert, eum ſequatur. Cæteruùm veſter hic Symmyſtes dicit, quòd non Eccleſiæ: ſed veſtra vitula arauerint ij, quos oppugnatis. Videtis igitur: quæ ſit illius de vobis ſententia: ſed neq; vos inficias ire videmini, ita rem habere: cum cui maximè fundamento nitantur iſti, contra quos ſenten- riam fertis, iis verbis explicatis. Fundamentum doctrinæ ipſorum, cui reliqua nituntur, eſt: Vniuerſam doctrinam in Papatu corruptam fuiſſe:& tantũ integram baptiſmi formulam ſub fœcibus relictam: Neq; enim Antichriſtum quicquam integrum reliquiſſe: itaque non credendum ſummum dogma ſalutis non etiam fuiſſe corruptum. Se igitur his conſideratis, quæſiuiſſe aliam& veram doctrinã de iis dogmatibus in ſacris literis,& vetuſtis Patribus, propinquis Apoſtolorum ætati: eamque ſibi patefactam eſſe. Olim cùm floreret Papatus, grauiter Satan Eccleſiam afflixit, dum omnia Pontificum figmenta, pro oraculis diuinis illĩ obtruſit. Hac fraude detecta, contrariam viam infiſtit:& ſuadet in vniuerſum omnia explo- denda eſſe, quæ in Papatu recepta fuerunt: Sed ſi ita faciendum fuerit, reiiciendæ erunt ſa- cræ literæ: reiiciendum Symbolum Apoſtolicum& Nicænum: hæc enim in ſuis Eccleſiis le- gunt& canunt Papiſtæ, Veſtra ſunt hæc verba, Tigurini, quibus dum aduerſariorum latus petiris: veſtrum ipſi confoditis. Fundamentum ipſorum doctrinæ, cui reliqua nituntur, hoc eſſe diciris: Vniuerſam doctrinam in Papatu corruptam fuiſſe. Cedo, quis primus funda- mentum hoc iecit? Si primos vos fuiſſe dicam, a veritate fortaſsis aberrauero: ſed priores ta- men vos fuiſſe, certum eſt, his, quorum hac veſtra cenſura dogma cõdemnatis. Etenim quĩ maximè niteretur huic fundamento, primus fuit hoc infœlici ſæculo noſtro, Martinus Lu- therus. Proximum ab eo locum Vos obtinetis: Qui cum initio Lutheri ſectatores fuiſſe- tis: ficut paulò antè ſenſum,& conſenſum Eccleſiæ Catholicæ, ſic& Lutherum poſteà longum valere iuſsiſtis: ac pridem ab Eccleſia damnatam Zuinglij Doctrinam eſtis am- plexi, qua docet: Falſum eſſe, quod ait veritas: Cùm panem accepiſſet,& benedixiſſet, ac fregiſſet, dediſſerq́ue diſcipulis ſuis, dicens: Accipite& comedite, Hoc eſt corpus meum: cùm non ſit ibi corpus iuxta ſententiam veſtram, verùm figura corporis. Fuerunt quoque alij non pauci, qui& ipſi nitebantur huic fundamento, quos longum eſſet omnes enume- rando recenſere. Quibus cum, verò nunc nobis eſt dimicatio: nouiſsimum inter alios pro- pè locum tenere videntur. Nam hæreſis hæc nuper admoduùm, in Polonia præſertim, nata eſt. Quod igitur iſtorum, quos oppugnatis, i¹dem,& veſtrum,& aliorum hæreticorum om- nium doctrinæ fundamentum fuit, eſt,& erit ſemper: cùm vix vlli fuerint vnquam hæreri- ci, qui non ei maximè niterentur. Teſtatus eſt hoc etiam ſanctiſsimus ille martyr Cypria- nus ante mille trecentos annos, cùm ad Cornelium ſcribens ait: Neque enim aliunde hære- ſes obortæ ſunt: aut nata ſunt ſchiſmata: quam inde quòd Sacerdoti Dei non obtemperatur, nec vnus in Eccleſia ad tempus Sacerdos:& ad tempus Iudex vice Chriſti cogitatur: cuiĩ ſi ſecundum magiſteria diuina obtemperaret fraternitas vniuerſa, nemo aduerſus Sacerdotum collegium quicquam moveret: nemo poſt diuinum Iudicium, poſt populi ſuffragium, poſt- que Epiſcoporum conſenſum Iudicem ſe non iam Epiſcopi, ſed Dei faceret: nemo diſsidio vnitatis Chriſti Eccleſiam ſcinderet: nemo ſibi placens, ac tumens, ſeorſum foris nouam hæ- reſim conderet. Videris quemadmodum ſanctus Epiſcopus& martyr ille fundamentum eſſe docet hæreſeon,& ſchiſmatum omniũ: Non obtemperare Pontifici, non cogitare, quòd vnus ipſe ſit in Eccleſia ad tempus Sacerdos,& ad tempus Iudex vice Chriſti: ſed illius do- ctrinæ iudicem ſe facere: nihil vt aliud ſit propemodum hæreticũ eſſe, quàm dicere: Doctri- nam in Papatu corruptam eſſe. Quid enim aliud per Papatum intelligi rectè poteſt: quam Eccleſia Catholica? Fremant licèt omnes inferorum portæ: veriſsimum tamen illud eſt, quòd ſicut vbi Rex non eſt: ibĩ regnum dici nequit: Sic vbi Papa non eſt: Ibi nec eſſe, nec dici poteſt Eccleſia Catholica. Nam vbi vnum eſſe debet ouile, ibi paſtor quoque ſit vnus oportet: Nec eſt alia certior Ec- cleſiæ nota, quàm legitima Pontificum ſucceſsio. Hec eſt, quæ Auguſtinũ in Eccleſiæ gremio tenuit, hanc Irenæus, Cyprianus, Hieronymus, Tertullianus, Origenes, Optatus: denique Catholici ſemper omnes agnouerunt. Sicut fides non poteſt eſſe niſi vna, præterquam quic- quid eſt, ſicut verè ſcriptum ab Hilario legimus, perfidia eſt, non fides: ſic& Eccleſia, niſi vna ſit: Satanæ Synagoga, quàm Eccleſia Dei rectiuùs eſſe dicitur. Satanas enim eſt, qui ſpargit, Chriſtus eſt, qui congregat. Satanas eſt, qui diuidit inter fratres, Chriſtus, qui non diuiſionis, verùm pacis& dilectionis Deus eſt: ac proptereà mori voluit, vt eos, qui fue- rant per Satanam diſperſi, precioſo ſanguine ſuo congregaret. Quamobrẽ, ſi non fuerit vna, non erit Eccleſia Chriſti. Vna eſt columba mea, dicit ſponſus: Perfecta mea. Vna eſt matri ſuæ. Vnum corpus. Vnus ſpiritus, dicit Paulus. Vnafuit domus, in qua comedebatur ag- nus, extra quam eum comedere fas non erat. Hæc vna domus ſigura fuit vnius hedeie Catholicæ⸗ Ktteri, dul. ei glorle- Chilligoll ri nondu mell elle lg— inlöperelum Dowinl domin lrbenn,quand nrrentes decer, 14 lubditalt aputregni it carais noſtra: pralentem ct Quod aute Arrarom jnouu premum lüb pa iliq; wel yt imminuers Capitis glorie pliteꝛr creda mencauit, quu ſuo miniſteriu ſuum transfer ceendum attif tifex& baſto Verum opbs doſditilud ſomettill, mundo lg nam ſuam ra adttripgeret ſibili winitt lllle Pio Cuar Im, ſo⁴ Op tum, ſed Ch Ile. lle regn. 0 pellare ma y lIle“ fectu intery 4 Deo conſ hil poteſt el Quod d veſt tmab initio . Quibus icem lli: ne itei ſic ſor in quos arma EXquo ſatis lells Regs C- fi Regsi e maltorü ii niic ynoe tam elle qi mell diceb etlam ob can Jo Lur 40Lni . er e Kn unch 11181 O ſſe. 9- cckpillet, K dite, Hocel 1Coro longumeltet Doulls d13 „In Polonia 7.. 1 X abofum hi ewlüfu ctllslmusllle Neque enlt xdoti vice Chrlti llemo poſtpopuli „d Deitaceref fum 115) le0 & mart Pondu 8 lld 00 ſ lecl 10 nottro 1 1 Narh Mll 1 &L Dodt as T.* imumn erint ' el not aduet grill cp x vic: Chri d quad 1 c ell 1 PDcceennn S — 8 8.. DE AbDORA N. TRINIT. 343 Catholicæ. Cæterùm qui fieri poteſt: vt vna ſit Eccleſia, ſi non habuerit caput vnum, paſto- rẽ vnum, Papã ſiue Pontificem vnum. Suſcitabo ſuper eos paſtorem vnũ, ait Dominus. Et iterum, Paſtor erit vnus omniũ. Et in Euangelio Chriſtus: Erit vnus Paſtor:& vnũ ouile. Pulchrè coniunxit vtrumq;. Nõ enim eſſe poterit vnũ Ouile, niſi Paſtor quoq; ſit vnus. At Paſtorẽ hunc vnũ Chriſtum eiſe dicitis? Quid autemẽan& nos alium, quàm Chriſtũ Paſto- rem agnoſcimus,& cõfitemur? Nos verò clara voce pronunciamus, Quod Chriſtus eſt, qui paſcit nos verbo ſuo: Chriſtus eſt, qui paſcit nos Sacramẽtis ſuis: Chriſtus eſt, qui paſcit nos precioſo corpore,& ſanguine ſuo: Qui niſi paſceret nos ipſe: fruſtrà paſcerẽt quotquot ſunt alij mortales, qui paſcendi munere fungũtur. Plus etiã aliquid à nobis audieris, ô Tigurini- Non ſolùm Paſtorẽ& Epiſcopum animarũ noſtrarum, verum& Regem& Dominũ no- ſtrum, qui poteſtatem habet in fortunas noſtras omnes,& in ipſa corpora noſtra, Chriſtum eſſe profitemur. Sed num ideò Sigiſmundũ eriam Auguſtũ Regem& Dominũ noſtrũ pro- fiteri, num ideò ſubiectas illi eſſe fortunas noſtras& corpora dubitabimus: ne quid fortè Chriſti gloriæ detrahamus? De quo rectè cantat Eccleſia, Tu ſolus Dominus. Ego verò, Ti- gurini, non dubitanter id affirmo, profiteor etiam corâ vobis,& præ me fero, quamuis nihil ſit eo verius, quod de Chriſto cãtat Eccleſia, Tu ſolus Dominus, Regem tamè& Dominũ meũ eſſe Sigiſmundũ Auguſtũ, illi fortunas meas, illi corpus quoq, meum ſubiectũ eſſe: quẽ inſuper exiam Regni totius caput agnoſco: Nec me proptereà ſummi Regis illius Regũ,& Domini dominantium, dignitati vel minimũ detrahere puto, cùm illi me parère perſuaſum habeam, quando Regi meo Sigiſmundo pareo: Quandoquidẽè per illum Reges regnant,& Potentes decernunt iuſtitiam. Illius præceptum eſt: Vt omnis anima poteſtatibus ſublimio- ribus ſubdita ſit:& vt ſubiecti ſimus Regi quaſi præcellenti,& eum honorificemus. Quin caput regni ſit Chriſtus, quin regat illud& gubernat: nemo ſanus dubitat: ſed cum oculis carnis noſtræ: quandoquidem in cælo degit: aſpici non poſsit: munus hoc per eum, quem præſentem intueri licet: Regem, exequitur. Quod autem de Rege, totidem id verbis de Paſtore quoq;& Epiſcopo animarum no- ſtrarum, incunctanter affirmo: quòd& meum& Eccleſiæ torius Paſtorem Pontificé& ſu- premum ſub Chriſto Capite, Caput agnoſco, profiteor,& præ me fero Pium Quartum Pa- pã, illiq; me ſubiectionem, reuerentià,& obedientiam omnem debere. Qua re tantũ abeſt, vt imminuere me quicquã de Chriſti veri, ſummiq; Põrtificis, ac Paſtoris:& Eccleſiæ totius Capitis gloria perſuaſum habeam: vt magis etiam illam augere me per hunc modũ& am- plificare credam. Ipſe enim eſt, qui ſub Petri perſona ſuas oues illi paſcendas omnes com- mendauit, qui cũ viſibili præſentia non eſſet habitaturus inter nos, ipſius in paſcendo grege ſuo miniſterium,& vicariam operam adhibendam putauit: non ad eum ius, honoremque ſuum transferendo: ſed vt ſuum tantum per eum opus agat ipſe: qualiter ad opus quoq; fa- ciendum artifex vtitur inſtrumento. Quare manet ipſe Caput E ccleſiæ, ſummus illius Pon- tifex& Paſtor nihilominus regit, regnat:& imperium exercer ipſe nihilominus in Eccleſia, verum opus hoc ſuum per Pontificè Pium Quartum agit miniſtrum ſuum: non quod non poſsit illud per ſeipſum, ſine alio quouis adminiculo, aut organo præſtare: ſed hoc modo vi- ſum eſt illi, ſuam erga nos dignationem declarare: cum ex hominibus ſumit„qui pro ſe in mundo legatione fungantur: qui fint arcanæ ſuæ voluntatis interpretes: qui denique perſo- nam ſuam repræſentent. Nec alius illi viſus eſt firmior Vnitatis retinendæ nodus, quo ſuam adſtringerer Pccleſiam: quàm ſivnum aliquem illi præfeciſſet, cuius in ea gubernanda vi- ſibili miniſterio vteretur. Cui quidquid ſubiectionis, honoris,& obedientiæ defertur, non Pio Quarto, ſed ipſi Chriſto defertur; contrà verò, quiſquis illum reiicit, non Pium Quar- tum, ſed Chriſtũ reiicit: ſicut ad Samuëlem dixiſſe Dominum legimus, Non te reiecerũt, ſed me:ne regunem ſuper eos. Quamobrem ſi vobis non modò Papiſtã, verum& Regiſtã ap- pellare me viſum fuerit: non modò non moleſtè tulero: verumetiam ingenti me honore af- fectũ interpretabor: cum ad exiſtimationẽè cuiuſque cumprimis amplũ id ſit,& illuſtre, quam à Deo conſtitutæ poteſtati debet fidem& ſubiectionem eam perpetuò præſtare. Contra, ni⸗ hil poteſt eſſe magis ignominioſum& infame: quàm ab ea fide& ſubiectione diſcedere: Quod à veſtris, Iigurini, factũ eſſe ſcimus,& ante annos aliquor in Germania iam inde ſta- tim ab initio naſcentis huius veſtri Quinti Euãgelij,& proximis ſuperioribus annis in Cal- lia. Quibus temporibus quotquot ignominioſum ſibi fore putabant: dici& eſſe Papiſtas, ĩidem illi: neque Cæſariſtæ, neque Regiſtæ dici& eſſe voluerunt, ſed ſicut paulò antè Pon- tificis, ſic ſuorum quoque Principum iugum, non ita multò poôſt excutere ſunt conati, con- tra quos arma parricidialia tulerunt. Ex quo ſatis liquere cuiq; poteſt, quod neq; Catholicus, qui non eſt Papiſta: neque fide- delis Regis ſui ſubditus cenſeri poteſt, qui nõ eſt Regiſta. Quod mihi quidem non eſſet dif- ficile multorũ priſcorũ Patrum teſtimoniis comprobare. Sed cum hoc alibi copiosè factum ſit, nũc vno vel altero contentus ero. Nouatũ, quę res alia fecit hæreticũ, quàm quòd corrup- tam eſſe dicebat doctrinã in Papatu receptã: quòd lapſis non eſſet venia deneganda. Quam etiam ob cauſam à legitimo Pontifſice Cornelio ſe per ſummum ſacrilegium ſeparauerat: NNn Cathedram — ·· Eccleſic non po teſt eſſe vna niſi habuerit Paſtorẽ vnum. E ec.34. Ezec. 39. Ioan. 10. Chriſto nibil der tꝛahĩtur ſi Papa vnus Paſtor di- citur, oſtenditur a. ſimili. Brou. iy. Ron. 13. 1. Pez. 26 Toan. 2l. Papæ vertamn G&e propriũ oticiun deſcribitur. 2. Corinth.;. Honer Pontifieiĩ exhibitus in Oes redundat. 1. Rcg. 8. Notdo catholicus non eſt, qui non eſt Papꝛiſia. Nouati hæreſis vnde. — Cyprian. Iib. 4. Epiſt. 2 Fieron)ym. ad Damaſ. Ider 8 Hæretici et am hærere ſe Papæ Himulabant. Fynodi. 5. aεione. 4. Iuſtinia. Fræreticovi pro- Augu- Trtun ex ng Hlini Spiſtol. 137. Trinitarii ex Fa- crameniariis prodierunt. Dockrinam, citra quam Chriſi iat niſcus non com flat, in Papatu ſepuliam& ex- ploſam eſſe, im pie aſſerit Lal. ainues in Inſtitu: 510⸗ Cap. 8. IVDICIVM ET CEN S V R A Cathedram contra Cathedram conſtituerat: Altare contra altare erexerat: quo nomine gra-⸗ uiter eum inſectatur Cyprianus:& cum vnam eſſe doceat Eccleſiãâ, quæ vna intus& foris eſſe non poteſt:ibi tandem Eccleſiã eſſe definit, vbi Papa Cornelius agnoſcitur, qui Fabiano legitima ordinatione ſucceſsit. Antonianum quoq; fratrem laudat: quod cum Cornelio, hoc elt(ſic enim ipſe loquitur Cyprianus) cũ Cath olica Eccleſia cémunicaret. Sic ille cémunica re cum Papa Cornelio, hoc eſt, eſſe Papiſtam interpretatur communicare cum Eccleſia Ca- tholica: vt non alium, niſi Papiſtam Catholicum intelligi velit. Nec ſecus Hieronymus, quiĩ Damaſo ſcribens: Beatitudini, inquit, tuæ, id eſt Cathedræ Petri communione conſocior, ſu⸗ per illam Petram ædificatam Eccleſiam eſſe ſcio: quicunque extra hanc domum agnum co- mederit, profanus eſt. Profanum Hieronymus pronunciat,& ab Eccleſia Dei alienum, quiĩ cum Papa non communicat. Ac paulò poſt ad eundem ſcribens, Non noui, inquit, Vitalem: Ieletium reſpuo, Paulinũ ignoro, quicunque tecum non colligit, ſpargit: qui Chriſti nõ eſt: Antichriſti eſt. Sic ille vir ſanctiſsimus iuxta ac doctiſsimus, quicunque cum ſucceſſore Pi- ſcatoris Papa non colligerent, eos non ad Chriſtum, ſed ad Antichriſtum pertinere dicit: Sataniſtas liberè pronunciat: quicunque non ſunt Papiſtæ. Quod apertius etiam ſcribit, in ea, quæ proximè ſequitur Epiſtola: In tres, inquit, partes ſciſſa Eccleſia ad ſe rapere me feſti- nat. Ego interim clamito, Si quis Cathedræ Petri iungitur, meus eſt. Meletius, Vitalis, atque Paulinus tibi hærere ſe dicunt, poſſem credere ſi hoc vnus aſſereret. Nũc autẽ duo mentiun- tur, aut omnes. Videtis Tigurini, quemadmodũ olim etiam hæretici, quominus hæretici iu- dicarentur, ſed vt Catholici cenſerentur, hærere ſe Papæ ſimulabant. Quòd perſuaſum ha- berent, non eſſe Catholicum, qui non eſſet Papiſta. Itaq; de Paulino deque Apollinare ſcri- bit in Hiſtoria ſua Theodorerus, quòd aſſerebat vterque, ſe cum Damaſo Papa ſentire, quò facilius morbum ſuum tegere poſſet. Sic& Eutiches Leonis Papæ ſententiam ſecuturum ſe per omnia ſpondebat. Idem fecit Antemius, ſententia Synodi ſecundæ Conſtantinopoli- tanæ damnatus. Poſſem hic alium Hreronymi locum producere, vbi Demetriadẽ hortatur, vt S.Innocentij, qui Apoſtolicæ Cathedræ ſucceſſor eſt, fidem teneat, nec peregrinam doctri- nam recipiat. Et alium, vbi ſic loquitur: Si Romanam fidem amplectitur, ergo Catholici ſu- mus. Et alium Ambroſij: Percontatus eſt, inquit, ab Epiſcopo, vtrum nam cum Epiſcopis Catholicis, hoc eſt, cum Romana Eccleſia conueniret. Poſſem& acclamationes in Synodis factas producere: Omnes ita credimus: Papa Leo ſic credit. Poſſem& Imperatorum edicta proferre, vt cuncti ſubditi eam religionem retinerẽt, quam Vertex Apoſtolorum Petrus ini- tio tradidiſſer: ac tum Damaſus Epiſcopus Romanus cuſtodiret. Sed ne longior ſim, vnum tantuùm adferam Iuſtiniani locum: Licet, inquit, nobis dicere, ac pronunciare, omnes eos, quĩ habere Papam pro capite noluerint, non eſſe Dei Sacerdotes, nec fideles ſeruos. Ex his di- ſcite Tigurini, quo loco ſitis habendi, qui Papam,& receptam in Papatu doctrinam, adeò reſpuitis, vt vel maximi probri loco Catholicis obiiciatis: quòd ſint Papiſtæ. Certè non alio cenſeri loco poteſtis: quam quo ſunt ij, quorum hac veſtra cenſura de Trinitate dogma dã- natis. Scio, quæ ſoletis obiicere: facitis enim, quod hæreticis omnibus eſſe commune ſcribit Auguſtinus: vt cum non habeant quod in cauſa ſuę diuifionis defendant, non niſi hominum crimina colligere affectent,& ea ipſa plura falſiſsimè iactent, plenisq́; conuitiorum& con- tumeliarum velis in Pontifices inuehuntur, quo ſic& eos,& eorum doctrinam in odium, & contemptum apud omnes adducant. Verùm alius erit hac de re diſſerendi locus. Fortaſsis autem& hoc dicetis: Longè diſsimilem eſſe rationem veſtram, quàm ſit eorum, cum quibus dimicationem hanc ſuſcepiſtis. Nam vos nunquam id aſſeruiſſe, quod ab iſtis aſ⸗ ſeritur, vniuerſam doctrinam in Papatu corruptam eſſe. Atqui nec iſtos hoc aſſerere proba- tis: quandoquidem hanc eos exceptionem addere ſcribitis, quod relictam tamẽ eſſe confi- teantur integram baptiſini formulam. Vtinam autem plus aliquid vos relictum eſſe dicere- tis. Sed cuùm Caluinus(qui veſter videri vult, etiamſi pluribus in rebus à vobis diſſentit: nec de ipſo Euchariſtiæ Sacramento ſatis cum veſtra doctrina conuenir) ita de Papiſmno lo- quitur: Pro verbi miniſterio peruerſa& mendaciis conflata illic regnat inſtitutio. In locum cœnæ Domini fœdiſsimum ſacrilegium ſubiit: Cultus Dei varia& non ferenda ſuperſtitio- num congerie deformatus: Doctrina citra quam Chriſtianiſmus non conſtat tota ſepulta& exploſa: publici conuentus idololatriæ,& impietatis ſcholæ. Cedo Tigurini, cùm talé nobis Papiſmum Caluinus deſcribit: an is minus apertè dicit, Vniuerſam doctrinam in Papatu corruptam fuiſſe, quam iſti de quorum impuro dogmate iudiciũ fertis? qui relictam tamen eſſe fatentur integram bapriſmi formulam: Veſter autem hic doctrinam, citra quam Chri- ſtianiſmus non conſtat, ſepultam& exploſam eſſe totam ſcribit. Itaque nec baptiſmi for- mulam nobis integram relinquit, citra quam certum eſt Chriſtianiſmum non conſtare. Iàm ne veſtris ipſi cernitis oculis, fundamentum hoc, quod iure merito oppugnatis in his, quo- rum cenſores agitis, nolo dicere primos: ſed priores tamen vos poſuiſſe? Veſtrum enim eſt,& à vobis ad illos profectũ. Quo magis miror, vos in aliis reprehendere, quod ipfi lau⸗ di vobis& gloriæ ducitis: ſcilicet quod vobis licet, aliis licere non Vultis. Vos nobis hos Ii- gurini peperiſtis, quorum iam blaſphemias diutius ferre non poteſtis. Ex Vrero veſtro prodierunt, — de adorandt miis, qulſhls re,it crüent Cumobtem in gwofundum Videbant 10 uiſegeguen de ſuxpuinu Joceb kabii Liubatſe tu rlt negate errus tantu et llet bi verũ ndios ſeculi ſap ſritepoti ha Kquanolla ſangumis lib guele mendac cum ceclnerlt tu, hoceſt in! fue ſubſtanti eer Heidelber mutare quotat * ( nm eſſ pro ce rugig Tol r corendit, quo bisinmonem Trani ſpiritun ore corpor. niq; doctrin eum mannen ſteto quodan flexit lnop ſter Zuingit res& inſtru proruperunt feldio, done tum:& adh blaſphemaro Vt huic veſtre dus meum,a edereſtatum uctorem, ple nihl haberet, lo tamen oc due opinionen losexarſerit 0 bHEADORAND. TRrNL r. 349 prodierunt, veſtri ſunt diſcipuli, vos eorum eſtis præceptores,& magiſtri. Quid mirũ, ſi mali 4 corui, mala nobis oua peperère. Sed hic reſpondebitis. Nunquã vos receptam in Papatu de un adoranda Trinitate doctrinã oppugnaſſe. Quamuis in ſecũda ad Polonos Epiſtola Caluinus Cal. T'initarias: u, 3 veſter diſertis verbis ſcripſerit, hanc precandi formulã, qua vtitur Eccleſia, Sancta Trinitas thu 1 Vnus Deus miſerere nobis, ſibi non placere: quod barbarié ſapiat:& obiicitur hoc illi ab ad- nna 4 uerſariis veſtris: deq́;, eo gloriantur quaſi cum illis faciat Damus tamen hoc vobis non inui-= And., har ti: Sed cùm tam audacter& impudenter aſſeuerarerisztoram doctrinã, citra quam Chriſtia- pe ih, niſmus non conſtat, in Papatu ſiue Papilmo ſepults,& exploſam eſſe, cur non vobis crede- 1 Unud 3l. rent ij, qui iam in veſtrũ Euangelium, quod cum Chriſti pugnar Euangelio, tranſlati figmẽ- b Rru ad. ta veſtra pro diuinis haberent oraculis, cur non in eam quoq; opinionem venirent: veram I adaan a. de adoranda Trinitate doctrinam ſimul ſepultam,& exploſam eſſe? Quos enim ita depinxe dnqltan n ratis, quiſquis huic verſtræ picturæ fidem aliquã haberet: quomodo poſſet animum induce- Kdrten en re, vt crederet, ſummum dogma ſalutis noſtræ„non eriam apud eos tales fuiſſe corruptum? d pe a Quamobrem& exemplo& cohortatione veſtra fecerũt iſti, vt progrederentur longius,& cdelnaiſtt e in profundum hoc extremæ barathrum impietatis ruerent. Setläend N Videbant vos longius eſſe progreſſos, quàm dux& anteſignanus veſter,& omniũ eorum, 22 Luth. fuenit aetNicad a qui ſegregauerũt ſeipſos hoc noſtro ſeculo, Martinus Luth. Nam, ne fraudẽ eum egregia lau⸗ Sacrameẽtarius. Riii gupn Je de ſua, primus ille fuir, qui minimè ferendo faſtu quodã ex magna parte doctrinà Papatus,„&z pahatan den W 1 hoc eſt, Eccleſiæ Catholicæ condemnauit, nõ ſine magno ſuæ factionis hominum applauſu. caem nauit pri= lnocedl 6 Quauis aufté fuerit is proiecta quadam audacia, nunquã tamen eo Progredi fuit auſus Impie⸗ mus ſed non Dmadr a tatis, vt negaret realẽ Chriſti corporis& ſanguinis in Euchoriſtig Sacramẽéto pręſentiã. Con- Cnſum. dne har tentus tantũ erat docere, quod maneret ibi nihilominuùs panis,& in pane, ſub pane, cũ pane, 1 ue eſſet ibi verũ& ſubſtantiale Chriſti corpus. Nihil auté eſt eo verius, quod quidam dixit, ex Alechndr e 1 huius ſeculi ſapientibus, Dato vno abſurdo, ſequũtur plura. Simul vt hæc verba protulit no- Ariſot. rend Den ſtri tẽporis hæreticorũ Patriarcha, mox à veſtris arrepta ſunt,& ſtatim vlterius proceſsiſtis, racamentarit ners ſecpe& qua nulla poteſt eſſe maior audacia, atq; impudentia. Veritaté de veritate ſii corporis& veehe S pieckest d ſangumis ſub ſpeciebus, panis& vini dicenté, Hoc eſt corpus meũ: hic eſt ſanguis meus:ar-*⁸9 „Wtrummn guere mendacij non dubitaſtis. Caluinus quidẽ gloriatur in quodã ſcripto ſuo, quod claſsi- ————ymym— 8— 9 Caluin. ctra To⸗ K acdaméd cum cecinerit Lurher. ad hæreſim Sacramentariorũ excitandam, cum qusę doctrina in Papa- ⸗chim um Vyeſte dſem KlmA tu, hoc eſt, in Eccleſia Catholica ſummo rorius orbis Chriſtiani cõſenſu recepta eſt, naturam Phalum. 1 rex Apotot n ſiue ſubſtantiã panis in carnem, vini verò in ſanguinè conuerti, negaret. Boquinus verò ve- Bonuinas. er Hed ſeluſ n ſter Heidelbergenfis: ſi modò veſter adhuc eſt: nam ſicut doctrinam, ſic& Magiſtros veſtros Euangeliti mini- pronundr a mutare quotannis fere conſueuiſtis, quod etiam à vicinis veſtris Argentoratenſibus factum Nei ſ uir ec ſcets iam eſſe pro certo renunciatur. Hic itaq; Boquinus, niſi ſtatuatur prius 8 uera Lo Asra⸗ in Dgad otiσ roν αν conuerſio& tranſubſtatiatio panis: nulla ratione dici poſſe, pluribus verbis arbwit 5 cõtendit, quod in cœna verè& ſubſtantialiter ſumatur Verũ Chriſti corpus, quod pro no- 5 11 bis in mortem traditũ eſt: non ſolum quo ad virtutem, efficaciam, potentiam, vigorem, vim, lurace 1u gratiã, ſpiritum ſiue meritum, ſed etiam quo ad eſſentiã carnis: nec ſolùm fide, verumetiam mnbuseeſ N ors corporis. Quamobrem ſimul vt conuerſionẽ hanc negare cœpit Lutherus, ac in aliis ple⸗ 8 ſefencan f riſq; doctrinam,& ritus Papatus, hoc eſt, Eccleſiæ Catholicæ damnare: gloriatur Caluinus, Calui. vzi ſapra-. Jenisg; Cold 9 eum rudimenta ſectæ ſuæ poſuiſſe, viamꝗ́; ſibi commonſtraſſe. Sed interim eum eſſe prepo- eorum doct s ſtero quodam ingenio ſcribit, qui rectã ingreſſus viam ſimul ac demonſtrator iter ſuum re- ereciſſernd 1 flexit, vltrò progredi recuſat. Progreſsi ſunt igitur vltra primum Patriarcham, Tigurini, ve- em veirn 5 ſter Zuinglius: deinde Caluinus& alij: cœperũt fieri(ſic enim loquitur Caluinus) politio- nid aſfeniſt res& inſtructiores,& eſſe Chriſtum in Euchariſta præſentem negauerunt. Longius etiam 22 nec itoshh N proruperunt Balthaſar Pacimontanus,& qui ſecuti ſunt eum Anabaptiſtæ cum Suenck- Sauncahfaua Atelican u feldio, donec ventum eſt ad Campanum& Seruetum, à Caluino flammis Geneuæ tradi- Campanus. , sel. rum:& ad horum non diſsimiles ter infelices iſtos in Patria mea Sanctiſsimæ Trinitatis Seruetus fämit uld los bl2ſO Verifänile eſt Sd i mnihs zunich. zr Marti Lurh a(alui. exuſtus. de ebus aſphematores. Veriſimile eſt quòd nihil minus initio cogitauerit Martinus Lutherus, quà, e aee wenſit 3 vt huic veſtro, Tigurini, Sataniſmo feneſtram patefaceret, qui Chriſto dicenti, Hoc eſt cor- uzorune pee: nnen pus meum, aduerſari non dubitatis. Satis enim conſtat: ſic eum hæreſim hanc veſtram fuiſ ſim deteſtabatur. tregna 21 ſe deteſtatum, vt ea vel cogitari quicquam impurius poſſe negarit. Quam tamen, ad ipſum a& do auctorem, plerique veſtrum referre conãtur. Ac fateri quidem neceſſe eſt: quod is, quamuis 5rodcon 1 nihil haberet quod reprehenderer, in doctrina de conuerfione ſiue tranſſubſtantiatione: tdo Iigm. ſolo tamen odio Papatus eam reiecir, Vtcunque permitteret nihilominus, qui vellet vtram- erſam doc 2,9 que opinionem tenere. Sed cum veſtram hanc hæreſim exortam videret, vide quanto il- ijferu“* lius exarſerit odio. Sic enim loquitur contra Patriarcham veſtrum ſcribens: Litem mihi Euth. contra Ca ocriun 2. non pariet, ſiue maneat ibi vinum, ſiue non: mihi ſatis eſt adeſſe ſanguinem Chriſti, de vi- ſt, Iadlj no fiat, ſicut vult Deus. Et antequam vellem cum Suermeris(hoc vobis nomen Tigurini wehe, Vauls giſnom 7 tribuit) merum habere vinum, mallem poriùus cum Papa merum ſanguinem tenere. io oypof V ng Quamliber is implacabili Papatum, hoc eſt, Eccleſiam Catholicam odio proſequebatur,& nspoſlih do eius doctrinam euerſam cupiebat, Vſque eo tamen ei viſum eſt abominabile veſtrum de wtejen 1 d Euchariſtia commentum, vt in Papatus doctrina, de conuerſione panis in carnem Chriſti ceien bu NNn 2 maluerit raks Sre 6 J farit muus —-———,5— Fleuationem in deſbectum acra mentariori reti- nuit Lutherus aliquandik. Eleuatio ſaerifi- cii ſignum cer- nßsimum. Lutheri odiunz iu Papatum. Lutheri ad Ar⸗ gentoratenſes ſcriptum, vbi ſi- bi Facramenta- rios d. ſplicere dicit. Iudicis Lutheyi contra Hacramé- rarios de reali Chriſti in Such. Præſentia. Carol. Facrams: taribrũ auctor. Philip. Meldcth. ad Predericũ M) contum de darol fladio ludicium. Luth. in ſcriben⸗ do& dicendo propoſitum. Coutrouerſia de Cæna Domini qua intentione à Carolſtad. mota. Marc. 4. Luthe. conſenſus cuna Papatu, G cum Jacramen: tariis diſsidium. LCuther. ad dusol plebanos de Aℳ. nabaptiſmo. IVDICIVM ET CENSVRA maluerit acquieſcere, quàm videri tam fœdos errores veſtros approbare voluiſſe, vel eis fe- neſtram aperuiſſe. Ad eundem modum nihil magis cupiebat, quàm eleuationem Euchari- ſtiæ in Miſſa tollere: ne videretur Orthodoxam ſententiam in Papatu receptam: quod Miſſa ſit ſacrificiũ, amplexus: cùm certiſsimum ſacrificij ſignum eleuatio fuerit. Quoniam verò vi- debat priotes veſtros eleuationem abrogaſſe, ne conſentire vobiſcum exiſtimari poſſer, per multos annos ritum Eccleſiæ Catholeæ retinendũ potiuùs eſſe putauit: quemadmodum ipſe teſtatur in eo libro, quem contra Paxriarcham veſtrum Zuinglium paulò ante mortem ſuam edidit. Fuit illius odium erga Papam& Papatum plus quam Vatinianum, de quo ne moriens quidem quicquam remiſit: quod etiam verſiculus ille teſtatur, quem in ore ſemper habuiſſe fertur. peſtis eram uiuens moriens tua mors ero Papa. Tantam tamen veſtræ doctrinæ, qua Chriſti corporis in Euchariſtia præſentiam negatis, fœditatem& impietatem eſſe iudicauit: vt quò vos prorupiſtis, eò progredi non auderet- Quin audite, quid ad Argentoratenſes ea de re ſcripſit: Hoc diffiteri, inquit, nec poſſum, nec voſo, quod ſi Carolſtadius, aut alius quiſpiam anre quinquennium mihi perſuadere potuiſ- ſet, in Sacramento præter panem& vinum eſſe nihil: ille magno beneficio me ſibi deuin- ctum reddidiſſet. Grauibus enim curis anxius in hac excutienda materia multum deſuda- bam, omnibus neruis extenſis, me obtricare& expedire conatus ſum: cum probè perſpi- ciebam in hac re cumprimis me valde Papatui incommodare poſſe. Et poſt pauca: Verùm, inquit, ego me captum video, nulla elabendi via relicta. Textus enim Euangelij nimiũ aper- tus eſt& potens, qui facilè conuelli non poteſt: multo minus verbis aut gloſsis è capite vertiginoſo confictis ſubuerti. Tam ille doctrinam in Papatu receptam de reali præſentia Chriſti corporis in Euchariſtia fundatam in ſcripturis eſſe perſuaſum habebat: vt ſecuùs ea de re docere magis, quam quod verbis ſatis explicari poſſet, horrendum ſacrilegium eſſe iudi- caret: ac omni genere tormentorum excruciatum ſe centies mortem oppetere paratiorem fore ſcribit, quam vt in Zuinglij, vel in Carolſtadij de hoc dogmate ſententiam pedibus ire ire vellet. Neq; dubitauit Suinglianos,& Sacramentarios omnes: qui Chriſti corpus,& ſan- guinem in venerabili Euchariſtiæ Sacramento negant, ore carnali ſumi, hæreticos& alie- nos ab Eccleſia Dei pronunciare: quos etiam vocat Satanæ miniſtros, mendaces, imò men- dacium ipſum fucum,& ſimulationem, nec vllos cum ipſis tractatus haberi permittit: atque adeò nec audiri vult:& ſuos, vt haud aliter ab eis, quàm à Satanæ veneno ſibi caueant dili- genter hortatur. Philippus verò Melancthon ſceptro Magiſtratus eos non ſtylo refutan- dos cenſet. Hoc, Tigurini, de Zuinglio veſtro, deq́ue vobis miniſtris eius& ſectatoribus, illius eſt iu⸗ dicium, qui Princeps fuit earum ſeditionum, ac tempeſtatum, quas ita graues in Eccleſia vi- demus excitatas:& cuius verbum tanquam Dei verbũ à plurimis, in Germania præſertim, receptum eſt,& adoratum. Quamuis huius veſtræ ſectæ non Zuinglium, ſed Carolſtadium, primum auctorem fuiſſe refert is, quem ſub exitum vitæ ſuæ palam ad veſtra caſtra transfu⸗ giſſe Lutherani quiritantur: Philippus Melancthon. De quo talis aliquando fuit eius cenſu- ra: Carolſtadius, inquit, primus excitauit hunc tumultum, homo ferus ſine ingenio, ſine do- ctrina, ſine ſenſu communi, quem nullum vnquam humanitatis officium aut intelligere, aut facere animaduertimus: tantùm abeſt, vt in eo manifeſtatio aliqua Spiritus ſancti animad- uerſa ſit. Hunc nihilominùs ducem ſecutus eſt ipſe Melancthon, itidem vt Zuinglius antea, Oecolampadius, Caluinus,& eiuſdem farinæ alij. Quemadmodum autem in odium& de- ſpectum Papæ, omnia ſe dixiſſe, ſcripſiſſe, feciſſe, non vno loco gloriatur Lutherus: ſic de Ca rolſtadio quoque narrat Philippus: quòd odio Lutheri non aliqua pietatis opinione contro- uerſiam de cœna Domini primus mouerit. Accidit igitur Luthero, quod Chriſtus aliquãdo dixit: Qua menſura menſi fueritis, eadem& remetietur vobis. Hic itaque Carolſtadius, Ti⸗ gurini, non Zuinglius, primùs auctor fuit hæreſeos veſtræ. Et quod nunc vos facitis de dog- mate, quod in patria mea ſparsère turbulenti quidam: idem de veſtro quoq; fecit olim Lu- therus. Quamuis enim, quæ fuit inſignis hominis audacia atꝗ; amentia, Papatui, hoc eſt, Ec⸗ cleſiæ Catholicæ multos errores attribuerit, in hoc tamen dogmate de Chriſti corporis im Euchariſtia veritate, negat(vtar autem verbis eius) ſanctam Eccleſiam Catholicam, quæ eſt ſub Papatu quidquam erroris admiſiſſe: Cum ea ſentire ſe, doctrinam illius hac de re libenter amplecti, profitetur. Illius etiam auctoritate, quã ſanctam vocare non dubitat, veſtrũ hunc ſacrilegum errorem oppugnat:nec ſe legiſſe turpiorem vnquam hæreſin ſcribit, quæ ſtatim initio, tot inter ſe capita, tot ſectas habuerit: etiamſi in principali cauſa, vt pote in perſequen- do Chriſtum vnanimes exiſtant. Hęc ille de vobis, qui primus ætate noſtra doctrinam ſuam Dei verbum,& purum Chriſti vocauit Euangelium: atque vt eſſe tale cenſeretur à multis: uin& à vobis ipſis initio, auctoritate ſua perfecit. Sed audite quæſo, quid idem alio loco ſcribat, quod ad cauſam, de qua agitur propiùs pertinere videtur: Audio, inquit,& video rebaptizationem à quibuſdam vſurpari ex eo fundamento, vt in deſpectum Papæ faciant, tanquam hi, qui nihil ab Antichriſto habere velint. Quemadmodum& Sacramentarlj propterea erl carorum: Articoli ſdeê; verum nucleu xelpotiis 1od derivi mutla vm, d cepet ecamillue Gamentom. rsanbult, ai duim lege dacrert tenebt Alæcunque po modo non vni wenitebamigi tuntut diſcipui eſſevidetur. ged nimis. vellemus. Ve veſtræ doctii eſt quod ſcril ac demonſtra cuſet: Cedo,q vobis iter den jes:& eſſet ei m eodem luto K acelde repr Laudi Lodds, praſcriptox nswprehen fetre non po lusomnem exigitne qo Crloy pare! Nün queant? O ühelege ignorat Ch videri toſer in parte quc ſentia Chii etiam retine diſtepare, Intlo nona tent exempl tem in vno⸗ ſals vobis re um Dei ro uldem Ingu⸗ lprum fueri it anplecaar conlat jn d. nm, beat aterlcrpuu damatran u Olle Ptd ſ m. Ldoſt 9 d 5 rceptan d. laſum habed, dndum(achh W. nonem oppe 8 gmaceſenteg m les:qui Chril ao malſumi, ꝓ diſtros, wenh a Kaatus hades m anx veneno 99 tratus eos n quasita gaau i 4 ¶◻. mis, in Cerl 1 zuingliumſe 4. ◻ alam ad ſeh L lis aiqcanch i o feroöſlel offcumal i un 1 1 v1 vonch n 9 CAn„ 7 l „en 7Cl'“, 1 ITe ,J Uun 144 laIth 2 aNGAee ,— Glna- nol 2* 4 rat 7o Lewech e ere Pran- C ecur 4 34 491d. 4⁰ Dr „ 1 4 1 zeloed 2 el : Un— 4 b 49 2 5 Grodut e n * DE ADORA N. TRINIT. 350 propterea merum panem& vinum habere volunt in deſpectum Papæ, arbitrantes ſe hoc pacto rectè ſubuertere poſſe Papatum. Profectò friuolum hoc argumentum, ſupra quod nihil boni ædificaturi ſunt. Hoc enim pacto negare eos oporteret totam quoque ſcriptu- ram ſacram,& prædicandi officium: hoc enim totum nimirum à Papa habemus. Et no- uam quoque ſcripturam ſacram nos facere oporteret: ne quid ab infidelibus haberemus Iu- dæis, Stultitia eſt hoc totum. Nam& Chriſtus in gente Iudaica inuenit Phariſæorum& Scribarum abuſus: non tamen proptereà reiecit, quod illi habuerunt& docuerunt. Nos autem fatemur ſub Papatu plurimum eſſe boni Chriſtiani, imò omne bonum Chriſtia- num, atque etiam illinc ad nos deueniſſe. Quippe fatemur in Papatu veram eſſe ſcripturam ſacram: verum Baptiſmum: verum Sacramentum altaris: veras claues ad remiſsionem pec- catorum: verum prædicandi officium: verum Catechiſmum, vt ſunt Oratio Dominica: Articuli fidei, Decem præcepta. Dico inſuper, ſub Paparu veram Chriſtianitatem: imò verum nucleum Chriſtianitatis eſſe. Videtis Tigurini, quàm bellè cum Lutheero vobis, velpotiùs vobiſcum Luthero conueniat. Ex cuius hac Epiſtola, verba etiam nonnulla vi- demini mutuati. Quod ſibi propoſitum ille fuiſſe non diffitetur alicubi: nimirum in odi- um;,& deſpectum Papæ, ſiue Papatus dicere, ſcribere, facere omnia, atque ideò do- ctrinam illius eſſe corruptam aſſerere, veſtrum quoque fuit idem propoſitum, idem fun- damentum. Scitum autein eſt illud: Qui odit fratrem ſuum, in tenebris eſt,& in tene- bris ambulat, quia tenebræ excæcauerunt eum. Quantò magis, qui odit Patrem ſuum, cui diuina lege ſubiectionem, reuerentiam,& obedientiam debet omnem? Iis igitur excæcati tenebris,& vos,& Anabaptiſtæ,& Princeps omnium Lutherus cum ſuis,& quæcunque poſteà fex eſt hæreticorum conſecuta, perſuadere populo cœpiſtis, in Papatu modò non vniuerſam doctrinam eſſe corruptam. Et hoc erat fundamentum, quo maxi- mè nitebamini: hoc erat rete quo plurimos attraxiſtis. Nunc quod eidem fundamento ni- tuntur diſcipuli veſtri, crimen vobis minimè ferendum,& inexpiabile quoddam facinus eſſe videtur.. Sed nimis longè progreſſos eos eſſe diciris: Damus hoc vobis: eſt enim verius, quàm vellemus. Verùm intereà num& vos longiùs progreſsi non eſtis, quàm is, quem primum veſtræ doctrinæ rudimenta poſuiſſe, viamque vobis commonſtraſſe gloriamini? Si verum eſt, quod ſcribitis, eum eſſe præpoſtero quodam ingenio, qui rectam ingreſſus viam, ſimul ac demonſtrator, iter reflexit, in eodem luto pedem obſtinatè figat,& vltra progredi re- cuſet: Cedo, quod eſt infelicium iſtorum tam grande peccatum, ſi quod vos feciſtis, Luther vobis iter demonſtrante, idem fecerunt ipſi quoq;, cum eſſent facti politiores,& inſtructio- res:& eſſet eis via à vobis longior demonſtrata. Secuti ſunt conſilium veſtrum: noluerunt in eodem luto pedem obſtinatè figere: ſed vlterius aliquanto ſunt progreſsi. Cur ita grauiter & acerbè reprehenditis in illis: quod eos ipſi vos, exemplo veſtro, facere docuiſtis? Quod vos laudi vobis,& gloriæ ducitis: cur id in iſtis tanquam capitale crimen damnatis? Itàne veſtro Præſcripto, veſtro cuncta geri vultis imperio? Bucerum quoque grauius aliquando Luthe- rus reprehenderat: quod longius proceſsiſſet. Cuius, cùm ille non paulò doctior, imperium ferre non potuiſſet: neque cum Dei verbum& Euangelium ſubinde creparet, doctrinam il- lius omnem tanquam Dei verbum& Euangetium adorare vellet: in hæc verba prorupit: Si exigit, ne quis vlla in re à ſe diſſentiat, probet ſe eſſe Deum. Quaſo vos, an eadem hæc verba, contra vos quoque Tigurini, non erit fas iſtis vſur- Pare? Num quo iure prohibere poteritis, quo minus in hunc modum vos compellare queant? O venerandi præceptores,& magiſtri noſtri: licuit vobis, quàm longe, quam- que latè patet orbis Chriſtianus, ab eo toto diſſentire: eum idololatriæ reum facere: eum Luthe. de Papa tu iudicium. I. Ta⁵ν. 25 Trinitarios plus vlera proceſßgiſſe t merè arguunt Facramentdrii⸗ Bucerus Lutberi im per'iunm ferre non potuit. Trinitario: Nad Jacramentarios Apoſtrophe. ignorati Chriſti, beneficiorum eius omnium obſcuratorum, non accuſare tantuùm, quod videri tolerabilius poterat: verumetiam inauditum condemnare: cumq́ue Lutherum hac in parte ducem ſecuti fuiſſetis:& is aliquam doctrinæ Papatus partem, nimirum de præ- ſentia Chriſti corporis in Euchariſtiæ Sacramento, non modò non reprehenderet: verum- etiam retineret mordicus: ac ſumma vi tueretur: licuit vobis ab illius quoque ſententia diſcrepare, cum tamen omnis illius doctrina, mulris in Germania locis: quin& à vobis initio non alio numero: quàm quo purum Dei verbum haberetur: cur& nobis non li- ceat exemplum hoc veſtrum imitari? paulò progredi longiùs:& ab opinione veſtra ſal- rem in vno aliquo dogmate diſſentire? An& vos non eſtis æquè homines, vt nos? An ſolis vobis reuelata ſunt omnia, nec eſt quicquam quod vos fugere queat? Anà vobis ver- bum Dei proceſsit, aut in vos ſolos peruenit? Probate vos eſſe Deos, ſi vultis vt ne latum quidem vnguem à veſtra ſententia diſcedamus vnquam,& quicquid à vobis dictum aut ſcriptum fuerit: haud aliter quàm purum putum Dei verbum, contra quod mutire fas non ſir: amplectamur. Nonne vos docuiſtis nos, doctrinam citra quam Chriſtianiſmus non conſtat, in Papiſmo totam exploſam& ſepultam eſſe? Nonne fôit& hoc inter alia ve- ſtrum, ſicut ante vos aliorum hæreticorum ferè omnium axioma? Nihil eſſe recipiendum præter ſcripturas? Quod ſi nos à vobis docti, reiicimus omnem doctrinam, quæ Chriſtia- NNn' 3 niſmum Hæreticoras AIOMd. Oebini de Hacra nentariis judi⸗ eium. Liꝰ. 3. dialogor. Ewtherss de li bero ſeruo aritrio. 7... Calutimees in Epꝛ: f Na ad Hsbræ. Cl. I. Ioan. Cap.4. A Trinitariis progreſſus Sata- ꝛ/mi deſſcribi- lur. Iutherus d tecto Eccleſiam diruer de ca pit. Zuinglius parie- tes Eccle/iæ diſiecit. 1IVPDICIVM EIT CGCENSVR A niſmum ſepelit& explodit, qualem eſſe Papatus doctrinam ipſi profitemini:& eſt inter il- lius capita præcipuum hoc de Trinitate: Si quod vos facere contra Papiltas nunquam in- termittitis: quærimus& à vobis,& ab illis vbi reperiatur in ſcripturis: vel Trinitatis, vel perſonæ, vel eſſentiæ nomen, ac niſi fuerit oſtenſum iuxta normam à vobis propofitam:& in aliis dogmatibus examinandis, contra Papiſtas obſeruari ſolitam: recepturos nos eſſe ne- gamus: per Deum immortalem vos obſecramus, quid alienum à præceptis& inſtitutis ve- ſtris facimus? An hoc tanquàm atrox facinus in nobis vindicandum eſſe putatis: quod nos dociles diſcipulos præbemus? quòd in eodem luto pedem obſtinatè non figimus: verùm à Vobis moniti, pergimus& procedimus ea via quam nobis commonſtraſtis. Certè laudem potiùus à vobis hoc nomine promeriti videbamur: quàm vt aliqua nos animaduerſione pro- ptereà dignos iudicare debeatis. In hunc modum ſi vos iſti veſtri diſcipuli compellauerint: num eſtis habituri quod contradicere poſsitis? Et certè vtitur iiſdem Argumentis contra vos apud Ochynum veſtrum: idem Spiritus, quo vos eſtis afflati: dum pluribus verbis in quodam eius Dialogo contendit: Eccleſiæ do- ctrinam de adoranda Trinitate non eſſe nefas in diſceptationem vocare, ſic enim inter alia loquitur: Non negabis expediuiſſe tempore tuo diſquiri: ſit nec ne Chriſti corpus in pane, & ſanguis in vino: quamuis& eſſe& adorari debere Concilia per errorem decreuiſſent. Et quoniam in Trinirate vſu venire idem poſsit, expedit negotium explorare. Verùm ipſos iam pPotius dicentes audite: ſic enim vos quidam ex illis alloquitur: Hortor& obteſtor vos per nomen Oei,& eius filij Domini noſtri Ieſu Chriſti, diſpicite diligentius ea: quæ Dominus vobis nondum aperuit. Non dederat omnia Luthero, plura dedit poſtea Zuinglio,& poſt eum aliis(fortaſsis Anabaptiſtas intelligit,& Suenckfeldium,& Seruerum,& alios non diſ- ſimiles) dat& nunc, cui vult. De ſe proculdubiò loquitur: ſibi quoque plus aliquid quam Luthero, vel Zuinglio, vel aliis datum eſſe perſuaſum habet. Ac paucis interiectis: Cauete, inquit, vobis à Gabaonitis, qui imponebant populo Dei laceris veſtibus, mucido pane,& c. Sub nomine Dei noſtri ſe venire dicebant,& impoſitum eſſe ab illis populo Dei: ſcriptura dicit, quèòd non conſuleret os Iehouæ. Non imponant nobis Patres, Vetuſtas, Concilia. Ve- tuſti enim ſunt iſti panni, quos vos primi laceraſtis in aliis articulis fidei. Vnus ſit magiſter noſter Chriſtus: Os Iehouæ conſilendum, non hominum. Sunt etiam hic plærique Cabao- nitæ, qui vobis imponunt: amicos ſè profitentur:& nihil interea optant: quàm vt populum ad Æxgyptum reducant variis modis,& Confeſsione Auguſtana: quod vobis poſteà Domi- nus patefaciet. Audiris hæc Tigurini. Viſi fuimus vobis aliquando Gabaonitæ, vetuſtis& laceris pannis induti, cum nouæ doctrinæ veſtræ oppoſuiſſemus, Patres, Vetuſtatem, Concilia. Monebatis populũ, vt ſibi caueret ab iſtis Gabaonitis: docuiſtis deponendũ eſſe: quicquid armaturę ſup- peditant Orthodoxi veteres, I heologorũ ſcholæ: Conciliorũ,& Pontificum auctoritas: tot ſeculorum ac totius populi Chriſtiani conſenſus: quod nihil ſit recipiendũ præter ſcripturas. Itaq; nihil morari quenquã debet: quid tanto conſenſu loquãtur vetuſti ſcriptores, quod an- tiquitas minimè debet impedire, quo minus liberè veritas à mendacio diſcernatur. Hæc vos docuiſtis: ſtatim vt nouũ iſtud Euangelium veſtrũ in lucem proferre cœpiſtis. Ecce nunc& vos contra blaſphemos iſtos diſſerentes, facti eſtis illis Gabaonitæ. Ecce nunc illis iterũ in- duiſſe videmini, ſimul& ab ipſis indui velle, vetuſtos pãnos, quos abieceratis,& aliis vt ab- licerent auctores fuiſtis: dum eis Patres, Concilia, Vetuſtatem opponitis. An autem iſti non belle vobis reſpondent? Vetuſti ſunt, aiunt, iſti panni, quos vos primi laceraſtis in aliis arti- culis fidei. Sic nos olim docebatis. Vnũ nobis eſſe debere magiſtrum Chriſtum. Os Iehouæ conſulendũ eſſe, non hominum. Nunc ab hac doctrina deſciuiſtis,& ad Gabaonitarum ha- bitum reuerſ, ſub illo nobis imponere: populum ad gyptum reducere vultis. Sed quid alio quoque loco dicat, audite. Nam initium atque progreſſum huius Sataniſ- mi, quod nunc, proh ſcelus nefarium, Euangelium à nonnullis vocatur, deſcribens, his ver- bis vtitur. Cùm Lutherum Deus excitaſſet, Eccleſiam Antichriſti, per eum ita dirutam eſſe voluit: vt non à fundamentis inciperet: alioqui tam putrida domus, eum prius oppreſiſſer ſua ruina: ſed eam à tecto aggreſſus(vt fit in diruendis veteribus ædificiis) vaſtare cœpit primùm indulgentias Antichriſti, quibus negatur Chriſti ſatisfactio,& gratuita remiſsio peccatorum. Poſteà purgatorium aggreſſus ignem illum culinarium Papilticarum, frigida Verbi Dei penitùs extinxit. Hinc inuocationem mortuorum, qui pro mediatore vnico, fundituùs abolito regnabãt, peſſum dedit, deinde peregrinationes,&c. Cum venit ad profun- diora& fundamẽto viciniora, vt ad Miſſam. Deus bone, quàm furebat Satã. Extirpauit tamẽ Miſſam, diu ſecũ diſceptãs,& eius appendices retinens. Sed radices, ex quibus repullulaſcere potuit, nõ euulſit ſtirpitus: præſentiã eius in pane, carnis eius vbiquitatẽ, ac manducationem, quæ fir ore retinẽs. Hic iam hæſit Lutherus in doctrina de Sacramentis, nec Anrichriſtũ po- tuit funditùs extirpare: eius etiam Cęremonias Iudaicas& gentiles pro legitimis vſurpauit- Surrexit poſtea Zuinglius, qui tandẽ Miſſam, cum ſuo Deo panaceo,& omnibus appendi- cibus eius radicituùs euulſit: ita vt nihil iam Antichriſtianiſini in ea re reliquerit: Sacramenta non znotul Pr h 8 Ils V Arus) 1 4 ſ(ordibus, per podlt trefacdo li Lrrima velin eum lucceſſuÜ talendo cogitan tulgentii tace get: Verumnetl- nec ala condit Wtenus. Uic euanuerunt crorum ordint Gaqyvidemi ſimargumemt glonani videzs ſu Chriſti,ven pietatis:& fut dmmaggtedere therus,uibs kacidd, quo memordadale bunrur bite ts funditus; tectum ciruir diſiecit. Hi vostemponi! tis meditarid s in iecerun ſiabſolberun Quod aiunt tate relinque dto, Hanchi Intlo, deinde Auaſſ per mam ſerisſme magis: nec ali inr dogma pr Meſe tulit: pa Cdate ons dda ng⸗N fdondrä 2 D0 41O0 COpfan. d Akendt bes. 141 lſ. FNAIA. 5 A Dalcs lnareGh. S Velthne 1 „1 Mune TI5 elllolls, mucdodpe . 1 2„ N, 8 4D S Populo Da r nitæ, vetultb Keimns .„ tuſtatem Conculrhus † 8 Tee AIIEAAAſG„ au elle. qulcqbic! alg 1 1 1 1 1 N Ponneitenm fre 1& Pontlncum anfcräc ait recpplencu prans oydd Piencu enr verſtI ſcrftorssacbd UNeUlIIpOn 1 1. Ff 1 45 aabierri”hh 8 QuO5 a0lecelalh, .„ An actemih 1 OpPpDoOltl, allen 1 105de pſſg ni kceritbilèb dr('eſe ſtum.Uok”— m KadCoacnlel Kd0d 1t 1 ulntl Zucere Vults m reducete ſuli 4 1AfePLane hie 11 2CTDeſdll vocatuf, Geled ſd im „ 2 ra Clfl! ae ſti pet eun la 2 fus opd. enn Drlsd Zomus eumn pe 4domo«,, a 1eeAgens Vallce V „us TGlPcl 7 eelUu⸗ 1,4 9p a- 4 duntaſ9 facio, Kga Pes epll 1**⁸⁸ N 1 nrel, 80 DE ADOKRAN. TRINI T. 351 non includere in ſe Chriſtum docuit: neq; etiam Sacramentis gratiam Dei allegauit: in cœ⸗ lum nos ad Chriſtum relegare Sacramenta& deducere:& ad mortem Chriſti ſub P peractam fortisſimè aſſeruit. Vbi verò iam ſuo ordine ad fundamentum ventum eſt, quod. illis prioribus athletis penitus repurgare ab Antichriſti& eius Sophiſtarum putridis com- mentis datum nonfuit: quantum Saran furit,& in quæ monſtra ſe non vertit, vt ſuũ Deum ignorum, Prophetis, Chriſto, Apoſtolis, Deum infinitum, Deum eſſentiam, Deum trinum, & aliis variis,& monſtroſis nominibus vocatũ defendats qui pro vno ſolo vero Patre Do- mini noſtri IESV CHRISTI,& pro filio eius vnigenito Deo vero, ex illo vero genito, tum vno ſpiritu ſancto regnabat diu. Nobis vero quicunq; Chriſti miniſtri ſumus,& mem bra eius corporis, ſumma ope adnitendum eſt: quò penitus hoc fundamentum ab Antichri- T initaꝛ fundas ſti ſordibus,& diis fictitiis repurgatum, tantùm ex lapidibus verbi Dei ſubſtruatur Eccle-"'euid diruums ſiæ Dei: quo tandem contra omnes inferorũ portas, in neutram partem inclinans, ſtare ſem⸗ per posſit. Quoad agim aliquid putridum in fundamento manſerit„metuendum ne pu- trefacto tandem fundamento, ædificium totum inclinert„& poſteà ruat: ſicut factum eſt in Papatu:& nunc à nouo Sabellio,& illi ſimilibus„totam veritatem patefactam euerſam Satan curat. Hactenus blaſphemus iſte. Deum excitaſſe dicit Luther Deus Venter: hunc ſi Deum intelligi vult: ne ille rem acu, quod aiunt, tetigit. Nam ab iſto bnagreſſus. Deo, Ventre, primam de indulgentiis velitationem excitatam fuiſſe„manifeltum eſt om- 09053. nibus. Succesſit poſteà Deus huius ſéculi, qui mentes excæcat infidelium. N illi prima velitatio non infeliciter cesſiſſet, multosq́; poſt ſe diſcipulos abduxiſſ rerum ſucceſſu, ſic eſt à Deo huius ſæculi excæcatus, vt de tremendo quoq; Miſſæ ſacrificio Tutin libel.de delendo cogitationem ſuſciperet. Fatetur ipſe, quod vltrò ſe facturum obtulerit, vt& de in⸗ Milaasgulari. dulgentiis taceret,& ordinem ac iuriſdictionem Eccleſiaſticam, non modòè non oppugna- ret: verumeriam pro virili ſua tueretur ac defenderet: ſed cum non audiretur ab Epiſcopis, nec alia conditione reciperetur, quàm ſi recantaſſet, prouocatum ſe fuiſſe, vt progrederetur VIterius. Quid, inquit, inde lucrati ſunt? Hic iacent indulgentiæ,& literæ ſimul cum ſigillis euanuerunt: Quid ſi propediem ſic eueniet eis circa Eccleſiaſticam poreſtatem:& circa ſa- crorum ordinum conſecrationem„&c. Ac deinde pergit multa contra Miſſam ſcribere, Lutherus diabo- Qua quidem in re diabolo ſe præceptore ac magiſtro vſum, eumq; ſibi fortiora contra Miſ- lo prateptors ſam argumenta ſuppeditaſſe: quàm quæ refelli potuerint, adeò non obſcurè fert, vt etiam"* gloriari videatur. Palàm vt omnibus eſſe quear, quéèd non Deus& Pater Domini noſtri Ie- ſu Chriſti, verum Deus huius ſæculi mentem eius excæcauerit, vt hucuſq́;; prolaberetur im- pietatis:& futile ſit hoc iſtius mendacium, quod furebat Saranas, cum ad Miſſam abolen- dam aggrederetur. Nam adeò non furebar, vt etiam tela ſuppeditaret, quod ipſe fatetur Lu⸗ therus, quibus eam expugnare poſſet: cum à nulla re æqueè abhorreat: atq; à tremendo iſto ſacrificio, quod Chriſti pasſionis& mortis eſt cõmemorario, quam ille ex omni hominum memoria deletam,& ſempiterna obliuione obrutam cupit. Intereà tamen verisſimè deſcri- buntur ab iſto gradus, quibus eò peruentum eſt: vt Eccleſia Dei, quam vos Papatum voca- tis, funditus apud quoſdam euerteretur. Nam revera Lutherus: quemadmodum iſti ſcribũt: tectum diruit: parietes autem,& viciniora fundaméto membra veſter Tigurini Zuinglius diſiecit. Hi verò quibus cum vobis nunc eſt negocium, cùm in eam opinionem Veniſſent, Tpinttari: Eecka- Vos tempori ſeruiuiſſe, quod nondum ſatis vobis oportuaum videbatur, ad ea quæ iam era⸗ ſa fundamenti tis medirati perficienda: quod vos inractum tamen adhuc reliqueratis: ipſi fundamento ma irterunt. nus iniecerunt, atq; ita quæ per vos Eccleſiæ Dei vaſtatio fieri cœpta eſt, eam iſti viri glorio- ſi abſoluerunt: ac ipſis eriam fidei noſtræ fundamentis, radicitus extirpatis, cum puluiſculo, quod aiunt, ſuſtulerunt omnia, ne veſtigium quidem vllum doctrinæ de Sanctisſima Trini⸗ tate relinquere cupientes, quam nondum etiam vulgo notam, iam inde ſtatim ab orbe con- dito, Sancti Parriarcha& Prophetæ coluerunt:& nobis tot millibus annorum obſcurius initio, deinde patefacta F uangelij luce clariùs, atque manifeſtiùus, colendam& adorandam quafi per manus tradiderunt. Verisſimè dictum eſt illud, Prat ſerpens callidior cunctis animantibus. nagis: nec alio collimabat magis, ab ipſo ſtatim exordio, qua ſtræ dogma prorſus euerteret,& ex animis mortalium tolleret: nihil tamen initio minùs ſoril us in euer- præ ſe tulit: paulatim eò ſibi perrependum eſſe putauit: quod, quæ eſt ipſius aſtutia, facilè zene Eccle ſia. proſpicichat, fore, prius vt opprimeretur ipſè ruina, quam aliquod operępretiũ feciſſet. Quã⸗ ²en.4. obrem illius memor, quod ſeriptum eſt: Qui modica ſpernit, paulatim decidir, ab aliis qui- Zccl. 19. buſdam, quæ modica videri poterant, exordium ſumpſit: Nimirum ab vſu calicis, ab eſu car⸗ nium diebus prohibitis,& aliis eiuſdem generis, de quibus Eccleſiæ doctrinam,& inſtitu- tionem, non aliam ob cauſam reprehendit, quàm vt illius auctoritatem, in his, quæ modica videbantur initiè ſpernere doceret: vt ſic modica ſpernendo paularim homines deciderent. Itaq; calicem vſurpandum: carnes diebus ieiuniorum comedendas: VXores vot o obſtrictis ducendas docuit: non ob aliud, quàm in odium& deſpectum Papæ& Concili orum ab eo NNn 4 legi- ilato um: ſed legitur in ſcripturis etiam Lutheraniſmi am cùum hæc 2. Corinth. 4. et: elatus hoc Nihil is cupiebat atanx imitatas m V— utis no Lutherus cũ ſuis m vt ſummum hoc ſalutis no neir es h he —y— Matth.. Cypriduus. Dißidia hæreti edrun inuser ſe. Papatus Saxo⸗ nicus. Maith. 1s. Tug. 22. Pro vnd Papa multi nati ſunt. Lutherus Papa · Yoannes Span⸗ genbergrus. yyitrebergenſes à Lutbero deſe- 66Kt. IVDICIVM ET GCENSVR A jegitimè congregatorũ. Indè progreſſus eſt ad ea, qus recẽſentur ab iſtis: ac maior? laborum ſuorum partem in tecto tantùm demoliendo cõſumpſit. Porrò Zuinglius ad ipſos pariete accesſit,& eos diſiicere conatus eſt, fundamẽtum non attigit. Ad quod euertendum, aggreſ- ſi tandem ſunrt iſti glorioſi milites,& ſummum ſalutis noſtræ dogma ſuſtulerunt: quòd eis, via iam per alios munita, præſtare non adeò difficile fuit. Totis enim quadraginta& am- plius annis, nihil aliud mentibus hominum diligentius per ſuos miniſtros inculcandũ,& im⸗ primendum Satan curauit, quàm doctrinam in Papatu corruptam eſſe: nihil Conciliorum decretis: nihil priſcorum Patrum placitis tribui debere: ſolum illum audiendum eſſe, de quo lapſa de cœlo voce dictũ eſt: Humc audite. Præcipuè verò Pontificis Auctoritatem omnem non tam eleuare, quàm proſternere conatus eſt& conculcare: qua ſtante proficere ſe quic- quam poſſe deſperabat. In hunc igitur plenis conuiciorum,& contumeliarum velis inue- ctus, exoſum cunctis reddere nomen eius,& eum in ordinem cogere nitebatur: quo ſic gu- bernatore ſublato: ſicut ille ſcripſit: atrocius atque violentius circa Eggleſiæ naufragia grat= ſari poſſer. Qui conatus, cùm ei quibuſdam in locis ex animi ſui ontin cesſiſſet: tum verò primùm per Zuinglium, Oecolampadium, Caluinum,& eorum ſimiles alios progre- di cœpit longius, donec ad hos infelices ventum eſt, qui fundamentum etiam ipſum diru- tum cupiunt. Quid erat à quo piorum omnium aures initiò magis abhorrerent, quàm cùm in Miſſam, & in Eccleſiæ Sacramenta tanta petulantia debaccharetur Lutherus? ſed hæ tandem in mul tis locis occalluerunt. Exortus eſt poſteà Carolſtadius, cum ſuis diſcipulis, Zuinglio, Oeco- lampadio, Caluino: tum verò, non modè Chriſtiani, verum& ipſi Lutherani, ſacrilegum errorem veſtrum ſic execrabantur, vt haud aliter vos Tigurini, quàm viperam& baſiliſcum fugerent, atque modis omnibus à ſuis congresſibus arcere conarentur: cùm& aqua& igniĩ vobis interdixiſſent. Sed veſtris quoque blaſphemiis poſteà mulrorum aures aſſueuerunt: & eſt hæreſis hæc veſtra, tam longè, tamq; latè propagara, propemodum vt iam extinctam Lutheranam videre liceat. Qua de re non vno in loco glotiatur Caluinus. Quin& lbellus quidam proximis ſuperioribus annis in lucem prodiit, cuius hæc eſt inſeriptio: Vicj oria ueritatis& ruina bapatus Saxonici. Sic Saxonicum quoque Papatum iam eſſe deletum veſter ille gloriatur, cùm intered Pa- patus Romanus, ab ipſo Chriſto fundatus,& inſtitutus, fixus& ſtabilis permaneat: vt ſit omnis homo mendax: verax autem appareat ille, qui dixit, quòd portæ inferi non præua- lebunt aduerſus eum. Et alio loco: Fgo rogaui pro te Petre, ve non deficiat fides tua. Ecce autem vendère nunc iſti, qui ſicut Lutherus Eccleſiæ Chriſti: vos autem& Eccleſiæ& Lu- theri: ſic ipſi vicisſim& Eccleſiæ Chriſti& Lutheri,& veſtrum Papatum, ſüblato fidei no⸗ ſtræ fundamento, ſubuertere conantur. Noluit Lutherus à Pontifice ſibi præſeribi: quouſ- que progrediendum foret in fidei dogmatibus: vos autem nec à Papa, nec à Luthero le- gem vobis ſtatui ferre poteſtis. Ecece nunc exemplo veſtro ſurrexerunt iſti, qui nec à Pa- pa, nec à Luthero, nec à vobis modum ſibi poni, certisq́; finibus, intra quos conſiſtendum ſit, circunſcribi doctrinam ſuam patiũtur: ſed velitis, nolitis, memores illius prouerbij, quòd multi diſcipuli ſint præſtantiores magiſtris, ipſum etiam fundamentum petunt,& illud mo⸗ dis omnibus extirpatũ cupiunt: vt ſic a Luthero fieri cœptam, à vobis autèé aliquouſq; pro- greſſam Eccleſiæ, quæ domus eſt Dei viui, vaſtationem, tandem aliquando perficiant. Fuit à Chriſto Papatus vnus inſtitutus, per quem vnitas in Eccleſia retinerstur, ad quem euertendum cum Lutherus vna vobiſcum,& cum aliis multis, eiuſdem farinæ, conſpiraſſet: videte, quæſo, quorſum res ad extremum reciderit. Simul vt Chriſtum, per legitimũ Papam, cui peculiariter oues ſuas omnes paſcendas cõmendauit, loquentem& precipientem audire deſiiſtis,& ſuaue Chriſti iugum per eum Eccleſiam ſuam gubernantis excusſiſtis, quàm mul ti,& ij minuùs tolerabiles Pape, quàm Romanus, apud vos exorti ſunt. Qui primus excurien di iugi Pontificij fuit auctor Martinus Lutherus, an de eo magni Rabini veſtri, Ioãnes Cal⸗ uinus& Ioannes à Laſco non queruntur: quòd non fuſtulerit: ſed potius ad ſe pertraxerit (ſic enim ipſe loquitur) Papæ tyrannidem, quodq́; pro ligneo Papæ iugo collo excuſſo fer- reum ab illo impoſitum. Sed libet aniles ea de re querimonias adſcribere cuiuſdam Lutheri diſcipuli: Ioãnes is eſt Spangenbergius, qui non ita pridem libellum edidit lingua ſua Germanica, cuius hæc eſt inſcriptio: Warhalftiger bericht von den wolthaten die Gott durch Martinum Luther la⸗ ligen kurnenlich Deutzſchlandt erzeiget/ vñ von der ſchendlichen vndanckbarkeit kur lolche grolle gaben/ c. id eſt, Verax narratio beneficiorum per Doctorem Martinum Lutherum piæ memoriæ, præſertim Germaniæ diuinitus præſtitorum,& deteſtandæ ingratitudinis er- ga eiuſmodi ingentia beneficia& munera,& c. Accuſat autem is in eo libello, non Chriſtia- nos, quos vocat Papiſtas: verum illos ipſos accuſat ingratitudinis, qui Lutheri verbum tanquam Chriſti verbum quadraginta his annis adorare cœperant, VVitrebergenſes potisſi⸗ mum, Lipſenſes,& qui ſimt ſub Dude VVirtembergenſi. Hos igitur grauiter accuſat quod acceptorum à Luthero beneficiorum immemores, auſi fuerint in decem aut Whdtahen octrinæ deneinem nc lache/wi mem cenehter d kunk meine 1 /deun es d in alle hendel der lachen mn nem hohen ve Einen zVohi halte fate 4 Gottleyesge mige⸗quin ſert prxtenu eſthominem müni quidopan aumpreter ſe iete Camel eeretit foccip quim pplahab Kperulanter lat prouinci quoq; Ingenul tatemoſtente xiitcerebto torem eum v aliter ea de re jlius Melant Dexeſtro, tucalcabat, a cllebretur ma ta diceret. Ver Nox magis de jple pradicb ſtitui, ceyit Dei Chriti ductore con exaduetſob verterentur, Fuangelium profucit. Et Ne obſcorc lium; cim ſuis& Eunn nibus ad bel verim pel manls riribu ver um dexte lls Drogrelſu, Sed lam a vosquando iglebilior eij Enrolarhe hühan non nec hee lon nun aN guine 3 dolo lbar le e bapillcxer Keäeim 1 4 an... f W Nchölle eor Imgrſ. ml 8*N* M ongm 1 , g fAtalämhn n)hg 3 IRl Srr Linſcren 48½ elt nlerpno. 1 cl. .l, P[ortathf-Ign dle DOrlatut, cg 1 8 Cus R ltabils pemwwofih SuOd Pofttmfenhoharw —... „VI Doh dehcattesah r L., N vos autem& klll- um Pzpxum, nrtie vomtißee bbipuct w 5 1 ec bana REciln 1 4 unrexerunt ihrit bus intraqloscolld 1 rnenrolerhhct memores Muspkochhſ DEADORAN D. TRINIT. 352 doctrinæ capitibus ab eius doctrina diſſentire: quodꝗᷓ; iis eum elogiis ornauerint: Sie nen⸗ nen jhn einen Philauricum, das iſt/ einen lolchen menſchen/ der von niemandt daſi von jm ſelbs allein viel gehalten habe/ vnd dẽ nichts gekallen/ dann was er lelbſt geredt vnd gethan. Item einen Philonicum vnd Eri ſticum, Eine lolche hadermetze/ der alle zeit woll recht ha⸗ ben Veinem menlchen etwas guts letn lallen/ Hiemand weichen wolle/ Allein lein eigen ehꝛe ſuche/vñ ntemand nebenjm leiden konne. Item einen Doctorem Hyperbolicum, Einen ſol⸗ chen Lehꝛer/ dar auß einer klohe konne ein Camel machẽ/ der von taulenten tage/ vnd kaun kuntt meine. Ins keldt hinnein rede/ Gott gebe es ſey war oder nicht/ Der zweymal mehꝛ la⸗ ge/ denn es am jm ſelbeſt iſt. Item ſie nennen jn Polypragmonicum, der ũch mutwilligalich in alle hendel mit einmiſchet/ lich mehꝛ autzzurichten vnterwindet/ denn jm bekolhen/ vndal⸗ ler lachen anmallet/ ſo jn doch nicht angehen. Item, Oſtentatorem ingenij, den nur mit lei⸗ nem hohen verſtandt one not gepꝛanget habe/ vnnd ſich wollen ſehen lalſen. Item Stoicum, Einen Stohꝛkoft/ der nur leines linnes gelebt/ vnd andere in tyꝛannilcher dienlibarkept ge⸗ halten habe. Machen auch einen, Somniatorẽ vnd traummer auſ jm/ vnd bꝛeuwens wurſt/ Gott ſep es geklagt ineinander/ dc. Vocant illum, dicit ille, Philautum, hoc eſt eiuſmodi ho- minem, qui non niſi de ſe vno præclarè ſenſerit, ſibi vni plurimum tribuerit: cuiq́; nihil arri- ſerit, præterquam quod ipſe dixiſſet,& feciſſet. Appellant item Philonicum,& Eriſticum, id eſt hominem vſq; adeò rixoſum, vt ſemper ſuam tueatur ſententiam, tanquam æquam, ne- mini quidquam concedere: nulli cedere velit: ſuam duntaxat aucupetur gloriam: nec quen- quam præter ſe ferre ſuſtineat. Itemꝗ́, Doctorem Hyperbolicum, puta, qui ex culice posſit efficere Camelum, qui mille iactitet:& vix quinque cogitet: effutiat quicquid in buccam Venerit, floccipendens num verum, vel falſum ſit, quod dicit: denique qui duplo plus aſſerat, quam ipſa habeat rei veritas. Nuncupant etiam illum Polypragmonicum, qui ſè procaciter & petulanter negociis omnibus immiſceat, qui plura ſibi expedienda ſumat, quàm ipſius po⸗ ſcat prouincia: rebusque omnibus, quæ tamen nihil ad eum pertineant, ſeſe ingerit. Tum quoq; ingenij oſtentatorem eum nominant, quòd non niſi ingenij acumen, præter necesſi- tatem oſtentare, ſeq́; venditare voluerit. Sed& Stoicum durum, capito, qui non niſi ſuo vi- Xerit cerebro, atꝗ; alios Tyrannica continuerit,& compreſſerit ſeruitute. Deniq; Somnia- torem eum vocant,& proh dolor, miſerandum in modum coquunt,& permiſcent,& c. Nec aliter ea de re ſentit Zuinglius veſter, tot ab eo confoſſus anathematis. Quin& diſcipulus illius Melanthon ſe turpiter illi ſeruiuiſſe queritur. De veſtro verò, Tigurini, Papa Zuinglio quid dicam? qui Lutheri faſtum alio maiori fa- ſtu calcabat, ac minùs etiam, quam ille tolerabilis fuiſſe videbatur: cum nullum illius dictum celebretur magis, quàm illud: Euangelium ſitit ſanguinem. Tartaream hanc eſſe vocem Poë ta diceret. Verùm talis Euangelij, quod ex imo Tartaro profectum eſt, præconem non alia VYox magis decebat. Neque verò dictis magis, quàm ipſis etiam factis Euangelium, quod ĩpſè prædicabat, ſitire ſanguinem demonſtrauit. Statim enim, vt ſe Papam ipſe veſtrum con- ſtituit, cœpit Aere ciere uiros, Martemq́; accendere cantu. Quem quidem cantum, ille verbum Dei, Chriſtique vocabat Euangelium. Bellonam videres ſanguineo flagello armatam. IIlo ductore complerunt campos acies: cumq́; futurum prędixiſſet, vt omnes eorum, qui ſtabant ex aduerſo bombardæ, arq; lanceæ, ac alia tormenta bellica, in propria ipſorum viſcera con- uerterentur, euenit illud quod eſt apud Poëtam: Primusꝗ́; cadit Tolummius Augur: cuius Euangelium ſanguinem ſitiebat alienum: ſuum ipſe ſanguinem in acie prior vnà cum vita Lutheri elopia atque cognomina Hactenus Spau⸗ gebergius. Zuinglius Papa. Zuinglii crudele dictum. Zninglius in acie s eioſdem frirale profudit. Et quam verum fuit Euangelium, quod prædicabat, tam erat illius vera prædictio. vitam fudit. Chn tumpereinit Nec obſcuro ſigno Deus tum declarauit, qui nam eſſent illi, qui ſuum defenderent Euange⸗ errem rrrpknte lium: cùm paucis admodum,& eis inopia rerum omnium presſis, victoriam concesſit, de d eselcbü ſuis& Euangelij ſui hoſtibus: quos& numero militum,& viribus,& armis,& rebus om- der e(aüixigut nibus ad bellum gerendum neceſſariis, multò fuiſſe conſtat inſtructiores: vt non homines: nm n häſh Verùm ipſe Deus pro ſuis fidelibus in aliquot illis præliis pugnaſſe videretur. Nec enim hu- agikann adlxr manis viribus illa victoria parta fuit, quæ propè nullæ fuerunt comparatæ cum tantis copiis: rit: lämiu h verùm dextera excelſi fecit virtutem hanc: Qualis verò futurus erat ille Papa veſter tempo- Ppe Äoe. ris progreſſu, ſi vita longior ei ſuppeditaſſet, cuius initia tam fuère violenta: „WFalhlö i Sed iam ad alterum, qui& ipſè pro Papa ſe gerit apud Allobrogos veniamus, quem& L ricin 9 A vos quandoq; Papam appellare ſoletis: Ioannes Caluinus is eſt. An vobis Tigurini aliis ille caluinus Papa- aſu Gema A tolerabilior eſſe videtur? Certè quòd quidam vſtulatus ab illo Geneuæ fuerit, minimè vo- calteinus henesh 7 netSnd 1 bis probatur: multò minuùs illud, quod idem edito libro, hæreticos iure gladij coërcẽdos eſſe Seee hni teaucui⸗ m M demonſtrare conatus eſt: cui tamen multi Geneuenſes miniſtri ſubſcripſerunt. Qui verò Theodorus Beza ven urd i non ſubſcripſit ei libro Theodorus Beza ſuum& ipſè edidit eodem argumento ſcriptum, Beæreticos à Wagi⸗ eknie ite de hæreticis à Magiſtratu puniendis, quo ſuĩ magiſtri ſententiam, pro virili ſiia tueri nititur. ſhie hebdo 90, wia⸗„ Non eum Solonem, ſed Draconem legiſſatorem eſſe dicitis, qui non atramento: ſed ſan- nrr,Gilu 3 guine ſcribat leges: Ciuitatem in qua ſumptum eſt de hæretico ſupplicium, nouam inſtaura- . Glrrdetz tæ Papiſticæ crudelitatis officinam appellatis.„ m Tgnuie i Sed cum hac ita dicitis, veſtram cauſam agere videmini: quò minùs miramur, ſi in ea Punicdi hæretici. zieltlt 5 V 2* decc 5 cognor⸗ 1 3—— .———„„„—„ ———— Caluini ſæſeus in- Caluini de Luihe ſerundas Philip⸗ Phiſippus ab Ih rico cõdemnatus. IVDICINM ET CEN S V KR 4 cognoſcenda, minus ſæueros Iudices habere cupitis. Nos verò, quòd plectantur hæretici non improbamus: cùm nullum ſit hæreſi crimen grauius: ita vt omnia alia in vnum cumulum congeſta, quamlibet ſint atrocia, tamen cum hoc vno collata, feſtuca ſint, cum trabe compa- rata. Qamobrem quod eſt vnum omnium ſcelus grauisſimũ, id gladio puniti, non impro- bamus: cùm nullum posſit excogitari tam ſæuum ſupplicium: vt huius tanti criminis atro- citas maius etiam non mereatur. Verisſimeq́; dictum eſt à veſtro quodam: Summæ quidem eſſe crudelitatis innocentem& ſanctum interficere: ſed eiuſdem ac maioris etiam eſſe cru- delitatis impium hæreticum non interficere. Sed intereà tamen in eo libenter alij cuidam itidem ex veſtris aſſentimur: quòd ab hæretico non poteſt ritè corrigi hæreticus: cùm cor- rectionis opus non ſit, niſi verorum Chriſtianorum. Quamobrem ſi Papiſta(ſic enim vo- bis quaſi per contumeliam veros Chriſtianos appellare libet) feciſſet hoc, quod fecit Calui- nus, laudaremus factum. Nam immedicabile vulnus enſe reſcindendum eſt: ne pars ſyncera trahatur. Sæuit in bonos, qui parcit malis. Melius eſt, vt pereat vnus, quam vnitas. Quod au- tem factum eſt ab hærerico, non probamus: cùm hæreticus in hæreticum animaduertendi ius nullum habuerit. In quo tamen non hoc maximeè reprehendimus: quòd iſta ſæueritate ſit vſus in hæreticum: multò magis illud: quod etiam Catholicos perſequendi ſibi ius arro- gare dicitur. Quid eſt enim, quod minus tolerari queat, quam quòd pietas ab impietate perſecutionem patiatur. Tum verò qualia ſunt illa, per Deum immortalem, quæ dicuntur & quæ ſeribuntur de illius intollerabili arrogantia, deque faſtu incredibili, deq́ue tanta inſo- lentia, vt eam etiam illi damnent, qui ſunt ipſi iuratisſimi, nec ferre diutius posſint? Cùm in Idolum quoddam transformari,& ſicut olim Tirum Flaminium Græcia coluit: ſic velit, vt ſe quoq; colat Gallia victimis,& ſacrificiis: vt quos Idololatras eoſdem& Caluinola- tras vocari liceat. Buceri quidem hoc de illo iudicium fuiſſe fertur: quòd maledicentiæ mor⸗ bo ſit infectus, quem etiam in ſcriptis illius nemo eſt, qui non videat, quòd impiè audax, fal- ſus accuſator, rabidus fratricida. Quæ res autem adegit Ochynum veſtrum, vt ita diligenter admoneret Principes,& Magiſtratus, ne nouum Papatum ſurgere permittant: vtq; Dialo- gum quendam ederet, contra ſectam terrenorum Deorum, ſiue Paparum veſtrorum, quiĩ ſuum verbum tanquam Dei verbum adorari volunt, quos futuros multò ſceleratiores& crudeliores aſſerit: quam vnquam fuerint Papæ Romani, niſi quòd intollerabilem eſſe Pa- patum Geneuenſem, fortasſis autem& Tigurinum iudicauit. Sed nobis non eſt propoſitum omninò recenſere, quæ de hoc homine à viris fide dignis dicuntur,& ſcribũtur, cum aliò ſtylus noſter feſtinet. Libet enim de Lutheri diſcipulis non- nulla dicere, ſi prius, quod Caluini de illis iudicium fuerit, paucis indicauero. Is enim in li- bello, quem inſcripſit, VItima admonitio ad Ioachimum VVeſtphalum, cui niſi obtempera- uerit, eo loco poſteà habendus erit, quo pertinaces hæreticos habere iubet Paulus. In genere ſcribens de illis, ſic eſſe dicit errore faſcinatos: vt quod pueris in Catechiſmo traditur, vetera- ni Theologi non teneant: Quid valeat cœna, quorſum ſpectet, nunquam guſtaſſe bruros iſtos homines, ne guttam quidem ingenui pudoris in eis eſſe: nimis largam illis copiam ca- uillandi profluere: dum Lutheri ſui Hyperbolas proiiciunt, modò plebeculam, ſuosqꝗ; fra- terculos faſcinent, popularis theatri plauſu contentos, nec Dei, nec Angelorum iudiciũ ma- gnoperè curare. Tribuit illis furioſum impetum, negatoriã leuitatem, cæcam temulentiam, caninam improbitatem, diabolicam ſuperbiam: quòd eis ſuperbia ſit loco pietatis: quòd eos ferocitas omni humanitate ſpoliauerit: quòd obſtinatio nihil moderamianis reliquum fece- rit. Vocat eos vertiginoſos homines, Cyclopes, ſuperbam factionem Gygantum, latratores, phreneticos, beſtias, proteruos, factioſos, pertinaces,& id genus aliis coloribus, depingit. Queritur de illis: quòd ſe, quos q́; indignos eſſe clamitent, quos terra ſuſtineat: ita quoòd niſi repentè exterminentur è mundo, non poſſe cum eis mitiùs agi: quàm vt ad Scythas, vel In- dos ablegentur: accuſare eos Principum ſegnitiem, quòd non exerto gladio protinus de- eant Sacramentariorum memoriam. Nunc ad hiſtoriam de Lutheri diſcipulis accedamus. Quis autem Apelles eos depingere potuit melius. Cuùm enim illo mortuo, Saxonicus Papatus vacaret, Philippus Melancthon eum ſibi vendicare viſus eſt: cum quorquort fuerunt alij, qui doctrina cæteris pręſtarent Au- guſtanæ Confesſionis, eum ex magna parte Præceptorem omnes agnoſcerent. Itaq; iure ſuo ſe ſtatuere quiduis poſſe iudicabat: nec habere neceſſe, vt in omnibus Lutheri placita ranquam Dei verbum ſequeretur. Cuius pleraq; dogmata manifeſtè cõdemnauit:& ſanio- rem Papatus, hoc eſt, Eccleſiæ Catholicæ ſententiam eſt amplexus. In dogmate verò de Eu- chariſtia Caluini ſententiam comprobaſſe videtur. Quid autem non fecêre, tum eius diſci- puli,& inter eos Princeps Matthias Flaccus IIlyricus, qui quod& in Adiaphora præceptor conſenſiſſet:& in quibuſdam fidei dogmatibus Eccleſiæ Cacholicæ ſententiam ſequi ma- luiſſet, ac ſecuturo Papatui(ſicut ille ſcribit) feneſtram aperuiſſet: ab illo diris deuotus eſt: vt pro Ethnico& Publicano haberertur, id eſt, vt nemo pius cum ipſo, vel ſectatoribus eius familiaritatem, conuerſationem, amicitiam vllam haberet. Doluit hoc Philippo vehemẽter, uòd à ſuis diſcipulis ita tractaretur. Itaq; cum ſua ſcripta quædam in vnum volumen Sle⸗ g1 letz 1od Corpi g' 110 m ſct con ceratlohe nbllen Kn anta eſt rerl erumprr h j Buldpoteſta uam Dedsipie mnpotelt K e igum dorius l um bape Ro additum,necus fumlegimt b dicare ſunt auti pro diuinis or qui reſtrum v Luangelum 3 rem vos, mag. Papa Romanu Lemperin! Kius humanu faa K immuta narun, tempol wdicaverit, vel queacia dal mgadh cor nes dri Scole ces ſgmenra nus veſter,i Ulel obſeruari ay nuncincuit ſet alis omni tra vllam con artis mand et, quod pe Jpſorum, non tertenosq,D elle gei eorn tentlam. Ou cum mundo. Verum ad ſorum Hacci orum de ſi- atranderih, 1cl nle 1 B 1 1a,UN Nderer 1 an 1] 6 aad 08 darſ 4 1 ds derſeche„cn, de llheh, a Ae d4 mo dde., 10 , ah II 1 RIOENala, Kf Alen 11 l. ac 1 21 dedldls ü 508C T 6 ll -fer.. ouen.. 4 *dtsdledus den e, mm CtacaI,,* 1 ITC CD- um aa cadu 6 . 1 * 2 9 1 lolatr eolcenK 1 d nar oddnäee R. guhc mllenn Jer nr Vldezt auodinhen, 51 dd dum feltrum, ſta, 2 „Nlallhs ü Tꝑere dermirruA] dere dermdtant ſa. llce bapxum ſr. Tturos mukoſcerg louod lnolercet, 3 1.. nochommezna a im de Luchericlehg s indicauero, lul- touulum, cuiniag a ubere iudet Dalliie Cueechiſmo tuam a er, nanquam glti nimisluxamilban nod plebeculim,1ih jnet Angelorumun winſt locpenün noderaminb Nloer lonem Cerv 1 nus alizchorbuth 3 Stenaſdſllea.ng cuam ſtad gotk 9 exeno gacdo p d uren Hele az i cret tppſt N ocinn rreröel a ne gyoſefen, d. nbslut i ——— ⁰ͦͦ——— D E 353 giſſet, quod Corpus doctrinæ Chriſtianæ vocauit: in illius voluminis præfatione, quam ad- monitionem inſcripſit ad lectorem, facta Matthie Flacci IIlyrici,& Nicolai Galli mentione, ſic de illis loquitur: Cum iſto mirabilium hominum genere agi nihil poreſt ADORAN.⸗ TIRINI T., ‚qui ſuo arbitrio Philippus in præ⸗ fatione inc pus 7 damnant quidlibet: neq; perſonis auditis: neq; rebus diiudicatis. Cogũt Concilia, quãdo,& duiniue ſie n D 18 116317 122— 8. NMirabile geruus vbi ipſis placet:& vendicãt ſibi maiorẽ, magisꝗ; intollerabilé ac minus excuſabilc auctori- 27 tatẽ ac poteſtatẽ, quàm Papa Rom. vnquã. Qus quorſum tandẽè euaſura videatur, cogitetur. In præfatione verò, quæ præcesſit admonitions hanc, In Anarchiã quandã euaſſſe dicit. Ob- hominũ hæretici. ſecro vos Tigurini, diligenter vt expendatis hæc Philippi verba. Mirabile genus hominum appellat, qui fuo arbitrio damnãt quidliber, neque perſonis auditis, neque rebus diiudicatis. Atqui de hoc mirabilium hominum genere, fuit præceptor eius Lutherus, de hoc mirabi- lium hominum genere, fuit ipſe quoq; Philippus, de hoc mirabilium hominum genere, fue- runt Oecolampadius, Zuinglius, Caluinus,& quotquot alij cuinſcunque tandem ſectæ do- ctrinam in Papatu corruptam eſſe dicunt: damnarunt enim omses hi doctrinam Papatus, hoc eſt, orbis totius Chriſtiani, nec perſonis auditis, nec rebus diadicatis. Sed magis etiam contideratione digna ſunt, quæ ſequuntur. Vendicant, inquit, ſihi maiorem, magisq; intole- rabilem,& minùs excuſabilem, auctoriratèẽ ac poteſtatem, quàm Papa Romanus vnquam. Quanta eſt veritatis vis, vt eriam per hoſtium veritatis iugula, velint, nolint, nonnunquam erumpat. Duo fatetur hic Philippus. Vnum quod etiamſi quòd Papæ alicuius ſit peccatum in abuſu poteſtatis, tolerabile tamen id ſit& excuſabile. Nam quòd à legitima poteſtate fit, quam Deus ipſe conſtituit(qualem hic Papæ poteſtatem agnoſcere videtur)& excuſari ta- men poteſt& rolerari: etiamſi modum fortè prætergreſſa fuerir. Alterum, quòd multò ſit iugum durius iſtorum, qui ſe nunc pro Papis gerunt in Germania: quàm fuerit vllius vn- quam Papæ Romani. Nunquam enim vllus Papa Romanus condemnauit quenquam non audirùm, neque priuùs illius cauſa cognita: quod iſtis vſitatum iam eſt facere, qui poſt excuſ- ſum legitimi Papæ Romani iugum, maiorem quàm ille poteſtatem& auctoritaté ſibi ven- dicare ſunt auſi. Deinde verò, quod vos dicitis l igurini, quod Pontifices figméta ſua populo pro diuinis oraculis obtruſerint: hoc multo rectius in vos retorqueri poteſt. Vos enic eſtis, qui veſtrum verbum pro Dei verbo populo venditatis,& non alio loco, quàm quo Chriſti Euangelium ab illo haberi vultis. Itaque verisſimum eſt, quod Philippus veſter dicit, Maio- rem vos, magisq; intolerabilem, ac minus excuſabilem poteſtatem vobis vſurpare, quàm Papa Romanus vnquam. Semper in Papatu docebatur diſcrimen inter ius diuinum, quod diuinituùs promulgatur, & ius humanum, quod ex humana voluntate procedit. Inter legem diuinam, quæ æterna eſt fixa& immutabilis, qua ſolui nemo poteſt:& legem humanaà, quæ pro eo, vt locorũ, perſo- narum, temporum diuerſitas poſtular, quoties id caritas, cui ſubſunt omnes leges, expedire iudicauerit, vel omitti, vel intermitti, vel mutari queat,& aboleri. Modò ne priuata id quiſ- que faciat ſua libidine: ſed eius, qui legem condidit iudicio, penes quem eſt interpretandi, mitigandi, corrigendi, quin& mutandi atq; abolendi poteſtas. Hac doctrina pleni ſunt om- nes libri Scolaſticorum omnium: impudens vt ſit commentum hoc veſtrum, quod Pontifi- ces figmenra ſua populo pro diuinis oraculis obtruſerunt. Sed audite Tigutini, quid Ochy- nus veſter, dignus talibus magiſtris diſcipulus, de vobis ſcribat. Nam cùum queſtus eſſet, non obſeruari à vobis illud, quod monet Paulus de iudicanda Prophetarum doctrina: Non ita nunc; inquit, ſit, ſicut Paulus monet. Nam quod miniſter veſter eſſe iudicat, docetq́;, id cen- ſet aliis omnibus credendum eſſe tanquam caput fidei: quod ſi quis contrà dicit, neq; illi ci⸗ tra vllam conditionem fidem adhiber, is hæreticus eſt: deniq; quod noctu ſomniarunt, id chartis mandant, excudiq; curant, ſuaq; ſcripta& verba pro oraculis haberi volunt. Neque eſt, quòd ſperes eos vnquam recantaturos, aut ſe Eccleſiæ ſubiecturos, volunt vt Eccleſia ipſorum, non ipſi Eccleſiæ arbitrio credant: id quod eſt nil aliud, quàm ſe quoſdam Papas terrenosd; Deos eſſe velle,& in hominum conſcientias tyrannidem exercere, ac Dominos eſſe fidei eorum, qui ſunt in Eccleſia, velleq; vt ipſorum arbitratu credant contra Pauli ſen- tentiam. Quinimò docent, ſcribuntq; interdum miniſtri, contra quam ipſimet credunt, vt cum mundò conſentiant, neq; cum Chriſto infeſtentur. Verùm ad inſtitutum redeamus. Quam intolerabile viſum fuerit Philippo iugo Paparum ſtorum Flacci Illyrici,& Nicolai Galli, iam audiuiſtis Tigurini: Nunc vicisſim audite: quod ſit horum de ſuo præceptore iudicium. Libet autem verba Nicolai Galli, qua lingua fuerunt edita tranſſcribere, ex libro, qui inſcribitur, Das die grunde Hicolai Galli noch keck ſtehen wider der Adiaphoꝛilten Acta vnd aulzzug Hoc eſt, Quòd fundamenta quibus nititur Nico- laus Gallus contra Adiaphoriſtarum acta& effugia adhuc firma manent. So hab ich mein Amht vnd befelh/ſo woll als le der warheit beyzultehen/ vnd zuſtralten die widerſpꝛecher/ lie lein gleich wer ſie wollen/ vnd wens ein Engel vom himel werc. Ich achte auch noch darzu. Ich thue jnen kur Gott eben damit mehꝛ ehꝛe/ vnd guts/ da ich ſie gleich ſtralke. Irer Ir⸗ thumb erinnere/ vnd zur bulle ermane/ denn alle dielelben jre heuchler vnd ſchmeichler/ ſo lie mit jrer heuchley in jrthumb ſtercken/ vnd in vnbuhkertigkeit aulthalten Meynen lie de 44 eyng Papa ab hæreticis damnatus iniquè Papæ delicka to- leranda& excu- ſabilia Philippi ſententia. Paparum Germa 1COr Iuνρμ durius quam Papᷣæ Royn. Diſcrimen inter ius diuinã& hus⸗ manum. Caritati ommer leges ſubſunt. Oehyni teſtimo- nii de Tigurinih EFuãgelici ſomnia ſua typis mãdaut. Eudng.aliter in⸗ terduna ſcribunt, quam credunt. ſalli de Philippa i dicium. ——— rr—y O— —— Calli de Philipdo zuudicium⸗ Tutheri ſpiritus CENSVRA leynd lolche Præceptores das die diſcipel alles glaubẽ mullen was lie lagen/ Oder lolche het⸗ lige die nit jrren konnen? So iſts nichts newes/ auch bey den heyden/ das Gott einem Dilci⸗ pel wol eine warheit kur dem Præceptor verliehen hat/ vnd verleihen kan: der darauff von dem Præceptor dillentirct. Daher der ſpꝛuch Amicus Plato, Amicus Socrates magis amica ve- ritas. Und haben voꝛ juen grolle hetligen getrret vnd in jrthum̃ geluret. Do mullen ſie Luthe⸗ xum ja anch noch ein Præceptor lallen ſein. Und der Præceptor aller Pręceptoren Chriſtum von denen lie dann abgewichen lein/ wie darauff oben vnler gantze diſputation beruhet/ wel⸗ chen Præceptorn ſie nun ſelbſt widerſtehen/ vnd recht vndanckbar leynd/ kur die ofkenbarte warheit. Gehen gleich jtzo dahin/ verkuren vnd werden verturet vnter dem titel der Præce- ptorn, wie die Judẽ vnter dem titel des geſetzes/ vnd die Wapiltẽ vnter dem titel der Kpꝛchen. Diele lchon ernite Coillation ſollen ſie hiemit haben vom Doctor tenebat tantummodo, wel⸗ cher alto pllegt zu reden /vnd iſt ein lelige rede woll zuwillen/ den Chaiſten itzo zu warnung. Wie die Juden lpꝛicht er ſchꝛeien/ Templum Domini, Templum Domini. Die Papiſten bißhero geſchꝛien habe vnd noch ſchꝛeien/ Eccleſia, Eccleſia. Alſo eben ſchꝛeien itzo vnſere Ma- giſtri vnd Scholaſtici VVittebergenſes, vnd konnen gleich jm grunde nicht mehꝛ/ deñ Præce- prores, Pręceptores, des Paeceptoꝛs Chaiſti von dem Gott zeuget/ das iſt mein Son/dẽ ſolt jr hoꝛen. Auch des Pꝛeceptoꝛs Lutheri/ dem beyde die ſchꝛiftt vnd das werck zeugnus gibt/ das Gott jn zur Kekoꝛmatiõ der Lere vnd Kpꝛchẽ/ als dẽ letztẽ Elia dieler letztẽ zeit erwecket ge⸗ habt/ derẽ Bꝛeceptoꝛn lage ich nun darzu/ wirdt itzo bey Papiſtẽ vnd Adiaphoꝛiſtẽ vergellen. hieher gehozt auch woll/ das lie vns newe Bapitte vñ Reformatores Eccleſiæ ſchelten/ Ich mepne aber ja es trelte ſie ſelblt. Dann wie der Baplt zu Uhom ũch anmallet er konne nicht jrren/ er ley Vniuerſalis Epiſcopus totius Eccleſig. Was er rede vnd ſetze/ das mulz gel⸗ ten/ vnd leind eitel diuina oracula, daran niemand zwepkeln/ niemãͤd darwider redẽ darft das daher/ das er Petri ſtulerb iſt oder lein will. Allo thun warlich die von Wittenberg nicht an⸗ ders/ wollen Lutheri vnd leines geiſts gleich ſtulerben lein welches geiltes wie es angekan⸗ gen) ſchierbalde ſo viel bey jnen bleiben lolte/als Petri geill blieben ilt zu Mom bey Wapl⸗ Tardinalen/ Bilchoffen/ vnd jrem hauflen. Kque, inquit Gallus, hoceſt munus meum, æquè mihi mandatum eſt, vt illis, vt asſiſtam veritati,& vt contradicentes arguam: ſint quicunque tandem velint: etiamſi ſit Angelus de cœlo. Imò perſuaſum habeo, quod eis hoc ipſo, coram Deo, plus honoris,& beneficij defero, cùm illos arguo,& errorum admoneo, atꝗ; vt pœnitériam agant, hortor, quàm illi ipſi aſſen tatores,& adulatores omnes, qui ſuis adulationibus eos in erroribus confirmant,& in im- pœnitentia detinent. An exiſtimant ſe tales eſſe Præceptores: vt diſcipuli credere omnia ne- ceſſe habeant, quæ ipſi dicunt: aut tales ſanctos: vt non poſſunt errare? Atqui non eſt hoc nouum, ne apud Ethnicos quidem, quòd præſtitit hoc aliquando Deus,& præſtare poteſt adhuc, vt citius diſcipulo, quam præceptori veritas patefiat: qua cognita non dubitet à Præ⸗ ceptore diſſentire. Inde natum eſt illud; Amicus Plato, amicus Socrates, magis amica ve- ritas, Et ante illos errarunt magni,& ſancti viri,& in errorem alios induxerunt. Deinde verò neceſſe eſt vt Lutherum quoque ſinant adhuc eſſe Præceptorem,& Præceptorem omnium Præceptorum Chriſtum: à quibus ipſi defecerunt: quemadmodum in hoc om- nis noſtra ſuperior diſputatio quieſcit: quibus Præceptoribus ipſi ſe nunc opponunt:& verè ſunt ingrati pro manifeſtata veritate. Pergunt interim, mittunt in errorem, errantes ipſi ſub titulo Præceptorum, ſicut Iudæi ſub titulo legis:& Papiſtæ ſub titulo Eccleſiæ. Atque vt lepidam hanc& ſeriam collationem à Doctore tenebat tantummodo accipiant: qui ſic dicere ſolitus erat. Eſtque ſansè ſalutaris orario, quam operæprecium ſit non ignorare mo- dò Chriſtianis, pro fida cõmonitione. Sicut Iudei, inquit, clamabant, Templũ Domini, Tem plum Domini: Et Papiſtæ hactenus clamauerũt:& clamant adhuc, Eccleſia, Eccleſia: Ad eun-⸗ dem modũ nunc clamant noſtri Magiſtri& Scolaſtici VVittembergéſes:& nihil aliud pror- ſus norunt, quàm Præceptores, Preceptores: preceptoris Chriſti, de quo Dominus teſtifica- tur: Hic eſt ſilius meus, hũc audite: tum etiã Præceptoris Lutheri, cui& ſcripta& opera te- ſtimoniũ dant: quòd Deus illũ ad reformationẽ doctrinæ,& Eccleſiæ, tanquã vltimũ Eliam nouisſimis temporibus his excitauerit: horũ(inquam) Præceptorũ, cùm Papiſtæ, tum Adia⸗ phoaiſtæ ſunt obliti. Huc etiam illud perriner, quod nos nouos Papas,& reformatores Ec- cleſiæ criminantur. Sed certò perſuaſum habeo: quòd magis id in illos quadrat. Nam quem- admodũ Pontifex Rom. ſibi hoc arrogat: quòd nõ posſit errare: quòd ſit vniuerſalis Epiſco⸗ pus totius Eccleſiæ, quòd quæcunq; dicuntur,& ſtatuuntur ab illo, ea fixa& rata eſſe opor- teat, ac ſint mera diuina oracula: de quibus nemo dubitare, quibus nemo cõtradicere audeat:⸗ idq́; eò, quòd Petri Cathedrę ipſi ſit heres, aut eſſe velit: haud aliter profectò faciũt nũc VVit 1vVvDICIVM ET nil reliqui vvu= tembergenſes: volũt Lutheri& eius ſpiritus propter Sedé hæredes eſſe, cuius tamè ſpiritus: quomodo ſe nunc dant initia, rantũ propęè nunc penes illos reſidere videtur: quantũ de Petri ſpiritu Romæ reſidet, apud Papam, Cardinales, Epiſcopos,& eorum gregem. Quid vobis videtur Tiguriniè num diſcipulus hic Lutheri, magiſtri ſui ſpiritu plenus non eſt qui nullum etiam ſcire diſcrimen videtur inter Chriſtum& Lutherum, Sic vtrumqus . coniun- zember gæ. Ilhricus Lutherã Chriſto æguat. dam: Nt gum u cem adittantes giſcat — Fcclelamn. C to ſectas mlad Lreſteis honce cem, breli üunn imm ele qulcam inrer LOtheranod timus Papatus n runtur ipſ de ſel & Puangelium! ctionis Fliccian Wugdeburgenſe &VVirember fuir Lurheri: n quod proximis VVittemberga in Philippi! lel fus in his libel rembergenles Reorũ comuni eos cefeciſſe dic Reodè ytrunq: ex Ecdelaſua! Cit elecerit.o Ecdela Ga no Avolürnihlo prodat,Sed li Antwot de keund wngegr Ofenbar Vrnder/ vnd vnd ch um ſcheitet/ vund nen Werdet d zum zeugen t nen/dax an un flacane ſem woꝛt/ De damitzunere nber inr eins tnemn Heniand lien im Glanb hn latin duoôd Vos 8 a dwd PDE ADORAND. TRNINI P, 354 e etta. ccniungit: vt Lutherum ipſi Chriſto, ſi non anteferre, ſaltem æquare videatur. Cùm tamen iaw 3 inter tenebras,& lucem diſcrimen maius eſſe non posfir. Quandoquidem ex Diametro igtinz 2(quod aiunt) cum Chriſti doctrina pugnare, quæ docer Lutherus: perſpicuum ei fit, quiſ= cran⸗ arj 8 in Philippum Gall 1Od ilte urj lap düal 2 quis vtranque contulerit. Quam autem bellè retorquet in hilippum Gallus, quod ille prior ahrad in ipſum,& collegas ipſius fuerat iaculatus.— da dnad W Verùum& hoc an non videtis Ligurini, bot excuſſum Papæ iagum, eò rem eſſe perdu- hade iepeg dar 8 And ar ctam: vt dum illud quod 8 Paulo ſeriptum eſt negligitur: In humilitate ſuiperiores fibi innii Sa e SaNem. man„ rütig 1 cem arbitrantes: nec ſibi quiſquam alterum præferri patitur: quandam in Germania Baby- Phil.z. * mde 8 lonem ædificatam videre liceat? Nam qui primus in Germania ſibi Papatum arrogauit: neq; d ädd, audicium fieri de doctrina ſua permiſit: ſed obſequium tantum ab omnibus requiſſuit: an rmmtragand 1 Mlj non idem vſu venit, quod quondam in Africa Donato? Quid enim de Donato ſeribir ffundni. d’ Auguſtinuss? Sicut, inquit, ille Chriſtum diuidere conatus eſt, ſic ipſe A ſuis quotidiana con- Sxei ie agns rwimlhxntarn 9 ciſione diuiditur. An hæc totidem verbis de Martino Luthero dici non poſſunt 2 Quin& Luthe chriſtam nnennd 4„ de veſtro Zuinglio Primus Lutherus in Germania diuiſir Chriſtum, diuiſit corpus eitus diridere conatas, uhr wdnzu 4 Eccleſiam. Quid autem? an ipſe quoque diuiſus non eſt? An ipſius quoque ſectam in mul= iſe quodue dua= —..1-.-.,...„ us eſt. tas ſectas mirabiliter inter ſe diſſectas: ſtupendum quendam in modum diſſectam: oculis ip⸗ Iusa ſt veſtris non cernitis? Bona ſpes vt ſit, quandoquidem ita mordent,& comedunt inui- cem, breui futurum, vt conſumantur ab inuicem. Sed quid futurum dicimus: quod factum depe ĩam eſſe quidam ex veſtris triumphat. Cùm tamen& inter veſtros, non maiorem, quàm uchmi reul 1 inter Lutheranos doctrinæ conſenſum videre liceat. Verùm ita fieri neceſſe eſt: vbi legi- uamg ¹ timus Papatus nullus eſt: Tor ibi Papæ ſint oporter: quot ſunt hæreſeon magiſtri. Que- Papa legitimo:: Ai ceddlete,dwe, runtur ipſi de ſe mutuo Lutheri diſcipuli, quòd magiſtri ſui doctrinam, quam DEI verbum iedto, multos feeri memäd aridern.... wniemäd drwderxi 1& Euangelium Vocant, corripuerint: quam apud ſe ſolos incor ... g oportet. 1 ruptam retineri, qui ſunt fa⸗ uh dewn Drwtrnr ctionis Fläccianæ gloriantur: cui tamen factioni, ſoli iam propemodum adhærere videntur weicdesgaitsvrrtn Magdeburgenſes, cum paucis admodũ aliis in Saxonia ciuiratibus. Nam V Vittembergenſes dlcden gaam& VVirtembergenſes: quin& lenenſes,& alios iam ab ea defeciſſe quiritãtur: Et vbi Sedes Tulheri pyrtims fuit Lucheri: non ferè quicquã ibi reliquum ſit de ſpiritu Lutheri: Quam etiam ob cauſam: Lde ſua pulſus. nandatum etibéh 2 quod proximis ſuperioribus annis fecerat Andreas Oſiander: vt moneret ſuos, ne liberos Oſuandri de vvit m elitt:ecunifêlra VVittembergã ad capiendũ ingenij cultũ proficiſci permitterẽt: quod ibi negare Chriſtũ,& Seene dei h lshonors Kperréa. in Philippi Meläcthonis verba iurare cogerẽtur: idéẽ& ſuos monet nunc Tilemãnus Heshu⸗ Hesbuſni de iiſdẽ want honch gunah ſius, in his libellis, quos hoc anno, poſtea quã à Magdeburgéſibus pulſus eſt, edidit: ac VVit- opimione. 5 bh 8 el.. rembergenſes vnà cum aliis eadẽ cum illis ſentientibus extra ſuam Eccleſiã eſſe pronunciat: emonddus contmarlin. 4 5——... Sr eciden d.,. e& eorũ cõmunione ſuis omnibus interdicit. Quod idè facit vniuerſa factio Flacciana: quòd Flaccũ de iiſdems 9. Mt Glicloull cacrrrune- 4—..27.—.. 8. 5.— 8. fe 1.2.— ententia. herere anth eos defeciſſe dicãt à Chriſti& à Lutheri doctrina. Semper enim ferè duos iſtos coniungũt: oſſunt errae! unäne ⸗ e Ims mirſi V ,J, r 7* ollunte ler)& eodẽ vtrunq; loco vidẽrur habere. Sed hoc fortaſſe minus mirũ videri poterat: quòd iſtos els, Arttwepst. ⸗ ,., 3 Dſ lando Ded, 1 ex Eccleſia ſua Tilemãnus, cum ſua factione Flacciana, propter corruptelas quaſdã, vt ipſe di aua cognttanouunnhb... 171.=. 1. ua cogltalollets clt, elecerit. Illud auté quis eſt, qui ſatis admirari queat: quòd ipſos quoq; Magdeburgéſes in „e Knentes lMüllth K 8— 1 ⸗ nicss Socrntes N Eccleſia ſua nõ terat, quos tamẽ veros eſſe Lutherolatras cõ ſtat:& qui Flaccianę ſecte vide⸗ 1 ri volũt: nihilominùs eos à Deo,& ab ipſius verbo defeciſſe clamat. Quod etiã hoc argumẽro 1 probat. Sed libet illius verba adſcribere. Sic enim loquitur in quodã libello, què ita inſcripſit. Antwoꝛt Doctoris Tilemanni Heshu ſij auff der leugenpꝛediger von Wagdeburg vermein⸗ Jdus iſe venecfn f te vnd vngegrundte Apologia. 7 Offenbar vnd der gantzen Stadt Magdenburg ilts bewuſt. Das jr Tpꝛannen/ kalſche rorem dlosmusensla 8 Dd Praceptolem, Kiie dm had . ouemaomocom l de r: quemadmoc ⸗— Wruder/ vnd die es nut euch halten/die Thꝛilten lo jnen ewere verkolgung mthkallen lallen/ — vnd lich zu mir vnd anderen trewen lehꝛern bekennen/mit gantz bitteren gemuth flaccianer ſchellet/ vnnd dannt wollet von euch abgelundert haben. Ich deneke nicht dan jhꝛ dil leug⸗ 2e 5 3 nen werder Und da zhꝛ es vnterſtundet/ wolte ich die gancze Stadt Magdeburgk wider euch nuc Rcdeibden, I zum zeugen furen. Denn es nun mehꝛ vom Kadthaußz vnd aus der Schulen lo weit kom⸗ u rritebünn meun/ das auch die knaben auff der gallen/ die Jungkrauwen aulf den hochzeyten einander auoeribs fur fflacctaner ſchelten/ vñ ſawer anlehen/ vnd ſterckt warlich das gantze bekentnus in die⸗ mn lapabit Iem woꝛt/ Deñ wer einẽ der im namẽ Cheilli getauftt iſt/kur einẽ Flacctaner lchilt/ der will damit zuuerſtehẽ gebẽ/ das ers mit jhm in glaubens lachen nicht halte/ vnd fur keynẽ Chaꝛillen ſonder kur einẽ Sectierer/ Kottẽgeilt/Abtrunnigẽ/ der Flaccio Illyrico vnd nicht leſu Chriſto einem Heilandt kolge/ denn was bedarkts des neuwẽ namens/ wenn lie mit vns/ vnd wir mit jnen im Glauben vnd bekantnulz einig leindt/ vnnd vnter ein haupt Ieſu Chriſto gehoꝛen. Quod Latinè ſic reddi poteſt. Manifeſtum eſt„& vniuerſæ ciuirati Magdeburgen. no- tum: quòd vos Tigurini, faiſi fratres,& qui vobiſcum faciunt, Chriſtianos, qui ſibi veſtram hanc perſecutionem diſplicere non obſcurè ferunt:& ſe meam& aliorũ fideliũ Doctorum doctrinam ſequi profitentur: magna quadam animorum acerbitate Flaccianos vocatis: ac 7 per hanc modum ſegregatos à vobis eſſe vultis.(Notet autem hic Lector: quod qui ſe⸗ dencbsele- cum faciunt, eos vocat Chriſtianos: IIlud abſque dubio volens innuere: quòd qui ſunt di= . r iberlih uerſæ factionis, Chriſtiani non ſünt.) Pergit deinde, non puto quòd hoc ſitis inficias ituri, vanmgrge, 2 X& ſi velletis, totam contra vos Magdeburgenſium Ciuitatem in teſtimonium producerem- inlute a 000 Nam Lubw ⸗ 9 B——jy—y— ————— 4—————. —⸗=————.— 8 2² 1. —— Flaeciaunm no- men odioſum. Qui Chriſtiani ap pellatione ſpreta altas appellatio: nes ſuſcipiunt, ex Antichriſti ſunt Fynagogd. Non à Cbriſto, ſed ab aliquo alio nuneupari, hære- zieum eſl. Aihanſius cõtra Arriands, Ora- tione z. Hæreticorum de⸗ nsuminationes. Opꝛatus lib.;. Chriſtiani nomi- vs nihil glorioſius ET CERNSVKR A IVDICIVM Nam X ex prætorio,& ex Scholis, eò tandem res procesſit: quòd etiam pueri in plateis,& Virgines quoties ad nuptias conueniunt, mutuò ſe Flaccianos increpant,& inuicem toruis oculis aſpiciunt. Et revera, tota fidei confesſio in hoc vno verbo poſita eſt. Nam qui alte- rum qui in CHRISTInomine baptizatus eſt: quaſi probri loco Flaccianũ appellat, quid aliud is indicare vult: quàm ſe in his quæ ad fidem pertinent cum eo minimè conſentire: & ſe eum non habere pro Chriſtiano: verùum pro ſectario, pro ſeditioſo, pro deſertore, qui Flaccium IIlyricum,& non Ieſum Chriſtum ſuum Seruatorem ſequatur. Nam quid opus eſt nouo nomine: ſi ipſi nobiſcum,& nos cum illis, idem in fidei confesſione ſentimus, 8 ad idem caput Ieſum Chriſtum pertinemus. Vt autem rem, Lector, melius intelligat. Inſimulauerat Heshuſius Magdeburgenſem Ciuitatem: quod à Deo& ab ipſius verbo defecerit. Cùm autem miniſtri Eccleſiarum Ci⸗ uitatis illius hoc conſtanter negarent:& in eadem fidei regula, quam præſcripſit Flaccius, permanere ſe dicerent, ſupraſcriptis rationibus, quod affirmauerat probare Tylemãnus co- natus eſt. Quæ quin pondus tamen aliquod habeant, negari non poteſt: Nam& Hiero- nymus ante multa ſæcula ſcribens contra Luciferianos, verisſimè dixit, ſicubi audieris eos, qui dicuntur Chriſti, non à Domino leſi Chriſto, ſed à quoquam alio nuncupari, vtputa Marcionitas, Valentinianos, Montenſes, ſue Campates,(adderer, ſi nunc viueret Hierony- mus, Lutheranos, Zuinglianos, Caluinianos) ſciro non Eccleſiam Chriſti, ſed Antichriſtĩ eſſe Synagogam. Ex hoc enim ipſo, quòd poſteà inſtituti ſunt, eos ſe eſſe iudicant, quos fu- turos Apoſtolus nunciauit. Nec ſibi blandiantur, ſi de ſeripturarum capitulis videntur ſibĩ affirmare, quod dicunt: cum& diabolus de ſcripturis aliqua ſit locutus,& ſcripturæ non in legendo conſiſtant, ſed in intelligendo. Et ante Hieronymum Athanaſius pluribus id verbis docet: Nunquam, inquit, populus ab Epiſcopis ſuis: ſed à Domino, id quem ere- ditum fuit, nomen accepit. Certè à beatis Apoſtolis præceptoribus noſtris, miniſtrisq́; Euan gelij Saluatoris noſtri, appellationes adepti non fumus: ſed à Chriſto, Chriſtiani& ſumus & nuncupamur: Illi verò, qui aliundè originem ſuæ fidei deducunt: meritò auctorum ſuo⸗ rum cognomenta, vt ad quos pertineant, præ ſe ferunt. Quapropter cum omnes à Chriſto, Chriſtiani& eſſemus& diceremur, exploſus eſt Marcion, inuentor hæreſeos: reliqui autem qui cum exploſore Marcionis remanſère, Chriſtiani titulum retinuerunt: qui verò ſecuti ſunt Marcionem, non iam inde Chriſtiani, ſed Marcioniſtæ appellati ſunt. Ita quoque Va- lentinus, Bafilides, Manichgus,& Simon Magus ſectatoribus ſua vocabula impartierunt: in⸗ deqʒ factum: vt alij Valentiniani, alij Baſiliani, alij Manichæi, alij Simoniani, alij Cathaphry- ges à Phrygia, alij à Nouato Nouatiani vocitati ſunt. Ita Melitius eiectus à Petro& Epi- ſcopo,& Martyre, ſuos, qui ipſum ſequebãtur, non Chriſtianos poſteàâ: ſed Melitianos deno⸗ minauit. Eadem iterum ratione beato Alexandro Arium eiiciente: ij qui Alexandto adhæſe⸗ runt, remanſerũt Chriſtiani:illi verò, qui vnà cum Ario receſſerunt, nomẽ Saluatoris noſtri, Alexandro cum ſuis relinquentes, Ariani deinceps appellati ſunt. Quinimò, ecce etiam nunc poſt mortem Alexandri, qui eiuſdem cõmunionis ſunt cum Athanaſio, Alexãdri ſucceſſore, & quibus ipſe Athanaſius cõmunione coniunctus eſt: omnes eundem pariter characterem habent, neque ille ſuis nomen indit, aut à ſuis recipit: ſed omnes, vt anteà, conſueto mors Chriſtiani nominantur. Nam quamuis magiſtri inuicem ſibi ſuccedant, nosq́; illorum diſci- puli, ab illis acceperimus, quæ ſunt Chriſtianæ fidei: nihil tamẽ inde obſtaculi naſcitur, quo- minus ob id& titulo,& re, Chriſtiani appellemur. Contrà, qui hęereticos ſequuntur: tametſi millies mille ſucceſſores habeant: omnes tamen nomen eius, qui primus hæreſim adinuenit, referunt. Certè è vita exempto Ario: quum multi ex grege illo, eius vices, ſuccesſionemq́; ſuſciperent, tamen omnes, qui eiuſdem cum eo ſententiæ fuerunt, ex Ario notas ſuas, in- ſigniaque habentes, Ariani nuncupantur, quod revera eximium& admirabile argumentum eſt. Nam qui etiam nunc ex gentilibus omiſſa idolorum ſuperſtitione ad Eccleſiam veniunt, non Catechizantium, fideiq́; rudimenta rradentium nomina: ſed Saluatoris in ſe transfe- runt,& pro gentilibus Chriſtiani incipiunt appellari. Qui veròex eodem genere ad iſtos abeunt: aut ab Eccleſia ad hæreſim tranſitum faciunt, nomen Chriſti derelinquunt,& Aria⸗ norum vocabulo induuntur, quaſi qui non amplius fidem Chriſti retineant: ſed Arianæ in- ſaniæ gregales habentur. Quomodo igitur Chriſtiani fuerint, qui non Chriſtiani: ſed Ario⸗ manitæ appellantur: aut quomodo de numero Eccleſiæ Catholicæ habeantur, qui Apoſto- licam fidem excuſſerunt:& neuarum peſtium inuentores ſe præbent? Optatus quoq; gra- uiter eos reprehendit, qui de parte Donati ſe eſſe dicebant: quaſi populum cum Chriſto di- uiderent. Quid, inquit, reſpõſuri ſunt in illo imminẽti diuino iudicio, qui in hoc ſæculo alio modo confesſi ſunt, non ſe eſſe de Eceleſia Chriſti, qui libẽter profesſi ſunt, ſe de parte fuiſſe Donati, cum in Euãgelio ſcriptũ ſit, Chriſto dicẽte: Qui me cõfeſſus fuerit corã hominibus, confitebor eum corà patre meo. Iſti Donatũ confesſi ſunt, non Chriſtũ. Aliquid igitur dicere videtur Heshuſius. Nam revera nõ eſt aliud nomè ſub cœlo, quo cenſeri magis velle debea- mus, quàm quo ſuperſtiribus etiã ipſis Apoſtolis Antiochie primũ, diſcipulos eorũ vſos fuiſie legimus, qui Chriſtiani vocari gaudebant. Nullũ eſſe poteſt nomẽ hoe vno Jenonieeüd corum Vo zud Jiij lii nam Chrilti buugi vocamn9 cosadmocum ceret odisia toron fdel ſla eſtbinonagh gele pendeta nens detut pote admonitionem Nam nolo dice Verum vids manitiogozäun jorem& mag dicn: quam P. gum excutituj de re pleni ſu uam quandam Miſtratusal maniæ Princi umbra vera Deum coluit, un cum lon enim eos llb eian Centatk quos pon ita Gitonidusei audacisſime niſtrs vetbi fa)reägi ſom mum tra ſepta ſa nefarie Kin 1egna huius tionemill genciumirn dem ſuunr tora: Cum pentriſe obiicere ne rbte ſed poꝛ ltiee& Fec dunt: Antegu & Monaſticis nodd reform ndaag iaferis nentialocori rendusredus eſi cim 4 Ghinquit, ancto wun un Jeper du 5— derenünueſuet ih -as r f elm Cni d 11 2 5ſſa n wooſe eſe udcg 9 wumcgiub I alltOcut Rſc mun Ktdaniin u leda Domino it A 1 ndus notiniih ae 4Chrſto, Chulim d fucunt, meiithad m propter cim omne jentot heteſeor,el i mretinuerum. ai i ppellati funt. ln i ſa rocabulaim,n a di Simonianaſt. clitius eiectusabe espoſtes ſedhlen in ente: ijqui llere i erunt, noméSalle ä mnt. Luinimo,elt u thanafio, eriii seundem pttrt i mes, ſtankei, on uccedant poöchll u zinde odtaclint n iberetco egun in gui primusderic 11 Ilo, eius ies 1 erunt, el voonct mK aiindleg lütioneailalkt a: ſec Surots 8 gerdereoengk N. Chriticerengg 1 waſh wribernt: 6 4 ertie, DE ADORA N.A TKRINIT., 355 quĩ reſpuit, certũ eſt eum nõ ad Eccleſiam Chriſti, ſed ad Antichriſti pertinere Synagogam. Atqui Tigurini, quinam illi fuerunt, qui primi nomen hoc tanquam tritum& obſole- tum reiecerunt? Nonne vosè qui fimul vt à nobis, hoc eſt, ab Eccleſia Dei vos ſegregaſtis. Euangelicorum nomen vſurpare: quàm nobiſcum vnà Chriſtiani vocari maluiſtis. Ante quinquaginta hos annos, quònam alio quam Chriſtianorum nomine cenſebamur omnes? quânam alia magis, quàm hac appellatione gloriabamur? ſed ſimul vt in lucem prodiit hoc veſtrum Euangelium, Patribus noſtris incognitum,& a quouis alio potius, quàm ab au- tore Chriſto profectum, ne quid nobiſcum, hoc eſt, cum Chriſto,& cum Chriſtianis ha- bere commune videremini, tam claro,& illuſtri nomine ſpreto, atq́ue reiecto, nomen Euan gelicorum vobis vfurpare coœpiſtis: Et cum aliud Euangelium Lutherus, aliud Zuinglius, aliud alij filij deſertores prædicaſſent: vt quod cuiuſque foret Euangelium agnoſci poſſer, (nam Chriſti non eſſe conſtabat, cùm vos à Chriſto nomen ducere puderet) neceſſe fuit au⸗ ctoris nomen imponi: quò ſic alij Lutherani vocarentur: alij Zuingliani: alij aliis alie- nis à Chriſto nominibus appellarentur: vt non valdè mirum ſit, ſi nunc quoque Magde- burgi vocantur aliqui Placciani. Quod autem inter ipſos quoque Flaccianos, quos ad pau- cos admodum iam redactos eſſe ſcimus, videre ſectas nihilominus liceat: quòd inter ſe tantis cercent odiis: ac adeò toruis inuicem oculis aſpiciant: cum eundem auctorem& conſumma⸗ toram fidei ſuæ Flacciũ profiteantur: id verò cumprimis eſt ſtupendum. Sed ita fieri neceſſe eſt, vbi non agnoſcitur vnus Papa. Cùm verisſimè dictũ ſit ab Hieronymo: Quòd ſalus Ec- cleſiæ pendet à ſummi Sacerdotis dignitate, cui ſi non exors quædam„TXab omnibus emi- nens detur poteſtas, tot in E ccleſia efficiẽtur ſchiſmata, quot Sacerdotes. Hanc tam ſalubrem admonitionem, quoniam vos reſpuitis: ideò tot ſunt apud vos orta ſchiſmata, quot miniſtri. Nam nolo dicere Sacerdotes, quos nullos habetis, quin& nomen ipſuum horretis. Verùm videte, quæſo, Tigurini, quorſum res ad extremum reciderit. Excuſſo Papæ Ro- mani iugo, dum in ſua quiſque ciuitate Papam agere vult: dum ſicut Philippus loquitur, ma iorem& magis intolerabilem& minuùs excuſabilem auctoritatem atq; poteſtatem ſibi ven- dicat: quàm Papa Romanus vnquam: iſtorum quoq; grauius, quam quòd tolerari poſſet ĩu⸗ gum excutitur, ac ſibi ciuilis Magiſtratus, reiectis iſtis, Pontificiam poteſtatem arrogat. Qua de re pleni ſunt libri querimoniarum ab illis conſcripti. Centuriatores inter alios, qui no- uam quandam hiſtoriam Eccleſiaſticam conſcripſerunt, in ſuis prefationibus, de hac ciuilis Magiſtratus audacia grauisſimè queruntur: nec ſine cauſa. Dicarunt enim quibuſdam Ger- maniæ Principibus vnam? ſuis Centuriis,& eis hoc elogium tribuerant, quòd ſub eorum vmbra, vera Domini noſtri Ieſu Chriſti doctrina ſonuit, ac collecta eſt Eccleſia, quæ verè Deum coluit,& in vita æterna eum celebrabit. Ecce autem vix dum anni duo interceſſe- runt:cùm longè diuerſam ab ea quam expectabant ſui laboris mercedem tulerunt. Juſſerũt enim eos illi Principes ex ſuis terris faceſſere,& alibi ſedem ſibi quærere. Ac quod maiorem etiam Centuriatoribus iſtis dolorem afferebar, eos ipſos in illorum locum poſteà fuffecerũt, quos non ita multò antè libro etiam edito, tanquam hæreticos condemnauerant:& de ſuis ditionibus eiecerant. Sed iam ipſorum querimonias audiamus: Filij, inquiunt, huius ſæculi audacisſimè formas religionum ex ſuo cerebro fundunt:& formulas præſcribunt, quas mi- niſtris verbi Dei imperioſe obtrudunt: in eas enim anguſtias ia Eccleſia Dei(proh ne- fas) redigitur: dormitantibus paſtoribus, pasſim eriam prodentibus,& ſpontè tradentibus ſuum miniſterium politicis viris: vt rion rarò tumidi rabulæ quidam forenſes ſeſe non in- tra ſepta ſua rerum mundanarum continentes, aliisque res ad paſtorum officia pertinentes, nefarie& impiè ad ſe rapiant. Et planè ficut olim Pontificij proceres in Eccleſia ſceleratè regna huius mundi inuaſerunt: ita nunc vicisſim politici illotis quaſi manibus, in guberna- tionem illam ſpiritualem, verorum miniſtrorum verbi DEI, legitimeque ſuo officio fun- gentium irrumpunt: ſeque vtroque gladio inſtar Antichriſti accingunt: cùm nec vnum qui- dem ſuum rectè adminiſtrare norint. Ac in alia quadam præfatione, ſiue epiſtola dedica- toria: Cuùm docuiſſent, nequaquam eſſe licirum, aulas cum ſuis quibuſdam Gnathonibus & ventriſeruis formas religionum conflare, easq́ue Eccleſiæ citra omnem reluctationem obiicere: neque ſynceros Doctores verbi Dei, eiuſmodi formulis religionis aut edictis pa- rère: ſed potius voce& ſtylo contradicere debere: cum diſtincta ſint officia poteſtatis Po- liticæ& Eccleſiaſticæ:& aliud ſit ſceprrum, aliud plectrum: Tandem in hæc verba prorum- punt: Antequam lux verbi diuini illuceſceret in Germania, regnantibus tenebris Pontificiis & Monaſticis, vnicus ille Komanus Præſulporeſtatẽè fibi ſumebat, leges etiam Politicas, non modò reformandi: ſed etiam delendi ſubſtitutis ſuis decretis& decretalibus: id quod ſupe- ris atq; inferis notum eſt. Quid verò nunc fit, pro vno Pontifice, innumeri ex Politicis, emi⸗ nentia locorũ atq; munerum ſuffultis, atq; elatis exiliunt, qui vicem alternantes, nunc à fo- renſibus rebus ad Eccleſiaſticas tranſcendunt:& non contenti ſuis metis, religionũ formulas Eccleſtis cum ſceptro, gladiis,& fulmine Iouis exhibent. Et vna vel altera pagina interiecta: Falcé, inquit, in alienam meſſem mittunt:& alienã functionẽ temerè inuadunt, ſanctumq; ſanctorum intrãt, quemadmodum Oſias: qui cum ſint politici Magiſtratus, aut ipſorũ ſerui: 90, ½2 tamen —————y—— Fuangelicorã ncos mMen, quii prims Arr1⁵νειν εενε‿ Falus Ecelsſia es vnius ſummi Sad: cerdotis dignitates Rieron contia Luciferianos. Centuriatorum querelæ coutra Magiſtratus Pom tificia ſibi arru⸗ gantes. Centuriatores pulſi⸗ In Epiſt. ded eax toria, Cent. y. In E piſt. dedica⸗ toria, Cen. 7. Politici Põtiffœxs. —) Ix——— *—— Centuriatores carbonario curras edueti. Hieronym. Mencelius in lib. de pactoribus. EFuangelii Fuan. gelicori e ectus. FEraſmi iudicium de nouatoribus iſtis: in Epiſt. con i Pſeudoruan- gelicos. Pontifees à Pols ticis Magiſtrati- bus cõtemni Fud: lici dacuerit: ſed ipſimei dockrinæ fuæ fructus eoſ⸗ dem experiuntur Fyaſ. Roter. ibi. dem ſupra. Wouum Pontif· CA Senns. Brentius in Prole Lomenis Principi: bus, eic de doctri- na relig:onis iudi Gsu τνν it. 1 vDICIVM ET CKRRNS VR A ramen magno ſupercilio audent nouas religionum formas componere, easq́; Eccleſiæ miĩ- niltris offerre, talicum imperio: Ni applaudant ſine contradictione, ſe ſuo ſceptro illos ex- pulſuros, aut punituros: id quod etiam factitant abſq́; omni miſericordia. Hactenus centu- riatores. Quibus tantò maior fides habenda eſt: quoniam experti loquuntur: cum eos non Vno ex loco pulſos eſſe conſtet, Roſtochio, Heidelberga, Iena, Madeburgo: vnde alij carbo- nario curru: Superintendentes autem, honoris gratia, tecto tamen carpento noctu deporta- ti ſunt, multis armatis circumſepti. Sic accipiunt ſuos Papas Euangelicos, iſti(ſc enim eos vocare Centuriatoribus viſum eſt) Politici Pontifices. Qua de re ſic etiam alius quidã que- ritur: Poſteaquam per ſanctum E uangelium à Papæ tyrannide ac poteſtate liberati ſunt,& aſſueuerunt omnes illius conſtitutiones reiicere: progrediuntut vlterius,& volunt prorſus eandem conſuetudinem in aliis quoq; rebus omnibus, ſiue ſint bonæ, ſiue malæ, retinere. Volunt eſſe liberi, nec à quoquam prohiberi: quò minus arbitratu ſuo viuant: haud aliter, quàm ſi Fuangelium eſſer talis doctrina, quæ concedar vnicuiq; poteſtatem faciendi, quod illi placet, quæ nullum ordinem, nec vllam diſciplinam ferre posſit. Quòd ſi quis eis reliſte- re fuerit auſus: eò veniunt audaciæ: vt non ſolùm odia ſuſcipiant erga ſuos prædicatores, & eos contumeliis afficiant, verumetiam pro virili ſua tyrannide proſequantur. Ac ſi quem volunt ordinem prædicatores conſtituere: ſtatim vim eſſe dicunt minimè Chriſtianam, & nouationem quandam,& introductionem veteris Papatus, per quam prædicarores propriam ſuam poteſtatem& dominationè in cõmiſſum ſibi gregem ſtabilire velint. Qui ſi pergant executionem eorum vrgere, quæ conſtituerunt: non ſolùm conuitiis aſiciuntur, Verumetiam ad extremum expelluntur. Neque verò proximis tantùm his ſuperioribus annis hoc ita fieri cœptum eſt, cùm in ipſo naſcentis Euãgelij veſtri exordio, de veſtris quo- que, Tigurini, ſcripſerit Rraſmus Roterodamus: Quòd veſter iſte populus tam Puangeli- cus, ſubinde nouos tumultus excitat, ac leuisſimis de cauſis procurrit ad arma: ne ſuis qui⸗- dem Eccleſiaſtis ſatis obtemperans, niſi dicant blanda auribus: profligandi etiam ſi libe- rius in vitam eorum inuehantur, aut ab opinione diſſentiant. Initiò tantuùm non Deus erat illis Lutherus. Nunc iiſdem prorſus delirat: quod nouum de Euchariſtia dogma non recipiat. Nouam verò libertatem Euangelicam, impunsè facere, ſentireque, quod cuique libitum eſt. Hactenus Eraſmus. Atqui libertatem hanc Cacangelicam potius, quàm Euãgelicam vos, iſtos: vos, inquam, iſtos docuiſtis, quando, vt excuterent Pontificum& Epiſcoporum iugum, docuiſtis. Quod qua religione per illos excuſſum, eadem& veſtrum eſt reiectum. Nam qui potiuùs veſtrum ferrent, qui vobis honorem hunc ſumpfiſtis ipſi, quàm eorum, quos legitimè vocatos,& ri- tè atque ordine munus illud conſtat eſſe conſecutos? Vos licere vobis voluiſtis de doctrina totius orbis Chriſtiani conſenſu recepta iudicare:& eum inauditum condempare: qui mi⸗ nus idem de veſtrũm alicuius doctrina, vel Magiſttatui, vel etià fęci populi fæcere licere de- buit? Quid impedire potuit, quominus qua poteſtate Romanũ Papatũ, eadem& veſtrũ Sa- Xonicũ reiicerent. Cum præſertim ab ipſo ſtatim naſcentis Euangelij veſtri exordio, priuſ- quam ad Epiſcoporum dignitatem, opes, ac ditionem perueniſſetis: eiuſmodi ſpecimè de vobis præberetis: vt quidam, qui non prorſus alienus à vobis eſſe iudicabatur, non dubitaret dicere, quod ſe mallet in Epiſcorum, quàm in veſtram poteſtatem tradere: quodque mal- let potentisſimi Cęſaris ferre iugum, quàm quorundam Magiſtratuũ Euãgelicorum, quam- uis humili ſorte. Sic, inquit, excutiunt iugum hominum, qui veſtro Euangelio ſubmittunt ceruicem. Magis vereor, ne plæriq; pro graui iugo hominum portent grauius iugum diabo- li. Hoc fuit de veſtro, Tigurini, Papatu iudicium illius, qui bonam vitæ ſuæ partem tradu- xit inter vos: vt ſatis perſpectos& exploratos mores veſtros habere potuerit: Accidit igi- tur, quod eſt in prouerbio: Malum conſilium conſultori pesſimum. Quibus auctores ve- ſtri fuerunt: vt Papæ& Epiſcoporum iugum ſuis ceruicibus excuterent, ij ſuum quoque iugum ab iiſdem illis iam excuſſum eſſe vident. Et ventum eſt ad nouum quoddam Pon- tificum genus, hactenus orbi terrarum ignotum, ex quo tempore conditus is eſt: quos iſti politicos Pontifices appellant. Qui iam non modo ferre non poſſunt, ſi qui ſe pro Papis gerunt in Eccleſiis eorum ditioni ſubiectis, in vitam eorum,& mores liberius inuehun- tur: verumetiam magno ſupercilio, nouas religionum formas componunt,& eas ſuis ſiue miniſtris, ſiue Superintendentibus obtrudunt, tali cum imperio, protinus vt è terris illo- rum faceſſant, niſi applauſerint, qui certè nunquam fuiſſent huc audaciæ atque amentiæ pro- gresſi: niſi vos vt ita facerent auctores illis fuiſſetis. 2 Vos autem cum dico, non ſolos vos intelligo, Tigurini, ſed eos etiã omnes, qui vobiſcũ vnaà legitimo Papatu Romano reiecto ſibi ipſis Papatum arrogarunt:& Cathedram contra Cathedram conſtituerũt, cuiuſcunq; tandem ij ſectæ ſint. An cuiuſdam ex veſtris doctrina non eſt: quod non ad Prælatos tantùm, imò ne quidem vlla ex parte ad ipſos: quippè quiĩ iam non ſit Eccleſiæ membra: ſed præcipuè ad pios Principes,& ad eos, qui tam ex mini- ſtrorum Eccleſiæ numero, quàm ex reliquo hominum, qui doctrinam Chriſti agnoſcunt 6œtu, in conſilium adhibentur: pertineat de doctrina religionis cognoſcere& chee gno- dite llos Ccl. gocet ſcllieta exempha loſi geccere tineln cachinnis excl tii roluetit 7 r,& paures tl cultes eum, Sec lus mittat man ram ſeleritet a Icololri juci Luod ſier mmexpetiiſun Nam iuxta ſen penes quos lle nunciatint. N Idololatri cii porarent onm gendi quin& ta motdicus o co ponete,qua dem ilius plac cum ipſi vobis cauſa motibus ucicauerunt, pſerunt. Quam Weneratis,tanti Verumadr tis quinon müne louisex qpeat. Sed cu Nönnevobi- hocexetend ber Dingpit gimini? Nu querimonie pulum ceſij Duleug alterſchem! gni habentu iuſdis potis ſeribit en unngelium ud Paulinun orationis De ocor um„ten lſcutere. 5 Tqualitas, aud cem ſicut a p maguali ninmm. ic deinnee erl viden em aurem a cet, Multi mn Dag, de ka hel cum na. 1 Treoem 1. 8 0n 1olom(Onlrhxg 1 dT taſreNAe, 9 Racle ene9 tU K Penle d0 LI N herorh zJeinexati aſgn, ter iie opülum duuns DrHenr„ 4 Drocunnt at um eſn, MRu) 9 Pn RilCh dus: nfignütie unt. Iaiiotmrimann, dum dekuchanlatugne 3 6 Aete, ſningue uuan deiem roöildenoan vorum gum docul tum. Nam quipekäbſtn mcvos lgtime we vere robisoluitbcetn auditum concemae e ti fecipopulikzeree u Papzti eadem Cſelil oangelj vectriexotefn eniletis:eiuſroü ſern elle jucicaberunrondin arem radete: quodée tratuu kuigelconn d 11T, prh n veſtro Fongelolinté i nent orauslugunch ponent gral 8 1 vonam ſitr ſu parenlä3 4 dverit⸗Acoct habete potlent: 9 dnum. Cübalcln ll D S wexcurregt,n Jeldad douum quccom pore condlu lberisn 1' 3 nnes,d0 deos 7 KCrin el ff 4 4 1 zbet:h uc,,fgumu f —— P E ADpORAN D. TRINIT. 356 Agnoſcitis opinor ĩpſa veſtri Symmiſtæ verba, qui pluribus etiam ſcripturæ lociĩs, præfatum hoc ſuum cõfirmare nititur. Adfert illud: attendite vobis à falſis Propheris. Nonne, qui ode- runt te Domine, oderam. Nolite omni ſpiritui credere: ſed probate ſpiritus. Paulus& Silas ingrediuntur Berbeæ in Synagogam ludæorum,& hi, qui ſummo genere nati erant, rece- perunt ſermonẽ, cum omni pro mptitudine, quotidie ſcrutantes ſcripturas: an hæc ita ſe ha- berent. Et quem locum propius ad Principes ſpectare putat: Confiteantur tibi Domine,om nes Reges terræ, quoniam audierunt verba oris tui. Et illud ex Euangelio: Omnis, qui con- fitebitur me coram hominibus, confitebor& ego illum coram Patre meo. Et rurſus: Omit- tite illos, cæci ſunt,& duces cęcorũ. His& aliis quibuſdam non disſimilibus ſcripturæ locis, docer ſeilicet ad Principes propriè pertinere iudicium de doctrina religionis. Profert etiam exempla loſaphat, Ioſiæ, Dauid, Regum, quin& Imperatoris Theodoſij, quibus id maximè decere Principes probat. Quod veroò in contrarium adferunt iſti Centuriatores de Oſia, id cachinnis excipit, tanquam nihil ad rem pertinens. Vrget etiam illud ex Deuteronomio: Si tibi voluerit perſuadere frater tuus clàm, dicẽs, Eamus& ſeruiamus diis Aienis, quos ignoras tu,& patres tui, non acquieſcas tu, nec audias: nec parcat ei oculus tuus vt miſerearis& oc- cultes eum. Sed ſtarim interficies. Sit primum manus tua ſuper eum,& poſt te omnis popu- lus mittat manum. Qui iubet, ait, quemuis etiam priuatum hominem, in Eccleſia populi Deiĩ tam ſeueriter animaduertere in ſuaſorem Idololatriæ, an non eadem ſeueritate exigit, vt de Idololatria iudicet: ac alienos deos à vero Deo diligenter diſcernat? Quòd ſi vera ſunt hæc(vos nunc alloquor Centuriatores,& qui parem vobiſcum fortu- nam experti ſunt) falſo certè querimini: quod abſq; omni miſericordia ſæuitum ſit in vos. Nam iuxta ſententiam huius veſtri Symmiſtæ ſtatim interfici debuiſſetis: cum præſertim penes quos iſte de Idololatria iudicium eſſe vult„ij tanti criminis huius vos reos eſſe pro- nunciarint. Neque enim propter aliud, quàm propter hoc, quo nullum eſſe poteſt grauius Idololatrię crimẽ, ſceptro Magiſtratus è veſtris Cathedris pulſi eſtis. Nam cùm illi fas nõ eſſe putarent, omnia Lutheri placita pro diuinis oraculis haberi: ſed ſuo iudicio nonnulla corri- gendi: quin& a quibuſdam diſcedendi poteſtarem aliquibus permitti vellent. Vos autem ita mordicus& ſcripta illius& facta vobis omnia tuenda ſuſcepiſcetis, vt eum non alio lo- co ponere, quàm quo Chriſtum ipſum videremini, dum vel vnguem latum, à quocunq; tan⸗ dem illius placito, diſcedere, idem eſſe quod Chriſtũ negare,& ab illius Euangelio deficere: cùm ipſi vobis perſuaſum haberetis: tum aliis perſuadere conaremini, magnis etiam ea de cauſa motibus excitatis: hanc illi veſtram tantam Idololatriam ſibi minimè ferendam eſſe judicauerunt, ac leuius hoc de vobis, quàm pro criminis patrati grauitate ſupplicium ſum- pſerunt. Quamobrem eſt poriùs, quod illis agatis gratias, qui de ſęueritate legis, cõtra quam Veneratis, tantùm remiſerunt, quàm quod actum eſſe vobiſcum duriuùs queritemini. Verùm ad rem. Graue vobis viderur, quod pro vno Pontifice innumeri proſiliunt ex po liticis, qui non contenti ſuis metis, religionum formulas Eccleſiis cum ſceptro, gladiis,& ful mine Iouis exhibent. Eſt id revera grauius, quàm vr æquis auribus, atque animis tolerari queat. Sed quæſo, cui debemus hoc acceptum ferre: quod in hunc ſtatum res producta eſt? Nönne vobis? Vt rectè Comicum illud vſurpare posſimus: Tute hoc intriſti, tibi eſt omne hoc exedendum.Et quod vetus verbum habet: Compedes, quas ipſe fecit, ipſus vt geſtet fa Per. Dirupiſtis vincula Papatus. An autem hæc multò duriora non ſunt, quibus nunc aſtrin- gimini? Num ſimile quid in Papatu videre licet? Num eiuſdem in eo generis audiuntur querimoniæ? Num ſtricto gladio petit aliquis eum, qui concionem habet in Eccleſia ad po pulum de ſuperiore loco, quo ſic eum de Cathedra deturbet? Num his eum Verbis adoritur? Du leugſt /du leugſt du ſchelm/du bolſ wicht/ du dieb. Et iterum alio loco& tempore. Der alter ſchelm leugſt wie ein Bolzwicht. Sic ſcilicet, iuxta Pauli præceptum, duplici honore di- gni habentur apud vos Presbyteri, qui laborant in verbo& doctrina. Verũ tales miniſtri, cu⸗ iuſuis potiùs, quàm Dei, non aliis præmiis& honoribus digni ſunt. Hæc Magdeburgi facta ſcribit Heshuſius. Quin& in aliis locis, vbi ſimiliter non Chriſti: ſed veſtrum prædicatur Euangelium, eadem illa non rarò vſu veniant dubium non eſt. Nihil in Papatu tale, quin il- lud Paulinum diligenter obſeruatur: vt in templo præſertim, quàm domũ ſuam,& domum orationis Deus appellat: omnia honeſtè& ſecundum ordinem fiant. Habetur perſonarum, locorum, temporum ratio. Non licet oui paſtorem ſuum iudicare, nec eius doctrinam diſcurere. Sed cùm præclarè dictum ſit ab Ioanne Chryſoſtomo: Quòd vbi honoris eſt xqualitas, aut omnes principatum gerunt: ibi nunquam poterit eſſe pax: quandoqui- dem, ſicur à Philone ſcriptum eſt, iſta verbotenus æqualitas, inæqualitatem rerum parit. Nam æqualia in dignitate imparibus tribuere, eſt inæqualitas. Inæqualitas autem fons. malorum. Ad hunc malorum fontem obſtruendum„prouiſum eſt in Eccleſia, quem vos Papatum vocatis: vt non ex æquo poſſent omnes omnia. Sed quod in humano cor- pore fieri videmus: vt ſit corpus quidem vnum, ſed intereà membra multa, non eun- dem autem actum habeant omnia: idem& in Chriſti corpore, quæ eſt Eccleſia cernere li- cet. Multi namque corpus vnum ſumus in Chriſto ſinguli autem alter alterius membra. 003 Haæc Centuriatores propter idolola- triam Pulſt. Duriora vincula nouatorũ, quam Papæ. Euangelici ccio- natores ſuos quo: modo tracłent. In Papalu omnia honeſlo fiunt. Matth. 29. 1. Corinth 14. chyſ.In Epiſt. ad Ephefros, Ho- mil. z0. 40 66 Philo lib.ꝛ. de Monarehia. cur Papatus ſi inſtituius. —————— —————— “ — IVDyICIVM E TIT CE MS V RA Leo Epiſ. 24. Hæc verò cõnexio, quemadmodum ab illo ter maximè Pontifice Leone ſcriptũ eſt, totius corporis vnanimitatem requirit: ſed præcipuè concordiam exigit Sacerdotum, quorum etſi dignitas non eſt communis, ordo tamen eſt generalis. Quoniam& inter beatisſimos Apo- ſtolos, in ſimilitudine honoris, fuit quædam diſcretio poteſtatis: Et cùm electio par eſſet om⸗ nium, vni tamen datum eſt: vt cæteris præemineret. De qua forma, Epiſcoporum quoq; eſt orta diſtinctio:& magna diſpoſitione prouiſum eſt, ne omnes ſibi omnia vendicarèt: ſed eſ⸗ ſent in ſingulis prouinciis ſinguli, quorum inter fratres haberetur prima ſententia. Et rur- ſus, quidam in maioribus vrbibus conſtituti, ſolicitudinem ſuſciperent ampliorem, per quos ad vnam Petri Sedem, vniuerſalis Eccleſiæ cura confiueret,& nihil vnquam à ſuo capite Ordo ſaleb⸗irer disſideret. Sic Papatum noſtrum deſcribit, Sanctus ilte Pontifex: in quo, qui non diſſen- in Eccle/ia o. ſionis, ſed pacis& dilectionis Deus eſt: vt pax& vnitas reſeruari poſſet, hanc rationem in- Nitutus. ſtituit, vt non modò diſcretus eſſet ordo Sacerdotum ab ordine laicorum: verùm inter ip- e ſos etiam Epiſcopos& Sacerdotes, quamuis ordo generalis, non tamen eſſet dignitas com- Seternannna munis. Maior eſt enim Epiſcoporum, quàm Sacerdotum dignitas. Inter Epiſcopos autem, ſaterdatwn. honoris quidem eſt ſimilitudo: verum diſcretio poteſtatis. Nam cùm idem ſit honor Epi- ſcopi, qui Archiepiſcopi, Primatis, Patriarchæ, Papæ: non tamen par eſt omnium poteſtas. Cùm enim alij ſint in partem ſolicitudinis vocati: penes vnum Romanum Pontificem eſt plenitudo poteſtaris. Nam ſi ex equo poſſent omnes omnia: retineri vnitas non poſſet. Itaqʒ quod ad laicos attinet: quoniã in Chriſti corpore myſtico pedum& manuum officium ſor- titi ſuint: nullæ ſunt eorum de rebus Eccleſiaſticis iudicandi partes. Sed neque Sacerdo- — tum: quamuis ij ſuperiorem laicis in Eccleſia locum teneant: niſi quatenùs eorum alicuiĩ 8 fuerit hæc poteſtas ab Epiſcopo permiſſa. Nam Epiſcoporum officium eſt proprium, quod ipſa quoq; teſtatur Auguſtana Confesſio, iudicare, cognoſcere doctrinam,& doctrinam ab Euangelio diſſentientem reiicere:& impios, quorũ nota eſt impieras, excludere à commu- nione. Sic tamen vt Archiepiſcopus de Epiſcopi, Primas de Archiepiſcopi, Patriarcha de Pri⸗ Ouilas paffores matis, Papa de omniũ horũ ſententiis iudicandi poteſtatem habeat. Quamobrem ouibus de iudicaye n licet. Sacerdotis ſiue Paſtoris vel doctrina vel moribus iudicare fas non eſt: ſed ſi quid in illo de- ſideratur:Epiſcopi iudiciũ requiritur. Si verò in Epiſcopo, ad ſuperiorem refertur. De cauſis verò maioribus, ad fidẽ pertinẽtibus, nõ Epiſcopis, nec Archiepiſcopis, nec Primatibus, nec Patriarchis, quicquã ſtaruere fas eſt, etiamſi in vnum locũ congregati fuerint omnes: verùm ad eum, qui ſedet in Petri Cathedra, Pontificéẽ Romanũ, ex ipſius inſtitutione Chriſti: ficut ſcribit Anacletus, referre neceſſe eſt. Qui tamẽ& ipſe, vel generale Conciliũ conuocat: ſi cau ſæ grauitas id poſtulare videtur: vt quod omnes tangit, ab omnibus approbetur: vel in con- ſiliũ adhibet, quotquot in orbe Chriſtiano reperiri poſſunt, viros doctrina pręſtãtes: nec niſi rebus omnibus diligenter admodum excusſis, quicquã in cauſa religionis diſcernit. Atq; hęc Pepatus Eecleſia: eſt illa, quam nos vocamus Eccleſiaſticà Hierarchiã, ad inſtar cœleſtis illius fabricata, quam ſtica Hie arcbia. Vobis per cõtemptum Papatũ vocare viſum eſt: quã vos Hierarchiã poteſteaquã ſuſtuliſtis, quem audaciæ, atq; amentiæ huius veſtræ fructũ tuleritis, iam videtis. Nolaiſtis, vt eſſet in Eccleſia cœleſtis illius exemplar aliquod, nunc illius imaginẽ cernitis, que eſt in inferno, ma⸗ lignantium Eceleſiæ. Nullus enim apud vos ordo: ſed ſempiternus horror inhabitat. Et ven tum eſt vobis ad iſtos, de quibus querimini, Politicos Pontifices, qui cum ſceptro, gladiis,& fulmine Iouis, nouas vobis quorannis ferè formulas religionis exhibent, quibus aut applau dendum eſt, aut in extremũ diſcrimen veniendum. Inde vobis tot in Germania natæ ſunt Confesſiones, quot Principes, quot Ciuitares. Vel ſicut ille dixit, Tot fides, quot volunta- tes. Nunc enim illa tempora propemodum rediiſſe videntur: de quibus tam grauiter olim Mlarias d cou quæſtus eſt Hilarius: quòd aut ita ſcribuntur fides, vt volumus: aut ita vt volumus intelli- Kantium. guntur. Et cum ſecũdum vnum Deum,& vnum Dominum,& vnum baptiſma, fides etiam vna ſit, exceſſum eſt ab vna fide, quæ ſola eſt,& dum plures fiunt, ad id cœperunt eſſe ne vlla Nihil Tnn. ſit. Facile fuit ab vna fide, quam profitetur Eccleſia Catholica, diſcedere: ſed finem inuenire Ei e,ef gache diſcesſionis huius, hoc opus, hic labor eſt. Præclaram quandam ſimilitudinem adfert Ioan- lica: vedire au nes Chryſoſtomus, quam ipſius verbis adſcribere libet. Anima, inquit, quæ peccati guſtum h h enn ſemel fecerit, rum quæ nullius doloris, aut pœnitentiæ ſtimulis tangitur, magnũ certè aucta- veihehn 1 rium morbo adiicere ſolet. Ac quemadmodũ vſu venit, vr ſcintilla ignis, ſi fortè immenſam materiam corripuerit, ſtatim obuiam quamq; exurat, nec antè tamen ſubſiſtat, quàm quod reliquum eſt, id omne depaſcatur: quantoque plura corripuerit flamma, tantò magis robur ad alia conſumenda concipiat: fitque tum vt comprehenſorum à flamma lignorum conge- ries, lignis ĩis, quæ mox flamma comprehenſura eſt, quaſi inſidias ſtruat, flamma eadem ſe- ſe ſemper lignorum comprehenſorum auxilio, contra ea, quæ intacta adhuc manent ar- mante? Sic& peccati natura, vbi animi contagionem aliquam adorta eſt, nec quiſquam eſt, qui malum reſtinguat procedens vlterius, grauior certè, ac magis indomita efficitur. proptereà ſæpè fit: vt quæ poſteriora ſunt peccata, prioribus grauiora ſint: anima ſemper po ſteriorum peccatorum accesſione, ad maiorem contumaciam ac deſpicientiam ſe promo- uente,& per hæc ipſa ſuam quidem vim eneruante, peccati autem robur alente. Qua vtiq; 3 rationo prædare qu reſivel chilm⸗ vtidem ft&p eſt cauſ intlmn tes umit:quan crecere Lanckal verſus:pluspt Il ceebiolem isnon ctedet eam omlle ka eror gigait alnu minis⸗lta pfce cedentis. Uam ſuntur rineas: ii Canticotur diu parux lunt jores fuerint vi tur, Beatus, qu ſenſum Babylo falle perimitu cim cognouiſ ſuis. Hocfuit 00T eorum. Ac eorumjin imm Eriterü poſtp brͦ ſenlum, yt cam(operdi⸗ unälgemä mpecco d. Itur. qul 1 tut, yt ciipe Namquia 0 lita aäyſun Wtadferen dicit:yt imd adhuc, K ou qultatem eo miſta dicituj minus prior duum p erſa⸗ tur. Vnde 8 ſemiraEx- Iluminati 4 Libet aute niltatem co I ac nihiſi f fpiler ipſam aiud boni d et le Non e contemhereac numlr nonn tegorium. 5 Cideſt Cre⸗ dos etian Ium Kr- fkil R manuum Ra INeAro rs genlolelnh pllcopis, hecpinr ro Parſff nn 7 Megacl tuerlnt omne 8 gus inſtitutone Cnt a rale Concllücontod nidus approbetltel i Os doctrina preſtaear i ... a rellgions cllceton 8 — arK II † Fleltls Illus! r hA AArRA1LHA THI archla potelteabel- . 1 p vicetts. Nolultt exuübent qlibböu t is totin Cermanah i „, T es olot 4 xit, Totfdes,- de cuibus tmgl Kuhr ſe 3 S aut tat lolum0„. . 941*. eſea h 3 v um baotlchcht X vnum baptünnh nt, iſcecere. ſedl trudigemdd n ſirn m n 111 11 rangitul,.2 e oni gtolte N „. PE ADOR1NbD. TRINI T. 77 ratione complures videas in omne peccatorum genus imprudentes prolapſos: quòd flam- mam initio exorientem non reſtinxerint. Ad eundem modum& Baſilius: Peccatum dum oratz0.3. Je! æditur, aliquo pudore præditum eſt: ſed vbi æditum fuerit, longè impudentiores effcit eos, peccato, vna er qui illud patrant. Proinde quamdiu parua,& pauca peccata committimus, nõ aliter ac plan- ee ge ee Pe tæ, quæ leui aura agitantur, leuiter quodammodo commouemur: vbi verò plura& maiora 2apreßſe ſaxe. fuerint mala, ſecundum proportionem augmenti peccatorum, etiam commotio augeri ſo- let: Et alij quidem magis commouentur, alij verò eatenus, quoad radicituùs euerſi proſter- nantur: ſiquidem ſpirituales malitiæ, omni turbine violentiuùs radices animæ, quibus per fi- dem in Deum fulcitur, abrumpunt. Præclarè quidem iſte peccati progreſſum deſcribĩt. At inter omnia peccata, nullum eſt he- Hareſis omnii reſi vel ſchiſinate grauius. Itaque ſicut in aliis, ita fit ac multò magis in hoc quoque peccato, heccaio:ã mazi- vt idem fit& peccatum,& cauſa peccati,& pœna peccati. Sicut inflammatio domus vnius, Seheß. 2 pee eſt cauſa inflammationis alterius, ac ſi multam ignis materiam comprehenderit, maiores vi- catum&- cauſa res ſumit: quam vt incendium deleri poſsit. Eſt autem hæreticũ aut Schiſmaticum eſſe, non S, Aun beccati. credere Sanctam Catholicam Eccleſiam: non idem ſapere, quod ſapit orbis Chriſtianus vni- 24. De uerſus: plus priuato ſuo, quàm illius publico iudicio tribuere: per ſummum ſacrilegium ab illa ſeceſsionem facere. Non eſt autem, quòd exiſtimet quiſquam: poſteaquam cœperit ali- Fic Papam hære quis non credere ſanctam Eccleſiam Catholicam, hoc eſt, Papatus doctrinam reiicere: quòd Veen Philoſo- eam omnem ſtatim reiiciat: ſicut nec ignis ita ſubitò totam domum conſumit. Verùm vnus 5ν eum ester: error gignit alium,& fit alterius cauſa donec eò venitur ad extremum, vt excæcetur cor ho- ant hien minis. Ita præcedens culpa, fit cauſa ſubſequentis. Et rurſum, culpa ſubſequens, fit pœna prę- cedentis. Quamobrem quod à Salomone ſcriptũ, capite nobis vulpes paruulas, quæ demo- liuntur vineas: recte vel Origenes, vel quiſquis ille fuit auctor quatuor Homiliarũ in Can- tica Canticorum, de hæreticis intelligi vult, qui demoliuntur Eccleſſam: hos capi iubet, quã-⸗ diu paruæ ſunt vulpes: dum initia peſsimæ perſuaſionis habent. Nã ſi fortè creuerint& ma- ĩores fuerint vulpes effectę: non ita facilè capi queant. Hoc eſt quod in Pſalmo quoque dici- tur, Beatus, qui tenebit& allidet paruulos Babylonis ad perram, hoc eſt, qui non permittit ſenſum Babyloniũ creſcere: ſed cum eſt in initiis, allidet eum,& renet ad petram. Tunc enim facilè perimitur. Docet hoc etiam Paulus, cum ſemen erroris dicit fuiſſe in infidelibus, quod cùum cognouiſſent Deum: non ſicut Deum glorificauerunt: ſed euanuerunt in cogitationibus ſuis. Hoc fuit ſemen erroris. Quid autem inde pullulauit? Obſcuratum eſt, inquit, inſipiens cor eorum. Ac paucis interiectis, Propter quod, inquit, tradidit illos Deus in deſideria cordis eorum, in immunditiã,&c. Et iterũ: Propterea tradidit illos Deus in paſsiones ignominiæ. Er iterũ poſt pauca: Sicut nõ probauerunt habere Deuũ in notitia: tradidit illos Deus in repro brũ ſenſum, vt faciant ea, quæ nõ conueniũt. Quia cognoſcentes Deũ, inquit Gregorius, pec catum ſuperbiæ intelligéẽdo cõmiſerunr, cæcantur etiã, ne intelligãt, quod cõmittunt. Et qui intelligentiã ſuã ſequi volũt in peccato,& cauſa peccati:& ipſum lumẽ intelligẽtiæ perdunt in peccato& pœna peccati: Prioris ergo peccati merito, peccatorũ ſubſequentium fouea te- gitur: vt qui malũ ſciens perpetrat: deinceps iuſtè in alia etiã neſciens cadat. Hoc quippe agi- tur, vt culpæ culpis feriãtur: quatenus ſupplicia fiant peccantium ipſis incrementa vitiorum. Nam quia Omnipotens Deus ad pœnitentiam tempus indulget, quod tamen humana ma- liria ad vſum ſuæ iniquitatis intorquet: nimirum iuſto Dei iudicio augeri culpa permittitur vt ad feriendum altius quandoque cumuletur. Hinc enim rurſus de quibuſdam Apoſtolus dicit: vt impleant peccata ſua ſemper. Hinc voce Angelica Ioanni dicitur: Qui nocet, nocea adhuc,& qui in ſordibus eſt, ſordeſcat adhuc. Hinc Dauid ait, Appone iniquitatem ſuper ini- quitatem eorum: vr non intrent in inſtitiam tuam. Hinc rurſus de Domino ad eodem Pſal- miſta dicitur: Immiſsiones per Angelos malos, viam fecit ſemiræ iræ ſuæ. Cor quippe Do- minus prioribus meritis aggrauatum, iuſtè permittit etiam ſubſequentibus malignorũ ſpiri- tuum perſuaſionibus falli: quod cùm dignè in culpam trahitur, reatus eius in pœna cumula- tur. Vnde& iræ ſuæ Dominus viam de ſemita feciſſe perhibetur. Latior enim eſt va, quam ſemita. Ex ſemita verò iræ ſuæ viam facere, eſt iræ cauſas diſtrictè iudicando dilatare: vr qui illuminati agere rectè noluerunt: iuſtè cæcati adhuc faciant, vnde amplius puniri mereantur. Libet autem id exemplo quodam ex Dorotheo ſumpto planum facere. Horratur is ad hu-⸗ militatem cordis,& modeſtiam fratres ſuos, ac docet: Quando quis fratrem ſuum contem- nit, ac nihili facit, ac nomen illius artenuat, ſeque illo præſtantiorem iactat: niſi actutum re- fipiſcat, ipſum eò prolabi: vt aduerſus Deum inſoleſcat. Frater, inquit, quidam fuit, qui, cùm aliquid boni de fratre quopiam quiſquam deprædicaret, ſtatim reſpuebat eum, dicens: Quis eſt ille? Non eſt, qui momenti ſit alicuius, niſi Zoſimas,& qui cũ eo ſunt. Pòſt cœpit& hunc contemnere, ac nihil pendere, dicens: Nemo eſt, qui quidquam valeat, præter Diuum Maca- rium. Et non multò poſt ait, Quid eſt Macarius? Nullus quidquam eſt, præter Baſilium& Gregorium: atque exiam paulò poſt, cœpir& hos teruncij facere, dicens: Quid eſt Baſilius? Quideſt Gregorius? Nemo quidquam valet, niſi Petrus& Paulus. Cui ego dixi, Certè frater & hos etiam contemnes. Credite mihi, non mentior, non multò pôſt dicere occepit. Quid O00 4 eſt Valpes hæreticos ſoniſicant. Pſal. s. Peccati eo˙ cau: fam& p̃œnam peccati eſſe Pau: li teſtimonio oſtenditur. Rom. I. Lib. 25. Moralix cap. I.12. 13. Culpæ culpis fe⸗ riuntur. Cur peccatũ, pee: cati pœna fiat. 1. Tim oth. 2. Apoc. 222 Eſal. 68. Pſal. 77. Viami fecit ſemi⸗ i iræ ſuæ, es: plicatu: · Dorothæus Ser= mone 2. Proximi contenis ptum HDeo contua macẽ reddere,eꝝx: emplo inſeens oſtenditur- Lutheri leuis ad fummã impietaꝛ teꝛn progreſgio. Tuther. de Miſſa angulari Diabolo ſe præceptore yſum fatetur. Fatum Des& ſui excæcationẽ habent Facra⸗ mentarii⸗ E ai. 6. Eſai. 63, Tigurini libros Calui. exuraunt. Quomodo Deus indurare coy ali⸗ cuiuts dicatur. Nomn. z. Iadicium extre- mum hæreticis duriſimum. 1. COT. 5e Argumenti ce': tißimũ iræ diui- nd' in Jacramen- aa/ο⁸. Fſal. i9. Hæretici qua in re verißsimi. Locus Pazli ex- plicaiur. 2. Theſſ. a. Fehiſmaticorum cauſa eſhiciens. Auguſl. de hapti ſmo paruulor. contra Donatiſt. Lib. 1. cap.1t. Ambro. in Epi: Holi ad Corinth. IVB5I C. IVM ET GCEN ZV RA eſt Petrus? Quid eſt Paulus? Nemo eſt alicuius momenti: niſi ſancta Trinitas. Poſtmodum verò& contra Deum ipſum ſuperbire cœpit,& inſoleſcere. Denique ad eum modum de- lapſus eſt in perditionis& impietatis barathrum. Videtis Tigurini, cum iſte contemnere cæ- teros fratres cœpiſſet ac ſolum Zoſimam in aliquo precio tamẽ haberet: quomodo fecit Do- minus ex hac ſemita, viam iræ ſuæ magis indies atque magis latam: donec ad perditionis& impietatis barathrum delapſus eſt. Ad eundẽ modũ ſemita fuit iræ Dei, cùum Lurherus om⸗ nẽ indulgentiarũ, etiam rectũ,& pium vſum initio damnaſſet: Quo tempore, non alios fe- re, quàm ſui ſeculi Doctores contemnebat. Ex hac ſemita facta eſt poſtea via: cùm Schola- ſticos Doctores omnes pili nõ fecit,& 400. totis annis ignotũ fuiſſe Chriſtũ orbi Chriſtia- no vulgo perſuadere conatus eſt. Hæc via latior eſt facta, cùm ab ipſis Gregorij temporibus, Idololatriam in Eccleſia Dei verſatam,& ignorata fuiſſe Chriſti beneficia mille totis annis, docuit. Inde progreſſus eſt: vt ſacrificium,& Sacerdotium abrogare, Sacramentorum etiam numero, dignitatique detrahere conaretur. Et fuerunt hæ, ſicut ſcriptura dicit: Immiſsiones per Angelos malos. Nam fatetur hoc ipſe, quòd Angelus malus diabolus, immiſerit in cor eius: vt contra Miſſæ ſacrificium,& Sacerdotium ſcriberet, ac illud abolere pro virili ſua ni- teretur. Hæc via, quam primus muniuit Lutherus, multò latior eſt facta, per veſtrũ Zuin- glium,& Caluinum: quando Chriſti corporis præſentiam in Euchariſtia negauerunt: donec ventum eſt ad ſanctam Trinitatem, vix iam vt quidquam, quod ad illius latitudinem addi queat, ſupereſſe videatur: quin potius ad locum iam deſtinatum perueniſſe videntur. Et eſt reuera, quæ ſemita fuit initio, facta nũc iræ Dei via. Nam iratus Deus veſtram à Pa- patu, hoc eſt, ab Eccleſia ſua ſeceſsionem, hoc modo puniendã eſſe purauit. Sicut etiam apud Prophetam legimus, Ecce, tu iratus es,& nos peccauimus, propterea errauimus,& facti ſu- mus/ ſicut immundi omnes. Nõ quia tu iratus es, nos peccauimus: ſed quia nos peccauimus, tu iratus es: propterea errauimus,& reliquimus rectam viam. Peccaſtis Tigurini, quãdo pri- mùm aà Papatu defeciſtis. Ecce, quomodo vos errare fecit Dominus de viis ſuis. Indurauit cor veſtrum: ne timeretis eum. Non quòd horum errorum veſtrorum, auctor,& impulſor fuerit(ſicut impiè docet Caluinus, cuius vos libros, quòd propterea Vulcano corrigendos tradidiſtis, factum hoc veſtrum prædicatur ab omnibus.) Sed quòd cùm contempſiſſetis di- uitias bonitatis,& patientiæ,& longanimitatis eius: nec vos hæc ipſius benignitas ad pœni- tentiam,& reſipiſcentiam adducere potuiſſet, deſertus& contemptus à vobis, deſeruit vos viciſsim Deus, atque ita gratia illius omni deſtituti, vertiſtis vobis manſuetudinem illius in cumulum damnationis, ac ſecundum duritiam veſtram,& impœœænitens cor, non in hac mo- dò vita grauiuùs vobis Dei iudicium cumulãſtis: verumetiam quidquid à vobis donorũ eius poſsidetur, id in maiorem vobis cedet condemnationem,& eam ſempiternam. Nam quæ ſe nondum ſatis protuliſſe videtur ira Dei: ſentietis illam in illo tremẽdo die, quando nos om- nes manifeſtari oportebit ante tribunal Chriſti: vt ferat vnuſquiſque propria corporis, prout geſsit, ſiue bonum, ſiue malum. Tunc enim tanto grauioribus afficiemini ſuppliciis, quanto maiore contumacia, tantam Dei manſuetudinem ad meliora vos prouocantem reieciſtis. An autem& nuncnon cernitis manifeſtam iram Dei, cuius, quæ fuit aliquando ſemita, iam via facta eſt,& quidem latiſsima via? Quandoquidem in medio veſtri Dominus miſcuit Spiritum vertiginis,& errare fecit Bgyptum in omni opere ſuo, ſicut errat ebrius& vo- mens,& non erit gypto opus, quod faciat, caput& caudam incuruantem& refrænãtem. Sicut ebrius& vomens, egerit, quod ingeſſerat,& vbi ſit neſcit, ſic gyptus veſtra, nullum habet opus, ſiue conſilium, quod aut caput habear, aut finem. Quò crebriora conuenticula facitis, hoc plures, maiores,& horribiliores, inter vos errores exortos, hoc maiora diſsidia concitata videre licet: dum eſtis ipſi vobis inuicem plus quam hærerici, nec vlla manifeſtior Veritas à vobis vnquam dicitur, quam cùm vtraque pars alteram hæreſeos condemnat. An eſſe vos illos non agnoſcitis, de quibus Paulus ait: Eò quòd caritatem veritatis non recepe- runt, vt ſalui fierent: ideo mitter illis Deus operationem erroris: vt credant mendacio: vt iu- dicentur omnes, qui non crediderunt. Obſecro vos, vt hæc verba diligentiùs expendatis, ni- hil enim in illis eſt ocioſum, nihil, quod non ſumma dignum ſir animaduerſione. Non dixit Paulus, quia non receperunt veriratem, ſed non receperunt caritatem veritatis. Multi ſunt qui ſe recipere putant veritatem: ſed quia non recipiunt caritatem veritatis, quam longiſsi- mè remoti ſunt a veritate. Non enim diuidit vnitatem, quiſquis habet caritatem. Quam- obrem, qui diuidit vnitatem, quæ fouetur& retinetur caritate, nunquam aſſequi poteſt ve- ritatem. Verè dictum eſt ab Auguſtino: Nulli Schiſinata facerent: ſi fraterno odio non ex- cæcarẽtur. An vos tot ſchiſmata feciſſetis? An tot tam abſurdas& impias hæreſes iam pridem ab Eccleſia damnatas,& bene ſepultas, in lucem reuocaſſetis: ſi Papatus odio excæcati non fuiſſetis? Rectè ſcripſir Ambroſius: Nouatianus& alij non paruæ ſcientiæ fuerunt: ſed quia per zelum, fœdera charitatis perdiderunt, in ſchiſma verſi, ad perditionem ſui, hæreſes creaue runt. Quoniam igitur vos, per zelum quendam, qui non eſt ſecundum ſciẽtiam fœdera cha- ritatis rupiſtis, neque charitatem veritatis recipere voluiſtis, iratus Deus, quid fecit vobist Ecce, iuxta Pauli Prophetiam, miſit vobis operationem erroris: vt credatis mendacio. Le- gimus ricum in or— los menca Dei iudico tra nari,arallé e mir brophetx: dacium opernu ni rroieceunl d ter kos heleleo num auribshof fummohotfote- Eteſthoc non Chrittunus in maud alitet, quat ttis⸗Verumitat eccarorum Vel ad Dowinum vos illius miſer nomen ruum. Conuenete pte quia nullo nolt cooptaſti. Iuhl guine kljtuin uam diu perſari neum:yt in pra tem propter ſe leribus mavim duospattes Ver nspelſpecear M 8 WMOs lerlco! noſtrorum D löolzeſtn⸗ facturos Vos ſeticotdiami Qumob ſtri ſund quc Qi cum rec uis potius g ftaudibus it eſt populisi paulo ſuperi ni factum el 6 Poloni U mamPleren chrymarums, neqle gutte! atocitas inter ü VOs iam 6 eicrüir ſur orem ſua iine⸗ dm Altem k Cenleag tophet isſ lle quidem elta Weh e mädt dann A M nkn 3 üdü dpſs 1 d ap 1 a dene 0 6 L tam 8 ”s Cladoldas nſe d „) 1 lludaded 1 dreſeemit 1 daca en. 1 cdanexuen 1 lodad liw Na 31 Iden ans. n 1 impenenileſien am rros Deu 4 elteperaitenein an prena eruimu,h mosi insxn a keralisgru 4 Wnnusdefüölli, Nh a drorun, uän dn a voptetea Vulcanord a lquodcum conempih a 3 2 5 4 3 4 axCIpflus denlonräödg 11 4 temptus a wdi bn fodis manſdetudiens penitens cof wiit a quidquida wohin am ſempitemmum g remédo die,qermt diſcue propiaccnig f afciemin(pplut vos prouocmteEd qurfüt Jqun 8 ncdio peltriDomoh a ſoo, lottent iun nincaroten&rft a it,c Lgſpu ſelt, i Cu- cebronen gexonos, Vcpnäbe 1 rtic ehm 11 nhxreric) 3 runn hrreſesschyter a iiatem leietblh verſt crcutme,d 0 1 39 bacllgentl 5 maduerfoni 10 tanmaenn: 9 5h 5 DE ADPORAN. TRINIT. 358 gimus in Regum Hiſtoria, Quod Achab Rex noluit credere Michææ Prophetæ, charitatem Veritatis annũrianti. Quid igitur fecit iratus Dominus? Cùm omnis exercitus cœli aſsiſteret à dextris,& à finiſtris. Quis decipiet, ait Dominus, Achab Regem Iſraẽl: vt aſcendat& ca- dat in Ramoth Galaad? Egreſſus eſt autem Spiritus,& ſtetit coram Domino,& ait: Ego decipiam illum. Et dixit Dominus: Decipies& præualebis: egredere,& fac ita. Nunc igitur: ecce dedit Deus ſpiritum mendacij, in ore omnium Prophetarum tuorum. Audite hæc: non vos modò Tigurini, verumetiam quotquot eſtis alij, qui vos à Papatu præcidiſtis: noluiſtis recipere charitatem veritatis, quam vobis in Eccleſia Dei Michæas annuntiabat: ſed ſanam doctrinam non ſuſtinentes ad veſtra deſideria coaceruaſtis vobis Magiſtros prurientes auri- bus: Ecce miſit vobis Deus operationem erroris, vt credatis mendacio: Miſit mendacij ſpi⸗ itum in ore Prophetarum veſtrorum omnium, quibus miſeri creditis,& quod vobis per il- los mendacij ſpiritus loquitur, a ſpiritu veritatis profectum eſſe perſiraſum haberis. Ita iuſto Dei iudicio, traditi eſtis in ſfenſum reprobum, vt clauſis oculis,& ſtupida mente, quaſi faſci- nati, Satanæ& eius miniſtris vos fallendos tradatis. Et impletum eſt in vobis illud Hiere- miæ Propheræ: Quomodo dicitis, Sapientes ſumus,& lex Domini nobiſcum eſteè Verè men- 1 dacium operatus eſt, ſtylus mendax ſcribarum. Confuſi ſunt ſapientes: verbum enim Domi- ni proiecerunt:& ſapientia nulla eſt in eis. Nullis verbis exprimi ſatis poteſt, quanta ſit in- ter vos hæreſeon colluuies; quàm craſſa& pudendaerrorum abſurditas: quàm fœdæ,& pio- rum auribus horrendæ blaſphemiæ. Quicunque guſtum aliquem habent ſanæ doctrinæ, ſine ſummo horrore de portentis iſtis veſtris cogitare nequeunt. Et eſt hoc non admiratione magis, quàm commiſeratione dignum: quòd cùm orbis totus Chriſtianus, in veſtris iſtis tam fœdis ac portétoſis erroribus obſtupeſcat, vos nihilominus, haud aliter, quàm ſi in ſtipites,& truncos: vel in ſaxa cõuerſi eſſetis: hæc mala veſtra non ſen- titis. Verum ita fit, quãdo quis à Domino cæcitate percuſſus eſt. Impius, cùm in profundum Peccatorum venetit, contemnet. Vtinam autem inducere poſſetis animum: vt confugientes ad Domiuum(quibus verbis loquentem populum Hebræorum inducit Eſaias) iiſdem& vos illius miſericordiam imploraretis: Tu Domine pater noſter, redempror noſſer à ſeculo nomen ruum. Quare errare nos feciſti de viis tuis? Induraſti cor noſtrum, ne timeremus te. Conuertere proprer ſeruos tuos. Tu, pater noſter, non ſoluùm, quia creaſti nos, verumetiam quia nullo noſtro merito: ſed gratuita miſericordia tua, cũ eſſemus inimici, nos in filios tuos coopraſti. Tu, Dominus noſter, qui nos non corruptilibus auro& argẽto: ſed precioſo ſan- guine filij tui redemiſti. Cur ergo nunc deſeris populum tuum? Cur nos in tantis erroribus tam diu verſari permittis? Cur non aufers de carne noſtra cor lapideum,& das nobis cor car⸗ neum: vt in præceptis tuis ambulemus,& iudicia tua cuſtodiamus. Cõuertere Domine, ſal- tem propter ſeruos tuos. Nã nos quidẽ, in tot tam fœdos errores prolapſi; tot prætereà ſce- leribus inquinati, fatemur, quòd indigni ſumus, quorum preces exaudias, ſed propter ſeruos tuos, patres verè noſtros, Abraham, Iſaac,& Iacob: quorum erga ſe ſides, obedientia, chari- tas perſpecta tibi ſatis eſt& probata, propter hos, conuerte faciem tuam ad nos,& oculos illos miſericordiæ tuæ, non amplius à nobis auerte. Cæterùm cùm vos& Patribus,& Patrũ noſtrorum Deo, pridem nuncium remiſeritis,& eos longum valere iuſſeritis: ac ſinguli poſt Idola veſtra ambulare,& eis ſeruire, obſtinatis animis pergatis, vix eſt vlla ſpes, ô Iigurini, facturos vos: vt errores veſtros agnoſcatis,& ea qua par eſt, animum ſubmiſsione, Dei mi- ſericordiam inuocetis. Quamobrem relictis filiis alienis, inueteratis dierum malorum, ad eos qui domeſtici no- ſtri ſunt, quorum præcipuam nos habere curam oportet, orationem noſtram conuertemus. Qui cùm recens adeò doctrinis variis,& peregrinis abducti,& in aliud, neſcio quod, cuiuſ- uis potius, quàm Chriſti Euangelium, tranſſati ſint, maior ſpes eſt, futurum: vt vnde Satanæ fraudibus illecti diſceſſerunt: eò redeant. Cùm de vobis dixiſſe Propheta videatur, Auerſus eſt populus iſte, auerſione contentioſa, apprehenderũt mendacium,& noluerunt reuerti. Et paulò ſuperiùs, Eece incircunciſæ aures illorum,& audire non poſſunt, ecce verbum Domi- ni factum eſt eis in opprobrium,& non ſuſcipient illud. Ad vos igitur mihi ſermo nunc eſt d Poloni, quibus cum etiam patria mihi communis eſt. At vnde ſermonis huius initium ſu- mamẽ Flere magis libet, quã loqui. Quis dabit capiti meo aquam:& oculis meis fontem la- chrymarum?& plorabo die ac nocte interfectos filiæ populi mei? Si totus vertar in fletum, neque guttæ ſtillent: verùm torrentes fluant lachrymarum, pro eo, vr rei poſtulare videtur atrocitas, interfectos filiæ populi mei, lugere ſatis non potero. Tanta enim ſunt mala, qui- bus vos iam oppreſſos,& quæ vobis adhuc impendere grauiora video, niſi Deus oculis mi- ſeticordiæ ſuæ reſpexerit, ac ablato corde lapideo, cor vobis carneum dederit: vt omnem do- lorem, ſua vincant magnitudine. 1 Quam autem cauſam adfers, 6 ſancte Propheta, quamobrem ita populum hunc deffédum eſſe cenſeas? Quia, omnes, inquit, adulteri ſunt,& cœtus præuaricatorum. Quod etiam alius Propheta his verbis expreſsit: Omnes adulterantes quaſi clibanus, ſuccenſus à coquẽte. Gra-⸗ ue quidem eſt adulterium, quando coniugum alter alteri fidem non ſeruat,& alienum in ua- dit ——————’ 2— 3. Reg. 22. Locus hæreficis accommodatur. 2. Theſſ 4. 2. Theſſ.2. EFœna pectati· Hier-S. Cur eckari; non reſpiſcit, vtijue reſipiſcant, qvid futere debeant- Prou. t8. Eſai. gz. SFupplicatio qua vti opontere: ſectarior. Ad Polonas Apoſtrophe⸗ EHier. S. Rier. Co Hier.. Populus maxis me deflendus quis? Oſeas, cap.. 3 4ʃ Mæchia ſpiritua lis maior eſt adalterio. 2. Cor. II. O ſeæ 2. SFponſæ Cbriſti ſumus. Pſal. 46. Fponſus noſter. I. Por. G. I. Pet. 1- Preciũ hominis. Pſal.ar. veßiis ſp onſi noſtri qualis. Cap.iʒ· in Apoc. Tit. t. Crucifxoribus crudeliores bærelici. Eib. s. Ftromatum. Fieron. lib. 5. in Exechiel. cap. 16. Hier. 6. Iu ſcientia diui- na qui&rrare non poſſuntꝰ Fier. 2. Heſertorum Ee: cleſiæ ingenium. Hæreticorã dog mata non ſunt diit turna. Hieron. in 1s. ca. Eʒechielis. In cap.Eſai.⸗7. FPTCERNSVR A I- VDI CI V M dit cubile ſed multò grauior eſt Mœchia ſpiritualis. Deſpondi vos vni viro virginem caſtam exhibere Chriſto, dicit Paulus: per quem, qui locutus eſt, idem etiam per Prophetã anteè di- xerat: Et ſponſabo te mihi in ſempiternum: Et ſponſabo te mihi in iuſtitia,& in iudicio,& in miſericordia,& in miſerationibus:& ſponſabo te mihi in fide:& ſcies, quia ego Domi- nus. Sumus ergo ſponſæ Chriſti: quodꝗ; maximè ſtupendum eſt: Et omnes vna ſponſa:& ſinguli ſingulæ ſpõſæ ſumus. Hactenus autem finguli Chriſti ſponſæ ſumus: quatenus illius vnius ſponſæ Sanctæ Catholicæ& Apoſtolicæ Eccleſiæ membra ſumus. Sponſus noſter ille eſt, de quo ſcriptum eſt, Rex omnis terræ Deus, ipſe ſponſus noſter. Totam tenet: quia to- tam emit. Vide autem, quanti emerit: vt inteligas quid emerit. Quod precium dedit? Emprtiĩ eſtis, dicit Paulus, precio magno. Sed quòdnam eſt illud magnũ preciumè? Ediſſerit hoc alius Apoſtolus, dicens: Non corruptibilibus auro& argento redempti eſtis, ſed precioſo ſangui- ne, quaſi agni immaculati Chriſti. Sanguinẽ ergo ſuum fudit, ſanguinis ſui precio nos emit. Vbi fudit languinem ſuum In paſsione cruci affixus, quam prædixit Prophera, dicens: Fo- derunt manus meas& pedes meos: dinumerauerunt omnia oſſa mea. Diuiſerunt ſibi ve- ſtimenta mea:& ſuper veſte mea miſerunt ſorrẽ. Habet ergo veſtem ſponſus noſter. Qua- lis ea fuerit docet Ioannes, dicens, quòd erat deſuper contexta per totum. Quid ea res niſi charitatem, quid ſignificat niſi vnitatem? Hanc tunicam non diuiſerunt impij milites Chri- ſti perſecutores. Intereà diuidunt Eccleſiam, quam illa tunica deſignabat, qui Chriſtum ver- bis confitentur, factis autem negant. Cæterùm, quiſquis hanc diuidit, milites, qui Chriſtum in crucem egerunt, impietate ſua ſuperat. Quiſquis a toto, quiſquis à ſponſa Chriſti, ſancta Catholica Eccleſia ſemetipſum ſegregat, is à ſponſo quoque Chriſto, à quo tanto fuit em- ptus precio, ſegregatus eſt, atque illius eſſe ſponſa deſiit, ac tantò grauius mœchatur, quam qui coniugio iunctus, alienum thorum inuadit: quantò maior eſt Chriſtus Deus& homo, cui deſponſus fuit, quaàm quiuis alius purus homo. De hoc genere mœchiæ, ſcribit Clemens Presbyter Alexandrinus. Eſt autem adulterium, ſi quis relicta Eccleſiaſtica,& veracogni- tione, accedat ad falſam, quæ non conuenit, opinionem. Et eum ſecutus Optatus, expo- nens illud Pſalmi: Et cũ mœchis particulam tuã ponebas. Hereticos, inquit, dicit moœchos,& mœchas Eccleſias illorũ, quas aſpernatur& repudiat Chriſtus in Canticis Canticorũ: quaſi dicat: Quid mihi colligitis non neceſſarias, vna eſt dilecta mea, vna eſt ſponſa mea, vna eſt columba mea, id eſt, Catholica, in qua cùm& vos eſſe poſſetis, rebaptizando inter mœchas particulam habere voluiſtis. Et æqualis eius Hieronymus Ezechiélem enarrans: Eſt& alia, inquit, fornicatio ſpiritualis: quando deſerentes Eccleſiam, hæreticis iungimur:& ædifica- mus lupanar noſtrum in capite omnis viæ. Quibus præcipit ſermo diuinus: State in viis& quærite ſemitas Domini ſempiternas:& videte, quæ ſit via bona,& ambulate in ea, Moyſi videlicet, Ieſu, Iudicium,& Regum libris, Eſaiaque,& Hieremia,& aliis Propheris. In om⸗ nibus viarum principiis fabricatur lupanar ſuum, qui ad peruerſitatem doctrinæ, teſtimo- niis malè abutitur ſcripturarum,& dicit: Hæc ait Eſaias: Hæc dicit Oſeas: Hæc locutus eſt Moyſes: hæc Daniél. Et pulchrè non in mediis viis, nec in viarum terminis ponit lupanar ſuum, ſed in principio. Si enim ad ſcientiam& profunda diuinorum venerit librorum, er- rare non poterit. Ac nonnullis interiectis: Quicquid de Ieruſalem diximus, refer ad Eccle- ſiam, anirnasque credentium: quæ munera maritalia, aurum videlicet in ſenſu,& argentum in eloquio,& veſtimenta, quibus fœditas noſtra, ac turpitudo velatur, dant amatoribus ſuis: magiſtris dogmatum peruerſorum: quando aſſerunt, nihil nocere luxuriam: quòd eam naturalis lex depoſcat: cibis omnibus indifferenter vtendum: quia ad hoc facti ſunt, vt ſumantur. Hanc fornicationem ita grauem eſſe ſcribit Hieronymus: vt exponens illum locum: Et poſt te non erit fornicatio: collarione illius, omnem deinceps fornicationem le- uiorem exiſtimari debere dicat. Vocant eiuſmodi Prophetæ, mulieres adulteras, vocant&æ meretrices: ſicut apud Hieremiam legimus: In omni colle ſublimi,& ſub omni ligno fron- doſo tu proſternebaris meretrix. Hoc enim ingenio ſunt, qui ſemel à Chriſto ſponſo noſtro ſe diuiſerunt:& ſponſæ ipſius Eccleſiæ membra eſſe deſierunt: vt quando ſemel, perfractis pudoris repagulis, ac ruptis pudicitiæ clauſtris, datam ei fidem fefellerunt, eam ſubinde mu- tent, ac ſimul vt viderint collem aliquem ſublimem, aut lignũ frondoſum, hoc eſt, qui ſcien- tiæ habet opinionem, quæ inflat: quique verbis ornatis& amplis, ea, quæ praua ſentit, ediſſerere queat, ſtatim illi adhæreãt. Ex quo fit, vt nunc huic, nune illi ſectæ ſe tradant, dum nihil apud eos ſtabile oſt,& diuturnum. Sed nec apud magiſtros eorum, ſectarumq́ue Prin- cipes, conſtans eſt quidquam& perpetuũ: cum quotannis& ritus,& dogmata ſua varient- Eſt enim veriſsimum, quod ſcribit Hieronymus. Quòd ſemper fluctuant errantium pedes: nes ſunt ſolida veſtigia, quæ contra veritatem ſunt, ſed hue, illucque diſcurrunt,& omni do- ctrinæ vento circumferuntur: dum de falſitate tranſeunt, ad aliam falſitatem. Et alio loco ex- plicans illud Eſaiæ: Multiplicaſti fornicationes tuas cum eis. Hoc de hæretieis poſſumus di- cere, qui derelicto D E O ſuo, ſequuntur errores,& putant ſe aliquid plus habere, cùm ſe- quentes mendacia perdiderint veritatem,& multiplicauerunt fornicationem ſuam, non 1 vno dogmate, ſed in pluribus. 8 3 Punibuse Obſecro miljjoi Nuw ineo pell ſ onlarun eam ſorem. Codſf Tuam cduiita clin Chiito le Sed quomodo non comedereti Deus⸗t noncon cum reſpondeter au vero ligni q geremus Nlud,n decepit eam den quod in quacun bonu& malu. conftare non elt jntrauit in hun requemadmod bos Itenæus P noſtris cernimu lstraditionem, predicet. Qie rrorum arguur pudeme dophit vegitepuram, tes trer deude jctte cdemin venientes Pur 4b plsConf mblantatael mädueabis,z ſenſu,ne man ftentut ſee tur ſenſus ſuc Apoſtolusai ducanresagn quem Domin Ne viuit hom cedit ex orel hoc eſt ad ſer to autem ſenſ Dominus non us fcur dij teledixit 4pol 3 uos Neco EeNi tlme. N Kem vde eſi mtcc „uxfüitin eareti doni teum ſeanOn tetlco inguict. us in Carics(mj ea, Inaclpmim 18, rebapumdome nn Lechlelem enanast it aTretlcls ungimu,, M 0U ſermo dicinus:é- ona, Kandolan mia,& alis Dnia jerſttatem doctuu Gdicit Oſes. H 1 E— riarum termini linorum verertl n llem diximes, K n videlicetinſenlht t. ado feltu int d ihilnocen lm d dum: quü al ronmus:ſtecf m deince, bn muleresatuleg igi,Clübom ii emd 4 Cinto 2 :,t qunnch e 1 ſſefelenun ea wraudolun,c Obſecro vos, expendite diligenter, quę dicunt Hieremias,& Ezechiel,& Oſeas Prophe- tæ. Num ea non rectè quadrẽt in vos. Nolo dicere, quod eſtis omnes adulteri, ſicut loquitur Hieremias, cum certum ſit eſſe plurimos inter vos, quibus hæc tam grauis fratrum ſuorum fornicatio vehementer diſplicet, ac maiorẽ ex ea, quàm qui verbis vllis ſatis explicari queat, dolorem capiunt: ſed quin plures, quàm expediat, inter vos adulteros reperire liceat: id infi- cias quemquàm iturum eſſe non puto: Siquidem adulteri ſunt omnes: Ambroſio quoque teſte: Qui cupiunt adulterare fidei& ſapientię veritatem. An vos non deſponderunt vni vi- ro virginem caſtam exhibere Chrriſto, ſanctiſsimi Patres illi noſtri, Adalbertus Gneſnenſis Archiepiſcopus:& Stanislaus Cracouienſis Epiſcopusè qui primi propemodum gentẽ hanc noſtram voluntariè Deo genuerunt verbo veritatis: qui quod prædicarunt Euangelium Chriſti, per longam Sacerdotum& Epiſcoporum ſucceſsionè ſibi per manus traditum, ſan- guine ſuo ſignatum vobis reliquerunt?Eſtis autem vos adhuc illa caſta& incorrupta virgo, quam illi vos ita Chriſto, ſpirituali coniugio copularunt: vt ab eo nunquàm diuelleremini? Num in eo permanetis, quod ab illis initio didiciſtis? Num in qua fide vos illi Chriſto de- ſponſarunt, eam in hunc diem integram retinetis? Proh dolor, dolor ſuperans omnem do- lorem. Quod metuebat Apoſtolus, id vobis, proh dolor, accidiſſe videmus, Sicut ſerpens Euam ſeduxit aſtutia ſua: ita corrupti ſunt ſenſus veſtri,& exciderunt à ſimplicitate, quæ eſt in Chriſto Ieſu. Sed quomodo ſeduxit ſerpens Euamè Dixit ad mulierem, Cur præcepit vobis Deus„VE non comederetis ex omni ligno Paradiſie Videte mendacem. Nunquam enim præceperat Deus: vt non comederent ex omni ligno Paradiſi. Cuius mẽdacij tacitè traduxit etiam eum; cùm reſponderet mulier: De fructu, inquit, lignorum, quæ ſunt in Paradiſo veſcimur, de fru- ctu verò ligni, quod eſt in medio Paradiſi, pręcepit nobis Deus, ne comnederemus,& ne tan- geremus illud, ne fortè moriamur. Quid autem ad hæc ſerpẽs? Aſtutia vſus, inquit, Irenæus, decepit eam denuò per falſiloquium, dicẽs, Nequaquam morte moriemini. Scit enim Deus: quòd in quacunq; die comederitis ex eo, aperientur oculi veſtri,& eritis ſicut Dij, ſcientes bonũ& malũ. Cùm ipſe ſit mendax, mendacij Deũ arguere, quin& inuidiæ ſuſpicionem illi conflare no eſt veritus: quaſi cauſa præcepti huius eſſet inuidia. Sic ille, cuius inuidia mors intrauit in hunc mundum, ex ſe metiebatur fontem illum totius benignitatis. Verùm audi- re quemadmodum tractet locum hunc ſeripturæ, qui fuit proximus Apoſtolorum tempori- bus, Irenæus Polycarpi diſcipulus. Docet is hæreticorum doctrinam: quod oculis etiam ipſi noſtris cernimus, ſibi non conſtare: proptereà quòd quam Eceleſia firmam habet ab Apoſto- lis traditionem, eam negligunt: Cum Eccleſia, cui creditum eſt lumen Dei, veritatem vbique prædicet. Qui ergo relinquunt, inquit, Eceleſiæ præconium, imperitiam ſanctorum Presby- terorum arguunt: non contemplãtes, quanto pluris ſit idiota religioſus, à blaſphemo& im- pudente Sophifta. Tales ſunt autem omnes hæretici, qui ſe plus aliquid preter veritatem in- uenire putant, ſequentes ea, quæ prædicta ſunt variè& multiformiter,& imbecille facien- tes iter: de iiſdẽ non ſemper eaſdẽ ſententias habentes: velut eæci à cxcis circumducuntur: ĩuſtè cadent in ſublatentem ignorantiæ foueam, ſemper quærentes,& nunquàm verum in- uenientes. Fugere igitur oportet ſententias ipſorum,& intentius obſeruare, ne coniurgemur ab ipſis: Confugere autem ad Eccleſiam,& eius ſinu educari,& Dominicis ſcripturis enutri- ri: Plantata eſt enim Eccleſiæ Paradiſus in hoc mundo. Ab omni ergo ligno Paradiſi eſcas mãducabis, ait ſpiritus Dei, id eſt, ab omni ſcriptura dominica mãducate. Super elato autem ſenſu, ne manducaueritis: neque tetigeritis vniuerſam hæreticam diſſenſionẽ. Ipſi enim con- fitentur ſemetipſos agnitionem habere, boni& mali,& ſuper Deum, qui fecit eos, iaculan- tur ſenſus ſuos impios. Supra igitur ſentiunt, quam eſt menſura ſenſationis. Quapropter& Apoſtolus ait: Non plus ſapere, quàm oporteat, ſed ſapere ad prudentiam: vt non illorũ man ducantes agnitionem, eam quæ plus quam oporter, ſapit, proiiciamur de Paradiſo vitæ: in quem Dominus inducit eos, qui obediunt præconio eius. Hactenus Ireneus. Non in ſolo pa⸗ ne viuit homo: ſed nec in ſolo fructu lignorum ſiue arborum, ſed in omni verbo, quod pro- cedit ex ore Dei. Proinde pulchrè locum hunc accommodat Irenæus, ad eſcam ſpiritualem, hoc eſt ad ſcripturam dominicam. Ab omni, inquit, ſcriptura dominica manducate: ſuper ela to autem ſenſu ne manducaueritis. Quominus vteretur, qui capax eſt ſolido ſcripturæ cibo, Dominus non prohibuit: ſed elatum ſcripturæ ſenſum, quem afflat ſerpens: dum vt eſſe ve- limus, ſicut Dij perſuadere conatur, hunc modis omnibus prohibuit: Et hoc eſt quod metue- te ſe dixit Apoſtolus, ne ſicut ſerpens Euam ſeduxit aſtutia ſua: ſic ſeducat Corinthios quo- que ſuos. Ne corrumpantur, inquit ſenſus veſtri,& excidant à ſimplicitate, quæ eſt in Chri- ſto Ieſu. Nihil magis pugnat cum ſimplicitate, quàm ſenſus elatus. Noli altum ſapere dicit alibi: ſed time: Non alta ſapientes, ſed humilibus conſentientes. Nune vos videte cariſsimi, ſi per aſturiam ſerpentis illius, qui ſeduxit primos parentes no- ſtros, non ſunt corrupti ſenſus veſtri: ſi non excidiſtis ab ea ſimplicitate, quæ eſt in Chriſto Ieſu, quæ fuit in ſanctis maioribus veſtris. Si nõ manducaſtis de ſenſu elato, de quo ne man- ducaretis, Dominus pPræceperat: ſi non iſta potiſsimum cauſa fuit: quamobrem in has 6 tas abomi- Adulteri ſbiri- tuales plurimi in Polonia. Amb. ſuper Lu⸗ canz.lib.a. cap. 2. Adalberius& Ftani ſlaus Polo⸗ niæ Apoſtoli. Iaco.. 2. Cor. It. Locus Gen./. tractatur⸗ . Iren. lib. ⸗* Sap. Z. Vbi ſupra⸗ Irenæus Pohecar pi dt ſcipulus. Hæreticorũ da⸗- ctrina ſibi non conſtat. Hæretici ophi⸗ ſiæ impudentes anetis imperitiã obiiciebdnt. Ligu paradiſt interdictũ, hære- tic ori docter ina De ſenſu elato manducare pros hibuit Dess. 2. Cor. Ee Kom. le. Kom. 12. Polonorum ad ſuos maiores collatig. Pſal.iʒe. Plus ſapere 4, nid 5 Japere ad ſobri: eiatem quid. Iob za. Lac s. Py Otz. 25- Eccle.ʒ. Pſal. 25 Toau. s, Pructus elati ſenſus. Amb. de fide 1. 1. cap.3. Fernum Dei in qno cenſtſi:t. dAc. 8. Eſa.y. GOradus quibus ad extremd im pietaten, ven- 11ε 6t. Gene. 3. Berna in ſerm. r. de Diuo Andrea. Baftl. in oratione de virlute et vi- tio, vna ex iſtis 244. Quæ Poc an- 210 Fenetiis im. preſſæ ſunt. Lib. 12. de Tri. cap.lo.& II. Hom 37. in cap. 27. Matthæi. Jathan à mi: nimis. I. Keg. 28 IVDICIVM E T CEN S VR A abominationes incidiſtis,& in has tam fœdas fornicationes, quas expoſuiſtis omni tran⸗ ſeunti. Maiorum veſtrorum ſenſus integri fuerunt,& incorraupti, fuit in illis ea ſimplicitas, quæ eſt in Chriſto Ieſu: non manducauerunt de ſenſu elaro: non eſt exaltatum cor eorum, non ſunt elati oculi eorum: non ambulabant in magnis, neque in mirabilibus ſuper ſe: Pau⸗ lum recte monentem audiebant: Non plus ſapere, quàm oportet ſapere: ſed ſapere ad ſo- brietatem. Ille plus ſapit, quàm oportet ſapere, qui ſe ſapientiorem, ac doctiorem eſſe per- ſuaſum habet, quàm Eccleſiam vniuerſam: de qualibus dicit Apoſtolus, Dicentes ſe eſſe ſa- pientes, ſtulti facti ſunt. IIle ſapit ad ſobrietatem, qui, qua par eſt animi ſubmiſsione ſuum quacunque tandem de re iudicium Eccleſiæ iudicio libenter ſubmittit,& ei præcipienti li- benter paret. Quod quàm religiosè fuerit à ſanctis maioribus veſtris obſeruatũ, quorquor eſtis natu grandiores, memoria tenere poreſtis. Quid autem vos? Num ab hac eorum ſimpli- citate non excidiſtis, qui non modò, non imitandam eam vobis: verùm illos ob hanc ipſam cauſam plerique cachinnis eſſe proſequendos exiſtimatis? vt rectè de vobis illud vſurpare poſsit Eccleſia: Nunc autem derident me iuniores tempore. Sed non temerè dixit Chriſtus: Væ vobis, qui ridetis nunc: quia lugebitis& flebitis. Quibus enim lachrymis defleri ſatis poſſunt, quæ poſtea vobis acciderunt? Nam eius, quod ſcriptum eſt, obliti: Sicut qui mel multum comedir, non eſt ei bonum: ſic ſcrutator maieſtatis opprimetur a gloria. Quodq́ue dicit alia ſcriptura: Altiora te ne quæſieris:& fortiora te ne ſcrutatus fueris: ſed quæ præce- pit tibi Deus, ill]a cogita ſemper:& in pluribus operibus eius ne fueris curioſus. Nõ eſt enim tibi neceſſarium ea, quæ ſunt abſcondita videre oculis tuis. Harum ſalubrium admonitio- num obliti, poſuiſtis in cœlum os veſtrum:& lingua veſtra tranſiuit in terra. Sicut olim Caphernaitæ, cùm Chriſtum de manducanda carne, deque bibendo ſanguine ſuo verba fa- cientem audiuiſſent: Quomodo, dicebant, poteſt hic nobis dare carnem ſuam ad manducan⸗ dumèſic& vos non minuùs curiosè quærere cœpiſtis? Quomodo poteſt fieri, vt ex pane caro, &X ex vino fiat ſanguis Chriſti?ẽ Dumque rimari ſecreta cœleſtia, dum altiora vobis quære- re,& fortiora vobis ſcrutari, dum quæ ſenſum omnem,& intellectum humanum ſuperant, & ſola fide comprehendi poſſunt, ea ratione veſtra, qua nihil eſt imbecillius, perueſtigare conamimi: Ecce quo tandem ad extremum eſtis prolapſi. Et Chriſtum ex Euchariſtiæ Sa- cramento amifiſtis:& adorandum ſanctiſsimæ Trinitatis nomen blaſphemari, iam æquis auribus ferre poteſtis: quin& duplici honore dignos iudicatis eos, qui tam horrenda patra- re non dubitant. Animaduertitis ne, quomodo ſerpentis aſtutia, corrupti ſunt ſenſus veſtri, poſteaquam a ſimplicitate maiorum veſtrorum excidiſtis:& ſicut ſcribit Irenæus: ſancto- rum Presbyterorum imperitiam arguere cœpiſtis? Qui cùm ſcirent non in contentione ſer- monis Dei regnum eſſe, verùm in ſimplicitate fidei, de tã occultis illius myſteriis non diſpu- tandum, non ea diſcutienda, non eſſe quærendum, quomodo putauerunt. Sed cùm legiſ- ſent: Iuſtum ex fide viuere: non ex argumentis aut rationibus, cœleſtibus his myſteriis fi- dem adhibendo, nec ea curiosè ſcrutando, tandem ad fidei præmia peruenerunt,& illud con- ſecuti ſunt, quod ſcriptum legimus: Credite& intelligetis. Verum libet hic gradus deſcribere, quibus ad ſupremum hoc impietatis faſtigium perue- niſtis: quò magis aſturia ſerpentis huius, oculis omnium ſubiecta eſſe queat: qui cùm ſit callidior cunctis animantibus terræ, non feſtinando: ſed, ſicut fert ingenium eius, rependo perfecit, vt in hunc locum veniretis. Verum enim eſt illud, quod quidam ſcripſit: Nemo re- pentè fuit ſummus, aſcendendo non volando apprehenditur ſummitas ſcalæ. Quod non ma gis de virtute, quam de vitio rectè dici poteſt: ſicut ille dixit: Nemo repentè fuit turpiſsimus.- Quod etiam pulchra quadam ſimilitudine Baſilius expreſsit, Sicut tenebræ lucis præſentia ſuperantur,& morbus ſanitatis acceſsione,& ad virtutem progreſsio, à rebus minimis aug- mentum ſumit:ita etiam prauitatis ſcaturigo, ab iis, quæ initio imbecilla, atque exilia erant, ad rem quæ ſanari ac reſtitui amplius non poteſt, fertur. Ad eundem modum& Auguſtinus: Nec enim, inquit, ad tam turpem& miſerabilem fornicationem, ſemel ab exordio profilirer, ſęd ſicut ſcriptum eſt: Qui modica ſpernit, paularim decidet. Quomodo enim coluber non apertis paſsibus: ſed ſquammarum minutiſsimis niſibus repit: ſic lubricus deficiendi mo- tus minutatim occupat. Libet autem ea, quæ leguntur apud Chryſoſtomum adſcribere. Veterator, inquit, malo- rum diabolus, cùm ſit magna malitia, multa opera, ingenti ſtudio, condeſcenſioneque non- nulla ad perditionem hominum vtitur. Aminimis enia plerunꝗ; incipit, quod intueri hoc modo licet. Studebat in Pythoniſſæ deriſionem Saul Regem detrudere: Verum quia nõ ad- hibuiſſet ille mentem, ad Pythioniſſas paulatim ipſum inducit. Nam quoniam Samuéli non obtemperauit,& holocauſta offerri præparauit, illo abſente accuſatus, ait, neceſsitas hoſtium facta eſt maior. Cumq; fiere oportuiſſer, quaſi nihil mali feeiſſet, lætabatur. Iuſsit deinde nõ- nulla de maledictis Deus, ea quoque tranſgreſſus fuit: hine aduerſus Dauid illum inſaniuit, ac ſic paulatim labens non ſterit, quouſque ad ipſum perditionis barathrum ſeipſum immi⸗ ſit. Similiter etiam de Cain factum eſſe videmus. Non enim confeſtim cædem fratris illf ſuggeſsit, ne magnitudine rei commotus, tam ſceleſtum facinus abominaretur: ſed hülndes perſualit ſant ecertena: 1ud brecipve tel tque mauditu crra ele euital 1 ſale tem wei ulſionem eof tia voftraoc! nis malumm coal reruitatem n ele vſque 30 2 eim tepenté ac Wdotem atqueé ulatim ex nes quim oportet, hocpacto denic duicamzac im enim eſt riſus, pauliſper ſcurri Cum alius pro- eſſe mali buiul hinc contumel minimis ad ma viam priore no dt. Nam quid trabit: qui auten dicinam pcœnite Digna ſunt, funt, quod non ſponte canatut dunt,& dumc ex Maruis maxi ompi cum ho dum fuerat: Hrpnarur. N ſed aim em noneſtillikig illi ocqre li neque conlli ra. Camob id ſtucum: non parte c vos naſlan Ii opontete, eum lanquan Prætextus ho. eltill, metu 4 dertatem a Chr „. 1. nugum gauigs lectum.„ eh⸗ 8 dS aphs,— 2e lelld, 00 . RLl ap Jaffcehe,.. he ensegnoelsxä: gldumann 3 ranüutn derra, d dendoſcnglin l, Mecanem m inn do porettfen term 1. Wh ſtua, Cum Avon rahe tellectum humauni- dlleſtindecilus,en tChritumex Buchen omen blapheman in seos, quitam honend ta, comptiſuntſenl „cut ſcridit lrenes“ ſcirent nonin conreniu leis illus myſteris-un do putauerum. delch- dus celeſtidhömſt . 9, Al la peruenerun,a. wa oc impieratsäligun ubjecaaeſſe queat qu” nen ngeniumeis N od duiden ſepſt ummits ſcle Col gemo repenefuitn gicuttenebr l ogreßio,ardn dinbeclla,Rolec agem motun Käcd ncem der abexotdlog Lumcbeina ir: ſelubrias cete „ne em, ſecne kcsa, ec Aatuf, 1 8 4 1 r 7 4 1 ¹ 1 9 1 1 4 2 . 1 1 3 1 D B ADORAN. TKRTINI T. 366 perſuaſit deteriora offerre, nullum eſſe id dicens peccatum: Deinde inuidiæ veneno ſuccen- dit: nihil etiam mali hinc ſecuturum perſuadendo. Ita ſenſim in eum illapſus ad cædem fra- tris,& ad negationem ſceleris impulit, nec prius ceſſauit„quàâm malorum omnium verti- cicem impoſuit. Repellenda igitur malorum initia ſunt. Nam etiamſt ad maiora prima non progrederentur peccata, non ellet tamen negligendum:nunc verò per iſtam incuriam grada⸗ tim ſemper aſcendunt: quapròpter omni ſtudio atque opera fundituùs principia peccatorum ſunt euertenda. Non enim vim delicti ſolam conſideres, nec quia paruum ſit cogites: ſed il- lud præcipuè tene: quia ſi radicem nõ euulſeris, magnus inde labor ſuccreſcer. Mirabile quid atque inauditum dicere audeo. Solet mihi nõnunquam non tanto ſtudio magna videri pec- cata eſſe euitanda, quantò parua& vilia: illa enim natura ipſa ſpontè auertitur: hæc au- tem hac ipſa re, quia parua ſunt, deſides reddunt:& dum contemnuntur, non poteſt ad ex- pulfionem eorum animus generosè inſurgere. Vnde citò ex paruis maxima fiunt negligen- tia noſtra: hoc ipſum corporibus quoque accidere videbis. Sic in Iuda maximum proditio- nis malum coaluit: niſi enim putaſſet paruum eſſe, pecuniam inopum ſurripere, in tantam Poteruitatem non deueniſſet. Iudæi quoque nifi putaſſent inanis glorię delictum minimum eſſe, vſque ad cædem Chriſti lapfi non fuiſſent. Hac via omnia ſcelera fieri videbis. Nemo enim repentè ad extremam inprobitatem inſiliit. Habet quippe inſitum quendam anima pudorem atque innatum, quem ſubitò calcare, atq ue proiicere non poteſt: ſed ſenſim atque paulatim ex negligentia perit: hoc pacto etiam Idolorum cultus aditum inuenit: cùm vltrà quàm oporter, viui ac defuncti honorarentur: hoc pacto ſimulacra& ſtatuæ adoratæ ſunt: hoc pacto denique fornicatio,& cætera vitia dominantur. Conſideremus autem ſinimium quidam, ac importune riſit, reprehéſus à quopiam eſt: reſpondet aliis, nihil eſſe id mali. Quid enim eſt riſus, aut quid vnquam ex riſu mali ſequetur? Orta tamen ex immoderato riſu pauliſper ſcurrilitas, à ſeurrilitate turpiloquium, à turpiloquio operatio turpis profecta. Cum alius proximo ex incuria malediceret, reprehenſusque eſſet, contempſit, dicens nihil eſſe mali huiuſmodi verbis vti: ſed hinc diſsidia& odia nata ſunt, inde inimicitiæ capitales, hinc contumeliæ, à contumeliis porrò pulſatio, ac inde cædes plærunque ſecuta eſt. Sic à minimis ad maxima diabolus gradarim ducit,& inde ad deſperationem detrudit,& hanc viam priore non minorem adinuenit. Non enim tantos peccatum, quantos deſperatio per- dit. Nam qui deliquit, ſi ſeipſum per pœnitentiam excitabit, citò delicti remiſsionem impe⸗ trabit: qui autem pœnitentiam ſpernit: idcircò veniam impetrare non poteſt, quoniam me- dieinam pœnitentiæ non imponit. Digna ſunt animaduerſione, quæ ſeribit Chryſoſtomus, quamuis Paradoxa videri poſ= ſunt, quod non tanto ſtudio magna peccata putar euitanda, quanto parua, cum ab illis ſponte ſua natura mortalium abhorreat: hæc autem hoc ipſo; quia parua ſunt, deſides red- dunt,& dum contemnuntur, efficiunt„Vt quandoquidem eis minus generoſe reſiſtitur, ex paruis maxima fiant. Nullum autem eſt peccatum hæreſi grauius& ſchiſmate: vt alia omnia cum hoc vno collata, feſtuca ſint cum trabe comparata. Quamobrem optan- dum fuerat: vt ſtatim iniriò prorupiſſet Satanas in hos tam fœdos errores, qui nunc ſparguntur. Nam neque tuliſſent hoc aures mortalium, nondum aſſuetæ leuioribus etiam: ſed ſtatim e medio blaſphemos iſtos ſuſtuliſſent. Verùm intelligebat hoc ille, quamobrem non eſt illi viſum, ab his exordiri: ſed cum animaduerteret, quo ad Papatus,(nam ſic illi vocare libet Ecoleſiam Catholicam,) aliqua eſſet auctoritas„fruſtrà ſe laboraturum, neque conſilia ſua, quem cupiebat, vel progreſſum habitura ‚Vel exitum eſſe conſecutu- ra. Quamobrem, w illum eleuaret,& in odium& contemptum apud vos adduceret, in id ſtudium: toto pectore(quod aiunt) incubnit. Quò ſic, poſteaquam illi præcipienti non parére conſtitutiones etiam illius pro nihilo ducere conſueuiſſetis: facilius in ſuam Vos naſſam petraherer. Sed nec hoc non videbat, honeſtiorem aliquem prætextum adfer- ri oportere, quo poſſet, quam plurimos alienos ab illa reddere„quàm qui non audiſſet eum tanquam Ethnicum& Publicanum haberi Chriſtus voluit. Quis autem potuit rætextus honeſtior inueniri, quam Euangelij, quam D EI verbi? Quamobrem viſum eſt illi, metu ſuæ graueolentiæ, ſicut Athanaſius loquitur, ſcripturarum voces vſurpare: vt illis obtectus aſperſo veneno ſuo ſimplices deciperet. Ita enim Euam decepit: ita etiam alios hæreticos in errorem abduxit. Prætexit igitur fraudi ſuæ nomen Euangelij, quod ſubinde crepabat, ac facinus minimè ferendum eſle Vvociferabatur, humanis traditioni- bus DEI verbum obſcurari„‚& priorem illarum rationem haberi. Vocatos eſſe nos in li- bercatem à Chriſto, nunc autem iterum ſubiici ſeruituti legis,& quidem humanæ, cuius iugum grauius etiam ſit, quam iugum legis Moſaicæ. Leges humanas eſſe ciborum de- Jectum: dierum diſcrimen: Sacerdotum cœlibatum: orandi ſtata tempora, præſcriptas etiam quaſdem formulas: quas horas Canonicas vocant,& id genus alia quædam: Dirumpen- da eſſe hæc vincula Papatus: Nam vbi ſcriptum eſt: quoòd feria quarta potius: aut pro- Kabbatho: aut in quadrageſima, quàm aliis diebus ieiunandum: quòd à carnibus& ab Ouis, quam à piſcibus magis abſtinendum ſit: quòd ab honorabili coniugio& immaculato PP thoro 8.. g———— ————* Peccata maxima ex paruis fiunt, negligentia no- t/a. Peccata Magua interdum non tanto ſtudio ſunt vitanda, quanto Parua& vilia. Animæ pudoꝛ innatus quomo: do perit. Ex leui riſu quij bragreſſus ad peccatum. A maledicentia ad cædem quis Progreſſus. Hæreſi nullum peccatũ ęgrauius. Fatan hære ſes à Papatus oppu: gnatione cur iu⸗ ceperit. Papᷣatus oppuꝛ gnatio initiuns hereſum. Matt. 18. SFatã venena ſua ſcripturæ voci- bus obtegit. Prima fornicatig hæreticorum,. —„— In deſpectũ Pa pæ omnia facũt hæretici. Pſal. 95. Dent. 23. Jecunda forni: catsio. Færeticorum de vtraque ſpecie ſenteniia. Jatanæ proprin inter fratres diuider. Tertia fornicatio bærericorum. Zuuingliani Tu- IVDI CIVM E CEN SVWVRN A thoro Sacerdotes prohibendi fint? Hoc ſibilo ſerpentis afflati multi, cum quod ingratum au⸗ ribus eſſe non potuit: laxati carni fræna viderent, minus iam Eccleſiæ tribuere, quin apertè, quæ ſunt ab ea rectè conſtituta, flocci non facere cœperunt vſque eò etiam: vt in deſpectum Papatus ſiue Eccleſiæ, non aliis diebus carnibus libentiùs veſcerétur, quaàm quibus vſum ea- rum prohibitum eſſe ſciebat. Neque Sacerdotes tantùm: verùm& ipſi Monachi contra iu- riſiurandi ſui religionem, contra expreſſum D E 1 verbum, quo dicitur: Vouete& reddite Domino Deo veltro: Er iterum, Cùm voueris votum Domino Deo tuo, non tardabis reddere: ſe fœminis copularunt, quas eis vxotes vocare viſum eſt. Arque hæc prima fuit fornicatio veſtra. Cumque ſibi ſerpens non infœliciter initia cecidiſſe videret, prorepſit longiùs: acceſsit ad Sacramenta, quorum tamen vel numero, vel virtuti, vel dignirati, non ſtatim fuit au- ſus quidquam detrahere: verum de ſpeciebus tantùm venerabilis Euchariſtiæ Sacramenti contentionem iniecit: quiritans, quòd contra manifeſtum Dei verbum ventum eſſet: quan- doquidem diſertis verbis dixit Chriſtus: Bibite ex hoc omnes: Non eſſe ferendam tyranni- dem hanc Pontificum, qui ſibi licere vellent ipſam eriam inſtitutionem Chriſti, non modò violare, verum& contrarium illi ſtatuere. Sic ille transfigurans ſe in angelũ lucis, ac Euan- gelium, Deique verbũ obtendens, multo plures aſtutia ſua ſeduxit. Sciebat ille, quòd etiam per membra ſua Lutherum, Bucerum, Philippum Melancthonè,& alios non ſemeleſt con- feſſus, Chriſtum de calice ſumendo, nihil canquam neceſſarium præcepiſſe: Sciebat veriſsi- mum eſſe, quod etiam à Patribus aliquando fuit decretum, ſiue ſub vna, ſiue ſub vtraq́; ſpe⸗ cie quis communicet, proficere dignè communicantibus ad ſalutem: modò ſecundum ordi- nationem& obſeruationem Eccleſiæ faciat. Iraque non eum offendit alterius tantùm ſpe- ciei communio: ſed cum Chriſti corpus Eccleſiam id ordinaſſe videret, illius ordinationem infringere conatus eſt: quo ſic adſueſcerent homines, plus priuato ſuo, quàm Eccleſię iudicio tribuere,& illius ſenſui, ſuum in ſcripruris interpretandis ſenſum anteponere. Hanc igitur, vt erroris conuincerer, ac vt viam ſibi muniret, qua perſuadere poſſet, vt in aliis quoque ſcri⸗ pturis interpretandis, ſimiliter ſuum porius, quàm Eccleſiæ ſenſum ſequerentur, hac illi fuit cauſa potiſsima: quamobrem tanto ſtudio calicem vrgendũ eſſe putaret. Qui cùm nihil aliud maiore ſtudio contenderet, quam vt inter fratres diuideret, quod eſt illi proprium, permul- tum ſê profecturum perſuaſum habebat, ſi per quod Sacramèẽtum, vnum Chriſti corpus ef- ficimur omnes, in eo diuiſionis, vt eſſet inirium perfeciſſet: Neque verò fefellit eum opinio ſua: Nam ſimul vt perſuaſum eſt non paucis, contra tam expreſſum D EI verbum, per ſum- mam iniuriam, calicem eſſe laicis ereptum, idq́ue Concilij generalis auctoritate: venit apud eos Eccleſia ſiue Papatus in tantum odium& contemptum, vt nihil habere cum eo com- mune vellent: vtq́ue Zonarij, baiuli, pueri, puellæ, aniculę, hanc opinionem de ſe cõciperent: quòd ſcripturas multò melius, quàm Eccleſia ſiue Papatus vniuerſus intelligeret, cuius vel cæcitatem, ſi tam clarum Dei verbum non videbat, vel impietatem, ſi ſciens, prudensq́; con- tra illud veniebat, mirari ſatis, ac dereſtari non potuerunt. Et fuit hæc iam ſecũda fornicatio. Hic ſemitæ iræ Dei via facta eſt, ac magis indies arque magis dilatata. Paulò iam deinceps citatiore gradu repſit ſerpens vlterius. Videbat enim animos multorũ bene præpararos ad ſi⸗ bilum ſuum excipiendum. Perſuaſit igitur plurimis exangue corpus ad manducandum, ne- que viuum ſanguinem: ſed cruorem bibendum dari, quòd ſub ſpecie panis corpus tantum ſine ſanguine, ſub ſpecie vini ſanguis tantùm ſit ſine corpore: qua ratione perfecit, vt minus iam reuerenter ad hoc Sacramentum accederetur. Quis enim ab eo vitam expectaret, in quo vita non eſſet? Paulò pòſt iam non amplius eo voluit vti dicendi genere, quod obſeruat Ec- cleſia, ſub ſpecie panis: verum, nunc in pane, nunc ſub pane, nũc cum pane, docuit eſſe cor- pus Chriſti: quod remaneret ibi ſubſtantia panis vnà cum ſubſtantia corporis Chriſti. Quę res riſum Sacramentariis mouit, cum quem nos incarnatum eſſe profitemur, eum illi crede- re Lucheranos dicerent, Chriſtum impanatum: ſimul eis occaſionem vlterius progredien- wheranos e'edene di dedit. Serpit poſteà longiùs hæc beſtia, neque tamen adhuc eò peruenit audaciæ: vt Chri- dicunt Chrißi um impanatum. Zuninglius ſatel Ies d. abolt. Blaſp hemicæ il⸗ Iius. Bſal.1. & 522 .. ſti præſentiam in hoc Sacramento negaret: ſed viam tantùm ad eam rem ſibi muniuit. Con- ceſsit eſſe Chriſtum in Euchariſtia præſentem, verum non alio tempore, quàm quo ſumere- tur. Quaſi verò non cùm accedit verbum: ſed cum accedunt dentes ad elementum,& con- fringunt illud, tum primùm fieret Sacramentum. Sed hoc ille ramen multis perſuaſit, ac ſi quis extra ſumptionem Euchariſtiam adoraſſet, eum Idololatriæ reum pronunciauit. Ac eò tandem perduxit miſeros, vt& Sacerdotium& ſacrificium abrogandum, ac omnem Chriſti beneficiorum memoriam obruendam cenſerent obliuione ſempiterna ſummi præ- ſertim illius& immenſi beneficij, quo ſemetipſum Chriſtus dedft redemptionem pro no- bis, cuius in tremendo Miſſæ ſacrificio fit repræſentatio. Quæ poſteaquam ex animi ſuĩ ſententia confecit omnia, tum primùm idoneum eſſe tempus exiſtimauit, vt per nouum ſuum ſatellitem Zvvinglium, eò pertraheret hominem, vt diceret inſipiens in corde ſuo, Non eft Deus. Non eſt Deus in hoc Sacramento. Non eſt in eo corpus Chri- ſti. Merus eſt panis piſtorius: cui diuinos honores tribuere, eſt Idololatriæ ſcelus commt- & vnam eatum mille recenlos re:vi qui Ke Canonici loc is defuerunt rumerum tle- videtsjam los gradus,a jr Dei: quamm am uchrymls rruaricatoru non eritatis. tes Nuncij: giut ſancti de nurarunt. L nam nunquam nicationes inci tacere dolor ne cepit dicens: 20ula, qux, 9 virus tuum at multo plares i Pinzouia jugu ſeruiam Papat non faciam. Q omni ligno fr ſenqvam cöſte qpem exeo fru oem ſudſimen domeſtiess tui- däcidaerunn, Orancarus ,06 Kdüb ilo l ſi doic ic factun et? lidiſcelum euangelicon ſib Gdo tep 8 dendam de dognar, Pütatlonen cetent: quo⸗ AWarundam, non eſſe pur tete⸗ velint: interceſſerun tos eius Vu bitiga conl elenſes lri Theodon Mlerim inter ſte Dang 1 wun len CRithnd a Wsſein nagſ hr 4 b Flllc ed Kol gtt a 0n lum MTceole“ge 8 luueſ tjie drſa p e lud vna(hhan Da l dſea 4 la em. DGeGshp.! 4 9„nodbtonäm M TOenau.., 4. uen tencemdn,„ Alle ylderer uNseJ ſdete: Uldndhtm a ato ſüo,quam latielg a 1 u 1 Alum antepohert, anén g Dohent Hnrg I. 2re DOſef vr in ahe 4ʃ* Dollet ſtſn alibelocn 1 10 IſGHGan, be, nuf leclerentit ha⸗ a 1 Alllproprum Danh. T, RacM Neque ſ N hern aueſ. drell mDU E J Ndd. er om netalisawctort, engt i Vt nühllhabergo- 4 nc ooinionemditüchemn a eee ... lſ ar 1 niuerſus Intellgen, oän ſ 0 etatem Nllclens pflds a FfTPDtad 4 4 1.71 multoru becle plapa ecorpous ad mandlenn lb I- dua ntoreperkchn f 1b eo vitam expettnal i 140 ddchew . b peciepuöchpön lob peczepanäecn aoepere Ou- endi genefe, . de docuteé 1 ́nüc cim pubco M 1 dſtantucorpat Em i Woe rroftemdelnl 1 Aſoren keiögih 6 C 1. 4*. „erenllt aucalke red perde. 2 ealn rem Aol mühd- 7 40˙ l n 3 woonquin u do temg 10)¹ 1 4 4. Fegemeld0 zentes“*. lW⸗ ſe 600” 6 wumen ulöde 1 8 feu ptono W 4 rT 9l 1 1 oh Hcondun, 4 zu wPpiem 7 7 1. 1 Axnpionf 3 . zeolt elf 6 ”ce in e du woleagumm a E ünun, 4 6 ra jnlpe- e.„ G deo zuch 1u E 4 eem Tnh Nbln Cohe 1 dT AbORA N D; TRITNI T. 361 committere. Cuius ranti criminis non dubitauit orbem Chriſtianum vniuerſum condem- nare: qui totis mille quingentis annis panem pro Deo coluerit. Sic ille, poſteaquam tectum Eccleſiæ, ſiue Papatus per Lutherum demolitus eſt, parieres etiam per Zuinglium diſiecit: ad ipſum quoque fundamentum euertendum aggreſſus, iſtos de quibus nunc agimus, excitauit, qui ſanctiſsimam Trinitatem, quæ verè fundamentum eſt fidei noſtræ, blaſphemarent, qui Deum eſſe trinum& vnum negarent, neque tres perſonas, & vnam earum eſſentiam confiteri vellent, qui ſancti Patris Athanaſij ſymbolum(quod per mille trecentos annos ita fuit in Eccleſia receptum vniuerſa, nullus vt auderet contrà muti- re: niſi qui ſe manifeſtum hæreticum eſſe comprobare vellet, quod proximum à ſcripturis Canonicis locum hactenus obtinuit) blaſphema lingua Satanaiij ſymbolum appellarẽt. Nee illis defuerunt, proh dolor, qui tantas blaſphemias has non modè ferrent æquis auribus, ve- rumetiam tuerentur, atque defenderent. Videtis iam chariſsimi: quomodo vos aſtutia ſua ſerpens iſte ſeduxerit, à quibus initiis, per quos gradus, ab hoc extremæ faſtigiũ impietatis perduxerit. Quæ fuit initiò ſemita tantum iræ Dei: quàm lata nunc via facta ſit? Accidit vobis illud, quod accidiſſe populo ſuo multis cum lachrymis queſtus eſt Hieremias. Nam cùm dixiſſet„ Omnes adulteri ſunt,& cœtus præuaricatorum, ſubiunxit mox: Et extenderunt linguam ſuam, quaſi arcum mendacij& non veritatis. Confortati ſunt in terra. Re vera, confortati ſunt in terra, quidam ſtres Nuncij: quia de malo in malum ingreſsi ſunt: non cognouerunt me, dicit Dominus. Sicut ſancti de virtute in virtutem, ſic iſti de malo in malum progreſsi ſunt: Idolum Idolo mutarunt. Quid faciam patria mea dulciſsima, in qua primùm lucem hanc aſpexi(quam vti- nam nunquam aſpexiſſem porius, quàm in has tantas abominationes, in has tam fœdas for- nicationes incidiſſe te viderem.) Sed quid faciam? Loquar an tacea? Loqui pudor prohibet: tacere dolor non permittit. Quinetiam grande fuerit ſcelus, tacere, quod loqui Deus præ- cepit, dicens: Noras fac Hieruſalem abominationes ſuas. Quamuis te potius alloquar Pin- Zouia, quæ, quod ſine lachrymis referre non poſſum: in patria mea plurimis peſtiferum virus tuum afflauiſti. Nam patriæ meæ tam ignominioſum nomen tribuere nolo: cùm ſint multo plares in ea, qui vel maximè veſtras iſtas abominationes execrantur. Confregiſti Pinzouia iugum meum, dicit Dominus: Rupiſti vincula mea,& dixiſti, Non ſeruiam: Non ſeruiam Papatui: Non ſeruiã Eccleſie: Non audiam illam: Patres, Concilia, vetuſtatem, flocci non faciam. Quid ex eo conſecutũ eſt? Proſequitur Dominus. In omni colle ſublimi,& ſub omni ligno frondoſo, tu prolternebaris meretrix. Audin tu Pinzouia, quid factũ ſit de te, po- ſteaquam cõfregiſti iugum Eccleſiæ: rupiſti vincula Papatus: nec amplius illi ſeruire voluiſti, quem ex eo fructum tuliſtit Facta es meretrix, dixit Dominus. Vbicunq; vidiſti collem ali- quem fublimem, aut lignum frondoſumribi tu proſternebaris meretrix. Nihil nũc dicam de domeſticis tuis amatoribus: deque finitimis Picardis: de iis tantum ‚qui longiuùs à te diſsiti fuerunt, verba faciam. Viſus eſt aliquando tibi collis ſublimis,& lignum frondoſum Stancarus, de quo magnam opinionem ſcientiæ conceperas: ſtatim in illo colle ſublimi, & ſub illo ligno frondoſo tu proſternebaris meretrix: totam illius voluntarti te permiſi- ſti: quicquid ab illo dicebatur, tanquam Dei verbum adoraſti. Quid autem paulò poſt factum eſt? Quæritur hoc ipſe, qui ſo Paulo Apoſtolo æquiparat: quod ſicut poſt Pau- li diſceſſum à recta fide Galata defecerunt: ſic tu poſt ipſius diſceſſum opera Pſeudo- euangelicorum in Arrianiſmum,& Eutichianiſmum es retracta. Hoc eſt amatoris tui, ſub quo te proſtrauiſti, de te iudicium. Conſtat ædendam tu Pinzouia curaſti: quod cùm Stancarus publicam diſputationem expeterer, de dogmate, quod in dubiũ apud vos vocabatur: miniſtri tui cum ſuo Superintendente diſ- Putationem hanc refugerunt: quod ſæ certos eſſe dicerent„ita rem habere, ſicut ipſi do- cerent: quodque cùm eſſet ipiorum de mediatore ſententia, miniſtrorum Eccleſiarum quarundam, adhærentium doctrinæ ſuæ, calculis approbata, Stancari verò reiecta: fas non eſſe putarent, reiectis eorum iudiciis nouam diſputationem ingredi. Cùm tamen in- tereà velint: vt quibus de Capitibus doctrinæ Chriſtianæ totius orbis Chriſtiani decreta interceſſerunt: ea rurſus in dubium reuocentur- Itaque condemnaſtis eum in auditum, li- bros eius Vulcano corrigendos tradidiſtis: forraſsis idem de ipſo factura eras: niſi marurè ſibi fuga conſuliſſet. Scribit autem idem Stancarus, miſfiſſe vos pro conſilio ad Tigurinos& Geneuenſes, qui vobis Arrianã, Eutichianam, Appollinariſtarũ, Timotheianorum, Acepha- lorũ, Lheodoſianorum, Gaianitarũ,& Marcarianorũ hæreſes pro fide Catholica remiſerunt, ĩpſi etiam inter ſe pugnantes. Corã his quoq; tu proſternebare meretrix. Venerunt ad te po- ſtea Blandrata, Lyſinamimus Galli: quidam Georgius Niger, qui minorum eſſe Patre filium aſſerebat: In his quoque ſublimibus collibus, ſub his lignis frondoſis tu proſternebaris me- retrix. Venit poſtea Gentilis quidam perſonatus Eunomianus, qui gentilem vt te face- ret, vel vr Iudaiſmum porius induceret, proximeè ſecum trahentem inter cæteros comi- tes Gentiliſmum ſiue Paganiſmum, Catholicam& Orrhodoxam Eccleſiæ doctrinam de ſanctiſsima Trinitate non eſt oppugnare veritus, atque vt Chriſtum negares auctor PPp 2 tibi verè terre- autem ex hiſtorica narratione, quam —————— Fundament fes dei Trinitarii conuellauss. fatanaſii ſyma bolum. Abominationts in Polouia graſ⸗ ſantes deflentur. Hiere. e Eʒec.is. Pinouid. Ad ꝑ inxouiam Apoſtropbe. Hiere. 2. Pinouienſium f ornicatio. Stancarus collis ſublimis Ein: zouiæ. Gal. 1. Heretici de ſuoꝛ rum iudiciis iu⸗ dicare nolunt⸗ Ftancari libri exuſti Pinaouiæ. Blandrata. Hſmamimus. Niger. Gentilil. ———— I VDICIVM ET CERNFV KRA tibi fuit. In hoc quoque colle ſublimi, ſub hoc ligno frondoſo tu proſternebaris meretrix. Ochynus. Venit ad extremum Ochynus, nuper admodum ab Helueriis pulſus, qui diuerſa quidem ra- tione: ſed minimè tamen a Gentile diuerſa docuit. In hoc quoque colle ſublimi, ſub hoc li- gno frondoſo tu proſternebaris meretrix. rnimicus& de Sed paulò plura de Ochyno dicere libet: vt qui vir ſit iſte: ſmul quã ſit hæc turpis tua for- Tne e nicatio, cognoſci poſsit ab eis, qui fortè non ſatis adhue habent eum perſpectum. Vbi Pſal- Pſal. S. mi locum illum enarrant Hieronymus& Auguſtinus. Vt deſtruas inimicum& defenſorem, ſic enim legit Auguſtinus. Inimicum& defenſorem, ſiue vltorem, hæreticum intelligi vo- Ochyniaſtur. lunt. Qui cum nequiria ſua fidem& Eccleſiam Chriſtianam oppugnet, defendere tamen eam aſsimulat. Ipſiſsimus hic eſt Ochynus. Eſt enim idẽ inimicus& defenſor. Nec vllo tem- pore magis inimicus, quàm quo ſe maximè ſimulat eſſe defenſorem. Vix vnquam ſana do- ctrina, quam Eccleſia Catholica profitetur, hoſtem ſibi magis habuit infeſtum, quàm hunc, qui tamen interea ſibi partes illius defendendas ſumit vltrò: verùm ita defendit: vt facilè ne- quiſsimum præuaricatorem agnoſcere licear. Nihil eſt neceſſe recenſere ſingula: foret enim id nimis longum: ſed pauca tamen breuibus attingam. De Polygamia Dialogum quendam edidit, in quo, quibus poteſt fortiſsimis argumentis, quendam illam approbantem, ſe ve- r0 Eccleſiæ doctrinam tuentem inducit: Qua quidem in re, ſe talem defenſorem præſtat: vt ludere potiùs cùm aduerſario, quàm ſeriè rem agere videatur. Haud aliter enim, quàm ſi victus eſſet, argumentorum illius vi: concedit ad extremum, quod ille vult:& vt id faciat, monet, ad quod eum Deus impellit. An autem magis fidum defenſorem agit in eo dogmate tuendo, quod vnum eſt de præcipuis fidei noſtræ capitibus, quo Sanctam Tri- nitatem& eſſe,& adorandam eſſe, Chriſtumque natura Dei filium eſſe Catholica profite- tur Eccleſia: ipſa præfatio, quam ei Dialogo præfixit, ſatis indicat, qua fide rem agere pro- poſuerit. Narrat enim ſe propterea Dialogum hunc ſcripſiſſe: quod ſuſpectum eum habe- rent nonnulli, quaſi non crederet eſſe Trinitatem. Cæterùm ita ſuſpicionem hanc diluit in iſto ſuo Dialogo: vt ſi quis dubitaſſet antea, quod Sanctæ Trinitatis infeſtiſsimus hoſtis ſit: lecta eius defenſione dubitare deinceps non poſsit. Itaque cum eſſet ſibi conſcius eius rei, pluribus verbis in præfatione purgat ſeſe, ſi non tanta vi probatam à ſe, defenſamꝗque eſſe Trinitatem, quanta debuerit, ſi locos& argumenta, quæ contrà ſunt adducta per ſe ie- Tather fmin iunè refutata eſſe quiſque dixerit. Secutus autem eſt is exemplum Lutheri. Nam ſicut Lu- Oenus. therus de ſacrificio Miſſæ Satanam ſecum diſputantem ac multos locos,& argumenta pro- ferentem inducit, quibus eam in contemptum adducat:& vt abrogetur perſuadeat, ſic& hic facit in dogmate de Sancta Trinitate, quam in Dialogo quodam, idem, qui Miſſæ ſacri- ficium ſpiritus grauiter oppugnat: ſimul& Chriſti diuinitatem,& ex Orco reuocat om- nia, quæcunque velà Praxea, vel ab Arrio, vel ab Eunomio, vel ab aliis hæreticis pridem al- vidlus ochymus lata, non ſemel ſunt in Oecumenicis Conciliis condemnata. Quorum præiudiciis cùm vi- conciliorũ autfo&ᷓtum eſſe videret aduerſarium, auctoritatem eorum, quin& ſanctorum Patrum eleuat, nec ees d his armis cum aduerſario congrediendum eſſe cenſet, neque præter ſcripturarum auctorita- tem valere quicquam vult: nec aliquid ſę præter illas,& Symbolum Apoftolorum recipe- re profitetur. Cumque reliqui Sanctæ Trinitatis hoſtes Nicænum quoque Symbolum ad- mittere ſe profiteantur,& hoc iſte reiicere videtur. Itaque cum ad pugnam ventum eſt: ni- hil aliud, quàm ludos quoſdam agit,& quamuis aliud præ ſe ferat, oppugnare tamen potius Eccleſiæ dogma, quàm propugnare videtur. Neque verò contentus fuit in hoc dogmate ta- lem ſe præſtitiſſe, longius etiam progreditur. In penultimo Dialogo Philoſophum quen- dam inducit, qui ſe religionis omnis expertem palam profeſſus, non ille quidem prorſus Deum eſſe negat, quem primum eſſe motorem concedit, ſed eum nec adorandum, nec ab Nec alorandum eo præſidij quicquam expectandum eſſe docet. Scripturarum etiam, quas Canonicas voca- Deum nec preſie mus,& quas eſſe diuina quædam oracula certò perſuaſum habemus,& veritatem& au- erpu arrh ctoritatem vehementer oppugnat. Cui contradicit quidem Ochynus in ſpeciem: verum ſi eduut quis& hunc,& alios Dialogos omnes diligenter excutiat: quod à me non ſine magna mo- eredit in penulii. ¶. mo Diaiago. leſtia factum eſt: non aliud eum credere videbit: quàm quòd ſpiritum& Philoſophum lo- quentes inducit. An autem ſuper hae impietate tanta, terta non inhorreſcatan cœlũ etiam ipſum non obſtupeſcat?. Regreſbio ad Iàmne vides ô Pinzouia, quorſum tibi res ad extremũ redierit. Euangelij tuĩ perfectio& Apoſtrophe. progreſsio Epicureiſmus eſt,& Atheiſmus. Dixit aliquâdo Protagoras, no liquere ſibi num &ſſet aliqua diuinitas: adeò viſum eſt hoc Atheniẽſibus nõ ferendũ, vt& ipſum è ſuis finibus Pinzouia magis expellerẽt,& in concione libros eius, in quibus iſta cõtinebantur, exurerẽt: Iu verò Pinzo⸗ quam aiben uia, quẽ expulerunt hæretici, qué nec ipſi ferrent Ethnici: qui ſacra ridet omnia, qui Chriſtũ Snla. Deum filium,& adorandã Trinitatem habet ludibrio: qui Deum nullum prorſus credit& eum naſo ſuſpendit adunco:in iſto colle ſublimi, ſub iſto ligno frondoſo tu proſternebaris Eech. cap. 1.·lo: meretrix. Fabricata es 6 Pinzouia lupanar tuum in capite omnis viæ,& excelſum tuũ eciſti cus pinouie ac in omni platea. Nec facta es quaſi meretrix faſtidio augens preciũ: ſed quaſi mulier adultera, commedau. quæ ſuper virũ ſuum inducit alienos. Omnibus meretricibus dantur mercedes: tu zute ii iſti eciam cum ex BoëmiVee os:cum Cen tio eüuean Dicriti dorn vos ltra term Ciminmolar qum miſerant vnt Lylmann polkequam a ne te docuer vero ſi quxſtu men id fuiſſet. n: quando ſuj tur. Donabase Corcyra.In ec num. Propters eſt astuum: per ldola abo congtegabo ou verfis, quos od um eis:& viq wein languine molientur prol ri& derelinq lihabüt elp reiuäicaine nlsego no Patta mea m. beoreverenti nsqpiſqhes Inqpämaud oimcom pr put eto,qu eos pexceſer nec ynquam Iorumexcid & conſeru finitine gel 0 ope contene lateque pat gno adiunx tutibus mul Prorſus alien cru ilo man Ills ergo, fui uaannuncian que edas, u cum pan Darttidus N PwI l Wey drorſus. Opdug af 1d,d A)dn. teinia t 1 orem. Vix Dre.ling 2 dadunfsn rumira 8 2 AMnacctenk e Kenleere ſund, 3 ugll A Vo 12 üjsmadiog 9p unIIlan apd 8 lam ayrada i 3 3 Hledden ceela 1’ Pr. Haudalten num auod lles hmm efenlan 4 dicdus, auo K. lflüumele(cha a düi qufts 4 :guod ſäſpecan a niaſuſpiconem! a Innits inkeiſt a ue cum eſet dit a prodztm t,t d conna ſuntalin if dlum Luthen.N d ltos locos, Arx i rabrogetotpet 8 odam, dem, ſi 1 em, K ex Onl n elad dühan) Cuommpteil i mctorum Pari 5 retet ſciptural af nbolum àpotd a rnum quoqes i nac goge ⁵* Ugnate N 5 6 erat, oppugi tentus fultmit Dulogo Pl 4 le4 us, Vol il d ſeum leraiut Kt 98 eium us, 1 tubems, Ö d Ochrocsing 8. vodd menon lpiinm- l nhoneic 1 let 4 17„ fotagols 1 1 25 K e endl, 1 u 1 „ℳ erurete- 10 Dn icetol r 1 20,.50“ umuübij ] 177 ui 15 iu 5 4„ Ä3 cüſedgh a 1 uGelc 1 DE ADOR A N. IRTN I T. diſti mercedes cunctis amatotibus tuis,& donabas eis: vt intrarent ad te vndique ad forni- candum tecum. Factumꝗ; eſt in te contra conſuetudinem mulierũ in fornicati Et poſt te non erit fornicatio: hoc eſt, deinceps omnis fornicatio tui collatione leuior exiſti- mabitur. Nam& tuliſti filios tuos, ait ominus Deus:& immolaſti dæmoniis ad deuoran- dum. Quid autem horum, quæ per Ezechiélé dicit Dominus: non rectè quadrat in te Pin- zouias An tu nõ ædificaſti lupanar? An non abominabilem ſeciſti decorem tuum:& diuiſiſti pedes tuos omni tranſeunti:& multiplicaſti fornicationes tuas? Nam non ſolum fornicata es cum eiuſdem gentis hominibus, de quibus hoc tempore nihil eſſe dicendũ putaui: verum- tiam cum exteris, qui vel ex Italia, vel ex Callia, vel ex Heluetia, vel ex Germania, velex Boéëmia, vel ex Morauia pulſi nonnulli, proſcriptiq́ue fuerunt, cùm Stancaris: cum Blandra- tis: cum Gentilibus: cum Lyſmanninis: cum Statoriis: cum Georgiis: cum Ochynis:& ne- ſcio quibus aliis fœdiſsimis hominibus. Vt& illud impletũ ſit in te, quod eſt apud Eſaiam, Dilexiſti dormientes tecum:& mulriplicaſti fornicationem tuam cum eis:& miſiſti lega- tos vltra terminos tuos:& humiliata es vſque ad inferos. Et quodeſt apud Ezechiélem: Cuùm immolarent filios ſuos Idolis ſuis, miſèrunt ad viros venienres de longè, ad quos nun- cium miſerant. Itaque ecce venerunt: Ecce venerunt Blandratæ, venerunt Gentiles, vene- runt Lyſmannini: venerunt Ochyni: ecce quomodo per eos humiliara es Vſque ad inferos: poſteaquam adorandam Trinitatem blaſphemare& Chriſtum naturà filium Dei eſſe ne- gare te docuerunt. Quid enim iam ſupereſt impietatis, quod ab illis non hauſeris. Deinde verò ſi quæſtum aliquem ex hac fornicatione tua feciſſes„quamuis turpe, tolerabilius ta- men id fuiſſer. Nunc autem, non fuit ſimplex hæc tua fornicatio: ſed ſicut mulier adul ra: quando ſuper virum ſuum inducit alienos, mercede conduxiſti„qui tecum fornicaren- tur. Donabas eis, vt intrarent ad te, ex omnibus ferè partibus orbis terrarum, etiam ex ipſa Corcyra. In eo, quòd dediſti mercedes,& mercedes non accepiſti: factum in te eſt contra- rium. Proptereâ meretrix audi verbum Domini. Hæc dicir Dominus Deus 4 eſt æs tuum:& reuelata eſt ignominia tua in fornicatione tua, ſuper amatores tuos,& ſu- per Idola abominationum tuarum in ſanguine filiorum tuorum, quos dediſti eis. Ecce ego congregabo omnes amatores tuos, quibus commixta es,& omnes quos dilexiſti cum vni- uerſis, quos oderas: Ecce congregabo eos ſuper te vndiq;,& nudabo ignominiam tua 3 3 ationibus tuis. 7. 18- tuam co- ram eis:& videbunt omnem turpitudinem tua. Et iudicabo te iudieiis adulterarũ:& dabo te in ſanguine furoris& zeli:& dabo te in manus eorum:& deſtruent apanar tuum:& de⸗ molientur proſtibulum tuum:& denudabunt te veſtimentis tuis„& auferent vaſa decoris tui:& derelinquent te nudam, plenaḿ; ignominia. Et adducent ſuper te multitudinem:& lapidabũt te lapidibus:& truncabũt te gladiis ſuis,& comburent domos tuas igni:& facient in te iudicia in oculis mulierũ plurimarum:& deſines fornicari:& mercedes vItrà non dabis. His ego non meis, verùm Domini mei verbis Pinzouia am alloqui malui, quam te Patria mea mihi chariſsima. Fecit enim hoc pietas erga te mea,& quam parenti meæ de- beo reuerentiam, vt hoc te tam turpi nomine non eſſe compellandã exiſtimarem. Sed quo- tus quiſque eſt, extra Regnum hoc præſertim, cui Pinzouia nota ſit, qui vel nomen illius vnquàm audiuerit? quod eriam in ipſo regno ſatis eſt obſcurum. At Poloniæ nomen fuit olim cum primis celebre, propter multa domi, forisque fortiter& præclarè geſta: præci- puè verò, quod poſteaquàm per ſanctos Apoſtolos tuos Adalberrum& Stanislaum,& qui eos præceſſerunt, vni viro Chriſto deſponſa es: ſemper illi te virginem caſtam exhibuiſti: nec vnquaàm ſerpentis aſtutia ſenſus tuos corrumpi paſſa es: nec à fimplicitate tuorum ma- iorum excidiſti: ſed quam ſemel fidem ab illis tibi per manus traditam accepiſti, in ea tuenda & conſeruanda, cumprimis te fortem& conſtantem oſtendiſti: quinetiam vt aliæ quoque finirime gentes, in eadem qua tu fide, eidem vni viro Chriſto deſponderentur: omni ope contendiſti& elaboraſti. Nondum enim interceſſerunt ann lateque patentes Lithuaniæ terras, Chriſto primùm copulaſti, gno adiunxiſti. Cuius magnum Ducem VVladis rutibus multis inſignem, i ducenti, cùm longsè, deinde tuo quoque Re- aum lagellonem, aliis quidem vir- verum Idololatriæ tamen deditum,& à CHRISTI fide prorſus alienum, ob hanc ſolam cauſam tibi Regem elegiſti: vt ipſum vnà cum Dau- catu illo maximo CHRIS TO lucrifaceres. Huius igitur tantæ tuæ pietatis& religio- nis ergò, fuit olim nomen tuum in orbe toto Chriſtiano longè celeberrimum. Fides tua annunciabatur in vniuerſo mundo. Nunc propter iſtas tantas abominationes, tam- que fœdas fornicationes, nihil eſt nomine tuo 1 agis infame. Scio quòd magna tibi fit in- iuria, cum paucorum crimen ad nationem refertur vniuerſam. Conſtat enim quòd multis partibus plures fint, in omnibus ordinibus Regni, qui cui ſemel deſponſi ſunt, caſtam ad- huc ſe virginem exhibent CHKTIS TO: nec à ſimplicitate maiorum ſuorum exciderunt: quibus etiam eſt mortis inſtar, i gen- lam. Sed quid vis patria mea dulciſsima: Pinzouiæ no- men prorſus apud exteros obſ di dam turpem murunt macl . blcurum, neque mas an fœmina ſit, quiſquam ſcire laborat. Quicquid abominationum& fornicationum eſt in eo lupanari: in Polonia id eſſe per- PPp' 3 uulgatur. —— ¾ꝗ— uia effuſum Externi fornica⸗ tores Pinaouiæ. Pinxouiæ pro in⸗ explebili fornica tionis ſtudio pœæ- na prædicitur⸗ Quùòm ſiadioſæ olim fuerit Pola nia religionis&* pietatis? Pinxouiæ nomes obſcurum. Lithuania Chri⸗ Hlum recepit. Pbladiſl. Iagel: 70. Rex. Rom. l. Poloniæ iniuria- Polonorum igno: miniæ apud ex- teros eſt cauſd⸗ 4 Sinxouid — Polonia ſentina E ahlam hære⸗ ticorum, etiam ab hæreticis ap- pellatur. In conuentu Po-⸗ ſiaco Beaa ivno: miniam innſsit Polonis imme: r16. Michabl Fabri- gin5. &laſphemiaßeaæ Valent. Herbor- g 45 Epiſco· Præ: miſl. Orator ad Concil.Trident. Bexæ inipietas. Lepidè dictmm in Bexam. Guiſius Dux in- zer feclus Bezæ miniſterio. Poltronus à Be- za inter Mariz)⸗ res relatus. IVDICIVM E T CEN SVRNA uulgatur. Polonia dicitur àC HRIS TIfide deſciuiſſe:& à ſimplicitate maiorum ſuorum excidiſſe: Polonia modò cum hoc, modò cum illo fornicari,& quaſi mulier adultera, ſuper virum ſuum alienos inducere, ac ſuos amatores ſubinde mutare, palam renuntiatur: Polo- nia legatos etiam ſuos ad viros de longè venientes mittere,& eis mercedé dare: vt intrent ad eam vndique ad fornicandum, affirmatur: denique Polonia ſentina quædam& Aſy- lum hæreticorum omnium, ab ipſs etiam hæreticis appellatur. Quòd ſi mihi non credis, lege præfationem, quam ad quoſdam viros nobiles in hoc regno ſeribens, reſponſioni ſuæ contra Stancarum Simlerus Tigurinus, neſcio quis, præfixit: quam etiam habes in ma- ternam linguam conuerſam. Quæ maior turpido? quæ poteſt eſſe maior infamia, quam ſit hæc? Fuit ante triennium Poſiaci conuentus habitus, in florentiſsimo quondam Galliæ regno, qui maiorem illi, quàm facilè crei queat calamitatem attulit. Nouo more quodam,& hacte- nus apud Catholicos inaudito, fuit actum in eo de cauſis ad religionem pertinentibus- Aderat ibi Theodorus Beza, qui, cùm præſens adeſſet Rex puer,& Regina mater, cum Epiſcopis ac Regni proceribus plurimis: auſus fuit blaſphemam vocem hanc emittere: tam diftare Chriſti corpus ab Euchariſtia, quaàm cœlum à terra. Quæ tanto cunctorum fremitu excepta fuit: vt is vehementer perculſus propemodum exanimaretur. Cùm ad alteram col- larionem, aliquot pôſt diebus ventum fuiſſet, idem Beza, quò maiorem ſibi conciliaret au⸗ ctoritatem, fortaſsis etiam, vt auditorio, quod erat ampliſsimum, atque nobiliſsimum, ter- rorem aliquem incuteret, ibi ſe ſtare iactabat, nomine Heluetiorum, Germanorum,& Polonorum. Non dixit ille nomine Pinzouienſium, ſed Polonorum. Cùm tamen ſi quod ea de re mandatum habuit, non à te patria mea cariſsima, fed à ſolis filiis deſertoribus, à Pin⸗ zouienſibus habuit. Nam tu Poſiacum illum conuentum, pro tali nunquam agnouiſti, cuius te iudicio ſubiicere velles, quacunque tandem de re. Nam præter Pontificem& Regem tuum, nulli te mortalium debere ſubiectionem profiteris. Quod etiam palam es teſtata, miſſo ad Oecumenicum Concilium, quod fuit auctoritate Pij Quarti Pontificis Romani, ſub illud ipſum tempus Tridenti congregatum, Oratore, viro non magis maiorum ſuorum, quam ſuis ipſius virrutibus illuſtri, Valenrino Herborto Epiſcopo Præmiſſienſi, qui ſic& Regis& Regni perſonam in eo loco ſuſtinuit: vt amaretur ab omnibus& omnium calcu- lo vehementer probatus inde diſcederet. Nunc vide quam hoc honeſtum tibi fuerit, in eo Regno, cui tu ſubiectionem debes nullam, quendam ſe iactaſſe, quod ibi nomine tuo ſtaret. At, qui vir fuit ille? Sicut is qui miſſus eſt à te, cum aliarum virtutum, tum continentiæ lau- de, præ cæteris eſt inſignis: ſic ille vitam ſuam omnem in luſtris& ganeis,& in omni genere libidinis traduxiſſe, fide dignis teſtibus perhibetur. Ac indicat hoc etiam Epigrammatum liber, per eum editus ac typis mandatus, in quo Catullos, Tibullos& Martiales, laſciuia, petulantiaque ſua, ſi non ſuperare, ſaltem æquare videtur. Qui cùm in conuentu illo ea verba pronunciaſſet, quæ paulò anteè commemoraui, tam diſtare Chriſti corpus ab Eu- chariſtia, quàm cœlum à terra, lepidè quidam è ſodalibus eius dixiſſe fertur: Quomodo credat eſſe Chriſti corpus in Euchariſtia: qui vix in cælo Deum vllum eſſe credit? Cuius etiam nefarium facinus, ad aures tuas procul dubio peruenit, quemadmodum ducem il- lum fortiſsimum,& eundem pietate præſtantem Guiſium, qui dum prælia Domini præ- liabatur in Galliis, cum alia ratione vinci non poſſe videretur, ſummiſſo ſicario, non ma- gis nomine, quàm re ipſa Poltrono, per ſummum ſcelus, proditoriè confodiendum cura- uit. Nec ſatis habuit, hoc tantùm facinus patraſſe: verumetiam edito libello parricidium hoc defendere, laudare, tituloque pietatis ornare veritus non eſt. Quin& inſidiatoris il- lius, tam horrendum flagitium, cum facto Moyſis qui Rgyptium,& Dauidis, qui Goliath interfecit, comparare:& cùm quod meritus erat ſupplicium, de ſcelerato ſicario ſumptum fuiſſet, Poltronum inter Martyres referre non dubitauit. Poteſt ne ſcelus aliquod atrocius cogitari? Sed maius etiam aliud audi. Non fuit ille contentus, tam immane factum par- ricidæ laudaſſe, verumetiam alios ad imitandum illud eius exemplo accendit: ac fas eſſe docet fallere figem: heris inſidiari,& eos quoquo modo tollere: iuxta illud, Dolas an uirtus, quis in boſte requirat. Sic ille quod nulli quamlibet barbari latrones fecerunt vn- quam, inter perfidiam& ſtratagema, nihil vult intereſſe. Grande facinus eſt corrumpere ſeruum: ſubornare percuſſorem:& pacta mercede ad ſcelus impellere:& eſt res exempli peſsimi, maximoque cum publico periculo coniuncta. Nam cuius vita poterit eſſe tuta, ſi neceſſe fuerit etiam à domeſticorum inſidiis metuere? Sed quantò grauius crimen eſt: rantum hoc latrocinium opinione religionis confirmare? Factum eſt hoc à Beza. Ta- men hoc tale monſtrum, tot ſtupris, adulteriis, ſacrilegiis, paricidiis infame, ſtare ſe di- xit in conuentu Poſiaco Polonorum nomine. Quid ad exiſtimationem tuam, patria mea cariſsima, tibi turpius accidere potuit? Talem à te procuratorem conſtitutum eſ⸗ ſe, qui coram eo Rege, cui ſuhiecta non es, coram tot Regum& Principum oratort- bus, coram flore totius Galliæ cauſam tuam ageret? An illud iam eueniſſe ribi non vi-= des, quod per Ezechiélem Prophetam Dominus fuerat comminatus? Congregabo vnnes amatoret Acaxon e mirttent,qll Ilsrsßonla ſwulitlecta iequinetiam Nou- eamodo ngi latedi quantam Intal etiam tacente lebri conuentt Quis auten nulli magis vn modum in or & Ceneue, giſtratus ciuit nullum vt inte thomagum oc cendit: curiæ. bosr alio ritu:a ſnodum riſu Wwiuerſifratres das concurtere piticamenim Tadus perſon mies.Nexe Kare paii nullas nodili runt. R com jnkendslimo ſat oülne, catl lunt: y rationem pr tobediren terent, De eſſe minuse Patrum ord quos rectiu- Verumd congregatun nano, quot, autem& hi, nullum yr eis 1 wiſerit Or. micrin etiam 00l Ofe gregatum: Uod ige d ldem vtri OQlOC) 2. wodi ſeritate Dmaorem äbi m um acuenodh e venorn, Cec onorm. Cum m lolssdlusdelet in b, tahnonqum; an tatet Dontic 1 dod eiam l g Wn bont d non mags md copo Pramillt ,i whoneſtumt quodibipod s rutum, tumcd u. & gne, a t hoc etiam an bullos K Mr 8 Quicäm inch a lſtare Chrlli in s dixiſſe fetd) um vlumeſe* cuemadnod i cui cumpteli 3 ſummilo ba 0 ſummilb oditorſeconoh i iamedto lb- „. Cict 1 1* 4 gum, X Daudh 5 de ſceeratot A teſt neſcellöa 6. tamn Inca. *; 7 e „af e exern 04 2 4 1.NTa tollere:lUne el dommds Kd 21 DE ADORAN. TRINI T. 36 amatores tuos, quibus commixta es:& omnes quos dilexiſti, cum vniuerſis quos oderne & congregabo eos ſuper te vndique:& nudabo ignominiam tuam coram eis:& videbunt omnem turpitudinem tuam. An in illo celebri conuentu, vbi bona pars orbis totius Chri- ſtiani præſens aderat, non fuerunt congregati amarores tui? non fuit nudara ignominia tua? non viderunt omnes turpitudinem tuam? Sat ſcio minimam eius rei culpam eſſe penes te, nam ſi fuit Patronus conſtitutus Beza, non à te, ſed à paucis aliis nimirum Pinzouienſibus fuit procurator conſtitutus. Sed intereà tamẽ tua fuit ignominia, tua fuit hec turpitudo. Po- Concilis quorun- lonorum Patronum eſſe palàm ſe iactabat monſtrum illud tot flagitiis infame. Quo ſi Ppa- dans polonor 2 trono fuit vſa Pinzouia, fuit revera dignum patella operculum. Nam tale Euangelium. enen alium habere Parronum non merebatur. tiia ignominiæ Sed nec de nihilo tamen eſt, quod in tam celebri conuentu, tuum ſè eſſe Patronum ia- he Ooloniæ ctabat Beza. Nam cùm quidam ex ordine equeſtri conſulerent ſub mole Beelzebub Deum Sa 7 Accaron:& nunc ad Tigurinos: nunc ad Geneuenſes: nunc ad neſcio quos alios nuncios mitterent, quaſi non eſſet Deus in Iſraẽl, à quo rectius conſilium peti potuerit, ferebãtur ab ällis reſponſa, quæ Magnificis, Generoſis ac Nobilibus Dominis Polonis ſcribebantur: quæ ſimul vt lecta ſunt: haud aliter quaàm ſi diuina quædam eſſent oracula recipiebantur à mul- tis: quinetiam typis in ipſa Regia, quæ caput eſt regni, ciuitate Cracouienſi mandabantur: Heſpaſe Geaeues Non ea modò lingua, qua ſcripta fuerunt, verumetiam in linguam vernaculam tranſlata, ac ſum cracaui tys longè, lateq́; pasſim in orbe Chriſtiano ſpargebantur: quæ cùm ab exteris quoq; legerentur: pis excaſa. quantam infamiã nomini tuo attulerint: quàm turpem tibi fornicationis notam inuſſerint: etiam tacente me, coniicere facilè potes. Ea res animum addidit Bezæ: vt auderet in tam ce- lebri conuentu, quod ibi nomine Polonorum ſtaret, ſe iactare. Quis autem eſt, qui non obſtupeſcat, viros Nobiles, ab his populis conſilia petere, quibus nulli magis vnquã infeſti nobilitati fuerunt? Cuius, quę ſit apud Heluetios ratio,& quemad⸗ modum in ordinem omnes coëgerunt, extirpata nobilitate, non te fugit proculdubiò. Sed iuser Nabalam 8 & Ceneuæ, ſimul vt ibi regnum ſibi Caluinus vſurpauit, Principis iugum excuſſum: Ma- plebeñ diſerimẽ. giſtratus ciuitate pulſus:& de equeſtri ordine idem eſt, quod apud Heluetios conſtitutum, here eee nullum vt inter Nobilem& Plebeum diſcrimen habeatur. Itidem cùm Lugdunum& Ro- a,denr dDth. thomagum occupaſſet ſecta hæc, Magiſtratus eiecit: iudiciorum ſubſellia fregit: tabulas in- H1ereuiei nohilũ cendit: curiæ nomen abrogauit: in eo ſeniores duodecim pro iudicibus ſedere:& aliis legi- räss eher, 4 bus: alio ritu:alia veſte: alio pileo iudicare voluit. Cabilloni verò, conuentu, quem appellare ¹"“- ſynodum viſum illis fuit, habito, decretum ab illis eſt& cõſtirutum: vt cùm primum liceret, Vniuerſi fratres coniunctis viribus ad tres orbis terrarum peſtes ſiue quiſquilias exterminan das concurrerent: nimirùm Pontificiam Eccleſiam, Nobilitatem,& Iuris diſciplinam. Pa- piſticum enim eſſe,& à pura religione penitus alienum: vr quidam in Repub. dignitatum Sradus, perſonarumꝗᷓ; ordines, ac diſcrimina ponerentur: quandoquidem Deus cunctos ho mines: Rege vno dempto(hunc enim ad aliquod tempus excipiendum putauerunt) pote- ſtate pari& iure optimo eſſe voluiſſe. Itaque non ita multò poſt, in Matiſconenſi folo non- nullas nobilium virorum ædes, ipſi clientes eorum, huiuſce Synodi opinione imbuti, dirue-. runt:& complures exuſſerunt. Et ab illis iſti conſilium in cauſa ſalutis petere malunt, quos Nohiles quidam infenſisſimos eſſe nobilitatis hoſtes exploratum habent: quàm ab his, quos, cùm ex eodem poloni ab hoſti ſint ordine, fratres ſuos appellant: propter paternam verò ſolicitudinem, in cuius partem vo- ea hee i cati ſunt: vt eorum tanquam librorum ſuorum ſaluti proſpiciant:& vt peruigilent: quaſi iebr.. rationem pro animabus ipſorũ reddituri, Patrum eos appellatione dignantur. Quibus etiam vt obedirent& ſubiacerent:& ſi quid oriretur ambiguitatis, ex eorum ore legem vt requi- rerent, à Deo præceptum eſt. Sed fortaſſe, parum eis idonei videntur, ad quos referant eſſe minus exercitatos in lege diuina perſuaſum habeant. Atqui ſi vnquã anteà, nunc in iſto e dois w Patrum ordine reperire non paucos licet in Polonia, viros doctrina, pietateq́; præſtantes, ad Ser quos rectius, quàm ad illos filios alienos de dogmatibus referre potuiſſent. Verùm demus hoc illis: quòd quantam ab eis ipſi requirunt, doctrina non abundent. At congregatum nuper Tridenti fuit Concilium Oecumenicum, ad quod ex orbe toro Chri- ſtiano, quotquot in eo ſunt viri ſacrarum literarum doctisſimi, vocari venerũt. Vocati ſunt autem& hi, qui ſegregauerunt ſeipſos: data eſt illis fides publica, qualem expetiuerunt ipſi: nullum vt eis fuerit periculum pertimeſcendum. Res eſt adm eò miſerit Oratores Imperator: miſerint Reges omnes Cat! miſerint etiam Principes aliquot:à ſolis illis congregatum: vt morbis eorum aliquam a Heluetiis nulluns ‚quod Mala.2. iratione digna: quòd cùm ſuos holici, nullo prorſus excepto: wanne,. „quorum cauſa Concilium illud maximè fuerat u eccleſte maxir dferre medicinam poſſet: nemo prorſus miſſus me congregatum. comparuit. Quale autem eſt hoc per Deũ immortalem, ſi quis de dogmate dubitet, ad fidem Catholicam pertinente, quod in hæreticorum angulo quopiam, de eo doceri malit, quàm in Oecumenico,(quod Catholicam Eccleſiam repræſentat,) Concilio: cùm tamẽ æquè vt nos, iſti filij deſertores Catholicam Eccleſiam, non Tigurinam, neq; Geneuenſem in Symbolo 2 quod idem vtrique recitamus, credere ſe profiteanturè Sed non poteſt non eſſe verisſimu m, quod a veritate dictum eſt: Omnis, qui malè agit, odit lucem,& non venit ad lucem: vt non Ioan. PPp 4 arguan- 1V DICIVM ET CENSVRA nunn iünhe —. g— ſagnal . zevet em, vt manifeſtentur oper- hgha. arguantur opera eius. Qui autem facit veritatem, venit ad lie 3 vt m. n. nenspe 3 Aros i Treret:e perni eius, quia in Deo ſunt facta. Fures tenebras quærunt, quales i ti ſunt, qui non cor rupribilia 1 tiaturum Hænetici permi: 2 5 recioſo Chriſti ſanguine redemptas furantur,& à Chri becim ziaſi fures. aurum& argentum, verùm animas precioſo Ct Tſeuir vitlium& roſist er ſuos ſti ouili abductas mactant. Nolunt iſti ſapientiam audire, quæ mi de na Prnofſtir nls conl 1 8: ſes ulieri ſtultæ,& clamo- arionl m. 1 ent ad ſe tranſeuntes: ſed ſe mulieri ſtultæ,& clamœ ar menſam ſuam palàm:& milſit vt vocarent: Kos e e NAucr decone Prokerb. ſe, plenæq; lleiebris,Se nihil omninò ſciẽti,(talem enim Saiomon hæreſim depingit) dicko mo ſenhe 7. HPo 3 811- 1..„o N 8 ahtes 50 17 mM. Gis Inichtes præbẽr, quæ ſedet in foribus domus ſuæ: vt vocaret tranſeuntes p. r ris n, liäo D a 2„. 2. 7. Aorr- Pe ergentes in itinere ſuo. Quis eſt paruulus? declinet ad me. Et vecordi locuta eſt, Aquæ aamuise 1 4—... 8 1. 7 ders 1 ſunt,& panis abſcõditus ſuauior. Qunam alia re magis, quàm fſint Vecor- viuentesIn furtiuæ Folconrs ſen. Fdren vniuerſo, quam quòd ſtultam hanc mulierem, clamoſam, ſolum facinus des, orbi planum facere potuert nusrlo, qua 5. 3 b 1 1 122 I...— 75 28 8—— plenam illecebris,& nihil omninò ſciéẽtem audire, ac apud eam aquas zmeildeie baneso zrrirent . 89115 8..; Tioriri— æ b& manducare Mhue furtius ſconditos ranquã dulciores& ſuauiores, nunc Iiguri, nune Geneuæ 3 8 i demm . 2 7.—— A„ 1 te rA. Gaseio ei. luerunt, quam comedere panem illũ cœleſté, omne delectamentũ in ſe habentè,& bibere Linqurginta, e u te vinum, quod ſapientia Tridenti miſcuit: misſis ancillis ſuis: vt vocarent ad iiſuuDocui cum iocundita um, quod ſa à 1 rlcie 5⁸ 1 17 4 ia Ciuitatis, vbi publicè menſam ſuã propoſuit,& omnibus qui venerunt, grlico Reg arcem,& ad mœnia Ciuitatis, voi pub Nans eHcenLllis. GaOdclä is li d„ 2 † 9 14153 t fruendam dedit? Verùm eſt& hæc grauisſima peccati pœna. 8 1 8 Aaairde wenen .. 7 2 O 83„ Eſaie⸗ Eſaias: Excæcauit oculos eorum,& indurauit cor eoruũ: vt non videant oculis,& fe Sen auidiſpa 1..*.1.— 1„..-. 10 2 V 5 X£τ. 108 2 7 Luid imprinis corde& conuertantur,& ſanem eos. Nihil magis metuere v Aenthdefet eieere i lane inerditionen doſertorez moder⸗ quamne cõuertantur& ſanentur, ſic excæcauit malitia cor eorum. Itaq; Cotiſ ereendeene aduerlus illos, 7.„ 3 1... 3 5 1 te„ Eitn ehne ad Beelzebub, qui diuidit inter fratres:& ad miniſtros eius, quos opera Beelzebu inter ſe i peceraliue dinifos eſſe cöſſar: quam ad eos, qui, cuùm Deũ pacis& dilectionis colant, nulla de 13 enici Lꝛzumbid „* 52.„.„.. 1 2 ES O... ſunt magis, quàm vt ſeruent vnitatem ſpiritus in vinculo pacis. Hanc Kiäseen ve Wede ſerin duine ? le. 3 7122 ad hanc ne quando reduci poflunt: 19— aiunt, remisq́; fugiunt: hanc oderũrt cane peius& angue: ad hanc ne q p inere necaret ; 0 i c⸗ ſent s execretut mni ſtudio ſibi cauendum eſſe, cenſent. Neter. Pdornke nise— omn ifeſtius: quàm vt inficias ire quiſquam posſit, quòd inter Tiguri deceft Alf Txurini& Ge: Pitaurem Ehoomanife Tirse uan deind d ibus, graues admodum ſunt diſ- voluerit, qui b 3.. g raues—. 1 neuenſes interſe nos& Geneuenſes, de nonnullis minimè leuibus ogmatlbus, Bfeit aunetren e temlele qua3i fecento dißident. ſenſiones. Nam blaſphemias Caluini, qui mali fiue peccati Deum aCld 1 ge Tig rirt du conſilia fructuu ſorem,& qui docet abſoluta necesſitate fieri omnia, adeò ſibi non zeiee eſſe nri p veim iqui Libri Caluinia 5. auſtiseri ibris eius quibus eos tuebatur, ante duos an- 39 Tigurinis damna- tauerunt, vt hos illius errores, exuſtis etiam libris eius q Kactum eſle ſeumtis anin Reſie⸗ le forentislin e 1: at. Quod idem à Bernenfibus quoq; factum el 99 2 t exuſti. nos, publicè damnarent. Qu 1 atus eſt oſtendere poſteaquamin 5 oſteaquam vſtulatus ab eo fuit Seruetus, quo conatus eſt oſtendere,— bellus, quem ediderat, poſteaqua 1 See 30 in hac doctrina ſit, quod reprehendi me⸗ dlamitates nou e. i coer nuis nihi„ P 174 33 hæreticos iure gladij coërcendose e, quai 255 Aorltic prxlergamn toniſccis imn ritò queat, a rishne tamen ſimiliter eſt reprobatus. Wenihet Wabledi he L S anrs en 1 4 ,————„ gurll alll 1 zigarini eã calt- etiam de ipſo venerabilis Euchariſtiæ Sahadere debich aralein moac pang ehn ders ſins d vuino de Euchari⸗ 3..:— uòd Chriſtus in eo pr- 8. 3 ſiie gacrameno uenit. Quamuis enim conſentiant in hde ſenſus horum verborũ: Hoc eſt corpus meum: ver ania c Sere e t credi de cœena Dominica:& qui ſit ſenſus 1 110 non conuenunt. OPOTteEat Crédl 4 3. ſia. Nam cum inter Lutherum, qui crucem Nama Caluinus Lutheri hiceſt ſanguis meus, minimè leuis eſt inter eos controuertla. 5 3 dobac. Luinalii Tngesn , ſa. 4115..: 1 contende r. uIn 5 zeahe ſen in pane& ſub pane corpus Chriſti ſubſtantialiter& adin 3 le Sn zcfarſe Lne nſeni tent:ꝛam de Euch- 11221. 1 zort- et dilcept I1— d1— 3.— s exorta fui. Pl L. 9 ſ Sacrameuo qui ſignum tantum& figuram eſſe erdareidemee ſticueret: nec magis Lutheri quam dorst uru damnauit. inus l ſumpſit: vt iudicem inter Vtrunque is conlt! 1n. uunus HOc 1uinllr:. 3 lit, nouam& à ſeculis inauditam. Do- tes inanimas Zuinglij ſententiam damnauit,& ſuam quãdam attulit, nouam ẽ zunf 3 calmi ſemtemtia de II Bll) inũ in menſa propoſita, nihil aliud eſſe, quàm arrabonem& ſigillum, netine oſll Euchariſi. Sacra- cuit enim panem& vinũ m 1. 1 gr& ſtabiliens. Docuit autem fine ſerĩ lnter cxteras menio. omnes promisſiones à Chriſto nobis factas confirmans oritare. Cordis tamen ſui viſio- nenlis kpic (. jam ſuorum auctoritate. am pturarum, ſine Patrum, ſine collegarum eriam endebat: Qua quidem re non magis Lu- busbrbara hanc, tanquam diuinum oraculum recipi contendebat: Qua q 58 Hein lanCz aneln 77 Tigurinã offendit: quæ cùm VIricum Zuingliũ, tanquam Hierenim, therum, quàm ipſam etià ſcholam igurinã off 1. ic 1 ſt, quod eum reprehendere Calui⸗ dorun ko cœleſte numen aliquod colat, minimè ferendũ illi viſum e 5 Aenoginfone adſefe ke fi enr SaSſ ee 3 uctoritaté, nouà ſuam audere 5* anta fui s,& pręter omnè ſcripturarũ ac Patrum auctoritate, noua ſuam auderet 3 144 Se a flta n3 1 12 um ſir inter iſtos diſcordia quæ(malum) eſt hæc væcordia? qui ſtupors ſ e violzte. alis igitur cum ſit in quæL 2. ninionſt, que in ipſa fean haige inouien. væ- 1 3 482 d Schola Pinzouienſis, ab illis potius varietatem opinionu, quæ in ipla la non iſti Pinxouien. væ mentis cæcitas? quo chO. 4 2 3 Ficdeſia, vVerum& inter ſe, quin& etire eeih6, exorta eſt, ac diſſenſiones tolli petit, qui non modo eei s z ſein nneine eru ae⸗ n ſan .„ am a terra labij vnius,& eorundem ſermonum: a, quin ei ſecum ipſi, non eenſel rinden s When hoc eſt à ciuitate Tridentina, cuius partici- irun bix zcer iu m& animæ. 4. tudinis credentium fuit cor vnu la) hod dici geber, non ab vna parte —„ 3 7 r 8 dicl debet, nOn a tem ho 7 rir /A 3 od Catholicũ& Orthodoxum 2 aD vI 2 rrend atio fuit in idipſum: Certe qu 21r 8 ari diet liuerſo, à quo ſi 1 b ri debet vniuerſo, lau nec in vno angulo aliquo: ſed ab orbe Chriſtiano cõproba echè vocatur Carholici, Qumobre 2 7... 1 1 E 3. Dui diſſentit, Catholicus dici nulla ratione poteſt: ſed nec donedere erechee Reſscele. bdemmin 4* 3—— m... Ecel:ſa Caibo- quod ab illo nõ eſt approbatũ. Nonne profitemur Linnstin d'nn A eeſnen deoßtenruſt ddoctene in, lica. 4 h ſ; 2 igitur iſti, qui labiis tantum idem nobiſcum 9) ur bmiorne⸗ holica? Cur igitur ilti, q— 8 Idus ſiam Catholica? B 1 ccleſiæ( tholicæ quam Concilium Oecume- tranzier ¹ in angulos quoſdam repere malunt: quam Eccleſiæ 3 holi nrr 2 Quid autem eſt wiiinegs .. endæa Imttere: 5. etjtumefe nicum repræſentat; iudicio ſuas controuerſias cognoſcenda 85 Eccleſia Catholica ſe diui- m irulum! run he alaud harcricum eſſe, quàm vltrò per ſummum ſacrilegium; a Id/ 2*+ 1 8 1 6 1r1. 1 am O inionem 1 ici 1 4 201 all— nouam aliqua m dere„nec illius iudicio ſtare, ed ſomnia ſui Capltis ſequi mallée, P 3 ire dimoueri 7. g ec vllis ab ea ratlonibus du . n2c. endas nec vllis 4 cligere, quam pertinaciter etiam tuearis ac defendas, dop — lus corpon cdeenauiclle 2 Neent 6 1 billens OCUa biliens.D b E AbORAN P. TR IN 1 T. 36½ te patiaris? Verùm hæc nunc hac quidem de re dicta ſufficiant. Magnafuit hæc ignominia patria mea charisſima, magna totius gentis infamia, qua te fi- lij deſertores iſti affecerunt, quæ meritò tibi dolenda venit. Sed Vehementer metuo, ne ſint hæc initia tantum dolorum, néve mtultò grauiora te maneant infortunia, quæ pasſim Domi- nus per ſuos Prophetas terribiliter denunciat, niſi reditum eò fuerit, vnde diſceſſum eſt. Se- Parationis confilia, quàm horrendum ſemper exitum habuerint: quantũ exitium attulerint: nemo eſt qui neſciat: cum nullum peccatum fuerit vnquam deſignatum, quod grauiore ſi up⸗ plicio Deus eſſe cenſuerit vindicandum. Documento ſunt Core, Dathan,& Abyron, qui, quamuis eundem cum Aaron Sacerdote& Moſe Deum nouiſſent, pariq́; lege& religione Viuentes, vnum& verum Deum, qui colendus atque inuocandus fuerat, inuocaſſent: ob hoc ſolum facinus, quod ſeorſum ſacrificabant: quodꝗᷓʒ loci ſui miniſterium tranſgresſi, contra Sacerdotem Aaron& Moſen inſurgentes, ſe ab illis ſegregauerant, hiatu terræ abſorpti, ac deuorati, pœnam ſtatim ſacrilegæ audaciæ perſoluerunt. Nec ſoli illi, ſed& cæteri ducenti quinquaginta, qui eis comites ad audaciam fuerunt, prorumpente à Domino igne, conſum- pti ſunt. Documento ſunt etiã decem Tribus ille, qus à Tribu Iuda& Beniamin ſciſſæ ſunt, & relicto Rege, alterum ſibi foris conſtituerant: Et indignatus eſt, inquit Dominus in om- ne ſemen Iſraẽl,& dimouit eos,& dedit eos in direptionem, donec abiiceret eos à facie ſua: quia disſipatus eſt Iſtaẽl à domo Dauid. Indignatum eſſe Dominum dicit ſcriptura:& eos in perditionem dediſſe, quod ab vnitate disſipati eſſent. Et tanta indignatio Domini extirit aduerſus illos, qui ſchiſma fecerant, vt etiam cum homo Dei ad Hieroboam miſſus eſſet, qui ei peccata ſua exprobraret, atꝗ; vlrionem futuram prędiceret, panem quoq; apud illos edere, & aquam bibere vetaretur. Quod cùm non cuſtodiſſet,& contra prẽceptum Dei prandiſſer, ſtatim diuinæ cenſuræ maieſtate percuſſus eſt: vt inde regrediens, impetu ac morſu leonis in ĩtinere necaretur. Ex eo facilè quiuis perſpicere poteſt: quantopere Deus conſilia ſeparatio- nis execretut, quantaq́; digna cenſeat animaduerſione, qui nec illum quidem impunè ferre Voluerit, qui panem cum eiuſmodi comederat. Sed quid opus eſt priſca commemorare, quaſi recentiora nobis exempla deſint? Quem in Germania: quem in Anglia, ſeparationis conſilia fructum attulerint, ſi minus oculis ipſi vidimus: ſaltem auribus noſtris audiuimus- Verùm ſi quibus& hæc minus eſſe recentia videntur, quid proximis annis acciderit in Cal- liæ florentisſimo quondam Regno, quis eſt, qui neſciat, aut ſiccis oculis cõmemorare queat? Poſteaquam in eo quidam ſacrilega ſeparationis conſilia ſunt amplexi, quas Regnum illud calamitates non pertulit? quibus cladibus affectum non eſteAn terras illas videre non licuit, promiſcuis innocentum cædibus redundantes? Vxores in virorum, virgines in matrum ſinu conſtupratas,& iugulatas? infantes ab vberibus matrum ad cædem tractos? prægnãtes mu- lieres viuas inciſſas? honeſtisſimos viros per ſummam crudelitatẽ interfectos: raptata cada- uera, laniata, canibus obiecta, in flumen præcipirata? Quidam etiam catholici ſacerdotes in crucem illam acti fuiſſe commemorantur, in qua ſimulachrum Chriſti crucifixi pendebat, vt Vnus à dextris, alter A finiſtris poneretur. Pater contra filium, filius contra patrem, parrici- dialia ſumpſit arma: vt in ſua ipſorum viſcera ſæuire viſi fuerint. Tantum ſceleri datum eſt ĩuris: vt naturæ quoq; leges rumperentut, nec eis loci quidquam ſupereſſet. In ipſas etiam res inanimas crudelitatem ſuam exprompſerunt. Teſtantur hoc templorum euerſorum pa- rietinæ, oſſa Principum eruta, Sanctorum reliquiæ Martyrum, è ſepulchris effoſſæ. Et illius inter cæteras, cuius in orbe toto Chriſtiano cumprimis celebris eſt memoria, Martini Turo- nenſis Epiſcopi oſſa& cineres per ſummũ ſacrilegium rapidis ludibria ventis proiecta: quĩ- bus barbarorum ferocitas olim pepercit. Vt implerum eſſe videatur, quod ſcriptum eſt apud Hieremiam: In tempore illo eiicient oſſa Regis Iuda,& oſſa Principum eius,& oſſa Sacer- dotum,& oſſa Prophetarum,& oſſa eorum qui habitauerũt Hieruſalem è ſepulchris. Atqui tanta fuit apud Erhmicos religio ſepulchrorũ: horrendum vt ſacrilegium iĩd eſſe iudicarent ea violare. Nulli fuerunt vnquam barbari tam immanes, quos immanitate, crudelitateque ſua non iſti ſuperauerint, qui ſuum hoc Euangeliũ, quod primus illius auctor præſago cor- de ſitire ſanguinem dicebat: per hanc viam propagare conabantur, quæ fuit longè ab ea di- uerſa, quin ei potius aduerſa, qua incedebant duodecim illi Chriſti Apoſtoli, qui ſuum non alienum ſanguinem fundendo, Chriſti Euangelium per totum orbem diſſeminarunt. An au⸗ tem horrendi, ac modis omnibus abominandi non ſunt huius noui fructus Euangelij? Quamobrem agite per Deum immortalem, fratres charisſimi, quorum exitus perhorre- ſcitis, eorum imitari factane velitis: ne ſitis paruuli fluctuantes, ne circumferamini omni ven- to doctrinæ in nequitia hominum, in aſtutia ad circumuentionem erroris. Quod ſemel à ſan ctis maioribus veſtris, per manus vobis traditum accepiſtis: ab eo vos in aliud Euangelium transferri ne patiamini. Confiſtite firmi in lapide angulari Chriſto, in quo ædificati ſumus in habitaculum Dei in Spiritu ſancto. Sicut ille diuiſus non eſt: ſic nec vos diuidi velitis,& ab ipſius corpore ſeparari. Continete vos in arca: ne pereatis regnante diluuio. Manete in Eetri nauicula: ne fluctus vos abſorbeant. Perſeuerate in ouili Eccleſiæ, ne fiatis pręda lupis. Qui verò iam aberraſtis à recta via:& ſerpentis aſtutia ſeducti, a ſimplicitate aieri ve- trorum ——————— Adhortalio Polo- norum ad vnita: teꝛn religiomis. Sepᷣarationis cri= men grauiſßimo ſupplicio vindicd⸗ rum ſemper. Nunz. 16. 3. Reg. 1. 3. RegeIs, Fruglus ſchiſmmda tis in Gallus qai fuerit. Crudelitas noua= torũ in Gallia ina⸗ manitatens barba rorum ſuperuns. Fepulch ta ſancko: rum ab hæretieis Violala. Hiere. S. cap.g. Sepꝛlchrori reli⸗ Sio apud ethnicos· Apoſtoli ſuum, non alienũ ſangui nem fundebant. Dehortatio Polo: norum a ſciſsione in religione. Ephe. 4. Galat.i. Ephe/ſ.z. —— a— IVDICIVM E IT CE NZVRA ſtrorum excidiſtis, oramus vos& obſecramus, per viſcera miſericordiæ Dei, cùum Domin vocem audieritis: nolite obdurare corda veſtra. Conuertimini ad me, ait Dominus:& agite pœnitentiam ab omnibus iniquitatibus veſtris:& non erit vobis in ruinam iniquitas. Proii⸗ cite à vobis omnes iniquitates veſtras, in quibus præuaricati eſtis:& facite vobis cor nouum & ſpiritum nouum. Et quare moriemini domus Ifraël? Quia nolo mortem morientis, dicir Dominus, Reuertimini& viuite. Quid hac ſponſi voce dulcius, quid eſſe poteft ſuauius? Quibus autem verbis magis exprimere potuit manſuetudinem, benignitatem, clementiam & miſerticordiam ſuam ineffabilem? Eſt revera ſponſus hic noſter, à quo vos diſcesſiſtis, be- nignus& miſericors. Eſt patiens& multæ miſericordiæ: Eſt præſtabilis ſuper malitaa. Nihil faciet libenrius: quàm vt omnium iniquitatum, omnium præuaricationum, abomi- nationum,& fornicationum veſtrarũ obliuiſcatur, ſimul vt reuerſi fueritis. Nam hoc etiam Szech.r ſe facturum promittit apud eundem Prophetam: Si impius, inquit, egerit pœnitentiam, om⸗ HMierne.. nium impietatum eius, quas operatus eſt, non recordabor. Et apud alium Prophetam: Tu fornicata es, inquit, cum amatoribus multis: tamen reuertere ad me. Frons meretricis facta eſt tibi: noluiſti erubeſcere, ſaltem amodo voca me. Pater meus, dux virginitatis mex es tu. Nunquid iraſceris in perpetuum: aut perſeuerabis in finem? Reuertere auerſatrix Iſraël,& non auertam faciem meam à vobis, quia miſericors ego ſum, dicit Dominus. Et non iraſcar in perpetuum. Conuertimini ad me filij vagi, dicit Dominus, quia ego vir veſter,& aſſu- mam vos. Vrinam autem eiuſdem Prophetæ verbis, quæ paulè poſt ſequuntur, vos reſ- pondentes audiamus: Eccè nos venimus ad te. Tu enim es Dominus Deus noſter. Verè rmnendaces erant colles,& multitudo monrtium, verè in Domino DEO noſtro ſalus Iſratl. Quaàm letus ille nobis dies illuceſceret, quo vos ita dicentes audire, ſimul vnde diſcesſiſtis, ed reuerſos videre nobis liceret: vel ſola vox hæc ad iram Dei placaadam,& ad illius gra- tiam recuperandam ſufficere vobis poſſet: cùm preſertim tanta lit illius benignitas: vt pro- nior ſit ad ignoſcendum, quàm ſimus nos ad veniam ab illo, qua oportet fide, perendam. Sed hic quoſdam ex vobis dicentes audire mihi videor. Quonam reuerti nos iubess ad e wareee Papatum? Nonne vides, quæ ſint in eo ſcelera, quales paſtores habeat? quam ſin gregis Eſaiæ 1. curam gerant? A planta pedis vſque ad verticem, non eſt in eo ſanitas. A minimo vſ- que ad maximum omnes auaritia ſtudent. Omnes quæ ſua ſunt, quarunt: non quæ IES V 7 CHRISTI. Vetus eſt hæc quærela. Atque vtinam non verius hæc dici poslint hoc no- ſtro ſæculo, quàm quo dicta fuerunt. Sed hæc tamen iutta cauſa non eſt, quamobrem ſe- cesſionem aliquis facere debeat. Etiam illi ipſi quorum hæc verba ſunt, non ſe proptereà 2. Tim.z. ſegregauerunt abillis, de quibus hæc ſcripſerunt. Cognouit Dominus, qui ſunt eius, dicit Paulus: Recedat ab iniquitate omnis, qui inuocat nomen DOMINI. Non dixit, Re- edat ab iniquorum& malorum communione: ſed recedat ab iniuſtitia ‚recedat à peccatis eorum: quibus ſi per conſenſionem non commumcauerit, etiam ſi ſocietatem eorum cor- poraliter non deſeruit, ſecurus eſt, nec ei quidquam peccata præiudicant aliena. Præclarè clem li.2 ca,is. ſcriprum eſt à Clemente: Vnuſquiſque de ſuis operibus rationem eſt redditurus. Nam eonſtit apoſt. neque Noë pro mundo pœnas pendit: neque Loth pro Sodomitis igne flagranit: neque Kaab pro Hyerichunte interfecta eſt: neque Iſraẽèl pro Ægyptiis. Non enim, ſi cum ini- quis habitent, ea res condemnat iuſtos: ſed ſi conſentienten cum illis voluntatem habeant. Quamobrem piè monet Auguſtinus, tollerandam potius propter bonos eſſe commixtio- nein malorum, quàm violandam propter malos charitatem bonorum. Nihil eſt charisſimĩ, EPhe.5. quod in hac lachrymarum valle, glorioſam illam Eccleſiam exhiberi poſſe putetis, non ha- bentem maculam aut rugam, aut aliquid huiuſmodi: ſed vt ſit ſancta& immaculata. Cœ- leſtis illius Hieruſalem hæc eſt gloria, non huius terrenæ, de qua nihil verius dicitur, quàm Recleſte miliat quod omnes declinauimus,& inutiles facti ſumus:& in multis offendimus omnes. Quò Contra ens pe tiiiau lib. 3. cap.3. wee e libentiùs alter alterius onera portare debemus, vr ſic adimpleamus legem Chriſti, ſuppor- Eecle.s. tantes innicem in charitate. Quantò verò maior,& ſublimior eſt poteſtas aliqua ‚tantò ian magis illius onera portanda ſunt in charitate Nam aliter Spiritus vnitas rerineri non po- 1 hez er teſt in vinculo pacis. Obedire Præpoſitis iubet Paulus: etiam diſcholis parère præcipit Pe- Matih. 3. trus. Et qui fuit Magiſter vrriuſque CHRISTVS: Quæ dixerint vobis facire, ait, quæ autem faciunt ipſi, facere nolite: dicunt enim& non faciunt. Certum eſt, quod Satanæ tentationibus nulli ſunt magis obnoxij, quàm qui cum ſumma poteſtate verſantur, liue ſe⸗ cularis ea ſit, ſiue ſpiritualis. Cum autem illorum opera fiat, vt Spiritus vnitas in vinculo pacis conſeruetur, quam teſtamento nobis CHRIS TVs legauit: atque vt quistam& tranquillam vitam agamus: tantè minùs grauatim ferre debemus, eorum döeha quan- 5 doquidem hoc ex illis tantum ad nos commodum redundat. Sinetizin Sa ai Hert⸗ „n deh er het nibus eſt fides adhibenda, quæ narrantur. Affinguntur enim plurima:& ſunt hacin daniß minus fœlices ij, quĩ cum aliqua maiore poteſtate verſantur: vt quanto locus eorum eſt, & fortuna ſublimior, tantèò minus omnibus ſatisfacere: tanto minus multorum voculas Pitardorũ doftra effugere queant: vt non ſine cauſa celebretur dictum illud: Regum eſt malè audire: ettam . 07 8 d..„. 2. ſe L-= „ couna Mags cim bensè fecerint. Picardorum hac fuit doctrina, ſiue quis eos fratres VValdenſes l lar 1 ratus,—— 3 ſcument: t Nos ſetè, q do,wonend, ſeuthaxeticol Kaitil nobet J Chitus ſec teliluit ſenten Deib rodiro I gondoſis ged audian Ecclelia à Dec paulus, quadr ſuum fuderunt beꝛtad ean ke erpedite habe elle poteſt: i idinabet rmn temptum non boni, propter excogitari aut rias enim omn wett, que ſn quoque Caluin mias, lotl 4b glratidus, om clkem pedi, n moüduspanin nea autdous parataſacnidch minum apu ror, in mecio qpid inde ſec lueſe perrah de wnitars 1a, non ynius nimium noh omnium mo C HKISTI iln Phariſco iiſceem ſactis dee exerc Pollui: quj phete 8 4 3 po Lunt hac togue, Quo deſa Cach olic — melatt explicgr etm xdem nem facere 1 teſ 4 e liarur. 3— erend Awiſer, mni 6 oni d unlad meiin d ada vohh lag odis in dnamin d 4 bcar) emt h aulciu— dnd dleuguiteſenie ul T 8 om. 8 11IUS, GCUIA eg0 VIrL,g, 1½ 8 rſeise Ix paul dolt equn nes Do ninus Deus. Ä pomino D E0 noſw. r tes audire, ſinulmien Deiplacandam, lg tanta ltt illus begigune lo,qua odonter gie . onam relemu paſtores haden lqumuph eſt in eo ſanits- ſua ſunt quaront poraul on veruus hæc diapainie ſta caula nonelt, quntri Axc verda(unt, Wol e'm ouit Dominus, qullend- en D OMINI. Nüſe dat ab iniuſtitia, ntauinu- it, etiam ſſocieummmmn ccata orxludicant Alent,h n 1' re ſc 5 tat onenm elt Ieuuhn- Lmiric inge Gamnut Sodomls Igne ſ ſ Hoyotius. Non emml ewWils.! — oluntarew u ImIS VOMuma- 40 Mal elle Cof s proptel donlob ele— 45 Sg „ndonorum. Nületcrs m- em 00 Roful 3 19 ie hl ketls Xn 1 9„— am exhbenpolles Anl* zcohn .„ macuu ncta K mA Ht lancta&1,, 3 — dE AbDORA N. TRIN I T. 365 lare malit: quod nullus eſt Dominus ciuilis: nullus eſt Prælatus: nullus eſt Epiſcopus: dum eſt in peccato mortali: ſed eam tanquam ſeditioſam, quamuis à Ioanne VVicleff approba- tam, non ſolum in Eccleſia Catholica in Synodo Conſtantienſi congregata, verùm& ipſi noſtri temporis hæretici condemnarunt, Sic enim ea de re ſcribit, qui primus fuit memo- ria noſtra hæreſeon Architectus: Hæc ideò, inquir, commemoro: ne Picardi noſtri vicini hæretici, infœlix populus, qui fœtore Romano gaudet, ſicut Phariſæus ſuper Publicanum, non autem compatitur: ne, inquam, illi nos crederent neſcire vitia,& labes noſtras:& im- menſum aduerſus noſtram miſeriam ſuperbirent: ſi nos iſta racere,& approbare videre- mur. Scimus heu noſtram cauſam, è& dolemus, non autem ſicut hæretici fugimus:& ſe- miuiuum tranſimus, tanquam alienis peccatis pollui timeamus. Quo furioſo timore illi ſic timent: vt non pudeat gloriari, ſeſe ideò fugere, ne polluantur: tanta eſt charitas. Nos verò, quò miſerius laborat Eccleſia, eò fidelius asſiſtimus& accurrimus, flendo, oran- do, monendo, obſecrando. Sic enim Charitas iubet alterum alterius onera portare. Non ſicut hæreticorum charitas facit, quæ ſolum commoda quærit alterius: vt potius portetur, & nihil moleſti ſuſtineat à peccatis aliorum. O blaſphematores Dei,& proditores Chriſti. Si Chriſtus feciſſet, ſicut vos facitis, quis vnquam ſaluatus eſſet? Hæc de Piccardis Lu- theri fuit ſententia: quos vocat hæreticos, vocat infelicem populum, vocat blaſphematores Dei& proditores Chriſti. Neque tamen deſunt intereà meretrices, quæ ſub his quoque li- gnis frondoſis proſternantur. Sed audiamus eundem hac ipſa de re loquentem in alio quodam libro: Quòd Romana Eccleſia à Deo ſit præ aliis omnibus honorata, non eſt dubium. Ibi enim ſancti Petrus& Paulus, quadraginta ſex Romani Pontifices, ac tot centena millia Martyrum ſanguinem ſuum fuderunt: infernum& mortem vicerunt, vt vel palpari queat, quàm ſingularem ha- beat ad eam Eccleſiam reſpectum Deus. Quòd ſi nunc, proh dolor, res habet Romæ: vt expediret habere melius: attamen neque hæc, neque alia cauſa vlla tam grandis eſt: nec eſſe poteſt: vt ab Eccleſia illa ſeparatio, aut diſcesſio vlla fieri debeat. Iniò quò peius res ibi habet, tantò magis accurrendum& adhærendum eſt. Per ſeparationem enim,& con- temptum non fit melius. Nec dimittendus eſt Deus propter diabolum, nec vitandi reliqui boni, propter turbam prauam: imò propter nullum peccatum aut malum, quodcunque excogitari aut nominari poteſt, debet reſcindi charitas, nec ſpiritualis vnitas diuidi. Cha- ritas enim omnia poteſt:& vnitati nihil nimium graue eſt. Modica enim charitas& vni- tas eſt, quæ ſinit ſe propter aliena peccata diuidi. Nec diuerſtuim à Luthero ſenſit Ioannes quoque Caluinus, cùm ſcribit: Horrendæ ſunt illæ deſcriptiones, quibus Eſaias, Hiere- mias, Ioël, Abacuc,& alij, Eccleſiæ Hieroſolymitanæ morbos deplorant. In plebe, in Ma- giſtratibus, omnia vſque adeò corrupta erant, vt clamet Eſaias: à vertice capitis vſque ad calcem pedis, nihil eſſe illic ſanum. Religio partim contempta, partim contaminata. In moribus partim referuntur furta, rapinæ, cædes,& ſimilia ſcelera. Neque tamen propte- reà, aut nouas ſibi Eccleſias erigebant, aut noua altaria extruebant Prophetæ, in quibus ſe- parata ſacrificia haberent: ſed qualeſcunque eſſent homines: quia tamen reputabant Do- minum, apud eos verbum ſuum depoſuiſſe,& cæremonias inſtituiſſe, quibus illic coleba- tur, in medio impiorum cœtu puras manus ad Deum extendebant. Certe ſi putaſſent ali- quid inde ſe contagionis contrahere: centies potius mortui fuiſſent, quàm pasſi fuiſſent il- luc ſe pertrahi. Nihil ergo eos retinebat„quominuùs diſcesſionem facerent: quàm ſeruan- dæ vnitatis ſtudium. Quòd ſi religio ſanctis Prophetis fuit, ob plurima& maxima ſcele- ra, non vnius aut alterius hominis, ſed propemodum totius populi, ſe ab Eccleſia alienare: nimium nobis arrogamus, ſi protinus audemus ab Eccleſiæ communione deficere: vbi non omnium mores vel noſtro iudicio, vel Chriſtianæ etiam profesſioni ſatisfaciunt. Iam CHRISTI& Apoſtolorum ſeculum quale fuit? neque tamen impedire potuit deſperata illa Phariſeorum impietas,& quæ tum pasſim regnabat, diſſoluta viuendi licentia ‚quin ĩiſdem ſacris, cum populo vterentur,& in vnum cum reliquis templum, ad publica reli- gionis exercitia conuenirent. Vnde id? Niſi quia ſciebant, malorum ſocietate minimè pollui: qui pura conſcientia, iiſdem ſacris communicarent. 8i quem parum mouent Pro- Phetæ& Apoſtoli, ille ſaltem Chriſti auctoritati acquieſcat. Hactenus Caluinus. Sunt hæc quidem ab vtroque valde piè ſcripta: ſed interea tamen impiè factum eſt ab vtroque, quod ſeipſos tam ſancta, tamque ſalubria monentes non audiuerunt:& ab Ec- cleſia Catholica per ſummum ſacrilegium diſcesſionem fecerunt:& aliis vt idem facerent auctores fuerunt: quæ res quantam orbi Chriſtiano calamitatem attulerit: nullo ſermo- ne ſatis explicari poteſt. Nihil autem eſt eo verius, quod ſcribit Lutherus, nullam eſſe poſ- ſe tam grandem cauſam: vt Propter eam ab Eccleſia Romana ſeparationem aut diſcesſio- nem facere liceat. Quod etiam Auguſtinus contra Parmenianum ſeribens, plurimis ver- bis teſtatur. Cuius nonnulla libet adſcribere. Cum omnis, inquit, pia ratio& modus Ioan. VyVicleff. De Picardis iudi= eitum LCutheri in reſolut. ſuper pro: poſit. Colut.d0. Lutheri de Rom. Eccleſ.opinio in declarat. quorurʒ⸗ dam artieul. caluini opinio de Eceleſia Rom. in Hymbolo, cap.&a ſect. is. Lutherus&(al⸗ uinus diuerſum à ſua doctrina fa: ciunt⸗ Augufl. eontra Parmen. li.3. ca. t. Eccleſix diſciplinæ vnitatem ſpiritus in vinculo pacis maximè debeat intueri, quod Apo- S es ese 3...—..... rumn Chriſtiamsg ſtolus ſufferendo inuicem præcipit cuſtodiri,& quo non cuſtodito, medicinæ vindicta non dn Jda, ele tantum debeat. ———— 1I VDICTIVM ETCGCERNSVRA .„.. 2.2 1„ 0 tantùm ſuperflua: ſed etiam pernitioſa,& proptereâ iam nec medicina eſſe conuincitur. Illi filij mali, qui non odio iniquitatum alienarum: ſed ſtudio contentionum ſuarum, in- ancit firmas plebes iactantia ſui nominis irretitas, vel totas trahere, vel certè diuidere afectant. Peis,qun mn ſuperbia tumidi, pertinacia væſani, calumniis inſidioſi, ſedirionibus turbulenti: ne luce ve- aheovas, ritatis carere oſtendantuùr, vmbram rigidæ ſeueritatis obtendunt:& quæ in ſcripturis ſan- num ſccut iů ctis, ſalua dilectionis ſynceritate,& cuſtodita pacis vnitate, ad corrigenda fraterna vitia, lbrrus man moderatiori curatione fieri præcepra ſunt, ad ſacrilegium ſchiſmatis,& ad occaſionem felties ten præciſionis vſurpant. Ac nonnullis interiectis: Cùm confilia ſeparationis& inania& per- modd von la 75 nicioſa& ſacrilega eſſe dixiſſer: quia& inopia& ſuperbia fiunt:& plus perturbant in- va migitls Thahe kirmos bonos, quam corrigunt animoſos malos, Cypriani broponitexemplum, qui quam- vmicum ilite 2 uis pesſimos Coëpiſcoporum ſuorum deſcripſiſſet mores: quod cùm& hortamento eſſe Ecce autemm cæteris deberent& exemplo, diuina procuratione contempta, procuratores rerum fecula- ſucceſlot Ilic rium fiebant, derelicta Cathedra, plebe deſerta, per alienas prouincias oberrantes, nego- renonciatul) ๠ciationis quæſtuoſæ nundinas aucupantur, eſurientibus in Eccleſia fratribus, habere lar- cuu itelet girer argentum volebant: fundos inſidioſis fraudibus rapiebant: vfuris multiplicanti- iier cil im bus fœnus augebant. Tales cum eos deſcripfiſſet, non ſe tamen ſeparabat ab illis: verum iiſiupeſcetet hæc illorum peccata deflebat: ac diuinæ cenſuræ, iudicioque permitrebat. Quin& in dcot. Redit Epiſtola quadam, cùm illa Pauli verba produxiſſet: In magna domo, non ſolùm vaſa ſunt Celam, à qua ehte e aurea& argentea: ſed& lignea& fictilia,& quædam quidem honorata, quædam verò tiasones inci 2 clhk. inhonorata. Nos operam demus inquit,& quantum poſſumus laboremus Vt vas au- Neiie aiſpüt reum vel argenteum ſimus. Cæterum fictilia vaſa confringere, Domino ſoli conceſſum eſt, mꝛiore delide cui& virga ferrea data eſt. Eſſe non poteſt maior Domino ſuo ſeruus: nec quiſquam ſihi, quod ſoli ſilio patri tribuit, vendicare poteſt, vt putet aut ad aream ventilandam& purgan- dam, palàm ferre ſe iam poſſe, aut à frumento vniuerſa zizania humano iudicio ſegre- ile parer fliun vlnis exciplet gare. Superba eſt iſta obſtinatio,& ſacrilega præ ſumptio, quam ſibi furor prauus aſſumit. Penda Eit dum ſibi ſemper quidam plus, quàm mitis iuſtitia depoſcit, ſumunt, de Eccleſia pereunt: zudchin& & dum inſolenter extollunt, ipſo ſuo tumore cæcati, veritatis lumen amirtunt. Hic docet moc ſe Cyprianus, perire de Eccleſia lumenq́; veritatis amittere, qui ſibi ſuperba quadam obſtina- llingrannn: rione plus aſſumunt, quàm depoſcit mitis iuſtitia,& quod ſoli filio tributum eſt à patre, ſibi huaxt enm ceonira ſceleraios Vendicant: vt à tritico zizania ſuo iudicio ſegregent. Quamobrem optimum eſt hac in re iindionem ð vhier a conſilium Auguſtini, vt miſericorditer corripiat homo, quod poteſt: quod autem non po- 4 Lunehn 7 tra Parmen, teſt, patienter ferat,& cum dilectione gemat, atque lugeat, dum aut Deus deſuper emender, & corrigat, aut vſq; ad meſſem differat eradicare zizaniam,% paleam ventilare. Vt tamen ſecuri de ſalute ſua, bonæ ſpei Chriſtiani, inter deſperatos, quos corripere non valent, in vni⸗ c tibi. Subi mexes, t. tate verſentur, auferant malum à ſeipſis, id eſt, vt in ipſis non inueniantur, quod in moribus viintüs loc aliorum eis diſplicet. Diuinum eſt hoc ſancti Patris Auguſtini cõſilium: à nobis ipſis malum Cumodremi vt auferamus:quandoquidem ab Eccleſia vniuerſa mala tollere non poſſumus. Veniet ſuo ewi ſehn: tempore, qui& zizania eradicabit,& paleam venrtilabit. un len Neretiti mantic Sed neſcio quomodo proniores ſumus ad malũ ex aliis, quam ex nobis ipſis auferendum: m Khüüts, 6 inſtici cùm qui ferre non poſſunt mala, quibus laborat Eccleſia, multò ipſi grauiora deſignant. Qui am accen Hi ro. Verſatus eſt inter eos, qui Zuinglij verbũ, tanquã Dei verbũ adorãt, Eraſmius Roterodamus, nanr perlerar dumi idicimn Ie hoc illis tribuit elogiũ: Circunſpice mihi ſodalitatẽ iſtam Puangelicã, quot habet adulteros,„Cooniam Toenr eiens, quot temulentos, quor aleatores, quot decoctores, quot aliis vitiis infames. Et nonnullis in- cio ſuo dii Seha ſeudocuã teriectis. Dices, nihil tam felix vnquã fuit in rebus humanis: quin maloru admixtu vitiare- Yos, quibu tur. Ad bonos verte oculos. Fieri poteſt vt mea ſit hæc infeliciras, mihi adhuc neminè conti⸗- mür, getan mperaſpeſte git noſſe, qui non videatur ſeipſo factus deterior. Et iterum paulò poſt: Euangelica pietas, à motin cai ſecundo. minimis initiis paulatim creuit in maius ac melius, ac oprimus quiſq; ſe illi iungebat: hanc fanguinen, doctrinã, non niſi leuisſimus quiſq; amplectitur. Et in alio quodã loco: adeò per hoc quod cömüttats ipſi vocant Huangeliũ non corrigi ſeribit homines: vt potius videantur deteriores fieri: nec Iæ conctec vt peccare deſinãt, ſed vt peccent impunitius. Hoc elogiũ naſcentis Euangelij veſtri Docto- Quamobre ribus,& eorũ diſcipulis tribuit Eraſimus. Qui verò nuper ex Heluetia venit Ochynus, Non a X ignon ne quendã inducit in Dialogis ſuis loquentẽ, quod quæſiuerit(non alibi proculdubiò, quam da quin&a apud Hæreticos) omnes: vt ipſe loquitur: Chriſti reformatas Eccleſias, eo conſilio, vt in om- enndij derise nium ſanctisſima, perfectisſimaq́; ſedem ſibi caperet, ſed vſu venerit ſibi, quòd columbæ il- num racerim li, à Noë miſſe, quæ nuſquã nacta locum, vbi pedem figeret, in arcam reuerſa eſt: ſic& ſe re- mui mult uerti domũ in Vngariam, vbi conſtituat intaminatam Eccleſiam. Cui reſpondet Ochynus, non f quærere ab omni vitio purgatam Eccleſiam: nihil aliud eſt, quàm cœlum in terra quærere. nüunddn 3 Quibus verbis non obſcurè indicat, quam ſint etiam hæreticorũ Eccleſiæ contaminatæ- wi 1 Sub nouo Fudge⸗ lio deteriores fa⸗ cti homines. Verùm nihil eſt opus plura veſtrorum teſtimonia proferre, quibus pſi confitentur lon- gè deteriores factos homines,& ad omne flagitiorum genus patrandum audaciores, poſtea- quàm nouum hoc veſtrum Euangelium prædicari cœptum eſt, quàm vnquam antea fue- rant. Nam& longum foret ea recitare,& in moribus ac vita veſtrorum, longe videntur apertius: quàm vr vllo ſtylo dilucidius explicari queant. Strenuè declamatum eſt à i con lleges m aut Deus ceſthaters /„ aleam 2Trtiloye Inen enn 1Alell sCorrlpere nonſciſa 11g T A nobbrATn 1. dl COulum. a Hobh 11, on naſerriſe ſohh Uere non. DOllllmlIH- 1 4 98 1. tvtIt „auinmaloröwmürl 5: Ouin mald, — 1.„Aune nepunne 1,zt m a adhuc hen 0 LKltaAd u. MNo ſcentis klahseh, 11 ria vent Ochjll uella 6 1,1433 ſ Pn ngelſret bEADORAN. TRINIT⸗ 366 contta cœlibatum noſtrorum ſacerdotum. Quem cuùm plerique non ita colant ‚Vt debe- rent, ob hanc potisſimum cauſam, eos in ſummum odium& contemptum adducere cona- ti ſunt. Abſit autem, vt nos turpitudinis aliquorum patroni eſſe velimus: quin omnibus pœnis, quæ ſancitæ ſunt in ſaeris Canonibus contra tales, eos dignos iudicamus. Verùm obſegro vos, an poſteaquam veſtri miniſtri fœminis copulari cœperunt: caſtiora ſunt eo- rum, ſicut ipſi vocari volunt, coniugia, quàm ſit quorundam noſtrorum ſacerdotum cœ- libatus? An minus apud eos adulteriorum eſt& ſtuprorum? Duas ac tres etiam habere ſu- perſtites fœminas, quibus vxorũ nomen tribuunt, vſq; eò iam eſt apud illos vſitatũ: vt non modoò non habeatur infame: verumetiam in laude propemodũ ponatur. Adeò non ſuffcit Vna miniſtris veſtris, vt incontinentiæ ſuæ mederi poſſent: Et incitamentum factũ eſt, quod Vnicum illi remedium eſſe fornicationis iudicabant. Ecce autem dum hæc ſcribuntur à me, nouum adfertur de morte Ioannis Caluini, deque ſucceſſore illi deſignato, ſancto illo viro Theodoro Beza. Quid autemè Si verum eſt, quod renunciatur, an ſuper hoc ſucceſſore cœlum etiam ipſum non obſtupeſcit? Verum talis de- cebat, vt eſſet pontifex veſter, ſanctus, innocens, impollutus, ſegregatus à peccatoribus,& ſuper cuius immanibus flagitiis, quæ ſuperiùs commemorata ſunt ipſum etiam cœlum obſtupeſceret. Intereà vos Papatum noſtrum ferre non poteſtis. Redite præuaricatores ad cor. Redite ad Papatum, hoc eſt, ad vnam ſanctam Catholicam& Apoſtolicam Ee- cleſiam, à qua poſteaquam vos præcidiſtis, in quot& quàm fœdas abominationes& for- nicationes incideritis, vos ipſi iam videtis. Nam earum vix etiam numerum inire licet: Redite ad ſpõſum veſtrum Dominum noſtrum IESVM CHRISTVM, qui nihil aliud maiore deſiderio, quàm reditum hunc veſtrum expectat: haud aliter quàm Euangelicus ille pater filium prodigum ad ſe reuertentem, ſic ille vos venientes ‚obuiis, quod aiunt, VInis excipiet. Eritque maius gaudium in cœlo coram Angelis Dei, ſuper vno peccatore pPœnitentiam agente, quàm ſuper nonagintanouem iuſtis. Nec eſt quod metuatis, ne Vobis exprobret aliquando præteritas abominationes& fornicationes veſtras. Pœniteat modò vos,& reuertamini, nunquam amplius eorum recordabitur. Quin futurum eſt per illius gratiam: vt iterum vos exhibeatis illi virginem caſtam, qualis tum eratis, cùm in lauacro regenerationis illi deſponderemini. Permultum enim intereſt, inter DEI con- iunctionem& hominum, Homo cùm vxorem acceperit, de virgine mulierem facit, hoc eſt, non virginem: DEVS, meretricibus etiam copulatus, eas mutar in virgines. Et hoc eſt, quod apud Hieremiam, cum dixiſſer DOMINVS: Frons mulieris meretricis facta eſt tibi. Subiunxit mox, Ergo ſaltem amodò voca me. Pater meus dux virginitatis meæ es, tu. Similiter Apoſtolus: Poſt fornicationem& Idolorum cultum ‚credentibus Corinthiis loquens: Deſpondi vos vni viro virginem caſtam exhibere, CHRISTO. Quamobrem iterum atque iterum hortamur vos, oramus& obſecramus, nolite obturare corda veſtra: ſed nec aures veſtras cum Domini vocem audieritis ‚tam vos amanter inui- tantis, ac dicentis: Quare moriemini domus Ifratl? Nolo mortem morientis. Reuertimi- ni& viuite. Vtinam verò dies ille nobis illuceſcat aliquando, quo posſimus epulari vobiſ- cum, ac de veſtra conuerſatione gaudentes dicere: Fratres noſtri mortui erant:& reuixe- runt: perierant,& inuenti ſunt: nihil nobis in vita noſtra letius, ac iucundius accidere poſſet. Quoniam verò, ſic demum id facilius,& celerius euenire poſſe ſpes eſt, ſi paſtores offi- cio ſuo diligentiuùs, quàm in hunc vſque diem factum videmus, functi fuerint: oramus& Vvos, quibus gregem ſuum paſcendum CHRISTVS commiſit Oramus vos& obteſta- mur, per amaram pasſionem& mortem Domini noſtri IESV CHRISTI ‚cuius me- moriam celebratis, quoties illud idipſum corpus, quod pro nobis traditum, illum ipſum ſanguinem, qui pro nobis in ara crucis fuſus eſt, gratisſimum Deo ſacrificium offertis: ne cõmittatis: vt vnquã ex animis veſtris excidat, quod hoc eſt preciũ illud, quo, quem ſidei ve- ſtræ concredidit, gregem hunc ſuũ emit, vel redemit potius, Dominus noſter Ieſus Chriſtus. Quamobrem quorum ille ſalutem tanti fecit, vt eam eſſe morte ſua,& ea cum primis acer- ba& ignominioſa morte, repræſentandam exiſtimaret, in eorũ ſalute tuenda,& conſeruan- da, quin& amiſſa recuperanda: ne tam ſegnes& remisſi videri velitis, vt multis anſam ſuſpi⸗ candi detis: quaſi tantùm hoc precium contemnaris,& pro nihilo ducatis. Dolenter dico, ve⸗ ruùm taceri non poteſt, quod grex iſte perit, quem tanti Dominus noſter leſus Chriſtus æſti⸗ mauit, mulrum maximã eius rei culpam penes paſtores reſidere, quos non ſolùm officio ſuo non fungi: verumetiam ita pleroſque vitam ſuam inſtituiſſe conſtat: vt his tantis abo- minationibus& fornicationibus, etſi non iuſtam, tamen magnã& grauem cauſam dediſſe videantur. Memineritis per DEVM immortalem eſſe vos quidem Præpofitos, quibus Vt obedirer& ſubiaceret populus, à Spiritu ſancto mandatum eſt: verumn intereà cauſa, cur obedire debeant, haæc adſcribitur: Ipſi enim peruigilant, quaſi rationem reddituri, pro animabus veſtris. Apparcat in paſtoribus ea, quæ debetur ab illis in curando gre- ge vigilantia, non requiretur ab ouibus ea, quæ vicisſim ab illis deberetur, obedientia. NYnicuique paſtorum de vnoquoque ſibi ſubiecto dictum eſt: Cuſtodi virum iſtum, qui 3. 2 9 ſi lapſus — Miniftrorum Ma trimonia impura. Pohgamiã quoſ⸗ dam de ſert orum colere. Beʒa ſucceſſo Caluini. Deus paratus ſam ſeipere relapſos. Lucæ 19. Eʒzech. 12. Deus ex weretri⸗ cibus viꝛgines facit. Hier.. 2. Corinth. it. Eʒecb.cap.i. Ad Paſiores Apoſtrophe⸗ Præpoſctit obe: diendum cur. Hebr. i3. 3. Reg. 404 1 G I —— — t * b . 4 — Eiere 13. Eᷣſai. 13 Rex paſtov. Cap. 4 4, Ad Regem Apoftrophe. Qxa in ve officiũ Kegum ab ofſicio E piſcoporuna tue/ſum. Regi non ſatis eſt ipſt eſſe pium. Ffap. cap.6. SJopho⸗tap.1. vvladitlal ragel lonis pietas. Lithuanien. facies iere.;. Fier. 25 Minſtri Satanæ e Polenia pellẽdi. IVDICIVM ET CENSVRA ſ lapſus fuerit: erĩt anima tua pro anima illius. Sanguinem impij de manu ſpeculatoris re- quiſirurũ ſe Dominus denuncciat, ſi per eum ſteterit, quo minus auertatur de via ſua impia. Veniet, venier, dies ille Domini crudelis& indignatione plenus& iræ, furoris que, quando dicetur ſingulis paſtoribus: Vbi eſt grex tuus, qui datus eſt tibi, pecus inclytum tuumè? Quid dices cùm viſitauerit te? tu enim docuiſti eos aduerſum te,& erudiſti in caput tuum. Nun- quid non dolores apprehendent te, quaſi mulierem parturientem? Quanquaàm hæc verba Regi Ioachim dicta leguntur apud Hieremiam Prophetam;: ſed nihil impedit, quo minus & Rex paſtor dicatur, Nam& Cyro dictum legimus apud Eſaiam, Paſtor meus es,& om⸗ nem voluntatem meam complebis. Quominus facere poſſum, vt ſilentio te prætereã Sigiſmmunde Rex Auguſte. Nam exigit hoc Aà me ſubiectionis meæ fides, qua tibi ſum obſtrictus. Tibi quoq;, quauis diuerſa ratio- ne, paſcendi gregis huius& pecoris inclyti curam Deus mandauit. Per te magna ex parte, maiorũ præſertim Eccleſiarũ, quas Cathedrales vocant, Paſtores deſignãtur. Juvide quales illis præficiendos cures. Nam& Ate rationem exiget, ſi non ea, qua oportet cura, per eos in paſcendo grege fuerit adhibita. Diuerſum eſt illorũ officiũ à tuo, cuùm illis animarũ, tibi cor- porum cura ſit à Deo commiſſa. Pertinet ad illos miniſterium verbi& Sacramentorum, hgandi, ſoluendique conſcientias munus, iudicium de doctrina religionis:& vt impios, quorum nota eſt impieras, è cœtu piorum eiiciant,& ab Eccleſiæ communione prohibeãt: quæ poſtea tui ſunt muneris, qui& ipſe Dei miniſter es, etiam tacente me, vel patriæ le- ges, in quas iuraſti, ſatis te diſertè docent. Regni tui infamia, tua eſt infamia. In hoc à Deo conſtitutus es: vt illius ſaluri, honori,& exiſtimationi proſpicias. Quod aliter à te præſtari non poteſt, quàm fi toro pectore, quod aiunt, in id ſtudium incubueris: vt quam religionem per manus ſanctorum maiorum tuorum tibi rraditam accepiſti, eam in- tegram& inuiolatam conſerues. Ne putes officio tuo te ſatis functum eſſe: ſi veram pie- tatem ipſe colas, nec in aliud, neſcio quod, Euangelium transferri te patiare. Sigiſmundo quidem ſatis hoc foret: verùm à Rege plus aliquid exigitur. Dixit Poëta quidam: Quidquid delirant Reges: plectuntur Achiui. Sed vbi cauſa religionis agitur, quidquid delirant Achiui, plectuntur illi quidem: ſed non ſoli plectuntur,& longè quidem grauius plectuntur etiam hi Reges, qui cum poſ= ſint, mature tantis malis obuiam non eunt. Tremenda ſunt illa ſcripturæ verba, quibus Reges alloquitur: Horrendè, inquit,& citò apparebit vobis, quoniam iudicium duriſ- ſimum in his, qui præſunt fiet. Exiguo enim conceditur miſericordia, potentes autem, potenter tormenta patientur. Non enim ſubtrahet perſonam cuiuſquam Deus, qui eſt om⸗ nium dominator: nec verebitur magnitudinem cuiuſquam: quoniam puſillum& ma- gnum ipſe fecit,& æqualiter eſt illi cura de omnibus. Fortioribus autem fortior inſtat cruciatio. Veniet, veniet dies illa, dies iræ, dies tribulationis& anguſtiæ, dies calami- tatis& miſeriæ, dies tenebrarum& caliginis, dies nebulæ& turbinis, dies tubæ& clan- goris: quando tibi quoque dicetur, REX: Vbi eſt grex, qui datus eſt tibi, qui tuæ fi- dei concreditus eſt: Pecus inclytum tuum: verè pecus inclytum, quod eſt precioſo Chri- ſti ſanguine redemptum? Vbi nunc eſt Lithuania, de qua, cùm eſſet Idolorum cultui de- dita, religioſisſimus ille Rex VV ladiſſaus Iagello, proauus tuus tam fuit ſolicitus: vt vntĩ viro deſponſa, virginem ſe caſtam exhiberet CHRIS TO, vt apud rudem etiam& vilem plebeculam Doctoris& Apoſtoli munere fungi non indecorum fibi duceret: cum Polo- ni Sacerdotes, quorum vtebatur opera, minus eſſent eius linguæ periti. An æquè nune: vt ante aonos paulò minus ducentos, caſtam ſe virginem exhibet CHRISTOS Eece in quas abominationes: in quas fornicationes prolapſa eſt? Et propemodum in eundem ſta- tum recidit, in quo fuit ante proauum hunc tuum ad ſfidem Chriſtianam conuerſum. Quan- doquidem etiam ſanctisſimam Trinitatem blaſphiemare didicit:& iam in ea circuncidi mul- ti feruntur. An autem& nobis cum Propheta dicere non licebit. Stupor& mirabilia fa- cta ſunt in terra. Fides Chriſtiana peruenit ad Lithuanos ex Polonia: nunc quidquid eſt impieratis, quidquid blaſphemiarum eſt in Chriſtum& in adorandam Trinitatem, à Lith- uanis deriuarur ad Polonos. An talem tibi diui Reges, proauus& auus& patrui tui, ta- lem ſanctus pater ille tuus Sigiſmundus, Regni Poloniæ, Magniq́; Ducatus Lithuaniæ ſta- tum reliquerunt? Quid dices cùm viſitauerit te Dominus? Tu enim doces eos aduerſuin te,& erudis in caput tuum? nunquid non dolores apprehendent te, quaſi mulierem partu- rientem? Quam vereor, qui nolunt audire nunc: Vigilate paſtores, ne poſteà volentes, no- lentes, citius opinione ſua terribilem illam Domini vocem audire cogantur: VIulate paſto- res& clamate,& aſpergite vos cinere optimates gregis: quia completi ſunt dies veſtri- Nolo quæ ſequuntur adiungere: ſed in cuius manu corda ſunt eorum, qui reguùnt, ſupplex Deum precor: vt huc ea inclinet, quò ſui muneris memores, ac perſonæ, quam ſuſtinent, ſic ſe gerãt: vt illis ab hac auditione mala timere neceſſe non ſit. Tu verò Sigiſmunde Rex Au- guſte, ſi plus hoc tempore præſtare non potes, ſaltem iſta flabella ſeditionum in regno tuo, qui ſe miniſtros vocant,& ſunt revera miniſtri Satans, qui diuidit inter fratres, quorũ opera 5 Ventos ue Cheiti c0 onbus tuis pel iid ſfueru pi nſebit gudr nctwile Pon 1 ſtempons dus feripoterlt no loco quert fete, omnes aubddam fde banrut in ſcep ꝛmpluus iam li duidam, qui ſub opera factum 7 nes convenilſſer dam exhibueru ferrent, non ai Nicæx geſta ſu nafus: Nos, Do ſd vt eos, qui- auaſi nunc inci mdimenta fdeic coicia,& hæreſe tr Conciliorum prooceuparint, 8 eo Concllo fuit omoia dckcere! I pläam vOa ereltern dicerit: qua- nirnitdenig mortuorüzäic hete qos nag nous qusilt jgturbares) min congreg Arinicölipe ſancta& ane alquidex de deretur. L ⸗ atrum ſuonu m eorum acti tres ſuosap 4 cerdocebunt reipuddicy UlbLs porro Ant auo lure 5 Wili ma werinetit ſ Veduntur iwpij ma nuhe dr 4 daäna enus K. d Walad. din ad eman octrina wüigond: A d K, cclelir comnuin, etlam tacente ne” .. e de ſi amu dua eit nean loni ptoſpicias d 11.„. IIfiA 1 In ld Kuclum M ntidi traditam aui, ſatis functum eſt, ransferi te parun. ar. Dixit hoetzqitn ſiui, plectunnu llgid iretiam hi Reges gu, K?) UlG. d unt illa ſcipdurſeidh vobis, quonimlintn rmiſericord„Dlrenäter am coiuſquam Dagät am: quonlam pulalne Sortioribus auten endte X, qui datus clthi an tum, qodef rull cum eſſe läoponm 1 gtuus tam foi ſln ,t apuc nddemerimii- D. ſnle Ml corum ſbi ducetet: ent lingur penii. u zud „„4 enbibet CHISTOIL Et propemodumi u Chrittanam onurind Jict⸗K um inech licebit.5 zex Polonia:Gllc- cöncce 1 1 ag ropor& ml- „Monc qui Trnitaeemal — DEADORAND. TRIMIT. 367 ventos iſtos, ac tempeſtates excitatas vides: ſalté hos procul è finibus tuis pelle. Multũ hoc ad placandam iram Dei pertinebit, ac in plurimis ab iſtis abominationibus& fornicationi- bus auertẽdis, minus erit negotij, cum his fuerint deſtituti, qui ſunt harũ turpitudinũ admi⸗ niſtri. Si qui verò fuerint, qui ſolos eos ex Regno, terrisq́; poteſtati tuæ ſubiectis extermi- nandos eſſe cenſebũt, per quos adorãda Trinitas, nuper blaſphemari cœpta eſt, eorũ vocibus aures tuæ ne pateant: nihil enim tibi, Regnoq́; tuo pernicioſius accidere poſſet. Cùm æquè, vt iſti, hæretici ſint, alij quoq;, ſiue ſint ij Confesſionis Auguſtanæ, ſiue Tigurine, ſiue GCene- nenſis, ſiue Picardorũ, vel fratrum VValdenſiũ, vel quocunq; tandem alio nomine vocẽtur- Vnam tantũ ex his velle profligare, quid hoc aliud eſſet, quàm reliquas omnes approbare. Quidquid extra vnam fidem eſt, perfidia eſt: Sicut Chriſtus diuiſus non eſt, ita neque fides: neque Chriſti corpus Eccleſia diuidi poteſt. Vna eſt fides, vnaeſt religio, quam à ſanctis ma- ĩoribus tuis per manus tibi traditam accepiſti. Quid ſi fuerunt Idololatræ: ſicut impudenter iſti mentiuntur, quid aliud faciendum no- bis reſtabit, quàm vt iiſdem verbis, 6 Rex, vtamur apud te, quibus vſus aliquando fuit Sanctus ille Ponrifex Athanaſius. Cæterùm quò res melius perſpici posſit: ne moleſtè fe- ras, ſi temporis illius hiſtoriam, quæ multum ad rem præſentem facit, paucisſimis, quoad eius fieri poterit, explicabimus. Idem tum fere fuit rerum ſtatus, qui nunc eſt. Quod non vno loco queritur Gregorius Nazanzenus, Omnes linguæ, omnes Apoſtoli, omnes Pro- phetæ, omnes Paſtores& Doctores eſſe cupiebant. Et quamuis Concilium Nicænum de quibuſdam fidei dogmatibus tum controuerſis intercesſiſſet, in quo ſic omnia, quæ voca- bantur in diſceptationem diſcuſſa: ſic veritas eredendorum omnium eſt explicata, nihil vt amplius iam ſupereſſe videretur, de quo dubitari poſſet: non defuere tamen malè feriati quidam, qui ſubinde nouas fides, vel vt nunc vocant: Confesſiones conderent ‚quorum opera factum eſt: vt Arimini Coneilium congregaretur. Quo cùm non pauci numero Pa- tres conueniſſent, Vrſatius,& Valens,& qui fuerunt eiuſdem factionis, chartulam quan- dam exhibuerunt, in qua fidem ſuam ita conſcripſerant: vt quamuis nihil minus præ ſe ferrent, non aliud tamen habere propoſitum eos appareret: quam vt abolerentur ea, quæ Nicææ geſta ſunt. Quod cùm animaduertiſſent Patres, dixerunt ad eos Vt ſcribit Atha- Non ſoli Trinita- rit, ſed omnes hæa retici ex Polonia pellendi. Athauaſti ſenten tia huie tempori accõmodalur. Fides nonæ- Athanafius in epi: naſius: Nos, non quia fide indigeremus hue conuenimus: habemus enim ſanam fidem: fola de Hnodis ſed vt eos, qui veritati contradicunt,& noua moliuntur, confunderemus. Si igitur vos, quaſi nunc incipientes credere, iſta ſcripſiſtis: nondum clerici haberi poteſtis, vt qui nunc rudimenta fidei cõdiſcere incipiatis. Quòd ſi eo animo, quo nos, huc veniſtis, ſit omniũ con- cordia,& hæreſes anathemate execremur,& quæ Patrum ſunt, teneamus, ne poſthac capta- tæ Conciliorum occaſiones obuerſentur, cum ſemel illi, qui Nicææ conuenerunt, omnia præoccuparint,& nihil non egerint pro Catholica fide. Quæ cùm dixiſſent: nihil aliud in eo Concilio fuit acrum: quam vr ſuis calculis Nicænam Synodum approbarent,& eam ad omnia ſufficere iudicarent:& qui chartulam illam produxerãt, non disſimilem tabulis, vel Vt quidam vocant, ſcalis, quæ nunc ſparguntur à Trinitariis, eos hæreticos pronuntiarent. Qua de re lireras etiam ad Imperarorem dederunt, in quibus rationem rei per ſe geſtæ red- diderũt: qua reddita, ſic Epiſtolam ſuam concluſerunt. Quapropter ſupplicamus tuæ huma- nitati: vt benignis auribus& ſereno vultu noſtros Legatos intuearis, neq; ad contumeliam mortuorũ, aliquid noui induci permittas: ſed nos ſinas in inſtitutis, decretisq́; maiorũ perma nere, quos magno ingenio, prudẽtia& ſpiritu ſancto omnia feciſſe aſſeuerauimus. Certè res noue, quas iſti moliũtur credètibus incredulitatẽ, incredulis crudelitaté inducunt. Laudans igitur Patres hos Athanaſius: Quis, inquit, nõ approbauerit piam prudentiã Epiſcoporũ Ari⸗- mini congregatorum, qui tantum itineris laborem, tantaq; maris pericula ſuſtinuerunt: vt Arianicè ſapientes ad Eccleſiam pertraherent:& Patrum traditiones integras conſeruarent, ſancta& canonica decreta facientes? Quiſque enim eorum ſibi perſuadebat: ſi ſoluerert aliquid ex decretis maiorum, occaſionem ſe daturum poſteris: vt quod ipſi egiſſent, reſcin- deretur. Quis autem quæſo non vituperarer temeritatem Eudoxij& Achatij, qui honorem Patrum ſuorum, Ariomanitarum ſtudio& gratiæ propinant& produnt? Quæ enim fides in eorum actis, ſi decreta maiorum ſuorum ſoluant, aut quomodo eos quibus ſucceſſère, Pa tres ſuos appellabunt, quorum ſentenrias ipſi culpant? Ac paucis interiectis: Quid videli- cet docebunt populos ab ipſis inſtitutos? An patres ſuos lapſos eſſe? Aut quomodo ipſi veri apud diſcipulos ſuos habebuntur, quibus perſuadent, pręceptoribus credendũ non eſſe? Quibus porrò oculis intuebũtur monumenta patrum ſuorũ, quos ipſi hæreticos nominant? aut quo iure ipſi hᷣpiſcopi eſſe poterunt, ſi ab hiæreticis, quos ipſi criminãtur, conſtituti ſunt Quoòd ſi illi malè ſenſerũr,& ſcriptis ſuis orbem terrarũ ſeduxerunt, ceſſet omninò eorũ me-⸗ moria,& ſcripta illorum abiiciatur. Ite ergo vos ipſi,& eruite eorũ reliquias ex monumẽtis: vt ab omnibꝰ intelligatur& illos fuiſſe ſeductores,& vos parricidas eſſe. Certe B. Apoſtolus laudat Corinthios, quod vbiqʒ ſui memores eſſent,& quod traditiones, quas tradidiſſet illis, rerinerét. Iſti igitur cùm talia de ſuis anteceſſoribꝰ cogitẽt, prorſus cõtraria ad populũ nõ ve- rebuntur dicere: Non laudamus vos, quòd eſtis memores Patrũ, ſed eo potius nomine vos ☛◻☛υ 2 eomen ——— ——— 1 ———.— Arimini& Fe: leuciæ cõgregatis. Fcalæ Trinitario: rum Pblonorum⸗ VU. bi ſupra. Foluenies maiori decreta, ſua re: cindani⸗ Prouer. cap.ʒ0. Colloquĩorum fruclus. Maiores Polono⸗ r³ ab idololatriæ erunine vindi- GA F. Reſpouſum trium diæ in cauſa reli- Zionis factæ Cra: cvuiæ editum. Rezæ libellus im: pisſimus. Ainardi caſus. Iulianus Impera. Figisbertus Rex Galliæ. Aſſaſmi& Be: cluini. 3 Cola Mantuanus. Ioan. Galeatius Medislani Dux in templo inter fectus. Onꝛnes Hæretici pellendi ex Po⸗ lonta. conatus. ordinum Burgun⸗ 1 VDI CIVM ET CENSVRh cõmendamus, quod eorũ traditiones non retinetis. Supereſt, vt ipſi ignobilitatẽ ſuã culpent, & dicãt ſe non ex piĩis, ſed ex hæreticis originem trahere. Iſtiuſmodi enim verbaiſtis loqui decet ad Arianos, quibus, vt anteà admonui, Patrum ſuorum honorem,& ſuam ſalutem propinant: nec metuunt illud quod in Prouerbiis ſcriptum eſt: Mala ſoboles patrum exe- cratur. Vos autem nihil tale committite, neque improbitatem illorum, veritatem putate. Nam& ipſi in mutuo ſe inſurgunt,& à Patribus ſuis deficientes, non tuentur eandem ſen- tentiam: ſed variis& multiplicibus iactationibus iactantur:& aduerſus Nicænam Syno- dum contendentes mulras Synodos inſtituerunt, in quarum ſingulis, nouam ſemper fidem edentes, in nulla earum perdurare poſſunt, neque vnquam aliter facient: quia malè quæ- rendo, non inueniunt ſapientiam, quam odére. Hæc ego proptereà tranſcribenda pluri- bus eſſe iudicaui, quod in his verbis, imago noſtrorum temporum graphicè videtur eſſe de⸗ picta. Nam& nunc reperire non paucos licet, qui dum in Oecumenicorum Concilio- rum decretis acquieſcere nolunt, nouas ſubinde fides condunt, noua ſubinde conuenticu- la faciunt, quæ Colloquia vocant: in quibus, quantò frequentius conueniunt, tantò ma- ior inter eos oritur diſcordia. Verùm vnde diſcesſit eò redeat oratio. Si verum eſt, quod Idololatræ fuerunt Patres noſtri, ſicut iſti blaſphemant, quod hic ab Athanaſio dictum eſt, idem& nos iſtis dicemus: Quibus oculis intuebimini monumenta Patrum veſtrorum, quos ipſi Idololatras nominatis, quin ite potius,& eorum reliquias è monumentis eruite. Quo ſic ab omnibus intelligatur& illos fuiſſe Idololatras,& vos eſſe parricidas. Quanta eſt autem hæc impietas, quàm horrendum ſacrilegium, ita de ſanctis Patribus iudicare: quaſi non eſſet illis prædicatus Chriſtus, quaſi non accipiſſent Spiritum ſanctum, quaſi non recepiſſent Euangelium. Vnde autem vobis, oô filij deſertores, vnde vobis Euangelium? vnde nomen Chriſtianum? vnde Baptiſmus& alia Sacramenta? Num ab Idololatris? Verùm vnde liceret à legitima ſobole ſemen adulteræ diſcernere, niſi talem affectum erga ſuos maiores oſtenderent, ſeque verè malam ſobolem eſſe, quæ ſuos parentes execratur, declarent: vt rectè illis dici queat: Semen Canaan,& non Iuda: pater tuus Amor- rhæus,& mater tua Cethea. Cuùm itaque non ſit fides niſi vna, quidquid præter hanc vnam fidem eſt, perfidiam, 6 Rex non fidem eſſe iudicato, atque procul à Regni tui finibus arceto. Quanto cum peri- culo duæ religiones tolerentur in vno Regno: recens exemplum capere potes, ex iis, quæ proximis annis ſuperioribus in Galliis acta ſunt. Qua de re fuit eriam hoc ipſo anno ſcri- ptum quoddam editum Cracouiæ, quo reſpondet Regi ſuo conuentus trium ordinum Du- catus Burgundiæ, nuper in cauſa religionis factæ, quod à te pientisſime REX, legi cupe- rem& expendi diligenter. Scio contrarium ſuaſiſſe quendam, qui ante annos quatuor Callica lingua ſcripſit ad Regis Galliæ Conſiliarios, exhortationem, quæ tamen poſteà Latina facta eſt, qua prætexit, ſe docere velle, quo pacto obuiam iri posſit ſeditioni- bus, quæ ob religionis cauſam impendere videntur: ſed quam ſalubre fuerit conſilium hoc illius, euentus rei docuit. Auctoris nomen adſcriptum libello non eſt, verum Theo- dorum Bezam fuiſſe, non obſcuris argumentis colligi poteſt. Nam inter alia quibus quod vult, perſuadere conatur: minas quoque regaliter addit, fururum vt in his, qui ſunt ſuæ fa- ctionis, cuius tamen ſe eſſe disſimulat, exiſtant aliqui Scæuolæ, qui ſe putant ſacrificium ex- hibere Deo, ſi vnius aut alterius eorum nece, qui contrarium ſuaſerint, ſociis ſuis parenta- uerint. Profert deinde Minardi caſum, qui cùm, vt fuiſſe dicitur, vir magno quodam Ca- tholicæ fidei tuendæ Zælo præditus, contra ſectatores quoſdam Caluini duriorem in con- ſilio ſententiam protuliſſet, egreſſus inde, ſtatim fuit ex inſidiis à quodã proditoriè trucida- tus. Non disſimile quiddam Iuliano Imperatori ſcribit accidiſſe, quaſi conferre cum Chriſto Caluinũ, cum Iuliano Apoſtata Regem ſuum velit. Similiter& Regi Galliarum Sigisberto, ac propemodum tale quid etiam accidiſſe Regi Macedonũ Alexandro. Ac ne videatur abſq; ſcripturis rem agere, quò magis incitet homines, ad eiuſmodi parricidia deſignãda, ſimul Ma giſtratui terrorè incutiat, ne ſuæ ſententiæ contradicere, deq́, hæreticis ſuppliciũ ſumere au- deat, exemplũ etiã Petri Apoſtoli producit, quod is armis manũ admouerit, ad reſiſtendũ Iu- daici Magiſtratus miniſtris, qui ad capiendũ ipſius magiſtrũ venerant. Adfert etiã Aſſaſinorũ ſiue Beduinorũ exemplũ, qui propoſita ſibi ſpe voluptatis Paradiſi à ſe cõſequendæ, ſolennĩ voto ſpondebãt, ſe in Principes omnes ſæuituros, qui ſectæ ipſorum aduerſarentur. Deinde Colam quendam Mantuanum, literarum Mediolani profeſſorem, qui prædicabat, eos& in hac,& in futura vita forè beatisſimos, quorum manibus aliqua tyrannis opprimeretur. Que ſententia, ſic inhæſerit animis quorundam Nobilium, vt conſpiratione facta, Mediolani Ducem Ioannem Galeatium, in medio templo, frequenti populi conuentu, quamlibet multis ſtipatum, interficere non dubitarent. Et hos tales tu pientisſime REX, talia docen- tes in Regno tuo ferendos, ac ſolos inde Trinitarios auferendos& exigendos eſſe puta⸗ bis? Quin tu, ſi tuæ vis& Regni tui ſaluti, tranquillitatique conſultum: ſicut velle debes: eodem omnes loco habebis, tam eos, qui tectum derurbare, quàm eos, qui parietes diſiicere, Sacræmentariorũ& qui fundamentũ Papatus, hoc eſt Eccleſig, prorſus euertere conãtur. Nihil diuerſum ab eo Sacra- 5„aby in tal rier ne wircnd ſrei/tol ta Hocelt Cele antium ætat- aretur Cauſa Jociſti ecum 8 poale Chrilti⸗ wlerunt. Lid nitarij: ſed quo eotum ſecta pl enim hoc in coi coram ligorine quam abominal ſe vt multireiip de re prodit eti les illus hacdec cun ſuis blaphe bus fit: yt hong cum ſponſo ſdo uamobtem Ktmordentes& vmptoclgnaf Gamapptodatlon doturrtimplaca Ean Cnholica kom pusho üücelnngus, wooit Sdüle verunt, expedi inguxeoru n. qpit diniſe d bie dipgergt Cuszeit ip dlſperſeinn Luas. Volunn Ils, vna et a Eccleſian, ſerunt. Qua Vnam. Nam nis verum ch go verd; unda Trinitas der quem cret Guſpax noſtra conoräiam ind Wtdarin mnai eahiaid 1 rotundumn 1 nusſtleſinu larui veln umn Ru licem arbitran K 8 enann a zoculsinradmiin l de tiſmus K ali Kre 4 inadultere ditende klobolem eſe, gur⸗ 4 n,& non lud nern ne ynam ſdemel’eit idus axceto. mnm mplum capete o ai ere fuit etiamyepim d conuentus trunau- tepientislmeREI. ndam, qui ante weer ſottztionem, qus enſii to obuiam in pai 1quam ſllabte frnuin m libello non eih win eſt. Nam interalaqiint turumvtin hs, qileru olr,quiſe putmn lunůt um ſuaſerit, ſclbllue dicitur, vir mago qabe ſGam Cdunnicmrnd; Mdis à quod; mämna diſſ, qual cnttnn, Alexandw. Acle’n 3 dprrcici elgnücs n s ereics inhla Calixun öpi &Regi Calurm èG, era Nes ſderne. ſuwen PEAPORAND. TRINTT. 368 Sacramentarij cupiunt, quod tanto ſtudio Trinitarij contendant, vt ſimulata magis inter eos, quàm vera pugna eſſe videatur. Vtrique fundamentum euerſum volunt Sed cùum nondaum eſſe tempus idoneum Sacramentarij iudicent: vt ad hunce extremum impietaris gradum veniatur, differri magis, quàm auferri blaſphemias iſtas contra adorandam Trini- tatem cuperent. Ac ne quis mei capitis, hoc eſſe ſomnium exiſtimet; producam hic verba Sacramentarij cuiuſdam, ex concione, quam habuit ineunte hoc anno Calendis lanuartis, in celebri quodain loco, in quo eam habitam non oportuit, quam etiam typis mandari cu- rauit. Producam autem ea lingua, qua dixit& ſeripſit ipſe. 1— Wamp dzis(wieto baacia mila Obzzezanta Danskiego/ Gozte Bog kazal dziackam mdlolct ich aze oct ich aze do olmego dnia cierpiec/ y dla tego ich nickazal zaraz po vꝛodzentu obzzazo⸗ was/ abp im tak bolu tu bolovi(wiezemu niepzzydavano. Wicli tezij ci ¶Trinitarze) ko⸗ nieczuie miec na bacznolct/ aby bylis folgovali temu mdlemu dziectatku/ tet oblubienicy Vri⸗ ſtuiovei/ktota tak pꝛetko ʒalme cili /y niepotrzebnie zakwililt. Hoceſt, Celebramus hodie feſtum Circunciſionis Domini. Mandauit autem Deus, vt infantium ætati teneriori propter imbecillitatem eorum parceretur,& octauus dies expe- ctaretur. Cauſa autem cur noller ſtatim, vt in lucem prodiiſſent eos circuncidi, fuit hæe, ne ecens dolor, quem ſuſtinuerunt cùm ederentur, maiori dolore cumularetur. Debebant& hoc iſti ſecum reputare(de Trinitariis loquitur) vt parcerent huic infanti debiliori ‚huic ſponlæ Chriſti, quam ita celeriter cõtriſtarunt,& præter necesſitatem tantùm ei luctum at- tulerunt. Quid aliud ſibi volunt hæc verba, quam non hoc eis dolere, quod exorti ſint Pri- nitarij: ſed quòd tam repentè proruperint, quòd octauum diem non expectauerint, dum eorum ſecta plus aliquid virium acquireret, quàm adhuc imbecilliorem eſſe vident? Eſt enim hoc in confeſſo, quòd multò maxima pars Regni tui, neque coram Iſlebienſt, neque coram Tigurino, vel Geneuéſi Baal genua curuauit adhuc: nec eſt apud illos hoc Baal quid- quam abominabilius. Quin& illud conſtat, hanc inter iſtos cxortam diſcordiam effeciſ- ſe, vt multi reſipiſcerent,& ad Papatum, hoc eſt ad Eccleſiam Catholicam redirent. Qua de re prodiit etiam hoc eodem anno libellus cuiuſdam conſolatorius, in quo, qui volet ani- les illius hac de cauſa querimonias legere poterit. Hoc igitur malè Caluiniſtas habet, quòd cum ſuis blaſphemiis, minus multorum aures adhuc aſſueuerint, aliæ nouæ ſint exortæ, qui- bus fit: vt non pauci deteſtari ſuas iſtas fornicationes incipiant, deque reditu in gratiam cum ſponſo ſuo Chriſto, quem deſeruerant, cogitationem ſuſcipiant. Quamobrem omnes ferre ſectas, quæ ſunt mirabiliter inter ſe diſſectæ, ſatius duxerim, vt mordentes& comedentes ſe imuicem ipſi conſumantur ab inuicem: quàm vt, ſi tantum Vna profligata fuerir, tantò plus virium reliquis accedat, quarum toleratio, ſpeciem quan- dam approbarionis habere videbirur. Bellum hæreticorum pax eſt Eccleſiæ. Quod quan- to fuerit implacabilius, tanto citius illos eò redituros ſpes eſt, vnde diſceſſerunt, ad vnam ſan ctam Catholicam& Apoſtolicam Eccleſiam. Nec hec inter illos bella deſinent vnquam, niſi factum prius hoc fuerir. Enarrans illa Prophetæ verba Auguſtinus: Præcipita Domine,& diuide linguas eorum, quia vidi iniquitatem,& contradictionem in ciuirate. Qui ſe malè, — inquit, extulerunt, expedit eis: vt ſubmergantur fiue præcipitentur. Qui malè conſpira- uerunt, expedit eis: vt eorum linguæ diuidantur. Ad bonum conſentiant,& concordent linguæ eorum. Ac mox, tractans illum locum, de turri Babel ædificata: Per ſuperbos, in- quit, diuiſæ ſunt linguæ, per humiles Apoſtolos congregatæ ſunt linguæ. Spiritus ſuper- biæ diſperßt linguas. Spiritus ſanctus congregauit linguas. Quando enim Spiritus ſan- ctus Venit ſuper diſcipulos omnium linguis locuti ſunt, ab omnibus intellecti ſunt: linguæ diſperſæ in vnum congregatæ ſunt. Ergo ſi adhuc ſæuiunt: expedit eis diuiſas habere lin- guas. Volunt vnam linguam: veniant ad Eccleſiam: Quia& in diuerſitate linguarum car- nis, vna eſt lingua in fide cordis. Præclarè Auguſtinus, Volunt vnam linguam: veniant ad Eccleſiam. Nunquam inter eos pugnæ deſinent: quoad eò non redierint, vnde diſceſ- ſerunt. Quamobrem veniant vel redeant potius ad Eccleſiam: ſi volunt habere linguam vnam. Nam in ea non diſſenſionis, ſed pacis& dilectionis Deus eſt: in ea non vertigi- nis, verùm charitatis ſpiritus eſt, per quam vnitas retinetur in vinculo pacis. Ego verò procido venerabundus ante te, quæ nunc ab impiis iſtis blaſphemaris, ò ado- randa Trinitas, ô veneranda vnitas: te Deum trinum in perſonis, vnum in ſubſtantia, te Per quem creati ſumus vera æternitas, te per quem redempti ſumus, ò ſumma charitas, te qui pax noſtra es, qui facis vtraque vnum, te ſupplex oro: tolle maceriam, quæ pacem& concordiam inter nos dirimit, quæ te nobis adimit: tolle ſuperbiam, quam qui facit, non habitat in medio domus tuæ: quæ inter quos eſt, inter eos ſemper ſunt iurgia: ſicut nunc oculis ipſi noſtris cernimus: tolle ſenſum elatum, qui Cherub è cœlo detraxit ad infernum, in profundum laci, qui primos parentes noſtros è Paradiſo deturbauit:& concede propi- tius, vt ne ſimus alta ſapientes, néve dum ſuprà quàm ſcriptum eſt, vnus aduerſus alterum inflatur, velimus ſapere plus, quàm oportet ſapere: ſed in humilitate, ſuperiores nobis in⸗ uicem arbitrantes, lutum eſſe nos& vas figuli meminerimus: neque curioſius ea myſteria 4A2 3 per- Facramètari: Po⁴ Loni à Trinitario- run errore a0³⁴³ abhorrenta 1) 6 Præſtat nullam, quam aſiqux tan⸗ tum hæ reſim eiicere. Galat.ʒ. Auguſtin. in Pſal.54.. Prætipita Domi⸗ ne, diuide linguas eorum, G'c. ed: plicatur. Ibidema Ad ſanctam& adorandam Tri⸗ nitatem ſuppli= CX⁴ςσ. —— —— 2—— ᷣ———’ EE——— —=m——— 1 IVDICIVM ET CENSVRADEADORANbD. TRINIT. perſcrutemur, quæ nee ipſi ſciunt Angeli: quorum recta confesſio eſt ſcientiæ ignoratio: ſed fimus contenti ſapere ad ſobrietatem:& in his, quæ captum noſtrum ſuperant, pie potiùs ignorantiam noſtram confiteamur, captiuantes intellectum noſtrum in obſequium Chriſti corporis Eccleſiæ, quàm temerè ſcientiam nobis vendicemus: vt ſic humilibus con- ſentientes, pacem quam diſceſſurus ex hoc mundo Chriſtus nobis legauit, inter nos cola- mus. Ne patiaris: ve quos ille, cum antea diſperſi fuiſſent, precioſa morte ſua congrega- uit, eꝑs iterum aſtutia ſerpentis diſperſos, diutius videamus. Ne ſit amplius inter nos Iu- das& Iſracl: ne ſit Roboam& Hieroboam: ne ſit Hieruſalem& Samaria: ſed ſimus om-⸗ nes vnà ciues illius Hieruſalem, quæ ædificatur vt Ciuitas: ſimus terra vnius labij,& ſer- monum eorundem: ſit inter nos multirudinis credentium cor vnum,& anima vna: ſit vnum ouile: ſit vnus paſtor: vt ſicut tu, quamuis trinus in perſonis, vnus tamen es Deus, non minus vnitate concordiæ, quàm vnitate ſubſtantiæ: ſic& nos, vnum ſimus tecum, vnum ſimus inter nos. Ne ſimus amplius in parabolam gentibus,& commotio capitis in populis. Non deſpiciat manus oculum: nec oculus manum: non inſurgant pedes con- tra caput: nec dicat caput pedibus, non eſtis mihi neceſſarij. Non velit oculus, aut lin- gua totum eſſe corpus. Vnumquodque membrum ſuum actum habeat, vt ſic ordine ſer- uato, pax& tranquillitas retineatur: vt quamuis multa membra, ſumus tamen vnum corpus, vnus ſpiritus: ſicut vocati ſumus in vna ſpe vocationis noſtræ. Sit inter nos vna fides, quam à Sanctis maioribus noſtris, nobis traditam per manus accepimus. De qua non diſputandum, ſed ſicut illi fecerunt, in ea,& pro ea, ſumma cum alacritate morien- dum nobis eſſe: quoties id res poſtulauerit, certò deliberatum habemus. Vt ſic vnam linguam habentes, idipſum dicentes, idipſum ſentientes, idem ſapientes, inuocemus nomen tuum,& ſeruiamus tibi ſub iugo vno: ſub illo charitatis iugo, de quo legimus in Euangelio: Iugum meum ſuaue eſt, atque vnanimes, vno ore, honorificemus te, ò adoranda Trinitas, ò veneranda VVInitas, Te Deum Patrem, te Deum Filium, te Deum Spiritum ſanctum:te Deum trinum in perſonis, vnum in ſubſtantia: cui laus, honor,& gloria ſit per infi⸗ nita ſecula ſeculorum. A M EN. FINIS. Adome pietatis reliquos inte no pj exiſtimentur, nitate compenlat olim fuimus infan tus deleuerüt:tu nnes,& ad huma monſtratore,hom unt flagrate:ni nii.In quo tame mos Kin itinera Srnr dältijpup mrcleruncon Caboleipit Coliud ſunt dr Aduerlus Brenti adilucide dem enim aderrore aimopere ent riorum dolo ridus um ti ribare ogrtc vetboſdleg dentirosoc IIa,aut Cli Occurrenci gis noſtrian ni& ſocietat errore, quo in tiſdutant inff Kſnum ſmus nunitam contr durrii d dhene, et mands Wcexin 3 lumma cum aac rarum bademu, idem ſpienss ne 0chanitars äugs equenanines 8, ö penerandz Fllium, te trinum :cui uu . Dyhun es lhaen. 369 DELOGCO FEIlIAVCTORI. ITalEROMANIPONTIFIOISAIN ECCLESIA CHRISTI ET CONCII.IIIS, STA- NISLAI HOSII CARPDINALIS VARMIEN. in Concilio Tridentino Præſidis, ad Stanislai Orechouij Epiſtolam præ- fixam reſponſio. IILLVSTRISSIMO AC REVERENPDIS- 5SIMO DOMINO, D. STANISLAO HO SIO, S. ROM. E C- CLESIAE PRESBYITERO CARPINALI, ET CONCI- lij Tridentini Præſidi, ac Varmienſi Epiſcopo, Domino ſuo 3 clementiſsimo, Stanislaus Orechouius Roxo- lanus, perpetuam exoptat felicitatem. — RIMVM omnium tibi, ſerò licèt, ſed tamen aliquando, hanc celſiſsimam ſedem dignitatis& honoris Cardinalitij, ita vt debeo gratulor: in qua tu ci- S uitatis Dei dignitatem& decus ſuſtines. Quod cum decorum tibi, tum hono- X NS rificum nobis Polonis eſt, qui os de oſsibus,& caro de carne tua ſumus: quos = ₰ — — y tu, vt rirulis inſignibus,& pulcherrimis exornas: ita ſcriptis elegantiſsimis tuis ad omne pietatis munus informas: conſequeris que vt Poloni,&ααοιωσωο—σ̅η ndam,& àοlαμαο reliquos inter mortales habiti, nunc, te auctore, atque duce præſtantiſsimo, ab omnibus& pij exiſtimentur,& docti: ita te magiſtro, atque principe ampliſsimo noſtræ ciuitatis, huma⸗ nitate compenſata eſt vetus illa gentis noſtræ barbaries: qua inter reliquas chriſtianas gentes olim fuimus infames, quam ſcripta tua inueteratam ex noſtris moribus, diſciplinaque fundi- tus deleuerũt: tu enim extitiſti in gente noſtra primus, qui directum nobis iter ad ingenuas artes,& ad humanitatem diſpoſitum demonſtrares, quibus rebus, te monitore, atque præ- monſtratore, homines noſtri capti, incenſique, incredibili optimarum artium ſtudio cœpe- runt flagrare: nihil ſibi arduum ad capeſſendam virtutem,& ad vincendum, præſtandumque rati. In quo tamen ipſo ingeniorum æſtu à recto tramite abreptos eſſe noſtrüm quampluri- mos,& in itinera deuia delatos, ingemiſcendum eſt: multi enim ingenij præſidiis, atque do- ctrinæ fulti, ipſi patriæ, cuius& rem augere,& nomen, ornare debebant, maxima detrimen- ta intulerunt: conatique ſunt, vt Polonia variata ſectis,& opinionibus conuulſa, à religione Carholica ad priſcam rediret idololatriam, vnde exortum eſt genus noſtrũ. Quid enim quæ- ſo aliud ſunt hæreticorum com menta, quàm idola? quæ ne ſequamur, vetat Dei lex: vt tute aduerſus Brentium,& in Confeſsionum libris, tum in libro de expreſſo Dei verbo, planè ac dilucide demonſtras. Hæc igitur idola, quoniam noſtrates quidam, non rationibus(quæ enim ad errorem quadrabit vnquam ratio?) ſed vi& armis tutantur: verendum eſt, ac ma- Ximopere pertimeſcendum, ne fluctibus hiſce hæreticorum, referamur ad veterem illam II- lyriorum idololatriam,& quibus orti ſumus. Quod ne accidat, cum cæteris Tridentinis Pa- tribus, tum tibi eius Concilij Præſidi, imprimis eſt prouidendum: præſertim cùm te huc de- riuare cogat curas& cogitationes tuas ipſa patria: quæ afflicta, nimiumꝗᷓ; ſectis(vt tuo vtar Verbo) diſſecta, ne ſe deſeras tanto in motu rerum, tuam fidem implorat: quæ, niſi iſtic Tri- denti vos occurritis, præ libertate nimia, quæ ad licentiam iam exceſsit, citius quam Germa- nia, aut Callia, motu conuelletur, corruetque ſuo. Occurrendi porrò ratio non alia aptior eſt: vt mihi quidem videtur, quàm ſi ditionem Re- gis noſtri ampliſsimam, latiſsimamque multifariam ritibus diuiſam ‚communione religio- nis,& ſocietate pietatis, in vnũ Oei populũ redigatis: vt ſublato illo, vt priſco, ita calamitoſo errore, quo in Polonia Latini aduerſus Græcos: Oræci aduerſus Armenios ‚dum de ritibus diſpurant, inflammantur: vno Deo, vna fide, vno baptiſmo in vnum populum redigamur; & vnum ſimus, quaſi vir vnus, in Domino. Vt ita tribus hiſce præſidiis inter ſe coniunctis, unitam contra hæreſes Poloniam vniuerſam habeamus: quò facilius à nobis refutentur putridi, ac furioſi hæretici iſti, dum non Latinam Eccleſiam tantum ‚quam hæretici aſper- nantur: ſed vniuerſam Septentrionis, at que Orientis viciniratem contra ſe facere nobiſcum intelligent. Ac mea quidem ſententia, alia ratio ad refellendum iſtos in Polonia: iuſtior nul- la eſt: quam ſi fuerit Tridenti ex auctoritate Decretum, Roxolanos, atque Armenios itidé, Vt Polonos, Chriſtianos vobis videri. Nam nunc quidam noſtrates hæretici, Roxolanos, atque Armenios ſecum facere, ac ſuarum partium eſſe, pugnant contra nos maxime. Quod ſi nos hoc illis damus, ſummam auctoritatem illis ad firmandum errorem dederimus. Eri- Piamus ergo tot gentes, atque nationes ex horum impiorum conſortio,& cum illis nos 4☚ò44 gon- — —— Noss⸗ EPISTOL A congregemus:conſpiremusque ad auctoritatem, maieſtatemꝗ́ue Catholicæ Fecleſiæ deſen- dendam: quæ Catholicam fidem peræqus in diſparibus ritibus,& vinum idem in variis hydriis, caſte: integreq; conſeruat. Neque verò intelligo: quidnam ad coaleſcendum in vnum ODei populum Lartinis in Sarmatia cum Roxolanis, atque Armeniis obſtent diuerſſt ri⸗ tus. Nam Roxolani, Conſtantinopolitanam: Armenij, Antiochenam ſequuntur Sedem, quæ ambæ Catholicæ, Apoſtolatu inſignes ſunt habitæ antiquitus in Eccleſia ſedes. Quod ſi has nos, vt ſchiſmaticas ſpernimus,& pellimus Eccleſia, quid Eccleſia Catholica fiet? aut vbi nobis erit illud ampliſsimum Chrilti Regnum, quod daturum ſe pollicetur filio ſuo, in pſal- mo cœleſtis Pater? Poſtula, inquit, à me,& dabo tibi gentes, hæreditatem tuam,& poſſeſ- ſionem tuam terminos terræ. Quod Regnum Oceano, atque aſtris terminatũ, ſi Regi Chri⸗ ſto damus, quomodo ſecundum Regem Chriſtum, Patriarchas quatuor, Præſides huic im- perio non dabimus?quos ſi more, inſtitutoq́ue veteri Regno Chriſti, quæ Eccleſia eſt, con- ceſſerimus: Roxolanos quoque atq; Armenios, Conſtantinopolitanæ,& Antiochenæ ſedi ſubiectos, de corpore Chriſti eſſe germana mẽbra agnoſcamus:& illis locũ in Regno Chri- ſti cum Latinis demus neceſſe eſt: aliter vniuerſitas Eccleſiæ integra eſſe non poteſt, aut enim cum batriachalibus ſedibus, Roxolani atque Armenij in Eccleſia ſunt retinendi, aut cum his pariter ex Eccleſia ſunt à vobis expellendi. Iam de Concilio hoc noſtro Tridentino, quid tandem ſentiemus? aut quomodo illud Oecumenicum eſſe defendemus, ſi illi adfuerint vt ſchiſmatici, Conſtantinopolitanus, Ale- Xandrinus, arque Antiochenus Patriarchæ? Iudices vtique Oecumenici conſenſu Concilio- rum omnium. Nam ſi vos tres vrbis Romæ Cardinales, quòd Concilio præſidetis Iudices Vos eſſe dixeritis, id non admittit Canon vetus, qui Presbyteros ab vrbe Roma ad Con- ciliũ miſſos rororięꝶꝝα Epiſcopi Romani: non autem&οꝓασ νa, neque'yεέαοναας, aut aliquid eiuſmodi appellat, itaque in Conciliis eiuſmodi ronoruνν, infra omnes Patriarchas ſcri- bendo affuerunt, quod quàm verum ſit: Conciliorum Oecumenicorum ſubſcriptiones do- cent. Vnde apparet, nihil minus Oecumenicum dici, quàm Concilium, in quo Patriarchæ, aut illorum roor εa nulli fuerunt. Quamobrem, vt totum Chriſti perfectum ſit corpus Tridenti, Patriarchæ ordine atque loco in Eccleſia Dei maneant ſuo: vt cum his vna eorum ſubiecti vniuerſi, atque omnes, ritibus atque moribus differant licet inter ſe, in Eccleſia ta- men Catholica, quaſi in vno Chriſti corpore ſimul viuant. Hæc me pluribus verbis, quàm volebam, tecum agere coëgit: Primùm liber Andreæ Fri- cij nuperrime in me editus: in quo impius ille, modis omnibus eleuat auctoritatem Conci- lij Tridentini: quòd illi tres Patriarchæ: abſint: pro ſchiſmaticis à vobis Latinis condemnati, quorum auctoritare ſe pugnare ait velle cõtra Romanam Apoſtolicam ſedem, ſic enim exe- cratur hærericus ille Catholicam,& Apoſtolicam ſedem: aduerſus quem: quoniam accuſatio⸗ tionem paro, facile probabo, fundamentum Orientalis& Occidentalis Eccleſiæ idem eſſe, extra quod, fundamentum aliud nemo poteſt ponere, nec enim eſt quicquam, quod ad rem magnopere attineat, apud Occidentales, quod idem non ſit apud Orientales. De vxore& de fermento lis erat inter nos capitalis. Sed tamen, neque vxor ſalutis noſtræ prora eſt, atque puppis: neque fermentum, ſalua panis ſubſtantia, variat Sacramentum, quæ, ſubſtantia, in- quam, tota verbis ſacratis, in Chriſti tranſit corpus: De calice quoque controuerſiæ nihil pla- ne nobis ſupereſt. Nam apud Roxolanos, Græcorum inſtar, qui ſacrificio interſunt, ſanis, ac valentibus vtraque datur ſpecies: illis vero qui abſunt,& qui domi infirmi communicant, altera panis ſpecie ſunt contenti: tantumꝗᷓ; ſe iſti credũt ſumere ſub vna ſpecie domi, quan- tum illi ſumunt in templo apud Aram, ſub ſpecie vtraq;. Quamobrẽ, cum hæc,& alia Sacra- méta omnia numero, ordine, põdere, æqualiter inter Gręcos,& Latinos conſtent: facile Fri- ciom, Deo duce,& conſcientia illius teſte, conuincam, illum cum Oriètali Eccleſia nihil ha- bere commune, imò verò, vt Latinæ Eccleſiæ Fricius pro hæretico eſt cõdemnatus: ita quo- que Orientali Eccleſiæ illum pro eodem ipſo condemnatum videri. Sed hac in re, ille ingens ineſt ſcrupulus, quonam modo, absq́ue Patriarchis Oecumenicis, Tridentinum Concilium Oecumenicum eſſe, Fricium,& cæteros, qui cœtum allatrant veſtrum, poterimus docere: id nos à vobis Concilij præſidibus diſcamus neceſſe eſt. Neque verò propter Fricium tantùm id ego ex te ſcire aueo: ſed etiam propter auctorita- tem librorum tuorum, quorum in nõnullis auctoritatem Græcorum eleuas: Roxolanosque noſtros, totumque Illyricum genus: quod ampliſmum, latiſsimumque ſub Conſtantino- politana ſede eſt, pro ſchiſmaticis ducis: quæ ſententia tua, perperàm fortaſſe intellecta, multos offendit. Minuit enim maieſtatem Regni Chriſti: Eccleſiam in anguſtum redigit: Romanum Epiſcopum, Dominum, immo uroxuο τοανα quendam cæteris Patriachis impo- nit: ſchiſima parit: charitatem vulnerat, denique runicam Chriſti in partes mille lacerat. Scio, & ita credo, Petrum Romanum(hoc enim nomine Papa apud me eſt,& ſemper erit) verti- cem,& os cæterorum omnium in Eccleſia Dei miniſtrorum eſſe, ſi munus illius Paſtoricium reſpicias. Sed eundem tamen cæteris Patriarchis, Patriarchatu ipſo parem eſſe dico. Petrus enim Romanus, non ab homine, neque per hominem vllum, ſed à Domino lei hine In= aſtore, maa mnseſtaduer cpilon cum condh chaque vernacla rranguli conum, peullinen:doe dis Dialogi ſquiauribus.R zdeterminatis pt docrort nibily Num meVides a Loniaadverlanu Orichouum nu nobis ahanc incickum bello Amiſmus polc In comitis per ſtri epugnans Snum, guoall apud nosiam cceli, non ane gredit. Ita N0s prilcam; 6 uas no 00 1 erütaen N 5. 114 5 ee altris eam ade d Doe 1 1 76 entemusargen 4 täunna d Conkdarurgig 4 ecumeniciconfa., uod Concilio rr Fteros a5 Iibe nn regnegueie, a, Intra omnes Dar imenicorum lörn 4 Concilium, nanla ẽm Chritiieret 1 ant ſuo: tam inen antlicet iner e ullin git: Primum lde ene zus eleuat auccorir(nè. is à vobis Larnhetmui oſtolicam ſecen thas- erſus quem:quonin nin Dccidentalis Eccknd lm eſt quicquam qwtin dud Orerries'mn. ſalutis noſtte ponthe amentum, qur, ſüten zuoque controlerla-lt aui ſacifcpo inerliri” ui domiinfrmi onmam ere ſub rla heckconl- amobré, cum &Latinos conkent „, J.T,Aeſea tl cum Onetal kccelul eico eltcöcenmatuin iceri dec la vjli iicis Tridertiuum(an ml— rrKabr aclet ORECHOVII. 376 Paſtore, atque Pontifice maximo, paſcendi munus accepit, quo ille diis(vt ita dicam) ho- minibusque ſine exceptione omnibus præſtat maxime. Sed quod Romæ, Occidentalem plagam verſus, iuriſditionem ſuam Patriarchalem adminiſtrat,& non alibi gentium, id ille habet& à Patribus acceptum, quorum auctoritate reliquæ quoque Patriarchales ſedes in principibus vrbibus ſunt conſtitutæ, atq; in certas Dioceſes deſcripræ. Hæc eſt ſentẽtia Con-⸗ ciliorum Oecumenicorum: in hoc etiam conſentiunt Doctores veteres: vt hæc ſentétia non ſit aliud, quaàm Plebiſcitum quoddam Chriſtianæ plebis:& conſenſus nationum omnium: aduerſus hanc ſententiam diuerſum te, in ſcriptis tuis, ſenſiſſe miramur cuncti. Sed ego ta- men malo ipſè me tarditatis ingenij, quam te erroris vllius condemnare: quem columè Ec- deſiæ Dei nunc profitemur vniuerſi. Quare, antequam Fricio reſpõdeo, abs te peto, pro tua pietate, doctrinaque præſtanti, mentem vt nobis declares tuam, nodumque hunc diſſoluas, quo valde diſtringor, ac plane, obligor. Nam,& ab auctoritate tua diſcedere fas mihi non eſt:& tibi me id dare, quod cum charitate pugnat maxime, ius viciſsim non eſt. Neque verò vitanda tibi eſt quæſtionis à me propoſitæ diſquiſitio. Sic enim habeto, Dum tu& Cromerus Regno abeſtis, hæreticorũ in me vniuerſam incubuiſſe manum, idꝗ; adeò, vt cuncta in Polonia, Antagoniſtam alium, ſe habere æquè grauem harerici negent, quàm autem id verè, viderint ipſi, ſed tamen Deo duce reſiſtimus iſtis: quantum poſſumus:& fi- dem, quam in baptiſmo profeſsi ſumus, neſcio quàm ſplendide, at fideliter certè quidem, ae fortiter contra furioſos iſtos tutamur. Ex qua concertatione noſtra acri& vehementi, Chi- mæra nata eſt aduerſus Stancarum, Neſtorianum:& Fricius contra Fricium Arianum:& epiſtola cum concluſionibus ad Principem Radiuilum. Poſtremo, Dialogi lingua domeſti- ca, atque vernacula, In quibus triangulari forma Poloniam conſtare docemus, ita vt eius trianguli conum, Altare teneant: baſim verò latere dextro, Sacerdos: Siniſtro autem, Rex ipſe ſuſtineat: hoc modo. A 8 R In his Dialogis, ſi in tuas manus fortè venerit, caue putes quicquam datum eſſe à me cu- auſquã auribus. Res demonſtratione per aucνοσν tractatur certa, quæ in cauſas reſoluta ſuas, à determinatis principiis, per determinata media ad determinaras concluſiones à nobis per- ducitur: vt nihil videatur contra poſſe afferri rο—& νπςσꝙσραια εεμꝓ deσα. Quapropter, quo- niam me vides aſsiduum, acrem, atque acerbum ſingulari Dei munere hæreticorum in Po- Ionia aduerſarium eſſe, non illum Magnum Hoſium, neque hunc doctum Cromerum, ſed Orichouium ruſticum, ſqualoris plenum, ac pulueris, quod aratorem decet, fac ſuppedites nobis ad hanc quæſtionem de tuo: quo adiuti, facilius contra iſtos furioſos adminiſtremus indictum bellum, pro honore Dei,& pro ſalute Patriæ, quæ iamiam labaſcit, præcepsq; ruit. Amiſimus Poloſcum, accepta inſigni plaga: Braſſauium etiam nuper ad ſolum exuſtum eſt. In comitiis Petricouiæ actum eſt nihil: Iudiciorum noua forma, moribus& inſtitutis no- ſtris repugnans, eſt inſtituta: quorum iudiciorum, quidam Iudices, non crucem ſeruatoris ſi- Nots. guum, quod luce palaàm execrantur, ſed ſolem ipſuim iurant. Ita ſignum illud filij hominis apud nos iam viluit, vt, Gentium ad morem, militiam cœli, iuremus: hoc eſt, in militiam cœli, non autem in Chriſtum cruci affixum credamus. Quod enim quis iurat: in id vtique credit. Ita nos Poloni,(proh dolor) auerſi ab Eccleſia Catholica, ſenſim in idololatriam priſcam, è qua ante C. annos nati ſumus, ab integro delabimur. O Domine„ſal- uas nos, perimus. Vxor& liberi mei te ſalutant, tibique ſe vna mecum commendant, teq́ue orant, vt matrimonio noſtro apud Patres, ſi vſus venerit, iſtic ne deſis. Poſtremò, nos ita com- mendatos tibi habebis, vt habere ſoles eos, qui tecum cor ſunt vnum,& anima vna. Be- ne vale. Datæ Peremiſsiæ oppido Roxolaniæ, X X IX. men- ſis May. Anno Chri- ſti Dei noſtri, 1763. S TANIS- Fera gratulatio, quæ' nou repre: hendit. Pericula in quem jmem ſubeunda. 2. Corinsb. 3. Pſal. 128. Ingenĩor æſius quã periculoſus. Frequentia& ſtudium Patrum in( one. Trident. &ræeci à Catholi: ca Eecleſia non reiiciuntur pro- pter diuerſos ritus. Srætori tumor & arrogantia⸗ 8 1ANISLAVS HOSIVS CAR- DINALIS VARMIENSIS, STA NISLAO ORECHOVIO. D. IERA gratulatio reprehendi non ſolet, ſed ne ſerum videri debet, quidquid quo- 2 1— 4. kh— cunque tandem tempore, ex amoris abundãtia proficiſcitur. Cuius generis gra- S tulationem hanc tuam eſſe, mihi perſuadeo. Etſi quod mihi gratuleris, nihil eſt. 4 V Quid enim ex hoc loco, in quo me nunc Deus eſſe voluit, præter incredibiles 2 quaſdam curas, animique ſolicitudines,& non mediocres labores ad me re- dundat? vt interea taceam de multis aliis incommodis, quæ ferre neceſſe eſt, in hac ſpecula poſitũ. Itaque conſolationis magis egere videor, quam quod vlla ſit iuſta gratulandi cauſa. Sed ego nec moleſtias vllas, nec labores, nec pericula defugerim, nec mihi quicquam eo- rum graue futurum eſſet, etiamſi calix ille bibendus foret, quem prior amariſsimum hauſit pro ſalute noſtra Dominus noſter ILESVS CHRISTVS: dummodd afflictis Eccleſiæ rebus, opera mea. ſuccurri poſſet. Intereà tamẽè, ſic me ab omnibus his rebus, quibus id efficĩ queat, imparatum agnoſco, ſic omni ferè facultate deſtitutum, vt nihil ad eam, præter egre- giam quandam voluntatem,& eam cùm primis alacrem adferre queam. Quam largè vo- bis emetiri poſſum, cætera ſunt ab aliis quærenda, quibus maior ſuppetit ſubueniendi fa- cultas. Imprimis autem ab eo, ſine quo, ne cogitare quidem aliquid idonei ſumus ex no- bis, tanquam ex nobis: Qui niſi domum ædificauerit, in vanum laborant qui ædificant eam: Niſi ciuitatem ſuam cuſtodierit, fruſtrà vigilant qui cuſtodiant eam. Eſt autem re- Vera, vt ſeribis: ingemiſcendum, ſicut in magna reliqui orbis Chriſtiani parte; ſie in no- ſtra quoque Polonia, quam plurimos ingeniorum æſtu à recto tramite abreptos,& in de- uia itinera delatos eſſe. Quos ſi per hos labores noſtros, quos hic maiores, quàm credi fa- cilè queat, ſuſtinemus, in viam reuocandi poreſtas daretur, næ ego præclarè operam hic meã collocaſſe me arbitrarer: etiamſi grauibus curis& ſolicitudinibus oppreſſus extremum ſpiritum exhalarem. In magna id fœlicitatis meæ parte ponerem, ſi vel morte mea, ſi minus reliquarum na- tionum, ſaltem patriæ noſtræ ſalus repræſentari poſſet. Sed inuitos ſeruare, perquàm dif- ficilè eſt. Audio deploratos iſtos homines, palam in Comitiis Regni iactaſſe: quicquid quacunque tandem de re Decretum fuerit, in hoc ſacro Concilio(quod illi tamen Concilij nomine non dignantur) id ſe ne pili quidem facturos eſſe. Quæ autem his medendi ratio poterit inueniri, qui medicinam omnem reſpuunt:& vltro, ſuo, quod aiunt, iumento, ſi- bi mortem adſciſcunt ſempiternam? Aduenerunt huc ex omni ferè terrarum orbe, quam latè patet Eccleſia Catholica, Patres Ducenti Sexaginta, nullius rei magis, quam liberorum ſuorum ſalutis auari: quorum languoribus tam periculoſis adferre medicinam cupiunt. Et ſunt in hac arte medendi, tam exercitati: vt aut ab illis, aut à nullo prætereà morta- lium, ſalus ſit expectanda. Sed quid facias his, qui tanta ſunt inſania correpti: tunc vt ſibi ſani maximè videantur, cùm eos in extremo mortis periculo verſari conſtat? Rectè dici de illis poſſet iilud Euangelicum: Si cæci eſſetis, peccatum non haberetis: Nunc autem: quia dicitis: videmus, peccatum veſtrum manet; nec ſpes vlla reliqua ſanitatis eſſe videtur. DEVS orandus, illius eſt auxilium implorandum, qui poteſt etiam ex lapidibus filios Abrahæ ſuſcitare. Ab illo ſupplicibus votis petendum eſt, vt auferat hominibus iſtis cor lapideum,& donet cor carneum,& ſpiritum ſuum ponat in medio eorum,& faciat, vt in præcepris eius ambulent,& Iudicia eius cuſtodiant,& habitent in terra, quam dedit Patribus eorum,& ſint illi in populum,& ipſe viciſsim illis in DEVM, nec in veterem illam idololatriam, à qua ſemel D E gratia liberati ſumus, relabantur. Quam verò tu rationem oſtendis occurrendi malis his: quibus Patria noſtra miſerandum in modum af- fligitur, eam hic nos obuiis, quod aiunt vlnis, amplecteremur, ſi per tuos iſtos Roxola- nos,& Armenos liceret. Nam ſi tu putas, propter diuerſos ritus, eos à nobis pro Catho- licis non agnoſci, toto cœlo, quod aiunt, erras. Non dubito, quin legeris acta Coneilij Lateranenſis, in quo præſentes adtuerunt Hieroſolymitanus,& Conſtantinopolitanus Patriarchæ: Metropolitæ L. X x. Epiſcopi, CCCCXII. Abbates, Priores, Conuentua- les DpCCC. Græci& Romani Imperij Legati: Regum verò Fieruſalem, Franciæ, Hiſ- paniæ, Angliæ,& Cypri Oratores. In his diſertis verbis teſtatur ſancta Synodus, quod Græcos ab obedientiam ſedis Apoſtolicæ reuertentes, fouere,& honorare velit, mores& ritus eorum quantum cum D EO poſsit ſuſtinendo: Nulla igitur nobis eſt cum Græcis de moribus ac ritibus diſceptatio, de quibus ne in Florentino quidem Cõcilio tria verba com- mutata fuere. Nam qua vna de re diſputatio fuit inita: num in fermentato conſecrare li- ceret, facilè fuit ea ſublata, permiſſo illis ritu ſuo, dum ne ipſi Larinorum ritum dam- narent. Sed magnus fuit ſemper Græcorum tumor& arrogantia, poſteaquam ab obedi- entia ſedis Apoſtolicæ ſe ſubtraxerunt,& vſque eo Latinos abominari cœperunt Wea quando Irup. Tuheè rm aiudcontend ts tuisgrauiter ac Ssacerimus Petn ſdos Legsos Oe koporum et Le judicandum üt pte Regum& Princi bus expedire max lisde rebls ferule ecte atque ordin fententiss Gicendi uur, qui fueri ſclos Epiſcoposd mumconfeſſus:y leganttomnia,c nids nomeapte neoo dennceps epicoyi& bi denbus pvoo wami Pontifccs ded necillud lenim aleſt posſuntexils od 1ero.- ſublerbenäoa tactumideſte Non modbri- Primumil en. Vitum& cate, qui ſip tochenum,& cto namite d. 4 los bie miiots, eeh. „n ego ſrn a udinidus oynllee, mez, üiminomeen inuitos ſerord en. nitiis Regriti an cilio(quodilmmadni Cur autem lün ſuo, quod aur an mni fere terrnneaemn lius rei magis cun. adferte mediim , auta nullopnrarr tinſaniacorepu- verſari conſtgt'eteli haberetis: Nüocunen, reliqua ſiniui teit otell etiam er lpübnt vtapfeta bomibie in medio tonm, Ö lu habitentin tena) qund Na ecll ſe is in DEVN,Ecſe- „relabanrif. un 1. ſerandum'godl n mittanäam un nor,ſ per tolllil, Ur, M ritus, osa Dob-i 1u⸗ us 1 din legetb ats Conſtandnahe, 8, K Cankm Apbates, Priored(Cons Sfreti, ¹ 1*„ STANISL. HOSIVS DE AVCTOR, pONTIF. 374 quando Sacerdos Latinus ad Altare Græcorum ſacrificium obtuliſſet, non prius ĩpſi ſacra in eodem altari facerent: quam alrtare, tãquam ſacriſicio Latinorum inquinatũ, lauiſſent. Quin & baptiſatos ab illis rebaptizabant: quemadmodum in actis Concilij Lateranenſis ſub In- nocentio II I. celebrati videre licet. Non ignoras proculdubio, qui labores ab Eugenio I11I. ſuſcepri fuerint, ante annos plus minus centum viginti, vt Græcos,& Armenos, ad Eccleſiæ corpus, vnde ſegregati fuerant, reduceret. Et ceſsit illi conatus hic non infeliciter. Sed quod bona tua venia dictum velim, nota eſt omnibus huius gentis leuitas& inconſtantia. Qua- ter decies ad Eccleſię corpus reuerſi, totidem vicibus ab eadem ſe præciderunt. Quem autem præciſionis huius ſuæ fructum tulerint: nõ ſine magno dolore cernimus. Quamobrem quod cupere te oſtendis, idem& nos multò ardentius cupimus, vt in vnum nobiſcum populum redigantur, vt multitudinis credentium ſit cor vnum& anima vna„Vt fiat vnus Paſtor,& vnum ouile. Scis miſſum à Pontifice nuncium fuiſſe, qui Moſcorum Principem, ad Conci- lium inuitaret: adeò nihil ab eo prætermiſſum eſt, quod ad coniungendos nobiſcum Roxo- lanos pertinere videretur. Quod autem res non ſucceſſerit:temporum iniquitati tribuẽdum eſt. Quid autem ſibi volunt illa verba tua: Eripiamus tot gentes ex impiorum conſortio,& Vnà cum illis nos cõgregemus? Cur non illi potius nobiſcum, quàm nos congregemus cum ĩpſis?de quibus recte cum Cypriano ditere poſſumus, quòd non nos ab illis, ſed Illi diſceſſe- runt à nobis. Redeant vnde diſceſſerunt, nihil impediet rituum diuerſitas, quo minus omnes in vnum Dei populum coaleſcamus. An autem& mihi non licebit illum verſiculũ vſurpare contra te rofov se eeνε ννε eO⸗ 5 Ovrep. Tuné præſidere nomine Romani Pontificis Legaros illius negas? Quid au- tem aliud contendunt maioribus clamoribus hi, qui ſegregauerunt ſemetipſos, quos tu ſcri- ptis tuis grauiter admodum& eleganter inſectaris, quibus cum hac in parte facere te, cum ſis acerrimus Petri Romani propugnator, vt credam, adduci non poſſum. Falleris autem, ſi ſolos Legatos Oecumenici Concilij, cui præſident, Iudices eſſe putas. Iudicium enim Epi- ſcoporum eſt: Legatorum veroò inter alia proprium eſt& hoc munus„quibus de rebus illis iudicandum ſit proponere. Quod illi tamen minime faciunt, niſi communicato priùs cum Regum,& Principum Oratoribus Conſilio, qui quod cuiuſque regni,& prouinciæ rationi- bus expedire maxime videtur, id proponi per legatos poſtulant. Hi poſteaquam ad Patres his de rebus retulerunt, eorum ſententias audiunt: ac præcipuam eius rei curam habent, vt rectè atque ordine gerantur omnia: ne qua confuſio, ne qua fiat perturbatio. Ipſi autem à ſententiis dicendis abſtinent, ne ſi priores dicant, alios in ſententiam ſuam pertraxiſſe cre- dantur, qui fuerint eorum auctoritatem ſecuti. Per vnum igitur& alterum menſem, inter ſolos Epiſcopos de rebus propoſitis diſceptatur, inter quos poſteaquam conuenit: tum pri- mum confeſſus: vulgo ſeſsionem appellant, in Eccleſia Catheedrali fit. Ibi de ſuperiore loco eguntur omnia, quæcunque ſunt vnanimi Patrum conſenſu Decreta: ſimul quærirur ab om nibus, num ea probent. Primo loco rogati ſententiam legati, probari ſibi dicunt, quod ordi- ne ſuo deinceps itidem faciunt, quotquot præſentes adſunt in Concilio, Patriarchæ, Archi- epiſcopi,& Epiſcopi omnes. Sic iraque ſoli ſunt Epiſcopi, qui magna conquiſirione facta, de rebus propoſitis iudicant. A quibus quod vnanimiter Decretum eſt, id qui locum Ro- mani Pontificis obtinent, primo loco ſuis quoque ſententiis approbant. Sed nec illud exiſtimare debes, quamuis tres illi Patriarchæ præſentes hic non adſunt(ſo- lus enim adeſt Hieroſolymitanus Patriarcha) abeſſe propterea Oræcorum omnes Epiſco- pos, ſunt ex illis nonnulli nobiſcum, quorum nomina in ſcheda deſcripta tibi mitto. Quod verò ſeribis, Legatos ſiue Torοτπνπνυτασασς Romani Pontificis infra omnes Patriarchas ſubſcribendo adfuiſſe, vellem vnum ſaltem Concilium Oecumenicum produxiſſes, in quo factum id eſſe conſtaret. Ame quidem quæ typis excuſa ſunt, lecta ſunt omnia diligenter: Non modò nihil tale, verum contraria potius in illis omnia videre mihi licuit. Primum illud, quodeſt longe celeberrimum, Nicænum, Legatos habuit Oſium Cordu- ben. Vitum& Vincentiũ Presbyteros, quos primo loco ſubſcripſiſſe video. Quin& à So- crate, qui ſcripſit hiſtoriam Eccleſiaſticam„Primo loco recitantur, ante Alexandrinum, An- tiochenum,& ieroſolymitanũ Patriarchas, qui præſentes tum adfuerunt. Et extat nihilo- minus in primo tomo Conciliorum Epiſtola Synodi Nicænæ ad Silueſtrum Papam, in qua, quicquid conſtituerunt in illo Concilio„Precantur oris ipſius conſortio confirmari. Quod & factum eſt, quemadmodum ex reſponſo Silueſtri videre licet. In Synodo Conſtantinopolitana prima, quæ ſecunda eſt Oscumenica, fateor quòd non reperio quemquam Romani Pontificis vicarium adfuiſſe: Lego tamen apud Theodori- tum, à Patribus eiuſdem Concilij quandam ad Papam Damaſum Epiſtolam ſcriptam, qua ſe tanquam Pontificis illius membra ‚literis ipſius ad Romanam Synodum accerſitos fuiſſe dicunt, ſimul indicant, nihil ſe libentius facturos fuiſſe, quàm vt ipſius deſiderio, ſuis Eccle- ſiis derelictis, obtemperarent. Quoniam verò ad eiuſdem Pontiſicis literas, poſt Concilium Aquileienſis miſſas iam Conſtantinopolim conuenerant, non ſe fuiſſe paratos, præterquam ad ſolam peregrinationem Conſtantinopolitanam(his enim illi verbis vtuntur) cuùm non prius 8 E——— EE—— — 4 Græcord leuitas & inconſlaulia⸗ Moſchus inuite tus ad Conciliuun Græci ad Latinos nõ Latini ad græ: cos redire debèẽt. Legatorum& Epiſcoporum f⸗ ficium in Cõriliis. Seßio& in ea- dem dicendi fen⸗ tentias ordo⸗ Grcæci Epiſcopi Concil. Trident. interfuerunt. Legati in cõeilia Patyiarchis ſupé⸗ riores. — n Apollinaris eon: demnatio. Neorli eon: demnatio. Vniuerſalis Epi- Kſcopi nomen da: rumn Romano Pontifici. s TANISLAVER HOsI V 3 priùs eſſent facti certiores de longiore profectione, quàm Conſtantinopolim veniſſent: Ita- que temporis anguſtiis excludi ſe, quo minùs Romam venire poſsint: Mittere nihilominus quoſdam collegas ſuos. Ex hac Epiſtola facilè perſpicere licet, quòd Synodus Conſtantinopolitana, Romani Põ- tificis auctoritate fuerit congregata: qui tamen poſtea, Romæ potius illam conuocandam eſ- ſe putauit. Sed iam prioribus literis parentes, Aquileienſi Concilio peracto, Conſtantinopo- lim Patres fuerant profecti. Quin& ex reſpõſo Damaſi,& ex his, quæ ſcribit Ruffinus, non obſcurè colligitur, quòd priùs Romæ fuit Apollinaris cum diſcipulo ſuo Timotheo condem natus à Damaſo Papa,& Petro Alexandrino: qui tum præſens ibidem aderat: quodque po- ſteà Damaſi ſententiam ſecuti ſunt Patres in Concilio Conſtantinopolitano. Quam etiam ob cauſam Theodoſium Imperatorem edixiſſe ſcribit Zozomenus, vt cuncti populi ſibi ſubditi, eam religionem retinerent, quam vertex Apoſtolorum Petrus Romanis initio tra- didiſſet, ac tum Damaſus Romanus Epiſcopus,& Petrus Alexandrinus cuſtodirent,& vt ĩlli ſoli, qui pari triadẽ honore colerent, Eccleſia Catholica nominarentur: reliqui verò con- traria ſentientes, hæretici vocarentur,& ſuppliciis afficerentur. Quod edictum in Iuſtinianĩ quoque codicem relatum eſſe non ignoras. Tanta fuit apud Imperatores illos Romanæ Sy⸗ nodi auctoritas, quæ ſub illud ipſum tempus habita fuit, quo Conſtantinopolitana prima. Quod ad Synodum Oecumenicam tertiam attinet habitam Epheſi, per quam exiguum eius fragmẽtum habemus, nec in illo reperiuntur vllæ ſubſcriptiones Epiſcoporũ. Sed Græ- cus auctor Euaxgrius teſtis eſt, quod in ea preſederit Cyrillus Alexandrinus. Cœleſtini locum gerens. Et indicant hoc etiam acta Concilij Calcedonenſis, in quæ multa tranſeripta repe⸗ riuntur ex actis Epheſinæ Synodi. In quorũ actorũ particula quadam Concilij Calcedonen- ſis actis inſerta, reperiuntur Patrũ ſubſcriptiones: inter quas primo loco ſubſcribit Cyrillus Alexandrinus, agens vices Sanctiſsimi ac Beatiſsimi Archiepiſcopi Romanæ Eccleſiæ Cœ- leſtini. Qui potuit autem is, locum tenere& agere vices Ponrificis Romani, ſi quod tu vel- le videris, omnes Patriarchæ pari fuerunt poteſtate prædiri? Menas autem in ſua profeſsione fidei, quam Vigilio miſit, addites Cyrillo collegas fuiſſe ſcribit, Arcadiũ,& Proiectum Epi- ſcopos,& Philippum Presbyterum. Quo magis autem intelligas, quę tum quoq; fuerit Ro- mani Pontificis auctoritas, in formula, qua Neſtorius deponitur, ſcribit Euagrius, his verbis Concilij Patres vſos fuiſſe: Quod neceſsitate tam Canonum, quàm Epiſtolę Cœleſtini Pon-⸗ tificis coacti, frequenter illachrimantes, ad hanc tam duram ſententiã proceſſerint. Nec diſsi- milia verba reperire licet in Epiſtola, quam eadem Synodus Epheſina ſcripſit ad Neſtorium, quæ in primo tomo Conciliorũ habetur. Ex his perſpicuũ cuiuis eſſe poteſt, quod hæc quo- que Synodus, in condemnando Neſtorio, Romani Pontificis auctoritatem fuerit ſecuta, quĩ prior Synodum eadem de cauſa Romæ cõgregaſſe viderur. Quod non obſcurè Nicæphorus quoque in Eccleſiaſtica ſua hiſtoria ſignificat. Quarta fuit Oecumenica Synodus Calcedonenſis. In ea quin primo loco ſubſcripſerint Paſchaſius, Lucentius,& Bonifacius Presbyteri, habentes locũ Romani Archiepiſcopi Sen- ioris Romæ Leonis, dubium non eſt. Poſt hos verò, ſubſcripſerunt Anatolius Conſtantino- politanus, Maximus Antiochenus, Juuenalis Hieroſolymitanus. Conſtat& hoc ex actis il- lius Concilij, quòd Legati Pontificis interceſſerunt, cùum abſentibus illis, primus poſt Ro- manũ Pontificem locus Conſtantinopolitano Patriarchæ fuiſſet attributus. Itaq; Decretum hoc induci petiuerunt, ac ſcire ſe velle dixerunt, quid Apoſtolico viro vniuerſalis Eccleſiæ Papæ referre debeant, vt ipſe vel de ſuæ Sedis iniuria, vel de Canonum euerſione poſſet fer- re ſententiã. In hoc Calcedonenſi Cõcilio, Leo Pontifex, nõ ipſe ſibi nomẽ Oecumenici Pa- triarchæ arrogauit, quemadmodũ Patriarchas Conſtantinopolitanos feciſſe ſcimus, verùm hac eum appellatione Synodus vniuerſalis eſt dignata. Qua longè antè dignatus eſt etiã Li⸗ berium Athanaſius, vnà cum vniuerſis Rgyptiorũ Epiſcopis, cum ad eum ſcribens diceret. Huius rei gratia, vniuerſalis vobis a Chriſto commiſſa eſt Eccleſia, vt pro omnibus labore- tis,& cunctis opem ferre non negligatis. Quin etiã cum illius Epiſtola legeretur, acclama- tum fuit à cunctis, Omnes ita credimus. Papa Leo ſic credit: Anathema ei, qui partit,& quĩ diuidit. Hæc fides Leonis Archiepiſcopi. Petrus per Leonẽ locutus eſt, Apoſtoli ita docue- runt. Piè& verè Leo docuit. Omnes ira credimus. Sicut Leo, ita credimus. Et quamuis prę- ſentes in eo Concilio Legati Pontiſicis adfuerunt, ſcriptis tamen ad eum literis, petiuit ſan- cta Synodus, vt ipſius Decreta auctoritate ſua confirmaret. Quod ille fecit quidẽ non inui- tus, quantum ad fidei dogmata pertinet: Cæterùm vt approbaret, quæ reclamantibus ĩpſius Legaris de Patriarcha Conſtantinopolitano conſtituta fuerunt, proximum vt locum obti- neret à Romano Pontifice, nullis vnquam rationibus adduci potuit. 3 41 Adfuere nihilominus quidã ex Italia Epiſcopi, Sabinus, Epiphanius, Aſterius, Leo, Ruſti cus, Theophanes, Pellagius, qui coadiutores Menę vocãtur: qui iuxta piũ iuſſum Imperatoris à dextra parte Mene Patriarchæ cõſidere iuſsi ſunt: cũ fuiſſent à ſede Apoſtolica nuper miſsi- Quinta Synodus Oecumenica fuit, iterum Cõſtantinopoli celebrata. Nullum in ea Pon- tiſicis Legatum adfuiſſe lego. Cauſam hane fuiſſe puto, quod initio præſens in ea Kuine vi- etur Crelie oina duodlim odle mn rine icarnnolls 4 ckeruit anram rriterglob e i Pnicoprum tenunle e Sebſetiplerum recordationis lape vod bomitcbali tr Ab Jpottolia Wmpetumpraſens Iaq; ſcqpötur Hor nes ellent teliqueæ morix Agapeto, q vem luis Agapetu dicendi. Wicſi hecformula, Ego duido,deperſoma: regicereſe fatetur lolicdedẽ ſequi, vsoiplaſe condẽ ia depoltionispti ne ſormarr(obſcri Cwoänmanaaf que ucaslotAgn drum Synodon dun eoernn qui Hlilludacur non aiquanoan tum Drisenin runt damari au ſens aber ern R ilodconider Parriaxchucet nopolttanum bz etlam eſt tupen Cumquelbe keraurem ſan apro veritati uer ac rita qi crnuslocoſt loreei Fnilun bapan .. 4olalflc, melusoci g. t Lle. .eell, det qm d nptiones Ppilnni, Nerzndhnns a, in quꝛ mula nd aqwadam Conc sprimo loco üin epicop Romauk di ntigtcis Romaiſtan, Alenas auremil unae it, Arcadii pne liges,qoe un a n utun ſendit lug quam Fpittb(Kaain ententiäproceſenr a Ephefinaſcipltaſem niuis elſe poreß gulun auctontatem henton Uod non oblouiirims duin primo loc ſtüne cu Romani Archeqinjs ſerunt Anarolis Gatti dus. Conſtat&ccani entibus llis, fimu ille atrbutos lag ler olico vito wiet l Cmnonum euerlchefolt joſe ſbinome ernei voitanosfkdſk indi on eante üigumwale b cumademmſitest b da,tgwomie 1 —— ————— 5 DEAVG T.E PGMN T IF. 372 detur Pontifex Agapetus, per quem Anthimus Patriarcha Conſtantinopolitanus propter hæreſim Eutychetis depofitus,& Menas in eius locum fuit ſubſtitutus quemadmodum ex ipſa conſtiturione Iuſtiniani Imperatoris contra Anthimum Petrum, Senem& Soaram li- quet. Fuit autem Agapetus paulò poſt quàòm venerat Conſtantinopolim, ex hac vita ſubla- tus. Venit eò poſteà Vigilius: ſed is, quamuis inuitatus, venire tamen ad Synodum recuſauit: quemadmodum&ab Euagrio,& à Nicephoro memoriæ proditum eſt. Cum itaq; nec Vigilius Pontifex: nec qui cũ eo Conſtantinopolim veneräãt Epiſcopi, Cõ- cilio vellér intereſſe, præſedit illi Menas Patriarcha. Sicut autem ſcribitur in actione prima, iuxta iuſſum Imperatoris, coadiutores conſederunt à dextris: Sabinus; Epiphanius, Aſterius, Leo, Ruſticus, Theophanes, Pelagius, omnes ex Italica regione ab Apoſtolica Sede nuper miſsi. Poſtea verò ſicur in prima actione eiuſdem Synodi legitur, conſentientes fuerunt Agapeto Papæ Antiquæ Romæ huc venienti. Hæc ſunt ipſa verba, in actionis ipſius princi- pio poſita: Quæ repetuntur etiam initio ſecundæ, tertiæ,& quartæ actionis. Niſi quod in tri⸗ bus his additur: conſentientes ſanctæ memoriæ Agapeto. Ex quibus verbis coniecturam fa- cere licet, quod in actione prima fuerit adhuc ſuperſtes Agatho. De quo legitur in vetuſto quoddam codice manu ſcripto, qui fuit inſcriptus: Ordo Romanorum Pontificum, quod di⸗ uinæ incarnationis anno DXXIX. Iuſtiniani X. Conſtantinopolim aſcendens, Synodum celebrauit, contra impium Seuerum,& Iulianum Halicanaſenſem,& cxteros Theopaſchi- tas: inter quos& Anthimus, vt conſentaneus eorum depoſitus, à throno proiectus eſt, cum Epiſcopatum tenuiſſer vrbis Regiæ menſibus decem,& conſecratur pro eo Menas ab Aga- Peto. Subſcripſerunt igitur in actione prima verbis his: Sabinus ſequens definitioné ſanctæ recordationis Papæ Hormiſdæ, anathematiſans Seuerũ, Petrũ, Z oaram, etc. Nullus eorum, quòd Pontificis alicuius locum tenuerint, meminit: niſi quod initio cuiuſq;, actionis dici- tur: Ab Apoſtolica Sede miſsi. A quo verò Pontifice miſsi fuerint, non cõſtat. Conſtat autem Agapetum præſentè adfuiſſe, priùs etiã, quã ille Conſtantinopolim Epiſcopi veniſſe vidétur. Itaq; ſequũtur Hormiſda ſententiã, qui prior eoſdẽé hæreticos condẽnauerat. Cũ autẽ actio- nes eſſent reliquæ celebrandæ, prolatus eſt actus Synodalis Epiſtolæ, ſcriptæ a ſanctæ me- moriæ Agapeto, qua fignificat, Anthimũ à ſe depoſitũ,& in eius locũ eſſe Menã ſubſtitutũ: quem ſuis Agapetus ipſe manibus ordinauerat. Quo lecto, vocatus eſt Anthimus ad cauſam dicendã. Qui cũ ſe nõ ſiſteret, à Synodo condénatus eſt. Ibi Larini omnes Epiſ.ſubſcripſerũt hac formula. Ego Sabinus definitioné ſanctæ recordationis patris noſtri Papæ Agapeti ſe- quẽdo, de perſona Anthimi ſubſcripſi. Quin& Menas Patriarcha ſententiã cõtra eundẽ ferés, reſpicere ſe fatetur ad ea, quæ à ſanctæ memoriæ Papa Agapeto cõſtituta fuêre. ge enim Apo⸗ ſtolicã Sedẽ ſequi,& ei obedire: cõmunicatores ipſius, cõmunicatores habere:& condemna- tos ab ipſa, ſe condẽnare. Petrus Hieroſolym.& ipſe profitetur in ſua ſentẽtia, quod ſenten- tia depofitionis primũ ab Agathone fuerit lata, deinde à Mena cõfirmata,& ei ſe ranquà be- nè formatæ ſubſcribere. Sic& de Seuero,& de Anthimo, nihil eſt in illa Synodo conſtitutũ, quod non anteaà fuerit& ab Hormiſda,& ab Agapero declaratũ. Quæ omnia Vigilius quo- qus ſucceſſor Agapeti, qui& ipſe Cõſtantinopolim ſub illud tépus venerat, rata habuit. Cæ- terum Synodo trium Capitulorũ, quæ fuit poſteà ſubſecuta, vt vel ipſe, vel Epiſcoporũ, quiĩ cua eo erant, quiſque ſubſcriberer, adduci hunquam potuerunt- lic illud accuratius tecum expende, quòd in hac quog; Synodo nihil decretum eſt, quod non aliquanto antè& ab Hormiſda,& ab Agapeto,& à Vigilio Põtificibus fuerit conſtitu⸗ tum. Priuùs enim omnes, qui ſunt in illa Synodo reprobati, Põtificum horũ auctoritate fue- runt damnati, quorũ illa iudicium ſecuta videtur: præcipuè verò Vigilij Pontif. qui tum præ⸗ feus aderat, certis tamen ex cauſis Concilio non interfuit, ſcripto euidã niti videbatur. Tum & illud conſidera, ſi verum quod ſcribirur Patriarchatu cæteris Patriarchis eſſe parem ... 2... 3 ſuaperior⸗ nopolitanum Patriarcham de gradu ſuo deturbandi, deq́ue cœtu eiiciendi? Quodque magis 1 etiam eſt ſtupendum, fauebat Anthimi partibus Imperator. Cumque libertate Pontificis offenderetur, grauibus comminationibus Vſus fuit. Ponti- fex autem, ſicut apud Zonaram legimus, riſit, iugulumꝗq; nudauit, ac ſe paratũ oſtendit, om- nia pro veritatis defenſione pati: cum nihil in votis haberet, quàm vt eum Imperator tali exi⸗ tu ex hac vita dignaretur. Imperator verò ceſsit Poſteà Pontifici: nec impediuit, quo minus Anthimus loco ſuo moueretur. Cæterum ſimul, vt ex hac vita diſceſsit Agapetus, apud ſiic- ceſſorẽ eius Papam Silueriũ, vxoris conſiliis adductus, irerum de reſtituendo Anthimo plu- rimũ laborauit. Quod enim facere Põtifex cum recuſaſſet: eum deportari iuſsit, ac Vigilium in eius locũ ſufficiendum curauit: quod Auguſtæ ſpem feciſſet, ſancteq; promiſiſſet, ſè ſimul Vt eſſet Pontifex factus, Anthimũ in eum locũ ex quo deiectus fuerat ab Agapeto, reſtitutu⸗ rum,& tribus capitulis fub ſcripturũ. Quod ille tamẽ promiſſum poſteà nõ præſtitit, atq; ob eam cauſam capi:& Conſtantinopolim duci iuſſus eſt: vbi extrema queq; prius pati voluir, quàm vt, quod malè promiſerar, præſtaret. Atq; hæc fuit cauſa, quamobrẽ ad Conciliũ illud vocatus, venire nunquam voluit: ſod ſcriptam ſuam ſententiam 1erhtd ſe miſſurũ dit it. RRET uem Ate, Petrum Romanum(vtar enim verbo tuo) Rom. Pont. cetẽ n, quam poteſtatem habuit Agapatus. Conſtanti-'is Fasriarchis Agapeti conſtd⸗ tia. Siluerii. — ſſ 1 4 Pont. Ron. au: eètoritate, etiam hæretici plurimũ gribucꝰ ant. RKom. Pontificĩs dignitas. Photii depoſiꝛio. 3 TXARNIS L A V S 1168I VW 8 Quem ego libellum, ex Vaticana Bibliotheca deſcriptum, legi. In qua Synodo trium Capi- tulorũ apertè contradicit. Quamuis autẽ infeſtum ſibi haberer Imperatorem Vigilius, quòd ad illius nutũ ſe conuertere nolebat: tamen in Menam quoq; Patriarchã, ſua poteſtate vſus eſt:& eum à communione quatuor mẽſium excluſit. Quin& illud de eo ſcribit Gregorius: quod in eadem vrbe Regia conſtitus, contra Theodoram tunc Auguſtã,& Acephalos, dam- nationis promulgauit ſententiam. Eſt auté& illud animaduerſione dignũ, quod in ſexta Synodo generali narratur, Mono- thelitas, quò facilius opinionè ſuã probare poſſent, confinxiſſe quandã epiſtolã ſub nomine Vigilij, ad Iuſtinianũ& Theodorã vxorẽ eius ſcriptam, de eo, quòd vna ſit Chriſti volũtas. Tantum in ſententia Romani Pontificis pondus eſſe iudicabãt. Quin& aliquot antè ſecu- lis, Conſtantius Imperator nihil non fecit, quo poſſet partim vi, partim etiam pollicitationi- bus munerum, ſicut ipſe ſcribit Athanaſius, pertrahere Liberiũ, vt Athanaſij damnationi ſub- ſcriberet. Tam ardenti deſiderio nitebatur, inquit Ammianus Marcellinus, auctoritate Epi- ſcopi æternæ vrbis, firmare, quod iam impletum eſſe ſciebar. Intelligebat enim irrita fore omnia: quæcunque acta ab aliis fuiſſent, niſi Romani Pontificis conſenſus accesſiſſet. Sexta Synodus tertiùm fuit Conſtantinopoli congregata, in qua primo loco ſubſcripſiſſe lego Theodorum& Georgiũ Presbyteros,& Ioannem Diaconum, locum gerentes Agato- nis Beatiſsimi, ac vniuerſalis Papæ Vrbis Romæ. Poſt eum Gregoriũ Conſtantinopolitanũ Patriarchã,& alios deinceps. In qua Synodo, cuùm lecta fuiſſet Romani Pontificis Agatonis Epiſtola, ſtarim, ſicut anteà in Cõòcil. Calcedonenſis fuir ab omnibus acclamatum, ſeque ſic omnes credere ſunt profeſsi, quòd quæ ſcripta fuerunt ab Agathone, tanquã à ſpiritu ſancto dictata per os ſancti ac Beati Principis Apoſtolorũ Petri ſic ea reciperet ac reuerenter am- plecterentur. Et in Proſphonerico ſermone dictum fuit: Charta& atramentum videbatur: & per Agathonem Petrus loquebatur: Quos ille prior condemnauerat, eos illius iudicium ſecuta ſancta Synodus, ipſa quoque ſibi condemnandos eſſe putauit. Septima Synodus iterũ habita fuit Nicææ: ſtatim in prima actione, primus locus tribuitur Petro Archipresbytero,& Petro Monacho, Vicariis Apoſtolicæ ſedis, cui præerat ſanctiſsi- mus, beatiſsimusq́; Archiepiſcopus veteris Romæ Adrianus Secundus, Taraſio Archiepiſco- po Conſtantinopolitano,& aliis deinceps. Et ſcribit ad Michaeèlem Imperatorem Nicolaus Pontifex: Secundo in Nicæa collectæ Synodo Apoſtolica noſtra Sedes præſedit. Qui locus etiam in ſubſcribendo ſemper fuit ſeruatus.In hac quoq; Synedo cùm lectæ fu- iſſent Epiſtolæ duæ Pontificis Adriani, ad Imperatorẽ vna, ad Patriarcham Tharaſium alte- ra, acclamauerũt Patres: Vniuerſa ſancta Synodus ſic credit,& ſic docet. Ac ſinguli poſteà ſic ſe credere, ſic ſentire, ſic tenere, ſic docere, ſic ex toto corde confiteri profeſsi ſunt. Octaua Synodus, quam ante annos plus minus decem in Eccleſia mea Varmiẽſi ſcriptam reperi, quartùm habita fuit Conſtantinopoli. Præſederũt in ea Donatus& Stephanus Epi- ſcopi, locum tenentes Adriani Pontificis Romani:& ſubſcripſerunt hac forma, Ego Dona- tus Dei gratia Epiſcopus Sanctæ Oſtienſis Eccleſiæ: locum obtinens Domini mei Adriani, ſummi Pontificis& Vniuerſalis Papæ, omnia, quæ ſuperiùs leguntur, huic Sanctæ& Vni- uerſali Synodo præſidens, atq; ad voluntatẽ eximij Præſulis promulgaui,& manu propria ſubſcripſi. Qua forma& eius duo collegæ ſunt vſi. Hic legati Romani Pontificis, apertè ſe præſidere Concilio profitentur. Poſt illos Ignarius Cõſtantinopolitanus Patriarcha ſubſcri- pſit hac forma: Ignatius Epiſc. Cõſtant. Sanctã hanc vniuerſalem Synodũ ſuſcipiens,& om- nibus, quæ ab ea iudicata,& ſcripta ſunt cõcordans& definiens, ſubſcripſi. Quà eandem for- mam in ſubſcribendo ſecuti ſunt, Ioſeph vices agens Patriarchæ Alexãdr. Thomas Antioch. Helias Hieroſoly. Poſt hos, Imperatores. Fuit in ea Synodo depoſitus Photius Patriar. quĩ iam antex per Nicolaũ Papã depoſitus fuerat,& in ſuum priſtinũ locum Ignatius reſtitutus. Hæ ſunt octo Synodi generales, quas recenſet Gratianus: in quibus, excepta ſecunda& quinta, Romani Pontificis Legati præſediſſe, primod́; loco decretis Concilij ſubſcripſiſſe vi- dentur. Quas ego diligẽter omnes oculis ipſe meis perluſtraui. Quo magis illud miror: quo modo tibi venerit in mentẽ ſcribere, Legatos Pontif. infra omnes Patriarchas ſubſcribendo adfuiſſe, quẽve ſis auctorem in hac aſſertione tua ſecutus. Aut alios tu Conc. libros habuiſti: quàm quos Coloniæ bis editos ipſi vidimus, aut erroré hunc, ex nouatorum libris hauſiſti. Vidi quendã libellum Vigilij manu ſcriptũ, nec adhuc quod ſciam in lucem editũ, in quo inſerta eſt profeſsio Menæ Patriarchæ Conſtãtinopolitani: in ea quatuor Synodis Oecume- nicis enumeratis, ſic loquitur Menas: In quibus iuxta tempora ſua prædeceſſores ſanctitatis veſtræ beatiſsimi Papæ Senioris Romæ ipſis Synodis præſederũt. Quid apertius dici potuit ad probandũ, quod in Synodis Oecumenicis Romani Pontif. per ſuos Vicarios pręſederint- In Chalcedonenſi quoq; Synodo ſic legitur Paſchaſius& Lucentius Reueren. Epiſcopi,& Bonifacius Presbyter, tenètes locũ Sedis Apoſtolicæ, quia miſsi Apoſtolici ſemper in Syno- dis prius loqui& confirmare ſoliti ſunt, per Paſchaſium dixerunt. Ex his quoque verbis li- quidò conſtare poteſt, quem locum in Synodis Vicarij Romani Pontificis tenuerint. Quod verò Fricium eleuare ſcribis auctoritatem Concilij Tridentini, propterea 8 1 . II tre 33 geräif viexiosmitele narifesclha n orund ger erel, lu ged erool dlblt 3- ne cier dubirionem Jiti,qlimllus a0 Jobs exiſtmale ſ lij Florentimi Dè 1b 1ilag quosadilud 4 nüreitreübile 1s. Pthulus leui manaſc prrcidit Rait,n Turcrru- gooayimotũ 1 fuaue Chritilug rüt:in eaddem cal &Regnü,quod. paltorchuncli ges cum ille nob pwi nobislicet eſedeſtitutam, Nnuminea be ſdoomm Ocdde Cornaem K D Contan Apoſtolier eſe thius eluſcem nodo quacam „ Lop. 3 Adl lulium Pon A.1 8 rhanAe 4 Mſahallus Ale Allltue. 4 Inperscoti, Inuitus yt ſui erſer,,, 8 lakcha, non! uno Tocentium oſoluit K e en Proch Aleptoseſe eg; Lold Ina ſecuna o9 dir ipſig do plundn 1 cone Dont lloriuo dere t. Irrelige los onlenls a ein quaprimo uo Kconum locun Pera. Ctegoriü Conlbadn, ljet Romani pori 1 omnidus aaln grthone, rmnelſaen. cearecperet aean luce To-he“ du lh 1 ” harta& aramerr ighn demmauca eäbitmn eputauit. aactione, pinulchäd, licx ſecis, ainrali Secundus Trahetfen chaelem lmpern n ſtra Hedes ralit ac quoq; Synacoinät. ad Patriarcham Wanike & ſic docet. Klnigtäl onftteriprofelil Eccleſaamea Inäiin ea Donatus Keiaran, Ypſerunt hac omplt- obtinens Domüiriii sleguntur hui aul promulgaui narn ti Romani boms nopoſtanspriuus alem Hynodllcpelh ersſubſeni Viee chx Alexick-tunds 6 o cepoftus hwüslim lnulocum arxisid :in quibus, ecegi b ecres( ereljlthe Co magzillimn Imnes Parrunch lij gtalios tu Conelbeo 1 rcourorm ſi. l. PEAVvCTBONTI F 373 illi tres Patriarchæ præſentes non adſint, nihil eſt, quod ſcriptis illius moueare, quaſi propte- rea Concilium hoc nõ ſit Oecumenicum. Vnus tantùm eſt Oecumenicus Patriarcha Petrus Romanus, qui ſicubi præſens adeſt in Epiſcoporũ Concilio, quod eſt ipſius auctoritate con- gregatum, etiamſi non omnes ad illud vocati veniant, non proptereà non erit Conciliũ il- lud Oecumenicum. Vocati ſunt Angli, Dani, Sueti, Germaniæ principes nonnulli: neque ta- men cum ſuum ad illos Petrus Rom. nuntiũ ablegaſſet: vt inuitati venirent, adduci potue- rũt. Num ideo Concilium hoc Oecumenicũ eſſe negabimus? Etiamſi Chriſti corpus hoc, ad pautiora membra, quod abſit, redactũ eſſèt, inter quæ numerari non poſſunr, niſi qui Chri- ſto parèt,& eius Vicario Rom. Petro: non ideo tamen corpus in ſuo genere, nõ eſſe perfectũ diceretur. Vbicunq; Petrus Romanus: vel ipſe præſens, adeſt vel ſuos habet Vicarios, quan- doquidẽ ſolus ille verè dicitur& eſt Oecumenicus Patriarcha, quod Cõcil. ipſius eſt aucto- ritate congregatũ, id verè dicitur Oecumenicũ. Intereà tamen& illud latere te nolo, quod ad Alexãdrinum quoque Patriacham Pontifex miſit, qui vel vt ipſe veniret, vel vt ſuos huc vicarios mitteret, eum hortarentur. Cùm autem nihil hac legatione profectum ſit, num tu Pontificis culpã hanc eſſe dices? Quin illud animaduerterunt hi, qui miſsi fuêre, Patriarcham ilum, totamq́; gentem illam ipſi ſubiectam, hæreſi Neſtoriana grauiter admodum laborare. Sed ego non dubito, ſi quod aſſerere videris, Patriarchæ iſti tui Catholici eſſent, quòd pridẽ citra dubitationem vllam Legatos huc ſuos miſiſſent. Verũ, quòd de Alexandrino renuncia- uit is, qui miſſus ad eum fuerat, idẽ& de Conſtãtinopolitano,& de Antiocheno Patriarcha nobis exiſtimare licet. Quamuis enim ante annos centũ vigimi. Cõſtantinopolitanus Con- cilij Florentini Decretis, in quo pręſens aderat, ſubſcripſerit, vna cum Imperatore& Epiſco- pis, quos ad illud Conciliũ ſecum adduxerat: Patriarcha tamen mortuo, ſimul vt Greci do- mũ rediére, nihil eorum, quæ decreta fuerunt in illo Concilio, ratũ eos habuiſſe tu non igno⸗ ras. Et huius leuitatis arq; inconſtantiæ ſuæ, poſteaquam iterum atq; iterũ ab Eccleſia Ro- mana ſe præcidit: graues admodum pœnas ges illa perſoluit. Nam ſtatim, vt fidem datã vio- lauit, in Turcarum poteſtatem recidit, quorũ eam nunc grauiſsimo iugo premi, nõ ſine ma- gno animorũ noſtrorũ dolore conſpicimus. Nec ſoli hoc illi contigit. Quotquot gentes aliæ ſuaue Chriſti iugum, per vicarium ſuum Petrum Romanum Eccleſiã gubernantis excuſſe- rũt: in eaſdem calamitates inciderũt. Adeò verũ eſt, quod à Propheta ſcriptũ legimus. Gens & Regnũ, quod non ſeruierit tibi, peribit. Vnus Paſtor, vt ſit, oportet,& vnum ouile: Vnum Paſtorẽ hunc ſi Chriſtũ eſſe dicis, libenter vna tecum. Vnum eſſe agnoſcimus& profitemur: Sed cum ille nobiſcum in terris verſare deſierit, nec eum amplius in humana forma cõtem- plari nobis liceat, quæ eſt illius infinita bonitas. Noluit Eccleſiam ſuam omni ſua præſentia eſſe deſtitutam, ſed vnius vti miniſterio voluit, per quem vnitas in Eccleſia retineri poſsit. Vnum in ea Petrũ loco ſuo conſtituit, cui ſuas oues paſcendi munus commiſit. Quem non ſolum in Occidente, verùm& in Oriente, ſummam̃ in omnes Patriarchas& Epiſcopos au- ctoritatem& poteſtatem habere voluit: qua non ſemel illum in eos vſum fuifle legimus. De Conſtantinopolitana Eccleſia ſcribit Gregorius ille Magnus. Quis eam dubitet Sedi Apoſtolicæ eſſe ſubiectam, quod& Dominus piiſsimus Imperaror,& frater nloſter Euthi- chius, eiuſdem Ciuitatis Epiſcopus afsiduè profitentur? Paulus Conſtantinopolitanus, à Sy- nodo quadam Ariana depoſitus,& ex Eccleſia ſua fuit pulſus: Is Romam poſteà confugit ad Iulium Pontificem, quo tempore venerũt in eandem Vrbem itidem è ſuis eiecti ſedibus, Achanafius Alexandrinus, Aſclepas Gazæ, Marcellus Ancyræ, Lucius Adrianopolitanus Epi- ſcopus. Excepit omnes Iulius perbenignè:& eos omnibus eſt humanitatis officiis proſe- Quutus. Cumqus cauſas eorum cognouiſſet, ſcriptis ad Orientem literis, ſuum cuique locum reſtituit: Et eius auctoritate factum eſſe ſcribit Zoſomenus: vt ſuam quiſque Sedem recipe- ret. Quamuis iuſſu Imperatoris Conſtantij, quo nihil fuit inconſtantius ‚jterum paulò poſt inde pulſi fuerunt. Neque tamen propterea Iulius fractus animo conquieuit, ſed Conſtantis Imperatoris, qui fuĩt frater Conſtantij, fidem implorauit. Cuius impulſu fecit Conſtantius inuitus, vt ſuis eorum quemꝗq; Sedibus reſtitueret, Ioannes quoq; Cõſtantinopolitanus Pa- triarcha, non temerè Chryſoſtomus appellatus, à Synodo quadam innoeens damnatus, ad Innocentium Pontificem ſè recepit. Qui poſteaquam cauſam illius cognouit, hominem abſoluit,& eum Sedi ſuæ reſtituendum curauit. Cùm autem Arcadius& Honorius Impe- ratores, à Pontiſice moniti, ſegnius Ioannis reſtitutionem procurarèt, vtrumque vna cum Arſatio iam vita functo,& Attico Conſtantinopolitano, qui ſedem eius occupauerant,& Theophilo Alexandrino: per quem eiectus fuerat, excommunicauit. Sicut à Nicephoro ſcriptum legimus: apud quem etiam extat Innocentij præclara quædam ea de re ſcripta Epiſtola. Proclus quoque Caleſtini Pontificis beneficio ‚Conſtantinopolitanam Sedem adeptus eſſe legitur: Cui cum ſucceſsiſſet Flauianus, confictis quibuſdã criminibus: in Ephe- ſina ſecunda Synodo fuit damnatns. Quamuis autèé illa Synodus Oecumenica eſſe putare- rur, ab ipſius tamẽ ſententia, ſicut ſcribit liberatus, ad Sedẽ Apoſtolicam appellauit:& eſt per Leonèé Pont. abſolutus, qui de reſtituendo illo Eccleſiæ ſuæ plurimum laborauit: quod cuùm illo viuo perfici non potuiſſet, ſaltẽ vt mortui corpus ex Epheſo Cõſtantinopolim transfer- RRr 2 tetur, ——nnnö— Vnut tant Oeeu n. enicus Putridr. Abſentibus& aliis Patriarchit fit verè Oecume: nicñ Coucilium. Patriarcha A lex. ad c ouciliũ vocatus. Neſtoriana hans ſ infectus. Concil, Florent⸗ Deereia Græci repudiarunt. EGræci proptes inconſlantiam & diſceßsionem ab Eccle ſta Ro⸗ ma. graues pᷣx⸗ nas patiuuisura Chriſtus uoluit Eccleſtam eſſe deſtitutam omns ſua præſentia. Rom. Pentifi ana cto ritas in Ecele⸗ ſiis Oriẽiqlibauss foaunes Cprſa: ſlomus ad Rom. Pont. confagit Patriarchas Ori⸗ entales Rom. Põ: aif. excõmunicat. De austoritate Rom. Pont, teſti⸗ moniR Hieroni. Theodoritus. Am broſaz. Quatuor Patri- archas Orienta: les Rom. Pontif. præmiis ornauit & pᷣœnis affecit. Propinciales Sy- nodi Rom. Pont. auctoritate ap probaniur. Hæretici etiam pro Synodalib. ſuis Decre. Rom. Pont. auctoritatẽ implorabant. 8 T ANI S1. AV S. HOS I V S retur, ac religioſa, celebrique pompa inter adita templi Apoſtolorum conderetur, effecit. De Methodio quoque ſcribit Gregorius Pontifex. In Græcia perſecutione feruente: hic apud beatum Petrum,& apud nos, vbi olim Athanaſius, vbi Paulus, vbi plurimi cum illis& præ- ter illos, vbi denique ſemper Catholicis ſubuenitur, conſequuti ſunt requiem: donec appre- henderet Olimpum certaminis, iam ſatiatus lacte huius marris omniũ, ſanctæ videlicet Ro- manæ Eccleſiæ, Catholicum dogma defendere fuerit eruditus. Ac talem quidem ſe geſsit Petrus Romanus, erga probos& Saãctos Patriarchas Conſtan- tinopolitanos: quod ſi qui fuerunt eorum diſsimiles: ro eo, vt ipſorũ peccata merebantur, grauiſsimis in eos animaduerſionibus eſt vſus. Sic Arſacium,& Atticũ, ſicut paulò ante com- memorauimus, anathematis fulmine pereuſsit Innocentius. Idem Acatio fecere Simplicius, Felix,& Gelafius, quorum hic, ne mortuo quidem Acatio pepercit. Idem de Neſtorio fecit Cœleſtinus, de Anthimo Agapetus: de Sergio, Pirro, Paulo, Petro, Agatho,& eum ſecutus Leo ſecundus: deq́, Photio Nicolaus,& ſucceſſor eius Adrianus. Nec ſoli fuere Conſtanti- nopolitani, in quos hac ſua Poteſtate Petrus Romanus vſus eſt. Etiam Polychronium Hie- rololymitanũ cum eſſet e Sede ſua derurbatus, per Sixtũ Pontif. illi reſtiturũ eſſe legimus. Porrò Antiochena Eccleſia, cum adhuc viueret Hieronymus, quemadmodũ ipſe ſcribit, in tres parres fuit ſciſſa, quarũ vnaquæq; ipſum ad ſe rapere feſtinabat. Sed quid ad hæc Hie- ronymus?Ego interim, inquir, clamito: Si quis Cathedræ Petri iungitur, meus eſt: Meletius, Viralis,& Paulinus, tibi hærere ſe dicunt: Poſſem credere: ſi hoc vnus aſſereret. Nunc autem duo mentiuntur, aut omnes. Et iterim: Non noui, inquit, Vitalem: Meleriũ reſpuo: ignoro Paulinũ. Quicunq; tecum non colligit, ſpargit. Qui Chriſti nõ eſt, Antichriſti eſt. Sic ille ad Damaſum ſcribens, negabat eum eſſe Chriſti, qui cũ Chriſti Vicario Rom. Petro non colli⸗ geret: Cum quo etiam ij colligere ſe nõ rarò ſimulabant: qui diuerſam ab illius doctrina fidé ſequebantur. Quodnõ ſoluùm Latinus Hieronymus, verùm& Græcus ille Theodoritus in ſua teſtatur hiſtoria. Tanta fuit Romanę Sedis auctoritas: vt ſolus ille Catholicus haberetur, qui Romano Petro Chriſti Vicario hæreret, atq; cum eo colligeret. Itaque Catholicos Epi- ſcopos& Hieronymus,& Ambroſius, Romanam Eccleſiam appellant. Vt autem ad Pauli- num redeamus, Euagrius illi ſucceſsiſſe legitur, inter quem& Flauianum eiuſdem Eccleſiæ Antiochenæ Epiſcopum, grauis exorta fuir cõtrouerſia. Extat Ambroſij Epiſtola, qua The- ophilum Alexandrinum hortatur: vt ad Romanum Ponrificem vtriuſque cauſam remitten- dam curet. Qui deinde Presbytero ſuo ad Damaſum miſſo: rem omnẽ compoſuir: ac vt Fla- uiano delictũ, quod iuramẽéto violato admiſerat, remitteretur, impetrauit: Quin& ipſe Fla- uianus, Romam Oratores miſit, ex Epiſcopis, Presbyteris,& Diaconis, Antiochenis, qui li- te, quæ decem& ſeptem annos durauerat ſopita, concordiam Eccleſſis conciliauerant, ſicut in Eccleſiaſtica hiſtoria ſcriptum legimus. Ab Hormiſda verò Papa, Seuerum& Petrum, iti- dem& à Felice depoſitos fuiſſe aliquanto ante, quam Synodus Conſtantinopolitana con- gregata fuerat, ex actis eiuſdem Synodi cognoſcere licet. Quòd autem ad Alexandrinos Parriarchas attinet, diximus iam de Athanaſio, deq́; ſuc- ceſſore illius Petro, quemadmodũ ij cum Sedibus ſuis pulſi fuiſſent: auctoritate Iulij Pon- tificis reſtituti ſunt: deq́, Theophilo Alexandrino, prapter Ioannem Chryſoſtomum ex Ec- cleſia ſua deturbatum, è cœtu piorum eiecto. Cyrillum quoque nouis quibuſdam dignitatis inſignibus ornatum à Ccœleſtino fuiſſe tradit Nicephorus. Idem Proterio quoque fecit Leo Pontifex: quemadmodum ex Epiſtola quadam ipſius ad eum ſcripta conſtare poteſt. Cyrum autem Alexandrinum Agatho Pontifex anathemate percuſsit. Sic igitur quatuor iſtos Parriarchas,& ornauit bene merentes Petrus Romanus,& iuſtis pœnis affecit, quoties ab officij ſui religione declinarent. Huius auctoritatem ſequebantur omnes: quorquot Chriſtiani, Catholici& Orthodoxi cenſeri volebãr. Huius Iudicio ſe ſcri⸗ praque ſua omnia ſubiiciebant: ac ſi quas prouinciales Synodus alicubi, quamlibet in remo- tis terris congregaſſent: ab hoc ſuas conſtitutiones approbari petiuerunt. Sic Mileuitanum, ſic& Carthaginenſè Conciliũ feciſſe: atque ab Innocentio, vt Concilij ſui ſtatutis, Apoſto- licæ Sedis adhiberet auctoritatéẽ, petiuiſſe: teſtis eſt in ſuis Epiſtolis Auguſtin. Idé factum eſt ab Orientalibus Epiſcopis ad Symmachum ſcribentibus,& aliquanto ante ab his, qui cum Athanaſio conuenerant Alexandriam, cùm ad Felicem Papam ſcriberent. Nec à Catholicis modò fuit hoc ita factitatũ, verum& ab ipſis hæreticis. Euſebiũ, quĩ fuĩt Arrianæ factionis, vna cum ſua Synodo Antiochena, ad Iulium Pontificem reſcripſiſſe, vt ni thanaſij cauſa iudex eſſe vellet, ſimul, vt acta Synodi, iudicio ſuo cõprobaret: petiuiſſe, nar- rat Socrates. De Forrunato Pſeudoepiſcopo ab hæreticis conſtituto: ded; Baſilide, quod ad Petri Cathedram appellauerint, memoriæ prodidit Cyprian. Fecit idem Petrus Abelardus, cum in ſuſpicionẽ hæreſeos à Bernardo vocatus fuĩſſet. De Pelagio ſeribit Auguſtin. quòd is literas, quibus ſe purgaret, libellumꝗ; fidei ſuæ, Romã ad Papã Innocentium miſerit. Refert idé de Cœleſtio, quod is Beati Papæ Innoc. literis nõ eſt auſus obſiſtere, imò, quæ ſedes illa damnauerat, ſe quoq; damnaturũ omnia promiſit. Eutychen quoq; libellũ ſibi miſiſſe: deq́; iniuſta damnatione queſtũ eſſe, quodque ſententiam illius per omnia ſecuturus eſſet: ſpo⸗ pondiſſe: ſdrum Parin n ememin’ſec 1 naſce Dobor, auren egtimæ po es Cabolii d b diusludicio e, ua fatum fulſe goc ded quorlum: Lurermenſs acta nü, qu nollum eram ipParin Mxc fuit anctjoc chaliom Sedüüpr Romamam kcdde tinet rineipati, nnaptimum, A cum obtineant, Romano Pontif ſbideliatis& wepientes pro ſ ie deldem. Fuanem d lirnmen R EcdelmmaDe in eo Conello derrorixle C llhes gtu lis cntiurur cents tntum dicene eaneis teltae adere 35 plo Domi aut Or jents ruos ellevodu riſdictionene ter Lccplaa Cum precles zreles:qu im Kcrdos K a. trnitas obton Rds dar dos daania. d! 1us, o„d .— Ds r, Ple 1. ierde Uemadmocl) 2IN Nar ſ tinadan Zadglü doitur mes Noc pnusaſſerer 1d, dllem: Melet I, EllUne trliun 1, tneämn o eſt antichti 4 Nicario Rom. m diueriim dilasdyg & Cracus llean folus ile Cathala geret. lrague winl. appellat. ſtarenaln. X Plauianum eui m vtriuſquec em omnéconpoliran vimpetrauit Chlitht Diaconis, Anticeit Eccleſtis concilerr, ſ Papa Seuerum'nn los Conſtanciontrtur s iam de Athanſtyciht niſſent: auckortee lſ nnem Chyſolb mmah de nolii quibulim im em proterio quoqhe al ſcriotaconſtaepolegeſ f Petrus Romanl Lu jus actoritaten ke- „ LAnene Pudicdo leil- 1457 Hfuius lucdc ſeh Ulld volebat⸗ wanlberin alicubi, q petiuer b d. eLe ſliſtsttis h Concili ſliſtetud bls oruſildefät bDanr eab- duanto an betent. 4 4 lchn Eoſebiöc 1 ſ „grem relchlolllh paatifice febnn, n Pontne er rerullel 12 iem 8 1 6 nrretle s hrretl AU 1ʃ „(bimile bellilbim 1100 10⁰%”, geen, u9).„culturl rocnl Pla fad M 1 ont. Ölc Mikahang- bE AVCTOR, PORNTIF, 374 ſpondiſſe ſibique, propemodum obrepſiſſe, non obſcurè Leo Pontifex in dicat, ſeribens ad Theodoſium& ad Flauianũ Flauianus verò, cur eum excommunicauerit, eidem Leoni ra- tionem reddit:& approbat hoe illius factũ Leo, Proterius etiam Alexandrinus, cum& ipſe veniſſet in ſuſpicionem quorundam errorum, apud eundem Leonem ſe purgat, de quo teſti- monium hoc, quòd eſſet Catholicus, Imperatori Martiano reddit Leo. De Anthimo legitur in ſententia Synodi Conſtantinopolitanæ ſecundæ: quòd is ad Patriarchas ſcripſerit, ſe per omnia ſequi Sedẽ Apoſtolicam. ¶uod ab eo tamẽ falſo fuit affirmatum. De Pirro Patriarcha Conſtantinopolitano narrat Zonaras, quòd cũ ad Sedem ſuam redire cuperet, libellum de ſide ſua Pape obtulerit, quo ſe Monothelitarum hereſim deſeruiſſe ſimulabat. Papa libellum approbauit, ſed poſteaquam comperit, eum Raunennam digreſſum, hæreſim ſuam cælare non potuiſſe, conuocatis Epiſcopis: eum penitùs condemnauit. Hæc è multis pauca proptereà nobis commemorare viſum eſt, vt ex his liquidò, dilucide- que perſpicere liceret: quàm ſit illud verũ, quòd reliqui Patriarche, Patriarchatu pares Petro Romano fuerint. Nam quod Petrus Romanus in omnes illos Patriarchas, à Deo ſibi tradita poteſtate ſit vſus, ex his, quæ recenſuimus, planum feciſſe videmur. Quod autem aliquis il⸗ lorum Patriarcharum parem in Petrum Romanũ poteſtatem exercuerit, me nuſquam lege- re memini, nec aliquod exemplum eius rei abs te proferri poſſe puto. Nam ſi quid attuleris, vel de Dioſcoro, vel de Acatio hærericis: priuatæ libidinis fuit hoc,& vſurpatæ cuiuſdã, non autem legitimæ poteſtatis: quã poteſtatem agnouerunt in Petro Romano, ſicut reliqui om- nes Cathiolici& Otthodoxi, ita& quatuor illi Patriarchæ, ad eius ſidem ſæpè confugerunt, eius Iudicio ſe, ſuaque omnia ſubiecerunt: quod nunquam ſimiliter à Romanis Pontificibus factum fuiſſe, docere potes: Sed quorſum attinet in his diutiùs immorari? Legiſti procul dubiò, cuius anteà memini; Lateranenſis acta Cõcilij, quod ante trecentos quinquaginta plus minus annos fuit congre- gatũ, quo nullum fuit vnquam Patrum numero frequentius? cùm in eo præſentes adfuerint etiam ipſi Patriarchæ Conſtantinopolitanus,& Hieroſolymitanus; quibus aſſentientibus, hæc fuit ſanctio conſtituta, quam ad verbum deſcribendam eſſe duximus. Antiqua Patriar- chalium Sediũ priuilegia renouantes, ſacra vniuerſali Synodo approbante ſancimus, vt poſt Romanam Eccleſiam, quæ diſponente Domino, ſuper omnes alias ordinariæ poteſtatis ob- tinet prineipatũ, vrpotè mater vniuerſorum Chriſti fidelium,& magiſtra, Cotiſtantinopoli⸗ tana primum, Alexandrina ſecundum, Antiochena tertium, Hieroſolymitana quartum lo⸗ cum obtineant, reſeruata cuilibet propria dignitate: ita quòd poſtquam eorum Antiſtites, à Romano Pontifice acceperint pallium, quod eſt plenitudinis Pontificalis inſigne, præſtito ſibi fidelitatis& obedientiæ iuramento, licenter& ipſi ſuis Suffraganeis pallium largiantur, recipientes pro ſe profeſsionem Canonicam,& Pro Romana Eccleſia ſponſionem obedien- tiæ ab eiſdem. 4. Fuit autem& aliud Concilium Florentiæ celebratũ, ducenteſimo pôſt anno, in quo con⸗ ſtitutum eſt, Romano Ponrifici in beato Petro, paſcendi, regendi& gubernãdi vniuerſalem Eceleſiam à Domino noſtro Ieſu Chriſto, plenam poteſtatem traditam eſſe. Præſens adfuit in eo Concilio non Patriarcha tãtum cum ſuis Metropolitanis,& Epiſcopis, veruùm& Im- perator ipſe Conſtantinopolitanus. 3 S Habes igitur quid ſit, qua de re nunc intet nos agitur, in duobus iſtis celeberrimis Conei- liis conſtitutum- Audebis autem tu vel negare, vel in dubium reuocare, quod non Occiden- dentis tantum, veruùm& Orientis E biſcoporum tanto eonſenſu receptũ eſſe vides? Audebis dicere, cæteris Patriarchis, Patriarchatu parem eſſe Petrũ Romanum, nec vllam in eos po- teſtatẽ habere? Cuùm ille poteſtatem hanc in omnes, non ab homine, neq; per hominem, ſed ab ipſo Domino acceperit: Qui cum dixit Petro, Paſce oues meas: non Occidentis tantum, aut Orientis, verùm orbis totius oues, vt paſceret præcepit. Inter quas, etiã Patriarchas iſtos tuos eſſe voluit, qui Paſtores quidem ſunt ſui gregis in Patriarchatu ſuo,& ſuam in eum iu- riſdictionem exercent: Sed cum Petro collati, grex ſunt,& inter oues illius numerãtur. Ali- ter Eccleſia conſiſtere non poteſt: niſi vnus aliquis in ea ſumma cum poteſtate verſaretur- Cuùm præclarè dictum ſit ab illo Sancto Martyre. Quod non aliundè nata ſunt ſchiſmata& hæreſes: quàm inde quod Sacerdoti Dei non obtemperatur: nec vnus in Eceleſia ad tempus Sacerdos& ad tempus iudex vice Chriſti cogitatur: Cui ſi ſecundum diuina magiſteria fra- ternitas obtemperaret vniuerſa, nemo diſsidio Vnitatis, Chriſti ſcinderet Ecclefiam. Putas autem tu, quod Græci tui, ſiue Roxolani,& Armeni„& quorquot alij ſub reliquis Patriarchis vitam degunt: ſic ipſi diſsiderent inter ſe tamque multis& Variis erroribus ſcaterent, ſi Romanum Petrum CHRISTI Vicarium„& vniuer- ſalis Eecleſiæ rectorem agnoſcerentè Idem de finitima nobis Germania dicere licet„quæ nunquam hoc infœlici noſtro ſæculo fuiſſet in tot ſectas iam diſſectas miſerandum in modum diſſecta: niſi prius ab obedientia Romani Petri diſceſsiſſet„Verùm quid illis accidit: ſimul vt quam Papæ debent reuerentiam& obedientiam„ab ea ſe ſubdu- Xerint, multos Papas nacti ſunt, atqus tot in ea nunc fides exiſtunt, quot voluntates RRr 3 tot ——— 8 e— 5—— 2— H— —— Nullus Patriar⸗ charã Orienta⸗ lium in Roman. Pont. parẽ pote: flatem exercuit. Roman. Eceleſſiæ præeminetia G- Ordo Patriarcha rum ex decrei² Latheranen. Cõ: eilit. Pallius. Cõe. Florentin. NRom. Põt. potes ſias ex Decreto Florenti. Cõcił. Notas Pote ſlatẽ Roms. Pouft. non ab hos² minibus, ſed Deo accepits Hæreſam G& ſchiſmatum pra cipua cauſa. Propter Pabam contemptũ Græ- ci Variis errori⸗ bus ſcatent. Propter ctem. pium Papam Germania miſe re di ſecta. — Heretici multitu dinẽ Paparũ in- ter ſe aceuſant et dausnans. Papæ contẽptus Polonis quãta in: gmaodit atiulit. Fnitas in Eecle: ſia quo retinesur C)prianus. vuladicæ èt Me- aropolitæ Græ corum ſi vene: rint ad Coucili, fle ritibus ſuis nibil timere de⸗ bent. De librli Stani. Orithotiii Chi⸗ meræ G Dialo: gori Iudicium. Triangulus Orichouti. Abſque Kacer- dotio nullñ Re: gnum ſubfiſtere poteſt. STANITSL. HOSIVS PDE AVCTOR. PONTIF. tot doctrinæ, quot mores. Et poſteaquam receſſum eſt ab ea fide, quæ ſola eſt, dum plures fiunt, ad id cœperũt eſſe, ne vlla ſit. Ac agnoſcunt hoc ipſimer, mutuoq́; ſibi inuicẽ obiiciunt. Accuſat Philippũ Illyricus, quod Papã agere velit in Saxonia, nec ab opinione ſua quéquam diſſentire patiatur. Accuſat viciſsim Illyricũ& Callũ Philippus, ac de vtroq; ſcribit his ver- bis: Cum hoc mirabiliũ hominum genere agi nihil poteſt, qui ſuo arbitratu damnant quidli- bet neq; perſonis auditus, neq; diiudicatis rebus: cogunt Concilia, quãdo& vbi ipſis placet, atq; vendicãt ſibi maiorẽ, magisq́ue intolerabilem,& minus excuſabilẽ auctoritatem ac po- teſtatem: quàm Papa Romanus vnquã. Quæ quo tandem euaſura videãtur, cogitetur. Pau- lò autẽ ante ſcribit: quod hæc licentia quandam Anarchiam peperit. Vides vbi multi volunt eſſe Papæ: quemadmodum ipſi mutuò ſe ferre non poſſunt. Nec IIlyricũ Philippus, nec Phi- lippum fert Illyricus, vt interim de Caluino, deque reliquis peſtibus nihil dicam. Vtinã autem nulla nobis domeſtica ſuccurrerẽt exempla, quæ proferre liceret. Verùm te- ſtatiora ſunt multorũ oculis, quàm vellemus. Poſteaquã apud nos quoq; plerique ſibi defu- giendã eſſe Rom. Pont. auctoritatem putauerunt, an ſibi de vulgo quiſque non maiorem, magisque intolerabilé,& minus excuſabilem, quaàm ille poteſtatem& auctoritatem ſumit, dum arbitrio ſuo, vel damnat, vel ſtatuit quidlibet, rebus non intellectis, nec perſonis audi- tis? Quorſum autè res euaſerit, nihil opus eſt, quod ego ſcribam, cùm oculis ipſe tuis cernas. An autem& anarchiam quoq; non vides? Vtinam ea nõ videretur. Quid autem anarchiam hanc nobis peperiteniſi multitudo Paparũ. Poſteaquã omnes Sacerdotes, omnes Pontifices facti ſunt: Reges quoq; facti ſunt omnes. Neque maior eſt apud iſtos Regis, quàm Pötificis auctoritas,(prò dolor) vtramq; ſimul excuſſam ab his poteſtatem videmus, qui ſuaue Chri- ſti iugum, per Petrum Romanum Eccleſiam ſuam gubernantis excuſſerunt. Verùm hęc po⸗ litica miſſa faciamus,& ad inſtitutum redeamus. Quod ſi vis, vt vna ſit fides, vt vna ſit Eccleſia, vt multitudinis credentium ſit cor vnum, & anima vna, Paſtor vnus, vnus in Eccleſia Patriarcha ſit Oecumenicus oportet, à cuius dig- nitate ſalus pendet Eccleſiæ. Cui ſi non exors quædam,& ab omnibus eminens detur pote- ſtas, tot in Eccleſiis efficientur ſchiſmata, quot Sacerdotes. Scripſit hoc quidã vir ſumma vi- tæ ſanctimonia,& ſingulari doctrina præditus. Verùm nihil eſt neceſſe, vt hæc in libris lega- gamus, in factis noſtrorum oculis ipſi noſtris cernimus: nihil vt ſit opus abire longius. Cuùm itaq; ſatis tibi iam demõſtraſſe videar(ſed quid ego dico me demonſtraſſe, cùm res ipſa clamet?) vnã fidem, vnam Eccleſiã eſſe non poſſe: niſi Paſtor ſit vnus,& vnus Oecume- nicus Patriarcha, quem non aliũ eſſe, quàm Petrũ Romanum;, tu quoq; non diffiteris: Vula- dicas iſtos tuos& Metropolitas hortare, vt Petrũ hunc, in Pio Quarto iĩpſius legitimo ſuc- ceſſore, Paſtorẽ ſuum vna nobiſcũ agnoſcant, atq; ad Sacrum Conciliũ hoc, ab ipſo legitimè indictũ, veniant,& ſi de dogmate aliquo nõ ſatis inter nos& illos conuenit: illi diiudicandũ permirtät, illius Iudicio ſe ſubmittãt. Quod ſi nulla dogmatũ fuerit inter nos controuerſia: nihil faciemus libentius, quam vt obuiis, quod aiunt, vlnis, eos ad Eccleſiæ gremiũ redeun- tes, recipiamus. Nec impediet quicquã rituum diuerſitas: quo minus in vnũ Dei populũ coa- leſcamus omnes. Quod ſi perfectu opera tua fuerit, maximam apud homines laudem tibi comparaueris: nec vllum Deo ſacrificium gratius offerre poteris. Nihil autẽ eſt, quodilli de ſuis ritibus velint eſſe ſoliciti, facilè permittentur, dummodo nulla ſit fidei diſcrepantia. Chimera tua multorum hic virorũ doctiſsimorũ teritur manibus:& eorum iudicio vehe- menter probatur. Quã& ego legi lubens, teq́; de iſta præclara voluntate tuendæ fidei Ca- tholicæ cõtra Chriſti crucis inimicos, non poſſum nõ vehementer amare. Dialogos quoque tuos vernacula lingua cõſcriptos legi, in quibus& dicẽdi vim,& orationis impetũ,& liber- tatem, imprimis autem Zelum iſtum tuum verè Chriſtianum, valdè ſum admiratus. Quod ſi par eſſet Zelus in his in quibus eſſe debebat, minus nune laboraremus, minore verſaretur in diſcrimine Patria noſtra. Quod autem nobis teſtimoniũ tribuis, vehementer metuo, ſi diligentius expẽſum fuerit: ne beneuolétiæ magis in me tue, quam Iudicij teſtimoniũ eſſe videatur. Nãà quæ tu mihi ple- na manu tribuis, ea non agnoſco: quin illud apertè profiteor, ſcribendi facultate multò te no bis eſſe ſuperiorem. Nihil eſt autem triangulo tuo verius. Nam vbi non eſt Altare: neque Sacerdos: ibi neque Regem legitimum agnoſci dubium non eſt: nec eſt quod quiſquam exiſtimet, in eiuſmodi regno firmitatis aliquid eſſe poſſe. Nam vbi nullum eſt Sacerdotiũ: neque ſacrificium: ibi nec Deus vllus eſſe creditur. Abſque Deo verò, qui fieri poteſt: vt Re- gnum aliquod conſiſtere diu queat? Clades, quas in calce literarum tuarum commemoras: peccata noſtra merentur. Sed hæ ta- men maiorẽ animo meo cruciatum, quam facilè credi poſsit artulerũt: quin illud metuo ve- hementer, ne folia ſint hæc, quæ ceciderunt hactenus: néve paulò poſt cadãt etiam arbores. Vix enim ferre Deus diutius hęc tam impia poterit. Quem ſupplex precor, vt miſereatur no- ſtri: vt illuminet vultum ſuum ſuper nos, vt conuertat nos,& auertat iram ſuam à nobis- Bene vale. Ex Tridento vltima menſis Auguſti. Anno Domini ¹ 5 6 3. 1RN 1 S. EPISTOLA ſiiriſelte ne wauod cuml ſ ransfani mulll wdlii Cle ſe nerib coltut ap3 Caholaconttan dinvioneptopen ai admodum ot osft Aiud ob ſec ſtrras veſtre 3o ſmi ſeroitorssof tempote ſridam ſux felit, Kuttu IIII. Calend. Ma Oratoresadunt! dferebantor hu rir& Prancebt quodea de ec Prneipum men cim canlam recu Alam ob rem tar tmanekohl- wäucer guod in piituſenit lurem yſorum goo luo genee quübus der hos cdoreprimim dete coynnze chiniplis nere leg. fiss alicr Vt vbi excellu Qodeetami tandem apui vicimus alum omnes non al lenenſes& 1 3 p ſs videtur dle riſum eſt 1 unerdlcqelenn mnamnibus detdunülien ee pudiſtos Rexs a anem ficem, nts excullenn a„ dinis cetentininn, cumenicls oera ſomnidus enirenen. cipit hocquitin eſt necelle ſt er vtft opws uinman dico me demontt irn ſtor ſt nuos Kmuln⸗ ntu quoq noncfeati lo Wuaroo jplusinte Conciliũ hoc ulegnr illos conuenitltumi- fuerit inter noserurit os ad Eccdela grrinat minusin müheinün um pudhomins uen ris. Nühilautéeb oooli nulla ſt iceiclerune nibus& coruniiiioe ra voluntue nentste ntet amare.Näogncle & orationismpeu 4 vaceſum uinim l doraremus midre ei tre mulut elmte betl Nar n EPISTOLA D. STANISIL.AI HOSII CARDINALIS VVARMIEN. ADILLVSTRISS. BRVNSVICI DVCEM HENRICV M. LLVSTRISSIME Princeps& Domine, dedit ad me nõ ita pridé Auguſtà literas Dominus Ludolphus Haluerius IIluſtritatis veſtre Vicecãcellarius, qui- bus perhumaniter illius verbis me ſalutauit, ſimul à me petiuit, vt in quo ſtatu res hic verſentur, Illuſtritati veſtræ perſeriberem. Quod ego tantò maiore cum alacritate faciendum eſſe mihi putaui, quantò plures cauſæ ſunt, quibus IIlu- ſtritati veſtræ me plurimùm eſſe deuinctũ profiteor. Inter quas eſt illa quidem minimè vul-⸗ garis, quòd cùm ſororem Serenisſimi Regis mei, ſibi matrimonio iunctam habeat, non poſ⸗ ſum illam hoc nomine non plurimùm obſeruare. Sed eſt alia maior etiam, quòd cùm inter eos vitam degat, qui doctrinis variis& peregrinis abducti, in aliud neſcio quod Euãgelium ſe transferri pasſi ſunt, conſtanter nihilominùs in eo permanet Illuſtritas veſtra, quod à pue⸗ ro didicit,& ſe verè Catholicum& Orthodoxum Principem eſſe declarat. Quo nomine meritò colitur à piis omnibus,& in oculis fertur. Ego verò quanti faciam hanc illius in fide Catholica conſtantiam, quanta in illam vel propter vnam hanc cauſam meæ voluntatis in- clinarione propendeam, nulla ſatis oratione conſequi poſſum. Itaque non ſolùm in hoc vul- gari admodum officij genere lubens IIluſtritati veſtrę gratificabor, verùm etiamn ſi quod eſſe posſit aliud obſequij ſeruitutis genus, quo magis animum erga illam meum teſtatum IIlu- ſtrirati veſtræ facere posſim, hoc certò de me ſibi perſuadeat, quòd nullum in me addictiſ- ſimi ſeruitoris officium requiri vnquam patiar. Quamobrem de ſtatu Concilij, quod hoc tempore ſcribam aliud non eſt, quam apertum id eſſe Xv. Calend. Februarii, quod Eccleſiæ ſuæ felix, fauſtum& fortunatum D EVs eſſe velit,& habiram eſſe primam ſesſionem ad 1III. Calend. Martij: Alteri ſesſioni diem eſſe dictam, XVII. Calend. Iunij. Quot verò hic Oratores adſint& Epiſcopi, è ſcheda præſentibus incluſa Illuſtritas veſtra cognoſcet. Ac adferebantur hue gratisſimi nobis rumores, etiam IIluſtrisſimos Principes Electores Saxo- niæ& Brandeburgenſem, huc ſuos citò miſfuros, quibus vehementer fuimus exhilarati, niſi quòd ea de re certi nihil adhuc habemus. Deum autem precamur, vt& horum,& aliorum Prineipum mentes in hanc voluntatem impellat, quò ſuos Oratores mittere ne recuſent; cùm cauſam recuſandi nullam habeant. Nec enim aliud nos cupimus vehementius ‚nec aliam ob rem tam frequentes in hanc Germaniæ ciuitatem conuenimus, quàm vt quod in- firmum eſt, conſolidare, quod ægrotum ſanare;, quod confractum alligare, quod abiectum reducere, quod perierat, quærere posſimus: non cum auſteritate imperando,& potentia, ſed in ſpiritu lenitatis omnes, qui voluerint inſtruendo, quò cognoſcant, nihil à nobis præter ſa- lutem ipſorum quæſitum eſſe. Quem ſuæ diſcesſionis à nobis fructum tulerint, non ſine ma- gno ſuo periculo multi iam in Germania didicerunt. Nam vt reliquas calamitates taceam, quibus per hos annos quadraginta grauiter afflicta fuit nobilisſima hæc prouincia, quo au- ctore primuùm ab Eccleſia DEI diſcesſio facta eſt, is quemadmodum ipſe Chriſtum diui- dere conatus eſt, ſic& ipſum à ſuis quotidiana conciſione diuidi videmus, vt vbicunq; do- ctrina ipſius recepta eſt, ibi tot fides, quot voluntates, tot eſſe doctrinas ‚quot mores, cer- nere liceat. Et quemadmodum præclarus quidam Eccleſiæ Doctor ſcripſit, poſteaquam ita fides ſcribi cœptæ ſunt, vti volumus, aut ita vti volumus intelligi, tandem eò res redacta eſt, vt vbi exceſſum eſt ab ea fide, quæ ſola eſt, dum plures fiunt, ad id cœperint eſſe, ne vlla ſit. Quod etiam ipſimet queruntur non vno loco, qui ſegregauerunt ſemetipſos, ad atheiſmum tandem apud pleroſq; ventum eſſe. Vidimus hic Ducum Vinarienſium librũ, quo nouem, vidimus alium miniſtrorũ Mansfeldenſiũ, quo ſæctæ ſunt vndecim condemnatæ ‚quæ ferè omnes non aliundè, quàm à Luthero duxerunt originé. Ex his duobus libris cognouimus, Ienenſes& Mansfeldenſes miniſtros, non magis à nobis Chriſtianis, quos per cõtumeliam, vt ipſis videtur, Papiſtas vocãt, abhorrère, quàm à VVittembergenſibus& Lipſenſibus, qui- bus viſum eſt in certis doctrinæ Chriſtianæ capitibus, ab ipſis eriam Lutheri placitis non le- uiter disſidere: nec illius ſententiæ, quæ non alio loco, quàm quo Dei verbum à multis habe⸗ tur, in omnibus ſubſcribere. An autem non præſtaret, ſi qua ſecta condemnanda eſt, vt id publicè totius orbis decreto fieret potius, quam in aliquo Saxoniæ angulo? Certè quod Ca- tholicum eſſe debet, de eo nihil niſi in Eccleſia Catholica, quàm Concilium Oecumenicum repræſentat, ſtaruere fas eſt: alioqui Catholicum dici non poterit. Non eſt VVirrembergen- ſis fides noſtra, ſed neque VVittembergenſis, neque Ienenſis, neque Tygurina, neque Ge- neuenſis: ſed eſt& vocatur Catholica fides, nuſquam vt aliquid ſtatuere de ea liceat, niſi in eo Concilio, quod propterea vocatur Oecumenicum, quòd ex Wmisdrſe orbe Chriſtiano r1 4 conue- 2. EPIST. CARDbD. HOSIIT conuocantur ad id omnes, quotquot ſe Chriſtianos eſſe profitentur, vt quod omnes tanigit, ab omnibus approbetur. Vidimus& Flacci,& Galli,& Amſdorffij,& VVigãdi,& Heshulij, & Matthæi cuiuſdam iniquisſimi, ſeditioſisſimiq́; Iudicis,(qui ſceptro Magiſtratus potiuùs coërcendus, quam ſtylo refurandus eſſet) conuicia& maledicta: quibus grauisſimĩs afficiũt non miniſtros tantùm, verum& Principes Electores omnes, quamuis ſuppresſis eorum no minibus: nec minuùs illos, quam nos, pro condemnatis habent,& eorum communione, con- ſuetudineq́; ſuis interdicunt. Legimus& Philippi Melancthonis,(qui miſer, cum ei Luthe- rus in pleriſq; non ſatisfaceret, iuit de virtute in virtutem,& ex Lutherano factus eſt ad ex- tremũ Caluinianus,) graues querimonias de hoc mirabiliũ hominũ genere, qui ſuo arbitratu damnant quidlibet, neq; perſonis auditis, neq; rebus diiudicatis, cum quibus nihil agi poſſe dicit. Cogunrt, inquit, Concilia, quando,& vbiipſis placet, atq; vendicant ſibi maiorem, ma- gis intollerabilem,& minis excuſabilem auctoritatem ac poteſtatem, quàm Papa Roma- nus vnquam. Qus quo tandem euaſura videantur, cogitetur, inquit. Paulò ante verò ſcribit, quòd in anarchiã euaſerint. An autem id verum ſit, ſcire meliùs poſſunt, quorũ res oculis eſt ſubiecta. Quanquam& ego mihi videor animaduertiſſe quibuſdã in locis, vbi ſuaue Chriſti ĩugũ per miniſtrũ ſuum Pontificẽ Eccleſiã gubernãtis excuſſum eſt, etià Principũ iugũ non ferè tolerari. Vidimus& Clebitij quendam libellũ, qui inſcribitur, Victoria veritatis,& rui- na Papatus Saxonici, contra Heshuſiũ ſcriptũ, in quo Lutheranos ad ſynodũ,& ad diſputa- rionẽ de præſentia vel abſentia potiuùs, vt ille ſentit, Chriſti corporis& ſanguinis in Eucha- riſtiæ Sacramento prouocat, ac eaſdẽ illis leges præſcribit, quas ipſi nobis Chriſtianis præſeri bere conſuerunt. Quorſum autem res rediit per Deũ immortalè? Putauit Lutherus euerſu- rum ſe Papatũ Romanuũ, qui mille quingentis annis in Eccleſia Dei durauit, duraturus etiam iuxta Chriſti promiſſum, ad finẽ viq; ſeculi: ecce autẽ ipſius Lutheri Papatũ, quem vix dum annos quadraginta duraſſe conſtat in Saxonia, ſaluo Romano, iam euerſum priùs eſſe non temerè Sacramentarij gloriantur, cùm bona pars eorũ, qui Lutheri fidè fuerant amplexi, re- iecta ea, Zuinglij ſiue Caluini doctrinã ſit ſequuta: Ac plurimos in Germania videre liceat, qui de præſentia Chriſti corporis in Euchariſtia nõ ſolũ ab Eccleſia Dei, verũ ab ipſius etiam Lutheri placitis diſceſſerũt: multoq́; nunc latiùs Caluini doctrinã propagatam videre licet, quàm fuit vnquã Lutherana. Quo libẽtius adduci deberẽt hi, qui dici volũt Confesſionis Au guſtang, vt quibus de rebus inter ſe diſceprant, de his iudiciũ penes hoc Oecumenicũ Conci⸗ liũ eſſe vellent.Et habituri hic eſſent æquiores iudices opinione ſua. Vidimus Flacci ſuppli- catorios quoſdã libellos, quibus inſtat& vrget mirabiliter, vt in Germania, vel potius in Sa⸗ xonia Synodus cõgregetur: à qua tamè arceri vult primũ Chriſtianos omnes, quos illi viſum eſt vocare Papiſtas, deinde Seruet. anos, Suẽckfeldianos, Antinomos, Anabaptiſtas,& Oſian drinos:neqʒ; ſibi cũ aliis, quàm cũ Synergiſtis, Maioriſtis,& Adiaphoriſtis ré eſſe vult, ac mi- Natata confeſiis ras tragœdias excitat de Confesſione Auguſtana, quàm eſſe multis in loeis mutatã ac depra- Auguſtana ab ſo Melanéthon uatã quiriratur: neq; dubitat alicubi falſi crimè impingere P halippe, quòd nõ magis Confeſ- 6. ſionẽ Auguſtanãà, quàm ipſos etiã Lutheri libros plurimis in locis adulterauerit. Nec id ſine cauſa. Nam cõtuli ego quoq; aliquot exemplaria Confesſionis Auguſtanæ,& ita ſe rem ha- bere cõperi: Nec vlla mihi viſa eſt propius accedere ad eam, quæ fuit Auguſtæ oblata Chri- ſtianisſimo Imperatori Carolo, cuius memoria in benedictione eſt, quam ea, que Flacci ope- ra Ienæ typis eſt excuſa,& extat in librorũ Lutheri tomo quarto. Cùm itaq; de Confesſio- nis etiã ipſius Auguſtansę fide inter iſtos diſceptetur, quã toties mutatã& deprauatã eſſe, non modò Zuingliani ſiue Caluiniani, verũ& ipſi vociferantur veri Lutherani, qui cothurnum quendam eam appellant, vtriq; pedi aptum, cum auctor ipſius, qui ſuis eam conſcripſit ma- nibus,& in aliis multis,& in eo, quod præeipuum eſt Chriſtianæ doctrinæ caput, de præſen tia Chriſti corporis& ſanguinis in Euchariſtia, non ab Eccleſia modò, verùm& à ſeipſo, à magiſtro ſuo Luthero diuerſum ſentiat,& cum Caluino conſentiat, nonne ſatius foret, vt de hac Confesſione, quid in ea rectè recipi poſſet, quid non, huic Oecumenico potius Con- cilio iudicandi poteſtatem iſti permitterent, eique ſe ſubiicerent, quam vt vnius hominis ar- bitrio toties mutata tantam ipſis etiam Lutheranis de ea diſceptãdi& altercandi materiam præberet? Mihi verò ſi cuiuſquã alterius, certe Lutheranæ ſectæ vel maxime videtur inter- eſſe, doctrinam vt ſuam ſiue Confesſionem huic Oecumenico Concilio diiudicandam per- mittat: quandoquidẽ non ſolũ per Sacramẽtarios ea nonnullis locis vehemẽter oppugnatur, ac propemodũ expugnatur, verùm etiam ipſorũ Lutheranorũ inter ſe mutuis disſidiis extim guitur. Cuperet Flaccus hoc iudicium in Saxonia fieri: cur autem non ibi potiuùs, vbi totus congregatur orbis Chriſtianus? Scilicet, Saxonica fides condenda,& non Catholica po- tius nobis eſt retinenda- Certè magis ex vſu, magis etiam ex dignitate forer Principum iſto- rum, vt controuerfias iſtas miniſtrorum ſuorum, eorum iudieio potids diſceptandas per- mitterent, quos pro legitimis iudicibus agnoſcunt,& Dominus eorum Ceſarea Maieſtas,& quotquot ſunt alij per orbem vniuerſum Chriſtiani& Orthodoxi Reges,& Principes, quàm vt vel Flacco ſe, vel Callo, vel qui ſunt eiuſdẽ farinæ, ſubmitterent. Neq; dubitare de- benr, quin Patres hos multò eſſent æquiores habituri, quam illos, neſcio quos. Eſſet hie 5 N arat fe! Num Impetat um neca möszyer Lee loconabetun,ſte Liplalk doxi cenſe obedientam pre res mittant. Lo golcet. Cum ita congregare prete guelir qliſibie tote& Domino! ſes Imperatori- detoemilli A VNr e da cnend 9. 6 m ctls vVerum Id dos quibus e ſt debet yn) no, iam ererimac e, el uthen fid? klerrdaa nosin Cermanüſtan 1.6.„.) dlelia de,ſinnin trinäproꝛxrn ſünn qui dici folit oneien penes hoc Oecmeiln one ſua. Vicimurhr n in Cermanizſäguäti ditianos omnesulſin nomos,Anabagäällin diaphoriſis ectani nults in loeismrüirämn vüppe,qudcnömg locis adultetauett ale is Joguktans Kiaime gur futraugutt ale ne etzqumm esgu kra anro.(um iap ce Cn mutati K dexraunääe eri Lothetani mioten 9 qul libemm nn anz doctrinz cyln em Ca modd, fetum 1 9 wnitate folt 1 ägniar dirussf 4 D5„114- dcicdop ot Celues ue DVCEM HER N. BRV N. 356 magis cognoſcendi, quam ignoſcendi locus, idq́; tolerabilioribus cõditionibus, præceptoribus ſuis proponir Flaccus. Et cùm in Symbolo profireamur omnes, credere nos ſanctam Eccleſiam Catholicam, nonne magis velle deberent Catholicam confesſionem ha- bere Principes iſti, quam vel Saxonicam, vel Auguſtana, vel neſcio quam aliam? Iam enim non modò prouinciæ, verũ& ciuitates ferè ſingulæ, proprias& priuatas ſuas confesfiones adferunt. Qua de re vbi ſtatui poteſt melius, quam in hoc Oecumenico, quod Catholicã Ec⸗ deſiam repræſentat, Concilio? Quamobrem quod ſua ſponte facturam Illuſtritatẽ veſtram non dubito, maiorem in modũ ab illa peto, vr inſtare velit apud Principes iſtos Germaniæ, & eis perſuadere, quos præſertim habet aliqua ſibi propinquitate, familiarirateq; cõiunctos, vt ſuos huc Oratores primo quoq; tempore mittãt. Audio, quòod non itapridẽè IIluſtrisſimi Domini Marchionis Brandenburgen. Electoris filia nupfit Illuſtritatis veſtræ filio, quòd illi matrimoniũ feliciter euenire cupio. Cùm autẽ is non alienus ab Eccleſia Catholica ſit viſus, promiſerit etiam proximè ſuperiori anno Nuncio Apoſtolico ſe ſuũ huc Oratoré miſſurum, facilè perfecerit apud illum Illuſtritas veſtra, auctoritate ſila, vr præſter, quod promiſit. Scio non defuturos, qui dehortentur IIluſtritatem eius ne faciat, vel hanc ſolam ob cauſam, quòd Pontifice Romano Concilium hoc eſt indictũ, cuius iugũ excuſſum ab omnibus cuperẽt: nec alia de re magis laborant, quàm vt nomen illius quam maximè odioſum& inuiſum red dant omnibus, quòd ſublato gubernatore, facilius circa Eccleſiæ naufragiũ graſſari ſe poſſe perſuaſum habent. Sed quis tandem eſt, qui poſſet, præter hunc, Oecumenicu Conciliũ con⸗ uocare? Nihil iam de eo dicam, quòd ſemper hæc fuerit Eccleſiaſtica regula, iam inde à mille trecentis& amplius annis, ne præter ſentenriam Romani Pontificis Concilium vllum cele- brare liceret. Pingamus licere, vt alius quiſquam indicet. Quis erit ille, qui posſit hoc præſta- re? Num Imperatoria Maieſtas? Eſt quidem is Regum omniũ& Principum excellentisſi- mus, verùm nec à Gallis, nec ab Hiſpanis, nec ab Anglis, nec a Polonis, nec à multis aliis eo loco habetur, vt ei tanquam ſuperiori, dicto audientes eſſe velint, qui Regnorum horum,& aliorũ, gubernacula tenent. Contrà verò, Pontifici Romano libéter hunc honorein habent, & ipla Maieſtas Imperatoria,& omnes Reges& Principes, quorquot Catholici& Ortho- doxi cenſeri volunt, vt eum tanquam ſuperiorem agnoſcant,& ei debitam reuerentiam& obedientiam præſtent, atq; ab eo vocati, vel ipſi veniant ad Conciliũ, vel ſalté ſuos Orato- res mittant. Quod iam à pleriſq; factum eſſe, ex ea, quam IIluſtritati veſtre mitto, ſcheda co- gnoſcet. Cuùm itaq; vel ipſa luce ſir clarius, quòd Oecumenicũ Concilium nemo posſit alius congregare præter Pontificem, cm ſuos ad illud Oratores Imperatoria Maieſtas iam able- gauerit, qui ſubiecti ſunt illi Germaniæ Principes, cur id facere detrectent, quod ab Impera- rore& Domino ſuo factum iam eſſe vident? Nihil honori ſuo derrahi perſuaſum haber Ma ieſtas Imperatoria, quin aliqua potius illum accesſione cumulari credit, ſi gloriam hanc Deo det, vt quem illi viſum eſt ſuum in terris Vicarium con ſtituere, debiram ei reuerentiam tri- buat. Et certè nulla res eſt, in qua piorum Principũ vel fides magis exerceatur, vel Chriſtia- Saseeee Ju na quædam humilitas, qua nihil Deo gratius eſt, clarius eniteſcat, quàm cùm non hoc ab il- eparuaa lis attenditur, quis ille ſit, quem in Petri Cathedra Deus collocauit, cùm fieri quandoꝗ; poſ- ſit, vt eaddem qua cæteri præditus infirmitate, nec vitæ proſus inculpatæ, nec omnibus his re- bus, quibus libentius homines honorem quendam& venerationem tribuunt, ſit ſatis inſtru ctus: verum id ſolùm ſpectatur, quòd Chriſti Vicarius, quòd Petri legitimus ſucceſſot eſt: vt honos omnis non ad hominè, qui& infirmus eſt,& ſuis ipſè ſepè vitiis non caret, verùm ad ipſum Deũ referatur, per quem in iſta Cathedra collocatus eſt. Nec in homine fiducia quic- quam ponitur, quod qui facit, eum Propheta maledictũ eſſe dicir, ſed in ſolo Domino, qui poteſt per quamlibet indignum peccatoré, contra ſpem etiam,& expectationé multorũ, ea præſtare, quæ maximum ipſius Eccleſiæ fructum adferre queant: quò ſic perſpicuũ fiat om- nibus, non id hominis virtute contigiſſe, verum excelſi dextra factum eſſe. Quam itaq; Deo gloriâ dat Imperatoria Maieſtas,& eius exemplo cęteri Reges& Principes Chriſtiani, cuùm eandem gloriam Deo non dent, etiam ſubiecti Maieſtati illius Germaniæ Principes, vt ipſi per miniſtrum ſuum Pontificem ad Concilium eos vocanti pareant,& ſuos huc Oratores primo quoq; tempore mittant? Dicant illi quicquid volent, vnus vt Eccleſiæ præſit neceſſe eſt, ſi debet vnitas in ea retineri. Et quàm verum ſit illud, quòd non aliundè ſchiſmata& hæ Feh ſma&hert⸗ reſes obortæ ſunt, quam inde, quòd Sacerdoti Dei non obtemperatur, dum Epiſcopus, qui ſi vndet Vnus eſt,& Eccleſiæ præeſt, ſuperba quorundã præſumptione contemnitur,& homo digna- rione Dei honoratus, ab indignis hominibus iudicatur, non iam in Cypriani tantn libris le- gimus, verùm etiam in his, quæ facta ſunt in Germania, oculis ipſi noſtri cernimus. Excuſ- ſiſſe quidam ſibi videntur iugum Pontiſicis: quid autem ex eo conſequutum eſt? Tot fides, quor voluntates:& pro vno Papa, multos iam eſſe nacti videntur. Nolo iam dicere de his, qui Caluini verbum pro Dei verbo ſunt amplexi, quemadmodum hi querantur de illis, qui Lutheri potiùs, quàm Caluini verbum tanquam Dei verbũ adorare malunt, quòd non ſu- ſtulerint, verùm ad ſe pertraxerint Papæ tyrãnidem, proꝗ; ligneo iugo Papæ collo excuſſo, ferreum ab illis impoſitũ ſit? Nihil itaq; dicant de Sacramentariis, quibus nihil eſt impurius: an autem quàm quas ———— 1 L 1 14 1 1 1 1 n1 1 13 6 1 4 1 1 5 4 1 1 1 1 81 3 E PDIS T. CAR bD. HOSI1 an autem ad eundem modum de ſe mutuò non queruntur Lutherani? Quam grauiter ferat Philippus, quòd maiorem, magisq́; intolerabilem& minuùs excuſalem auctoritatem ac po- teſtatem, quàm Papa Romanus vnquam, ſbi vendicent Flaccus& Callus, paulò antè com- memoraui. Nunc audiat IIluſtritas veſtra, quid vieisſim de Philippo præceptore ſuo, quam- uis ſuppreſſo illius nomine, ſcribat Gallus. Eſt verò id muneris& officij mei, haud ſecuùs atque illorum, vt veritati patrociner,& eĩ contradicentes reprehẽdam, qualeſcunq; demuùm ſint illi, etiamſi ſir Angelus è cœlo. Adeoq́; perſuaſum habeo, hoc ipſo plus me eis honoris& beneficij deferre coram Deo, dum illos culpito, ſuorum errorum admoneo, atq; ad pœnitentiam eos inuito, quàm illos ipſos adula⸗ rores& palpones omnes, qui ſua adulatione illos in erroribus confirmant, atq; in pœniten- cia detinent. An verò perſuaſum habent eiuſinodi ſe eſſe præceptores, vt ipſorum dictis om⸗ nibus neceſſè ſit fdem commodare diſcipulos? aut id genus ſanctos, qui errare non posſintẽ Atqui ſanè nec apud Ethnicos quidem nouum iſthuc eſt, vt interim diſcipulo diuinitùs ve- ritas patefacta ſit, atq; etiamnum patefieri posſit præ illius præceptore, in qua etiam non du- biter à ſuo diſſentire Magiſtro. Vnde illa nata eſt ſententia, Amicus Plato, amicus So- crates, magis amica veritas. Atque ante illos quidam inſigni præditi ſanctimonia erra- uére,& in errorem alios induxre. Tum quoq; neceſſe eſt Lurherum itidem, vt ſinant adhuc eſſe præceptorem,& præceptorem omnium præceptorũ Chriſtum, à quibus ipſi defecerunrt, quemadmodũ in hoc omnis noſtra ſuperior diſpuratio acquieſcit: Quibus ipſimet iam præ- ceptoribus ſeſe opponunt, planeq́; ingratos declarant pro veritate manifeſtata. Pergunt in- terim, mittuntq́; in errorem,& mittuntur, idq́, ſub Præceptorum titulo, perinde vt olim Iudaæi ſub legis,& Pontificij ſub Eccleſiæ titulo. Atque illi lepidam hanc& ſeriam collationem(à Doctore, tenebat tantummodò) accĩ- piant, qui ſic dicere ſolitus erat: eſtque ſanè ſalutaris oratio, quam operæprecium ſit non ignorare modò Chriſtianos pro ſui fida commonitione. Quemadmodum lIudæi, ait, cla- mabant, Templum Domini, Templum Domini:& Papiſtæ hactenus clamitarunt,& nequs dum clamitare deſinunt, Eccleſia, Eccleſia: ita nimirum etiam noſtri iam crepitant Magiſtri & Scholaſtici VVittembergenſes: neque ex ipſo fundamento quiequam norunt aliud, niſi Præceptores, Præceptores. Interim præceptoris Chriſti, cui teſtimonium reddit Deus, Hic eſt filius meus, ipſum audite: tum quoque præceptoris Lutheri, cui& ſcripta& opera te- ſtimonium afferunt, diuinitus illum ceu proſtremum vltimi temporis huius Fliam Eecleſiæ & doctrinæ reformandæ excitatum: horum, inquam, præceptorum tum Papiſtas, tum Adia⸗ phoriſtas magna cœpit obliuio. Huc etiam illud pertinet, quòd nos nouos Pontifices ſiue Papas& Eccleſiæ reformato- res criminantur. Atqui verò iſthuc ipſum in illos equidem quadrare puto. Vt enim Roma- nus Pontifex id ſibi arrogat, ſe errare non poſſe, ſe eſſe vniuerſalem torius Eccleſiæ Epiſco- pum, quicquid ipſe dicat,& ſtatuat, id valere oportere,& mera eſſe diuina oracula, de qui- bus nemini ambigere, nec cuiquam contradicere fas ſit: idã; eò, quòd Cathedra Petri ipſe hæres ſit, aut eſſe velit: haud aliter profectò VV ittembergenſes ſeſe cõparant, dum, Lutheriĩ & ſpiritus eius ex ſede hæredes eſſe volunt: cuius tamen ſpiritus, vt ĩam cœptum eſt, tantun- dem propemodum apud illos reſidère videatur, quantum ſpiritus Petri Romæ apud Ponti- ficem, Cardinales, Epiſcopos,& illorum gregem,&c. Nec pauca eiuſdem generis apud Flaccum& Amſdorfium reperire licet, niſi quòd om- nia nunc in medium adferre, neceſſe non eſt: Hoc tantum oſtendere volui, poſteaquam Pa- pæ iugum excuſſum eſt in Germania, multos ibi natos eſſe Papas,& eos magis intolerabi- les, ſi quid Philippo credimus, quàm fuit vllus vnquam Papa Romanus. Inde ſunt iſtæ ſe- ctæ tam inter ſe mirabiliter diſſectæ, dum quiſque ſepro Papa gerit, dum quiſque quod ipſe docet, id tanquam Dei verbum ab omnibus adorari vult, vt iam tot habere Germania Deos videatur, quot habet nouæ doctrinæ magiſtros, dum vniuſcuiuſque eorum verbum, tan- quam Dei verbum& Chriſti recipit Euangelium(ſic enim doctrinam ſuam appellari vo- lunt.) Nec erit ſectarum iſtarum finis vllus, niſi prius eò redeatur, vnde diſceſſum eſt.Incidĩ nuper in libellum quendam Ioannis Spangembergij, quem edidit anno proximo ſuperio- re, cuius inſcriptio hæc eſt: Verax narratio beneficiorum per D. Martinum Lutherum, piæ memoriæ, præſertim Germauiæ di⸗ uinitus præſtitorum,& deteſtandæ ingratitudinis erga etuſmodi ingentia beneficia& munera, Oc. Inter alia Lutheri beneficia, numerat& hoc, quòd Anrichriſtum reuelauerit. Quòd ſi ni- hil aliud feciſſet, vel hoc ſolo nomine dignum eum fuiſſe ſcribit, cui ſummus honos habere- tur. In fine verò libelli Prophetias quaſdam(ſic enim vocat) ex libris Lutheri congerit, in- ter quas ponit& hanc de fructibus reuelati Antichriſti.. Vetus verbum eſt,& à multis doctoribus repetitum, quòd poſt reuelationem Antichriſli tam erũt homines feri, quòd iam deinceps nollent Deum agnoſcere, nec vllam illius ratio- nem habere: ſed iuxta ſuam quiſq; voluntatẽ faciet, quicquid diabolus& caro ſuaſerit⸗ Hoc tempus iam implerum videmus. Poſteaquã enim admirabili quadam& ſingulari Dei gratia Antl- zent, 0e kvie aſt deinceps leire Obſecod de ſeelenutomnes dem nlkeudine aſelbetigecacu llumellet ulb noli oräinem,ne peniont audxiey fcant ſerumeti icnotes coütle Kintrodocione dominztonemi- tionem eotum, mumexpellenr Negydiölmmi det gturllulr de iugumexcus cuam Chrittim ber du paul iloiplosacculat IsKamlisa DacNVmemd rmimmemor Tam durum! dogisotnaue Nocnteun ſeit idiéi- diſe ägpelan ſuan nenur. ſuam äunrana ten iebo cogttet, efor quod dictede P ohhpragnen 1 3 expedienc Mlum penitee Ingenij acume autum capito ſerit ſeru— nuunvarqus 8 55 ſicit am etlam ge nthe rie den üa pidug a9 Calo ar dl ſe zeledezm 03 üci n la K Wallo a 0 eiod. namine mifeane diorum nin e, tensdꝛt ennenſ 2) Quam operxyrain Vemadmodunlin hactenus ciminmzen mnoſtti unanem bi do quicquam onnäui teſtimonium mitbeue heri, cui&ſorlnnn tempons huiElnäd torum tun bairmld- e Papas& Fclläntmar vadtare puto. ſtenimr erlalem totius kciadit eraeſſe diuina chaun . repetite let igli endete volu 1 endete volli nieamn 3pes, K eosmagslnni! Romanus. l 3 Dod ageti dum qulten,, 1 edeläiolen, Ipaſte llus eſrrll bere Cermuil —————— DVCEM HERN. BRVI N. 377 Antichriſtianiſmi, ſiue Papatus horrenda mendacia ac doli, deceptionesq́; manifeſtatæ ſunt, incipiunt iam homines nihil ampliùs credere:& poſteaquam à vinculis Papatus ſe liberos eſfe vident, volunt etiam eſſe liberi& ſoluti ab Euangelio,& à Præceptis Dei:& volunt yt deinceps rectum ſit& iuſtum, quicquid vnicuiq; viſum fuerit. Obſecro diligẽter Illuſtritas veſtra ſecum expendat hæc verba. Nec enim verius fuit, quod Chayphas olim dixit, quàm quod nunc hic Pſeudopropheta ſcribit. Quamuis enim fallo Pa pPatum vocet Antichriſtianiſmũ, cum hic ſtatus, qui nunc eſt in multis Germaniæ locis, mul- tò ſit hoc nomine dignior: hoc tamen verisſimũ eſt, quòd poſteaquam Chriſti ſuaue iugum per Papam Eccleſiam ſuam gubernantis excuſſum,& ipſum Papam Antichriſtum eſſe falſo Perſuaſum eſt plurimis,& Chriſti iugum ſimul eſt excuſſum, ac eò res redacta(proh dolor) quòd qui diruperunt vincula Papatus, iidem illi nec Euangelij, nec Dei præceptorum vincu- lis vllis alligati iam eſſe volunt: ac diruptorum vinculorum fructum hunc ferunt, vt iam de- inceps nihil credant,& faciat quiſq;, quod ſibi videtur. Qua de re queritur etiam Hierony- mus Mencæzelius, cuius libellũ de paſtoribus legi, eodem illo anno impreſſum Iſſebij, quam iſti nouam Bethleem eſſe volunt, in qua nouus Chriſtus natus ſit, vel Antichriſtus potius. In cuius libri præfarione ſunt hæc verba: Poſteaquam per ſanctum Euangelium à Papæ tyrannide,& Poteſtate liberati ſunt,& aſ- ſueuerunt omnes illius cõſtitutiones reiicere, progrediuntur vlterius,& volunt prorſus ean- dem conſuetudinem in aliis quoq; rebus omnibus, ſiue ſint bonæ, ſiue malæ, retinere. Volũt eſſe liberi nec à quoquã prohiberi, quominus arbitratu ſuo vinãt, haud aliter, quàm ſi Euan- gelium eſſet talis doctrina, quæ vnicuiq; concedat poteſtatem faciendi, quòd illi placet, quæ nullũ ordinem, nec vllam diſciplinam ferre posfit. Quòd ſi quis eis reſiſtere fuerit auſus, eò veniunt audaciæ, vt non ſolum odia ſuſcipiant erga ſuos prædicatores,& eos cõtumeliis af- ficiant, verum etiam pro virili ſua tyrannicè perſequantur. Ac ſi quem volunt ordinem præ- dicatores cõſtituere, ſtatim vim eſſe dicunt minime Chriſtianam,& nouationem quandam, & introductionem veteris Papatus, per quam prædicatores propriam ſuam poteſtatem& dominationem in commiſſum fibi gregem ſtabilire velint. Qui ſi pergant vrgêre exequu- rionem eorum, quæ conſtituerunt, non ſolum conuiciis afficiuntur, verum etiam ad extre- mum expelluntur.. Neq; disſimilia queritur Heshuſius in eo libello, quem& ipſe de paſtoribus ſcripſit. Vi- det igitur Illuſtritas veſtra, quo loco ſit GCermaniæ ſtatus, poſteaquam ea multis in locis Pa⸗ pæ iugum excusſit: quod commutatũ, non excuſſum eſſe videtur, cùm alio cuiuſuis potius, quàm Chriſti, multò grauiore iugo, prematur. Accuſat autem Spangembergius in eo libel- lo, ex quo paulò antè nonnulla produxi, non Chriſtianos, quos ipſe vocat Papiſtas, verùm ĩlloſipſos accuſat ingraritudinis, qui Lutheri verbum, ranquam Chriſti verbum quadraginta his& ampliùs annis adorarunt, VVittembergenſes potisſimùm, Lipſenſes,& qui ſunt ſub Duce VVirtembergenſi. Hos igitur grauiter accuſat, quòd acceptorum à Luthero beneficio- rum immemores, auſi fuerint in decem aut vndecim doctrinæ capitibus ab ipſius doctrina, quam purum Dei verbum eſſe perſuaſum omnes habere cupit, diſcedere quodq; his eum elogiis ornauerint. Vocant eum Philautum, id eſt, eiuſmodi hominem, qui non niſi de ſe vno præclarè ſen- ſerit, ſbi vni plurimum tribuerit: cuique nihil arriſerit, præterquam quod ipſe dixiſſet& fe ciſſer. Appellant item Philonicũ& Eriſticum, id eſt, hominẽ vſq; adeo rixoſum, vt ſemper ſuam tueatur ſententiam tanquam æquam nemini quicquam concedere, nulli cædere velit, ſuam duntaxat aucupetur gloriam, nec quenquam præter ſe ferre ſuſtineat. Itemq́; Docto- rem Hyperbolicũ, puta, qui ex culice posſit efficere camelũ, qui mille iactitet,& vix quinq; cogitet: effutiat quicquid in buccam venerit, flocci pendens num vel verum, vel falſum ſit quod dicit: deniq;, qui duplo plus aſſerat, quàm ipſa habeat rei veritas. Nuncupant etiã illum Polypragmenicum, qui ſe procaciter,& petulanter negociis omnibus immiſceat, qui plura ſibi expedienda ſumat, quàm ipſius poſcat prouincia, rebusq́; omnibus, quæ tamen nihil ad illum pertineant ſeſe ingerat. Tum quoꝗq; ingenij oſtentatorem eum nominãr, qui non niſi ingenij acumen præter necesſitatem oſtentare, ſeſeq́; venditate voluerit. Sed& Stoicum, durum capitonem, qui non niſi ſuo vixerit cerebro, atq; alios tyrannica continuerit,& preſ= ſerit ſeruitute. Deniq; Somniatorem eum Vocant,& proh dolor, miſerãdum in modũ iſthæc coquunt, atque permiſcent,&c. Quòd ſi diſcipulorum Lutheri tale de Luthero fuit iudicium,& certum eſt, non deeſſe quoſdam ertiam Principes, qui Melancthonis doctrinà ſibi potiùs amplectendam eſſe putãt, quam Lutheri: ac rectè ab eo factum exiſtimanr, quòd non in omnibus cum Luthero con- ſenſerit, ſed in quibuſdam ad nos Chriſtianos, in aliis verèò nonnullis dogmatibus ad Zuin- glianos, ſiue Caluinianos deflexerit, vel hæc ipſa res, calcar addere poſſet Germaniæ Princi- pibus, vt ne vel Melancthonis, vel Spangembergij, vel Illyrici iudicio de doctrina Lurheri ſtare, ſed eam Oecumenico potiùs Concilio diſceptandam permittere vellent. Sic enim& disfidia, quæ ſunt inter miniſtros eorum, tolli facilius,& ipſi Principes ad agnitionem veri- tatis Philautis, cuicio: rũ quædã votes. EPIST. CARb. HOSIIAD DVCEM HERN. BKRVN. tatis redire celeriùs poſſent. Sic autem in eodem illo libello de Luthero ſcribit Spangember gius, vt eum exæquare Chriſto videatur, nec alio ferè loco, quàm quo ſcripturas Canonicas, eius libros haberi velit. Accuſant nos idololatriæ. Potéſtne autemn eſſe maior, ac manifeſtior idololatria, quàm ſit hæc, vnius alicuius hominis verbum, in quo nec doctrina excellens, nec vlla eſt vitæ ſanctimonia, tanquam Dei verbum recipere,& coram illo incuruari, ac ſi quis ab eo diſceſſerit, eum è cœtu ſuo eiicere? vtinam vellent iſti Principes memores eſſe verbo- rum, quibus in Propheticis& Apoſtolicis literis idola fugere monentur,& cum intelligant, nihil aliud eſſe, quàm mera quædam idola, Lutherum, Philippum, Flaccum, Brèêtium, remis, quod aiunt,& velis illa fugerent, deq; eo, quæ doctrina Verbum Dei cenſeri debeat, penes Eccleſiam Catholicam, quam Concilium Oecumenicum repreſentat, iudicium eſſe mallent, quam penes Flaccum, vel Brentium, vel neſcio quos alios Saxonicos miniſtros. Etiam extra Saxoniam leguntur& intelliguntur ſcripturæ,& rectiuùs ibi iudicari poteſt, qui ſit germa- nus ſcripturæ ſenſus, vbi totus orbis conuenit in Chriſti nomine, quàm in paucorum cõuen ticulo. Quod Catholicũ dogma cenſeri debet, in Eccleſia Catholica deber approbari: quàm fruſtrà ſe credere in ſymbolo profitentur, qui malunt vnius alicuius priuatihominis, aut etiã paucorum in angulo aliquo conuenientium, ac diuerſum ab illa ſtatuentium, quàmillius ſem tentiam ſequi.Sæpè iam periculum fecerunt, multa ſunt inter eos colloquia, multa ſunt ha- bita conuenticula. Quid autem aliud lucrifecerunt, quam quod magis ex illis incerti, quàm fuerant antea, diſceſſerunt, magis etiam inter ſe pugnantes? Huc itaq; ſuos mirtant potiùs Principes: hic quæ doctrina cum verbo Dei conſentiat, quæve cum llo pugnet, doceri ve- lint. Nam ſicut in miniſtrorum ſuorum conuenticulis, ſiue, vr ipſi vocant, colloquiis iam ex- perimento didicerunt, quòd miſcuit Deus in medio eorum ſpiritum vertiginis, vt errare fa- cerent Ægyptũ in omni opere ſuo: ita præſentem hic adeſſe Spiritusſancti grariam cogno- ſcent. Non erit hic Deus ille diſſenſionis, qui regnat in his locis, vbi ſuaue Chriſti iugum, per miniſtrum ſuum Pontificem Eccleſiam gubernantis, excuſſum eſt: ſed erit Deus pacis& di lectionis, qui faciet vtraq; vnum,& per diuerſitatem linguarum cunctarum, gentes in vnita- tem fidei congregabit. Quod vt ita eueniat, ſupplices miſericordiam illius implorabimus. Hæcego proptereaà pluribus Illuſtritati veſtræ ſeribenda putaui, vt ſi viſum illi fuerit cõmu⸗ nicet cum Illuſtrisſimo Principe Domino Ioachimo Electore Brandeburgenſi, qui non alis nus à nobis eſſe videtur: Quo nomine Illuſtritatem illius plurimùm obſeruo: præcipuè cuùm & ipſe, ſerenisſimi Regis& Domini mei ſororem in matrimonio habeat, quàm conſtanter in fide Catholica perſeuerare, non ſine magna animi mei voluptate audio. Sed quòd ab ea defeciſſe,& in aliud neſcio quod Euangelium tranſlatus eſſe dicitur filius eius Illuſtrisſimus Dominus Archiepiſcopus Magdeburgenſis, ingentem ex eo dolorem aceipio, neque poſſum tamen adhuc animum inducere, vt credam factum id ab eo fuiſſe. Quæſo IIluſtritatem ve- ſtram, velit ea de re me certiorem reddere,& apud quoſcunq; Germaniæ Principes aliquid auctoritate valet, præcipuè verò apud affinem ſuum IIluſtrisſimum Dominum Marchio- nem Electorem, efficere conetur, vt ſuos huc Oratores primo quoq; tempore mittat. Nam quòd ipſa factura ſit hoc Illuſtritas veſtra, omni prorſus cunctatione ſemota, mihi quidem dubium non eſt. Præclarè merebitur de matre ſua Eccleſia, ſi quàm plurimos in eandem voluntatem impulerit,& cum apud homines laudem, tum apud Deum ingentem ex eo gratiam conſequetur. Qui vt Illuſtritatem veſtram pro Eccleſiæ ſuæ defenſione, quàm diutisſimè ſeruer incolumem& felicem, diuinam illius Maieſtatem ſupplex oro, meq; gratiæ illius commendo- Datum Tridenti XXIIII. die Martij, Anno Domini M. D. LXII. Illuſtritatis veſtræ Seruitor deditisſimus, Staniſlaus, Card. Varmien, AD mrenpore,J eiuch luchälm plauninege unporbli conſe Iilocbli Jpal unerni ê feröcrrelle nencacefeyde eeijgacds cli lo egiincperet rrrledan. uisſonge àſe no. acyLitani mina dederenul eVadilao lage nem ſulcepetunt. non modoin Va armarl contra Tu ſibuenirent, L pero. Nan ytm. er oprimi&be Volontate llcep nottaaro,etiam mimprodoſtu do gudodi, Mc:ggeam Ralunr eigon fu modoperu Gecz cltu accs ꝛnini Kwol Gacle actameti mmeramproi ſorrnilne G liñ Cd meriduna dan nionespelle Lis finibus a Torum, Jice Pro yera telgi J endam& rie dantibus den ſins Qbica-) 1 tara diſcepe fucitag lo rr Mn o llo dlgeer. Itipt vocant colna. ſpintum ſenigi 1 eJpititnsſinclgennn, cis ibi laane Cnan uim eſt:ſcdet adi um cunctarmxran ericordiamillGingrin aui vt ſi viſimilterin re Brandedurgaigulri urimum obſenorceen monio haben,qunorter luptate audio, Sägti dicitur flins eislleön dolorem accipio-eyin fui ſe. Qxſo llten, —, Cernani⸗ runaun risſimum Dominmn o quoq; tempof nime Grione ſemoty ſüie delia, fqodm plüina! nes laudem, tum al Liiſt llultiarm jutisſme ſeruet laieſtatem nendo. nij ſtitti nſtr. zriirkeintnn 5 .(Ca 1 Stmnilass AD REGFEM, PROCERES EQVITESO. POLONOS, IN COMITIIS VARSHAVIENSIBVS CONGREGATOS, EPISTOLA MARTINI GROMERI. EM Virtute veſtra dignam,& moribus maiorum veſtrorum conſentaneam fa citis R Ex inclyte,& vos Proceres, Equiresq́; Poloni, quòd vobis religionem ¹Dei Opt. Max. cuius ope regnum hoc ſeptum barbaris gentibus tam diu ſtat incolume, in primis curæ eſſe oſtenditis. Qua in re quantum extiterit ſemper ſtudium maiorum veſtrorum dicerem, ſi vos ignorare exiſtimarem. Ex eo qui⸗ noſtro populariter nomina dedére, G populis longè ante ſuſceptas,& eius ipſius numine per continuam multorum ſeculorũ ſuccesſionem ab ipſis vſq; Apoſtolorum temporibus conſeruatas, ſibique ad extremum, cùm Deo placuit, non tam ſcriptis, quàm vi- uis vocibus quaſi per manus traditas ſuſcepère: ex eo, inquam, tempore dimoueri ſe ab iis nunquam pasſi ſunt. Quarum alias quaſdam gentes minus tenaces fuiſſe non ignoramus. Quò verò cæteris quoq; hominibus teſtarius facerent illi ipſi maiores noſtri, omnia pro re- tinenda ac defendenda, quam ſemel ſuſcepiſſent, religione ſe facere& Pati paratos eſſe, ſtrin- gere ij gladios, quibus præcingebantur, cuùm Euangelium, quæ lex Chriſti eſt, publicè in tem plis legi inciperet, ſoliti eſſe memorantur. Nec id ſignis& verbis profitebãtur magis, quàm re præſtabant. VItrèò enim& alacres arma ſumebant cõtra barbaras gentes, ſicubi eas, quam- uis longè à ſe, nomini Chriſtiano graues& infeſtas imminère ſenſerant. Itaq;& cum Pruſ⸗ ſis atq; Lithuanis& conſanguineis ſuis Pomeranis olim, priuſquam eæ gentes Chriſto no- mina dedère, multa geſſerunt bella, non tam de imperio, quàm de religione:& regnãte apud ſé Vladiſlao Iagellone, cum Vitoudo Lithuanorum Duce in intimam Tartariam expeditio- nem ſuſceperunt. Et verò eodem lagellone& filiis eius Vladiſſao& Cazimiro regnãtibus, non modò in Valachiam& ad Brailouiam, Danubiumꝗ;, verùm etiam in Thraciam vſque armati contra Turcas penetrarunt, vt Valachis, Raſciis„Bulgaris atq; Græcis laborantibus ſubuenirent. Quid igitur? An vos degeneraſtis ab hac virtute maiorum veſtrorum? Minimè Verò. Nam vt mittà recentiores qualſdã expeditiones in Vngariã& Auſtriam, regnante nu- Per optimi& benignisſimi huius Regis patre diuo Sigiſmundo, à vobis eodem ſtudio& voluntate ſuſceptas, iſtud certè ſtudium veſtrũ, quo ſanctisſima Chriſti inſtituta, infelici hac noſtra atq; etiam ſuperiori ætate cupidorũ& ambitioſorum hominum partim incuria, par- tim improbo ſtudio vel cõtaminata, vel ſuppreſſa vindicare cupitis.(Neq; enim cum iis ſen⸗ tio, qui vel odia, vel inuidia, vel ambitione cuiuſquã,& potentiæ, auctoritatisq́; cõtentione hæc agi ſuſpicantur:) iſtud igitur ſtudiũ veſtrũ eò maioris eſt pietatis, quò magis pernitio- ſa ſunt religionibus praua& impia dogmata, quàm arma: propterex quòd hæc quidem cor- pus moddò petunt in animũ, in quo ſita eſt religio, nihil iuris habent: illa verò rectas de Deo, ded; cultu ac cæremoniis eius opiniones, qus Reſpub. quoq; maximè conſeruant, tollunt ex animis,& pro iis barbaricam quandam feritatem ingenerant: qua fit, vt relaxatis ſemel au- daciæ ac temeritatis habenis, ſibi quiſq; placeat, alreru non modo contemnat, damnetq;, ve- rumertiam pro inimico& hoſte ducat. Atq; hine exiſtunt feralia inter homines dis ſidia, quę 15, florentisimas ctiam Reſpub. peſſundant penituùs& euertunt longe facilius, quàm arma ho- ſtilia. Quod& pluribus verbis,& non obſcuris exemplis demonſtrari poſſet, niſi eſſet luce meridiana clarius. Iam verò ſicut vtilius, ita difficilius eſt radicatas in animis multorum opi⸗ miones, peſtilentes præſertim, eradicare, quàm hoſtem non modò ab alienis verumetiam à ſuis finibus arcere. Eſt igitur ſi non ſvperior, certè par pietas iſta veſtra pietati maiorum ve- ſtrorum. Videte modò etiam atq; etiam, ne cui falſo pietatis prætextu imponatur, neu quis pro vera religione, peſtemn& religionis& Reipublicæ, ſuperſtitionem vel impietatem aſſe- rendam& vindicãdam ſuſcipiat. Quod quidem iudicium, tot ac tam diuerſis& inter ſe pu- gnantibus de religione opinionibus, longè eſt difficilimum. Fallit enim(vt rectè inquit ſa- piens quidam) vitiũ ſpecie virtutis& vmbra, ita vt plurimi, cum ad religionis dogmata& inſtituta diſceptanda ventũ eſt, errare, non pauci ſcientes, volentesq; falla pro veris affrma- re,& ad augendas vel ſtabiliédas opes ſuas, tegendãsve turpes cupiditates& flagitia ſua ſan⸗ ctisſimo religionis nomine apud imperitã multitudinẽ facilè abuti posſint. Vt enim natura omniũ hominũ quamuis ferorum& harbarorũ mẽtibus quidam de diuino numine, eiusq; cultu ſenſus inſitus eſt, ita certam& abſolutam eius cognitionem aſſequi eæ per ſe ipſæ ne- qQueunt. Idq́ intelligés Deus Opt. Max. ipſe cœlituùs certisſimã ſui notitiã, cultuḿ; primùm qnidem Angelorum miniſterio„Vel ſecretiore quadam piorum& ſibi charorum hominum inſpiratione: deinde verò per filiũ ſuũ ſapientia, bonitate,& poteſtate ſibi parem in vno ferè populo informauit: Ad extremum verè per diſcipulos eius, eorumq́; ſucceſſores, non modò 881 pietate —õõõ——õ———õ. 8 7Q— 2 3 45 —O.„. EIST OL A pietate& integritate vitæ conſpicuos, verumetiam mirabilium,& vires humanas exceden⸗ tium operũ patratores per omnes gentes atq; ætates, totumꝗᷓ; orbem terrarũ, nequicquam aduerſantibus impiis dæmonibus, mirabiliter eam diffudit& propagauit. Et ſedulò quidem conati ſunt inuidi dæmones cùm ipſi per ſe, tum per ſatellites& adminiſtros ſuos tyrannos, errorumꝗᷓ; magiſtros, vel delère penitùs, ex animis hominũ illam ipſam notitiam, cultumq́; Dei, vel deprauare: ſæpeq; ij conatus permiſſu& arcano quodam conſilio Dei nonnullum ſucceſſum habuère. Nam& ipſe Satanas, transformans ſe in Angelum lucis, vt inquit D. Pau lus, ſæpè multos in impias& abſurdas de Deo opiniones induxit, vel cultum eius ad ſe tra- duxir, nefandisve ritibus& cæremoniis polluit,& miniſtri eius falſi Prophetæ,& magiſtrã mendaces ſub ſpecie miniſtrorũ ĩuſtitiæ& veritatis fallentes, multos ſeduxerunt, partim de- rogando fidem veræ ac diuinitùs proditæ doctrinæ: partim nouis ac domi ſuæ natis interpre tationibus, eam deprauando,& ſua, dæmonù˙mve cõmenta pro ĩpſisſimo Dei verbo vendi- tando. Itaq;ʒ& in Hebræo populo fuerunt olim, qui dicerent: Hæc dicit Dominus, cùm ille eos non mitteret,& in Chriſtiano, ipſa, quæ mentiri non poteſt, Veritas prædixir, multos in ſuo nomine venturos eſſe, dicturosq́;: Ego ſum Chriſtus: aut, Ecce hic, vel illic eſt Chriſtus; & multos ab eis ſeductum iri. Quod quidem re ipſa etiam impletũ eſſe nemini dubium eſt. Iam inde enim à temporibus Apoſtolorum fuêre inter Chriſtianos Hymenæus, Alexander, Menander, Ebion, Cherintus, ac deinde alij poſt alios magiſtri mendaces, ſegregãtes ſemet- ĩpſos, introducentes ſectas perditionis,& ſpeciem quidem pietatis habentes, virtutem au- tem eius abnegantes. Ne modò quidem deſunt cum alibi, tum apud nos eiuſcemodi peſtes: habentq; ſuos ſatellites tyrannicos, homines mente corruptos, qui cęteros minis, mulctis ac ſuppliciis vel inuitos à vera pietate in errorem ſecum abſtrahunt, nonnulli quidem arbitran tes obſequium ſe præſtare Deo, complures verò idem duntaxat ſimulantes, ſed ſuum inte- rim negotium agentes veriðs, quàm Dei. Quod quidem non tenui quadam coniectura, ſed ĩpſa rei euidentia probari poteſt. Sed ego ita nunc agam, vt quaſi in re dubia à qua parte ſtet veritas& pietas ſuũ cuiq; de omnibus iudiciũ ſaluum relinquã. Certè nõ idem omnes nunc ſentiunt de doctrina, inſtitutis& ritibus religionis. Non cõuenit, vt ſcitis, multis, magnisꝗ⅞́: de rebus inter eos qui ſe Euangelicos vocant,& qui Papiſtæ appellantur. Inter eos autẽ, quĩ volunt eſſe medij,& ipſi ab vtriſq; diſſentiunt,& in vtriſq; multa damnant. Quid veroò iſti ipſi Euangelici, quemadmodum videri volunt, verbi Dei ſiue illuſtratores, ſiue vindices? Idémne omnes ſentiũt? Minimè gentiũ. Alioqui vnde quæſo nata ſunt nobis tam diuerſa no mina, quibus illi inter ſe diſtinguuntur, vt alij quidem dici velint Proteſtantes vel Auguſta⸗ neę cõfesſionis, alij Tigurinę, ſiue Geneuẽſis, quos etiã Zuinglianos& Caluinianos& Sacra- mentarios appellant: alij Picardi, Anabaptiſtæ alij vocitentur? Vnde autẽ eſt, quòd quidam quaũ faſtidiẽtes iã hæc vulgaria, partim Oſiãdri, partim Serueti doctrina& nomine glorian⸗ turè Mitto Ruſſos, ſiue Bulgaros,& Boẽëmos, Calixtinos: qui quàm valdè diſſentiant ab iis, quos ĩam enumeraui, non dico modò, certè ipſi ſeſe ab omnibus ſegregant,& penes ſe ſolos veram& incorruptam religionem vigere contendunt: à cæteris autem ferè improbantur. Sunt& alij præterea, niſi fallor, neque cum ſuperioribus, neque inter ſe ipſi de rebus nom parui momenti conſentientes, ſed nobis adhuc minus cogniti. Et omnes quidem hi verbo Dei ſe niti per ſe, ferunt& aſſeuerant, ſed non eodem id modo omnes intelligunt, aut inter- pretantur: verùm ſua quiſque vel à ſe excogitata, vel vndelibet arrepta opinione impenfiis, delectatus, alterius ſenſum vix, ac ne vix quidem fortaſſe cognitum, non tam ſupercilioſe quàm hoſtiliter damnat. Atq; hine ſanè exiſtunt vulgò neglectus& profanationes cultus di uini, cum diuini nominis contumelia coniunctæ, exultantibus& inſulrãtibus nobis atq; re- ligioni Chriſtianæ, quaſi falſe vel incertæ duntaxat, Iudæis& Mahometanis. Hinc offenſio- nes mutuę& irritationes animorum, non ſolùm inter ciues,& eiuſdem linguę, eiuſdemq́ue iuris homines, verumetiã inter cognatos& neceſſarios, citò in extremum florẽtisſimi huius regni exitium, quod ipſi vos non obſcurè cernitis, erupturæ, niſi celeriter Deus Opt. Max.& tua, Rex clementisſime, ac veſtra pariter Proceres, Equitesꝗ́; ſapientia ſalutarem opem attu lerit. Quid igitur facto opus eſtè Vos quidem id rectè ſapienti conſilio veſtro expedietis: di- cam tamẽ& ego, quod ſentio:& dicã verè,& ex animo, pro mea in cõmunem patriam fide & officio: vos quæſo benignè ac diligẽter attẽdite. Si de legibus& inſtitutis Reipub. veſtræ heæc eſſet cõtrouerſia, rationibus& argumẽtis non cuilibet, ſed iis modò, qui in hac Repub- multum, diuq́; verſati ſunt, inter ipſos contendendum ac diſceptandũ eſſe cenſerem auctore Platone clarisſimo Philoſopho, quæ nam eſſet recta,& moribus maiorum virorum conſen- tanea,& vobis, liberis, poſterisq́ue veſtris, ac toti Reipub. ſalutaris ſententia: eamq́; cum ve⸗ ſtris omnium iudiciis& aſſenſu publico eſſet comprobata, grauibus pœnis à vobis ſancien- dam eſſe iudicarem. Quòd ſi quis communi placito veſtro temerè aduerſaretur, intelligitis, opinor, quæ ibi veſtræ, quæ Magiſtratuum eſſent partes. Quin ſi ego, aut quiſpiam alius vi- deri vellet indulgentior, meritò metuere deberet, ne laxanda diſciplina publica ad perni- ciem Reipub. hoc eius conſilium ſpectare aliquatenus exiſtimaretur, neve pro populari Præuaricator, pro leni legum, patriæ que hoſtis iudicaretur, Quamobrem, quia penes 65 mur fäls cntigetul N lneeeyettatd e pnl mniö,qur eculuteral 1 uremoniöbden, ocbusPacl lscuodceili Hzcſuacſtclich cnllicitor hom erarut hxcvero mini necqpe popt Squisconerutm tifees K Epico Verbum Deiing Reuelarionemo! re Chriſto'ätis &zpoltolei) umilorügenu ei onpenes enesos omhe debrasnoſtran ſcigtorrum ſer dn. Curigut domion& tem ſrit der GiKinkrdit wdiſputrore dur reltte dnd el tmen no queſtcequn Gir er os. vero cliünar dunt obeen ſtislmmo K Angli, Ecoti alismrionä tlonali, qlos aſe. onac nos, Ruſſog olkularär ſi ros oos9, wabſund m ao arao. demcuodag waöidenn 6 aienddende MARTINI CROMERj. 378 uanguane eſt omne legum& inſtitutorum ad hanc Rempub. pertinentium arbitrium, vos, quæ huĩc wöminin 6 regno vtilia& ſalutaria eſſe iudicatis, prouidere, in cõmune conſulere& ſtatuere conuenit: Unm ſin nide me, meiq; ſimiles non modo priuatos homines, verumetiam Magiſtratus publicos, capeſſere wimconlie ma ĩuſſa ac decreta veſtra, non mev, priuative cuiuſquam vel paucorum commodo ð& arbitrio deum l d nan mutare, aut indulgenter préterire decet, ne ſi publicè quidẽ vtile id fore videretur: proꝑtereà durt 7. 2 a quòd nunquam tantum boni Reipub. conciliari poteſt vnius alicuius, paucorumve ſalute, eis llpn euhagd quantũ cõflatur mali, ſi Principis,& populi Maieſtas iminuatur, legumò; auctorhas ac diſci- vmultosſe we plina publica labefactetur& elangueſcat. Etenim vtilitas indulgentiæ etiãſi in plures redun- wuia Vn urn det, ad vnum quidem tempus pertinet, exemplũ verò præuaricationis non modò ad multos rwipläſnd dwüne homines, ſed ad omnes leges,& omne tempus. Itaq; de Zaleuco, Lycurgo, L. Bruto, Man- de Uꝛcdi eſeuſe lio orquato,& aliis quibuſdam Græcis, Latinis atꝗ; barbaris legumlatoribus, aut alioqui dei ven tdmänn, Prineipibus& Sapiétibus viris cum ſempiterna eorũ laude memoratur, qudòd ij diſciplinam r 4 na nänznn, pPublicã partim charisſimorũ liberorũ ſuorum cædibus, partim etiam membrorum ſuorum 4. cedie lieeic mutilatione, exilioq́; ſuo ſanxerunt, pluris facientes ſtabilimentum legum, quo Rerumpub. mpletueſe nenina ſalus continetur, quam ea, quę mortales in hac vita ducunt charisſima. Sed quorſum hec tam ſiunosſi men d 8 longè repetitas Nempè vt intelligatis, quod tamen pet vos ipſi probè intelli gitis, que veſtræ ſtri meniun emenn omniũ, quæve priuatialicuius, vel paucorũ eſſent partes, ſi de iis rebus eſſet cõtrouerſia, quæ pietati den de Peculiariter ad Rempub. veſtram pertinent. Quid igitur, cum de religione, eiusq; ritibus ac umpatnasäitni 23 cxremoniis diſcepratur, idemne exiſtimandũ eſt? Equidem ſihis de rebus, ſicut de illis ſupe- s gui grer* rioribus, placita vniuſcuiuſq; populi propria eſſe debere, aut omninò poſſe arbitrarer, idé de his, quod de illis, vobis faciendũ eſſe cenſerem. Sed alia longè eſt religionis, alia Reipu. ratio- animumn Hæe ſua eſt cuiq; genti,illa multis, atq; adeò toti terrarũ orbi communis. Illa ab ho minibus an renu aine conſtituitur, hominumq; iudicio diuerſis pro ratione temporum legibus,& inſtitutis tem- in 8 m peratur: hæc verò diuinitus conſtituta certas habet leges& immobiles, quas nulli, neq; ho- aual m redubisena mini, neque populo, ac ne omnibus quidẽ ſimul abrogare, antiquare, aut mutare licet. Quod ſi quis conetur modò, meritò impius& ſacrilegus habeatur. An non faciunt hoc igitur Pon- tifices& Epiſcopi, dicet aliquis? Neganr illi, tu ais. Quis igitur controuerſiam hanc dirimet? Nerbum Dei, inquies. Rectè ſanè. Vnde autem id peres, Cœlitus? At procul cœlum abeſt, Reuelarionem oſtende, ſi potes, verùm ita, vt nobis certum ſit, eam diuinam eſſe. Ab autto- tundnommülft 1 4 dua. Cente nö üenmen wuenit yt ſGimren 3 appellantur iean multa caman(iſe lue illuſtrrtone left re Chriſtos At is iampridem inter mortales loqui deſiir. E ſcriptis Propheticis, Euangelicis, nata ſunt nobäum diy& Apoſtolicis? Non male, quamuis non e ſolis fortaſſe, ſed mitto id modò. Cæterum ſcrĩipto⸗ felint Prteleelg rum illorũ genuinus ſenſus& interpreratio, de qua eſt omnis ferè cõtrouerſia, penes quem dianos& Caluhimslie erit? Non penes Epiſcopos quidem zinquies. Cur obſecro magis penes te, tuiq́; ſimiles? At te Vnde autéch glgim penes hos omnes. Vnde id probas? videris habere aliquid è ſacris ſcripturis. Sed in eaſdem etidoctrina& nritzoin ſalebras noſtra relabetur ſermocinatio, Negabo enim ego eum eſſe, quem tu vis, illarum uiquim ralcecienmtti ſcripturarum ſenſum. Negas tu vicisſim vllam eſſe in ſenſu earum percipiendo difficulta- bus ſegegant Aendi tem. Cur igitur non conuenit inter nos? Cur non olim inter Arrium& Athanalum, Eu- eii autem fer nnirr nomium& Balilium, Iouinianum& Hieronymum, Donatiſtas& Auguſtinum? Cur au- tem ſcribit Petrus de Pauli Epiſtolis, quòd in iis ſunt quædam difficilia intellectu, quæ indo⸗ cti& inſtabiles deprauant, ſicut& cæteras ſcripturas, in ſuam ipſorum perditionem? Sed mit to diſputatorem. Ad te Rex& vos Procéres, Equitesque ſapientisſimi redeo. Nullæ ne igi⸗- tur veſtræ ſunt partes in componendo religionis disſidio. Sunt profectò,& magne quidem. necpe ine e plcentun ii. Et omnes quienii ao omnes ineligunaun det mepnohnoneme Sed ramen nonarbitrandi& ſtatuendi, quid ſequi, quemq́ue oporteat, ac ne illud quidem, — nitum, nontmen quæ ſit de quaque re congruentior verbo Dei ſententia. Ds quibus duobus illud quidẽ iam ctus&e picfaninnsan dixi, nec vos aliter exiſtimatis, ne omnium quidem populorũ, nedum vnius alicuius eſſe: hoc s Kinlättäübu atin vero cuiùs nam ſit, nondum dico. Sed vt ſit vniuerſi cœtus Chriſtiani, quod quidam conten- Muhometari ne- 3 dunt, vos certè, quamuis non viles animæ, vt quidam fortasſis externi putant, nec in angu- Keiuſcem lngsel 4 ſtisſimo& obſcurisſimo angulo terræ poſiti, ſoli tamen Germanis, Vngaris, Boëmis, Gallis, exremum fofiin b Anglis, Scotis, Hiſpanis, Græcis, Armenis, Moſchis, Indis, Qthiopibus,& fortaſſe multis iil cketer es yl aliis nationibus,& populis Chriſtianis præiudicare in eo non poteſtis, vt vel hic, vel in na- ſoienti Gluraen êe tionali, quod ita vocant, Concilio ſtatuatis, hoc eſſe conſentaneum verbo Dei, hoc non „ſilo velto ee 9 eſſe. Quota enim pars Chriſtianorum nos Poloni ſumus? Addam etiam Pruſſos, Lithua- Kcon amunem re nos, Ruſſosque, ſi lubet. Alioqui iure illi populi, quos dudum enumeraui, vobiſcum ex- mei ſi Ks Vepub9 poſtularét, ſicut D. Paulus Apoſtolus cum Corinthiis: An à vobis verbum Dei procesſit, aut 1. Choriat. 143 bosKinfin liu3c in vos ſolos peruenit? Taceo cæteram fratrum veſtrorum Equitum honeſtisſimorum„ qui ed uinaii enu hinc abſunt, multitudinem. Mitto mulieres, mitto etiam opificum turbam,& omninò oppi- ceytudů— danos,& aratores,& paſtores veſtros: qui licèt nullam huius Reipub. partem capeſſant, cæ- bus maiorum ertzcn terum quod ad religionè attinet, ſciunt in Chriſto Ieſu nõ eſſe Iudæũ, neq; Gręcũ, nõ ſeruũ, e 1/., fotarb emtn zſn neq; liberũ, nõ maſculũ, neq; fœminã, ſed omnes nos vnũ eſſe. Nec vos ignoratis, ſtulta mun ⸗. corinth. t. mubux onde, nali di elegiſſe Deũ, vt cõfunderet ſapiẽtes: inſrma, vt cõfunderet fortia: ignobilia& cõtempti- enere ad u9 bilia,& ea, quę nõ ſunt, vt ea, quę(unt, deſtrueret. Ne his quidẽ igitur præiudicare hac in par⸗ inſegoau aiſe te deberis, eriamſi poſſetis. Quod ſi facere pergitis, cur non itidem veſtro exemplo Sroden- didlc 1 9 vpp ſisjvel Proſſfouienfis, aut ſi mauultis, totius Maſouix generalis conuentus(auos honoris linem 1 ns 89 8 802 cauſa rec 6 Erie. 9. Luec. 18⸗ Llecas4e 2. Petri. k. Toan. 14. . Corint b.. 1. Cortntb. 4. E PEIS T O L A cauſa nomino) vobis vniuerſis ac totius Regni comitiis in conſtituenda Repub. preiudicet, legesq; condat, quibus cuncti teneaminiè aut à ſuis& veſtris maioribus, quamlibet rudibus & rerum imperitis, vt iſti nouatores dictitant, conditas arbitratu ſuo muret vel interprete- tur Aut ſi numerum ſpectatis, cur non oppidani& agricolæ veſtri ex vniuerſo Regno coë⸗ untes idipſum faciant? Quales quidem fructus, proh dolor, iſtud, quod à nonnullis jactatur, Euangelium noſtra memoria non nuſquam germinauit. An hic ſatis eſt multos eſſe,& non imperitos legum& rerum humanarum, addo& nobiles, ſi deſit publica& legitima aucto- ricas? quam quidem vos, neque penes Senatum cum Rege, neq; penes vniuerſum maiorum vel minorum Polonorum conuentum, etiam cum Palatinis ac cæteris Magiſtratibus, extra locum ac tempus comitiorum eſſe vultis. Cur autem non modò à terreſtribus iudiciis, ve- rumeriam à colloquiis ad te Rex,& ad comitia fiunt prouocationes? Vt enim priuatos præ⸗ teream, inter quos non deſunt iuris& iuſtitiæ conſulti, an non habent iudices,& Palatini, quique his asſident Magiſtratus leges& conſtitutiones Regniè an eas non leguntè an non intelligunt? An, obſecro, facilior eſt cuilibet magis obuia rerum cœleſtium, ſacrorumꝗ́; my- ſteriorum, quæ verbo Dei continentur, ac mentium, nedum ſenſuum humanorum captum excedunt, intelligentia, quam de iure villagiorum, vt verbis ſtatuti veſtri vtar, ſcultetorum, Golotarum, fugitiui cmetonis, ac cæterarum omnium legum veſtrarum cognitio? aut ma- gis cuiuſquam refert in his, quàm in illis falli& errare? At id quidem vel lippis, quod aiunt, ac tonſoribus notum eſt, hic exiguum quiddam agelli, vel fortunarum, vel iuris perſonalis, vel denique vitam hanc fluxam& momentaneam, illic animarum æternam ſalutem& bea⸗ titudinem periclirari: hæc non tam cogitatione, quàm ſenſu cuiuſuis percipi, illa ſi humana, aut angelica mente comprehendi potuiſſent, non fuiſſe neceſſe Deum hominis naturam aſ- ſumere, doctoremque veræ iuſtitiæ, quæ religione, cultuque Dei maximè continetur, nobis fieri. Ac nihil ille quidem vſquam ſcriptum reliquit: verbis modò enarrauit, quæ voluit, idq́= partim promiſcuæ multitudini, partim delectis à ſe Apoſtolis: quibus, ait, ſolis datum eſſe noſſe myſteria regni Dei. Et tamen nec ij omnia(ne dicam nihil, quod certè alicubi Euan- geliſta quidam dicere non veretur) tunc intellexerunt, donec ipſemet eis aperuit ſenſum, ac Spiriruſancto eos impleuit. Quo magiſtro illi demùm& intellexerunt omnia,& cæteris hominibus partim viua voce, partim literis prodiderunt. Sed ita vtrumꝗq; fecerunt, vt ad eo⸗ rum dicta, ſcripraq́; penitus percipienda eodem nihilominus interprete Spiritu ſancto no- bis quoque opus ſit: niſi fortè non dico vnius ex iis D. Petri ſcriptis, ſed cõmunis omnium illorum iuxtà ac noſtrùm præceptoris verbis fidem non habemus. At enim putamus, in- quiertis, quòd& nos ſpiritum Dei habeamus. Sit ita ſanè: Verùum is, cùm& ipſè ſit Deus, non eſt diſſenſionis, ſed pacis Deus. Contemnere autem aliorum iudicia, in re præſertim communi,& ad omnes ex æquo pertinente, non pacis eſt, verùm diſſenſionis: quæ ex Deo non eſt, ſed ex diabolo,& inter opera carnis, quorum auctor& effector eſt diabo- lus, à diuo Paulo nominatur. Quid autem fiet, ſi iiſdem de rebus diuerſum à vobis apud ſe ſtatuant vicini veſtri Germani? quod quidem non ſemel his paucis annis fecerunt, cuùm à vobis,& ab aliis populis, tum à ſe ipſi diuerſa ſtatuentes. Quid ſi Galli, aut Hiſpani idem faciant? Quid ſi vniuerſi Chriſtiani populi? Scilicet præponderabunt veſtra omnium illo- rum iudiciis, aut deſinet eſſe verbum Dei, quod vobis fuit antes. Verumenimuerò, in- quiunt quidam, non erit hæc nobis cum quoquam cauſa disſidij. Nam ſi quid ab vniuerſo Chriſtianorum cœtu in commune ſtatuetur poſteà, illud ſequemur potiuùs, repudiata priore noſtra ſententia: interim autem dum id fit, ſuo quiſque, nos etiam noſtro ſenſu abundemus, & aliquid hominum deſideriis indulgeamus, quò eos in cæteris concordes in officio conti- neamus. Præclarè verò& ſapienter. At quàm multa fuerint hac vna in re peccata? Primum omnium(ignoſcite quæſo in libera Repub. liberè in medium conſulenti) arrogantia, ne di- cam temeritas, in ſtatuendo iis de rebus, quæ ſi non alieni, certè non ſolius veſtri officij ſunt, & iam pridem maturò longè plurium iudicio conſtitutæ ſunt,& non veſtro tantùm, aut vnius alicuius,& alterius populi, ſed mulrorum, ne dicam omnium, publico& longo vſu approbatæ. Deinde vel pertinacia in retinendo contra ſententiam aliarum gentium, vel certè leuitas in mutando, quod ſemel placuerit. Poſtremoò fruſtratio eius, quem præ vobis fertis, euentus confilij veſtri, atq; adeò longè diuerſus& contrarius exitus. Quæ enim beneuolentia, aut concordia poteſt eſſe inter eos, qui non de leui aliqua re, ſed de maximis, quamuis liberè,& ſine vllo metu, diſſentire ſe arbitrãturè Religio eſt enim, quæ animos ho⸗ minum non ſoluùm cum Deo, ſed inter ipſos etiam in primis conſociat,& religat. Quæ vbĩ non eadem eſt, diſſociat ea maximè disſidentium voluntates,& ſtudia, tantuùm abeſt, vt con ſociet. Poſſem hic diſertus eſſe, ſi illuſtrare hoc exemplis cùm veteribus, tum recentioribus vellem. Demonſtrarem ſanè ex huiuſinodi diſſenſionibus, non dico de ſumma religionis, verùm de vno aliquo, aut altero eius capite, nec eo quidem grauisſimo, aut euidentisſimo, pernicioſa disſidia& capitalia odia cum inter diuerſas gentes, tum inter eiuſdem linguę Rei- publicæ ciuitatis, familiæ, domusque: homines ſæpè extitiſſe,& vix multo ſanguine, mul⸗ torumque, ne dicam vniuerſorum, interitu reſtincta eſſe. Commemorarem ea dee 4 1 1 quibu qwicqble collibue „2Quxenl Bnndorumn. 40d 1 1 dälige foibc ne ecltt 1 gcut n 1 1 8 p 57³ fibſtantlabe Pbant-orpul el rpiſlanta tebarur zebon rſer Giuimden aaläodlane Roc . 3 1 eriotbus Niquor lcd deſ 1 Kopi cum„ Gäigtat: co Gracos lm et fibusſopptelom §001 Pl Il jore ceince dan Gahnuſei ſtesfuitpudi Cræciam totum Dcxdorum,K. magbexarldir cireptionibusza vonibus K ince medinſtituds oiwioridosdi ü gulGhleno, autem aiudnc eſedoxerits nem Chricicc mansnosgle folun dultti A: duummal Ntnuladnto omnes nnäc negancelb fino lnpen manlaprofee Curautem ſ miſcua,qum monia, Oſan camentariis. mquam corpo uis Chrittif emꝛiores ſe ninnos fi . ed(ohden ” odlti miüna Ntratu do 8 dh. 5 ever terſei elttle d iſtug nniredg Da wnduodanonn des — di ladi 1 d „ u nonuſdis ercp* 1usllrhn. ele Deum ho lön Dei maximedr 1 Ra 1 nodd emmnauiuua lis:quibos ai, tnen inidil, quodentänäie ec ipſemetes peni e itellexerntomi la dita vtrums fernin as interrete dpnnlachn. i ſcriptis ſec cinnu min demus. At enm axn ä- Verum is, cim Klälla, 1 iorum iucici, urmeim , rerim diſerini qna m auctot& eſeättäbi ſe rebus dicerfum:tü his paocis annüfeern a VdſCallar Himir acerabunt reſttaomuun,- antez. Verumerinler, dij. Nam ſiquit dmi vemur potiu’ exudmg am noſtro ſcnd duin tis concotdes i offto m lac nainreperan, din conſulent) nnznhe non ſolus ſettiofic n,& non Feltowane momnium, padlo G l ententiam almnm 5 mõ fulnmoeis, contrxrius ein b MARTINI CROMENR f. 380 quibus furor Arianorum in Ægypto& Oriente, Manichæorum atq; Donatiſtarum in Afri ca, Monothelitharum& Iconomachorum in Græcia, Nouatianoruũ iiſdem& aliis in locis, Ruſticorum nuper auctoribus Luthero, Munzero, Corolſtadio& Zuinglio, in Germania graſſatus eſt. Adderem de Rusſis nonnihil. Sed non eſt neceſſe diutius his immorari. Nolite autem putare ſtatim ſedaturos vos eſſe inquieta ingenia, ſi quid eis paululũ cõceſſeritis aut indulſeritis, accendetis magis: nec ea modò, quæ iam tumultuãtur, ſed quæ adhuc quieſcunr etiam: nec modò, vt quæ iam concupierunt, obtineant, ſed quæ prætereà videbuntur, quo- ties libebit, ſi non impetrabunt, vt fruſtrà aduerſantibus vobis, exrorqueant. Quis enim ſta- tuet modũ laxatæ ſemel licentiæ? Cur aurem non contendant, aut cur non ipſi ſibi ſumant quicquid collibuerit, recenti exemplo inuitati, cum vos ipſis quædã nullo exemplo conceſ- ſeritis: Quæ enim gens, quæ natio Chriſtiana ſaltem, recteq́; de religione ſentiens, vnquam ſibi ſumpfit dogmatũ& rituum Eccleſiaſticorum commutandorum arbitrium? Sumpſere quodam tempore nonnullæ infectæ prauis opinionibus, eodem ſiue prætextu, ſiue conſilio, pacandorum videlicet animorum, componendarumꝗ; diſſentionum inter homines. Nec ta⸗ men id ſine Epiſcoporum auctoritate, quam in religionis negocio plurimuùm valere intelli- gebant, nec iſti Euangelici hodie diffitentur. Quale fuit, cum propter 5αοννινοο, hoc eſt, con⸗ ſubſtantiale, ſicut verterunt Latini Theologi, totus ferè tumultuaretur orbis terrarum, ma- lebant nonnulli Principes& populi auctoribus Epiſcopis pro homouſio homæœouſion, hoc eſt, æqui ſubſtantiale, vt ita dicam, contentioſis hominibus concedere, quàm de vno,(vt vi⸗ debatur) verbo non magis verbis, quàm armis digladiari: Aut cum Boëmi Huſſo incentore efferati, diuina& humana omnia ſurſum ac deorſum miſcerent, vſurparũt ij quidem vulgò, adſtipulante Rocheſano Pſeudarchiepiſcopo ſuo, ſacrum calicem, quod inuſitatum fuerat ſu perioribus aliquot ſeculis,& indulſerunt eis, qui Baſileæ ad Conciliũ congregati erant Epi- ſcopi, cùm Boëmi in eo acquieturi, in cærerisq́; cõcordes,& in officio futuri eſſe viderentur. Quid igitur? Conquieueruntne tunc ea indulgentia motus illi vel apud Boëmos, vel apud Græcos? Imò efferbuerunt magis, exultantibus nouatoribus, ſe aliquid quaſi iniuſtè à maio ribus ſuppreſſum aut interuerſum, vi veritatis expresſiſſe,& in cæteris etiam inſlitutis ma- iore deinceps confidentia damnantibus Eccleſiam Catholicam, quæ ſe ipſa iam in quibuſ=- dam damnalſe videretur. Nam qui modus vel hæreſcon, vel turbarum ac tumultuum po- ſteà fuit apud vtroſque: Nnne Eunomiani, Aëriani, Macedoniani, Luciferiani, Neſtoriani, Græciam, totumq́; Orientem poſtea miſerè exercuere: Nonne Thaboritarũ& Orphanoruũ, Picardorum,& Adamitarũ,& neſcio quorum non monſtrorum furor apud Boëmos poſteà magis exarſit, ita vt ne calicis quidem communio quenquam ab eorum iniuriis, cedibus atq; direptionibus, aut regnum ab ædium publicarum& ſacrarum, arcium, oppidorumq; vaſta- tionibus& incendiis vindicaret? Hodieq́; Boëmi(de iis dico, qui ſe à veteris Eccleſie ſocie⸗ tate& inſtitutis præciderunt) calicem quidem mordicus retinent, cæterùm de præiudicaris opinionibus nihilremittunt, ac ne ea quidem præſtant, quæ receperant:& quanquam ſuis ipſi viribus confecti, torpent magis, quam quieſcunt, non idem tamen omnes ſentiunt:& qui disſident opinionibus, odiis quoque implacabilibus inter ſe nihilominus certant. Quid autem aliud nobis quoque expectandum eſt, ſi quid nouarum rerum cupidis indulgendum eſſe duxeritis? Quid autem eis indulgebitis? Calicem? At quàm multi negant eo ſangui- nem Chriſti conrineri? quàm multi(horreo dicere) calicem dæ moniorum eum eſſe autu- mant, nosque, qui verum ex eo Chriſti Dei& hominis ſanguinem potari profitemur, non ſolùm ſtultitiæ aut inſaniæ, ſed idololatrię prorſus damnare non verenturè Sacra vernacula? At quàm multi ſunt, qui hæc quoque contemnunt, imò execrantur,& id magis contendũt, vt nulla ſint omnin ſacra? Vxores(acerdotibus? At illi partim tollunt ſacerdotium, ſeque omnes vna cummulierculis& pueris ex æquo Sacerdotes eſſe aſſeuerant: partim referre ſua negant, cœlibésne ſint, an mariti Sacerdotes. Ecquid Germani Principes cum Chriſtianiſ- ſimo Imperatore Carolo eiuſdem modi indulgentia, quod interim vulgò vocant, in Ger- mania profeceruntè Ecquid acceptarũt id, quibus dabatur? Ecquid in cæteris conquieuerũt? Cur autem ſi iſta vos quibuſdam indulgetis, non eodem exemplo Stancarianis etiam pro- miſcua, quamuis leui de cauſa, diuortia,& noua, quaties collibuerit, prioribus ſolutis, matri⸗ monia, Oſiandrinis derogationem meriti ſacroſancti ſanguinis Chriſti, Caluinianis& Sa- cramentariis ſacramenti eius, quod eſt omnium præcipuum& ſaluberrimum, ſanctisſimi, inquam, corporis& ſanguinis Chriſti profanationem. Seruetianis maieſtatis, atque diuini- tatis Chriſti filij Dei& Spiritusſancti vel negationem vel imminutionem,& neq; vos, ne- que maiores veſtros, neque vllos prorſus populos iam inde ab Apoſtolorum remporibus Chriſtianos fuiſſe, quibuſdam aliis incarnati, vt ita dicam, verbi DEI negationem, Picar- dis& Anabaptiſtis non modò iterationem Baptiſmi, ſed& omnium ciuilium Magiſtra- tuum ſublarionem, Lutheranis libertatem humani arbitrij tollentibus, omnium ſcele- rum impunitatem,& legum ſolutionem: cur, inquam, his quoque hæc omnia,& ſi qua prætereà contendunt vel deinceps contendent, pacis& concordiæ publicæ conſeruandæ cauſa non concedatis? Exhorruiſtis horum commemoratione: nec iniuria profectò. 8813 Nam 3 3— 2 ——————— 1— VVöö,1 EP IST O I. 4 Nam quæ maior impietas, aut quæ præſenrior peſtis Rerumpub. excogitari potuitè Et tamẽ nihil hic fingo. Contendunt hæc illi, vt quæ maximè& facilius eſt licentiæ principiũ, quaàm exitum inuenire. Cur autem vos magis in his, quàm in calice, vxore ſacerdotis,& ſacris ver⸗ naculis religioſi ſitis,& maiorum inſtitutis, receptisq́; antiquitùs moribus pręiudicare verea- mini? Certe his quoq; dogmatibus, non minuùs, quàm illis, auctoritas verbi Dei prætexitur. Quam verè, non dico modò: illud dico, Si vos huiuſmodi controuerſiarum diſceptatores,& arbitros eorũ inſtitutorũ, quæ ad religionẽ pertinent, ſemel cõſtitueritis, non defuturos eſſe, qui iſta quoq;ʒ recta eſſe,& verbo Dei conſentanea ſubtiliter cõcluſis, ratiunculis, adductisq́; detortis ſeripturæ ſacræ teſtimoniis, vel inuitis vobis extorqueant. Quod tunc ibi chaos, quę eſſet Babylonica Reipub. veſtræ facies, veſtro, quod omnẽ auertat Deus& liberorũ veſtro- rum ſanguine expianda? An putatis, quæ plus triginta annis Germaniam tam miſerè diue- Xans nefanda,& impia,& inter ſe pugnantia dogmata, omnia ſimul extitiſſe? Erratis, ſi ita exiſtimatis. Areprehendendo abuſu Pontificiarum indulgentiarũ orſus eſt Lutherus, cùm eĩ pinguis illa offa promulgandarũ earũ pręrepta eſſet. Non tollebat initiò, imò aſſerebat etiam receptum antiquitus numerum& virtutẽ Sacramentorũ, vſum& efficatiam ſacrificij Chri⸗ ſtiani, merita bonorum operum, auctoritatem Epiſcoporum& Pontificis maximi, purgato⸗ rium, curam& preces pro mortuis: Boëmos propter hæc ſublata,& propter vulgatũ vſum calicis reprehendebat: Vxores non dabat Sacerdotibus& Monachis, quamuis impurum eo- rum cœlibatum exagitaret. Quæ in ſcriptis eius deprehendere cuiq; licet. Aliquantò poſte⸗ rius contentione& aura populari elatus, non hæc modò, ſed multa alia Eccleſiæ& Apoſto- lorum, ne dicam Chriſti ipſius inſtiruta labefactauit. Quæ vbi viderũt eum ſecundo populo facere Corolſtadius, Munzerus& Zuinglius, maiora auſi ſtuduerunt eum impietate ſupera- re,& ſectatores eius pro religioſulis& Papiſticæ hypocriſeos vel ſuperſtitionis nonexorti- bus damnarunt. Poſteà nullus fuit in ea natione, neq; eſt etiã nunc impietatis, contentionũ, tumultuum, bellorumꝗ; ciuiliũ modus& finis. Quid in Boëmia ſuperiori ſeculo? Sratimne initiè ſeſe omnis effudit impietas,& portentoſa illa ſectarum varietas, quæ quamuis coër- cita poſteà legũ ſeueritate, adhuc tamen multis in locis cernirur? Modica fuerunt,& in ſpe- ciem æqua& pia Husſi initia, ab indignitate quadam& odio ſacerdotum indignorum eo nomine, honoreq́; profecta. Non mutabar is ſacrorum ritus, non dabat vxores ſacerdotibus: ne calicem quidem vnquam porrexit populo, qui nunc tantoperè experitur. Poſterius infi- nita illa malorum lerna,& multiceps hæreſeon hydra magno impetu cum ſumma rerum prẽ uatarum atque publicarũ perturbatione inuaſit in Boëmiam, eamꝗ; gentem aliquandiùu mi- ſers diuexauit. Quid igitur, inquiet aliquis? Damnaàsne tu vſum ſacri calicis in populo? Ego Verò neq; Sacerdotum coniugia, neq; ſacra vernacula. Sed nego veſtrum eſſe his de rebus ſtatuere, maiorumꝗ́; inſtitura mutare. Cuisnam igitur: Dicerem Sacerdotum, niſi metue- rem inuidiam, domoq§; allata quorundam præiudicia: Et magnos certè, atque, vt ita dicam, irrefragabiles haberem ſententiæ huius adſtipulatores, vel auctores potiùs, non modò Ma- lachiam& Moſen,& alios Prophetas Dei, verùm etiam ipſum Dei filium& Magiſtrumno ſtrum Chriſtum Ieſum, eiusꝗ; ſentẽtiæ peritos imprimis, atq; tenaces Apoſtolos, non vnum & alterum, ſed ſimul vniuerſos, perpetuumꝗ; ſuperiorum omnium ſeculorum conſenſum, &, ſi his adiungere fas eſt, iſtorum ipſorum, quos nunc nouos veteris ſcilicet religionis ma- giſtros multi ſequuntur, indubitatam ſententiam: qui& ipſi de ſacrarum ſcripturarum ſen- ſu, totoq́; religionis negotio Sacerdotum ſiue Epiſcoporum, quos ipſi miniſtros verbi vo- cant, proprium eſſe volunt iudicium. Sed mitto nunc Sacerdotes. Si totius Eccleſiæ id eſt, vt volunt quidã, certò non vnius alicuius duormve ordinũ, ſed omnium(quod ipſi quoq; fateri videntur, neceſſe quidẽé habent, ſi ipſi ſibi cõſtare volunt) non ordinũ modò,& ſexuũ, & ætatũ, verumetiã populorum. At enim priuſquã omnes, qui Chriſtiano cenſentur nomi- ne, populi coëant,& has controuerſias definiant, nos diſſenſionibus inteſtinis peribimus, in- quiunt. Meliora, quæſo, ominare. Irane amice ex tuo ingenio Deum mertiris: Itàne facilem, & expeditam rationem ſubueniendi populo ſuo, quem precioſo carisſimi filij ſui ſanguine ſibi acquiſiuit, excogitare eum non potuiſſe, aut noluiſſe arbitraris: Quin ipſe eius filius, ip- ſisſima eius dextera& ſapientia, omnibus diebus vſq; ad conſummationem ſeculi ſecũ ſuis fore promiſit, ne quis modò ipſe ſeſe ab eo ſubtrahat. Subtrahit autem, quifquis pacem te- ſtamento eius relictam non ſeruat, rumpitꝗ́; muruam cum cæteris hominibus concordiã& beneuolentiam, quod ille ſuorum ſymbolum eſſe voluit. Quis autem id facit? Iine, qui Ma- giſtratibus à Deo conſtitutis obſecundant,& receptos à Chriſtianis maioribus ſuis, mulro- rumq; populorum& ſeculorũ cõſenſu,& vſu approbatos mores& inſtituta tuentur, an qui ea priuata auctoritate, ne dicam temeritate ſua conuellunt,& multa nouare ſtudent 2 Hi certè dicere de illis ſuperioribus rectè non poſſunt illud, quod eſt apud Ioãnem in Epiſtola: E nobis prodierunt. IIli verò de his non hoc ſolùm, ſed etiam, quæ ſequuntur: Sed non fue- runt è nobis. Nam ſi fuiſſent e nobis omnes, manſiſſent vtiq; nobiſcũ. Certè his demiùm tri- ginta vel quadraginta annis in Germania Lutherus, Zuinglius, Munzerus,& quidã alij ſegre Sarunt ſeſe damnato antiquisſimo Chriſtiani orbis conſenſu, à quo priùs non Licenr Tuis ultis tKCut num dü am vic terdictum lucg ſanhumanitatié lgioni üſbiüohe Reg mibmo 1 remodſetetun annos cumm tümdl Cernin muldü jotes reſteicontrs niam duuexantiuu ſoetudine(ſtt narenrür. dipor Eugtarumnen vouarumrerumc odaamacceptul Rnontan viilir delum es danon Eadderios Jdin penasllenlorts ts ommoconl pi nuün, zche cete at pnoui de ge is gü rul ler onleerit ſerauemei Cliduſtm non an bominem, an Dti gn qusstaleqlis Quiden(atuu cuizolnin o Inquiunt. Ac n taen aunheſte conſen lum 8 dentiam. Intel dud en.. lis el beätti e Vx Dnc- ) Toteſſ n' zärrts eüen, I Gan 1,„ 3 1 dai Klari orſdg tlutsn mul la Ecdahéén dipiderüt tmtane uduenntenmin,, . svel ſppetitin nan a nunc impierane emia ſupenotikalid m varietas quuqanan. rur? Modiaftenr th dio ſaceräorumiinr non dabat Marsetn dpere expetitu.kebd⸗ dimpetucum unnärnan eamä; gentenilmrin. um ſaci cllcs uynui nego eſtrum eeberdu erem Sacerdotmmiren gnos cente cque nem ctores potus, wnmalt m Deittlum& laatnmn tenaces apoſtoldſnſm mnium ſeculotumcultalr vetetisſlettgeſpulit de ſacrarum ſciparmme quos iſt migltrsſeiſ Zotes, ditotis kakätn ed omnium(und nin non ordini matöäte jChritnocenennm- bus inteſtins getinge Deum mettis lun ſ 3 oſo crulmifiji bn nun nhijii a s ſe Rledeoye DMunzerls““a Jgu ptiusl 7 MARTINIE CEROMEXIT. 38* Vultis igitur redintegrare inter diſsidentes concordiam? Nolite qualeſcunque(nihil enim nunc refert) ſed veteres tamen dominos in gratiam, nolo dicere inuaſorum„ſed litigatorum ſeu petitorum de poſſeſsione depellere. Reponite potiùs per vim eiectos, aut retinentes ad- huc poſſeſsionẽ defendite, vel tantiſper duntaxat, dum de re tota ab iis, ad quorum iudicium ea ſpectat, legitimè cognoſcitur, ſi iuſti& æqui amantes, ſi pacis& concordię ſtudioſi, ac non Partium fautores videri vultis. Alioqui ſi cuiuſquam iſtorum agrum aut villam violentior quiſpiam vindicare volet, nihil prohibebit, quòè minus in eo quodcunque ipſe ediderit foro cauſa diſceptetur, ſiue adeò amoto ſine diſcepratione iuris priore domino, concordiæ reti- nendæ cauſa ille alter in poſſeſsionem rei controuerſæ mittatur, ac tum demùm eiectus per quæuis fora de proprietate litigare iubeatur. At hic ſtatim iſti vociferarentur, Indignum fa- cinus, leges, moresque violari, vel pereat mundus, dummodoò fiat iuſtitia, cœlumque terræ miſcerent. Cur igitur magis æqui ſiint in re ſua quiſque, quàm in aliena?èin propria, quàm in communisèin priuata, quàm in publica?& vt ne dicam in humana, quaàm in diuina, certè in minoris momenti atque precij, quam in ea, qua ſalus omnium& ſingulorũ,& publica tran- quillitas cõtinetur? Cur autem tu REX ſapientiſsime, vosq́; grauiſsimi Senatores,& Equi- tes honeſtiſsimi iſtorum contentione eò vos impelli patimini, vt iuris cum omnibus ordi- nibus& populis Chriſtianis vobis communis diſceptationem inter diſsidentes ‚nullo mo- re, nullo probato exemplo, nullo denique operæ precio ſoli vſurpetis? vel non cognita etiam cauſa, ipſos in alienam per multas gentes, multaq́ue ſæcula conſentientis Eccleſiæ poſſeſsio- nem immitatis? Cur hic non valent leges concordiæ, charitatisque Chriſtanæ, ſi fortè indig- num cuiquam videtur teneri legibus Conciliorum& Canonibus Eccleſiaſticis? Cur non in⸗ terdictum illud, quod valet in priuatis cauſis apud omnes gentes, quæ non prorſus expertes ſunt humanitatis, uti poſidetis, ita poßidcatise Hæ veſtræ ſunt partes in eomponendo hoc re⸗ ligionis diſsidio, hoc veſtrum officium. Hic, hic vos, inquam, Proceres& Equites vnà cum Rege mitiſsimo maiorum veſtrorum virtutem& pietatem imitamini, eosque non adęqua- re modõ, ſed etiam ſuperare contendite. Quid igitur ij fecerunt in ſimili cauſa? Ante centum annos, cùm tumultuaretur ſectarum& religionis diſsidio Boëmia, ſicut nunc tumultuatur Germania, mulcumque opus haberent, ac vterètur etiam Boëmorum armis,& auxiliis ma- ĩores veſtri contra vim& potentiam Teutonum Crueigerorum, Regnum hoc& Lithua- niam diuexantium, cumque multi noſtrates nobiliores etiam& potentiores, eorum con- ſuetudine(vt fit) deprauati, eadem dogmata profiterentur& propagare in hoc Regno co- narentur: diſputatümne eſt in comitiis de cõtrouerſis dogmatibus& ritibus? Nequaquam: Efflagitatumne nationale, quod vocant, Concilium? Ne id quidem. Indultumne quicquam nouarum rerum cupidis? Multò minùs. Imòô ne Regnum quidem, ab illis ipſis Boëmis vltrò oblatum, acceptum eſt, non aliam ob cauſam, quàm propter diuerſam religionem, quamuis ĩd non tam vtilitas publica ſuaderet, quàm neceſsitas propemodum exigerer. Imò etiam bellum eis denunciatum eſt, ni reſipiſcerent,& ad Eccleſiæ Catholicæ ſocietatem redirent- Eraduerſus Boëmos quidem ita tunc ſe geſſere maiores veſtri. Quid aduerſus ciues& indi- genas? Leniorésne fuére?imò verò conuentu inſtituto,& cunctis Regni ordinibus adhibi- tis, ſummo conſenſu obſtrinxerunt ij ſuam quiſque fidem& honorem: 8i quis indigena Re- gni huius, habcus in ipſo Regno bona, hæreticales errores,(agnoſcite confœderationis verba)fa- cerc aut promouere uellet. De quibus autem hæreſibus,& erroribus id intelligendũ eſte Nem⸗ pè de iis, qui tunc regnante Vjladiſſao Iagellonis filio Bosmia importabãtur. Præfatur enim lex: conſſderatis nonnullis diſcordinationibus, quæ in ipſo Regno Poloniæ ſuboriri cœperant. Con- ſtat autem ex hiſtoria illius temporis, nulſas alias, nec aliundè tunc ſubortas fuiſſe„quàm à quibuſdam non obſcuris hominibus, Boëmica labe infectis. Excluditne autem lex quempi- am hominem, aut ordinem vllo priuilegio?Imò diſertè addit, cuiuſcunque ſtatus, gradus, con⸗ ditionis, præcminentiæ fuerint: Adiungit etiam, ſiue ſpirituales, ſiue ſæculares. Quid igitur, ſi quis tale quid auſit? Negant ſe ei auxilio, conſilio, vel fauore patrocinari velle. Er hoc qui- quidem(adduntque) etiamſi ſanguine, affinitate,& quacunqut propinquitate forent nobis aut ali⸗ cui noſtrum coniuncti. Sed prouehuntur etiam longius: nec pro eis loqui uolumus aliquod uerbum, inquiunt. Acne hoc quidem ſatis eſt. Sed, in eorum deſtrutt ionem conſur gere, eosq́;& quemlibet ralem punire ſe velle promittũt absꝙ; dolo& fraude. O pietatem illius temporis, ò diſciplinam, ò conſenſum& conſtantiam maiorum veſtrorum Proceres& Equites. Addam etiam, ò ſa- pPientiam. Intelligebant illi fundamentum eſſe rerum publicarum religionem, qua non dico, euerſa aut mutata, ſed labefacta duntaxat, aut in dubium reuocata, concidere illas neceſſe eſ- ſet. Itaque nullo reſpectu priuatarum neceſsitudinum, nullo metu vel potentiæ cuiuſquam vel diſsidiorum, grauiſsimis pœnis,& ſuis ipſe fide& honore,(quibus homini ingenuo ni- hil eſt antiquius,) religionis maieſtatem ſentiebant,& extirpare naſcens malũ vel cum cha-⸗ riſsimorum ſuorũ periculo malebant, quam indulgétia ſua alere. Quid igitur? Eademne nũc A vobis ſeueritas exigitur? Nõ peccaret, opinor, ſi quis diceret: Moribus antiquis ſtat res Po⸗ lona, virisque, vosque ad maiorum veſtrorum leges& inſtituta ſeruanda hortaretur quo- rum vos perquam obſeruantes eſſe ſubinde in aliis longè leuioribus cauſis oſtenditis. Et cau⸗ 8804 ſa qui- r——————* 2⸗ — ͤ— 2. RpIGT O LAMARFr. CI O0 MERI. ſa quidem iuſtior etiam eſt vobis conſeruandi, ac defendendi placita maiorum veſtrorum, tantò cõſenſu ac diligentia ſancita, quàm illis ſanciendi fuit, indulgẽdi verò iuſtior illis fuit. Neque enim tantam impietatem tulere illa tempora, ad quantam nunc prouehuntur non- nulli, ita vt non mulrum à Iudaica ac Turcica abeſſe videantur. Sed fuerit illa ſeueritas illo- rum temporum,& priſcæ grauitatis, aut ſi quis mauult ſimplicitatis. Non omnia omnibus temporibus, locis, hominibusque conueniunt. Sint ſanè nunc iniquiora tempora, quàm tunc fuere, cùm non modò domi nobiles,& factioſi homines turbas ciebant, ſed foris etiam Ger- mania penè omnis à crucigeris Pruſsienſibus concitara grauis huic regno imminebat, Boë- mique vel indulgendo ad ſocietatem belli inuitandi, vel aduerſando irritandi maioribus ve- ſtris erant. Habebant illi tunc arma in manibus, valebant viribus, reique militaris peritia, grauiter Sileſios, Morauos, Au ſtrios, Bauaros, Turingos& Saxones vicinos, atq; etiam Vn- garos infeſtabant,& in finibus ferè huius Regni caſtra habebant. Sed maior ſanè habeatur huius temporis noſtri ratio, quàm illius tunc habenda fuit. Indulgeatur& hic, vt in multis, hominum licenticæ, vel, ſi mauultis, alicuius ordinis libertati, atque prærogatiuis? quas tamen non intelligo quomodo à legibus ſeparare poſsimus. Remittatur aliquid de ſeueritate legis illius, non Regia vel vnius aſicuius ordinis conſtitutione, ſed omnium confœderatione con- ditæ,& fide ac honore omnium ſancitæ, dummodò ne penitus ex laxatis licẽtiæ frenis an- tiquetur, aut contraria lege abrogerur. Quànam autem indulgentia temperari ea debeat, tibĩ id REX clementiſsime vnà cum his cogitandum& æſtimandum relinquam. Ego Deum huius Regni protectorem& conſeruatorem precabor, vt eam vobis mentem inſpiret, qua cõſilia veſtra primùm ad ipſius laudem& gloriam, deinde ad Regni huius& Reip. ſalutem, poſtremò cùm ad Ordinis Equeſtris amplitudinem, tum ad omnium incolumitatem& mu- tuam inter ipſos atque etiam cum cæteris Chriſtianis populis& nationibus concordiam, vel ſtabiliendam, vel redintegrandam dirigantur. Quod ſi fiet, tunc demum vobis, liberisque& poſteris veſtris rectè cõſuletis,& non modò veræ& conſtantis pietatis ac ſapientiæ, verum- etiam ſeruatæ patriæ laudem ac decus immortale apud oranes gentes vobis comparabitis,& ad longam poſteritatem tranſmittetis. Sin aliter vobis videbitur, ferendũ fortaſſe nobis erit ĩd quicquid erit: ſed vos cauete etiam atque etiam primum, ne& domi pro concordia maio- rem diſcordiam propagetis,& foris cæterarum Chriſtianarũ gentium voluntates& ſtudia, ĩmò& auxilia, ſi quãdo res poſtularit, à vobis alienetis: deinde ne breui quibus minimè ſpe- ratis aut expectatis, colla ſubdatis,& qui nunc veſtri ferè ordinis Epiſcopos, atq; Sacerdotes religionis, cultusq́; diuini quales quales moderatores, dedignamini, profligatiſsimorum ne- ſcio, quorũ Ziſcarum, atq; adeò ex infima fece vulgi fabrorum, ſutorum,& coriariorum ar- bitrio non tantùm in religione, verumetiam in Repu. leges duras& intolerabiles vobis im- poni ſentiatis. Quod in Boëmia quondam,& in Germania nuper,& alias alibi ex eiuſ- cemodi initiis& indulgentia ſiue conniuentia magiſtratuum vſu veniſſe con- ſtat. Ad extremum, ne iſthæc nouandi& mutandi dogmata& inſtituta Eccleſiaſtica licentia, ſicut olim in Græcia,& vereor ne mox apud quoſdam vicinos noſtros, in Barbaricam& Mahometicam impietatem:aut fœdam ſeruitutem deſinat. Sed me terra dehiſcat potiùs, quam aliquid eiuſ- modi vobis liberisque veſtris& ampliſsimo huic Regno ac Reip. vnquam eueniat. FINIS. erigitte zelte ucele Curn mieswerintettl enonſtauit. Na- neneium acleis epugrat nn reenciFuangel te Chritimntte plis anni nier cuim orentum hlorinusqGonl alad eciulubpot ſc& munceſtods eundoquicemnn dumm fulſe ditt n bemindspaxe mnampgrlenii Tungslo auodt qum nvrode ſer derdſäpe vſtöncdeo, ſinolisclod do Iülen el tsxlummia feltes Pmaflio excikerali Jeiti ginon elrilänt oale dicentemud bleirnen s feeniezgui nunquam doch luclcio qumi daudemus qln morum feſiror opermilſtg nanentum 46 nerſenber 1 1 ün eam Fodſsmenin 1 d Regni duinblgde lomalum incoln dral lis& nriniaarin tunc demum wbpane antis pietzaa ene nes gentes kobhemenn, ditur, fetenci dniene ne& domipemrün rü gentium fobrlin ade ne breui qudenind, dinis Epiſcoydorgärnn gumini ptofigriüanmne rum, ſutorum Kcnnt. duras& intoleroitöir. ia nupen Kaliuicdl iſtraruun vſu weuine di dogmara&x inim fereor ne moxapui Mahometicam lnat. Sedme uid eiuſ- s& — .——+————————————n 392 AMPLISSIMO, PRVDENTIS- SIMMOQVE SENATVI, REIPVBLICAE OCO-⸗ LONIEFENSIS SALVTEM PLVRIMAM, S T A- NISLAVS HOSIVS CARDINALIS VARMIEN. in Concilio Trident. Præſes, exoptat. [EVERSVS ad nos iſthinc Eccleſiæ noſtræ Canonicus Jacobus Zymerman- nus, multa nobis narrauit de ſingulari veſtra cura& vigilantia, qua priſcam fi- dem& religions in ciuitate veſtra tueri,& conſeruare ſtudetis: tum quales vos geſſeritis, cum ingreſſum in eam, qui redibat Antuerpia, quendam Hæreticum 5 cognouiſſetis, a quo meritò vobis metuendũ exiſtimabatis, ne quod cùm Ant- uerpiæ, tum alibi factum audimus,& ingemiſcimus, apud vos quoq; noui motus aliqui per eum excitarentur. Credibile non eſt, quantã ex illius hoc ſermone voluptatem acceperimus. Etenim quo maiorem animo noſtro perturbationem attulit horrenda calamitas illa, qua pridem ſuperiorem, nuper autem admodum inferiorem quoque Germaniam grauiter affli- ctam eſſe renunciabatur, hoc magis recreati ſumus& exhilarati ‚Poſteaquam Dei primùm benignitate, veſtra deinde prudentia, diligentia, vigilantia, perfectum eſſe cognouimus, vt is adhuc eſſet Ciuitatis veſtræ ſtatus, vt rectè de illa dici poſsit: Sicut Lilium inter ſpinas, ſic amica mea inter filias. Verè amica Dei ciuitas, quę non temerè ſanctam ſe vocari nuper adeò demonſtrauir. Nam cum ſpinis& vepribus hiæreticorum vndique ſir circumſepta, nihil ta- men earum aculeis offenditur, nec de ſtatu ſuo dimouetur:& quamlibet oppugnetur, non expugnatur tamen, quin fortior indies& robuſtior fit, ac quo ſemel eſt imbuta recens odo- re ſancti FEuangelij, quod à D. Materno D. Petri diſcipulo, qui primus vobis odorem noti- tiæ Chriſti manifeſtauit, ſibi per manus traditũ accepit, cum mille iam quadringentis& am- plius annis retiner,& cum viciniis ex omni parte veſtris Euangelium Chriſti haud aliter, quaàm florentium vinearum odor ſerpentibus, factum ſit odor mortis in mortem: vobis ni⸗= hilominus, quoniam quale fuit ab initio traditum, tale nunc etiam illud conſeruatis ‚ nec in aliud cuiuſuis potius, quaâm Chriſti Euangelium transferimini, ſicut ab origine ſemper fuir ſic& nunc eſt odor vitæ in vitam. Sed nec virginem temerè ſe veſtra ciuitas eſſe gloriatur, quandoquidem non illorum tantùm, qui ſub aſpectum cadũt, hoſtium armis oppreſſa nun- quam fuiſſe dicitur, ſed nec eorum eſt inſidiis expugnata, qui quantò ſunt hoſtes occultio- res,& minus patent obtutibus hominum: tantò maius ab illis periculum impendere vide- rur, cum præſertim contra Chriſtum, Chriſti ſignum portant,& contra Euangelium de ipſo Euangelio, quod non intelligunt, glorientur. Reverà vos eſtis illa virgo caſta, quam poſtea- quam vni viro deſpondit exhibere Chriſto, cuius paulò antè meminimus, Apoſtolus ille ve- ſter Petri diſcipulus Maternus, virginitatem veſtram integram& incorruptam ſemper ſer- uaſtis, nec ab eo, cui ſemel ſpiricuali coniugio per eum eſtis copulati, vos vnquam diuelli ſu- ſtinuiſtis, quod ab initio didiciſtis, in eo cõſtanter adhuc permanetis, in qua fide vos ille Chri⸗ ſto virginem caſtam deſpondit, eam integram in hunc vſque diem& inuiolatam conſerua- tis, ac ſumma cura prouidiſtis hactenus, ne ſicut Euam,& ſicut hoc noſtro ſæculo multos in- felices Euæ filios aſtutia ſua ſeduxit Serpens: ira corrumperentur veſtri quoque ſenſus,& exciderent àfimplicitate, quæ eſt in Chriſto Ieſu, quæ ſimplicitas fuit in ſanctis maioribus Veſteis, qui non manducarunt de ſenſu ſcripturæ dato, quorum cor non fuit exaltatum, nec elati ſunt oculi eorum, nec ambularunt in magnis& mirabilibus ſuper ſe: Verum Paulum dicentem audiuerunt: Non plus ſapere quàm oportet: ſed ſapere ad ſobrietatem. Eam ſim- plicitatem vos hactenus retinuiſtis, nec vt exciderent ab ea ſenſus veſtri, deque ligno vetito ſcientiæ, quæ inflat, guſtaretis, vnquam adduci quamlibet callidi ſerpentis aſtutia potuiſtis: nunquam doctiores& ſapientiores, quàm Eccleſia ſit vniuerſa, videri voluiſtis, verùm illius iudicio quam in Symbolo credere nos profitemur, quotquot Chriſtianorum appellatione Saudemus, quæ mater eſt& magiſtra fidelium omnium, iudicium veſtrum ſumma cum ani- morum veſtrorum ſubmiſsione ſemper ſubieciſtis,& eam, qua par erat pietate venerati illi vos permiſiſtis, illam audiuiſtis, illam ſecundum Deum ipſum reueriti: quandoquidem fir- mamentum& columna eſt veritatis, quæ de diuinis rebus ipfa ſentirer credenda, quæ de hu- manis præſcriberet facienda, quæ prohiberet, fugienda eſſe ſine vlla dubitatione, tanquam obedientes illius filij ſemper cenſuiſtis,& cùum ſciretis, quod Regnum Dei non eſt in conten tione ſermonis, ſed in ſimplicitate fidei, de occultis fidei myſteriis non diſputandum, non ea diſcutienda, nec eſſe quærendum, quomodo iudicaſtis: Verùm eius memores, quod ſcri- ptum eſt, Iuſtus ex fide viuit, non ex argumentis, aut rationibus: cœleſtibus miſteriis, quam ſanctiſsima noſtra parens Eccleſia docuit fidem adhibendo, nec ea curioſius perſcrurando: quandoquidem ſcrutator Maieſtatis opprimetur àgloria,non alta ſapientes, verum humili- bus ——ö Colonia ſantla⸗ colonienſtum is religione con- ſtanris. colonia virga⸗ 2. Corinthits 2. Timosb. 3⸗ EPEI STOÖO L 5 bus conſentientes ad fidei præmia perueniſtis,& eam eſtis in orbe toto Chriſtiano laudem & gloriam conſecuti, vt quod Philippenſibus olim dixit Apoſtolus, id nunc non minus ve- rè vobis dici queat, quod in medio nationis prauæ& peruerſæ lucetis, ſicut luminaria in mundo verbum vitæ continentes. Quãto magis autem tetræ ſunt illæ tenebræ, quibus eſtis vndequaque circumfuſi, quibus finitimas vobis ex omni parte nationes grauiter oppreſſas non ſine magno dolore noſtro cernimus: tantò clarior lucis veſtræ ſplendor effulget, ac ſi- cut ſtelle, quantò fuerit nox obſcurior, tantò ſplendidiores emicant: ac tantùm abeſt, vt ea- rum ſplendori noctis caligo quicquam detrahat, magis etiam vt illuſtres per eam reddantur. Sic& veſtræ fidei lux, quæ nunc annunciatur in vniuerſo mundo, tanto clarior fit& illu- ſtrior, quantò lumen illius in his nationibus, quibus eſtis vndequaque cincti, magis eſt ob- ſcuratum: vt ſi minùs, lux mundi totius, certè lux& ſuperioris& inferioris Germaniæ, ve⸗ rè dici poſsitis. Ac ſi quid adhuc ſupereſt luminis in Rheni prouincia, ſi plus adhuc in ea, quàm ſeptem milia virorum à Deo relicta videre licet, quæ non curuàrunt genua ante Baal vel Iſlebium, vel Tigurinum, vobis id acceptũ ferri meritè debet. In vos enim oculos mul- ti coniectos habent, ad vos tanquam ad cynoſuram reſpiciunt,& quo magis hoc luminare veſtrum, quo lucetis in medio narionis prauæ& peruerſeæ, conſpicuum eſſe cernunt, hoc ab iſtis plus, quàm Gymmeriis tenebris, quibus vicinas nationes immerſas eſſe vident, magis abhorrent,& eas hoc amplius deteſtantur. Quaàm eſt autem inſignis per Deum immorta- lem, quam vobis glorioſa lux hæc veſtra? Quamliber eam exoſam habeant hæretici, nec ful- gorem eius lippientes eorum oculi ferre queant: quidam tamẽ ex ipſis non poſtremi noſtris ingenti quadam illius admiratione ſtupefactus, tenere ſe nõ potuit, quin eam in cœlum lau- dibus efferret. Nihil eſt neceſſe nomen illius ædere. Tenetis procul dubio memoria, quis ille fuerit, qui cùm Antuerpiæ non ita pridem religionis ergò motus eſſe factos accepiſſet, oc- caſionem ſibi datam eſſe ratus, qua Lutheraniſinum ſiue Sataniſmum ſuum in ea ciuitate propagare poſſer, eò profectus eſt, vbi cùm aliquandiu commoratus, nullum operæprecium feciſſet:nam neque cum collega ſuo ſatis ei conueniebat, ad ſuos rediens in ciuitatem ve- ſtram diuertit, ac ad Magiſtratum venire iuſsus,& per eum quid haberet in ciuitate negotij rogatus,& qua de cauſa in eam ſè contuliſſet: cum hoſpitem& peregrinum ſe eſſe reſpon- diſſet, nec aliud quàm ad ſuos reditum cogitare, admonitus eſt, vt meminiſſet eam eſſe ciui- tatem hanc, quam cum ſemel deſpondiſſet vni viro virginem caſtam exhibere Chriſto D. Maternus D. Petri diſeipulus, nunquam ſe fornicationibus vllis polluerit, ſed ſemel datam ſponſo ſuo Chriſto fidem in hunc vſque diem integram ſemper& illibatam conſeruauerit. Qumobrem caueret ſibi diligenter, ne quarum in ea ciuitate fornicationum eſſet auctor, hos eſt, re quẽ doctrinis variis& peregrinis à ſponſo ſuo Chriſto abduceret,& in aliud cu- iuſuis potius, quam Chriſti Euangelium traduceret, ſed ex vrbe primo quoque tempore fa- ceſſeret. Quod ſi quid ſecus ab eo factũ ſenatus comperiſſet, certò ſeiret id impunè ſe nõ eſſe laturum. Cui dubium eſſe poteſt: quin hic illi ſermo parum gratus acciderit? Intereà tamen ille(tanta fuit huius veſtræ virturis admiratio) facere non potuit, quin hanc veſtrã in priſca fide religionequs tuenda& conſeruãda curam& vigilantiam, pleno quod aiunt, ore lauda- ret. Inter alia prorupiſſe dicitur in hane vocem: Atque vtinam, inquit, par ſtudium in eadem cauſa cæteræ quoque Germaniæ ciuitates adhibuiſſent, plurimum nobis malorum effugere licuiſſet, nec vnquam patriam noſtram, tot& tantis procellis ac tempeſtatibus iactatam& agitatam, tamque grauibus iſtis calamitatibus miſerandum in modum affectam vidiſſemus- Deum Immortalem, quanta eſt veritaris vis: vt etiam per hoſtium veritatis iugula nonnun- quam vel inaitis illis erumpat? Quid enim dici potuit verius: quaàm quod ab hoc dictum eſt hoſte veritatis? Certè ſi par cura& ſolicitudo fuiſſet aliarum Germaniæ ciuitatum, in tuen- da priſca religione, quam à Chriſto& Apoſtolis eius per longam ſucceſsionem Epiſcopo- rum& Sacerdotum per manus nobis traditam accepimus, nec ruſticos contra ſuos domi- nos incredibili non magis corporum, quam animarum ſuarum iactura ſedirionem excitan- tes: nec Principes contra ſuum legitimum Imperatorem, verbique Dei forriſsimum propu- gnatorem, parricidialia arma ſumentes: nec EÆgyptios contra Ægyptios concurrentes, ip- ſosque Principes mutuis vulneribus ſe concidentes, mutuis cædibus inuicem conficientes, nec virum contra fratrem& contra amicum ſuum pugnantem, nec tot inforruniis macta- tam Germaniam vidiſſemus, vt ſi quamlibet potens ac truculentus hoſtis eam grandi cum exercitu peruaſiſſet, maiorem ei cladem afferre non potuiſſet. Me verò factum hoc hominis huius hæretici ſic affecit, vt quamlibet à vobis longo locorum interuallo ſim diſiunctus: nul⸗ la tamen ratione tenere me potuerim, quin& ipſe tantum hoc ſtudium veſtrum conſer- uandæ priſcæ religionis, tantumꝗue Zælum& ardorem: quandoquidem coram non licet, ſaltem abſens per literas vobis gratularer. Macti igitur eſtote hac virtute veſtra, viri Clariſs- confirmet hoc Deus, quod operatus eſt in vobis. Fortem hunc& conſtantem animum ve- ſtrum, tantam curam& prouidentiam, ac Zælum verè Chriſtianis viris dignum ſera poſte ritas magna cum laude veſtra perpetuò celebrabit: nec vnquam eſt intermoritura veſtri nominis glorioſa memoria: nec erit iniuſtus Deus, vt obliuiſcatur operis huius Eee tam 3 5 Onll, vcnobſege fermti tim glriniqulpo Pprstanräm Bnu verdpro dalhgla etur ubrretum b funmü aurs oft rdarnäumeſe po atem nqumexit untameſftfanna fut ber dlcpulbs relin micimoxicla Eetimos inhunei aunt ummo ſtucio umenrum lübteptu wmderre vium vmocſndmon dwmirsdenem woduſmpeitr nelcunm z cornii lGenherin fin balküe apio fonnrnefcce nineciindome tarwmexw eſ mimmndimid ſcnnil onpaxye Amu tveineſ eltSansyerni oraut cuiton Panenmxmendh s yerögoroſe vulbiſcu 6 Puod; tocin de adorac enam'yr ſ ſati än olkenchr init⸗ der Odo Ch., düid cnp A te! cei dohd 8& lnſeion Vugn hlsnunſdau odun quinemaa, tocul dubiodenn 1 .„ Mah ghle hotus eſſe futdaans 1 taniſmum lre Walae oratus, nullungar 3 uos rediesi din vid hadentnainnn 5 pereginmliltn t, Vt memiliſttmea n aaſtan ertden r lis polluert ſdeni t er& illbeamchneuue e fomicnionun tair, ſto abducetet,nubidr e primo quoqurmntir no ſcitet id immneiidh tus accidertt?Vneaunt ut, guin hanc Fätuni pleno quoddin, ma inquir,pat ſtociumiteu un nobmarunch ac tempeltatid itur nodum afecim ſiir um veriati igulum an quodaptocdäin, ermanie dutenun- AD SENA T. COLONIENS. 33½ boni, qui cùm in hoc ſeculo vos omni fœlicitatis genere cumulabit; tum in futuro ea vobis præmia largietur, quæ nec oculus vidit, nec auris audiuit, nec in cor hominis aſcenderunt. Hortarer autem vos ad perſeuerantiam: vt quemadmodum cœpiſtis, ita deinceps etiam per⸗ gatis,& memores illius, quod ſeriptum eſt. Non, qui cœperit, ſed qui perſeuerauerit vque in tinem, ſaluus erit, extrema cùm primis contexere ſtudeatis: niſi vererer ne quis in eam par- tem id acciperet, quaſi virtuti veſtrę diffiderem. Currentibus, quod nunt elcar addere nihil eſt neceſſe. A quibus,& quàm leuibus exordiis quorſum progreſſa res,& cum error, quo ni- hil eſt fæcundius alius alium gigneret, ad quam horrendas abominationes ventum ſit adex- tremũ, obſcurum vobis procul dubiò nõ eſt. Quod ſuo ſæculo quidam S. Patribus eueniſſe qusritur, vt quiſq; lingua eſſet ad maledicendũ& blaſphemandũ procaciſsima, ita præ cæte- ris eum idoneũ elſe iudicatum, qui verbi miniſterio fungeretur: hoc nũc etiam vſu veniſſe, magno cum animorum noſtrorum cruciatu cernimus. An eſt vllum religionis noſtræ do- gma, quod à noſtri temporis hæreticis conuulſum& labefactatum non ſit? Sacramenta ſu- Plata, Sacerdotium,& ſacrificium abrogatum,& ita Deum in ordinem quodammodo coa- ctum eſſe videmus, dum nullus ei cultus peculiaris tribuitur, qui non ſit cum eo communis, què hominibus aliqua dignitate præcellentibus præſtare ſolemus. Iã in his etiam locis, quo- rum ego ſine lachrymis meminiſſe nequeo, ſanctiſsima Trinitas non ſolùm impunè, verum etiam ingenti cum applauſu blaſphematur: iam Chriſtus Deus eſſe, Deiq́ue filius apertè ne- gatur: iam eo nonnullorum proceſsit effrenata quædam audacia, atque amentia, vt dicat in- nipiens in corde ſuo: Nõ eſt Deus. Nam& libellos æditos vidimus, in quibus, num ſit Deust & num ei res mortaliũ curæ ſint per ſummũ ſacrilegium in dubium reuocatur. Adeò autem non obſcurè ferunt impietatem ſuam homines audaces, ſibiq́ue placentes: vt non vereantur etiam gloriari, qui poſtremo loco ſunt à nobis recenſiti milites glorioſi, Lutherum tectum Papatus tantùm diruiſſe: Zuinglium parieres& viciniora fundamento membra diſieciſſe: ſe Verò pro ſua ſingulari animi magnitudine ad ipſum fundamentum, quod intactum illi reli- querant, ſubruẽdum aggreſſos eſſe. Fundamentũ auré Papatus, hoc eſt, Eccleſia Dei, vocant ſummũ ſalutis noſtræ dogma, quo Deum trinum in perſonis, vnum in eſſentia colendum& adorandum eſſe profitemur. Quod fundamentum eſſe noſtrum libenter agnoſcimus. Quis autem vnquam exiſtimaſſet, quæ tam fuit initiò modica ſcintilla, quod ea tam celeriter in tantam eſſet flammam eruptura Quamobrẽ laudo vos quòd per omnia Materni veſtri, qui fuit Petri diſcipulus, memores eſtis:& ſicut ille tradidit vobis, eius præcepta tenetis, nec ea vel in minimo violari permittitis. Verum, quæ Petrus per Maternum& per ſucceſſores eius legitimos in hune vſque diem credenda vobis& retinenda tradidit, omnia ſarta tecta, quod aiunt, ſummo ſtudio conſeruare ſtudetis, ac non ſolũ ab illis, qui parietes diſiectos, aut fun- damentum ſubreptum cupiunt, verum& ab his, qui tectum Eccleſiæ Dei, quam iĩpſis Pa- patum vocare viſum eſt, demoliri conantur: vobis diligenter cauetis, ac ne tegulam quidem vnam loco ſuo dimoueri, aut quamlibet exiguum in tecto foramen fieri permittitis. Quam- diu lapides benè compacti ſunt, nec vacuum inter ſe Iocum habent vllum ‚firmum& in- conuulſum perſtat ædificium: ſin aurem vel foramen acus duntaxat, quod vtrinque penetrat vel ſciſſuram, quæ capilli locum habeat, fieri contigerit, diſſoluitur non ita multo pôͤſt,& corruit. Idem eriam de domo Dei fit, quam iſti Papatum vocant Quandiu benè compacti ſunt Eccleſiæ lapides, nihil eſt à Satana periculi: ſimul vt verò faltem in tecto vel minimum foramen effecerit, haud aliter atq; torrens aliquis, toto impetu infunditur, ex quo fit, vt opi- nione citius domus tua corruat. Itaque rectè quidam ex Patribus admonuit: quod initiis tantum opus eſt Diabolo, ſimul vt ille diſceſsionis initium opera ſua factum eſſe cognoue- rit, am non dimidium habet facti: verum rem totam confeciſſe videtur: nec enim conquie- ſeit, niſi compaginem lapidum diſſolutam viderit vniuerſam: Oculis id noſtris eueniſſe cer- nimus hoc infqœlici ſeculo noſtro. Non enim à tecto demoliendo: ſicut iſti dicunt ‚exorſus eſt Satanas per miniſtrum ſuum Lutherum: ſed vt foramen tantum in eo faceret ‚ iniriò la- borauit: cuius voti ſui ſimul, vt compos factus eſt, non ſolùm tectum ‚Verùm& magnam parierum partem diruit,& quod reliquum fuit, per Zuinglium& Caluinum diſiecit: Per hos verò glorioſos milites Triadoclaſtas, fdei noſtræ fundamentis radicitus extirpatis, cum Puluiſculo(quod aiunt) quibuſdam in locis omnia ſuſtulit: vt ne voſtigium quidem vllum doctrinæ de adorãda Trinitate ſupereſſe vellet. Non eſt quod quiſquam exiſtimet facturum Saranam: vt ſe ſtatim, qualis eſt, prodat: vt cornua ſua proferar, vt quo collimat, id in ipſo ſtatim oſtendat initio. Nihil eſt hoc ferpente calidius, qui non aliundè quàm ex fraude, dolis & fallaciis conſtare totus videtur. Itaque nunquam is aperto Marte congreditur: verùm quibus cum illi res eſt, eos ex inſidiis adoritur. Plærunque ſe transfigurat in angelum lucis: nihil minus præ ſe ferens, quàm quod animo clauſum gerit. Quare nunquam ab his orditur, quæ ſcit eſſe magis abſurda, quàm vt fidelium animis non ſatis adhuc præparatis, facilè per- ſuaderi poſsint, verbi gratia, Sacerdotium& facrificium„quæ propriè Deo debita ſeruitus eſt, vt abrogetur: quod à veritate dictum eſt: Hoc eſt corpus meum: hic eſt ſanguis meus, vt vetum eſſe negetur: adoranda Trinitas, vt blaſphemetur: Chriſtus vt non eſſe Deus cre- datur, mitiir obſtxlaas Peccata leiiora quaàm grauora fugi enda. Remiſsio peeca⸗ torum ante eru- eem nuſquam extitit Chriſti mi ſericordia ex- ponitur. Remiſio plena peccatorum G pænarum ante mortem Chriſti non erat. EPIS TOLAAD SENAT. COLONIEM. datur,& num ſit Deus cui curæ ſint res mortalium, in dubium reuocetur. Ab his callidiſsi- ma beſtia nunquam orditur, ſed paulatim in animos hominum irrepens principio nõ aliud magis laborat, quàm vt ſaltem in his, quæ natura ſua media, vel(vt Græci vocàât) Adiapho- ra ſunt: poſtquam autem Eccleſiæ præceptum acceſsit, eſſe media deſierunt, à communi ſen- ſu& conſenſu, receptaque conſuerudine totius Eccleſiæ diſceſsionis initium aliquod fiat. Quod ſimul vt perfecit,& foramen aliquod nactus eſt, vel rimam ſaltem, per quam influere poſſet, iam& in tecto diruendo,& in parietibus diſiiciendis,& in ipſo fundamento ſubuer- tendo, nullum eſt ei vel per exiguum negotium. Quamobrem iterum atque iterum laudo vos, quod ab his aſtuti ſerpentis fraudibus vobis tam diligenter cauetis, nec ei quamuis ve- ſtimentis ouium induto, ac ſpeciem Dei verbi prætexenti, nec ſemel illud ingeminanti.Scri⸗ ptum eſt enim, fidei quidquà habetis, quin quoties nouationem aliquam,& vt deorſum vos mittatis, Hoc eſt vt ex illius ciuitatis, quæ ſupra mõtem polita eſt, doctrina& traditione vos deiĩci patiamini, perſuadere conatur, nec aures illi, nec animum adhiberis, quin ipſis principiis ſtatim obſtaris, nec eius obliti, quod ſeriptum eſt: Qui modica ſpernit, paulatim decidit, vel in minimo vos ab inſtitutis Eccleſix matris noſtræ dimoueri patimini. Paradoxon id alicuiĩ videri poteſt, ſed affirmare tamen, quidam inſignis Eccleſiæ Doctor minime dubitauir, non tanto ſtudio ſibi fugienda videri grauiora peccata, quanto quæ leuiora cenſeri queant, quod ab illis abhorret ipſa natura ſponte ſua: hæc verò dũ contemnuntur, ex paruis maxima fiunt noſtra deſidia. Nam gradatim ſemper aſcenditur ad magis enormia, donec eueniat illud, im- pius cùm in profundum venerit, contemnet. Quod, proh dolor, multis in locis iam eueniſſe videmus. Idem in cauſa religionis obſeruate, nec magis vobis ab illis cauendum exiſtimate, qui parietes diſiicere, vel ab ipſis fundamentis domum euertere conantur, quam ab his, quĩ vel exiguum aliquod foramen in tecto facere moliuntur. Hęc eſt optima tutiſsimaque ratio, qua fidem veſtram, ſicut hactenus magna cum nominis veſtri gloria feciſtis, inuiola- tam, ſponſo veſtro Chriſto conſeruare,& ei perpetuò vos virginem caſtam exhibere poſsitis. Quam ad rem vt vobis gratiam ſuam impertiat, Chriſtum precor,& vt vos omni fœlicitatis genere cumu- let. Datumex CAsTRO noſtro Heilspergenſi. Quinto Idus Iunij. Anno 4 — 4 5 6 7,. Sen. Stanislaus Card. Varmien, ₰ 1 I quem offendit illa Chryſoſtomi ſententia, quæ eſt prope finem capitis. 36. quod ante crucem nuſquam prorſus extitit remiſsio peccatorum, is ita rem accipiat. Quod licet prius etiam, quàm Chriſtus pro nobis fuiſſet crucifixus,& mortuus,& ante legem per fidem in illum vẽturum,& ſub lege per circunciſionem peccata remittebantur, non tamen illa fuit plena remiſsio. Nam culpa quidem condonabatur, at non pœna. Quamlibet iuſti fuerunt illi ſancti Patriarchæ,& Prophetæ, qui Chriſti mortem præceſſerunt, nulli tamen eorum ingreſſus, in illam cœleſtem Hieruſalem patebat, in quam nihil coinquinatum introi- bit, cum omnes eorum iuſtiriæ, tanquam pannus menſtruatę fuerint, priuſquam lauiſſet eas Chriſtus in ſanguine ſuo. Quod ſimul, vt ab eo factum eſt, ſtatim recõciliatis illis& emun- datis per crucem,& ſanguinem Chriſti, ianua Regni cœlorum eſt aperta. Quare veriſsimum eſt, quod à Chryſoſtomo dicitur, quod ante crucem nuſquam prorſus extitit plena remiſsio peccatorum, ſiquidem vbique hoc eſt non ſolum hoc tempore gratiæ, verumetiam& ante legem,& ſub lege Chriſti ſanguini deputatur, ante quem pro nobis crucifixũ,& mortuum quotquot erant credentes in Chriſtum, ſpe ſalui facti ſunt, non re, nec eſt quiſquam eorum perennem illam gloriam, de qua canit Eccleſia, quod pręmium eſt mortis ſacræ, conſecutus, priusquam illa mors ſacra interceſsiſſet,& in remiſsionem ac ablutionem peccatorum no- ſtrorum ſanguis profuſus fuiſſet, ita vt quotquot fuerunt, ſunt,& erunt, qui remiſsionem peccatorum& perennem gloriam conſecuti ſunt, vel deinceps etiam conſequentur, non alij quàm cruci Chriſti beneficium hoc acceptum ferre debeant. „ EI N I 3. Num 61 114 0 vowatume L4dno 3 10 qua bi onull neiſe teſt 1XOPI e1. 1 uCrdii huu h tb ialitr lwii 86b ulbruouußls DIITIIOS 91 „DIlgeDomnum Dau wcocdenude lnaatmm 6 mheltütrun uque ca lo t. paIHV B10 Vontsſmäuztek „Kequod temanftpon mde. o Maribetſin irumal Quligeccuum rioln e&qual ſclus lod qubkel III ET IIIIE 3 ConueritRex oäom Cbenedhxitomni kadt Protegam lancduims &propter Dauidpuut, 54EALIPORI akKum edtor Ozit . MAITEAI- enussce ſaluſt hamieſtandiin wbuga ewiadong ſollu ſasäu Odukaenn mi vlntullſin ann zo Ratuſln hey g u d Aenuſtainch 1 deccaum 4skworbus n 10,5 Paad g fa equ Na 3 gaxhuaumeh 8 Prapnahie cul . 8 6; ldide deonn . 5 louer gnithe); 1 uintnn. Nmna d Säna . elnenn lercäueis G enag lemel llus;ne Thni ſemaligumm deit Tenrin, a9 Rrned m adhiber he, aſ üirde höfi . betairali tadt nparimini.) da ctor mnineé d, b2 fMlünäüie, leulon cenl 1 3 nu 11 miner radt eniadmmkaeel u G 9) . Ah di aper genere cumu. dergenl 4 aus Card. lonin de inem cpito⸗i ntr gitatem acqpit, Eii R mortuus Kandkeen ara remittedann,unn tnon pœna. Cunne em ptactſenn, nli am nihilcoinquluemdn 1 1 tuerint philclum hulen tim recociliti Ä d 2 eſtapetta us rin rotſus extiſ Jen mi egratie, vemmnelm nobis crcisi, Aron lguames neceſt qulc n, maele canker eſtmortsſcra 3 ablutionem perann jexibo tKerunt, qu- recllb n cankegvenuſmn b SCRIPTVRAFE SACRAFELOOA SPARSIM QVAE IN HAO CONFESSIONE CA I HOLICA SVNT E xX. P LICA TA. Numerus abſque litera poſitus priorem, B, poſteriorem paginam denotat. GENESIS. ii Et Idcireo vocatum eſt nomen eius Ba: bel, quia ibi confuſum eſt labium vni- uerſæ terræ 2). b. 200. b EXODVS. 4 Credidit populus Deo& Moyſi ſeruo elus IIo. s0 Non habebis Deos alienos contra me. 54. b. a0 Non concupiſces 162. DEVTERONOMIVN⸗ s Diliges Dominum Deum tuum ex to- to corde tuo&c. 153. 33 Si ſurrexerit in medio tui Prophetes& prædixerit ſignum atque portentum,& cætera. 13.154. b PRIMVS REGVM. 1 2 Non eſt ſanctus vt eſt Dominus. 142.5 2 Ecce quod remanſit pone ante te& co mede 74. b io Mutaberis in virum alium 236. Quaſi peccatum ariolandi eſt repugna⸗ re& quaſi ſcelus Idololatriæ nolle ac. quieſcere 195. b III. ET IIII. REGVM. 2 Conuertit Rex Salomon faciem ſuam & benedixit omni Eccleſiæ 18. F 1s Protegam hanc ciuitatem propter me, & propter Dauid Puerum meum z32. b PARALIPOMENON. 26 Elatum eſt cor Oziæa 147. b PSALTERIVM. a2 Ne pereatis de via Iuſta 150. Iudica me Dhñ̃e ſecundũ iuſtitiã meã.ibi.b 16 Propter verba labiorum meorũ ego cu: ſtodiui vias duras 125. F 23 Odiui Eccleſiam malignanrium. 13. b 30 In tua Iuſiitia libera me 130. b. 142 30 Statuiſti in loco ſpatioſo pedes meos. 125.b 34 Beatus vir cui non imputauit domnintis peccatum 134. 5 44 Pro patribus tuis nati ſunt tibi filij. 20. b Vacate& videte quoniam ego ſum Deus G 156 b 5o Amplius laua me ab iniquitate mea.77. 34 Pręcipita Dñe, diuide linguas eorũ. 140 «s Iubilate Deo omnis tetra 25. 25 Vouete& reddite Dño Deo veſtro. 94 78 Rliſericordia eius præueniet me 148. 98 Viſitabo in virga iniquitates eorum& in verberibus Peccata eorum,& cæt. 7. 109 Tu es Sacerdos in ternum ſeeüdam ordinem Mechiſedech 61. 118 Bonitaté feciſti cum ſeruo tuo Domi⸗ né. 133. b 238 Non dominetur me omnis iniuſtitia. 163. b 138 Imperfectum meum viderunt oculi mel 152 b 14: Non intres in iudicium cum ſeruo tuo Domine 145.b POVERBIA. 2 Audi&*i mi diſciplinam Patris tu,& ne dimittas legem matris tuæ. 358. 22 Ne tranſgrediaris terminos antiquos, quos poſuerunt patres tui 192. 24 Septies in die cadtet iuſtus& reſurget. 150. 21 Mulierem fortem quis inueniete 119.P ECCIESTASTICI. 10 Si momorderit ſerpẽs in ſilentio, non eſt amplius habenti linguam 72. b 34 Sacrificia impiorum execratio eſt Do- mino 168. CAYNTIcC. 1 Filij matris meæ pugnauerũt cõtra me.⸗ ESAIAS. 1 2 Repleta eſt terra idolis, opera manuum ſuarum adoracferunt 154 b a8 Coanguſtatum eſt ſtratum ita vt alter decidat ibid. b 32 De Sion exibit lex,& verbum Domini de Hieruſalem.. 123. 1 IEREMIASC. 13 2 In omni colle ſublimi,& ſub omni li. gno frondoſo tu proſternebaris mere- trix 160 b s State ſuper vias,& videte& interroga⸗ te de ſemitis antiquis 186. b EzECHIEI. 1s Accepiſti veſtimenta varia& operuiſti illa 160. b 1s De auro& de argento meo feciſti tibi imagines 154 b z0 In præceptis patrum veſtrorum nolite incedere A 191. B 28 Peccaſti& eieci te de mõte Dei,& per⸗ didi te ò Cherub 201. b 3 Faciam vt in iuſtificationibus meis am- buletis 126. ABACvc. 2 Væ ei qui multiplicat non ſua, vſque. quo aggrauat cõtra ſe denſum Iutũ. 161. MALACHIAS. 1 Non eſt mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum,& munus nõ ſu⸗ ſcipiam de manibus vettris 56. ZACHARIAS. 1s Tu es Petrus& ſuper hanc petram ædi⸗ ficabo eccleſiam meam 27. 16 Quodcũque ſojueris ſuper terram erit ſolutum& in cœlo 73. b 19 Non omnes capiunt verbũ Hoc. 25.160.⁵ 15 Qui poteſt capere, capiat 160. b I8 Ecce nos reliquimus omnia& ſecuti ſu⸗ mus te 98. 33 Super cathedram NMoyſi ſederunt Scri⸗ bæ& Phariſæi 35. 24 Tunc ſi quis dixerit, ecce hic eſt Chri⸗ ſtus atque illic,& cæt. 196.5 2 Vbi fuerit corpus, ibi congregabuntur aquilæ 32 201. as Hoc eſt corpus meum 45·b NARCVS. 6 Et egreſsi præ dicabant, vt pœnitentiam agerent,& dæmoma multa eiiciebant & vngebant oleo multos ægros 0. b 16 Qucrediderit& baptizatus fuerit, ſal⸗ uus erit 50. 4.84 IVCAS. 1 Aue Naria gratia plenia Dũs fecũ. 120. 5 6 Perfectus autem erit ſi ſit ſicut magiſter eius 151. P 1o Neminem ſalutaueritis in via 105. b II Vos eum ſitis mali, noſtis bona dare fi ltis veſtris 145. 12 Domine dic fratri meo, diuidat mecum hæreditatem 206. 21 Cœlum& terra tranſibunt, verba au⸗ tem mea non tranſibunt. 158. b 3 10 A NNES. 1 De plenitudine eius omnes accipimus gratiam 146. 3 Niſi quis renatus fuerit ex aqua& ſpiriꝛ tu ſancto non poteſt introrre in regnũ Dei 38. 4 Venit tempus, quando veri adoratores adorabunt Patfrem,& catera. 170. b g IIle erat homicida ab initio 1589 8 Deus peccatores non exaudit 168 12 Propterea nõ potuerũt credere,&c. 160. 5 14 Amen amen dico vobis, quia qui credit in me opera quæ ego facio& ipſe faciet & maiora horum faciet. 108 14 Pater maioy me eſt 11. 4 Iam mundi eſiis, propter ſermonem meum. 34. 5 4 Exæquabit gratiam gratiæ 146. 16 Adhuc habeo multa vobis dicere, ſed 6 Ab iſtis ſumes argentum& aurum& non poteſtis portate modò 193. facies coronas 140. MATTHAEVS. 3 Facite fructus dignos pœnitentiæ„5. b 5 Non periurabis, recdes autem Domino juramenta tua 53, b 6 Pater noſter qui es in cœlis,& cæt. 157. b Lucerna corporis tui oculus tuus. 195 b 7 Intrate per anguſtam portã,& cæt. 125. 10 Non enim vos eſtis qui Ioquimini. 130, b 10 Qui recipit Prophetam in nomine Prophetæ, mercedem Prophetæ acct- plet 32. 10 Quicunque potum dederit vni ex mi⸗ nimis iſtis calicem aquæ,& cæt. 13„ b 15 Quicunque dixerit patri aut matri mu-⸗ nus quodcunque eſt ex me 192. b 15 Sine cauſa colunt me docentes doctri: ctrinas& præcepta hominum ibid. b 16 Mulier cum parit triſtitiam habet 3. b 20 Sicut miſit me pater, ita& ego mitto VoOs 92, 5b ACTVS APOSTOLORVRM. » Saule Saule quid me perſequeris. 99. 15 Conuenerunt Apoſtoli& Seniores vi. dere, de verbo hoc 18. AD ROMANOS. 3 Arbitramur hominum juſtificart fine operibus legis 121. b 4 Chriſtus traditus eſt propter delicta no ſtra& ſurrexit propter iuſtiflcationem noſtram 4 3. b 8 Propterea Deus mifit filium ſuum in ſi⸗ militudinẽ carnis peccati vt quod legi preſtare fuit impoſsibile, poſteaquã de peccato damnauit peccatum,& cær. 3 11 6 Dik- —— * 5 1 3 1 8 4 8 Diligentibus omnia cooperantur in bo num 150. Ne regnet peccatum in veſtro mortali corpore 151. b y Video aliam legem iĩn membris meis, re pugnantem legi mentis meæ. 15t. b Velle adiacet mihi, perficere autem bo num non inuenio ibi.b 1o Ignorantes Det iuſtitiam,& ſuam quæ: rentes ſtatuere, iaſtitiæ Dei non ſunt ſubiecti 130. 33 Qui reſiſtit poteſtati Dei ordinationi relitit: qui autem reſiſtunt ipſi ſibi dam: nationem recipiunt 195 b 3 Qui diligit proximum legem imple- uit 153. b 33 Induimini Dominum leſum Chriſtum 37.133. PRIMA AD CORINTHIOS. 6 Iudicaui huiuſmodi hommem tradere Satanæ in inreritum carnis 33.,P Maledici Regnum Dei non conſequè- tur 31. Propter fornicationẽ autem, vnuſquiſ⸗ que habeat vxorem ſuam,& vnaquæ, que virum ſuum 98. b „ Melius eſt nubere quàm vri 102. b 5 Si nupſerit virgo, non peccat ibid. 1 Laudo vos fratres, quod per omnia mei memores eftis,& ſicut tradidi vobis præcepta mea tenetis 195, b n Oportet hæreſes eſſe 155 Quod ſi nos ipſos iudicaremus, nõ vti⸗ que indicaremur 8. b Cætera cum venero diſponam. 28. b 12 Sihabuero omnem fidem, charitatem autem non habuero, nihil ſum 122. b 14 Nam ſi orem lingua, ſpiritus meus orat mens autem mea ſine fructu eſt 65. 15 Nõ ego autem, ſed gratia Dei mecũ. 128. 5 CVNDAAP CORINTHMIOʒS. 4 Cum enim qui foris eſt noſter homo corrumpitur, tum is qui intus eſt reno: uatur de die in diem 2. b · Scimus autem quoniam ſi terreſtris do- mus noſtra huius habitationis diſſolua tur quod ædiſicationem ex Deo habe- mus& cætera 114. b 3 Pro Chriſto legatione fungimur 32 b Eum qui non nouerat peccatum, pro no bis peccatum fecit. 131. AD GALATHAsS. 1 Miror quod tam citò transferimini ab eo, qui vos vocauit 50. b 1 Si quis vobis euangelizauerit, præter- quam quod accepiſtis,& cæt. 45. a Viuo autem iam non ego, viuit autem in me Chriſtus 151. 3 Quicũque baptizati eſtis, Chriſtum in- duiſtis 132. 4 Dies obſeruatis& menſes& tempora, & cætera. 180. z Spiritu ambulate,& deſideria carnis nõ perficietis. 163. b & Mihi autem abſit gloriari nĩſi cum cru ce Domini noſtri leſu Chriſti. 7. b 6 In Chriſto leſu neque circunciſio valet aliquid neque præputiũ, ſed noua crea- dur 130. ℳ 1 N D E NX: AD EPHESIOS. 2 Gratia ſaluati eſtis per fidẽ,& hoc non & cætera. 1at. 4 Et ipſe dedit quidem quoſdam Apoſto: los, quoſdam autem Prophetas: alios verò Euangeliſtas,& cæt. 21. b 4 Renouamini ſpiritu mentis veſtræ,& induite nouum hominem qui ſecun: dum Deum creatus eſt 129 b 4 Qui furabatur iam non furetur 75. 5 Sacramentum hoc magnum eſt, ego au: tem dico in Chriſto,& cætera. 92. b AD PHILIPPENSES. 2 Si qua conſolatio in Chriſto, ſi quod ſolatium charitatis, ſi qua ſocietas ſpi- ritus, ſi qua viſcera miſerationis,& æt. 202. 2 Hoc ſentite in vobis quod& in Chriſto 8 Ieſu 206 2 Omnes quæ ſua ſunt quærunt, non quæ Ieſu Chriſti. 96. 3 Ego me nondum exiſtimo comprehen⸗ diſſe 151. à b Ap corossENSES. 1 Adimpleo ea quæ deſunt paſsionum Chriſti in carne mea 78. b PRIMA AD THESSAILO- NICENSES. z5 Sine intermiſsione orate. 178 SECVNDAAD THESSALO- NICENSES. 2 State& tenete traditiones, quas didi- ciſtis per fermonem, ſiue per epiſtolam noſtram 28. b. 191. b PRIMA AD TIMO- THEVM. 1 Finis præcepti eſt charitas ex puro cor- de,& conſcientia bona,& nde non fi⸗ cta 126. b 1 Iuſto non eſt lex poſita 182. b 2 Vnus eſt mediator Dei& hominum, ho mo Chriſtus leſus 110. b 2 Volo viros orare in omni loco 170. b 3 Oportet Epiſcopum eſſe vnius vxoris virum 101. b 3 Qui bene præſunt Presbyteri, dupliei honore digni ſunt 157. b 5ECVNDA AD THIMO- T HEVM. 2 Nam nĩſi commortui fuerimus, nõ con: uiuemus 2. P 2 Nouit Dominus qui ſunt eius:& rece- dat ab iniuſtitia omnis qui inuocat no- men Domini 207. AD TITVM. ; Non ex operibus iuſtitiæ quæ fecimus nas,& cætera. 55. b — AD HEBSRAEOS. Impoſsibile eſt eos qui ſemel ſunt illu⸗ minati,& cætera. 50. 1o Vna oblatione conſummauit in æter: num ſanctificatos 50 I1 Credere enim oportet accedentem ad Deum. 1. 1 1IACOBN. 2 Fides ſine operibus mortua eſt 121. b 2 Dxæmones credunt& contremiſcunt. 1386. b 1 5 Confitemini alterutrum peccata ve⸗ ſtra 732 5 Infirmatur quis inter vos, inducat Preſ- byteros Eccleſiæ, 80. P I. PETRI. 2 Vos autem genus electum, regale Sacer- cerdotium,& cætera. 84. b PRIMA IOANNIS. 2 Chariſsimi filn Dei ſumus,& nondum apparuit quid erimus 132. 4 Nolite omni ſpiritui eredere, ſed proba⸗ te ſi ex Deo ſpiritus ſunt a01. 4 Omnis qui confitetur leſum Chriſtum in carne veniſſe, ex Deo eſt 201 4 Si quis dixerit quoniam diligo Deum, & fratrem ſuum odit, mendax eſt. 1533. b APOCALYPSIS. 16 Commanducauerunt linguas ſuas. 26.b. 22 Qui iuſtus eſt, iuſtificetur adhuc. ijr. SCRIPTVREÆ LOCI INLI. BELLO DE ENPRESSO DEI verbo explicati. Si ſurrexerit in medio tu Prophetes& prædixerit ſignum atque portentum, & euenerit quod locutus eſt,& dixerit tibi eamus,& ſe quamur Deos alienos, &cætera. 327.5 Omnis homo mẽdax, fugite eidola. 328. b Forſitan ignoſcet Deus delictis tuis. 314 Quis ſcit ii conuertatur& ignoſcat Deus, & relinquat poſt ſe benedictionem. 314 Si filius Dei es, mitte te deorſum. 316. 318.332. b 4 Attendite à falſis Prophetis qui veniunt ad vos in veſtimentis ouium 327. Si quis dixerit blaſphemiam in Spiritum ſanctum, non remittetur ei 328. b Bibite ex hoc omnes. 321⸗ Niſi manducaueritis carnem filij homi- nis,& biberitis eius ſanguinem& cæ- tera. 322⸗ Nunquid à Galilæa venĩt Chriſtus zis. Cum loquitur mẽdacium ex propriis lo⸗ quitur 316. Pater maior me eſt 321. Nos legem habemus 372. b Arbitramur hominẽ iuſtĩſcari per fidem ſine operibus legis 317. Si quis videtur inter vos ſapiens eſſe in hoc ſeculo ſtultus flat 320 b Scienria infiat, charitas ædificat ibidem, Oportet hæreſes eſſe 329.5 Pſeudoapoſtoli operarij ſubdoli, trans- figurant ſe in Apoſtolos Chriſti. 316. b Miror quod ſic tam cito transferimini ab eo qui vos vocauit. 316. b Si quis vobis euangelizauerit, præter id quod accepiſtis, anathema ſit. 327.B Hæreticum poſt vnam& ſecundam cors rectionem deuita. 377, b In quibus ſunt quædãà dĩffcilia intellectu, quæ indocti& inſtabiles deprauant. 316.b. SEOVYI. ocl un Arenuncano b pilnan 1 17. Bamuiripii ian. Hu titſo 4 zölen uitinc m intellgudf gwoiolnecavli ruquum monete Bbchlalojgnotounpec Abſclrto tomapœntn Abtoloro onnduseie bſdurchen nken n Abſchurorisiibclk abſpeehtedfäslci Abſtnentn'iraqr Abſünentamder antal Abſinenta herttzorum Abeinenta Chritnonn KMzretkolum diueri Abſinenäapinite e Zbſttentumſen genen Koltticerofen Aäuom hunznorun èg mrichune Rbederns K Stanölau Kaneremekuere K n Atedrosdomdnnt ſonpurs ertad Pruriaun di eimpien qr eiur gult Adhrato ngalb K goran zundand AcordutAgun Atcicn egenng Adſclsttenr CRi glanömtapmmn dſchs lantn ſect gni g im ſackxment) Adſoos arnägn p wrocelaennid, duennutmgen ſecuna hnigi aünanet 3 Ldultetjg hpi aultern zuig, nünt ulten neaaen vum p Mbiton 1Sn Aalbor.. mlun pintale üem dieftn, ftmatu. teron dui we Glein, 8 dujiuſtu eſt iüiitezi, 1 RIPTyVR E LoAl- LLLO dE EnGun. . md enin urrexert in medi- htt, Tdixerit ſignum i nn euenert quod beilir. dieꝛm K ſegunneig cx en. 8 uis homo micz ſigtel iran lgnoſcet Deu ciſtn lctu conuemu n relinquꝛt poſtſ betdäina us Dei es, mitetetala, zim b endite a falſs Pahen guſtu vosin reſtimentsdumm n us dixent blapienin etnun nctum non temitttute in te ex hoc omne:. 1 manducauenttis car i ion ,& bibentseiu uam ka 1. 1 guid Calilez veni i 1 Mloquitut médacunasfesc ttur maiot me eſt legem habemna 1 lau homini uitiaiye eoperibuslegts s videtu intriG gji. Kcculo ſtultustct 55 Intat chanturilat k net hrteſcseſe i doaooſtoli opetnf un ſi unn em robne r quodſi nmclo ruuni ſm eticum poft b — ffêi' — A nitbile cyuu x indo⸗ b, — — — SEQVITVR INDEX EORVM OM. NIVM QVAE IN HIS LIBRIS OBSERVA- TIONE SVNT DIONA, COPIOSVS. A. n Aronis Sacerdotium& ſacrificiũ quale, quan- d 4 do ceſſare debuit. — 55. a. b I Ab Apoſtolorum tempo ribus ſemper nefas eſt habitum vt Sacerdotes vxores duce- rent. 341. b Ab Eccleſia Dei auulſi de ſua ſalute ſe cer tos eſſe falſo exiſtimant. 314. b Abelis ſacrificij& Cain diſcrimen. 154. Abraham, Iſaac& lacob,& cætera Pa- triarcharum nomina ab hominibus in: uocata ſunt 111. b Abrenunciatio baptiſmum præcedere de- bet 41. b Abrenunciatio antiquiſsimæ traditionis ibidem Abſolutio& cõfeſsio d Deo côſtituta. 72. b Abſolutio quid ſit,& quomodo à quibuſ- dam intelligatur 773. b Abſolutio ſine peccatorũ confeſsione, niſi certa quadam ratione fieri nequit 72. b Abſolutio ignotorum peccatorum 72. b Abſolutio forma pœnitentiæ 70. b Abſolutio omnibus eſt neceffaria 73. b Abſolutionem confert Sacerdos. ibidem Abſolutionis vis quæ 73 b Abſque literis fides diſcitur 344.· b Abſtinentia virtuoſa quæ 182 Abſtinentia mater ſanitatis 189. b Abſtinentia hæreticorum qualis 182 Abſtinentia Chriſtianorum, Iudæorum & Hæreticorum diuerſa 181. b Abſtinentia primitiuæ Eccleſiæ quãta. 20 Abſtinentium ſex genera 185. b Acolithi, ceroferari 37· b Actuum humanorum regula, lex eſt cha: ritatis diuinæ 154 Adelbertus& Stanislaus Poloniæ Apo ſtoli 359 Adam veterem exuere& nouum induere oportet 70. a. b Adeò nos doctos& non ſolum legis, aut ſcripturæ peritos eſſe oportet 320. b Ad martyrium puerum mater ſecum tra- hit 127 b Adimplere quæ deſunt paſsionum Chri- ſti quĩd ſit 78. b Adoratio angelis& hominibus facta Dei gloriam nunquam obſcurauit 108 Adoratio quid,& quotuplex 109 Ad obiecta Vergerij reſponſio 328 b Ad ſolos fideles Chriſti Sacramentorum parricipatio pertinet 321. b Ad ſolos Sacerdotes pertinet ſub vtraque ſpecie panis& vini vti in Euchariſtiæ ſacramento 322 Ad ſolos Sacerdotes ſpectat Chriſti inſti- tutio de Sacramẽto Euchariſti 332 Aduentus tempus cur inſtitutum, primaq; & ſecunda Dominica aduẽtus cuius rei admoneant 2. 4. b Adulterij& ſtupri pœna capitalis„2.;s Adulterij nomen quam late pateat b Adulterij prohibitio non ſancit matrimo: nium 93 Adulterium ſpirituale grauius quam car. nale 160. Adulterium quomodo punĩtum olim,& eius noſfro æuo impunitas Aegrotis Euchariſtiã dari prohibuit C uinus 214. b Agapeti conſtantia 159 al 372 Aequalitas duplex 140 Aequitas ſimulata duplex iniquitas 12, e* 3 Aërii hæretici error 78 Aerius ieiunium Eccleſiæ reiecit 263 Aetas ieiunando obnoxia 187. b Affectum Deus penſet, non effectum 38. b Affectus nomen operi imponit 185. b Affricani Epiſcopi ſe Romano Pontifici Animus rationalis virtutis habitaculum eſt 31. b Anna typus Eccleſiæ 15. b Annus cur in ceita tempora diſtributus. 2 Anomei hæ itici quando fuerũt& eorum opinio 121 ſubiecerunt 284 Antichriſti hæreſiarchæ 328. b Agni paſchatis immolatio apud Iudæos Antinomi quales ſint 222 quid repręſentabat 55.3-b Antiochenorum religio in obſeruando Agnus paſchatis figura Chriſti. ibid. a.b quadragefimi ieiunio 182 Agnus quomodo ab origine mundi occi⸗ Apollinaris condemnatio 371. b ſus dicatur 233 Apoſtoli amanuenſes ſpiritusſancti 122 A Gręcis ad Latinos fides Chriſtiana pro Apoſtoli quam legem ſuſtulerunt 285 pagata 345 Agonis extremi pulchrum exemplum. 144. a. b Agricolarum pietas maior quàm ocioſo rum 188 Albati in primatiua Eccleſia 43 Albertus Magnus præceptor Thomæ de Aquino 141 Albertus Magnus 120 Alexandrt NMagni erga Pontificem lu dæorum reuerentia 227 Alia ratio ſacra operantium, alia eorũ qui ſumunt Euchariſtiã extra ſacriſiciũ. 338 Altaria Deo in memoriam martyrum nõ ipſis martyribus eriguntur 113 b. 73 Altaris ſacramentum. Vide infra de Eu- chariſtia Altercando veritas amiĩttitur 53. b. 205 Ambroſii morientis verba 144 Ambroſii Epiſcopi conſtantia 226.P Amicis bene faciendum 157. b Amicitia chriſtiana qualis eſſe debeat. 296 Amor ſui quam pernicioſus 106 Amor arguit cuius ciuitatis ſumus 128 Amor Chriſti fortiſsimus 125.A. b. 233 Amor mundi laborioſus ibidem Amoris cauſa, viſio 152. b Anabaptiſtarum dogina de puerorum ba- tiſmo falſum 52,b Anabaptiſtæ cur nolunt pueros baptiza- 11 ibidem. b Anabaptiſtæ cuiuſpiam ad Deum Patrem Oratio 319 Anabaptiſtæ fiunt ante Lutherani, Bernar. Rotman. Henricus Rollius Godef. Stralen. 216, b Anabaptiſtæ reliquis hæreticis deterio- res 2¹ʃ6 Anabaptiſtæ reliquis paratiores ad quæ- uis perferenda 218 b Anabaptiſtæ varii& nunc& Auguſtini tempore 216. b Anabaptiſtæ vnde orti 216 Anabaptiſtarum auctor quis ibidem. b Anabaptiſtas confutat Iuſtus Menius. 212 Anarchiam hæretici introducere moliun tur 235 Anaſtafius Bapa temere hæreſeos inſimu- latur 244 b Andreæ Apoſtoli deſiderium pro Chriſto patiendi 24. b Angeli& Archangeli interſunt ſacrificio Miſſæ 83 Angeli ſciunt vota noſtra 11 Angeli Deo preces noſtras offerunt. ibi b Angeli in templis habitant 172. b Anglicanæ Ecclefię caput nõ Rex diu. 0⸗ Animæ ſunt in purgatorio 78 Animæ vidẽt facta noſtra,& ſciũt petitio: nes noſtras 114 Animarum à corpore abſtractarum per ſpicacia ibi. b Animalia occidere licet 158.b —,—— Apoſtoli Sacerdotes à Chriſto in vltima Coœna inſtituti 51 Apoftoli ſuum non alienum ſanguinem fundebant 364 Apoſtoli auctores ordinis Monaſt:ci. 165 Apoſtoli diuinis rebus intentiſsimi IiT Apoſtoli præ diuinarum rerum contem- platione quandoque vix ſexto aut ſepti mo die cibum capiebant ibidem Apoſtoli Chriſtum ſequentes reliquerunt vXOles 98 Apoſtoli non debere Presbyterũ aut Epi- ſcopum reiicere propriam vxorem cur ſtaruerint 159 ·b Apoſtoli cur ante Chriſtum morinon des buerint 233. b Apoſtoli quędam Chriſti decreta mutaue⸗ runt 29⁴ Apoſtoli quale fuerunt fundamentum.:⸗7 Apoſtoli ſunt domini& ſerui 225. b Apoſtolica doctrina non ſcripto tantũ ve⸗ rum& traditione conſtat 28 Apoſtolica Eccleſia quę& vnde dicta. ibĩ. Apoſtolicæ Eccleſiæ auctoritas 23. a. b Apoſtolici quales hæretici 32. Apoſtolici qui 212. Apoſtolis ſolis dictum, bibite ex hoc om- nes 262 Apoſtolorum Canones cur plærique in Conciliis emendati 232 Apoſtolorum pietas cum regum pietate in Polonia conſertur 212. 5 Apoſtolorum inſtituta in dubium reuo⸗ care grande nefas 10 Apoſſolorum& Epiſcoporũ principatus ſublimis 20 a. b Applicauo ſacrificii 168. b Aqua in baptiſmo quid efficiat. 35. b & ſequent. Aqua Sacramento baptiſmi cur adhibita. 35. à. b. 36. A. Aquæ furtiuæ dulciores 363. P Aquæ furtiuæ doctrinę hęreticorũ 101. a b Aquæ benedictæ vſus 169. b Aquilæ in Euangelio qui intelligẽdi. 210 Aquo tempore Polonia recepit Chriſti Euangelium 5²* Arca Noẽ figura Chriſti 40 Arcana fidei non ſtatim omnibus proden da 56. b Arcę virtus quãta fuerit apud Judęoos. 172. b Archiepiſcopi principes Epiſcoporũ. 3 b Archie piſcopo præfertur crux ibidem. P Archiepiſcoporũ inſtituendorũ ratio. 99. b Arriana hæreſis quam late ſerpſerit 23 Arr.vocèẽ homouſios nõ recipiebãt. 1z. 28 b Arrii hæreſis de Chriſto ibid. Arrii in Chriſtum blaſphemia 321 Arriani ncui 220.b Arrius quadraginta ſcripturarũ Ioca pro- duxit ad ſuã hæreſim conſtituendã. 319. Armenii in myſterio aquam vino nõ mia ſcent 298 Artiaulos Louaniéſes explicat Tapper. 214 1 T2 Aſon 2* 5 N Aſoti qui ſint 224. 5 Articuius, credo ſanctam Eccleſiam Ca: tholicam diſcernit Catholicos& hæ. reticos— 10. Aſcenſio Chriſti cur in quadrageſimam diem dilata d reſurrectione 4 b Aſcenſionis Chriſti vtilitas ibidem Aſcenfionis Chriſti memoriæ cur exter: ni iudicii mentionem Eccleſia adiunxe⸗ rit ibidem b· A ſexcentis annis quibus Polonia Chri- ſti fidem ſuſceperit, non fuit in ea niſi ſub vna ſpecie communicatum 332. b Aſpides ſurdæ& obturantes aures ſuas dicuntur hæretici 344 Afſaſinorum& Beduinorum exemplum. 367 b Athanaſii laus 290. Athanaſii ſymbolum hæretici Sathanaſii ſymbolum appellant 261. Athanaſii ſententia huic tempori accom modatur 367. Athanaſius non admittit principes ad co⸗ gnoſcendas cauſas Eccleſiæ 258 Attilæ regis erga Leonem Papam reuerẽ- tia 227. Auguſtana confeſsio de Epiſcoporum au ctoritate& poteſtate citata 25. Auguſtana confeſsio 224.324 b Auguſtana confeſsio ſecum pugnat. ibidem&c. Auguſtinenſibus primum prædicanda- rum indulgentiarum munus futt mãda tum 214 b.& ſeq. Auguſtini dictum de radicibus duabus. ibidem Auguſtini ſententia, an cogi quiſquam ad fidem debeat 177. Auguſtinus Valerio Epiſcopo non ſucceſ ſit, ſed acceſsit 88 Auguſtinus an errarit,& quomodo. 276 B 1 Auguſtinus Patrum teſtimoniis ſua ap- probat 277.,b Aulici Dei, pauperes 172. Aurellanus Cæſar noluit de Epiſcopis iu⸗ dicare 258. b Aures& nares baptizandis cur linian- tur 41. Aurium& linguarũ pruritus in magiſtris diſcipulis hoc tempore 135. Auſtriacæ domus laus 259. Auctoris huius libelli propoſitum 317. Auctoritas Eccleſiæ facit, vt Euangelio credamus 11 a. b Auctoritas Eccleſiæ prior quàm ſcriptu- ræ ibidem Auctoritas Eccleſiæ mutare quædam in- terdum contra mandatum Dei poteſt. 51 b Auctoritas Sedis Apoſtolicæ quanta. 28 b B. Abylon ab hæretieis extruitur,& quid ſigniſicet 25. b. 26.87.b Babylonicam ciuitatem ſcripſit Luthe- rus 213. Babylonis, hoc eſt, confuſionis conſtru- ctio ibidem Balaam vt malediceret conductus, bene: dixit populum Dei 31. Balfamum cur Chrifmati miſcetur 253. b Balthaſar Pacimontanus 221 b. 340 Balthaſar Pacimontanus auctor Anaba- ptiſtarum 216. Balthaſarus Anabapfiſta primus hoc æ: uo Donatiſtarum hæreſim reſuſcita uit 198 Baptiſmi aqua prius conſecranda 267. b Baptiſmi quid ſignificet immetſio 29r. Baptiſmus an in tribus, an vna conſiſtat immerſione ibidem Baptiſmus fidei Sacramentum,& ianua ad vitam intrantium 35. Baptiſmus quorũ nos admoneat, ibid. a. b I NDEB X. Baptiſmus Chriſtianæ iuſtificationis vi- ſibile principium inter Sacramenta pri: mum locum, quid conferat ibidem Baptiſmus infirmitatem carnis non tol-⸗ lit, ſed ſolum iniquitatem 36 Baptiſmus quomodo remiſsionem pecca: torum tribuit ibid.& 162 Baptiſmus cur in nomine& non in nomi: nibus tribuatur 35.b Baptiſinus ianuam Regni cœleſtis aperit. 36 b Baptiſmus quomodo à diuo Cypriano definitur ibidem. b Baptiſmus omnibus ad falutẽ conſequen: dam neceſſarius 37. Baptiſmus paruulorum ibid.b Baptiſmus aufert non radit peccata 38. Baptiſmus Catholicis& hæreticis com: munis 39. b Baptiſmus triplex 38. b Baptiſmus extra Eccleſiã non prodeſt. 40 Baptiſmus apud veteres non porrigeba: tur niſi feſtis Paſchæ& Pentecottes. 42.17. b Baptiſmus Ioannis baptiſmo Iudæ infe: rior 40 Baptiſmus primum in ſolius Ieſu nomine conferebatur, poſtea in nomine Patris, & Filii,& Spiritusſancti 51. b Baptiſmus redemptionis noſtræ beneff⸗ cium non obſcurat 59.b Baptiſmus laborioſus pœnitentia 74. Baptiſmi ſignum& forma 35. Baptiſmi ritus& cæremoniæ an ſint ne- ceſſariæ& cur adhibeantur 41. Baptiſini vicem implet paſsio 38. Baptiſmi inſtrumentum ac miniſter eſt Sa cerdos 38. b Baptiſmi bonorum epilogus 37. b Baptiſimi mira efficacia 132. a. b In Baptiſmi adultorum propria fides& pænitentia eſt neceſſaria 38. b In Baptiſmo multa mutata ſunt 5i. b Inter Baptiſmum& pœnitentiam diſcii men 77. Baptizãdi poteſtas fœminis permiſſa 39. b Baptizãdi forma à Chriſto præſcripta, ab Apoſtolis immutata 51. b Baptizandi an immergantur, an perfun⸗ dantur nihil refert 52. Baptizandi cur Chrifmate vngaãtur. 255. b Baptizandus cur non mox teinplum in. grediatur 41. Baptizare quiĩd ſit 52.336. b Baptizare in neceſsitate quilibet poteſt.3⸗ Baptizati ab hæreticis nõ rebaptizãdi. 40 Baptizati cur ſint confirmandi 42. Baptizatis cur remittantur peccata,& omne gratiarum genus infunditur. 35. P. 6. b Baſilicæ cur ſanctorum nominibus vo- centur 173. Baſilii de ſtatu eccleſiæ querimonia.: 47. b Baſilii Magni laus 286. b Baſilii querela contra deprauatores veri- tatis 12.191. Baſiliſci ĩmperatoris circulares litteræ. 22. Bellum hærericorũ pax Eccleſiæ eſt. 28. Benedictio cum impoſitione manuũ quid ſignificet 41. b Benedictio cur in ordinãdis adhibetur. 81. Benedictionis vis maior quàm naturæ 45 Benedictionis vſus ab hoſtibus Eccleſiæ irridetur 9. b Benignitatis ratio 157. b Berengarn dogma hærericum de Eucha- riſtia 49 Berengarij error& pœnitentia 219 Bernardus Rothmannus diſputationem cum Anabaptiſtis cur Monaſterij refu gerit 216. 5 Bernardus Rothmãnus primus Monaſte- rij Lutheranã doctrinã prædicauit. ibi. Bernardus Rothmannus Lutheranus fit Anabaptiſta ibidem Beza Polonis ignominiam inuſsit imme-⸗ rito in conuentu Poſiaco 362. 5b Bezæ blaſphemiæ ibid. Bezæ impietas ibid. In Bezam lepide dictum ibid. Beza ſucceſtor Caluini 366. Bezæ libellus impiiſsimus 367. b Bibite ex hoc omnes quomodo ab hære⸗ ticis accipiatur 321. Bibite ex hoc calice omnes, quomodo eſt accipiendum 337 Bibite ex hoc omnes ſolis apoſtolis eſt di⸗ ctum 50.b. 51. Biſantiorum religio in obſeruando qua⸗ drageſimè ieiunio 181. b Blandrata 361 Blaſphemia Phi. Melancth. dicentis Da⸗ uid adulterium eſſe opus Dei. 126. Blaſphemi& falſi doctores lapidandi. 18. Blaſphemi in Spiritum ſanctũ qui hodte ſint 230 Boëmia& Morauia hereſibus infecta. 26 Boëmorum diſsidium à Romana Eccleſia inexcuſabile 207.b Boëmivolũt eſſe omnes Sacerdotes. 322 Boëmorum error 337. B Boẽëẽmiã quãdo infecerit lepra Valdẽſis, 212 Boëmiæ Regnum VVIadislaus Vitoldus Poloniæ Reges poſsidere recuſarunt ibi.a.b Boẽëmi multi à Chriſtiano orbe ſe præci- derunt ibid. Boëẽmorũ& Polonorum lingua eadẽ. ibi. Boëmolüũ partts Poloni eile noluerũt. ibi. Bona opera quæ ſint 75. 4. b Bona mala fiunt ſi non bene fiant. 105. b Bonè leges non propter malos hominum mores abrogandæ 341. b Boni Paſtoris functio 324. Boni natura omnibus ſe proponere ar. Bonis mali permixti nihil nocent 207 Bonis ſemper mali permixti 247. b Bonitari domini omnia adſcribẽda. 140 b Ad bonũ cogi à malo prohiberi ſanctum eſt 177. Bonum nullum Deus relinquit irremune⸗ ratum 7 77 b Bonus vt quis dici poſsit 143 145 Boquinus 342 Bremenſes damnantur àä Caluino 216 Brentianæ doctrinæ auctor Lurherus, 212 Brentianæ doctrinæ quæ ſint capita. ibid. Brentij de verborum baptiſmi forma im- pia doctrina 214 Brentij impudentia 229 Brentij ſententia de iudicandis apoſtolo- rum tradiitionibus 284 Brentij inconſtantia 228 Brentn in Eccleſiæ præpoſitos probrũ. 225. Brentij liber Poloniæ Regi dicatus 214. Bremm perulantia in Petfüũ d Soro. 224. b Brentium inſtar numinis colit Verge. rius 214. Brentius Baptizandi formam mutare pu- tat 214 263 Brentius principibus de doctrina religio- nis iudicium tribuit 355. b Brerttius fauens Arianis Concilio Nicæ- no detrahit 26 Brẽétius fauere videtur ſacramẽétariis. 268. b Brentius quàm corrupte citet Ireneũ. 233. Brétius Oſiandri doctrinã probauit. 223. b Brentius Patres erroris inſimulat 276 Brẽtius imprudẽs laudat catholicos. 303. b Brérius Patres in Concilio lapfos ait. 25t Brẽtius quam imprudentur vanus. 283. b Brétius vult eundem& rei& iudicis per-⸗ ſonam ſubſtinere debere 234 b Buceri fraude Lutherus adductus male de Euchariſtia docuit 214 Buceri& Lutheri Concordia 325 Bucerus Brentio contrarius de certitudi- ne gratiæ 268. Bucerus Caunukanenen⸗ Cuuni iusinqedipl) oſatle Cuntuirhetumn Calunice Lutheld rim 4 Caum impie gein zia f Ciuniulcunceluten Crunconna fſeffgl Caumn fleipmli, tterum pugn Calunideluteroconqueft Cüurienot ctakuchunſt dlis Aſcqunn Cauinu kucntam dune 8 Cuns Krungt K Lun tameondennaut! Cauns in qubus ſcqauu dicem Calururittziut Cavoinusradct as wette, uminarium ffum, anamarum pullum. dlunm Lutderi& Zung dutanſin camnaut Aauacatſuorum in 9r onm duunnuemanake nsgemaman ge Gelt (un ge awene fäu Chnſeruee V Tachari (lmiranntt 1 1 1 R CAunnd letwün 7 d Gexurkalta ae diszerico un ſn ataa gr e 1 Ttens aur na aminfi nan d noletnennenn 1 3 wonagit apoiotn llondudo 9 ff A edenhe Canonesn ucelnnande mnonij ar dinn cleſis ne lenen dadu 5 hüüue u 4 Wa a R A ponun GEähehe ui 1 Xculabile manad nl yolöt eſte ng⸗ und derun 5 vun lantte usquido nſecail mux Regnun ladulaus toldus loniz Reges lldere reculannn umultla Chrtnaas unt dorü& Polonoh dolü partu Polo opera quæ iit mala fiuntſinon bdeeimn. 9 leges non ptonn mutnng fes abroganc Paſtoris fundio 4 naruraomniburſepnaner mali permixinl mem i ſenper malipemai id an domin omniazdſcbi g nä cog imalo prutbalichn m. nnulum Deus telnxainmur 7 l M dübü hia di mu A unlngärdiw Meitnolai. 1 m n vt quis cicj polit uyi 105 9 aſes camnantur i(lliny u anæ doctrinæ aucor lunheda nr doctrinæ qur iitqynk ce verborun baqdiim onin loctnina 1 impudenti 3 ſententii ceiucnuni traitionibus 4 inconſtantia 1 in Ecdeſit Imxiuftui: liber Pouns Scn 3 peruhntla in benii 3 um inſtat pumii oll 3 alel „andi folmam maätade 15 Baptandͦih 14 Tnateloh- 9 nintybureoliang Id'cum trdat us fallenls Arianls rrahlt Du zur niteturacanäan, Omndl 69 vült emnden â ij m lobfinereäcde 3 udel Luthell 19 Han Brentio con ais Bucerus Lutheri imperium ferre non po- tuit 350. Bucerus 352 b Bucerus de Luthero 2*5 Bucerus& Lutherus alter alteri conceſ ſit 214. Bucerus Luthero eſt doctrina non infe⸗ rior, linguarum peritia ſuperior 268 Bullas Lutherus incendit 213. C (We Eeloranablalpnemia 124.135. Cadauer exhumatũ cur alibi ab hæ-⸗ reticis cruci affixum 308. b Calicem cur vrgeant Lutherani 263. Calicem plebi adimere an ſit contra inſi- tutum Chriſti 51.2. b Calicis vſum non eſſe de neceſsitate ſalu⸗ tis Lutherani farentur 263. Calicis vſus licet aliquãdo fuerit, nunquã tamen fuit vniuerſalis 51. 263 Calicis vſus cur Iaicis ablatus 295. b Calix dominicus vinum aqua mixrum ha bere debet 296. b Caluinus Papa Geneuæ 352. Caluini faſtus incredibilis 352. b Caluinolatræ ibidem Caluini de Luthero iudicium ibidem Caluini de Luthero teſtimonium 213.·b Caluint impiè geſta ac ſcripta ibidem Caluini iudicium de Lutheranis 216 Caluinus contra VVeſtphalum 349. Caluini in Vveſtphalũ,& Buceri in Lu- therum pugna 329 Caluini de Luthero conqueſtio ibidem Caluini error circa Euchariſtiam damna: bilis. 44.& ſequen. Caluinus Euchariſtiam dare vetuit ægro- tis 214. b Caluinus& Zuingii& Lutheri ſenten- tiam condemnauit 213.b.& ſequen. Caluinus in quibus ſequatur Lutherum ibidem Caluinus trinitarius 349. Caluinus reicit ſacras veſtes, luminarium vſum, campanarum pulſum. ibidem Caluinus, Lutheri& Zuingli ſententiã de Euchariſtia damnauit 363. b Caluinus iactat ſuorum in patiendo ala: critatem 219 Caluini opinio de Romana Eccleſia. 365. Caluinus quantum tribuat Romanæ Ec- cleſiæ 142. Caluinus quomodo certos nos velit eſſe ſalutis 219. b Caluini ſententia de Euchariſtia 363. b Calumnia hæreticorum aduerſus Ponti- fices 31. Calumnia Sacerdoti illata Chriſto infer- tur 89. b. 90. a. b Campanas an Eccleſia baptizet. 304. Canales beneficiorum Chriſti 5 b Candela ardens cur baptizato adhibe⸗ tur. 42. Canones Ecclefiaſtici non ſine grauiſsi- mo ſcelere contemnuntur 266.b Canones quidã Apoſtolorum cur ã poſte rioribus conciliis emendati 232. Canones ſunt leges Eccleſiaſticorũ. 251. Canones Apoſtolorum à Clementi Petri ſucceſſore conſcripti 343. Canonici cur inſtituti in cathedralibus Eccleſiis 89. Canonicam ſcrĩpruram vocari librum hæ reticorum dicit Lutherus 219. b Canrilenas vulgares quaſdam canere Ec- cleſia nunquam prohibuit 65, b Capillorum reſectio in ordinandis quid ſignificet 91. b Capna ſcripturæ etiam præcipua egẽt ex- plicatione 262. b Capiris nomen hominibus tribuitur in ſcripturis 304. b Caꝑitis vnius in Eccleſia neceſsitas. as, b INDExX. Captiuitatem Babylonicã Lutherus ſcri⸗ pſit 213 Caput Eccleſiæ eſt Romanus etiam Pon: tifex 3 04 Carbonarij cuiuſdam exemplum maxi- mè morituris imitandum 261. b Carcer purgatiorum 77. b Cardinalis Auguſtini laus 225. Cardo Lutheranæ doctrinæ quiĩs 223. Carnibus cur abſtineant Catholici. 206. b Carnibus veſcentes in quadrageſima ex contemptu, Satanæ mancipia 189. Carnifices etiam noſtri ſeculi apud hære ticos prædicant, conſecrant,&c. 85. Carnis opera 117. Carnis bellũ cũ ſpiritu implacabile. 100., b Carnis reſurrectionẽ cur in ſymbolo pro: fitemur 107. Carnis nomine quid intelligend. ibid. Carnium eſus conſideratio. 181. b.18s. Carnium eſus quàm noxius 189. b Caro, ſanguis, anima& diuinitas in chri ſto ab inuicem ſeparari nequeunt. 338. b Carolſtadij à Luthero diſſenſio, eiuſque cauſa a13 b Carolſtadii res geſtæ 213. b Carolſtadio cur Lutherus ſit præpoſitus. ibidem Carolſtadius, Zuinglius, Oecoläpadius, Caluinus M Lutheri filii. 320 b Carolſtadius Luthero aduerſus 198 Carolſtadius à Melancthone vt deſcribi- tur 214. Carolſtadius cur ſacramentariorum hæ reſim excitarit ibid. Carolſtadius Lutheri amicus quãdiu. ibi. Carolſtadius Miffam abrogauit, habitum religioſum iecit, Imagines eiici fecit, Euchariſtiam profanis manibus attre- ctari fecit 213. b Carolſtadius primus duxit apud Germa: nos vxorem 213.b Carolſtadius primus in Euchariſtia Chri: ſti corpus adeſſe negauit ibidem Carolſtad. ſacramentariorum auctor. 34 4. P 3 A Caroloſtadio qua intentione cõtrouer ſia de cna Domini mota ibi. De Carolſtadio iudicium Melanctho- nis ibidem Caroli Quinti Imperatoris Catholici fa: ctum præclarum 22. b Caroli Quinti laus 279. Carolus Imperator defenditur cur hære⸗ ticos in initio non profiigarit 279. Caſtitatem ſeruari poſſe 93.b Caſuum reſeruatio vnde originé habeat & quò referatur 82. Carolus Imperator noluit de religione iudicare 259. Catechiſmus quid 326. b Catechumenus quomodo fiat 41. Catenæ Pauli quanto fuerunt in honore Chriſoſtomo 172. b Cathedra non deſerenda ob malos Paſto res 243,b Cathedra peſtilentiæ quæ ſit 241. b Cathedram Petri obtinens non deſticui tur aſsiſtentia Dei 243. b Cathedræ Romanæ ſanctitas non deſeré da propter culpatam vitam præſicis. 31. Catholica Eccleſia cur& vnde dicatuc, qumque late pateat. 13. b. 14.197. Catholica Eccleſia an ſit illuſtris. 197. Catholica dictio, per Lutherumè ſymbo- lo ſublata ibidem Catholica doctrina quæ 229.230. b Catholica fides in Polonia cur diu inte- gra permanſerit 212. Catholicæ Eccleſiæ, lux ſanæ intelligen tie promiſſa 140. b Catholicus nõ eſt, quĩ non eſr papiſta. 348 Catholici cum hęreticis non de ſcriptura, ſed ſenſu ſcripturæ contendunt. 260. Catholici ex verbo Deidocent 249. P Catholici vox quibus rebus,& quibus non attribuitur 300. Catholicorum conſenſus 314. b Catholicon um& Orthodoxorum de ſcri: Pturis inteſligentia Catholicum quid dicatur Catholicus& Orthodoxus quis ſit. I13. 16.1§e. Catholicus vt ab hæretico& ſchifmatico poſsit dignoſci 163 Catholicus qua nota diſcernatur ab hæ⸗ retico 304. Catholicus quem in iudicando ſpirirum loquatur 232. Catholicus quomodo ſe gerat ibid. Cauſas fidei ne imperatores iudicent. 23. Cauſæ grauiores ad Pontificem Romas⸗ num teferuntur 87. Cazimiri Regis Poloniæ abſtinétia. 190. Cædes non omnis mala 158. P Cœlibatus Sacerdotum 165. b Cœlibatus votum pium, deoq; gratum. 93. b Gœælibatus non eſt cultus Dei, ſed via ad ſeruiendum Deo expeditior 165. b Cœlibes multi vitam ſuam egerunt. 159. b Coœlum quomodo à nobis emi poſsit. 148. Cœna Dominica in priuatis ædibus ce- branda non eſt 171.5b Cœnobiorum auctores Apoſtoli. 168. Colonia ſancta 392. Colonien ſiũ in religione cõſtantia 382. Colonia Virgo ibid. Cereorum vſus antiquiſsimus& proba: tiſsimus 169. Cærei accenſi cur Euangelij lectioni præ⸗ ferantur ibid. b Cæremoniæ Eccleſiæ non contemnen- dæ 266 b Cæremoniæ circa baptiſmum quæ,& cur flant 41. Cæremoniæ Natalis Domini quid ſigni. ficent 2. Cæremoni miſſæ in quem finem ſunt in⸗ ſtitutæ 6.3. 8. 5b Cæremoniæ Eccleſiæ& ritus quid indi: cent 8. b Cæremoniæ externæ quatenus vtiles& fructuoſæ 167. Cæremoniæ cur inſtitutæ, vnde ſuman: tur,& ad quid proſint ibidem Cæremoniarum inſtituendarũ cauſa. 165. Cenſura concili Conſtantienſis ſuper Euchariſtiæ Sacramento. 334 Céturiatorum querelæ cõtra magiſtratus Pontificia ſibi arrogantes 555. Centuriatores pulſi ibid. Centuriarores carbonario curru educti. 355. b Centuriatores propter idololatriam pul⸗ ſi. 356. Ceroferariorum officium 31. 5b Gertamen chriſtianorum cũ diabolo. 42. Certitudine quali ſcire poſsimus eſſe nos in gratiz 218. b Charitas Chriſtiana quid exigat à nobis. 245., b Charitas etiam ſine ſcripturæ ſcientia ſal. uat 269. b Charitas lex crucifixi ibidem Charitas quãtum habeat efficacix. 127. a. b Charitas ſcopus traditionum& ſcriptu- 3212 300. ræ 264. Charitas ſumma& ſcopus totius ſcriptu- Iæ. 264. Charitas ſcripturarum ſcopus 346. b Charitas eſt vita fidei 122. Charitas fidei& ſpei neceſſaria ibĩdem Charitas fortior morte 127. Charitas ſola nos vnit Deo ibidem Charitas conſeruatur in humilitate, tene⸗ tur in vnitate. 206. B T Tt 3 Chas Charitas via ad Deum,& Dei ad homi- nes. ibidem Charitas duplex 128,a. b Charitas à eharirate, id eſt, Deo 204. Charitas extra Eccleſiam nulla 129. Charitas cum peccato mortali conſiſtere nequit 1 67. b Charnas Dei& noſtra 127 b Charita 1uſtificar& ſanctiſicat 128. b Charitas eſt anima fidei 122 b Charitas quæ ſit, cui perfectio tribuatur. 122,à. 5 129. Charttas finis præcepti. Charitas operit multitudinem peccato- rum 128. b. 129 Charitas eſt Chriſtianorũ iuſtitia 230 Charitas falutis precium 148 b Charitas præfertur ſcientiæ 206 Charitatèm quis non habeat 219. Charitati omnes leges ſubſunt 353. Charitatis alia ratio quam fidei 123. Charitartis laus 123.154. Charitatis radix plantari nequit, niſi eie: cta prius cupiditatis radice 164 b Charitatis præceptũ vnum, ſed duo con: rinet 154. Charitati omnia facilia 94.128. Cherub plenus ſcientia 202. Chiliaſtarum errorem renouant Anaba- ptiſtæ 216. b Chore, Dathan& Abiron quomodo pu- niti 89.b. 108. Chrifma cur non ferant hæretici 285z. Chriſma in Baptiſmo adiubendũ. 266. b Chrifma reuerenter habendum 253. b Chriſmatis multa myſteria ibidem. b Chriſmatis vius quid ſignificet 267. Chriſinatis antiquitas, conſecratio& ma: teria 42.b Chriſtiana indulgentia 183. Chriſtiana amicitia qualis eſſe debeat. 286. b Chriſtani ã Chriſto cur dicti 253. b Chriſtiani ante 40. annos omnes idẽ ſen- tiebant. 212. Chriſtiani cur ab vno nomine vocari vo- luerint ibidem Chriſtiani nomine nihil glorioſſus. ibi. Chriſtiani prima vox, credo 1. Chriſtiani nominis origo vnde,& qui pri mo dicti ita ſint 182.203. Chriſtiani nõ omnes Sacerdotes. 34 a b Chriſtiani ſub malo paſtore officium.»0. Chriſtiani qua iuſtiria iuſti 130. Chriſtiani fiunt, non naſcuntur 131. b Chriſtianiſmus quid 132 Chriſtianiſmi finis ibidem Chriſtianorũ primorum abſtinentia 182. b Chriſtiano credendum nõ diſputandum. 49⁹ a. b Chriſtianum eſſe quĩd 132. ui Chriſtiani appellatione ſpreta alias appellationes ſuſcipiunt ex Antichriſti ſunt Synagoga 354 b Chriſtiani nomine nihil glorioſfius ibi. Chriſtianus tanto magis quiſq; eſt, quãto magis Chriſti paiticeps eſt 132 Chrifti grauiores paſsiones fuere quam totius mundi peccata 78. b Chriſti perſequutionum nondum finis, ibidem. b Chriſti ſarcina leuis 94. Chriſti nauiĩcula dormiẽtis allegoria. 32. Chriſti ineffabilis charitas in Euchariſtia declaratur 43 b Chriſti mors victoria Chriſtianorum. 3. Chriſti reſurrectio, noftra eſt iuſtifica- tio. 4. Chriſti morti contriſtari debemus. 3. à b Chriſti diuinitas& humanitas probatur ibidem Chriſti membra quomodo eſſe poſſu- mus 53. b Non à Chriſto, ſed ab aliquo alio nuncu: pari, hæreticum eſt 354 b 1 ND ZE X. Chriſti paſsionibus communicare qui di- cantur 2. b Chriſti ſermo operatorius 45. Chriſti paſsionis myſterium ſumma om: nium credendorum 7. Chriſti auxilio omnia poſſumus 94. Chriſti corporis veritas aſtruitur. 43.à. b Chriſti corpus manet poſt conſecrationẽ, etiam extra vſum 44. Chriſti decreta mutarunt Apoſtoli 201. Chriſti proprium quid 213. b Chriſti ordinationem nõ violari cum al⸗ tera tantum ſpecierum ſumitur à laicis. 333. b Chriſii legẽ eſſe mille quingẽtis annis nec amplius duraturã quis docuerit. 220. b Chriſti oblatio duplex 50. à. b Chriſto commori non ſufficit, ſed cum eo reſurgere oportet 2. b Chriſtum caput& Chriſti corpus qui re- linquant 271. Chriſtum deſperaſſe ac damnatum eſſe quis docuerit. 220. b Chriſtum extra ſumptionem in Euchari- ſtia non adeſſe neque adorari debere re⸗ cte docuerit Lutherus. 214. Chriſtü nduimus duobus modis 132. Chriſtum quis ſoluat 308. b Chriſtus cur ſic dici voluerit 253. Chriſtus d chriſmate dictus ibidem Chriſtus Luthero impanatus 213. b Chriſtus quando ſequendus 208. Chriſtus cur mediator 1. Chriſtus quale fundamentum. 277. Chriſtus quare nates ſit 213.b Chriſtus ſecundũ legẽ debebat mori. 233. Chriſtus vt fuerit mortis reus ibid. b Chriſtus non minus ſub vna, quàm ſub vtraque ſpecie manet integer 51. Chriſtus mediator Dei& hominum 1. Chriſtus duplici modo ſeipſum obtulit. 59. 5.60. Chriſtus meretur in membris ſuis& quo- modo 79. Chriſtus non tantum redemptor, ſed& legiflator 123. Chrittus orare nos docuit 107. b Chriſtus quod proprium ei erat Sacerdo- tibus communicautt g6. Chriſtus in nobis operatur& nos in Chriſto 139. Chriſtus carnis ſuæ mundiſtimæ tactu, aquis vim purgatiuã ac regeneratiuam contulit 35. b Chriſtus vſque in finem ſeculi patitur in membris ſuis 78. b Chriſtus cur mortuus 347. b Chriſto nihil detrahitur ſi Papa vnus Pa- ſtor dicitur, oſtenditur à ſimili 348. Chriſtus legis finis 1. 55. b. 96. b Chriſtus Rex& Sacerdos 95. Chriſtus ſub ſpecie panis duobus diſcipu: lis in Emaus corpus& ſanguinẽ ſuum dedit poſt reſurrectionem 51. Chriſtus ſub qualibet ſpecie totus& inte ger 32.b Chriſtus Sacerdos ſecundum ordinem Melchiſedech,& quando eo ſacerdotio perfunctus ſit 56. Chriſtus ſacrificium Euchariſtiæ in vlti- ma cœna inſtituit 55. b Chriſtus venit quod imperfectũ erat per- ficere 84.b Chriſtus& Eccleſia duo ſunt in carne vna 78. b Chriſtus Sacerdos ſecundum ordinem Aaron cum Sacerdotio finem impoſ⸗ uit 55.b Chriſtus neque ſcrĩipſit, neq; ſcribere præ cepit, ſed prædicare 1I. Chriſtus qualis cauſa iuſtificationis no- ſtræ 1. b Chriſtus per Sacerdotem omnia facit in miniſteriis eccleſiaſticis 93. b Chriſtus in hũc mundum venit etiam, vt ſe nobis imitandum proponeret iʒr. Chriſtus quo precio nos emerit, de quo Paulus 1. corinth ait 160. Chriſtus quomodo à Paulo peccatũ no-⸗ minetur 1625 Chriſtus cur in mundum venit 164. b Chriſtus non ex ſapientibus Iudçorum Apoſtolos elegit, ſed ex turba 65. Chriſtus noſtri cauſa eſuriit 2. 5 Chriſtus quadrageſimam ieiunando ſaa crautt ibidem Chriſtus vt caput non deſtituit ſpon- ſam 29 à. b Chriſtus quomodo ſolus ſufficiat& quo⸗ modo non 119. b Chriſtus ſponſus& ſponſa quomodo. 47. b Chriſtus in miſſa quomodo dicitur immo lari 39. b. 8.63. P Chriſtus duplici modo oblatus 58. b Chriſtus inuifibiliter Sacramento ſalu: tem confert 53. b Chriſtus corpus ſuum quomodo nobis manducandum dederit 45⸗ Chriſtus non naſcendo ſed moriendo à morte nos redemit 2. b Chriſtus ſcopus ad quem omnia referun⸗ tur 9. Chriſtus dies& ſol dictus 119. Chriſtus offert per Eccleſiam& Eccleſia per Chriſtum 55. Chriſtus quibus modis eſt in Euchari- ſtia 47. Ciborum delectus quomodo obſeruan- dus 180. Ciborum delectus qualis nunc apud Chriſttanos,& qualis olim apud lu-⸗ dęos fuit 181. Cibus mortis& cibus vitæ quid ſit. 67. B. b Cicatrix peccati 77. Circunciſio ſpiritualis 33. b Circunciſio quale ſignum ibidem. b Ciuiles functiones non cum Eccleſiaſticis confundendæ 224. b Claues Eccleſiæ quid ſint 73. b Claues duæ 275 Clauis triplex ibidem Clauium poteſtas maior penes Epiſcos pum quam Sacerdotem 87⸗ Clementia Deiingens 70./ Cleri vitia hæretici libenter commemo-⸗ rant 247. Clerus non caruit vitiis etiam Pauli tem- poribus ibidem Clinicorum aſperſio efũcax 52. Coactio ad ponum ſalutis 177. Cœleſtes Prophetæ 326. Cœlibatum profeſsi ſi nuptias celebrent adulteris deteriores 294⸗ Cœlibatus lex in caſu ſolui poteſt. 294 b Cognatio ſpiritualis contrahitur in ba- ptiſmo 42- Cognitio Dei homines à brutis diſcernit. In proœmio confeſsionis Cola Blantuanus 367. P Collatio Lutheranorum& Zuingliano- rum 214.b Collectæ Eccleſiæ docent nos fidem& omnem fiduciam in ſolum Chriſtũ col⸗ locare 11I. b Colles ſublimes myſticè ſunt hæreſiar⸗ chæ 278. Colloquia de religione patribus impro: bata 247.b Colloquiorum fructus 367. b Colluctatio carnis& ſpiritus 117. Comitiorum auctoritas quàm concilio- rum maior eſſe non debet 53. Commanducare linguas ſuas qui dican- tur 26.b Communicare paſsionibus Chriſti quo- modo poſſumus 2. b Communio ſanctorum quæ 32. b Communio IA commo cungofrnuntd Cnclqutuol I n Desndg hin Conclla zolcopolumg 2 unodiamurinualä— Cancilanarome, 2 Concluccunenidocs, äian man Cancla⸗jiceum un Cancli eyalran In 4 ſam., Candlisceknin don te ndubiinm Cmndllnpentua b 9 In Concl mbiadeitacc Concl Pincpes nonjdla Concl lnpemmotes inteltue Chndlisucictc) n Conclisibcnptides Condl ar clebrentut Cöali quiopetepleuert Lut Concſageneqlie radnone conſäterunt Cmala grerali iprouincl diſeant Concilagenenlain cubiumre quiminpum 1 Concla m qubusposfntenane Cancllalegitimaqux nonſant (öila niora uonodo foie enencentur ucladii felot aggeres hen dxpvſt melſalenis cecetun de- i annenno CmruCtumaime pieſen Cöclinözutlaut Rrnnd Cmncliaentun dan in ſanbendum muli Tlictn. ropter deſerto 1 Ename celedeatum Anch Undentino Noximec ſdlänterhernr 4 nid A Tlitenfinn mwenn Condljoffequent doeanum 15 uminiiniſtnäun Aneecatondußſi nenare queat. an teprrſentat äiunai eüindemt Riter oNcondi de 3 3. 1uos penni dacldſe 6 Aantz Aeglcoponnn, N u miniynodi u5 Re f apu na ECin 3 uhan 3banlu and nn Win minn duonäoc us corpu ſ. Dls luum auone u donoco ig ducandum detent 117 us non nadcendo te nosrecemit uſcopusad Luen maninn ldeind 7 3 jg lct us cies K lol , lo, Offer Ecdbſen gag dper dckſen Tua Chnſtum 3 quübus modi d kuin. im celectus gunna üian e im deſectu aubmenu ſinnos,& qub in mub tult R. mofts& cbu ſir ui t «pecaati afio ſpinitnii 1 clio qualeſignun büänd functionesnonmkctyio ndende u4 Ecdeſiæ qudſſt pb duxæ nplex büe n poteſtas maiot es Jylo uam Sacerdoten tia Dei ngens 9 ti hæreuci libenter onnt 5 on aawiitvitisetam eulim 5 dice 15 5 ſo fäcn 4 rum Apemo etac A 1 ad bonum ſdluts 3 Proptte sum plofebsl(mpüs cltin eris detenofé rus lex in au ſlu pot io ſpintualu condabitl brubcllen o Dei nominesibuclen d0 Del an gmio confelols antuanus t her Lürgle — Lutheranofum 1 doceyt 1o3 fin leſſ e Eccleſ n oum Cit m fducam da lut brt ſublimes myſtiet ſunt kE 4 wn e dröoen idt religoonen e nicaft 7. Hoſſumus o0t 1 olanäorm Cuu Communio bonorũ in Eccleſia. ibidem. Communicandi vetus mos 51. b Communionis alterius ſpeciei vſus quan do inoleuerit 52. Communionis ratio 178. Gommunio Vtriuſque vel alrerius ſpeciei tiiginta ſex opinionibus pugnãtibus docetur 3 224. Communio vtrĩuſque ſpeciei cur defen⸗ datur ab hæreticis 263. Compati& commori Chriſto quid. 2. b Compunctio pœnitentibus neceſſaria,& quæ ſit eius vis 71 b Concilia an posſint errare 18 a. b Concilia legitima abſq; Rom. Pontificis ſententia celebrari nequeunt 19.5 Concilia cur inſtituta 18.a. b Concil. quatuor Gregorius& Chriſtiani oẽs tanqᷓ quatuor Euãgelia recipiũt 19. Concilia Epiſcoporum quomodo à Gra tiano dicantur inualida. 19. b Concilia nationalia ibidem. Concilia œcumenica octo,& quid in eis actum 18.4. b Concilia Epiſcoporum ſunt 19. b Concilia repræſentant vniuerſam Eccle- ſiam ibidem b A Conciliis definita non eſſe reuocanda in dubium 17. b In Concil. Imperatorũ& R egũ officiũ 1o. In Concil. an locũ habeãt laici docti 20. In Concil. Principes non iudicant zu b In Concil. Imperatores interfuerũt 21. In Conciliis iudices ibidem. b In Conciliis ſubſcriptiones 22. a b Concilia cur celebrentur 232. Cõcilia quãtoperè ſpreuerĩt Lutherus. z63 Concilia generalia ex traditione multa conſtituerunt 292.5b Concilia generalia d prouincialibus vt diſferant 249. Concilia generalia in dubium reuocare quãm impium 230. b. 231 Qoncilia in quibus posfint errare 232. Concilia legitima quæ non ſunt. ibidem. Cõcilia priora quomodo a poſterioribus emendentur ibidem. Conecilia dicta velut aggeres hæreſibus oppoſiti 325. Concilij Baſilienſis decretum de Eucha riſtiæ ſacramento 322. Conciliis Chriſtus maximè pręſens. 46. b Cõciliis nõ acquieſcunt hæretici 230. b Conciliis parendum non eis quid præ ſcribendum 345 b Conciliũ Triden. propter deſertores Ec- cleſiæ maximè celebratum 363. Goncilio Tridentino proximée celebrato quales interfuerint 20. b In Pridentino Concilio frequentia& ſtu dium Patrum 370. b Conciliorum definitioni ſtandum 231. Concilium an ſine peccatoribut ſit 271. Concil.legitimũ an errare queat. 232.247. Concilium Eccleſiam repræſentat 31s. Concilium Floren. 373. Concilium quorum ſit illegitimum. 2 1. Cõcionatores hæretici ad vulgi libidins, ſuas conciones accõmodant 235. b Qõcionari verbũ dei ad quos pertineat. gs Concordia quanta ante annos quadra. ginta 212. Concordia in Sacramento Euchariſtiæ ſpectanda 49. Concordiæ vis quanta 9.b. 25. b Concors Epiſcoporum in ſynodis ſenten. tia, Dei ſententia eſt. 313. Concupiſcentia carnis eſt pœna peccati originalis 35.b Cõcupiſcentia prohibita quomodo. 162. Concupiſcentia remanens poſt baptiſmũ non eſt peccatum ibidem. Concupiſcentia carnis quomodo in ba⸗ ptiſmo dimittatur 85 b 55. Non coneupiſces quõ intelligendũ 151. b INDEN. Concupiſcere& velle differunt 162 b Concupiſcere facere eſt 163,b Ex condigno merendi vitam æternam cauſæ octo 141. Confesſio& cõmunio in ſacram pasſio nis ſeptimanam cur ordinata a.b Confesſio ſoli Deo facta nõ ſufficit„z. Confesſio inſtiturionts diuinæ ibid. b Cõfesſio Auguſtana à quibus recepta. 224 Confesſio A uguſtana mutata à Philip. Melancthone 375 b Confesſiones variæ hæreticorum. ibid. Conftesſiones peſtiferæ 324. b Confesſioniſtæ hæretici 222. Confeſſor prudens eligendus 72. b Confirmatio Sacramentũ eſt 35.42. b Cõfirmatio rectè Sacramen. dicitur. 1bi. b Gonfirmatio pertinet ad baptiſini perfe- ctionem ibidem. b Confirmatio à Chriſto quando& quo: modo inſtituta 43. Confirmatio neceſſaria 42. Confirmatio perfectè tribuĩt Spiritum ſanctum ibidem. b. Confirmäationis miniſter Epiſcopus 43. antiquitas 4²2 b Confirmari Chriſto debemus, ſi cum 1llo regnare volumus 42.5 Conftiteri ſoli Deo non ſufficit 73. Confuſio aliquando bona 71. Cõiugalis copulatio latebras quęrit. 97. b Cõiugalis pudicitia, etiã donũ Dei eſt. 55. Contugibus caſtis Dei gratia præſto adeſt ibidem. Coniugiũ fuit inter Ioſeph& Mariã. 100. Coniugium inire quibus non liceat. 2984. Coniugatis quæ liceant 160. Cõſenſus apud hæreticos nullus. ibid. b Cõſenſus doctorũ de ſacriſcio Miſſe. 54. Conſcientia bona niſi aduigilemus, facil- limè ſuperbiam gignit 147. b Conſciẽtia pro ſpe à Paulo poſita 120. b Conſolatio noſtra Chriſtus 202. b Conſtãtini magni Imperat. pietas& mo-⸗ deſtia, eius reuerẽtia erga ſacerdotes.;2. Conſtantini Imperatoris verba de con- demnatione Arrianæ hæreſis 318. Continopolit. ſynodi quãdo& quot. 21. Conſtinus Imperator quàâm reuerenter ſenſerit de Epiſcopis 255 b Conſtantinus primus definitioni concili ſubſcripſit 22. Conſtãtinus primus Imperatorũ ſynodo ſubſcripſit ibidem. Conſtantio Imperatore nouem fuerunt ſides ſubſcriptæ 225.b Conſtituere ſuã iuſtitiam quid 130. b Conſuetudo obſeruanda 193.b Conſuerudo Eccleſiaſtica pro lege diuina habenda 296. b Conſuetudo Eccleſ.pro lege habẽda. 334. Contemptum ſui aut ſuorum Deus gra uis ſimẽ vlciſcitur 91. 2. b Contẽptus Eccleſiæ mortale peccatũ. 1988. Contentio eſt materia iracũdiæ 205. 214. b Contentioſo nunquam ſarivfit 342. Continẽtia ſiue caſtitas nominũ culuſque cõditionis fit, Dei donum eſt 95. Continentiæ votum Deo gratum 24. Continentis voluptas maior quam incon tinentis 95. b Continẽtia imposſibilis non eſt ⸗4 a. b Continentia an posſit ſeruari,& an ſit contra naturam 159 b Cõtineri nõ eſſe fati rẽ ſed Deĩ donũ.⸗4. b Cõtrarię virtutes, hoc eſt demones carmi nibus& præcãtationibus parent. 343. b Contra præceptum Dei aliquando ab Ec- 7 8 1— Copulari matrimonio quid ſit 100.8 Cornicum oOculos conßgere quid 313. Corp uts& ſfanguis Chrifti quomodo in M ſla offeratur 166.P Corpus Chrifti quomodo ſumendũ. 69. b Corpus Chriſti in Euchariſtia quomodo nobis datur 43.5 Corpus Chriſti duplex 82. Corpus Chriſti in Euchariſtia tribus modis 46.b Corpus Chriſti in Euchariſtia non ſigu⸗ ratiue ſed eſſentialiter 44. Corports Chriſti veritas& figura 5ß. Corporis Chriſti veritas poſt benedictio- nem etiam extra vſum manet 44- Corpus Chritti poſt reſurrectionem non eſt corporale 47⸗ Corpus noſtrum abluitur aqua in baptiſa mo, ſpiriru ſancto intus cooperate. 35 Corpus noſtrum eſt carcer,& hioſtis do- meſticus 190 b Corporis ratio quàm minima habenda Chriſtiano 191. Corporis Eccleſiæ Chriſti disſipatio. 330. Corpus Chriſti non poteſt ſanguine de- ſtitutum eſſe 338. Crapula multi pereunt 189.b Credẽdi ſimpiicitas nô intelligẽdi viuaci⸗ tas tutisſim os reddit homnines 332. Credere commune eſt& Chriſtianis& dæmonibus 136.5 Credere in ſanctos quõ dicamur 110. Credere quid& quò oporreat 1.b. 203 Credẽs in leſum Chriſtũ, eumq; cruciſixũ & reſuſcitatũ& Eccleſiã catholicã cun⸗ cta ad ſalutem neceſſaria credit 104 Chriſtiano credendũ, nõ diſputandũ. 49. b Credo, prima Chriſtianorum vox 1. Credo S. Eccleſiã cur dicatur,& non: cre⸗ do ſanctum Euangelium 158. b Credo in ſanctam Catholicam Eccleſiam rectè dici poſſe 110. Cruce ſignandi mos antiquus& Apoſto⸗ licus 6. Crucem cur geſtant Epiſcopi 8. b Crucem Chriſti euacuant, qui operibus Chriſtianorum derogant 142. Ad crucem quæ pertinent hæreticorum oculi ferre non poſſunt 9. 5 Per crucẽ in cœlũ aſcẽdere debemus 2988. Crucem Chriſti vt adoremus 257. Crucis ſignũ cur nobis imprimamus. 2898. Crucis& mortis Chriſti beneficium præ cæteris inſigne 2 b Crucis ſigno ſurgentes& cubitum euntes cur Chiiſtiani ſe munire debeãt 6. a. b Crucis Chriſti efficatia maxima, eać in omnibus actionibus adhibenda. ibid. Crucis ſignum tribus digitis fieri debet, & cur 7. Crucis ſigno omnia Chriſti beneficia ex: primuntur ibid. Crucis ſimulachrũ grauibus de cauſis ab Eccleſia erectum 6 b Crucis ſignũ cur in baptiſmo fiat. 6. b. 41. Crucis vſus in ommibus ſacramentis ma⸗ ximus 6.3. B Crucis vexillo mors victa ibibem. Crucifixi imago morituris cur oſtenda: tur 8. Crux facinoroſis præfertur ibid. Crux Archiepiſcopo cur præfertur 3. b Crux Chriſti& Sacramentum& exem- plum S 131. b Crux cur in ſupplicationibus præfera- tur 7. b Crux via ad gloriam — 1 I id deſig Cruces quatuor in Miſſa quid deſig- cleſia ventum eſt sib nent Ial- Contritio quid, quomodo fieri debeat, Crux cur fronti imprimatur. eiusq; præceptum 71. a. b Cufuſdam Lutheriſtæ execranda in Deũ Controuerſia cum hæreticis nõ eſt de ſeri blaſphemia 337 b ptura, ſed de intellectu. 108 b Culpæ culpis feriuntu 357. : 75 12 17. m abſoluftur, in procœ⸗ Controuerſiis theologicis facilè dirimen. Cultus Dei quibus abſolu urain Pre E dis cooperantia 337. mio 31 P 170. be Zend —— ööe— —————ᷓ—— — Cultu externo quomodo homo Deum colere debet 185. b Cultus præcipuus quem Deus requirit,& qui ei vel imprimts debetur 109. Cultus Dei ſine verbo Dei ibidem. Cultus triplex 109. Cultus diuinus ſanctis non tribuitur. 109. Cum frangitur hoitia quid hac re deſig. natur 339. Cũ Vergerius Papatũ vniuerſum è medio ſublatũ cupit, quid ſibi velit 326, b Cur infantes ab Euchariſtiæ communio-⸗ ne arcentur 3 21. b Cur pleriſq; interim religio conſtituta ra⸗ ta viſa ſit 326. Cynoſuræ ad Dei verbum venuſta com- paratio 330. Cyprianus errauit& tamẽ martyr 276. Cyprianus quando mortuus 252. Cypr.locus excuſſus de virginib. lapſis 78 Cyrilli commendatio 131. FEÆmon àä ſcientia dictus I4. z0t. b Dęmoniaci hęretici cur ſic dicti.20. b Pæmones aliter credunt, aliter homi- nes 136.5 Dęmones credunt, ſed non ſaluantur. 128. Da quod iubes,& iube quod vis 66. Damnatur nemo niſi merito mal; volun: tatis 137. Damnanda hæreticorum perſuaſio 335. Damnadis in extremo iudicio nõ obiicie⸗ tur, quod nõ crediderunt, ſed quod pie⸗ tatls Opera non exercuerunt 122. Daniélis& ſociorũ eius abſtinentia. 18. b Daniẽlis locus de iugi ſacrificio per Anti⸗ chriſtum abolendo 56. Dauid etiã mortuus ſuis profuiĩt 33. Dauid rex ter vnctus,& quid deſignet. Se. Dauid commifſo adulterio non amiſit fi: dem 122. b.& ſeq. Dauid tertius& eius errores 220. b Dauidis peccatum cur trãſlatum legatur, cur tam grauiter ſit punitum 76. b De alba linea cuius verus vſus eſt ſacerdo⸗ tibus in templis maxime contentiones inter Lutheriſtas 326. Debita noſtra cur dimitti nobis peta⸗ mus 117. b Debita noſtra peccata intelliguntur. ibid: Debitum vxori aut marito reddere quid fit 98. b Decreta Conciliorũ non ſunt in dubium vocanda 17. b De decretis maiorũ nõ iudicandum 53 Decretorum liber à quo ſcriptus 53. Defunctorum memoria cur fiat in Miſ- ſa 68. b Defunctorum merita nobis adiumento ſunt 79.107. b De Deo loqui, quomodo intelligẽdõ. 320. Dei Prophetæ 313. b Dei cognitio principiũ veræ ſciẽtiæ 320. b Dei gloriam non quærit Lutherus 2¹z. PDei regnum in quo conſiſiat. 212. Dei cognitio omnium virtutum caput:in Proæmio confeſſ. Dei ſingulare beneſicium in Euchariſtia erga homines 63. b Dei diſciplina nunquam à lege Eceleſiæ disſidet 158. Deificatio quid 132. b Peo nos iuuãte nihil eſſe quod nobis ad- uerſari posſit 341. Deo per charitatem inhæremus& ipſe no bis 128. b Peũ ex toto corde quõ diligimus So. b De procesſione ſancti ſpiritus Orientaliũ ab Occidẽtalibus fidei diuerſitas. 34 b Deprauatio ſcripturarum per M. Luthe rum 317. b De ſacramẽtis ab Eccleſia receptis diſpu- tare non eſt literarũ imperiti 332. Deus eſt ſpiritus 129.b Deus laudatur& honoratur in ſanctis. 102 1 N D E X. Deus non præcepit imposſibilia 124. Deus quomodo nobiſcum vſq; ad cõſum mationem ſeculi 1⁰3. Deus quomodo operetur in nobis 126. b Deus nuſi deſeratur deſerit nullum 127. Deus ſi nos deſerit, it culpa noſtra ibid. Deus quomodo in fidelibus habitet 128. b Deus vbique& quomodo 129. Deus vult& poreſt omnia 107. b Deus quomodo clemens& bonus ibid. Deus eſt forma animæ ratione præditę,& quomedo imprimatur 153. b Deus in nomine ſicut Rex in imagine ho norari debet ibidem b Deus conſiderat nõ quid, ſed propter quid ſaciamus 154. Deus nõ patitur ſibi quicꝗᷓ anteponi:ʒᷣa. b Deus tanquam pater audiendus: Eccleſia tanquam mater 158. Deus non locum ſed mentẽ requãrit quo- modo intelligendum 170. Deũ vbiq; eſſe quomodo intelligendũ.12». Deus& ſi ſit vbiqʒ, non tamen æqualtter vbique operatur 173 a. b Deus ſua beneficia per miniſtros nobis porrigit 33. b Deus quomodo eſt in rebus creatis 129. Deus paratus ſuſcipere relapſos 366. Deus ex meretricibus virgines facit. ibid. Deus non eſt mali operator 128. Deus non agnoſcitur, vbi nullũ eſt ſacriti. cium vel facerdotium 213. Deus in quibus habitet 218. Diaboli quid proprium 213. b Diaboli vox qualis ibidem. b Diaboli& hæreticorũ in citandis ſcriptu ris eadem vis& par auctoritas 315. b Diabolum qui adorent 220. b Diabolus docuit Luth. argumẽta quibus Miſfſam euerteret 113. Diabolus Lurhera. doctrinę ipſo Luthero confitente auctor ibidem. Diabolus quantopereè nitatur e cordibus nominum beneficiorũ Dei memoriam abolere 299. Diabolus qua re maximè offendatur. 310. Diabolus quibus gradibus nunc orbem ſeducere conctur 1bid. Diabolus excogitator& inuentor hære- ſum 318. b Diabolus etiam ſcripturam prætendit ten tans 50. b Diabolus vel ſolo auditu S. ſcripturæ etiã non intellectæ velut incantatur 65. Diabolus nihil aduerſus nos poteſt, niſi Deo permittente 118. Diabolus poſt baptiſini vehemẽtius quã anteã oppugnat 42.53.85»b. 91. Diabolus ex ordine Cherubin deturba⸗ tus 201. b Diabolus maximè hærericos incitat con: tra Eccleſiæ caput,& cur 19. b. 31 Diaconi qui ſint quodqʒ eorũ oſficiũ 8.b Diaconi Sacerdotibus Sacramenta nom porrigant 62. P Dies certi cur ab Eceleſia ad ſeruiendum Deo inſtituti 2.5.b. 190. Dies feſti rectè obſeruantur 298. Dierum diſcrimen nullum nouit Eccleſia quomodo 6. Difficultas quæ eſt in Paulinis Epiſtolis quomodo tolli posſit 138. Differentia inter deos alienos& ſculpti- le 154. b Dignitas Epiſcoporum æqualis, poteſtas verò inæqualis 87. Dn alieni qui ſint 154. b Dñ alieni extranei errores ſunt ibid. Dilectio proximi quid requirat 153. b Dilectiõis genus aliquod in hac vita præ: ſtari nequit 15o. In diſciplina quid primũ Chriſtianis pro⸗ poſitum eſſe debeat 365. Diſciplina Eccleſiaſtica& ciuilis ſimul col lapſa 2392 Diſcretio ſpirituum max imæ diffculta- t18 201. Diſpenſatio indulgentiarum ad quẽ per- tineat 79. Diſpuratio de Sacramento Euchariſtiæ fugienda 44 b Diſputationum pernicies 200 Diſiinctio ordinum in Eccleſia maxime neceſſaria 37.b Diſtinctionum commoditas 167. Disſimilitudo cauſa diſplicentiæ 70. Diuini qui dicti 114. Diuortum inter coniuges non permitti- tur 52. b Doctores falſi à quibus declarandi 228. Doctrina que catholica, que hereric. 229. b Doctrina in Sacerdotibus non vita ſpe- ctanda 31. P. 32 Doctrina prædicatorum recipienda, non mala vitia imitanda ibidem Doctiinæ Eccleſiæ de honis operibus. 13 8. b. 139. Doctrinã ſanã hæretici nõ ſuſtinent z. Doctrinæ conſeruandæ ratio 38. Doctrina Luthe. d ſuis diſcip. credita præ: ſſãtior& verior ea, qu; D. Pauli eſt. 329. Domeſticorum ratio habẽda, quiq; eo no⸗ mine intelligantur 15 7.b Domi non tam benè oratur quàm in Ec⸗ cleſia 66.170.HP Domimca prima& ſecunda Aduentus cu ius nos admoneant 2. Dominica in albis vnde dicta 42. Dominicales proceſsiões quid deſignãt. 4 Dominicæ diei beneficia ibidem Dominicanis poſt Auguſtiniẽſes mandatũ munus prędicãdarũ indulgentiaruũ. 212. b Dominico die Miſſam audire debent ſe⸗ culares 67.. 157.P Dominico die nõ ieiunãdum. 178. h. 18 0. b Doininicus dies vnde dictus& in quem finem inſtitutus 4.156⸗ Dona virtutum& Dei ſunt,& noſtra ſunt 139. b Donatiſiæ ſeipſos occidebant 219. Donum Dert eſt quicquid à nobis recte ge ritur 55. Dubia fidei ad quem referenda 20.87. Dubitatio veterum de quibuſdam ſcriptu ræ libris vtilis fuit poſteris 260.b Duæ cauſæ quare hæretici veteres ritus Eccleſiæ immutare cupiant 246. Duæ rationes, quare nõ veniunt intẽden⸗ dæ quęſtiones cum hæreticis 317. Dulia ſanctis debetur 69.103 Duo maxime fidelib. inculcat Eccſeſia 4. Duodecim Apoſroli tantum cum Chriſto diſcubuerunt in cœna 51. E Brietas diaboli opus 96. b Eccleſia vide à capite iz. fo.⸗. vſque ad caput 32. Eccleſiam contemnendam eſſe docent hæ retici 263. Eccleſia catholica& cognoſcit& igno: ſcit. 226.b Eccleſiã Catholici quã dicat Brẽtius. 267. b Eccleſia Deo excitante ſuos ſemper habet propugnatores 263. b Eccleſiam nen ex electis tantum, ſed vocæ tis conſtare 273· Eccleſiæ ſalus ex vnĩus ſacerdotis ſummĩ dignitate 35 5 Eccleſiæ deſertorum ingenium 358 b Nihil facilius ꝗᷓ diſcedere ab Eccleſ catho⸗ lica, redire autẽ difũcillimum eſt. 356. P Eccleſia catholica 363,b Eccleſiæ militãtis onus& officium 364. b In Eccleſia mali tolerandi 365. b Contra ſceleratos in Eccleſia conſilium Auguſtini ibidem Eccleſiæ Romanæ piæeminentia& ordo Patriarcharum 374- Eccleſiam ſuam Chriſtus deſtitutã voluit omni ſua præſentia 373. 1 Eccleſia uidet Lcdeſun — cqalkgilaho 141p tſmul ſar 7 qleſanum 6 Eabl Eccefſatotsjno ein 111 mölonem feber pe Chiſti 3 Ecdeſi fetusch cenencz aulteldn f qefa uun efEaange Fallittans wman Refacl din Cane b 4 Kceiarulum deum oicmn miuelt 1 Ecceſs miquiot Guim Rout- etanentc iptud Ecdelatrumphans cmulsit KdaCahdabbi Cuheclad Ejeabiein terbetmagolc lore Rcdeeiatabetpoteſatem cogen tico⸗ Rcdeſa Occdentals& Septent rticalpgupengt lanr: Eaceſapusgarulaur ceefg quam cellisquinungui cedd Inkcceſacocendi nto qus Fcceſætracitlones expecidorten num adſälttm Kdelee notæ trezex Auuſtno Rckie tauus Daſilo fert cun tKteleiptus G munmet Ei onnoqumefäcax Ecfärucodsge- Alone„, Aceram anta mandatä! nutä muneget uattulhusa Pnd 1= lül engns at Chifä nadi lüirtarnm lunt allen nn düekr dndeciaea deemriua lmina un müteenaſn d tuerunt pole 4 ppient quoch mi nllc nomen n e woengn nomen cur ſ Reng wſunt g. , dolitich lgltatun cl8 Sae,. Ron. 8 enlus ante — d anſe Irs. d Kntdrniu mal,gi des nüabſtinen. 4. ken moer ach 1 dlan Wllcs noginum 3 L atio au wnää Ration, ä donam a elkeu kaüinu derlonum niltudoc uguic T um mereeigann d ofesfalä iauldu unaln 8 nda —— wnmain M Aula dhla 9 1 lädrna 1 cers Augenen atrzummſat un Prricatpnn la vt mnlandh Wahu ina E ſe li ih b edcdthruneä malanitenranzinn 5 lutemäma Alna Lut delusc.R dor&veriot ag 4 d4 8 eteomm atlotzith u 1 demntell'gumnu gulgenm non tam deneaan ſa ſmapimaimalenn n lanct comug nos cmonet nicamm albäs mäih„ Intcales proceliit güei 5 lnicx cleibencia dim nacan'spoſtäuxutnäienndi nus pidicäcnintuetin mico cie Milam ucle eim ares ebh anlco die no eunictm ä lnicus cits met dituanam em inſittutus 66 vintutum& Ddeiſin win t 9 tiſte ſeiplos ocditdn a um Det cſt quiczucimtütg T 5 1fdei ad quem ſcfentt u atio veterum ct iltmirf lübr vtilisſuit polit w auſc quare Mfend eb leſæ immurafe aqfa ationes qurend ſnuntlh aorſnones cum lættl ſanctis debetut 4 naximeftelb nallats 3 ccim Apoſtoliantum amde ubaruntinem w 1. diai k, nietas dadolicpls 3 cdeka ride 4chie häbyſſ zut 31. 9 Ham canennertick 7 R aldb cadi cld a ccholead cgrul ae uidiatiii ſi Catalä qidian 1 (emoeti ſa Deo exctanle uuslen gruots b non atk un conſtalt tuöle jus ſäce ſaæ ſalus ea mi ture zte he npeni 2„, errotum Vge n 13 Ike mais 3 ſacläusclne 5 dilt utidſſulid mecineal tholics 3 i9 W6 aahraid— 5 11 leſa mall uine 75 cleanuzult 9 a lel⸗ gultin Rom um, 48 Chritul r nuna 1 Suniſ nalc läben„ ſam ua mſuf Eccleſia columna& ſirmamentum veri. tatis 321 Eccleſia corpus Chriſti myſticũ ab hære: ticis in multas partes diſſectum 323. Eccleſia regitur ſpititu veritatis 335. Eeccleſia non mutat inſtitutionem Chriſti in ſacramentorũ vſu, ſed ordini tantum & modo expeditiori, p æſtãtioriq; pro uidet 338.b Eccleſiam vt ſimul videamus& creda- mus 272. Eccleſia eſt ad Epiſcopos alligata 30z. Eccleſia eſt viſib Iis 272. Eccleſia non ſolum conſtat electis 273.302. Eccleſia non deſerenda proprer malos Prælatos 255. Eccleſia num ex humana electione& ſuc cesſione conſtat 302. b Eccleſia quid& cur Catholica dicta 300. Eccleſia Ro. in dubiis tidei cõſulenda.:42. Eccleſia tota, non eius mẽbra ſingula pro: misſionem habet perpetuæ præſentiæ Chriſti 246. Eccleſia v bi ſit 241. Eccleſia vetus qua praxiĩ vſa fuerit in de. cernenda cauſa religionis 273. Eccleña viuum eſt Euangellium 290. b Eccleſ.vt bonos ac malos contineat 273. Eccleſia cur dicta Catholica 197. Eccleſia nullum dierum diſerimen nouit vniuerſa 180. Eccleſia antiquior quàm Noui& Veteris teſt amenti ſcriptura 11.19 8. b Eccleſia triumphans qualis ſit 171. Eccleſ. Cathedralis à Cathedra dicta r. Eccleſia hic in tetris eſt imago ſempiternę gloriæ 171. Eccleſia habet poteſtatem cogendi hære- ticos 177. b Eccleſia Occidentalis& Septentrionalis ſacrificia lingua peragit Latna 65 b Eccleſia plus gratulatur de reſipiſcẽtibus/ quàm de iliis qui nunquã ceciderũt. 177. In Eccleſia docendi ratio quæ 137. b Eccleſiæ traditiones expeditiorem reddũt viam ad ſalutem 194. b Eccleſiæ notæ tres ex Auguſtino. 197. b Eccleſiæ ſtatus à Baſilio vere qualis nunc eſt deſcriptus 191. Eccleſiæ deſertores moderni quid impri. mis timeant 363. b Eccleſiæ oratio quàm efficax 170. Eccleſiæ auctoritas pro ratione temporũ, aliqua eriam contra mandatũ Dei mu- tauit& mutare poteſt 5r. b Eccleſiæ doctrina de præceptis decalogi. 153a b Eccleſ.cõtemptus ad Chriſtũ redũdat ißs. Eccleſiæ bona non ſunt alienanda 7 Eccleſiæ cur,& vnde dictæ 35 Eccleſiæ præcipua lumina fuerunt olim monachi 166. Eceleſiæ merita ſupplent quod miniſtro deeſt 169. Eccleſiæ vetus mos in ſolis ordinibus ad⸗ huc ſeruatur 176. Eccleſcęremoniæ nõ cõtemnendæ 26. b Eccleſiæ an ſcriptura& ſacramentum ad. miniſtratio veræ ſunt notæ 303. Eccleſiæ Catholicæ nomen cur ſibi hære tici arrogent 290. b Eccleſiæ encomium 243. Eccleſiæ etimologia 301. b Eccleſiæ miniſtri ſunt& politici& eccle. ſiaſtici Magiſtratus 249. b Eccleſiæ pax& conſenſus ante Luthera- niſmum 235. Eccleſ Præpoſitis Brẽtius maledicit. 224. b Eccleſiæ primitiuæ abſtinentia 296. Eccleſiæ rectè nos fidere& de ea gloria ri 281.a b Eccleſia non poteſt eſſe vna niſi habuerit paſtorem vnum 348 Eccleſ Ro fides ſemper catholica fuĩt. 32. Eccleſiæ Romanæ laus 241. b TN DP EN. Eccleſ.Ro.quid tribuatur a Caluino. 242. Eccleſiæ ſimpliciter credendum z0 b Eccleſiæ ſtatum deplorat Baſilius 247.b Eccleſiæ ſtatus olim ꝗᷓ nunc deterior.ibid. Eccleſiæ præce pta 224. b. 234. Eccleſiæ Catholicæ auctoritas 332. Eccleſiæ veritas de ſacramento Euchari⸗ ſtiæ 338. Eccleſiæ typus Iacob 234· b Eccleſiam tanquã matrem deſerentes non poſſunt habere Deum patrem 158. Eccleſiarũ Orientalium& Occidentalium altercatio de feſto Paſchatis 175 b Eccleſiaſtica conſuetudo ſeruanda 296 b Eccleſiaſticæ ſanctiones non cõfundendæ cum ciuilibus 224 b Eccleſiaſticas cauſas Athanaſius non per- mittit Principibus 258. Eccleſiaſtici canones non ſine peccato con temnuntur 26 6. b Effrenata noſtri temporis hæreticorũ au dacia arrogantia,& ſui obliuio 313. b Effuſus Chriſti ſanguis nõ eſt alicubi ex: tra corpus eius 339. Ei qui quod probare contendit, obtinere cupit quid neceſſarium 34 2. Electio alia Dei, alla hominum 302. b Eleemoſyna neceſſaria ad orationem 172. Eleemoiy na quæ fit ex rapina vel bonis pauperum Deo ingrata 161. Eleemoſyna eſt vita ieiunij 172. Eleemoſynæ temporariam vitam auer- tunt 70. a. b Eleemoſynarum vis 172. Elementum& verbum cur in Sacramen- tis concurrant 34. b Elementa in Sacramẽtis materiæ vini ob- tinent, formæ autem verbum Dei ibi. Eleuationẽ in deſpectũ ſacramẽtariorum Lucherus aliquamdiu retinuit 349. b Eleuatio Euchariſtiæ 65. Eleuatio ſacrificiorum in veteri lege. ibid. Eleuatio ſacrifici ſignũ certisſimũ. 344. b Elizei cadauer prophetauit 114. Elizeus facta Cieſi abſens cognouit ibid. Enceniorum feſtum à Machabæis inſtitun tum 19 2. b Epheſinum Concilium ante mille annos inſtitutum 333. Ephrem commendatio 71. b Epiphani laus 2⁰1 b Epiſcopalis benedictio quid ſibi velit. 8 b. 20 b 1 Epiſcopi aliter quàm Presbyteri ſubſcri⸗ bunt in ſynodis 256. Epiſcopi d quibus iudicandi 226. b Epiſcopi etiam mali eligũtur à Deo 302. b Epiſcopi Eccleſiæ oculi. 20 b Epiſcopatum olim qui deſiderabant mar. tyrem fieri deſiderabant 88. Epiſcopi in œcumenico Concilio congie gati totam repræſentant eccleſſam. 244. Epiſcopi Principum implorant auxiſium contra hæreticos 238. Epiſcopi quàm neceſſarij Eccleſie 30z. b Epiſcopi qua ratione creentur apud Po⸗ lonos. 249. Epiſcopi quomodo in Coneiliis ſubſcri bant 256. Epiſcopi ſunt ſeruĩ& domini. 26.225. b Epiſcopi vt ſint honorati a Conſtantino. 255 b Epiſcopi cur propendentem de collo cru. cem geſtent 8. b Epiſcopi Poloniæ Conciliis& Conſtan- tienſi& Baſilienſi interfuerunt 52. Epiſcopi ſunt oculi Eccleſiæ 20 b Epiſcopi vnde dicti, à quo cõſtituti, eorum munus 88. Epiſcopi Patrum locum in Eccleſia te nent 18 b Epiſcopi inſtitutio penes Romanum Pon tificem 98. b Epiſcopi primò in ſuas diœceſes intrantes cur obuios ſigno crucis ſalutent 6. b.⸗ Epiſcopi offcĩa Epiſcopi cõtem ptus hæreſim generat Epiſcopi ſunt ĩudices fidei 19, 2 Epiſcopi iudicant de Principibus inc Ecclefiaſticis 25. Epiſcopi, Afchiepiſcopi, Pontifces& Sa- 1 auſis wrdotes in quo differant 87 Phitsodes honor& obedientia debetur. 28. Epiſcopis ſolis permiſſum eſt conſirmare. 43 Epiſcopis quãtus habendus honor 227. Epiſcoporum legitima ſuccesſio vbi ſit, ibĩ eſſe Apoſtolicam ſedem 28.5 Epiſcoporum& Sacerdotũ corrupti mo-⸗ res nos ab eis ſeparare non debent. 99 b. 207. Epiſcoporum iuriſdictio ſecundum prote: ſtantes 88. b Epiſcoporum ordo& ſeries in Eccleſia Catholica 23. 5 Epiſcoporum maior dignitas quàm Sa-⸗ cerdorum 356. b Epiſcopatum deſiderare olim erat velle fieri martyrem 88. b Epiſcoporum in Polonia vigilantia 212. Epiſcoporum quanta ſeruitus 225.b Epiſcopos Aureltanus Imperator iudica⸗ re noluit 258. b Epiſcopũ deſerens, E ccleſiã deſerit 89, b Epiſcopus qualis eſſe debeat 88. Epiſcopus ſi erret, quid faciendum 99 b Epiſcopus eſt paſtor 8. b. 22 Epiſcopus cur maiorem ſoluendi poteſta- tem habeat, quam aln ſacerdotes 97. Epiſcopus ſit vnius vxoris vir quomodo intelligendum 101. Epiſcopus non eſt nomen ordinis, ſed ho⸗ norls 87. Eraſmtteſtimonia de hæreticis noſtri tem poris 23498. b Eraſmi. Roter. de Nouatoribus audicium. 365. b Eraſmus Vitellius Epiſ Plocenſis. 190. b Eraſmus Roterodamus de vita& doctri- na Lutheranorum 35. b. 103. 135. Error errorem parit 95. B Error de vnica Chriſti operatione dam- natus 21. Error vnius aut alterius non præiudicat Eccleſiæ 13 Error principij tandem longe d recto ab- ducit 13. Error vnius ex Patribus in interpretatio: ne ſctiprurarum eliquis non piæiudi⸗ cat 13. Error vnus plures ſecum trahit 212,5 Errore permiſſo, errores non tolli 323. b Errores Lutheranorum 197. b Errores circa ſacfamentum Euchariſtiæ damnantur 44 a. b& ſequent. Erroris mater acceptio perſonarum z1. Errorum cauſæ 13. Eſaiæ locus exponitur 262. b Eſau typus Iudæorum 234. b Eſſe ſempiternũ, Dei eſt proprium 133 b Eſt pro ſignificat exponi in verbis Chri⸗: ſti nequit 46.b. Eſt ſæpè olitor valde opportuna loquu- tus 332. 5b Eihnicum eſſe quid ſit 106. b Euangelia quatuor noua 220,b Euangelici 212 Euangelici cur Lutherani dicti 213,b Euangelici noſtri de ſuis flagitiis glorian⸗ tur 248 b Euangelici noſtri quam ſint fiagitiis coo⸗ hertt. 249. Euangelici ſunt polygami 103. Euangelici concionatotes ſuos quomodo tractent. 356. Euangelici qua intentione Euangelium prædicent 55 b Euangelici ordinẽ Eccleſ. turbant 191. b Euangelici ex templis faciunt horrea. 1r. Euange- Euangelici miniſtros ſuos ſubinde mu⸗ tant 149⸗ Euangelici ſomnia ſua typis mandant.;ʒz. Euangel. aliter interdum ſeribunt quàm credunt ibid. Euangelicorum nomen qui primi arri- puerint 354 b Euangelicorum miniſtri quales 87 Euangeln noui fructus 135.173.b Sub nouo Euangelio deteriores homines facti 365. b Euangelij vox traditionis non ſcriptura- rum 11. Euangeln ſumma quæ ſit 271. b Euangelij verbum& ſcriptura Euangeli⸗ ca vti differant 269. Euangelio ſcripto quot annis caruerit Ec⸗ cleſia primitiua 176. b Euangelum omnia ad ſalutem necefſaria quomodo contineat 193. Euangelium ante ſcripturã omnẽ eſſe. 268. Euangelium an ad ſalutem ſufficiat 193. Euangelium præcipit vt Eccleſiam audia: mus 193. b Euangelium quid ſignificet 203. Euangelium quando audiendum 1. Euangelium non tantum annunciat re⸗ misſionem peccatorum, ſed& manda- torum obſeruationem 123.2. b Euangelium an extra Eccleſiam eſſe poſ. fit 283. Euangeliũ à quo& de quo datum ꝛu72. Euangelium Lutheri à paucis receptum. 215. b Euangelium Lutheri vnde profectum. 283. Euangelium qutntũ quodnam ſit,& quos afferat fructus³ 214. Euangelium ſuum diabolus per Lutherũ orſäs per Suencfeldium abſoluit 220. Euangelium viuum eſt Eccleſia 280. b 1 ND E xX. Euchariſtiæ effectus qui 67. 3. b Euchariſtiæ ſacramenti efficatia 333. b Euchariſtiæ ſumptio quomodo remittat peccata ibidem. Euchariſtiam participantes quomodo affe ctos eſſe deceat 67 b Euchariſtiam dari ægrotis vetuit Calui- nus 214. b Euchariſtiam extra ſumptionem non eſſe adorandam, an rectè docuerit Luthe- rus 214. Euchariſtiam profanis manibus attrecta: ri fecit Corolſtadius 213. b Euchariſtiam verum eſſe corpus Chriſti primus negauit hoc tempore Corol- ſtadius 214. Eutichetæ ſiue Pſaliani hæretici 178. Eudaxia noua ludith 19. Eudoxij Epiſcopi de Patrum auctoritate vera ſententia 280. Eugenius quartus nõ fuit hæreticus. 245. b Excõmunicatio quid ſit in Eccleſia 3z. b Excommunicati qui& cur ibid. b Excommunicati ab Eccleſia præciſi ibid. Excuculatorum tyrannis 320. b Ex diuints officiis vernacula lingua de- cantatis, plus diminutũ pietatis quàm acceſſum 343.b Exomologeſis quid 71. Exorciſmus quid& cur ab eccleſia baptiſ mo adhibetur 41. Exorciſtæ qui,& quo officio fungantur. 31.à b Exorciſtæ quæſtuarij nihil ſuo nomine peragunt, ſed Chriſti ibidem Expreſſum Dei verbum quid. 321. Expreſſum Dei verbum eſſe poteſt:& ex: preſſum diapoli verbũ ſub diuerſo ſen⸗ ſu 330. Expreſſum Dei verbum penes hæreticos Fidei arcana non ſtatim omnibus pro- denda 56. b Fidei cauſæ maiores vbĩ& qualiter tra- ctandæ 19. b. 87. Fidei& ſpei comparatio 107. b Fide per charitatem operante, reparatur in nobis imago 130. Fideles defuncti ad corpus Eccleſiæ perti- nent 32. b Fideles bonorum operum cõmunionem habent 32. 5b Fideles omnes olim ſancti vocati ibid. b Fidem ſine operibus ſufficere ad ſalutem, falſo aſſerunt hæretici 316. P Fidere quomodo debeamus bonis operi- bus 140. a. b Fides fundamentum& initium Chriſtia- næ religionis 1. Fides quæ hominibus neceſſaria 1.b Fides Ecclefiæ omnia ad ſalutem neceſſa⸗ ria includit 10.à. b Fides ſaluatoris ante lapſum minimè ne: ceſſatia 1. b Fides Catholica non Polona, Lituana, vel Germana 203. b Fides Romana eſt Catholica fides 30. b Fides ſimplex magis ſaluat quàm anxia diſputatio& arrogans ſcientia 65. Fides Eccleſiæ non deſerẽda propter præ⸗ fides vitæ minus inculpatæ 31. Fides omnibus fidelibus primo datur vir⸗ tute Eccleſiæ 35. Fides aliena quomodo adulto proſit vel non 38. b Fides aliena quomodo paruulis infanti: bus baptizandis ſufficiat ibid.b Fides Petri nunquam defecit, neque defi⸗ ciet 31. à. b Fides non ſufficit ad vitam æternam 35. Fides cum ad omnes pertineat, num præ- Euangelium Catholicis& hæreticis com eſſe non poteſt ibid.b terea etiam iudicium de fide ad omnes mune 40. Expreſſum Dei verbum, quomodo ver? peertinet. Vide caput. 24 per totum Euangelium hæreticorum quale 328. axgnoſcatur. ibidem. b Fides iuſtificans quę ſit Paulo 128. b Euchariſtia data aliquãdo infantibus 2ο. Externa opera, ſigna ſunt interioris cul- Fides eſt in voluntate 121. b Euchariſtia quãtas inter Tigurinos& tus 187. Fides quolibet peccato mortali non amit⸗ fesſioniſtas habeat contentiones. 268. b Extra Eccleſiam qui ſint 33. titur 122. Euchariſtia charitatis eſt Sacramentum, Extra Eccleſiam non eſt ſalus 346: b Fides& ſpes ineſſe poſſunt illis etiam, quĩ & vires reſumentium 44.b. 53. b Extremæ vnctionis conſideratio 80. non ſunt in gratia 129. Euchariſtia ſymbolum vnitatis 44. Fides vna 25. b Euchariſtia non eſt in vſu tantum 44. Acere pro offerre vſurpatur 55. Fides nouæ 367. Euchariſtia cibus eſt ibid. quale corpus in Facinoroſi& hęretici extra Eccleſiam Fides prodeſſe nequit, niſi iungatur illi Euchariſtia 43. b ſepeliendi 174 b ſpes& charitas 129.A. b Euchariſtia quomodo rem ſacram in ſe Falſi Prophetæ 313 b Fides de Chriſto mediatore antiquisſi: contineat& quomodo alia ſacramen: Fas non eſt his qui ſemel Chriſto ſe deuo- ma 1.b ta 43. b uerunt, vt cuiquam deinceps ſui corpo- Fides poteſt eſſe ſine charitate, ſed non Euchariſtia Sacramentum Sacramento ris poteſtatem faciant z41. prodeſt. 122.5 rum 53 b Felix neque fuit Pontifex neque hæreti⸗ Fides mediatoris quandiu fuĩt tam diu Euchariſtia quid ſit ibidem cus 144. etiam fuit Eccleſia Il. Euchariſtia ſi ſolo cordis interiori motu Feria quarta& ſexta eur ieiuniis dicata. 4. Fides Catholica in Polonia cur integra ſumatur, ſatis eſſe docent quidam 214. Feriæ quiniæ in hebdomada ſancta my⸗ diu permanſerit 212. Euchariſtiæ Sacramentum panis& vini ſteria 2. b Fides Catholica quæ 242. ſubſtantiam continere docuit Luthe- Feriæ ſexte abſtinentia à carnibus 558. Fides modis duobus approbanda 250. b rus ibidem Feſta ſanctorũ ieiunis piæuenienda ¹57. Fides& ſpes vti differant 217. Euchariſtiæ Sacramentum viaticum di. Feſtis an laborare liceat ibid. Fides hodie varia& multiplex 227. b ctum 44. Feſtorum dierum opera ibid. Fides qua quis certo ſibi ſtatuit peccata Euchariſtiæ Sacramentũ recte ſacrificium Fide, ſpe,& charitate cultus Dei proprius remiſſa, vana eſt 217. dicitur 3eb abſoluitur 1985.b Fides Satanã vincens cuiuſmodi ſit 20t. Euchariſtiæ venerationem prohibuit Lu- Fidei quantus vbique conſenſus ante an: Fides ſimplicium in maiorum fide ſal. therus 214. b nos quadraginta 212. uatur 3. 235 b Euchariſtiæ appellationes. 53. Fidei pluralitas facit, ne vlla ſit fides apud Tides vnde tam multiplex in Germania. Euchariſtiæ vtraque ſpecies à Chriſto hæreticos 26. 229. 3 non eſt præcepta tanquam ſaluti ne Fidei ratio in quo ſita 218.5 Fides Apoſtolorum neceſſaria nobis obti⸗ ceſſaria st. Fidei conditio duplex m7 b nenqda ſi ſalui eſſe volumus 343. Euchariſtię tantùm alteram ſpeciem laĩcis Fidei varietas magna in vna familia 26. Fides vera ea eſt, quæ per dilectionẽ ope⸗ dandam, ſacerdotibus vtramq; figuræ Fidei Chriſtianæ ſumma 1. ratur 317. veteris teſtamẽti apertè præ ſe ferũt. ibi. Fidei articuli omnes credendi 1. b Fiducia Catholicorũ in qua re ſita. 303.5b Euchariſtiæ olim vſus quotidianus fuit. Fidei noſtræ compẽdium ſigno crucis in Fiducia inanis Euangeliorum que mala 175. cluſum 7. peperit. 2886. Euchariſtiæ altera ſpecies ex inſtituto Fidei maximum ſtipendium„. Fiducia Chriſtianorum perpetuò in Chri Concilij Epheſini 52. Fidei noſtræ ſcopus quis ſit 9. ſtůo locata 4 140.à. B Euchariſtiæ eleuatio cur ab antiquis inſti Fidei gradus 1. Fieri non poteſt, vt à ſponſo ſuo Chriſto tuta 65,3. 5 Fidei ſigillum baptiſmus 35. ſpõſa diſcedat Eccleſia tnater noſtra 336 Euchariſtiæ Sacramentum quare nunc in Fidei, ſpei, charitatis diuerſa ratio 121. b Figurę ludaicarum cremoniarum ceſfant azymo, nunc pane fermentato, conficià Fidei obiectum 107. b in Euangelio 8 Patribus iuſſum 323.5 Fidei etiam profectus eſt in Ecclefia.*sz. Filij Dei qui ſint zun ntrne gutmm funnbneloh 4 tuinufone, 3 duom qungencpumu febelequclamnu. fum acanenuyun bum Del Fommapcn Fomicuion antia forniato zukenna foniabit altgnul Fomialo tmun Fasunts ommen Jaansobrmendem C Jauseſosjæend fuctu tetecolun 1 Fructus kucheüi digne 2 fuutusparitente dgnlſu vela Fruausdignipœnitennt qun fugiendh hæreticinon mlnus Jorum cuſtura Jnkones culle A Eccdeu confundendæ functo pollia tadkabf lat fundꝛmentum itemſciitur tionls fundamentum Chritus Ipe uninomine quid mntelligrn utom non dimittttun niüa ſtttuatur lutun ernicolisſmum rntubi nolbeſt cuß ſ n Ala ſälurs(ges Gedeon's fellus Mlär ult Cchennæ addicis lüngn prolunt Ceneralis iudicqj vſu Cenernno a ihneena Interceslſet ranſgresſo Ceneuenlum relponſa Cu ſa Ceneuenſis à Cchender ldem b Centilsvinitaius enus electum teglle dicantut 1 Cemanaiceloläri Ceramia qätodun, ſemanaroxte den, cuiaindait emanamane on mlere dlſecn emmann uito neen Kimanla yndd nta sb ennniegluna il dn Turci potue — ruſt 4 8 tempo Cind h ans Cetn da Nnte auntan dustän e fundame ** Ntum 9 religionis nüün dk ux homin nauit laluntorit han 1 an.ah ai hinnnn Cuholla) no 80 1 3 Cernan abärlimn RNomanzef 1 uh naeede Cnniaie 6 —— —+—— — — 1 üütn womatninminl . 6 alien quomodh rnuüin dbapticandi ſuicn ded etul nunguamceitd na t 1 non ſulkiit at maraßnn cum adommemazuge da etiam ludicum ce itentams tinet Vide apat umpu uſtftcans cugſtaup eſt in voluntatt u auoldet pecaaonoriier:m Ir lt & ſpes ineſſepollutibem gü aſunt in gnti 9 Vna 1 nour prodeſſe nequi,, nüinguu 1 A& chritss ul de Chriſto medatot migai 1 1 pattk cle ſme cuniat ſtt deſt 1 mecistors quudiu ſui mnè mfuit kadlenu Catholccain Poent or uih pemmanſent Oatholic qur 947 modis duodusvpich &ſpes widifenn.— aria& molple hocie rarad mülpl 4 ſbi ſcuut oue qua ehnah iſſa van„ſhu Satana vincens— Lani incen nit ſimplicum in ma 3 „ 1 plexirn maeun nuiêkaio arobuön 3 ſtbvrmmckuini , 6* eroum 4 — Jalttit vereeſt, 11, 90 7 eniiauruü aCuholtoſt 3 4 9 mfi da manisEuungel, vent mul 5 Chritinnoun i 1l 71 benſo one 0. 3 uifat 4 Filn Dei nominamur& ſumus 132. Filnj iræ fiunt per Baptiſmum filij gra⸗ tixk k 35. Filius Dei cauſa meritoria eſt ſalutis no⸗ ſtræ 25. Flaccus Illyricus quinꝙ libros lingua Cer manica ſcripſit cõtra Suenefeldiũ 21s. b Flacci de VVittẽbergenſibus opinio 354. Flacctanum nomen odioſum 354. b Fœminis etiam in nexcesfitatis articulo baptizare permiſſum 38. b Fœminis ne loqui quidem in Eccleſia per. mſum 87. b Fomes concupiſcentiæ nobis inditus non eſt peccatum 35.b Fomes manet poſt Baptiſmum ibid. Fons Bapriſmatis 35. b Fons aquæ vitalis in latere Chriſti aper- tus in pasſione,& quomodo eius fru- ctum percipiamus 59. Foris eſſe qui dicantur 33. b Forma Sacramentorum omnium eſt ver⸗ bum Dei b 34 Forma pœnitentię verbũ abſolutionis.)0. Fornicatio minoris eſt culpæ quam arro- gantia 106. Fornicatio quale crimen 159. b Fornicatio vt caſtigetur 75. b Fornicatio ſpiritualis 160. Fratres ſumus omnes homines 157. b Fratris oſor membrum Chriſti nõ eſt. 70. Fraus Neſtorij hæretici 323. b Fructus hæreticorum 229. b Fructus Euchariſt.ſi dignè ſumatur.s a b Fructus pœnitentiæ digni ſatisfactio eſt vera 74. Fructus digni pœnitentiæ qui 74 b Fugiendi hæretici non minus quàm ido⸗ Iorum cultura 328. b Functiones ciuiles& Eccleſiaſticæ non confundendæ 224.b Functio politica vt ab Eccleſiaſtica diffe- rat 228.U Fundamentum idem ſcripturæ& tradi: tionis 276 b Fundamentum Chriſtus, Apoſtoli 277. Furti nomine quid intelligendum Ir. Furtum non dimittitur, niſi ablatum re- ſtituatur ibidem Furtum pernicioſisſimum ibidem. b Alea ſalutis ſpes 107. 5 Gedeonis vellus Mariam deſigna: u1T II9. Gehennæ addictis ſuffragia noſtra non proſunt 78. Generalis iudicij vſus 115. Generatio caſta& ſyncera fuiſſet, ſi non intercesſiſſet tranſgres ſio 97. b Geneuenſium reſponſa Cracouiæ excu- ſa 363. Geneuenſis& Gehennenſis confesſio idem 324Ä. b Gentilis trinitarius 361. Genus electum regale ſacerdotium qui dicantur 84. b Germana idololatria 328. b Germania quãdo Euangeliũ receperit. 52. Germania propter hæreſes in multa peri- cula incidit 279. Cermania propter contemptum Papam miſere diſſecta 374. Germania quãdo inceperit colere vites 52 CGermania vnde in tot hæreſes inciderit. 254 b CGermaniæ plus mali illatum ab hæreticis qudm à Turcis potuerit. 237. b Germaniæ bellum ruſticum vnde 95 b Germani longo tempore in religione cõ. cordes fuerunt 212. Germani quam conſtantes olim in fide. ibidem. Gerſonis narratio de quodam fratre ieiu- nante 188. b Gladius ſpiritualis excõmunicatio 33. b I NDE xX. Gladius flammeus ante Paradiſum quid ſignificat 78. Gloria æterna, merces charitatis 1348 b Glorię cupiditas in Luthero quanta. 213. b Gloriam& honorem ſuũ Deus nobiſcum communicat 108. Gloriatur Lutherus cum Satana plures ſalis modios commediſſe 335 b Gnoſtici 212. Gradus quiĩbus ad ſummam impietatem ventum eſt 359 b Græci propter contemptũ Papam variis erroribus ſcatent 374. Græci quaterdecies ab orthodoxa Eccle: ſia ſeſe præciderunt 341. P Græci à Catholica Eccleſia non reiiciun- tur propter diuerſos ritus. 370. b Græcorum tumor& arrogantia ibid. Græcorum leuitas 371. Græci ad Latinos, non Latint ad Græcos redire debent ibid. Græci Epiſcopi Concilio Trident. inter- fuerunt ibidem Græci propter diſcesſionem ab Eccl. Ro. FEnas patiuntur 373. Orgci decreta conc. Flo. repudiarunt. 373. Græcorum cum Larinis cõuentus in Flo⸗ rentino concilio 321. b Græcorum hęreſis de communione ſacra menti Euchariſtiæ 336 b Græcorum& Latinorum acerbitas. ibid. Græcorum conſuetudo in Epiſcoporum & Sacerdotum matrimonio 101. Græcorum auſus temerarius 336. b Græcorũ cõtrouerſia circa corporis Chri- ſti confectionem ibidem Gratia inuiſibilis abundè nobis in Sacra. mentis datur 35. Cratia renouationis an præcedat vel ſe: quatur remisſionẽ culpæ curioſe ma- gis quãàm fructuoſe quæritur 136. Gratia quæ in Sacramento nobis confer- tur multiplex: item quo ordine nobis conferatur 35. Gratia gratis data quæ 142.146. Gratia quid 146. b Gratia ſancti ſpiritus nobis non collata, quomodo æqualis ſit gloriæ 140. Gratia in aqua non ex natura aquæ, ſed ex præſentia ſpirituſſancti 35 b Gratia chariſmatum officiis Eccleſiæ non meritis humanis indulgetur 274.b Gratia Dei cùm inſit nobis, vtiliter nos ignorare 266. Gratia gratum faciens quæ 271. b Cratiæ incrementum 142. Gratiæ vaſa, ſacramenta dicuntur 33. b & ſequent.* Gratiam triplicẽ diuinitus accipimus.14 8. Gratiam nos conſecutos vt ſcire posſi⸗ mus 219. Gratiam pro gratia quid 148. Gratiam primam num quis mererĩ posſit. 305. b Gratiam pro gratia conſequi vt intelliga tur ibidem. Gratiani locus de ſacerdotum matrimo nio excuſſus 100. b. 104. b Gratiani error,& erroris cauſa 244. b Gratianus falſo Anaſtafium hæreſeos ac- cuſat ibidem. Cratis qui bonĩ ſint, admodũ pauci. 9α. b Gratulatio ſera non reprehenditur 370. b Grauia peccata vt extinguantur 37 b Gregorius Romanus Pontifex& mona- chus dirè à Luthero proſcinditur. 136. b Gregorius Papa quanti fecerit quatuor generalia concilia 231. b Guiſius Dux interfectus Bezæ miniſterio 362. b H Abere vxorem ſuam quid ſit 98. b Habitus& geſtus orantis qualis eſſe debeatur 115. b Hæreſeos cõdemnat Luth. Leo Papa 2az. Præſtat nullam quam aliquam tantum hæreſim eucire 368. Hæreſes obortaæ contemptu& deſpicien: tia ſummi Pontificis 327. Hæreſum omnium fundamentum 347.b Hæreſes huius temporis vnde originem duxerunt 20. b. 215. 5 Hæreſi nullum crimen grauius 352 P Hæreſis omnium peccatorum maximum. 357.360. Hæreſis& peccatum,& cauſa& pœna pee cati ibidem. Hęreſum& ſchiſmatũ pręcipua cauſa.74. Hæreſes quoties ortæ, ſemper à præclaris viris confutatæ 263. b Hæreſes in ſcriptura vocantur dij alieni. 237. Hæreſes vnde maximè obortæ 199. Hæreſes adulteræ dicuntur 16 0. Hæreſes& etrores quare patitur Deus. 248.b Hæreſes non ſunt nouæ quibus hodie Ec⸗ cleſia vexatur 200. Hærefis Husſi qualis 44·5 Hæreſis peruerſitas 317. Hæreſis de intelligentia& ſenſu non de ſcriptura ſit 321. Hæretica doctrina quæ 230. b Hæretici à catholicis ſcripturas mutuan- tur 228.b Hæretici Anarchiam introducere moli- untur 235. Hæretiei concionatores vulgo placere ſtu dent 235.P Hæretici corrigi nolunt 214 a. b Hæretici cur defendant communionem vtriuſque ſpeciei 263. H̃æretici cur non ferant chriſma 253⸗ Hæretici cur ſibi Eccleſiæ Carhol. nomen vendicent 3006 Hæretici cur ſolas ſcripturas vrgeant. 203. Hæretici de ſectis in ſectas ruũt. 90. b. 294. Hæretici docent Eccleſiã contemnen- dam 263. Hærerici dogmata ſua velut idola adora- ri volunt 2374 Hæretici dum parua initio contemnunt, mox in grauisſima ſcelera prolabñtur. 310. b Hæretici Epiſcoporum labores augẽèt plu- rumum 227. 5 Hæretici libenter ſacerdotum vitia in ore habent 247. Hæretici militibus Chriſtum crucifigen⸗: tibus crudeliores 307.b. 58. b Hęrerici mox initio vi cõprimendi 308. b Hæretici neq; ſcripturs, neq; traditione conuincuntur 293. Hæretici non acquieſcunt conciliis. 230. b Hæretici noſtri temporis mutuò ſe accu- ſant& condemnant 306. b Hæretici nolunt reprehendi 214. Hæretici noſtri vt mutuò ſe perſequan: tur 215 Hæ rerici omnes in quo conſentiant 228. Hæretici peccant in ſpiritũ ſanctum. 250. Hæretici quàm impudenteu ſcripta quæ- dam diuina reiiciant 234⸗ Hæretici legum& Imperatorum minis potius quam diſputatione cõuertun- tur 219. 221. Hæretici quantum ſibi tribuant 231. b Hæretici quantumuis peruerfi, tamen con uerſi ſibi videntur 2107.b Hæretici qui brutorum more libidine ſe contaminarint 220, b Hæretici quid præcipuè moliantur 234. b Hæretici quomodo ex ſentẽtia VVeſtpha- li tractari debeant. 215. b Hæretici quoq; docent hæreticos gladio recte vindicari 220. Hæretici à Prophetis dicũtur Sacerdotes excelſorum, Cęci, cęcorũ duces, Prophe re mẽdaces, Contemnẽétes legẽ, polluen tes ſanctuaria, Colles ſublimes 2,9. Hére:- „/ 5 C— 6 8. Heretici ſcripruras ĩactant 229. Héretici ſcripturas ſine ſenſu loquun- tur 225. Hęretici ſimul accuſatores Iudices 30s. b Hęretici ſoluunt Chriſtum 308. b Hęretici verbo Dei icripto non tradiro credunt 231. Hærerici verbũ Dei falſo iactitant 24z. Hæretici vt ſe in omni colle ſublimi pro- ſternant 278. Hæretici vt in peius proficiant 222.b Hæretici vt olim etiam Patrum auctori: tatem eleuarint 279, b Hæretici vt ſibi nomẽè Eccleſiæ vendicent 298- b Hæretici in angelos lucis trãsfigurati. 315. Hæretici quales fures 161 b Hæretici ad côfirmanda ſua dogmata te- ſtimoniis S. ſcripturæ vtuntur 315. Hæretici quomodo ſcripturas recipiãt. 199. Hæretici transfigurati in Apoſtolos Chri ſti 315.b. Hæretici ſoli inhærent nominibus 317 b Hæretici cœleſtes Prophetæ volunt dici. 320 b Hæretici charitate vacui 323. Hæ retici volunt Deum in ordinem co- gete 325. b Hæretici non ſcrĩpturarum auctoritati ſubiici, ſed ſcripturas ſibi ſubiicere cu⸗ piunt 327 b Hæretici in aranearum morem, nihil di- uinis ſcripturis ſugunt, quam exitiale venenum 3;50. Hæretici id rectũ eſſe quod ſibi viderur, quod verò Eccleſiæ videtur vniuerſæ, non rectum putant. 337. Hæretici pluris momenta rationum in diſpurãdo, quàm ſanctorum Patrum auétoritates facere ſolent 340.b Hærerici proprer eam quam ſibi indulſe- runt jibertatem decies Sodomitis ne- quiores 34t. Hæretici& ſchiſmatici maledictis& pro- bris Eccleſiam Dei inceſſunt 345.b Hæretici bacchanalia ſeruant reiſcientes teiunia 190. Hærerici in Eccleſia non ſepeliendi. 174. b Hæretici ſcripruram& verbũ Dei præte- xunt ſuis dogmatibus 49.b. 108. b Hære. ſuas origenes ad Apoſtolos aut Ec- cleſiam Cathol. referre nequeunt.: dο. b Hæretici nobilium ædes diruerunt& in- cenderunt 363. Hæretici ad ſcripturas prouocant 109. b Hæretici quo meliores vitæ eo deteſtabi⸗ liores 90. Hæretici moderni Deum auctorem mali faciunt 95. Hæretici non posſident ſcripturam Ier. b Hærerici ab errore retrahendi 177. Hęretici periuri propter violatum vo- tum 166. Hęretici quomodo refellendi ſint 200. Hęretici etiam hęrere ſe Pape ſimulabant. 348. b Hereticum eſſe quĩd ſit 347. b. 363. b Heretici diuinitatis nomẽé affectant 15z. Hęretici Patrum ſententias oppugnant, quorum tamen, cùm viſum fuerit, au- Ctoritatibus vtũtur neglecto eorũ teſti- monio, quorũ hęreſes tuentur. 200. a. b Hererici Papam ſicut Philoſophi Deum exterminare volunt 357. Hercticis ommibus deteriores ſunt Ana⸗ baptiſt 216. b Hęreticorum axioma 356. Hisreticos Caluinus igni& gladio coër- cendos docuit 352. Hereticos puniendos Beza docuit ibid. Puniendi hęretlsi ibid. Mirabile genus hgretici 353. Hærericorum denominariones 354 b Vulpes hæreticos ſignificant ibid. Hæreric qua in re verisſuni 357 b 1 NDE xX. Hæreticis extremum iudicium darisfi⸗ mum ibidem. Hæreticis locus accommodatus 358. Cur hæretici non reſipiſcaut vt reſipiſcat quid facere debeant ibid. Supplicatio qua vri oporteret hærerticos. 358. Hæreticorum dogmata non ſunt diutur-⸗ na ibidem. Hæreticorum doctrina ſibi nõ cõſtat. 359- Hæretici ſanctis imperitiam obiiciebant. ibidem. Cur hæreſes Satan cœperit à Papatus op- pugnatione 360. Hæretici omnia faciunt in deſpectum Papæ 360. b Hærelicorum primà fornicatio 260. Hæretic. ſecũda& tertia fornicatio 36.˖b Hæreticorum de vtraq́; ſpecie ſententia. 360 b Hæretici de ſuorum iudictis iudicare no: lunt 361. Hæreiici precioſi fures 363. Hæreticorũ obiectio cötra Papatũ. 34. b Ab hærericis plurima affinguntur ibid, Hæretici manticam altenam inſpiciunt ſua neglecta 365 b Hæreticorum doctrina eſt lignum Para diſi interdictum 359. Hæreticorum optima vita nihil illis pro derit ad ſalutem 208. Hæreticorum ſuccesſio 200. b Hæreticorum ſentenria de Romani Pon- tificis auctoritate 30. Hæreticorum difſfentiones 26. Hæreticorum rationes de ciborũ veltem- porum delectu excutiuntur. 180. Hæreticorum Eccleſiæ 29.b Hæreticorum inter ſe diuiſio fidem no ſtram confirmat 26. Hæreticorum propriùum nihil recipere, quod in ſcripturis non eſt 75. b Hæreticorum disſidia 37. b Hæreticorum confesſiones varia 224. Hæreticorum disfidium quid coarguat. 221. Hæreticorum in conciliis generalibus Praxls 188. Hæreticorũ mos ad ſolas ſcripturas pror uocandi 260. Hæreticorum mendacium 313,b Hæreticorum doctrina quò tendat. 314 b Hæreticorum conuenticula 315. b Hærelicorum voces impiæ 314. b Hæreticorũ voces peſtilentisſime 201. Hæfeticorum proprium 348. b Hæreticorum inimicitiæ& diſſentiones. 318. b Hæreticorum aduerſus orthodoxos con- greſſus 317. Hæreticorum ſuperbia, arrogantia, men tis inflatio& tyrannis 320. b Hærericorum religio qualis 323. Hæreticorum noſtritemporis ſacrilega audacia& impietas 326. Hæreticorũ bella inter ſe inteſtina 328. b Hæreticorum voces impiæ in deſpectum Papæ& Conciliorum 330. Hęreticorum pro ſua cuiuſq; Eccleſia con: Hlictatio 154eb Hęreticorum quò tendit intentio 155. Hęreticos antiquos quos imitèentur no- ſtri 237. b Hęreticos cur Carolus Quintus non pro- fligarit 239. Hęreticus Lutherus Papatui folm ob- eſſe ſtudet 213. Hereticus propriè quis fit 244. b Hereticus vnde nomen dusat ibid. Hęreticus& ſchiſmaticus quis cenſen: dus 320. Hebdomada Paſchatis eſt ea, quę reſurre: ctionem præcedit 180. Hebdomada quot horas habeat 66. b Hebdomadæ ſanétæ obſeruatio 130. Hebræorũ uerĩ nõ intelligebãt quid age⸗ rẽt, cũ clamabãt, oſanna hlio Dauld.65, Heluetiis n ullü inter nobiles& plebeios diſcrimen 363. Henriciant hæretici 62. b Henricus Rex Angliæ ſcrĩipſit contra Lu⸗ therum 237. b Heshuſũ de VVittembergenſibus opinio, 354.— 3 Hièremias fuiĩt mediator inter Deum& hominem 10. b Hieremiæ locus exponitur 262.5 Hieronymus ſacros libros in lingus Dal⸗ matfam vertiſſe dicitur 3442 Hieronymus an digamiam omnem im⸗ prober 276.5 Hieronymus an Origenizet ibid. Hilarij Epiſcopi conſtantia 226⸗ Hildeſaméſes damnätur à Caluino zus. Hiſpaniarũ regni cõmendatio 274 b Hoc facite, quid ſignificet 339. b Hoc fentite in vobis bonũ à religione ma ximè dignoſcũtur, in præm. cõfesſionis. Homicida laudatus, miſericors punitus. 294. Homicida quis 159⸗ Homicidium multiplex ibid. Homicidium maximũ ſi quts vita ſua com taminata corrumpat alios ibid. Homicidium quodnam honum 291. b Homines à pecoribus religione maximèé dignoſcuntur, in prœemio conteſſ. Hominis precium 358. P Hominibus capitis nomen vt tribuatur. 304. b Homo quomodo ad imaginem Dei fa- ctus. 129.5 Homo in quo ſtatu ante& poſt lapſum ib. Homo perfectus qui dicatur 153. P Homo factus ad imaginẽè trinitatis 125. 5 Homo vnde dictus 157. b Homo homini conſultum vt velit maxi- mè omnium ſecundum naturam eſt,& & conuerſo 158. b Homo habet duas radices 154 Homo non eſt capax omnium virtutum, 133. a. b. Homouſii vocẽ Arriani reiiciebant Ir. Honeſta quæ dam prohibentur 105, b Honoris æqualitas pacem turbat 91. b Honor& Gloria quomodo Deo& quo- modo hominibus detur 109 Honor ſanctis triburus Deo cõfertur. ibi. Honor Dei& ſanctorum 108, b Honorius Papa ab hæreſi vindicatur. 245. Honos quid ſignificet 157. Horæ canonicæ à Daniéle ſeruatæ. 118. b Horæ canonicæ myſteriũ trinitatis ſigni- ficant Ibid. Horæ Miſſæ in ſecularia& ridicula nego⸗ tia inſumendæ non ſunt 66. Hoſii auctoris in explicando concilij Ni⸗ cæni canone error agnitus 251. b Hoſii pro Eccleſiæ tuitione labores& pe⸗ ricula ſuſcepta 33 E. Hoſius auctor cur de hæreſibus quæcam præmittat 2129 Hoſius auctor cur de certitudine ſalutis diſputet 218. a. 5 Hoſius auctor Regis Poloniæ legatus ad Carolum Quintum 2203 Hoſtia in ara crucis oblata, eadẽ eſt cum ea, quæ in Miſſa offertur, differt ramen offerendi modo 59 Hoſtia quæ immoletur 7a- Ioſtia vna Chriſtianorã non multæ. 50. b Hoffiæ omnes ceſſauerũt immolato agno Chriſto 79⸗ Hoſſis offerre Deo placentẽ quĩd ſir. 167⁷ Hugo ſuo ſeculo alter Auguſtinus dtetus. 137. Humana iuſtitia ad diuinam comparata eſt iniuſtitia 142 4. B lumanæ conſtitutiones quatenus obli- gen 191. Humaniras N gell rnelun 1 Aleb⸗ M 5⁰, ſoath wiſto 1— guclchi 9 N ao cuu 2. un lluuohlaum rrurhlé0 uu- uräaruGnanch wa 179 lamiarmaonnaf damnaadRtſäcnch Nauni Ianbſe” n huniſens enk 3t feunigapuune koläs lärunt ontnh 4 limioqonocoftm bunu feunopschiencod io6 Alauridenenpt Mxäunio ſeerum 0 tate Deielurio-eaentorn reon'otum nftrvenc Tunionm ranccoh 8 rumim quatfageſi dkcceta nſätutu ſnt Nrim prerlepn mad Kahumimdman lünunum al lenr kurimichönrt. Walunn 4b lannde pen lmimameitenn d lämimmdorhe Adangelchlle Lälnium R olls dunm miueral luim aun tatum leimunlüdme üutrimn leunimonin funnkadliac veiunun dyigl mores conn n elunlum qun Uetur lllappelltide esſio mm olleregai Unna dual M reuia loc 4 niccda quis mcdtum mälcg kA nlcdchum maxmit. aminata 1 cotmmg. micldlum quocda minis pfeciun ninſbus captiu ran e 31 4 no Auomodo ma- us. nonmn quo ſt Jen z3 nom quo taru nt ènaitza no perſectus uidiau no factus ad magnerntti no vnde didus 9 no homini conſoltuntt ena. omnium(ecmndumazumaä conuerſo 1 no hadet duas ſadtete N no non eſtcapax omri 3thun ab. nouſi rocè Arttanitctiant 1 lef otis xqualitas pacntubt 3¹ eſta quxcam prohi or& Clorn quowodoeäh ddo hominibusderu or ſanctis ttiburus Nocäfettt or Dei& ſanctoum orius Papaab Mtti'häc s qund fgniftet tcanonick Dmieſelenut canonicemffteri untali, ant eMiſcein Eauemäfcdahn nſumendt non uft. acoris i exlanäten n canonè etrotagnltlo„, jro Ecleis tuttont abolb uſcepta ula ſ us auctot cul ce rmittt us auctol cutqt Kibu u. ertucteb 410 puct W p rielgtu. us zclo Reg d cho toh nivſittaà 8 uaſttutobi 1 D hru Humanitas vnde dicta 157. b Humilitas mater piorum 205 . Acobelli peruerſum dogma 333,b I Iacob typus Eccleſiæ 234. P lacobi Apottioli epiſtolæ ſcribendæ oc CAàllo 16 Ianitorum, clericorum officium 81. b Ianua cœli baptizatis aperitur 36 b Iagellonum regum Poloniæ pie ats& ab ttinentta 190 Idem ſapere quid ſit 203.b Idiotæ vt in negotio fidei gerere ſe de beant 246 b Idola quid. 328 Idola dogmata cõtraria rectæ fidei 155 Idololatræ ſunt hæretici 113. b. 203 Idololatria quæ ibidem Initiis obſtandum. 383 Ieiunandi cauſæ tres 187. b lIeiunando ætas obnoxia ibid. b leiunare qui non poteſt, quid facere de- beat 189. b Ieiunia reiicientes Catholici non ſunt 3.180. a b. Ieiunia obſeruamus non ſecundum Iu- dæ orum obſeruationem 178. b Ieiunia cur ordinationes ſacras præce- dunt 81 Ieiunia temporariã pœnam auertũt. 78. b leiunia ad ſatisfactionẽ pertinent. 179.187. Ieiunij tranſgresſio an ſit puntenda 187 b Ieiunii ſextæ feriæ ratio 158. Ieiunii præceptum cur pœnale. 58.18 7. b Ieiunit contemptor Aërius 263. b Ieiunio quomodo remisſio peccatorum tribuatur 187 Ieiunio præcipiendo Græci Latinis du: riores ibidem. b A ieiunio exempti ibidem b De ieiunio veterum orthodoxorum ſen tentiæ 185, b De ieiunio recentiorum ſententiæ ibid. leiuniorum inſtituendorum cauſa 192. b Ieiuniorum variæ conſuetudines& le: ges 183 Ieiunium quadrageſimale quo conſilio ab Eccleſia inſtitutum& quis eius au- ctor 2. b. 179 Ieiunium generale præfertur priuato. 180. b Ieiunium virtuoſum quod 185 Ieiunium quartæ& ſextæ feriæ cur ſer- uetur 296. Ieiunium à cibis tantum an ſit cultus Deo placens ibidem Ieiunium non eſt corporalis exercitatio. 187 Ieiunium in Propheticis, Apoſtolicis, & Euangelicis literis præceptum. 178. b. 187. b Ieiunium eſt cultus Dei 184. b Ieiunium vniuerfale Deo gratum 180. b Ieiunium quatuor temporum cur inſti. tutum 179 Ieiunium ſabbati quo tempore cœperit eiusq; inſtituti rationes 178. b Ieiunium quadrageſimale tribus de cau ſis in Eccleſia celebratur 179.187. b Ieiunium& vigilias non prodeſſe niſi mores corrigantur 196.b Ieiunium quartæ& ſextæ feriæ cur ſer- uetur 17, Ieſu appellatio eſt totius trinitatis con. fesſio 5u. b Ieſum ſoluere quid ſit 213. b Ignorantia quali ſcientiæ præponenda. 235.b.&c. IIla fides nobis ſenibus tenenda quam pueri didicimus 328. IIlyricus probris inſectatur Adiaphori- ſtas 221. b Imagines Chriſti& ſanctorum à quibus olim contemptæ 5. b. 257 Imagines Chriſti& ſanctorũ venerãdę. ib. 1 ND E X. Imagines ex templis eiecit Carolſta- dius 213. b Imagines qui ex templis eiiciunt quam audierint à Luthero ſententiam ibid. b Imago Dei verbum 129. b lmago Dei quomodo in homine reſti: tuatur 130 Imago verbi homo ibidem Imago Dei in anima ibidem Imago Dei poſt lapſum in homine plane deformata. ibidem. Imitandi ſancti quomodo 109 b Immerſio terna in baptiſmo quid ſigni ficet 44. b Imperatores etiam hæretici non vſurpant ſibi iudicium de religione 257, b Imperatores& Principes cur legatos mit tant ad concilia 25 6 Imperatores in conciliis non niſi poſt omnes Epiſcopos ſubſcribunt 258. b Imperatores priſci de fidei cauſa non co⸗ gnoſcebant 240. b Impiæ Eccleſiæ contra ſummum Pontifi- cem 325. b Impiñj Picardi Apologia 333. b Impietas cuiuſdam lacobi Schelr. in de ſpectum Papæ 326. b Imposſibile nihil Chriſtianis pręcep. 124. Impunitas multorũ cauſa errorum 220. b Imputari quomodo à Dauide vſurpa tum 134. b Imputationis vox noua in ſenſu quo Lutherani vtuntur 134 Inanis gloria filia ſuperbĩiæ 205 Inanis gloriæ cupiditas veritati inimi ca ibidem. Incarnationis Chrrſti memoria quomo do& quando cum gaudio à fidelibus celebretur 2. Incontinentibus an poſt votum nubere liceat 97 Indignitas miniſtrorum ſacramentis ni- hil derogat 167 Indocti& inſtabiles deprauant ſcrĩptu: ras 316 b Indocti eſt non de ſe aliquid, ſed quæ à doctis didicerit vel audierit tantum proferre 332. b Indulgentiæ vnde ortæ 73 Indulgentiæ valent ad impetrandam re⸗ misſionem peccatorum ibid. Indulgentiæ quomodo Latinè dican- tur 212 b Indulgentiarũ prædicandarũ munus Au- guſtinienſibus primũ mãdatum ibid. b Indulgentiarum prædicandarü munus Dominicanis, poſt Auguſtinẽſes mã datum ibidem Indulgentiarum vis quæ 9 Indulgentias quomodo Lutherus,& an pietate oppugnarit 212 b Indurare cor alicuius quomodo Deus di- catur 357. b Inedia Apoſtolorum præ contempla- tione 182. b In Eccleſia eſſe quĩd 106 In Eccleſię iudicio acquieſcendum 155 Infantes quomodo credant 38. b Infantes baptizandi 38 Infantes cur aliena fide intercedente ba⸗ ptizantur 39. b Infantibus cur ſal in os ĩmponitur,& au res, naresq; ſputo liniuntur 41 In fide maiorum ſalui fiunt minores 343 Infirmis in extremis conſtitutis propo nenda 144 Ingeniorum æſtus quàm periculoſus. 37 0. b Inimici crucis Chriſti iniuſtè ſacrificium Miſſæ idololatriam vocant 50. b In Morauia& Boẽmia ſex aut ſeptem ſectæ inter ſe diſſectæ 324. b Iniuſtus an perſecutionẽ pati queat 218. b Inobedientia non quælibet damnabilis 195. b ͤͤͤſſſ In Papatu veraum ſcrĩpturam eſſe fatetur Lutherus 326. b Inſcitia confidentiam parit 217. b In ſcripturis ſacris nullũ eſt mendacium, ſed in earum ſenſu, quem adfert falſus interpres 310 b Inſufflatio in baptiſmo quĩd ſignificet 41 Integra Chriſti& noſtra futura reſurre⸗ ctio 339 — 27 Intentio dirigit actus 185. b Inte, matrimonn qualis eſſe debeat 93 Intentio opinionem imponit 137 Intentio imponit nomen operibus no: ſtris 233 b Intentio legiſſatorum potius, quàm ver⸗ ba ſpectanda 290. b Intentionem vel affectum ſpectat Deus in operibus hominum 137 Inten. in voto factam Deus attendit 24 Interimiſtæ varij 221. A. b Intermiſiæ æ que ſacrilegi, vt alii Luthe- riſtæ 1 324. P Intercesſio ſanctorum efficax 32. b. 10.ů b Interna Deus conſiderat, eaq; vel punit vel coronat 137.162 Inuidiæ malum 106 Initio etiam facilia ſunt difficilia 55. b Inuocatione ſanctorum non obſcuratur gloria Chriſti 108. a. b Inuocatio ſanctorum non eſt inuocatio mottuorũ, neq; derogat gloriæ Chri- ſti 110 a. b Inuocatio ſanctorum in ſcripturis corro: borata 109 Ioachimi VVeſtphali de hæreticis perſe- quendis vera ſententia 215 Ioannes VVicleff 365 Ioan. Campanus qualis in religie. 220. b Ioannes Gerſon de Berengario 209. Ioannes Galeatius in templo interfe⸗ ctus 367. b Ioannes Chryſoſtomus ad Rom. Ponti: ficem confugit 373 Ioannes Patriarcha Alexandrinus cur dictus Eleemoſynarius 176.b Iannes Spangebergius 351 Iannes Hus ſectator VVicleffi 337 Ioannes xxij. an fuerit hæreticus 244 b Inter Chriſtianos& Arrianos diſcordia de vno iota tantum 325. b Ioannis VVicleffi impietas 3 30 b Ioannis Caluini in Euchariſtiæ ſacramen to rabies 326 Ioannis locus exponitur 276. b Ioan. Scoti de Miſf. valore ſentẽtia 230. b Ioannis Gerſonis profesſio fider 142. b Ioannis caput ſextum nullam neq; calicis neqʒ vini mentionem facit 45. a. b Ioſias Rex Iſraẽl cur gentili gladio oc- ciſus 76.b Ira& odium Lutheri in ſummum Pon- tificem 334. b Iracundiæ materia eſt contentio. 205 212. b Ira fallit& fallitur 212. b Iræ proprium falli& fallere 205 Iræ quid proprium 205. 212., b Iracundus ferè nemo verax 205 Is qui de totius Eccleſiæ conſenſu dubi- tat, ambigere quoq; videtur, an Deus verax ſit 325 Iſraèl ſecundum ſpiritum,& Iſrael ſecun- dum carnem 61.b Iteratio ſacramenti altaris quam cauſam habeat c3. b Iudæi nõ omnes intelligebãt quò tende- bãt ritus ac cęremoniæ ſacrificiorũ. o⁹ Iudæis quomodo aliqua animalia inter- dicta 181 Iudæorum ſacrificia qualia 56 Iudæorum teſtimonia de ſacrificio noui teſtamenti 61 Iudæorum ſimulata religio 322. b Iudæorũ ſacerdotiũ vmbra erat 5z. b. 94. b Iudicare ſeipſum quid ſit 90. b. 91 Iudicij generalis vſus 183. VVV Iudicij ——— — 8 —“ .——— ——y— 1 A 9 8 ——— Idici veritas penes iuſtos Pontif. 233. Iudicium de cauſa fidei ſemper penes ſa- cerdotes fuit. 240. b Iudicium extremum cur in die aſcenſio- nis recolatur 4. b Iudicium extremum ad quid futurum ſit 71.b. 144 Iudicium de doctrina ad Epiſcopum per- tinet 88. Iuge ſacrificium quid 56. Iulianus Imperator 367. b Iulij Plugñj laus 214. Iurare quatenus liceat 155. b Iuratio Dei incredulorũ eſt increpatio. 6⁊ Iuſiurandum quale prohibitum iz. b Iuſiurandum Dei de ſacriſicio æterno Melchiſedech 6I. Ius canonicum incendit Lutherus 23. Iuris diuini& humani diſcrimen 333. Iuſtificari quid Paulo ſit& Eccleſiæ. 4.0. b Iuſtificatio hominis quæ ſecundum Au-⸗ guſtinum& Græcos 130. b. i3t Iuſtificationes 20. à contesſioniſtis conſti- tuuntur 223. b Iuſtificationis noſtræ cauſa meritoria quæ 131. à b.&c. Iuſtificationis noſtræ cauſa exemplaris Chriſti 31. b Iuſtiniani Imperatoris dictum de carni- bus publicè vendendis, ac edendis, in fame à Catnolicis contemptũ diebus quadrageſimæ 181. b Iuſtitia noſtra Deus eſt 123.a. b Iuſtitia noſtra charitas eſt ibid. Iuſtitia abſoluta eſt in fide, ſpe,& chari⸗ tate 129.a. b Iuſtitia Dei quare dicatur,& quomodo noſtra nominetur 132. b Iuſtitia imputatiua 134 Iuſtit. Dei& creaturarum diuerſa 145. b Iuſtitia Chriſti 37 Iuſtitia noſtra ex participatione cum Chriſto eſt 145 Iuſtitia Dei, Chriſti& noſtra quomodo dicatur 132. 5 Iuſtitia Dei per filium in ſpiritu ſancto tranſit ad omnes ibidem Iuſtitia abſoluta in quibus conſiſtat. 122.A. b Iuſtitia legis vniuerſa eſt dilectio 132. b Iuſtitia Chriſti non tantum imputatio: ne, ſed realiter nobis inhærente iuſti ſumus 133. b Iuſtitia noſtra non tantùm remisſione, ſed interna mentis renouatione fit. 130.3. b. 135. b Iuſtitia fides eſt illa, quæ per charitatem operatur 123.2. b Iuſtitia duplex 131. a. b. 132. b. 135 Iuſtitia noſtra perfecta,& quomodo im- perfecta 152 Iuſtitia imputatiua ab hæreticis ſine ſcri- ptura aſſeritur 134 Iuſtitia noſtra quæ 15z Iuſtitiæ noſtræ omnes quaſi pannus men- ſtruatæ quatenus ex nobis 136. b 146. b Iuſtitiæ nihil nos habere dicentes, men-⸗ timur 136. b Iuſtitiæ noſtræ vis 135. b Iuſtitiæ perfectio 150 Iuſtitiam extra nos eſſe aſſerentes, er⸗ rant 13 0.136.2. b Iuſti lapſus qualis 150 Iuſti quomodo nos 130.A. b Iuſto non eſt lex poſita quomodo intel- ligatur 182. b Iuſto quotidianus victus deeſſe non po⸗ teſt 117. b Iuſtum eſſe quid ſit,& quis dicatur iu- ſtus 131 Iuſtum ſe nemo ĩudicet 950. b Iuſtus quomodo Deus 130. 3. b Iuſtus Menius confutat Anabaptiſtas 3Ig 1 ND E X. Iuuenes non debent in leges inquirere. 285. b Iuuenes de lege non diſputent 53 K Kaucœνννυ⁵ιmulta& varia inueniun- tur hodie 220. à. b Kaννιιumxquatuor præcipua Lutheri, Zuingin, Munceri, Suenckfeldn ibi. b L Abor in iniquitate maior, quàm in Dei præceptis 125 b Lachrymarum vis in pœnitente 71. b Lachrymarum fructus ibid. Laica communio vnde traxit nomen 52 Laici docti an in concil. locũ habeãt 20 Laici neque debent neque poſſunt deter-⸗ minare de fide 20 Laici etiam ſanctisſimĩ Prælatos ſuos vel improbos reuereri debent, non iudi- care 257. b Laici non tenentur vtramq; ſpeciem ſu: mere 263 Laicis cur calicis vſus ablatus 285. b Laicis ſub vndne an ſub vtraq; commu: nicandum 50. b Laicorum oblationes 100 b Laicorum ſacerdotium, baptiſmus eſt. 85. Laicus populus quomodo gens ſancta& regale ſacerdotium ibidem Lapſus iuſti& peccatoris differunt tsi. b Latina lingua celebrãtur ſacra in Occidẽ- tali& Septentrionali Eccleſia 65.b Latro in cruce credens propter fidem ſal- uatus 72 Latus Chriſti apertum fontem nobis ſal uificum effudit 59. b Lectores qui& quod illorũ officiů a1. b Legati Chriſti qui ſint 82. b Legatorum& Epiſcoporum officium in Conciliis 371 Legati in cõcil. Patriarchis ſuperiores. ib. Legẽ apud ludæos pauci intelligebãt. 65. Legendo ſcripturas, charitas nos ædifi: cat. 4 330 Leges benè conſtitutas iuuenibus con- uellere non licet 53 Legis nouæ& veteris diſcrimẽ. i1. 162.104. Legiſlator etiam noſter Chriſtus, non ſo- lum redemptor 123 Legum humanarum& diuinarum diſcri: men 16 2 Legum mutatio quid mali vehat 324 b Leo decimus Lutherum hæreſeos con- demnauit 213 Leo Papa honoratur à Rege Attila. 227 Eeo Papa beatisſimus à Luthero dici: tur 212. b Leo Papa per triennium tolerauit Lu therum 213 Leuitarum ordo 82. b Lex Euangelij an ad ſalutem ſufficiat. 154 Lex quibus poſita 154.. 189 Lex vniuerſa quomodo ex duobus præ ceptis pendeat 153. b Lex vetus& Euangelica quomodo diffe⸗ rant 11 Lex crucifixi vno verbo cõtinetut 289. b Liberari nos à malo cur petamus 118. Liberij Pontificis conſtantia 225. b Liberius Papa non fuit hæreticus 244. b Libertatis Euangeliorum fructus qui 1922 Libri ſcripturæ de quibus vnquam du: bitatum, recitantur,& canonici pro- bantur 299. Libros legis Dei combuſtos Eſdras re- ſtituit 158. b Lingua locutio, quæ lingua fit 162. Lingua etiam vernacula in templis can tari cantilenas ſuis locis& tempori: bus permittit Eccleſia 65. b Linguæ detractricis malum 161.b Linguarum diſperſio& congregatio. 25. b. 1998. Lipſicorum theologorum nouum inte⸗ rim 321. Lyſmamimus trinĩitarius 151 Litania quomodo ab Eccleſia cantatur. 110. b Litaniæ formula antiqua& vſitata à pa: tribus accepta ibidem Litera vna quantam inter Catholicos & hæreticos olim turbam excitarit. 265.b Lithuani quamdiu Chriſtiani fuerint,& qudm conſtantes in religione 212. 362 Litcurgia quid 85 b Loca Deus ſibi elegit 172.5 Locorum hoc in Übello contentorum compendioſa collectio 331. b Locus& tempus diligenter vbĩqʒ obſer- uanda 17 o.& ſeq. Loquitur ſpiritus ſanctus in ſanctis, lo: quuntur& ipſi 139.b Louanienſes articulos explicauit Tap- per 214 Luciferi ſuperbia punita 106 Luminarium vſum reiecit Caluinus 214 Lupi rapaces qui 229 Lupi rapaces hærertici appellati 31§. b 335 b Lutherana dogmata de operibus 140 Lutheranæ doctrinæ auctor, Luthero etiam confitenti diabolus 212. Lutheranæ doctrinæ cardo 2²3 Lutherani omnes baptizatos eſſe ſacer- dotes, falſo dicunt 85 Lutherani Domini ſcripturæ eſſe volunt. 199. b Lutherani contra Imperatorem 35. b Lutherani cur vrgeant calicem 263 Lutherani bacchanalia ſeruant, ieiunia rellciunt 180 Lutherani fatentur calicis vſum non eſſe de necesſitate ſalutis Fl. b. 263 Lutherani pauciores ſunt, quàm Sacra- mentarn 214 Lutherani quale iudicium à Caluino acceperint 216 Lutherani quot modis iudicati 307.b Lutherani ſeditioſi& hoc nomine ettam Turcarum Principi deteſtabiles 235. b Lutherani vbi cum Arrianis conſentiant. 265. Lutheranorum& Zuinglianorum con- ſenſio 328. b Lutheran, conſtitutiones quales 105. a. b Lutheranorum rationes contra traditio⸗ nes Apoſtolicas de ieiunio 180 Lutheranorum doctrinam non niſi leuiſ⸗ ſimus quiſq; amplectitur 135 Lutheranorum, Zuinglianorum,& Ana⸗ baptiſtarum ſchiſma 316 Lutheranorum animi tumor 322. b Lutheraniſmi progreſſus 351 Luther vas Satanæ electum 322 Lutheri ſententia de vtraq; ſpecie ſacra- menti altaris ad Bohemios 51.b Lutheri contra ſe teſtimonium de ſchiſ⸗ mate 207. b Lutheri ſcrĩpta inter ſe pugnãt. 26. 214. a. b Lutheri ſuperba verba 158. b. 205, b Lutheri maledicentia 1974 b Lutheri propoſitum ibidem. Lutheri ſuccesſio 200 b.& ſeq. Lutheri doctrina homines fieri deterio: res 135 Lutheri amicus quandiu fuerit Carolſta⸗ ſtadius 213. b Lurheri auctoritas an Suenckfeldij au- ctoritate ſit maior 220 Lutheri cauſa vnde nata ſit 212. b Lutheri de hærericis vera ſententia 2t. b Lutheri de ſacramentis ſententia 214 Lutheri de ſua maleuolentia dictü 214. b Lutheri diſcipuli dicti Euangelici 213 Lutherus de libero& ſeruo arbit. 350. b Lutherus à tecto Eccl. diruere cœpit ibi. Lutherus diabolo præceptore vſus 351 Lutherus Satanã inuitatus in euertenda Eccleſia— ibid. Luthes duChrge,. mconftan ntini. 4 ue agut untgne nn Deu ddi dext dem ldel 1 penäoſeleäocmnenn 8 aalecin wanm tem 9 d ducügen ig 5 nuubatnd, hoäl mtur Rhü nai d m enſes mald aöllaut 19b 9. ei lpetd NApan A! miun ſi nd Ind dogman- prn mne coctnneuin, 4 1 m conätend) äbou li ank dodtrinxat- 1 tanl omnes 4 Rtlhden Bnuir ranl Domuiſc— ſepareſe-nln. 3 danicontalneratren 65 rani cur Vrgenn allen 3 rani baccamulcran timn Aunt tani en dlicsim ie 4 ecesſitate laluit uh ſanpzucoralunt un aan tarh 4 ani quuleiudcim Cllüh verint 1 ani quot modtiudlaf ani ſeditioſ& hcnniet arum Puincpicenähls a aai ybi cum Arrzwanatu motum& Zusrnmar. . 85 an conſtitutiotaquls uadh anorum rationeswmrüt poſtolicas de elund 1 norum doäriam tü kdl quſq amplediut ij morum, Tuinglanonm M tarum ſchilm 1 morum mimitunok i niſmi ptogells hl mas Stanæ lctun ententiide nns pec aarr altaris ad Dohemlob 1 Frmonlum elchl conträſeteftmol 16 4ndb ſcriota intet epugrit nust z 1 1 1 ſupelba felb t maledicentta ſiim „oooſitum de n ucc 1 heij getenlr voannabomnete, .„ joluenncen micus qunnäl 65 Vabl , chllh uRoriss n 10 teſt malol— nub denadn 19b .(ep Lutheri elogia ae; coghomina 354. Lutheri ſpiritus nihil reliquum VVittem: bergæ 35 3·b Lutheri leuis ad ſummam impietatem progresſio 157. b Lutherus de Miſſa angulari diabolo ſe præceptore vſum fatetur ibid. Lutherus Chriſtum diuidere conatus ipſe quoq; diuiſus eſt 354. Lutheri ſpiritus ſua ſede pullus ibic. Lutherus& Caluinus diuerſum à ſua do- ctrina faciunt 365. Lucheri diſcipuli quàm ſpiriĩtuales 245. b Luiheri dogma initiò nõ oppreſſum quò impietatis prog reſſum ſit 220. b Lutheri erga Papatum maleuolentia 213. Lutheri erga Pontificem ſubmisſio 212. b Lutheri& Corolſtadij inimicitiæ 213. b Lutheri ex verbo quanta ſubſecuta ſit diuiſio 234. Lutheri faſtus& arrogantia 214. b An Lutherus fuerit Sacramẽtariiis 342. Lutheri libri contra cœleſtes Prophetas. 213 b Lutheri obitus qualis zrz. Lutheri quanta gloriæ cupiditas 2193. b Lutherus Sacramentarios ſibi diſplicere ſcribit ad Argentoratenſes 349·b Lutheri ſcripta Sacramentariĩs occaſio- nem dederunt 213. P Lutheri iudicium contra Sacramenta rios 349. Lutheri teſtimonĩũ verũ de Papatu 240. Luteri verba, quibus non tam Zuinglia: nos quãm etiam ſe condemnat at⸗. Lutheri præcepta 315. Lutheri conatus 336. Lutheri decretum 310. b Lutheri tyrannis 326. b Luthero Chriſtus eſt impanatus 214 b Lutherũ ad ſchiſma quæ impulerint. 308. Lutheri de Papatu iudicium 350.365. Lutherũ in quibus ſequitur Caluin. 214. 5 Lutherus non liberum, ſed ſeruum arbi- trium docet 200. 5F Lutherus Sacramentariorã& Anabapti: ſtarum dux,& ſectarũ auctor 214 a. b Lutherus pro Helia Propheta d ſuis ha- bitus 329. Lutlieri in dicendo& ſcribendo propo: ſitum 349. 5 Luth. omni Protheo mutabilior 338. b Lutherus à diabolo inductus, ſacerdotiã, & ſacrificiũ euertere eſt conatus 214 b Lutherus ad qualem Deum ſua retulerit. 212.b Lutherus Anabaptiſtis Eccleſ. auctoritats opponit, quam aliàs non curat 21s. b Lutherus Papatum primus cõdemnauit, ſed non Chriſtum 342. Lutherus an benò docuerit Euchariſttam extra ſumptionem non elſe adorãdam. 214. Lutheri conſenſus cum Papatu& eum Sa cramentaris disſidium 349- b Lutherus Anabap. erroris cauſa fuit. 216. Lutherus archirectus hæreſeon 219. b Lutherus à Pontifice impugnando ſectà orditur 213. Lutherus argumenta contra Niſſam pro ducta didicit à diabolo 213. Lutherus an ſectarum auctor ſit,& qua: rum 213. b Luth. ad duos Plebanos de Anabap.;34.5 Lutherus auctor doctrinæ Brétianæ 214. Lutherus Buceri fraude adductus male de Euchariſtia docer 214. Luth. cum Eccio diſputans quibus verbis animi ſui morbum oſtenderit 212. b Lutherus contra Carolſtadium 149. Lutherus cur Carolſtadio præpoſitus. 213. b Lutherus cur ſuos Euangelicos vocaue⸗ rit ibidem. Lurh. de Iiſſa angulari ſeripſit ibidem. IN D E X. Lutherus& Bucerus ſibi inuicem conce: dunt 214 Lutherus Euchariſtiæ venerationem pro: hibuit 214 Lutherus gloriæ cupidisſimus 213. b Lutlierus hęreticus declaratus nihil aliud conatur quàm vt Papatui incommo⸗ det. ibidem Lutherus impudentiam ſuam& arrogan tiam erga concilium generale quibus verbis declararit 214. b Luth.in dies ſe ipſo deterior vnde. 21⸗. b Lutherus in ſacramento Euchariſtiæ pa- nis& vini ſubſtantiam permanere do: cuit 233. b Lutherus ius canonicum& bullas in⸗ cendit 2 Lutherus quo fundamento vſus 347. b Lutherus multarũ auctor ſectarum 2183. b Lutherus multos contra Sacramentarios edidit libros 214 Lutherus non quærit Dei gloriã 212 b. 213 Lutherus Pontificis auctoritatẽ primium infirmare conatus eſt 213 Luth qualis aduerſus eos, qui imagines & templis eiiciunt 213, b Lutheri odium in Papatum 349 b Luthierus qualis erga Papatum ſuo teſti monio docet 212. b. 213 Lutherus quàm contemnat Papam& concilia 3 263 Lutherus quando in lucẽ prodierit 212. 5 Lutherus quanti fecerit ſcripta Philip: pt 222. b Lutherus qua occaſione disſidia excita: rit. 212. b Lutherus quibus rebus paulatim factus deterior ibid b Lutherus quomodo indulgentias oppu- gnarit ibid. b Lutherus Sataniſmi architeckus 221. b Lutherus ſcripſit captiuitatem Babylo- nicam 213. Lutherus teſtatur ſuos eſſe Catholicis deteriores 213. b Luth. diſſentioni ſerendæ deditus 103 Lutherus vt affectus à Carolſtadio in re ligione VVittembergæ multa vidès im- mutata ibidem. b Lutherus vt docuerit ex contemptu pes: care in Eccleſiam 290 Lux Chriſtus eſt, lux& Apoſtoli 27 Lycurgus Laconum leges conſcribi no: luit 285. b. 299. Acedonij errores qui reuocẽt.2 20. b Magdeburgenſes damnãtur à Cal. uino 216 Magiſter vnus 94 Magiſtratibus obediendum 195 Magiſtratibus Iicet occidere 159 Magiſtratum omnem hæretici profliga: tum cupiunt 134 b Magiſtratus politici Ecclefiæ ſunt mini- ſtri 23 Magiſtratus ſi ſontes non punit, homici- da eſt Ißo Magiſtratus prophanus presbyteros eli- gere nequit nec debet 88 Magno ſe ſcelere obſtringit qui conſue⸗ tudini Eccleſiæ obluctatur 336 Maiora opera fecerunt Chriiti diſcipuli, qudm ĩpſe Chriſtus 108. b Maiorum decreta ſoluentes ſua reſcin. dant 367 Mala quæ ex hæreticorum idololatria proficiſcuntur. 328. 5 Malachiæ prophetia de ſacrificio Eccle: ſiæ quomodo à Patribus,& quomodo ab hæreticis intelligatur 56 A maledicẽtia ad cędẽ quis progreſſus. 360 Mali bonis permixti nihil nocent 207 Nalorum fons inæqualitas 91. b Mali bonis ſunt permixti 207.247.b Mali quãdiu Eccleſiæ ſunt membra, 273. b Malis præſidentibus quid agendü 32. Mandata omnia in vno charitatis mam dato 153,5 Mandatorum Dei perfecta expletio quæ. ibidem. Manducatio corporis,& bibitio ſangui⸗ nis Chriſtt, parrim ſacramentalis„Par- tim ſpiritualis 68.b Manducatio& potio corporis& ſangui⸗ nis Domini duplex 51* Mane orandum, orandum& veſpere. 1to. Manichæi hæretici 20 0. b Manichæi impiisſimi hæretici 346. Manuum impoſitio& lIudæorũ& Chii- ſtianorum probata eſt cæremonia. 257, Marcellinus Papa falſo arguitur hære- ſeos 244. Marcellinus Papa thura adoleuit, ſed poſt pœnitentiam egit 242. b Marcionis error 200. b Marcus quidam Epheſius iĩmplacabilf odio flagrans in Latinos in concilio Florentino— 336. b Naria ſignũ magnũ apud Ioãnem, zi:. b Maria theotocos& non Chriſtothocos appellari cur debeat 156 Maria mediatrix optima apud Deũ 11. 5 aria non Eua, mater reuiuiſcentũ ibid. Maria à ſanctis Pbatribus ſumme hono rata idid. Maria multis indiciis& figuris præſi nata ibid. Maria ſpes, 3duocata ab Ephrem appel lata ibid. b In Maria fuit clauſa porta virginitatis. 119. Maria Chriſtipara appellari prohibita in concil. Epheſino, ſed Deipara. 323 b. 4 6 Mariæ& Euæ collatio 119. b Mariæ Magdalenæ ſeruitus quomodo Chriſto grata 186.5b Mariæ honeſtè meminiſſe decet 120 Maria virgo Aaron& Gedeonis vellus niueum. ibid. b Maritum& ſacerdotem eſſe quomodo concedat Eccleſia 97 b. 52 Martyr extra Eccleſiam eſſe nequĩt 218. Martyrem quid facrat ibidem Martyres pro nobis orant: ĩpſi verò no- ſtris orationibus non indigent 69 Martyres quo cultu colant Carhol. n. b Martyriſ deñderiũ in muliere Ediſſ. 127. b Martyrium interdum baptiſmi vicem ſupplet 38. Martyrium ſolennia cur& quomodo celebrantur 68 b Martyrum cõſtantia diuerſa à pertinacia hæreticorum 218. b Martinus Luther ſathanæ anteſignanus, 16 Martinus Luther eadem macera vſus qua Marcion quondam hæreticus 317. b Marthini Luth. errores ibid. Martini Lutheri pernicies 320. Martinus Luth. de Papatu 326 5b Martinus Lutherus in fide conſtantia& contrarietas 3 Martini Luth. errores pluſquam ſex cen Catholicis animaduerſi in ſanctis Bi: 5⁵ tã bliis vertendis 34 4.5 Maſouij in religionè quales 212 Materia omnium ſacramentorũ, ſignum vel elementum 34. Mareria duplex in pœnitentia 70. b Mathias Flaccus contra Luth.& eius aſ- . ſectatores 329 Matres vt infantes fuos tradiderint occi⸗ dendos 220. b Matrimonij myſtica ſignificatio 92. Matrimonij ſignificationum explicatio. ibidem. b Matrimoni inſtituti cauſæ ibic. Matrimonii impedimenta 53. b Matrimonii tria bona 92 b Matrimoniũ temperantiæ ſacramentũ.⸗z. VVV Z Matri ——ae V 1 NDEX. Matrimonĩum ſacramentum magnum, Michaẽlis Epiſ. Mensburgenſis conclo- myſterium magnum ibid. nes 65:b Matrimpnium Chriſtianorum ſacra. Migrantibus e vita grauisſimum inſtat menti nomẽ fere ſolum obtinet, eius certamen 21. b commoda ibidem. Minardi caſus 367. b In matrimonio ſacramento gratia infun Miniſtri malitia non impedit bonum ditur 52.b opus perſonæ 168 Matrimonium& ordo quomodo con- Miniſtris etiam malis Deus vtitur 0 b ueniant, in quo aduerſantur 97. b Miniſtri reconciitationis Presb yteri, non Matrimonium ſuicipientes quomodo ſacerdotes ab Apoſtolis vocati 348. affectos eſſe oporter 53. Miniſtrorum Eccleſiæ differentia»i. b Natrimonium conrrahere quibus liceat. Nliniſtrorum matrimonta impura 366. 159. P Miniſtri Satanæ e Polonia pellendi. 366. b Matrimonium trĩplicis rei ſignum ꝛ b Mira nec minus pia auct. vehèmétia 325. Matrimonium quomodo violetur 160. Mira Dei potentia 332. Flatthæi loci exponuntur 226. Miracula apud hæreticos nulla 198. b Mediator cur ſit Chriſtus 217 b Miracula in ſe facta vt teſtabantur olim Mediator aliter de Ciriſto& aliter de antiqui 112 b ſanctis dicitur 111. Miſericordiæ Domini neq; tempus, neq; Mediatorem futurum quomodo opor menſura præfinienda 71. unt credere in lege 1.4 b Milertcordiam quibus præſtet Chriſt. Mediatoris nomen aliter Chriſto, aliter 217. b Sacerdoti tribuitur. 232. Miſſa quibus argumentis euerti debeat, Medicina animæ pænitentia 71. b didicit Lutherus à diabolo 213 Medicus animaruin ſolus eſt Chriſtus. Miſſa Baſilmj& Chryſoſtomi 69. 34. b Miſſa quaàm aptè offlcium dicatur e Melancthon de Carolſtadio 214. Miſſa ab Euangelio non diſcrepat, ſed Melancthon Eccleſiã viſibilem facit. 2727. omnia Chriſti beneficia nobis ob ocu Melchiſedech ſactiſicium, ſigurauit ſacri; los ponit 63. b ficium Eccleſiæ 55 b. 61. Miſſa eſt ſacrificium 54& ſequent. Melchiſedech ante Leui& Aaron ſacer- Miſſa cur in Occidentalibus& Septẽtrio- dos fuit 56, b nis Eccleſiis Larinè flat 25. b Melchiſed. Chriſtiani ſacrificij typus. ibi. Miſſa quid 55. 4. b Melchiſedech ſacerdos erat gentium. 61. Miſſa cur poſt concionem audienda s. Membra Sathanæ hæretici 339. Miſſa mali Sacerdotis non eſt negligen- Menno Phryſius mundum& Angelos, da 167. iudicaturum ſe dixit 216. Miſſa ſine necesſitate in locis profanis Memoria pasſionis Chriſti quàm neceſ fieri non debet 171. b ſaria Chriſtiano 6z. ea vt retineatur ſi Miſſa omnis publica, 176. b gnis opus habet ibid. Miſa an ſine communica. celebrari poſ Memoria defunctorum in Miſſa ex Apo iit ibid. ſtolica traditione 68. b Miſſa omni die audienda, vel ad minus Memoria redemptionis noſtræ in ſacrifi: dominica 47. cio Miſſæ celebratur ibid. Miiſæ ſacrificium pro mortuis valet. 162 b Memoriæ humanæ labefactatio 120 b Miiſſſæ ſacrincio aditant Angeli 66. a. b Mendax filius diaboli 161.b In Miſſæ ſacrificio congregantur tam Mendacñj tria genera ibidb qurcum Chriſto triumphant, quim Mendacium filia ſuperbiæ ibidem. corporibus præſentes,& qui purga- Mendacium quale peccatum ibid. tione indigent 69. b Mendici apud templa cur asſideãt,& quo: In Miſſæ ſacrificio quid vulgus agere, rum nos admonere debeant 171.b mecditari ac precari debeat 66 b Mendici vulnerã noſtrorum Medici. 172. Miſſæ tremenda myſteria ibid. Merces bonorum operum gloria æterna. Miſſæ ſacrificium à Chriſto inſtitutum, 140. b& cur quotidie celebretur 54 b Mercuriales ſtatuæ cur antieluitus ad bi· Muſæ ad ſinem intermanendum ſtatuto uia poſitæ 8. Agathenſis& Aurelia. conciliorum Mercurialib. ſtatuis abrogatis crux Chri- cautum 67.157. ſti ſuffe cta ibid. Miſſæ priuatæ non ſemper inuentæ aut Meriza noſtra vnde exiſtant 126.a b ſeruari cœptæ ſunt 170. b Merita ſanctorum nobis uffragantur. 7. Miſſam ex opere operato prodeſſe quo- Merita operum quomodo ſint in regene. modo intelligendum 54 b. 1 7. 37.A. b. 126. 2. b Miſſam audire vtilius ne ſit an concio- Merita alia paruuli alia adulri 147. nem 65.b Merita noſtra nulla ſunt ante fidem. Miffam audire quomodo oporteat. 74. b. u18. b 65.155,b 166.b Merita duplicia 142. Miſſam Baſilius& Chryſoſt. propter ex: Merita operum arrogantiam excludunt, cellentiam liturgiam dixerunt 86. non autem fiduciam 147. b Miflam celebraturus quid facere debeat. Nerita operun 143. 155.b Meriti pr ofectio non tam operi quàm vo- Miſſam exterminantes grauisſime contra lumtati adſcribitur 137. primum ræceptum peccant 155 Ieritis ſanctorũ non eſt detrahendũ. 75. Miſſam abrogauit Corolſadius 283. b Meritorum ad præmium cõparatio. 136. b Miſſam de ſpiritu ſancto ridet Brent. 250. Meritorum penurta periculoſa pauper. Miſſam quam angularem vocat, libro op- tas 147. pugnat Lutherus 213 Meriti ratio duplex 37. Mittere ſe deorſum quĩd 316.3 22. b Meritumn non tollit ſcriptura, ſed pręſum: Męchia ſpiritua. maior eſt adulterio. 358 b ptionem 139.147. Mechia ſpiritualis hæreticos in iſtas ab- Meritum congrui& condigni quocdl. ſurditates abduxit 160 138. b Mœœchiæ nomen qudm latè patet. 15. a. b Meritum pasſionis Chriſti abundantius Monachatus nõ eſt cultus Dei, ſed eſt via omnibus totius mundi flagitiis 78.5 expeditior ad colendum Deum 16z. b Merlini hæretici impietas 327 Monachatus non eſt Idololatria 166. Michaẽl Seruetus in religione quas tur- Monachatus in colendo Deo nihil àreli- bas excitarit 20( b quis Chriſtanis dicfert 163. b 7 Monachi fides non eſt alia quàm coniu gati Chiiſtiant ibid. b Monachi priſci quàm dediti fuerint diui⸗ nis contemplationibus 15 b Monachorum habitum primus Corol ſtadius abiecit 213 b Monaſteria charitatem præcipuè ſeruant. 294. b Monaſteria honeſtatis& ſanctitatis loca, Semnla apud Euſeblum dicta 70 Monaſtern vt inter ſe hæretici pugna- rint 116.5 Mons magnus apud Danièẽlem Mariam præfigi trauit 119. b Morientibus maxime inſidiatur Diabo- lus 80 Mors Chriſti quibus vtilis& quibus in. utilis 217. Mors Chriſti humanitatem eius decla- rauit 4+ b Mors Chriſti fidelibus lugubris eſſe 5 bet Mortis memoria in Miſſe ſacrificio faara mento nobis relicta 544 Mortui fideles ad Chriſti corpus perti nent 68 b Mortuorũ memoria in ſacriſicio ibid. Mos peruerſus inter pocula de diuinis ſermonem habere 339. Mos laudatisſimus patrum noſtrorum nunc planè intercidit 2. 5. 177.b Moſcus muitatus ad Concilium 371. Moſes quot annis fuerit poſt primum hominem 281. Moſes prunus verbum Dei ſcribere cœ- it ibidem Moles fuit inter Deum& hominem me: diator 110. b Moſes poſtquam prophetauit non am: plius vxori coniunctus eſt 98. Moſi diffidentia vt ſit punita 76. Moſes rubus Mariam figurauit 11„ b Mulier fortis apud Salomonẽé quę. ibid. b Mulieres in necesſitate baptizare pof ſunt 38.b Mulieres hæreticæ quàm procaces 97 b Mulierum officiũ inter viros ſuos 92. Mulierum noſtii ſeculi audacia, ſimul& arrogantia, impudentiaq; 344. 5 Multa præ cepta veteri& noua lege mu- tata vel non obſeruata 336.b Multæ virtutes intra nos, noſtri curam habentes 343.b Multis de caufis apud pleroſqʒ effectũ, vt vernacula lingua ſacra fierent 344 Multirudinis concordis orario qudm effi⸗ cax ſit 66⸗ Munceri errores 219 b Mutari in virum alium quid fit 136. Myſteria vnde dicta 56 b Myſteria non omnibus manifeſtãda ibi. Myireria Chrifmaris multa 253 b Myiteria in ſilentio tradita 56. b Myſterium Græce, ſacramentum Latinè. 92‧ N Atalis Chriſti cæremoniæ a. N Natiuitatis Chriſti vtiliras 36. b Nacura etiam ipſa benedictione muta tur 46.b Nauis in qua Chriſtus ſedit typus Eccle. ſiæ 32. Nazareorum vita& continentia 187 Necestitas non habet legem, ſed facit. 290.b Negare Deum qui dicantur 324. Nemo vnquam de ſalute ſecurus dici po- teſt 314. b Nemo vnquam fidelium dicit de neceſſi⸗ tate ſaluris eſſe, laicos vtriuſq; ſpeciei particeps fieri 338. b Nemo ſibi de totius orbis indicio iudi⸗ candi poteſtatem ſumere debet 332. Nero impurisſimus neminem pudicum eſſe cenlebat 26. b Neſtoriani Er frun 1 mnal ſemper 1 mne 1 mineyn uennt agrſce Relſc danut 1 pailu rinuſa tlonem 1 pſarm ſmonie u loneyn n wula molem! o poteſ elus(on ſtas ſonjllicn do publ Nllrpenu ce ſcn ſelnos elſaeſt ſtteap umope mices, dsſemg duaean du yi dluus ouanie Ch iſtn Aäaed.. æreticis diſputatio. Oportunitas vbic ſpectanda 86,5 Prnn WDan K riaui nouf 225.b Nulla ineunda cum hæreticis diſputa Srnd Ararftu cc ne b dum aeii düh Neſtoriani nout jufi 8 318. b 173 3 107, b 0 deci lo. 9. Aufla 280. 318⸗ 5— 3 † randi rario 107 ztemaluucnd in in Neitorn arrogantia 8 Priilaut 3 Nullum præceptum de calice neceſſario O Aanci fa ultitudo ſed yngninaſ. choran 1b t Neitori erroi de Euchariſtiæ ſacramen- ſumẽdo eſt laicis, nec ſi ab eo abſtineãt Orantium non multitudo, ſe 5 daula gri„ eb 85 10 Epheüßno condemna: umedo eft lalcis, er. tas exauditur 255. tus ablect enau a to in concilio Ephefino conde 334. contra Chrifti inſtitutionẽ fieri 337. Orate ad Orientemcur nos Apoſtofi 2 denscaann hb tus 4. 47 b Numifina noſtrum charitas eft. dii9. Febnn direr 4 229. neci(le Neſtorij condemnatio. 3 do bonæ,& quomodo olderint— zatet er 3. 11, 1. Ipiiæ quomodo bo*.. O domodo inte ſer hone u Nicæno concilio canon exponitur 251. b Nupdi 4 57. b. 98. Qrhre 8 intermisſione q 199. d— ahit Brentius 265. ¹. indalgen Igendum. au knätat licæno concilio detrah 3 nymus indulgen: g 4 4 5 H ihaidutd n tule Nera concilium quosnodo celebra. Nuptias vocat Hieron) 5 59. Oratio multorum 17 Eccleſia efficax. eint int G len 255.b tias 3 6.118. 4. b. 70.& ſequen. ehetetli Ne 5; in Paradiſo conceſ. SeI.Dn Seer 1 Aletügeg tum n uot habuerit Pa: Nuptiarum munus in P aradiſum Oratio concionem præcedere& ſubſequi magnusad, Nicæuum concilium quo ibidem. ſum,& earum vſus extra Paraci b. eber 66. 4 1 16 3 II. 3 5.— 8 tg aun Beüdwiien an res. 361. ſumpſit exordium 97 Oratio Eccleſiæ prodeſt fidelibus defun- Maul 1.„† H ⸗·.— enndas maxin 199 Niger en ren endum, quàm credit Ee. 233. ctis Purgatorio detentis 75.3. b. 77 à b mnenüanNe Paril Aijel erde 24 346. b Bedientia vera quæ 57.b. 8. b Oratio Sacerdotis plurimũ prodeſt 3 b . ie cleſia 1 Oblatio duplex 7.5.58. io frnetuoſ 118. Cpbar. uoſa nſ. 1 4 r ici quod ante. ratio fructuo lägadung uon Nihunune a rinriene detriſen con: Oblatio Eccleſiæ qualis ench Olanes Chriſtiana ſpe& fide firmata eſle 4 pudun mille annos non fuerit 318, b Oblatio munda in Eccleſia quæ z E Paube ros. a.5 Chrüla hunag 1 demnatum 318. 100 4 b unanitatn N. Lnhat 2ri is vſu Oblationes Laicorum„ ata efficax 66.115. it im auudeat Nihiltanquam ecellaruun de Glleies 1 Oblationes ſoli Deo dunt non manyn. Jnn Rehne ttet ron bn, b OhriſtiRdgl 45 lalcis à Chriſto præceptum 3 1. 69. 1 1 is anteferenda du ddelidas g h late bus. ica cæteris anteſe. ulgch. Nihil commune cum hæreticis ahene, Cajationes varfe ſeun 10 0. a. b Qiario domin 7 2 2.. 7 rre ne: I15.—..— m. s memoffdin Miſ,.. dum 3 e, et lationis nomen Diabolus fe a cur publica& commu- noneden Aaanitcd aen Nihil pernicioſius quàm ſeparationis 3 Huer 68. b Oratio dominica cur p ns⸗ aeddlella incipium 340: mi de iis iudicum 3zo. nis; 1. alaeles ac Chnlin“ hrauhan Illyrico editus 2n1. Ochini de Sacramentariis iud Inus 1, Oratio dominica breuibus verbis colle: — opuxni Nihiiibera R 3 pœnitentia 31¼ b Ochini teſtimonium de Tiguri 655 cta, ſed multis ſpiritualibus bonis re⸗ ſ — Miniuitarum Regis pe II 3 chinus 36 1. 3 It6. 7, 18,e. 1;& or⸗ Ochin.. 4 nnenonainina Nobilitas quibus in locis loco ſuo 363. Ochinus inimicus& defenſor Pelsibia. Oferia duas alas habet quibus ad cœlum erlus inter poall, 6 dine mota 4 ibidem b b 6 Kdun e n ligendæ. Ochiniaſtus 151 e 178. 1 e- 3.. 31: ritat erfertur. wonem ader 8 Nocturnæ preces non ſunt neglig Ochinus victus conciliorum zuseorieeee Oletinem quomodo docuit Chriſtus.* A datsiimusganun ac 7 1—. 77 1. 5. E noſtkotum 119. 3 bedire d nt uò diuertit. 92e—. Colane inter⸗. 45 Air ledire differunt. 4 3 5. 115. b cplane inenadt 5 Molidio bedte; Hhnebe Oeſeüsnts mia Lef Deum eis⸗ Orationes Ecdeſiæ omnes per 1 ſ 6 15 mnattalus ad Coaglimm 195. 1 † chinus nec adorandũ Deu 2 11. luduntur& patri of⸗ 3 3 e, nm i qt fruſtrà vſurpatur. Och us 3 Chriſtum concludus Patl. Suot anab uen uigmm Nomen Dei quomodo P præſidium ab eo expectandum I. ferundur 110 b nen 14 8 54 ctum ſine ſanctis moribus non Odium proximi, Dei amorem excludit. Orationi magis quam audiendo Euange: Prunus ſelbun Deiſchenic Nomẽ ſan 131. b. 153.b— hero ſentrat. Iia templa dicata videntur 171. 1 4 prodeſt 1; Oecolampadius quid de Luthero 3 19 do mens præparanda. gitij Ai Nomen Athanaſii in optimam partem Orationi quomodo p tait jater Deum Ahomuennt aper cogiitum 327,5:. teenaskmes faI. T17.b— 64 9. 5 Nomne Chnſtiano nihil glorioſins aus. Driian nech ſolita vnde. 100.5 Orationis dominicæ XEnieatio dta 8 Sractjaſs Cenſeri vor fertoria in 1 12 tacta, eiusq; efficacia, ꝗ G poſtguamplophetauitnon m Jonu ur Chriftiam cenſerivo⸗ Offert 3 3 ſacrificium. prianum tacta, eius 3.143 9 h mine vno c. gg. vocatur ſact. 11 syxoftconlundui(t 1 Terum 3 Pndlesn Officium etiam apte ea Deus præ Dibn dir uann 11fa ſt punl.„ 160 88..— ,1. alit 107.b. IIs5. A. b. 2 hi ſuun 5 16 Non Nenedeeganlente⸗ hæretici oc- Officiantes etiam dicti Saceetſal Oeaahis aniſa eſtfciunhuumm 1)§.b Tubus lanan fg 1 Non eit ſcriptum, Ivnctione multos ſanaban P 2 3 s. annos con- 1 fo tis apud Salomoni qur b-b clan uit. t 12 Den 8 Orhis Cntlſtiant ante 40. 1 res in necesstatebaptegt al rutandum de interpretatio n ſficet 43. ſenſus—: ““ h Nann anruß ſed ea remittenda ad tra. Oleum in enasecnsmnihera 189. Ordinandis calix diatricn 76 iacalih e Laenn b Omnia munda mũc ſacerdotum præſente popi jer oui 111 ccleſiaſticam 317. 1— ſtri tem Ordtnatto ſacerdo P tes hereticæ quimrocdes a5 ditionem Ecclei a fibi volunt concedt noſtt 93.b ei mferviurſlat i imn ſ. tum adductarum Omni 22 eri deßet,& cur— umnoſtchinrimen e Non ſtrian Ii Pidern 11 316. poris hæretici 2 e2b ſuerisges qutbus temporibus cele- rum noſti ſecullaucacs lmulc teſtimonio acquieicen B din præ⸗ 4 Omnis ex eccleſia ſublatus ordo iam 3 Oti mu 176. vſu Sacramentorum, ſed it 2;— re unu inpulde w 18 Nön in„Aat aedehen vitiã eſt. 22 Pb pemodum eſſe vicete mereahlu Ordinationes hærericorum Teslede s2ls præcepta veten à nouslege mè ciſione 55 r ſtra quatenus v 2 is interuallo hatepls een 3 5 Non multitudini aliquid petenti contra Opera no d 300,b Ordines cur certo temporisi 87 nanohſhun ſric 3 morem Eceleſiæ concedendum 323 b Ptelzlaen do valeant 240. conferantur r. mun anänſann Non poteſt corpus Chriſti conficere, cui Opera Hae deeſs an meritoria 148. b Ordines poſt ieiunium cur conferantur. 1630 4. 4 1 ⸗ Opera bona q 1 tes 1 ficiendi nulla data eſt pote- p bunt iu. 165, b— us conficien 3 la habebu 535— teauyutäinihe Kin⸗ 225. Opera ſiue boma ſiiema 122.a, b Ordinis Epiſcopus eſt Ailet Onnſſa ua ſr ent 34—. Ici—. 5 5 atenus c 1 cula Ungus shnim nci⸗ Non allicitus calicis vſus lIaicis dum mo dicium a necefſaria in Chriſtiano. ib. b Ordini- ſacramẽtum ias 95. un ncold efalocn ir— 7 s Ecdlefiæ auctoritas Opera bon do in matrimonio u1ddh 5 ds publien totius e- ũb Opera noſtra opera Dei ſunt,& quomoc Orchnis ſacramentum non iterandum 91. rne 32 4 27 ibid& rdinis 1 t vlurpetur 7 nodo Dei 151d&. 74 16313 3 240. 5P 19 3 ſu noſtra, quoi 8— Eccleſia necesſitas ½ nierrolte iſt Non de ſcriptura, ſed de ſeripturæ 5 Opera eatorma infidelium diffe. Ordinits in Ecc Slfs ſacramentü eſt 86. b in vifum alium qul 3 inter nos,& hærericos ſolum contro- pe 3 37. b. 138 Ordo drces 1 Neriehe„ L0. jl 2 5 340. run. 2 1 5 rdo in Eccleſia nece 5 28 2— 4 ni Siu muif bi N Rärnrih oris pfeudoprophetæ negant Opera quæ fidem præcedũt iſ newhnee Bt⸗ in Sacerdotibus, Epiſcopis& Pon⸗ anon omnldlsn, 7 oſtri te— ſunt ad gloriam 3. 8 neralis eſt, ſed dignitas, au⸗ a Chrimausmula 4 Deuaopetum nodtrorum euran babe Opera Deus frigie non vetba Fa ieas ene ſgrcfalis atque in⸗ Nennondetn in re e uilia Sabbato prohibita,&quo: ctoriia 3 911.4. b nm llent Lalne confesſio, patri⸗ Opera ſeruilia 3 1 1.a. 3,r ſadauentüm ſides, vel fidei noua confesſio, p ſ 156( b æqualis um Ofxce ſacam Noua 1863;,e 4— 3 do licitè fieri posiint 11⁵ m inſtitutionis diui- une 2 bus ſeinper iniiſa& abſurda fuit. 30s. Oede ſunt teſtumonia voluntatis inter: Ordo miniſtrorum inſ Su la A Noua creatura quid ſüt de nif veteri Ber 1²2 b. 162. na ſalubriter in Eccl. conſtitutus. 56. b Ko Chriti ctenonie I Noua vita inſtitui nequit, 39. Opera fidei& charitatis quomodo ad re- Qide um ſacrorũ conſerendorum cære⸗ 2 CRiſülibt nus pœniteat 4 ſufficiant. rdinum 12 65,a b r hrlitl vil- PII P. d jr ran: misſionem peccatorum 3 165. arruitatls C chonemmun Nouati error circa Pauli verba de iteran: moniæ 6 b d benecle 94 2. a b. 12t. a. b. 1 ſit hæreticus 27 aunih 1 40 bapelline ,1 Gbera ſunt meritoria ſi ex fide fiunt. 150. Qugtnaße ereatt fomes 77⸗ . 11 74 4 7 8 2 1 9⁸ 3 4 1 6— n 5 1 Chitu tittyut 4 Nouati hrerelf unde, non tantum ditfi Operum duplex genus Fs tsrlann ie Haih aeheneäm ſuniſe 3282 qun Chüll Nouatores maãdata Dei edunt, non ſunt meritoria 1bId. malè tractatus Confesſio „it 7 8— nposſtbilia faciumt 124. cedunt, ns itoria. Vide meritä. Oſiander malée enht cilia, ſed& impos zena ſint meritoria. Vide m. nle 223 in donm au es Deum auctorem malorum fa Opera quena ſitren dentium niſtis 2 UW. veun lubalkge, Mear Orc Lhe 126. Operum iuſtificationem præcec Oſiandri doctrina à VVittembergen 3 5 4 1 2 7 139. O! ibid. B asnoh Aunt 1 rum con vis sdamnata& approbata jaicantul nt. Nouatores omnem ordinem re 126 158. Operibus quomodo mundemur z, n ze VVittemberg. iudicium 354. —21. 4— 14510 S. Deum qulc ur lunslär fundunt 1 140. Operum bonorum qualis Catholicac 54 Oſiandri doctrinam approbauit Bren- vuamce(all luh Nouatorum cæcitas la 3 Papæ. ze. Arrina 300. man ibidem. b oa üitge necelt Nouatorum duriora vincula 1— P. 23 Oprs operans& opus operatum quid 4 Fe, oma 223,B . 17. 3 3. 5 0. 52— Im ſcelumn 8 hcll Nouatorum crudelitas in Ga n; nt ſcholaſtici 239. Q 1a& uod eorum officium. nqu d uo dlulc 786 Noui Euangelici Maityres dehcati. s4 b Gos rans& opus operatum quid& Oſtiarn qui& q 1 7 6— 7— e- alutis elle 138 louum quoddam Prophetarum genus Pus op 55. 81. b Oues ero iult Nouum q 25 fferant VVV ch shen rbünbcoi noſtiis temporibus emerſuan- quomodo differ 3 biceton Angechbt i eltatem lum npubann 4 fmuseullen a 4 oufls Meturun nlebat ———* 8 — ,—, 3 —— —ÿÿ Oues paſtoris ſui vita non debent offen⸗ di 158. Ouibus paſtores iudicare non licet 35 b Ozias Rex exemplo eſt Principibus, ne ſibi quæ Sacerdotum ſunt, vſurpent. 236. b P Allium Pontificale 374. Palpones 161. b Panem& vinum cur Chriſtus voluerit retinere colorem& ſaporem ſuum. 44.a. b.& ſequent. Panem noſtrum quotidianum cur peta- mus&uomodo intelligendũ- 117. 139. b Panis& vinum verè traniſubſtantiantur in Euchariſtia 44.& ſequ. Papæ verum& proprium officium 348. Papa vnde dictus 87. Pro vno Papa multi nati ſunt 351. b Papa ab hæreticis inique damnatus 353. Papæ delicta toleranda& excuſabilia Philippi ſententia ibid. Paparum Germanicorum iugum durius, quàm Papæ Romani ibid. Papæ iugo excuſſo Germania facta eſt Babylonia 354 Papa de dubiis fidei diſcernere debet. 30. b.& ſeq. Papa caput Eccleſiæ quomodo 304. b Papa legitimo reiecto multos fieri opor- tet 354 Papæ ſeu Pontificis maximi eminenria. 30.31.32 97. Papæ cur ſanctisſimi dicantur 31. b Paparum hæretici inter ſe multitucinem damnant 374.b Papæ contemptus Polonis incommoda attulit 374. b Papa propter quæ honorandus 373.b Papam quaàm contemnat Lutherus. 263. In Papatu doctrinam Chriſtianam explo ſam eſſe male aſſerit Caluinus 348. b Papatui incommodare ſolùm ſtudebat Lutherus 213. Papatus Saxonieus 351 b In Papatu omnia honeſteè fiunt 356. Cur Papatus ſit inſtitutus ibid. Papatus Eccleſiaſtica hierarchia 356.b Papatum cupiuit tollere vt ipſe teſtis eſt Lutherus 213. Papatus nullo modo relinquendus 208. Papiſtarum nomen glorioſum 347. Papatus eſt legitimus Eccleſiæ Cathol. Magiſtratus 347. b Parentes cumprimis honorandi 15s. b Parentum nomine qui intelligendi. ibid. b. 191 b Paruuli in fde Eccleſiæ(quia non habent propriè acquiſitam) baptlzantur. 33. b Paruuli abſq; baptiimo non ſaluantur. 38 b Paſcha noſtrum Chriſtus 55. Paſcha cur vno die Patres celebrari volue rint 285. b Paſchæ controuerſiam ſuſtulit conſcri- bendo concilio Conſtantinus impe- rator 284. Paſchæ celebratio ab Apoſtolis 156. Paſchatis celebrandi vno, eodemq́; die cauſæ 156. De Paſchate controuerſia ibid. b Pasſio Chriſti fuit verum ſaerificium. 57. b Pasſio Chriſti abundè ſatisfecit go. Pasſiones Chriſti, pasſiones noſtræ. 139. b Pasſionis Chriſti memoriam Chriſtiani ſedulò habere debent 63 b. 74·b Paſtor Eccleſiæ totius, vnus eſſe debet qui cæteris præſit. 26. b Paſtores Eccleſi; cùm pro ſe, tum pro oui⸗ bus ſibi creditis reddere rationem Deo debent 344. b Paſtor malus quatenus ferendus. 396⸗ ———————— 1 N DE X. Pater maior Chriſto, quomodo Eccleſia intelligit 12. Pater cauſa principalis efficiens ſalutis noſtræ 35. Pater ſpiritualis omnium eſt Deus, mater Eccleſia 158. Pater carnalis eſt omnium Adam 157. b Patibulum erectum vbi ſolebat fieri ſa: crificium& crucis Chriſti recomme: moratio 131. Patrem cur appellamus Deum 116. Patres docuerunt rectam fidem 12. b Patres quomodo hæreticos confutarunt. ibidem. Patres ſtilo quidem diuerſo, non autem diuerſa fide ſcripſerunt 199-b Patres inſimulat erroris Brentius 278. Patres noſtri ſemper recognoſcendi. 262. b Patres priſci quomodo populum inſtitue⸗ runt 124.3. b. Patriarcharum Orientalium nullus in Romanum bontificem parem pote- ſtatem exercuit 374. Patriarcha œcumenicus tantum vnus. 373. Patriarchis aliis abſentibus, fit verè œcu- menicum concilium ibid. Patriarcha Alexan. ad Concilium voca- cat us ibidem Patriarchas Orienrales Rom. Pontifex excommunicat 373 b Patriarchas quatuor Orientales Romau. Pontitex præmiis ornauit,& pœnis af- fecit 373 b Patroni Eccleſiarum quid iuris habeanrt. 33 b Patrum auctoritas in controuerſis do⸗ matibus 192. b Patrum etrores quales fuerint 13.195. b Patrum orthodoxorum interpretationes non ſunt reiiciendæ 2. 4 b Patrum ſcripta quantum habeant aucto⸗ ritatis 276.280. Patrũ ſententias affert Auguſtinus. 277 b Pauli loct exponuntur 217 b Pauli tẽpore clerus nõ fuit ſine vitiis 253. Pauli ſudaria& ſemicinctia pleroſq; à dæ moniis liberarunt 108. b Pauli amor in Chriſtum ꝗᷓ vehemẽs. tiᷓr. Paulus non reiicit bona opera 121,b Paulas quomodo imperfectionem ſuam accuſet 151. Paulus ſub ſua perſona de quouis homi- ne nonnunquam loquitur ibid, Paulus qualis ſeruus fuerit 225, b Pauperes& calamitoſos à foribustẽpli ar- cere conantes, meritò reprehẽdendi. 72. Pax Eccleſig quibus modis reformari poſ ſit. 310. Pax noſtra murua cum Deo maximum ſacrificium 117 b Peccare in ſpiritum ſanctũ quĩd 328. Peccata maxima ex paruis fiunt noſtra negligentia 369. Peccata magna interdum nõ tanto ſtudio vitanda ſunt quanto parua ibid. Peccata noſtra oſtium regni cœlorũ clau. dunt 73. b Peccata carnalia maioris ſunt infamis, ſed minoris culpæ quàm ſpiritualia 10s. Peccata Sacerdoti manifeſtanda 72.a. b Peccata leuiora quãm grauiora fugien. da 192. b Peccant grauisſime qui Deum mendaci teſtem producunt 155. b Peccantes non omnes iuſtitiam amittunt. 150. Peccantes cõtra primum præceptum, qui. 153 b. contra ſecundum,& ſic ex ordine omnia 155 a. b. Pe ccati primorum parentum quanta vis. 134. Peccatum non imputari quomodo intel- Egendum 93.b Pecatum animi morbus grauisſimus. 154, Peccatum& cauſa,& pœna peccati 357. Peccatum cur peccati pœna fiat ibib. Peccati pœna 358. Peccatum grauisſima ſeruitus 157. Peccatum nullum ſine voluntate 162. Pelagianorum error circa paruulorum baptiſmum 38. Peregrinationes Deo non ingratæ 172. b Pertectio fidei quæ ſit 15 2. b Perfectio duplex. 150. Perfectum vt ſe dixerit Paulus 151. bb Perfectus diſcipulus quis dicatur in Euan⸗ gelio 151. b Pericula in quem finem ſubeunda 370. b Periurij pœna in veteri teſtamento qua lis 161. b Periurium grauisfimũ crimen ibidem Perſecutionẽ facere an iuſtus queat. 21. b Perſona in Sacerdote non eſt ſpectãda. 31, Perſonæ non ſuſcipiendæ, ſed nomina. ibidem. b Perſonarum acceptio erroris eſt mater. ibidem. Peruerſa hæreticorum religio& conſciem tia 3465 Petra Chriſti, fidem& Petrum Chriſtum confitentem ſignificat 27. Petra vocatur, Chriſtus, Petrus Fides. ibi. Petri à Soto encomion 22 4. bb Petri vmbra ægros ſanauft 112. Petri locus exponitur 264. P Petri ſedem obtinens, præſentem haber Chriſtum 244⸗ Petri Dreſdenſis hæreſis 334 b Petrum à Soto, Brentius conuiciis aggre⸗ ditur 2242 Petrus Apoſtolus qualis ſeruus fuerit. 225. b Petrus à Soto cur aduerſus Brentij con⸗ fesſionem ſcripſerit 224, Petrus humaniter admonet Ducem VVvit⸗ bergenſem 224. b Petrus à Soto quem in confutando Bren⸗ tio ſequutus ſit ordinem 224 P Petrus Chriſtum negans idem non ami⸗ ſit 122. Petrus totius Eccleſiæ figurã gesſit 25. Petrus Lombardus immeritò reprehen- ditur 149 b Petrus Vergerius hæreticus ſupra modum ſeditioſus, imõò ad ſeditiones excitãdas natus 333 b Pflug laus 214 Phariſæi ſcripturarum teſtimonio Chri- ſtum non eſſe Prophetam,& eſſe morte dignum concludebant. 95⸗ Philippi Melanct. blaſphemiæ. 339. b Philippi de Suencfeldio ſententia 216 b Philippus Melancth in articulo iuſtifica- tionis quaterdecies variauit 135. b Philippus Melancthon Saxonicus Papa ſecundus 352. b Philippus ab Illyrico condemnatus ibid. De Philippo iudicium Gallorum 35 b Philippus liberum arbitrium nunc ne. gat, nunc aſſerit 222. Philippus Melanct. queritur Iicere vnicuis que monſtroſa dogmata fingere 347. Philipp. libros ſuos variando condein: nat 222.5 Philtppus primus Chriſtianus Impera- tor qàm ſubditus Romano Pontifi- ci. 225. b Philip. ſe Manichæũ fuiſſe declarat 223. Philippus Melancthon turpiter ſe ſeruiſ⸗ ſe Luthero conqueritur, eidemq; conui⸗ ciatur 329⸗ Philip Melanct. difcipulus Martini Lu- theri 3360 Phinees homicidum cur Deo gratum. 104 b 164 Photij depoſitio 372. b Pia auctoris ad Chriſtũ oratio,&c. 320 b Piæ exhortationes 346 b Picardo- —————᷑—᷑— 2 üch 1 hrc an Lan ₰ 007¾ 1 me l A orum- 2 uia 52 eoni Sn Del al g entent nubu n Poe E e inma mng irlbe m¹ eexle ai bias unn ieſom a pa P 3 DSdll3 men Penlum as Pekum An Pplodun aen P lbelt 1e piaildl ⁵ preabn .] lsconli b knälid . bermund * heurjih 1 höſemper —pole co 12 tempolal! aDeom * knuua du 12 tla Imiell I Fud plb ie Nhabeatu- pintla tles u nabet minabapt 2 d Narinn 1= kntlalabo 12 inaagen 1. i kmltenran bolerur 1= prlæ ſacra u he Illus 12 piietud . hirgne I enn nuli 1 anao 1 ſtica ³ ſaplurim 3Ie haunndi Oe katoncs. M ar loi m i Feclgion A* Talurle 9 ſeeneiaz. 5 ſelcJp OO fDno. unlg luadä dim an, m nimi morbur un& auſa baui 25 d& domg mo beccan 5 uhan lpenain 1 5 luin graungſ 3 aum nullunaſtui n dmountnitenbene i. pnlnun canaul. Trnati 3 Tatio 5 dnonj 1 Jo Raalqu t ae d cto cu le ectu d4 8 un 1t Txertpau 3 5 llcpuluguucte 13 cla in„ quem fie 39 „nem ſubennz,"” d lbeundz Dœnain veten tinn 3 Aln lum grauisin nt Aimäginen han näen ceie an uſtg dea 3 4 vncercorenmneil id 1 don ſuloptentz d ſnas 25 lednonn on unn dcceptioee ldem. detnüti a erla Rrreticonn g. um nl 1 nadhogene ſ(ie 1 Chrt fiden; 1 che t Kteimachi“ ntentem ſignihen 1 vocatur Chrg 3 1 arur Chntu eruf 14 Soto encomion 4 IVmbrA Eg — mbrarg Os ſanaut Iocus exponitu ſledem ob uen galcnen ah unſtum 19 ) Dreſdenſä herels um Joto Brentusconuic ge rur 111 u Apoſtoluu qnlblerus ſen b va Soto cur aduerlusBrentf on onem ſcripſertt 2 humantter admonet Ducem ſ t genſem ub 84 Soto quem inconfutanc Nen: ſcquutus ſit oläinem asb „Chritum negans ſdem fohami lub torius Eccleſie igudgsſt i „Lombandus imgeno eptehen⸗ 1 19 ˙b Tergerius hæreticuslupmamotum oſus 1md ad ſecitlones excttti 33 laus. 14. ri lcripturzrum teſtmonio Ci non eſſe Prophetam& eſſemolt num condudcbant. 1 m Melandt buſatemik. yeh 4 de duenckeldio ſententi ab pus elancth n aticulo lim. 11 8 meerdeces allaut 3 dus blelancthon dexoflcl n „ nuu nricocondemnurus bit pus ab lllyflcoco 3 woojudiciun Caloolum Ei au iberumantinimm nen neaſent dus Neſtnct monſtroſadogmäld a lbros ſucs warnn 0 veritur lieete nlall 9 7. Pngeſe im do condem- uub finnus lypens 71 mano Ponl- 99b eM chæüfa edeclan 21⸗/ 4 M ancthon turpte. pus e 3 2 ſer Dll thero condqu eu gimus(hri uim ſubdftus K u 7 u: 3 lHurinil- Wlcund dichu hs b 5 1644 4 49 oſitlo k„ tceas Chrfüan zub dorisad 1 ortarionts hhauuo .. 3 homictumcdl Picardorũ doctrina cõtra magiſtrat. 36 ½. b De Picardis iudicium Luthert 365 Picardi genus hæreticorum non ſolum Orthodoxorũ, ſed hærericorum etiam maxime inuiſum 339. b Picardorum Apologia 325 Pietas quid& vnde dicta, in proœmio contelsionis Pietas Dei cultus eſt 164. b Pighnj ſententia de Sacerdotibus vxores ducentibus 103, b Pighius immeritò d Melac reprehẽſus ib. Pinzouia magis quã Atheniẽ impia. 361. b Pinꝛzouiæ locus Ezech accõmodatur. 1bi. Pinzouiæ externi fornicatores 362. Pinz. ob fornicationẽè pęna prædicitur ib. Pinzouiæ nomen obſcurum ibid. Pinzouia ignominiæ Polonorum apud exteros cauſa ibid. Pinzoui enſium fornicatio 361. Pinzouienſium vecordia 363.b Piſcinæ probaticæ prærogatiua 172. b Plurima ſcribere coactus furt Luthierus cõ tra animi ſui ſentẽtiam impotentia qua dam iræ atque odiñ 334. b Platonis concilium in eligendo loco aca: demiæ inſalubti 190 b Pœna eterna ſanctificatiõe Chriſti in cru⸗ ce abolerur, téporaria verò noſtra. 74.8. b Pæna nõ ſemper remittitur cum culpa 76 Pœnæ timore cogendi quidam ad rectam ndem 177 Pænæ temporariæ pro æternis nonnun. quam ã Deo inſſiguntur 73. b Pœnitentia duplex 7. Panitétia interior index interioris. 75. b Pœnitentia publica cur die cœnæ Domi- nicæ habeatur 3. Pœnitentia tres actus, qui materiæ loco ſunt, habet 70. b Penitentia baptiſmus lachrymarũ, d Gre gorio Nazianzeno dieitur 71. b Pœnitentia laborioſus baptiſmus 74 Pœænitentia agenda 219 Per pœnitentiam non ſtatim penitus cul. pa aboletur 77 Pænitentiæ ſacramentũ à Chriſto inſtitu- tum, Juæ illius materia& forma 70. b Pœænitentiæ fructus 71.a. P Pœnitentiæ partes 70. b Pænitentiæ nulſũ tẽpus incommodũ. ibi. Politica functio quomodo differat ab Ec. cleſiaſtica 228. b In Plonia plurimi adulteri ſpirituales. 359 Polonia quandiu Chriſtiana ſit 99. b Abominationes in Polonia grafantes de: flentur 361 Polonia quam ſtudioſa fuerit olim pieta: tis& reltgionis 362 Poloniæ iniuriæ ibidem Polonia ſentina& aſylũ hereticorum, etiã ab hæreticis appellatur 362. b Poloniæ torlus ignominię cauſa ſunt con cilia quorundã Polonorum à Tigurinis petita 363 Poloniæ Epiſcoporum vigilantia 212 Poloniæ Reges eligunt Epiſcopos 242 Poloniæ Reges fuerũt Vitoldus& VVlIa- diſlaus fratres patrueles 212 Ex Polonia non ſolũ trinitarij ſed omnes hæretici pellendi 367 Maiores Polonorü ab Idolatric crimine vindicantur 367, b Poloniæ Reges VVIadiflaus& Vitoldus, Poloniæ Regnaunn ſibi oblatum, quibus verbis propter hæreſim reſpuerint ibi. Poloniæ Regi dicatus eſt liber Brẽtij. 214 Poloniæ Regũ pietas cum Apoſtolorum pietate confertur 212. b Polomæ doctis viris abundat 363 Polo. Rex qua voce incõuẽtu vſus ſit.ꝛxz.b Poloni ſtudioſi linguæ latinæ 65. b Polom quidam nobiles ab hoſtibus nobi litatis confilia petunt 363 Poloni cõſtates in religie d ο. an. 202.,b 8 1INDEB x. Poloni Boëmorum partis nunquam eſſe voluerunt 212 Poloni quando Chriſtiani facti 20;.b Polonorum fides cur diu integra perman ſerit 212. a. b Poloni quandiu Chriſtiani& quàm con. cordes ſemper fuerint. ibid. Ad Polonos adhortatio pro vnitate reli- gionis 364 Ad Polonos dehort. à ſciſsione in reli. ib. Polonorum religio 190. b Polonorũ ad ſuos maiores cõparatio. 352 Polonorũ& Boëmorum lingua vna. 212 Poltronus â Beza inter mart. relato. 362. b Polycarpi corpus quando venerabile ha. bitum 10. b Polygami Euangelſci 248. b Polygamiã approbãtes hæretici. 103 366 Põtifex Rom. ſemper pręfuit cõciliis.270. b Põtif. ſummus quã necefſarius eccleſic. 05 Pontifices etiam improbi recte ſancti di. cuntur 242. b Pontifices calicis vſum non ademerunt. 51 Pontifices mali reuerẽter audiendi. 242. b Põtif. decrero in rebus fidei aſſentiendũ ʒo Pontificis Romani auctoritatẽ primũ in. firmare conatus eſt Lutherus 213. à. b De Põtificis Rom. auctoritate teſtimoniũ Hieronymi 373 b Pontifici Rom. datũ vniuerſalis Epiſcopi nomen 371. b Pontificis Roma. auctoritas in Eccleſis Orientalibus 373 Pontificis non vitę meritum, ſed officium ſpectandum 242, b Pontifices politici 35 Pontifices à politicis magiſtratibus con⸗ tẽni Euãgelici docuerũt ſuo malo. 355 b Pontificum nouum genus ibid. Pontificum Rom. poteſtatem non ab ho. minibus ſed à Deo accepit 374 Pontifex Roma. nullus fide Petri aber. rauit 245. b Pontiſici honor exhibitus in Deum re: dundat 348 Pontificum Catholicorum ſucceſsio veri: tatem Eccleſiæ teſtatur 25 Populi officium 234 Populus maxime deflendus quis 353 Portæ infero. contra Eccleſiam nõ poſſunt præualere, ſed contra vnum aliquod Eccleſiæ membrum 273 Poſſe ꝓꝓ velle ſępe in ſcript.vſurpatũ. 160. b Poſsibilia ſunt credenti 150 Poſt cœnã non communicandũ niſi infir. mis,& alterius neceſsitatis cauſa 335 Poteſtatis Eccleſiaſt.& ciuilis collario. 227 Pręcepta Dei impoſsibilia nõ ſunt. 124. 15 b Præcepra diuina duplicia 193. b Præcepta Dei quõ& quibus graula 127 Præcepta Eccleſiæ cum Dei pręceptis con⸗ gruunt 275. b Præcepta patrum ſeruanda 281 Præceptorum trium ratio 154. Præceptorum diuinorum qualia compẽ- dia nobis Deus dederit 152. b Pręcepto cõcupiſces, nõ prohibetur incli- natio mala ſeu fomes, qui nobis inſitus eſt 162 Pcęceptũ dilectionis expleri poteſt. 15; 157 Præceptũ Domini lucidum,& tamẽ in ſeri turis multa obſcura inueniuntur. 264 Præceptum dilectionis vnum videtur, ſed duo continet 153. Præceptum dilectionĩs diuinę tribus mo- dis tranſgredimur 174. b Præceptum non occides, quatenus ſe ex- tendat 158. b Prædicationis munus olim ſolis Presby⸗ teris dabatur 8G Præfatio qua de re inſtituta 212 Prælati officiũ ſpectãdum nõ meritum. 27 Prælati ſi ſint mali an Eccleſia ſit deſeren da 25y. Prglatis reuerentia præſtanda& obedien: tia 228 Erælatos etĩam non piè viuentes non de⸗ bent ſubditi judicate 257. b Præmonſtratenſis Apoſtata qualis 220. b Præ poſitis cur obediendum 366 Presbyteri vnde dicti, item cur nomẽ hoc præ Sacerdotum nomine Apoſtoli ele⸗ gerint 95. b Pieces quę fiunt in templo ſunt Deo gra⸗ A1OTres 70 Presbyteri non in hoc ordinantur, vt ſint miniſtri verbi 89. b Princeps ſibi vſurpãs iudicium religionis quùm immaniter peccet 236. B Principes de doctrina religionis iudicare netas eſt 237 Principes nõ debere ſibi ſumere quæ Sa- cerdotum ſunt, exemplis probatur 216. b Principes immites nimiis vectigalibus ſuos ſubditos exugentes rei fiunt ſepti⸗ mi præcepti 161 Principes executores decretorum eccleſſa⸗ ſticorum 22. b Prineipibus duplex honos debetur. 157 b Principibus non permittit Eccleſie cauſas Athanaſius 258 Principũ Catholicorũ quod ſit ofſiciũ.230 Principum opem poſtulant Epiſcopi con⸗ tra hæreticos 238 Priſci ritus Eccleſiæ non abrogandi. 346 Probati quomodo manifeſti fiant. 329. b Proceſsio ſingulis diebus domunicis ua: re ab Eccleſia peragatur 4 Promiſsiones Dei vt nunquam irritæ fue- rint 243, Promiſsiones veteris teſtamẽti quibus po: tilsimum ſactæ ibi. b Prophetas falſos cauendos, quomodo in- telligendum 222 Prophetis non ſemper pręſto fuit ſpiritus⸗ ſanctus 246. H Prophetis etiam malis vtitur Deus 30. b Prophetarum& Apoſtolica ſcripta quan. do optimè intelliguntur 347.5b Pro reprobis habendi qut laudabili Eccle⸗ ſig conſuetudini obluctantur. 5 Proteruè agere contra ea quę ſanctis pa⸗ tribus tradita ſunt blaſphenia eſt in ſpi⸗ ritum ſanctum 329 Proximi odium odium Dei 153. b Proximi contemptus Deo contumacem reddit 357 Proximi duo ſunt 153. b Proximis reconciliari debemus ſi corpore Chriſti inſeri volumus 70 Pruſsi in religione quales 212 Pſalliani fiue Euchitæ 178 Pſaphonis cuiuſdam mira impoſtura. 1 Pieudoapoſtolorum in primitiua Eccleſia calliditas 316. E PſeudoEuãgelicorum ſycophantia. 135.183 Pſeudoprophetæ à quibus declarãdi. 226. b Publica& communia præferenda ſunt priuatis 180. b Pudenda patrum non deregenda 32 Pudor animæ innatus quõ perit 360 Pulcheriæ Auguſtæ prædicatio 256 Pulcheriæ nomen celebre 18. b Purgatorium eſſe poſt vitam. 77. b Va de cauſa vſus vtrĩuſque ſpeciei in ſacramento Euchariſtiæ ab Ec⸗ cletia Catholica abrogatus fuerit. 333. b Quadrageſimæ ietunium tribus de cauſis Inſtitutum 179 Quadrageſimæ in vernum tempus inſti- tutæ ratio 1759. b Quadrageſimæ tempus dies afHictionis, pœnæ meroris,&c. ibid.& ſeq. Quad violatoresgrauiter peccaãt. 176.199. b Quadrageſimę obſeruatę exẽpla.2 b 179. b Quadrageſimæ ietunium per vniuerſum orbem adnunciaturn teſte Baſilio 19.b Quadrageſimæ ienunium à Deo potius quàm ab homine inſtitutum 179 VVV 4(Qua⸗ 5—— 2 ere— v, ———— I N DEX. (uadrageſimę vltima ſeptimana qua pie: culphpa 78 5b tate à veteribus obſeruata 2. b Rechabitæ vinũ non biberunt etiam præ, Quadragintà dies cur Chriſtus à reſurre; cipiente Propheta Ieremia 187 ctione cũ diſcipuli ſuis conuerſatus. 4ꝙꝓ b Reconciliatio mortis Chriſti in Euchari⸗ Quanta huius tépolis hæreticorũ in Deũ 21 & elus Eccleſiam blaſphemia 324 b ſtia nobis propoſita 68. b Recõciliatio quomodo cõtigerit nobis. 70 Quma ineſt in hæretic. mẽtis cęcitas 330. b Reconciliationis miniſteriũ duplex. 93. b (are Saxones nãquaà placitis magiſtri Recosdatio mortis Chriſti in Euchariſtia 1ul Lurheri diſcedendũ duxerunt 328. nobis propoſita 63. b Quare in alicuius Euãgeliſtæ aut inugnis Reddere debitum vxori,& reddere debi- doctoris recolitur memoria cani ſoleri, in medio Eccleſiæ aperuit os eius 320 tum Deo iuge ſacriñicium offerendo, Qure tanta caligo inter hæreticos. 32⁵ ̈ Reges noſtro tempore Catholiei qui ſunt Quare deſitum eit ab vtriuſq; ſpecie coin. munlone 338 Quare in hoc libro auctor de Vergerio mentionem fecerit pugnantia ſunt 100 & qui non ſint 228 Reges quomodo ſerui 225. b Regnum ccleſte ac terreſtre 116, b 35 Regnum cœlorum quomodo vernale. 148 Quare ſit orandum potius lingua latinàâ Regaum hei cur aduenire petimus. 116. b quùm vernaculſa 344. b Regnum Dei in quo conſiſtat. 1 212.359. b Quatuor eſſe Euãgelia vnde conſtet. 28 b Regula humanarũ actionum qux ſit. 285 Quatuor tẽporuin ieiuniũ inſtitutũ. 179 Regula omnium actuũ humanorum lex (ii per ſe licita ſunt ea dilpẽſationeé non ei charitatis diuinæ 154 egent 34. b Regum Poloniæ religio quanta 334. b Qu eſtiones de fide quomodo facilè diri: Reſigio vndę dicta. in proœm. conteſſ. mi queant Querelæ Baſilij de ſtatu Eccleſie 24 b Keligio vna Reliquiæ Sanctorum venerandæ ex anti- Quibus contenti eſſe debent ſimoliciores 262 Relig. animorũ imitatur rationẽé corp. 193 25. b.& deinde & indocti 332 quiſsima inſtitutione 113.b. 173. 5 Qui reſiſtũt poteſtati, ipſi ſbiĩ damnationẽ Remedia fugiendæ libidinis 35:b acquirunt, quomodo intelligédum. 15 Remiſsio peccatorum extra eccleſiam nul Qui Eccleſiæ Catholicæ ſenſum& con- la confertur 107 ſenſum ſequitur nullo pacto errare po- Remiſsio peccatorum ſola non eſt iuſtitia teſt 339. b noſtra 13 0. a. b Qui ſe a Chriſti corpore ſeparauit Chri- Remiſsio peccatorum in Euchariſtia quo- ſtianus dict non debet 325.b modo datur 131 Qurſe dicunt cõtinere non poſſe, nolunt Remittere proximis nolentes ab Eccleſta potius, qudm nou poſsint 340 b. excommunicantur 2. 5 Qu i ſunt illi qui volãt ſacrũ ac reliqua di: Kenati ad graue certamen vocantur. 42 uina officia lingua vernacula celebrari. Renouatio noſtra quando incipiat i30 345.b Renouari quid ſit ibid. Quid ſit credere penes hiæreticos 315 Rerum diuinarum& humanarum contu- Nuid Satanas hærecis polliciatur 316 fio ex conuulſione decre. Eccleſiæ. 334¼ b ¶Quid ſit de ſuo loqui in diuinis ſcript. 131 Reſipiſcentiæ fructus quiĩ 172 Quid ſub idolorum nomiae ſancti patres Reſponſium trium ordinum Bourgundiæ ignuicari voluerint 32 in cauſa religionis.&cæt. 367, b Quidnã hoc ſeculo ſciẽtia inſati, omnia Reſtitutio quæ ſit 75. b ridẽrt quæ maiores noſtri coluerũt 334. b Reſurrectionem carnis credens non eſt Quls diuidat 206, b Chriſti 107 Lid attulit nobis ſcriĩpturarum in vulga Reſurrectionis Chriſti duplex vtilitas. 4. rei linguam tranſlatio, ne dicam pro- Reſurrectionis noſtræ ſpes ibidem phanatio Qunquaginta dies interiecti à Paſcha ad Bentecoſtem, cur ieiunio libert Quo Dei timore perculſi ſunt Luth. 322. b — 343 b Reſurrectio Chriſti eſt iuſtificatio noſtra. 107 4 Reſurrectio Chriſti diuinitatem eius de- clarauit ibidem. b Quiò randem productus eſt Lurheraniſ- Reſurr. ex mortuis noſtræ fidei baſis. 107 mus ex paruo principio 325 Quò tendit Satanas cùm Papatum tanto Kudio euerſum cupit 326 b Quod legis ſacræ exemplis diabolus ad fallandum vtatu 315. b Quo tẽpore habitum eſt Cõci. Latera. 345 Quod à Deo præceptum eſe iadicferẽs ha⸗ beri non poteſt 336 Quod de Papatu conantur efficere hære- tici idem de omni dominatu,& Regnis tollendis, quò hæreticorum ſpectãt con ſilia eos moliri cenſendum eſt 327 Quomodo intelligendum, bibite ex hoc omnes 321 OQuõ nõ quęrẽdum Chriſtiano. 44. b. 40. b Quomodo ſit intelligendum, quod effu- fus ſanguis Chriſti bibitur 321. b Q uorũ Deus venter eſt, quõ intellig. 18. uorundam huius ſeculi idiotarum præ: ſcriptum 314.· b Quotannis immutat dogmata ſua Philip pus Melancthon 336 Adices bonarũ& malarũ rerum. 212 Rapina grauior quàm furtum 161 Rario quare cum hoſtibus Euangelij non conſentiendum 327. b Rationis humanæ obtenebratio 129. b Rationis ſigna in multis animantibus de- prehenduntur. in proœmio confefſ. Reatus maner eniam in renatis remiſſa Reũ eſſe corporis Dñi quid ſignificat. 323 Ex leui riſu quis progreſſus ad peccatum 360 Rex paſtor 366 b Reginon ſatis eſt ipſi eſſe pium ibi. Qua in re officium Regũ ab officio Epi⸗ ſeoporum diuerſum ibidem Ritus noui in Eccleſiam à priuato aliquo non inducendi 65 b Ritus Ecele. qui cõtemnit ſchiſmat eſt. 267 Ritus externt quid habeant. 221. à. b Roffenſis pro fide mortuus. 263. b Roma regaliſsima vrbium 112 b Romana Eccle nunquã à fide defecit. 245. Romanæ Eccleſiæ commendatio 254. b Romanæ Eccl. quid à Calui. tribuatur. 242 Romanæ ſedis quantum priuilegium. 244 Romanus Pörifex cærteris Patriarchis ſu- perior 37² Romano bont auctoritati, etiam hæretici plurimum tribuunt 372.b Romano Pont. dignitas 372. b Romani Pont. auctoritatem primum in firmare Lutherus ſtuduir 213 Ruardus Tapper articulos Louanienſes explicauit 214 Ruardus Tapper vir doctus 321. b Rudis& indocti vulgi ſtultarumq; qua: rundam muliercularum ſuperbia 33 Ruſsi Catholici quales in religione. 212 Ruſticorum bellum in Germania vnde ortum. 8 50 §. Abbathi præceptum& ad cæremonias & ad mores perrinet 156 Sabbathi Iudaici triplex ſignificatio. ibi. Sabbathum æternum quando 156 Sabbathum ex Sabbatho ibid.& ¹5 Sabbat. cur dominicũ diem vocitemus. s Sacerdos fururus quid præ oculis habere debet 165. b Sacerdos prudens& doctus eligendus cõ⸗ fitenti 72.b Sacerdos dum cõſecrat, duas ſuſtinet pera ſonas 240 Sacerdos qui primnus vxorem duxerit in Germania 213 b Sacerdos quõ ſit miniſter reconciliat. 144 Sacerdos non ſuum, ſed Chriſti opus ap⸗ plicat in miſſa 168. Sacerdos legatus Chriſti 82. b Sacerd. miniſter recõciliationis. 92. 5. 167. b Sacerdos quomodo ſe ad miſſam reconcis liare debeat 166. Sacerdos miniſter Chriſti capitis& Eccle⸗ ſiæ corporis, quomodo 92.5 Sacerdos in omnibus officiis ſuis ſymb. rantum implent, Deus verò omnia per illos operatur 83.b Sacerdotes quomodo peccata populi co⸗ medere dicantur 178 b Sacerdotes cuc Chriſmate vtantur. ibid. Sacer, etiã mali habẽt ſpiritõ ſanctũ. 242. b Sacerd. Græci an iure ducant vxores 28 4 Sacerdort. recte dicuntur mediatores 238. b Sacerdotes Regibus excellentiores 23. b Sacerdotibus fſolis ligandi ſoluendiq; po- teſtas d Chriſto 72.b Sacerdotibus nunquam licuit neque lice⸗ bit vxores ducere 101.a. b Sacerdotn dignitas 82. b Abſq; Sacerdotio nullum Regnum ſubſi. ſtere poteſt 374.·b Sacerdotis inſtitutio non eſt penes magi⸗ ſtratum profanũ, ſed penes Epiſcopũ. 82 Sacerdotio quäãdo functus Chriſtus 5. a. B Sacerdotiũ Eccl. Catho vnde cœperit.:54 Sacerdotium& ſacriticſũ vbi nullum eſt, ibi nec Deus agnoſcitur. 233 b Sacerdotium ob vitia Sacerdotum non eſt reprehendendum 236.5 Sacerd.& ſacrificiũ tollunt, qui Euchari-⸗ ſtiã ſola ſumptiõe cõſtare aſſerũt. 44. a b Sacerd. Chriſti duplex ſecũdũ ordinẽ Nlel chiſedech,& ſecundũ ordinẽ Aarõ. 55. 4. b Sacer.& ſacrific ex Eccleſia tolli nequeũt: vno ſublato alterum tollttur. 44.5b Sacerdotium vbi, ibi& ſacrificium. 54. b Sacerdotum ofücium 82. b Sacerdotum& Monachorum propriũ of⸗ ficium iuge ſacrificium, iugesq; preces Deo offerre 178. b.& ſeq. Sacerdotum improbitas non derogat ef- ficaciæ Sacramentorum 240 Sacerd præſtantia& dignitas. 238. b.& ſeq Sacraméta Eccl cõmun ſunt fidelium 33 Sacramenta Eccleſie ſigilla ſunt ſiue ſigna quibus Chriſtiani à non Chriſtian di: gnoſcuntur ibid. b Sacramenta myſteria ſunt 923 Sacramenta ad ſeptem genera accommo- dantur 34.P Sacramentarij qui 319 Sacramentarn& Anabaptiſtæ exorti à Luther. 326. b Sacramérarn Luthero ſunt Satanæ mint⸗ ſtri, mendaces, ipſum mendaciũ, fumus, Simulartio, Satanæ venenum 215 Sacram, plures ſunt quàm Lutherani. 214 Sacramentarij habent iratum Deum& fuĩ excæcationem 357. b In Sacramentarios iræ diuinæ argumen: tum certiſsimum ibid. Sacramentarij præcedunt Lutheranos do ctrina, pietate, multitudine 214 5b (nladi5ce N 2 ſ, hendd. nuloune le1 ⸗ 9 ⁸$ 5g 5 αρ=E do p 8 anne Ktcome jculelt aad Fln 2d wundcuen denodnn non— nun racp 1 aart mmükuhn m ſain ebsn lm2, 2 Molpofu gentul bospcat„ 0 Lch nedtl dlü riter äncn aranundd mentum o- acramen mecücor,Chnt nencumn ros nibus dieubla cj&anmenn Rapplaiolögen muſ,opſet fquoldano qud nücomiſe zi dege ceant oom Chnüu kc odeonm lcrmen düquocswian daun Kcceice iid haum duple dim ſgrumet dlum Rclum(echnäm, 1. 8 ¹ KAMAClla Äe ai aar Iraua ligaordarügas Aüm renarunn Ruiu eng. aum Kceite b b eräcaa Kän urdit tiſgae dübnon A⸗„ un. llüel unäcene rue. I.. 1 dtland onm delun. de n 1 u o 4 ¹ dkerait dos pru Prudens R 3 d dactudlgaine nd ſine Adog 4. (dO Amcöſec 5 an, Gudſ 1dos qai dul pnmus 6 ermann unn boenn rdos qud ſt giyzg 1 1aos qud ſt miniter. Wb dos nonlaum ſenRlt * u, ſet Cunſio— dnin müa hud tos legus Chiſ 3 r4 2. id. minüſterrecdal dos quomodo oſe ad mld ale dedeat Mlunmi „4 dos muiſter Cänn *corports quomäch erdog in omnudu oſdei . 1 Knäoneaden df . h daaplisgkahe büſmd V ſod. ntum imoſent Deu ſddn los opeſatur 8 rdotes aeen macoxan gpuü dere cian dib erdotes cur Chrimewmru. dit, er enä malthadät antäſingl ab d(rxjan icxe duan wone erdot recte dicuntur medtotesgp erdotes Regibusexctlennble neh erdotiba lols lgmdiſolueadiype etas a Chrito 15 erdoubus nunqan lautt ſeglele tvxotes ducete lad craotn dignits 3 q Sacerdotio milum Regnumlädt tere poleſt 3 erdotts inſtitutio noneſt penes gt etum profand ſed xenes gllyyl 9 erdotio quädo ſunctus(tlſus gan- erdotiã Eccl. Cztho vnde cœpertt.5 erdotlum& ſacnäci ſdi nullun es di nec Deusagnoſctu. 1)b erdotium ob viti Sace:dotum m dreptehendendum 8- erd& ſacriſci tollum, guikubnn, i oſa ſumptiöecöusealelitaa- erd Chriſtt tuplerſechüattii Aſedech&ſecmduofdine Auößl — Ecdlefstolli negueit r& ſacnic ex kcdeefa tlljneg noſudſatoaltemm tolltur 9 erdotlum vbi Ibi&ſacrfdum. 3 erdotum ofbclum 14 . W)un&M nachorum proptüüch Leld Mon lr ra „ tuoe lacriädum, lgesqh gum tuge ſaccun, 11 Deo offele cerdotum imp acle 5 acrament ofrſunt d crcprn— ld ftcimm craméta 1. lieig la ui eige ( mta Eccddelle ls lun crunen den ae Chmlt aübus Chictacl ab 18b dln „ robitas non ceropdte orum 149 9 „aaſcuntuf— gnolcl ſeriaſunt„ — zenta mett ccommo: nnaaiteen guri n, Tunenuat 4 5 Ilg 3 6,b ant Kane mil Luthel⸗ erount a Luthenn ,una 61 19 ntarh dui Ier uurt I arubäpe, zmentaff 3 Ce 1 luio,Siunkun therani, ℳ Simul lute unqui Deunö 1camn. P' anchentſan 1 amentatn“ 1 aane en eile vgend exctcat Auio tx ciune b „HLacramer,, 1osdh tum e mlimazm luin tl iij plactn,„ 1 amenta8 duliucin erius pleſon Sacramentartf quidam in conſecratione non dicuat: hoc et corpus meum: ſed hoc ett panis meus. 21 4½ Sacramentariis dederunt occaſionem I. u⸗ ttieri ſcripta ibid. b Sacramentauorum error 339. b Sacracnentariorum conatus 367. b Sacrament. de Lutherants fententia 215 Sacrannentariorum hęrefim cur Corolſta- dius excitarit 2tz. b.& ſeq. Luther. Sacramentariorũ hæreſin dere. ſftabatur 349 b Sacramẽétariorum hæreſis vnde originem ſumplerit 214. b Sacramentarios in decẽ foramina ſcriptu- ram lacerafſe Luth. auctor eſt. 214. Sacramentartos multos libris oppugna: unt Luth. 1bi d. a. b Sacramẽtarij mẽdacij Chriſtũ arguũt. 342 Sacramẽti cauſa eſt cCõmemora. Chriſti 63 Sacramenti ſpiritualis virtus 167. a. b Sacramentis vim præbet verbum Dei 2 8e hoc ipſum ſacramentorũ forma.;4 a b Sacramentorũ adminiſtrario an vera Ec- cleſię nota 304 Sacramentorum Anacephaleoſis 91. b Sacramẽtũ Euch. ſaciæ rei ſignũ quõ. ibi. Sacramentũ Eucha. non in fumptione aut viu, ſed in verbis Chriſti vim ſuã habet ibidein. a. b Sacramentum corporis Chriſti reliquis omnibus præſtat 53. b Sacrainentũ Euch. cur ſub ſpeciebus panis & vini dare voluit Chriſt. 3. b. /3 b. 67. b Sacramentum corporis Chriſti& ſangui nis eſt ſacrificiuin, dicirurq; Euchariſtia, ſynaxis, viaticum,& cætera 54. b Sacramentum corporis Chriſti ſacramen: tum ſacramentorum eſt 53 b Sacramẽtũ cor. Chritti vitã pręſtat.«n a. b Sacramentum corporis Chritti ſumere omnibus diebus licitum 176 Sacrifi cij& ſacramenti vſus 59.b Sacrini. applicatio lõge vetuſtiſsima. 168. b Sacritf miſſę Deo ꝑfecte adhæremus 166. b Sacrif. quotidiano quid tribuat Eccle. 56. b In Sacriſicio miſſæ præſentes quomodo affecti eſſe debeant 166.b Sacrificiorum Chriſti Eccleſiæ Catholica & Iudæorum diſcrimen 54 b Sacrificiũ quotidianũ chriſtus intulit. /4 b Sacrificium Eccleſtæ vilibile quod 54 b Sacrificium duplex 55. b Sacriticium fignum eſt viſibile rerum in- uiſibilium 166. b Sacrificium ſecundum ordinem Melchi ſedech Eccleſia imndies celebrat 55. 59. b Sacrificiäã Aaronis ceſſare debuit. 55.a b. 52 Sacrifi. vetus& nouũ quõ differant. 6l. a. b Sacrificiũ quoridianũ quantum valeat. 59 Sacrificium tranflarum non ſublatum do: cet Paulus,& obſeruar Eccleſia 9.4. b Sacrificium Eccleſiæ haber teſtimonia ſcripruræ clara 55. b Sacrificium durabit vſq; ad finẽ mundi 56 Sacrificiũ nullo die intermittẽdum. 166 b Sacrificium Chriſti in omni loco a. b Sacrificium temporibus Auguſtini oppu. natum 62. b. 168. b Sacrificium verum quod 166. b Sacritfic ſine bono motu non valet 1e? Sacriticium propiciatoriuin in miſſa ap plicatur 168 b Sacriñciis non aliter fas eſt corpus Domi. nicũ conficere, offerre aut ſumere, qudm ſub vtraque ſpecie 335.P Saliua infantium ori cur imponatur 41 Salis aſperſio quàm efficax 168 b Salus noſtra omnts in cruce Chriſti. 5 a. b Salus nulli vnquam cõtigit nec cõcingere poreſt niſi per agni Chii immolationẽ 5, Salutatio Apoſtolis à Chrifto in via cur ſit prohibita 105. b Salutatio Angelica Dominicæ orationi ſubiungi debet 119. INDE x. Samſonis problema 347 Sancta cur dicatur Eccleſia 14 Sancti ſubiecti legibus 19, b Sancti inuocantur non vt Iargſtores, ſed tanquam interceſſores 110 Sacti& peccatoris lapſus quõ diferãt. 150 Sacti peccãtes nõ amittunt ſanctitarẽ. 1bi. Saneti ope: ibus ſuis non plane difnde runt iub tempus mortis 144. a. b Sãc. patres ab humanis affecti, remori. 200 Sancti viuunt 108 Sancti fideles ſpõte cruci ſubiecti. 127 a. b Sancti quomodo imitandi, eur nobis aa Imitandum propoſiti 109. b. 10, a. b Sancti ſciunt petictones noſtras 114 Sancti quomodo dicantur caſtra Dei 14. b Sancti vt inuocentur à Catholicis. 250,b Sãctinicari nomẽ Dei cur& quomodo pe: timus 116. b Sanctificatio à quo ſit 128. b Sanctificationem, quæ eadem eſt& 1uſti- ficatio tribuit Rupertus charit. ibi. Sanctitas hæreticorum diabolica 220 Sãctorũ interceſsio& inuocatio. 107. b. 114 Säctorum meritis nihil derogãdum. ibid. Sanctorum merita& paſsiones ad reiiſ- fionem valent 70 Sanctorum inuocatio non prohibetur pri moO præcepto 109,155 Sanctorum inuocatio non obſcurat glo- riain Chriſti 108 Sanctos quomodo inuocemus 108 In ſanctos quomodo credimus 110 Sanctus nemo eſt ſicut Dominus. 145. à b Sanctus dictio cur magis Deo ſpirirui tri buatur quàm patri& filio 128. b Sanæ intelligentiæ lux ſoli Eccleſiæ pro- miſſa 140 b Sanguis ad Chriſti corpus reſurgentis re dut, ac iunctus eſt diuinitati 338 Sapeie ad ſobrietatem quid? 359.b Plus ſapere quide ibidem Sapiens quis in Eccleſia Dei dicatur. 320. Sapientia non eſt cum peccaro 274 Sapientia quid ibid. Sapientiæ liber eſt Canonicus ibid. Sapientiã non intrare in maleuolam ani-. mam, quomodo intelligendum ibid. Satan cur dicatur dæmon 261 Satan à minimis incipit 158 b Satã venena ſua ſcrip. vocibus obtegit. ο Satanæ propriũ inter fratres diuidere. 30ο Saranæ nerui 316 Satänæ integumentum ibi. b Satanæ conatus ad Eccleſię ordinationem ſubruendam 322 Satanæ fraus atque calliditas qudàm admi rabilis 323 debeamus 261 Satanas quid hæreticis polliceatur,& perſuadeat 316 Satanas non minus Apoſtolos, quã Chri, ſtum ſuis armis aggreſſus eſt 1bi. b Satanas aduerſarius interpretatur 322. b Sataniſmi vires 331 b Sataniſmus qui regnat in Germania vnde ſumpſerit originem 212 Sataniſmus quibus gradibus Germaniam occuparit 222 Sataniftæ qui 184 Satisfacere quomodo oporteat 75 b Satisfactio quomodo fiat& quare„4 Satistactio neceſſaria pro temporaria pœ- na auertenda 74. b Satisfactio tertia pars pœnitentiæ ibid. Satisfactio noſtra ſatisfactioni Chriſti nõ derogat 75. b Satisactionem quõ Luth' reiiciant ibid. Satisf. noſtræ& Chriſti diſcriméẽ. 75. a. b Satius fuerit mille morribus occumbere quam aliquid aduerſus Eccleſiã conce dere, aut pati, aut fieri 32. Saulis inobedientia quàm grauiter pu- nita 0 7,— 8—. Saxonicis theologis Caluinus quæ ep tneta ti:buat 5 2⁴˙ Smalcaldicum fœdus quale 272 Schifma& hæ recici vnde 373.b Schiſma quantum diſcrimen 105 Schifinarts fiuctus in Gall. quis fuerit. 364 Schrſina grautus Juà dololatiia crinen 106. Schifmata vnde maxime oriantur 106 207. b Schiimata fugienda. 307 Schiſinata vnde noſtro tépore orta 307 Scluſmatici vnde hodie dignoſcätur 27 Schiſmaticorum cauſa efficiens 357. b Schiſanatis crimen quàm grauiter puni tum olim 186 207. 5 Schneppi, Merlini, Stigeli, Sarcern, cõtra Philippum Melancth. bellum 3²9 Scholaſtici Theologi contra hæreticorũ calumntas detenduntur 239. b Scholaſticorum Theologorum ſententia de meritis bonorum operum 143 Scholaſticoruin doctrina de opere opera- to 168 Scientia inflat, charitas ædificat 10.204 Scientia poteſt eſſe cum peccato 274 In ſciẽt. diuina qui errare nõ poſsint.35. b Scientia diabolica 204.5 cientia quænam in vita futura deſtrue: tur 262.267.269.5 Scopus diuinæ ſcripturæ dilectio 329. b Scripta Lutheri relerta calumniis 243. b Scite& neſctre Dei quid ſit 31.b Scriptura quomodo contineat omnia fa- Iuti neceſſaria 265 Sciiptura ſacra etiam non intellecta vti⸗ lilsima 65 Scriptusa plæraque habet intellectu dif: ficilia 260. 264 b Scriptura an ſit vera nota Eccleſte 303 Scriptura Euangelica& verbum Euange⸗- Iij vti dicferant 269. Scriptura ſacra nihil certius nec verius. u. b Scriptura vnde habeat auctoritatem 268 Scriptura ſacra non omnia continet 34 Scriprura quemadmodum ab hæreticis profertur verbum eſt diaboli 28¼ Sctiptura vti recipiantur a Catholicis. 254, b Scripturæ fruſtra contra hæreticos profe- runtur 3234 Scripturæ poſſunt etiam ab impiis intellus gi 271. b Scripturæ ſacræ non omnia continẽt. 23 Scriptuiæ auctoritas dependet ab Eccle⸗ ſia 1I. 262 Scripturæ eo quo ſcriptæ ſunt ſpiritu de⸗ bent intelligi 11. b Scripeurarum interprerationes quæ ſunt accipiendæ 199 Scriꝑturam eſſe obſcuram hæretici ſuis diſsidus probant 26 4. b Scripturain rectè diſtingui à prædicatio- ne Det verbi 264. b Scripturam per ſcripturam interpretari quatenus probandum 304 Scriptutam ſacram quã vocet Eccleſia. 260 Scripturarum poſſeſsio non competit hæ⸗ reticis 161. 5b Scripturarũ intelligẽtia vnde petenda zey Scripturas non ele legendas qui doceant 220 Scripturis plus Catholici quàm hæretici tribuunt 260.269 Scripturis vt ſe tegant hæretici 251 Secra Lutherana in tres ſectas diſſecta. 221 Sectæ quædam hortende ſub Luchero na- tʒ 220. b Sectarij quid venentur 224 Sectarn ſe ſcripturam per ſcripturam in⸗ terpretari iactant 277 b Sectariis non ſine periculo creditur. 224 Secundum ofdinationé ſeu obſeruantiam Eccle. omnia fieri noſtra debenr 335. b Segre: — — — Segregatio ab Eccleſia ſummopere caue?- Stenclfeldius ibid. Tradit. Apoſtolicæ vt cognoſcamus. 383 da 246 Suenckfeldius 340 Tradit. cum ſcriptura conferuntur. 287. b Semen arboris gratiæ ſpiritusſancti com- Sumptio non facit ſacramentum ſed Dei Traditiones non ſcripturæ eandẽ ad pie⸗ paratum 140 verbum 4 tatem vim habent, quàm ſcripiæ. 2832 Semina virtuum nobis innata 152 Suo tudicio ſe damnatũ hæreſeos eſſe vi- Traditiones num hodie ad ſcripturam Semitæ antiquæ quæ ſunt 196. b dit Lutherus ne exigendc; 22 De ſenſu elato manducare vetuit Deus. 3z0 ĩSuperbia præcipuum inueſtigandé verita: Traditiones quãtam habeant vim ad pie- Senſus ſcripturæ genuinus non niſi in Ec: tatis obſtaculum 329. b tatem 282 cleſia eſt etiam Caluino teſte 243 Superbia mater contentionis& inanis Traditiones quanti faciendæ 281 205 Tradit. quomodo mutari poſsint 285 147 Traditiones ſunt viuum Euangeliũ. 288 141,b Tradit. vt ũnt ſidei fundamentum. 281. b 238 Traditiones quis iudicare poſsit 284.5 Separationis crimen grauiſsimo ſemper gloriæ ſupplicio vindicatum 364 Superbia in recte factis cauenda gepulchra ſanctorũ ab hæret. vioſata. /6⁴α. Superbia quatuor ſpecies Sepulchrorũ religio apud Ethnicos. ibid. Superbia hæreticorum diabolica Seruetus fammis à Calui exuſtus 34s Superbiam odit Deus 147.171. 205 Traditioni credendum ſine ſcriptura. 282 Seſsio& in eadem dicendi ſententias or⸗ Supplicatio qua vti oportet ſectarios. 358 Traditionibus hæretici conuicti 28 do 1 Surſum corda, dum cãtatur à ſacerdote Traditionibus pœnæ adiectæ 194.b Sontes qui in ſupplisiis tolluntur quomo quid meditandum 166.5 Traditionibus Eccleſiaſticis non acquieſ⸗ do adhortandi 2 Suſurrones 3 161.b cens ab Origene hæreticus pronunciae Spei deſinitio a Petro Lom. tradita, de: Symbolum quid 2„ tur 7 89 fenſa 24s Synagoga Eccleſiæ vmbra 234 b Traditionum Apoſtolicarum ſcopus. 286 Spei ratio ĩn quo poſita 218 Synaxis ſeu communio 54. b Traditionum ſcopus charitas 284 b Species ſacramenti non confert ſalutem Synodi provinciales cur inſtitutæ 8s.b Traditus eſt Chriſtus multis modis. 232. b neque damnationem 52 Synodi prouinciales Rom. Pont. auctori. Transformari in Deũ vt poſsimus 1sa.b Spes quid ſit 140 tate probantur 373.b Tranſgreſſores legis humanæ ex cõtem: Spes noſtra cuiuſmodi eſſe debet aug Pro Synodalibus ſuis decretis hæretici ptu grauiter peccant 155 Spes galeæ& ancoræ comparata 107 b Rom. Pont. auctoritatẽ implorabãt. ib. Tranſmutatio ſeu tranſelemematio, aut Spes Chriſtianorum qualis eſſe debet. 123 Syrarum mulierum pudicitia. 103. tranſſubſtantiatio in ſacramento alta⸗ Spes noſtra vt ne inanis ſit quid agen-.. rts. 4⁴ dum ibidem Abulę priores tria pręcepta quę. 154. b Tria quæ ſibi poſtulant hæretici concedi PDe ſpeciebus ſacramenti Euchariſtiæ non Tempia Chriſtian. cur ad orientem in conciliis Poloniæ 540 contendendum 33. b ſpectent 290 Tridentini concilij decretum& deſcribis Contra ſpeudoeuangelicos 365.5 Templa memoriæ martyrum ab Auguſti: tur,& explicatur 213. b Spiridionis Epiſ. præclarũ exemplũ. 138. b no dicuntur 173 Trinitas in homine quæ primĩi parentis Spiritũ ſanctũ qui blaſphement hodie. 230 Templa cur Eccleſia dicta 171 vicio deformata, per Chriſtum repa- Spiritus in nobis orat 65 Templa ſanctis non erigi. 173 rata 129. 5 Spirituflanctus cur quinquageſimo die Templa& cœmeteria etiam corporibus Ad ſanctam& adorandam Trinitatem poſt reſurrectionem datus 4. b hominum ſepeliendis conſecrata 174 ſupplicatio 368 Spirituſſancti miſsionem cur proponat Templorum antiquitas& vſus. 1yo.*. b Trinitas ſoli comparata 2. b fidelibus Eccleſia 4. b Templi prærogatiua 171.5.172·5 Trinitas à Chriſtianis cur creditur. 4. b.;6 Spirituſſanctus in baptiſmo datur in re:· Templum domus Dei 70 Trinitatis fides ſine dono ſpirituſfancti miſsionem peccatorum, in confirmatio, In templis angeli habiĩtant 172 haberi nequit 4. ne in robür contra hoſtes 42.5 Tempora certa cur priſci mutarint 22« Trinitas opera inſeparabilia 4. b. 36 Spirituſſ.cauſa efficiens vitæ æternæ 36 Tempora obſeruãdi vel mutandi duplex Trinitatis feſtum cur mox ſpirituſſancti Spirituſſanctus quomodo& quando no: cauſa 175. b miſsionem ab Eccleſia celebretur 4. 5 bis dari dicatur 65.128. 5 Temporum in Eccleſia primitiua diligens Trinitatis operum diſtinctio. 36.129 Spirituſſanctus quomodo in Apoſtolis obſeruatio. 175.5 Trinitarij errorem hauſerunt à Luthero loquitur 139.5 Tempus de quo prædixit Paul. z. Tim. 4.& Tigurinis 347.P Spiritus ſanctorum etiam abſentium fa- venit 134.5 Trinitariorum hæreſis in Polonia recens, cta nouerunt n4 Tempus hoc vigilia magni illius feſti, ſci- 3417. b Spiritus quomodo probandi sot licet felicitatis æternæ 17 Trinitariorum doctrinę fundamentũ. ibi. Spiritus vertiginis inter hæreticos 135, b Terminos antiquos trãſgredi quid ſit. 1sz Trinitarios plus vltrà proceſsiſſe temere Spiritus vbi vult ſpirat 241 Tertulliani vetuſsimi ſcriptoris de præ- arguunt Sacramentariis 350 Spiritus Dei etiã per malos diuinat 243.b fœriptis aduerſus hæ reticos 317 Trinitariorum ad Sacramemarios apo- Spiritus hæreticorum vt probandus. 222 b Tertullianus Monranizat 276.b ſtrophe ibid, Spirituſſanctus non hæreticis ſed Eccleſig Teſtamenti libros quoſcam cur auctores A Trinitariis progreſſus Sataniſmi deſcri⸗ Catholicæ promiſſus 231. 5 plerique non eſſe Canonicos exiſtima: bitur 350. b 260.5b Trinitarij fundamentum diruunt. 351 36s Spirituſſanctus in quibus rebus nobis om int 161. 5 Trinitarij Eccleſiæ fundamentum dirue- nibus adſit,& in quibus non. 246.5 Teſtis falſi pœnà Spiritus Sapiẽtiæ& Scientiæ differũt. 2⁴ Theodoſius imperator an ludex inter Epi runt ibidem Sponſæ Chriſti Chriſtiani 160 ſcopos fuerit 255 Scalæ Trinitariorum Polonorum 367 Sponſi noſtri veſtis qualis 355.b Theologaſtrorum noſtri temporis atro: Tunica Chriſti inconſutulis viritatem Sponſus& ſpõſa Chriſtus quomodo. 47. b gantia 53 Eccleſiæ ſignificat ☛ 160 Stancarus collis ſublimis Pinzouiæ. ze Thomæ Munceti errores 219. 5 V. Stancarij libri exuſti Finzouiæ ibid. Thomas Muncernus Catholicè obiit. 217 Alentiani iniqua lex de duabus vxo⸗ Staniſiai Epiſcopi Cracouienſis marty· Thomas Aquinas celebris inter ſchola- ribus ducendis 53. b rium 2ar ſticos 141 Valétiani imperatoris erga Epiſcopos re⸗ De Staniſ. Orchoumj libris, Chimera& Tigurina ſchola Caluino incenſa 2us.b uerentia 258 dialogis iudicium 374. 5 Tigurina& Laskana confeſsio 324 b Valentinus Herbortus Epiſcopus orator Staniſ. Orichounñi triangulus ibid. Tigurini de Luthero ibidem ad Concil. Tridentinum 362. B Stationum dies vnde dicti 175,b Tigurini Suermeri 345 Varietas doctrinæ inter hæreticos 135 Stephani Papæ verborum ſenſus de ma- Tigur. libros Caluini exurũt. 357. b. 363.5 Vaſa ſacra quo in honore haberi debeant trimonio 100. a. b Tigur.& Geneuẽſes inter ſe diſsidẽt. 36z. b 162 Subdiaconis olim non permittebantur Timanus Bremenſis docet rectè puniri Velatæ virgines ſi nubant quo loco ha⸗ vXOres 100,b hæreticos aal bendæ 294 Subdola cuĩuſdã hæretici cogitatio. 340. Timor qur pellatur à charitate 184 Veneris die cur ieiunemus 282 Succeſsio legitimæ ſacerdotum quantum Timor etiam ſeruilis ad charitatem diſ. Venuſta ſimilitudo luporũ& accipitrum habeat momenti 242 ponitur ibid. ad Satanam& eius miniſtros 344 Succeſſor legitimus habendus etiam qui Tonfura clericalis 81. b Vera Dei Eccleſia 333 non imitatur eos, quibus ſucceſcit. 242 Traditiones Apoſiolorum& patrum ſer- Verbi Dei miniſterĩum ad Epiſcopos pro- Succinctorium Adæ vs uandæ 192 priaæ pertinet 88 Suenckfeldiani deſcribuntur 216 Tradit. Eccleſiaſticæ non reddunt viam Verbi Dei prætextu ſe venditant hærerici Suẽckfeldiani quibus vtãtur ſcrĩpturis.:ꝛ0 aut portam ad ſalutemanguſtiorem, ſed 1386. b. 1o¹ Suenck feldiani ſanctiſsimi videntur, ibi. expeditiorem 195.b Verbis Chriſii ſicut nihil detrahere, ſic ada Suenckefeldmn errores ibidem Traditiones Apoſtolicæ æqueè ac ſcriptu, dere non oportet 338. b Suenckfeldius voeatur à Melancthone ræ obſeruandæ 275.& ſequentia Verbo Dei ſoli credẽdũ vt vere dicatur. 281 Verborum 1 n 3 2 1 7 1n 3 Il u N 22 n n Blä Iol ponctdc aune l cigndae naum Ohrd bg kt dica gaagebe Rnoux ſeg. los datanæ Clllckum ſe AumaChrite m ercra Drum bape memor lus Ltrnenu- lmddun Wädmgen d r lhna Epoſorum 8 Doolhenn dum aolber tuqum ſtl Ratls potum Pfeln vſufau eunum guich etacz a eaaerctar kate exi oii nhs 1 euidmte ürältzan piu grauiter pec Tnlmuratjo kum h mnidientntio ninmn' ii anento aln, Tna qur ſbi poſtulent en un conclliis Poloniæ ficentini concllj teaenn Atein tur& explicatut uS Intas m homine qexpiini runü icio deforman per Chntuntt rati. 19p d lanctam&adorndim Iiiaen lupplicatio ℳ nnitesſoli companat un tinitas a Chnitaniscur qtaite d nnnitatis fdes ſne cono piitultnai uben nequt 4 nnutas opers inſepaabilt 45 riaitatisfeſtum cut mor ſpittuſtnäi 4 edalemati c miſtionem ab Rcdleſacelebreut. nnitatis opetum diſtincio,'em rinitars errorem Muſerunt i Luttenn & Tiguninb.e! runitariorum hæreitin bolonn recen, 9 b— unnainn docrin uncamenti nnitarios plus Viri procbile tmen arguunt bacamentimb y nneanonum i unmenand n he.. 1 Tumub arciumiie b 3 bitut. .„h minn inbmemmäinn 869 nnidn kcel intmenu lice un Tnigiinm'ilmom 1 unia Chniſtt aconſituli inn kcdlehe igniſiat& enimmiiniaulexceſho Iibus ducendi aletiani inperatolu 4 lcopus cſi — Herboltuz kpilccpu ſapas m Vina — Verborũ Pauli de Anathematizando hæ. retico cuiuſda Luther. expoſitio. 327. b Verbum Chriſti Sacramentis omnibus vim præbet 34.5 Verbuin Dei quod verè cenſendũ ſit. ibid. Verbum ſaluififans eſt charitas 323 Verbum Dei longius, quàm ſcriptura ca: nonica 4981 Verbum hHei non fuit ſcriptum vſque ad Moyſem ibid. Verbum Dei ſyncerũ quis recipiat,& quis non recipiat 303. b Vergerij unpudentia 250. 2 Vergerij hærecici mẽs,& inconſtãtia. 235 Vergerius Brét inſtar numinis colit. 214 Vergerius Pontificis miaiſter fuit 250 Veritas doctrinæ aut Sacramentorum nõ pendet à dignitate miniſtrorum 272 Veritas omnium vel multorum eſt, non vnius 232.319 F Veritas promiſsionum Dei nulla hominũ iniuſtitia Iabefactari poteſt 233 Veritas multiplex eſſe nequit 26 Veritas vbi ſit 232 Veritas non eſt priuata 205 Veritas credenda eſt 319. b Veritas in ſola Eccleſia Catholica. ibid. Veritatis vis quanta ibid. Verorum& falſoram prophetarum diſ- crimen 313. b Verũ vnum eſt, mendaciũ multiplex. 221. Veſperi cur orandum 119 Veſtes ouium quæ ſunt 229. b Veſtigiis Chriſti baptizatos incedere Oportet 42² Veſtis cãdida quare baptizatis induitur.;2 Veteris& nouæ legis differentia 2985 Vetus mos Satanæ 326. 5 Via qua diſsidium religionis commode tolli poſsit 20 Viam fecit ſemitæ iræ ſuæ explicatur. 357 Viaticum eſt veteribus Euchariſtia. 6 b Vigiliæ nocturnæ quomodo obſeruaban-⸗ tur olim à Chriſtianis 176 Vigilanti error exploſus de intefseſsione ſanctorum 178. b Vigili Papæ memorabile dictum 243 b Vincentius Lirinenſis quando ſcripſerit libellum ſuum 2 41 Vini vſus iã olim germaniæ incognitus./2 Vinũ aqua mixtum offerre oportet. 297 Vinum aqua mixtum quid ſignificet 298 — 1 N DE X. Virtus omnis abſque Dei cognitione va: na, in proœmio confeſsio. Virtures cœleſtes nominum ſuorum ap- pellatione delectatæ 343 b Vis charitatis 154 Viſum D. Bernarcdi in exceſſu mentis ex- tremum iam ſpiritum trahentis 143. b Viſus magis mouet homines, quàm au- ditus 63. 5 Vita æterna eſt in gratia ſicut arbor in ſe: mnine 140 Vita duplex gratiæ& gloriæ 67 Vita noſta bona, Dei gratia 146. b Vita æterna finis regenerationis Chri. 3. Vitæ æternæ promiſsio non calici ſed pa- ni facta 32² Viuere in Deo quiĩd 126. b VItimus in Regno 142. b Viuũ Chriſti corpus cum ſanguiĩne, anima & diuinitate ſub ſola panis ſpecie ſumi: tur 33 2 b Vmbra& figura Euchar. Sacramẽti. 321. b Vna ciuitas aut diœceſis duos Epiſcopos habere non debet 345 Vnctio extrema ſacramentum perſeueran tiæ,& ex hac vita migrantium 90 Vnctio baptizandis cur adhibetur 41. b Vnctio Sacerdotũ qudm ſit antiqua 25z Vnctio Chriſmate in fronte quare cruce fit 4l.b Vnctio extrema rectè ſacramentum dici: tur 8⁰ Vnde fiat hæreſis 319. b Vnitas Eccleſiaſtica prædicatur 307 Vnitas ſignum verum Eccleſiæ 307 Vnitas in Eccleſia quo retineatur. 25.374. b Vnitas in orando apud Deum multum valet 116.171 Vnitas ſpiritus à quibus non ſeruetur. 303 Vnitas diabolo inimica 204 Vnitatis chriſtianæ laus ibidem Vocatio cuilibet expectanda 80. b Voluntas à Deo iudicatur 162 Voluntas coronatur quæ non facultatem habet 38.b. 137 Volũtas humana à Deo pręparatur. 126. a. b Voluntas charitatis maxima 127 Voluntas magna charitas eſt 126.a. b. 7 Voluntas omnium factorũ meritorumqʒ menſura. 137 Voluntas mala ſuæ litertati permittenda non eſt 177 Vox viua magnam habet energiam. 263 b Vox Eccleſiæ, vox Dei 119. b Vſus fub vtraque ſpecie cõmunicandi a quo tẽpore in Eccleſia eſt prohibitus. 232 Vtriuſque ſpeciei cõmunio à Paulo tertio Põtifice maximo nõnullis cõceſſa. 5 Vtrũ precationes quę in tẽplis fiunt publi. ce Vvernacula lingua fieri debeant. 343 VValadicæ& Metropolitæ Græcorum ſi venerint ad concilium de ritibus ſuis nĩ⸗ hil timere debent 37 4. b VValdenſes fratres Anabaptiſtæ haben- tur 216 VValdenſis lepra quando Boëmiam in: fecerit 212 VVeſtphalus damnatur à Caluuno 216 VViceli laus„ 2248. b VVittenbergéſes à Luthe. defecerüt. 331. b VVittembergæ promouendi quid iurare cogantur 233.b VVladiſlai& Vitoldi regũ Poloniæ pietas cum Apoſtolorũ pĩetate confertur. 212 VVladiſlai Iagellonis Regis Poloniæ ab- ſtinentia 190 VVIadiſlai Iagellonis pietas 356. 5 VVlIadiflaus& Vitoldus in fide quàm eõ: ſtantes 214 Vulgo minime permittendum de doctri- na iudicium 23 0 Vulgo quæ noſſe ſufficit 236 Vulgo quantam licentiam hæretici attu- lerint 327. B Vulgus quid ſit 230 Vulpes hæreticos ſignificant 26. B Vxor Epiſcopi electi in Monaſterium in⸗ grediatur 98 VXorẽ deſerẽs ſterilitatis gratia& fœcun- dã, ſuſcipiens adulterium cõmittit. 52. b VXores qualiter habendæ 14G Enia cur noui anni auſpicio dan: tur 2.5 Xitti ſententia de adulterio in matrimo- nio commiſſo 160⸗ Z Achæi publicani ſatisfactio 75. 5 „ Zelus nõ omnis admitti debet. 224. B Ziuungliani Lutheranos credere dicunt Chriſtum impanatum 360.b Zuingliani ſacramentarij 339,B 3. Zuinglianorũ in Lutheriſtas bellũ. 378. b Zuinglianorum& Lutheranorum colla⸗ Vir vnde dictus, dux mulieris 159.5 Volũtas noſtra adſit oportet ad iuſtitiam tio 214. 5 Virga Aaron Mariam figurauit 119 Dei impetrandam 127.137 Zuinglii error circa Euchariſtiam ab Ec⸗ Virgines poſt votum nubètes fiunt adul: voluntatem Dei fieri eur petimus& quæ cleſia conuictus 11. B teræ 97.29 ſit eius voluntas 116. b Zuinglius& Oecolampadius hæretici. Virgines Deo ſacratas violare quàm ſit Vota præſtringere quàm ſit impium. 253 199. b impium 294 Vota ſeruanda diuini eſt præcepti 202 Zuinglii hæreſis iam pridem damnata Virginitas libera eſt 29 3:.b Votum temere non eſt faciendum 96. b 347. b Virginitas quãm ſit Deo grata ibid. Votum cœlibatus an ſit relaxandum. 1bi. Zuinglius partes Eccleſiæ diſiecit. 350. b Virginitatis votum quoq; Apoſtolorum Votum cœlibatus diſpenſationem non Zuinglius Papa 352 tempore in vſu fuit— 291,5 admittit 97 Zuingli crudele dictum ibid. Viri ſanguinum qui ſint 230 Votum facere pium eſt, Chriſtianum& Zuinglius in acie vitam fudit ibid. Virtus& efficacia Sacramentorum ſolius Peo gratum 53 ·5b Zuinglius ſatelles diaboli 360. b Dei non Sacerdotum eſt 8.5 Votum duplex ſolemne& priuati. 255.5 Zuinglii blaſphemiæ ibidem. 1 1N I S 1 NDICI S. Liber hic nihil habet S. Romanæ Eocleſiæ fidei contrarium aut Reipuh. oſfenſt- uum, imò magno cum fruttu( briſtianæ Religionu legi ab omnihus poreſt. Sebaſtianus Baer inſignuis(athed. Eccleſiæ S. Mariæ Antuerpien. Plobanus&(anonicus. A N I V ER EI M Excudebat Theodorus Lyndanus, expenſis Vidua & Hæredum Ioannis Stelſij. M. Do E X X IA 7 1. 8 3— 1 8*— 8 3* 2 4 4 3 4 5 . 9 1 3 1 f—. 4 — —** 1 5 4. 7. 3 . 4. 3 4 . 1 ——————— —yönnnnn————⏑;⏑—V—B—V— e 1 1 IA TE S p f Ae Lalreee . S ——— “ ⅓“““ ¹ 7 ’ ri ilreiltelentn 1 nenmn Knnnhnn wnſnünnint rnnn, ntetrlelsderseſlallalg i niifine'niſiinſnninnmnmnehiin 16 17 18 19 20 21 22 AIAILIIAAANI/ M inanſtan W Aalelanuln nmt 0 1 2 7 2 / 8& —₰ 0 1 2 ſ ſs ſe, ſs 2 1 ſis ſis m 1—— ſis ſis Farbkarte 413 8.1.G. Green vVellow Red Magenta White 3/Color Slack Centimetres —