2 2 1— G„ 7 G. 23,4 UC. . 4 1 2. 1 1 3 4 a———

3 e

A
— 8 2
—
—
8 2 1 4 4 4 4 4 4
4 1
AA
4 . — *—— ““
.
8
——
————— ———————————

———
—
N I 29 E SN X †— Bll! XNSA 8 ☛=— 8 8 N 8 W
PEIRIROYZII MAVREI ALCAGNICEN:üREGIIIVRF
CONSVLTIL DE REBVS IN SACRO AVDITO⸗ RIO LITVANICO, EXAPPELI.ATIO. NE IVDICATIsS.
AD SIGISMVNDVM AVGV⸗
STVM POLONIAE REGEM, PRINCI. PEM OPTIMVM MANIMVM.
DECISIO PRIMA. De conatu e inchoatis delictis. De teſtaments eius, qui mortem ſibi conſeiuit. DECISIO QVARTA. DECISIO SECVNDA. De legitimis excuſationibus eorum, qui in
ius vocati non veniunt. De vſitata tabellionum elauſula, qua teſtator ægro
corpore, ſanaq; eſſe mente ſcribi ſolet. DECISIO QVINTA. DECISIOTERTIA. De fenore ſue furu
Cuun indice uerborum ex rerum locupletiſeimo.
N 8 S He ⁸ ſ. M 5 5 = Se ,= — H
12 9 F VW S, 8 2
2 3 —+—ß
90
N ‿— R
N
3 5 4 1 8 NN 3 D
7
1
1n
1 8
ſ
— X X Se 2 — 4
2 D 6 8 8 e
1 .
IMPRESSVM FRANCFORTI ADMOENVM, ANNO M. D. LXX.

—
1
—
—
—
7
quæſuifet,j Hclege cett kreelle, fateoꝛ lveiplum,q tgb, quæſo, nibeatecye hatus vero, gagverella, nmnciitss ill ecetovtitur rmancamnac lramm ttnct trauſerat hrkaaminim xpoleckcernd relerr anbori ctenoni Den emſeruurnt nemRomnae lor eim zeger uile, adeger mpopulo, h ſechda oblh nnorum Rntiu wtoninum e

A
PEIRIROYZII MAVREI IVRECONSVLTI EPISTOLA
AD SIGISMVNDVM AVGVSTVM POLONIAE REGEM, PRIN. CIPEM OPTIMVM MAXIMVM.
RAECLARVM OPVS GOD⸗
L
8
7 — 3 6
8 dam eſt, Sigiſmunde Auguſte Rex,& haud ſciam, an de
humanis omnibus præclariſsimum, ius populo dare, le⸗
29 gesch condere, excelſo quidẽ ingenio ac mente quaſi di-
uina eos eſſe præditos conſtat oportère, qui legibus latis eirlato- S hos hominum cotus, quas Ciuitates appellamus, inſti- Ciuitati quid tuunt, certumq́; Reipub. ſtatum pulcherrimis ſapientiſ præſtet. ſimisque præceptis formãt, quibus vſi inter ſe homines,
honeſtée viuant, lædant neminem, manus ab alieno, men- — tesq́; ſuas abſtineant. Deniq;, quæ à maioribus quiſque ſuis accepta poſsideret, laboreũe ſibi ſuo atq; induſtria quæſiuiſſet, ijs pro animi ſui motu arbitratuq; ſine vlla iniuria externaue vi fruatur. Araei
Hæc lege certa informare, ſalutaribusq́; publicè priuatimq́; inſtitutis firmare, ſingu- veis Tna lare eſſe, fateor, opus atque arduũ:præſtare tamẽ eos, longeq́; antecellère arbitror, qui legislator, hoc ipſum, quod conſtitutũ eſt, ius reddunt, quam illi ipſi, qui condidère. Quid enim vtwlior eſt. legis, quæſo, lator amplius ciuitati præſtat, quamuis hoc permagnum ſit, quàm vt
benè beateq́; ciues viuere, incolumesq́; cum liberis fortunisq́; ſuis eſſe poſſint? Ma-
giſtratus verò,& quiſquis iuridicundo præeſt, eo plus, vt benè viuant, atque vt abſ
que querella; ſalui, nullisq́; obnoxij iniurijs vacuiq́; à metu ætatem degant: Neque
enim ciuitas illa eſt, cui leges datæ proponuntur,& certum ius, ſed, quæ legibus, quæ
iure certo vtitur. Quod niſi Magiſtratus metu, vt eſt hominum genus inaliena de-
trimenta damnaq́; pronum, atque adeò præceps, conſequi nequaquam licet, ſit bona,
ſit æqua, ſit ſancta, partibus ſit omnibus abſoluta lex, ccœlo denique miſſa, niſi Ma- Deurgus giſtratus ſeueritate atque manuteneatur, deſpicatui fuerit, atq; ludibrio hominibus Apollini⸗ hac legum infirmitateanimaduerſa Lycurgus vt populos, quos ſua ſe prudentia rege- Delphꝛei
re poſſe deſperabat, diuini numinis terrore ac religione ad legum obſequium com- authoritate pelleret, authoritate Apollinis Delphici ſua ſcita confirmauit, vt quarum legum La- K Ser hae Le cedæmonij Deum authorem crederent, ijs non obtemperare, nefas ducerent. Ean- ferre 27, dem ſequutus rationem Numa Pompilius, vt præferocem& bellis adſuetum po- menras eſf. pulum Romanum ab armorum ſtudijs ad ſacrorum cultum transferret, nocturnos Numa Pom- illos cùm Aegeria Nympha congreſſus ſimulauit, credi volens, quæcunque inſti- hilius, Romæ tuiſſet, ea Aegeriæ monitu ſanxiſſe, ideoqiie tanquam dijs immortalibus accepta, 7, veu rata populo, ſanctaqũe habitum iri, artius Cretenſes ſuos Minos Rex legibus quas„ 2 Wa. ipſe dabat, obſtringi voluit. Neque enimille Apollinem, aut Aegeriain, Deumũe pham ſuarum minorum gentium aliquem, ſed louem ipſum, Deorum patrem, vtait Homerus, at- legi autho- que hominum regem, quo ſe ortum iactabat, ſuarum legum authorem fecit, quas ac- rem fecit.
eipere ſe à numine in ſacra ſpecu, quò ſe ad captanda Dei reſponſa ventitare commen- 2,, 55, .„ qu
tus eſt, hominibus credulis perſuaſit. Fœlicius his Heſiodus in Ergis. finxit, qui Syereie,
iuſtitiam, quę Græcis Dice eſt appellata, filiam Iouis eſſe carmine ſuo prodidit, huma- ſuis dedit, lo- num genus ab iniuria aſſerentem. Heſiodi carmen latinè, pro tenui noſtra in Græcis ai patri aſ-
vertendis peritia, ita reddidimus. Iignauit.
Lirgo Dice, ſummi proles louis inelyta, dinis(onſilia, e& frandes dictis ineuſat acerbis: Dice, id eſt,
Cœlitibus venerata, bominũ quam ſi quis iniquin Fatta orans regum populus luat improba, Regum iuſtitia, He- Leſerit arbitrijs, ingentibus acta querellis Omne nefas qui mente agitant, pro iure reddunt. 5 d ſouis fi
Se ſiſtit Iouis ante pedes, mortaliaq acris. 5. Idem Heſiodus eodem libro homines iniuſtos maximis affici à Deo calamitatibus: S iuſtos contra plurimis cumulari bonis ſcribit, illos damnis multari, hos commoda een whs ſequi, illos bellis confici, hos pace frui perenni, illos fame enecari, rerumque ad vi- nia afflu- tam neceſſariarum egeſtate laborare, penuriaq́; premi, his omnium, quæ terra, mari ere, ait He- cœloq́; naſcerentur, copiam affluere, quæq́; cætera Heſiodus,& in ijs, ad colenda iu- fiodus.
A ij ſtitiam

FEPISTIO L A.
ſtitiam magnum mortalibus incitamentum eſſe ſitum, vt certè eſt, ratus, ſolis ho- minibus ſimi minibus iuſtis ſimiles liberos naſci ‚ait: quo nihil grauius 33 retinendosq́; in of⸗ les liberi na ficio homines fingi excogitariue accommodatius potuit. Filios enim ſibi diſsimi- ſcuntur. les propè eſt vt homines pro alienis ducant, quaſiq́; adulterio quæſitos, certam- que temerati matrimonij notam damnent, exoſosqie habeant, cuius rei ſenſum& animantes rationis expertes quædam habere creduntur. Nam Haliæetus, aquilæ ge- nus eſt, clariſsima oculorum acie ales, Plinio ſecundo authore, lib. Naturalis hiſto- riæ. x. excluſos primùm pullos, nec dum pluma veſtitos, multo verbere ſolem in-
Solis iuſtis ho
Haliæeti in fætu explo- rando ratio.
tueri cogit, conniuentesqũe,& ferre aduerſum ſydus haud valentes nido deturbat,
tanquam degeneres, partumque adulterinum, ſolosq́; educit, qui immota ſtare acie contrà poſſunt, vt tantò magis homines ea re offenſum iri exi timandum ſit,& ideò in officio retentum iri.Sed& Demoſthenes, vt à contemptu leges quoq; vindi- caret, colendamq́; in ciuitate cum primis iuſtitiã hominibus perſuaderet, duas Deas Dne, Eu fori eſſe præſides ſcripſit, illam ipſam Dicen, louis filiam, cuius ſupra meminimus, at- -,e Ea ue Eunomiam, idemq́; legem omnem eſſe inuentionem quandam, atq; donum Dei Lex inuentio dixit: Ariſtoteles verò, maiorem legi authoritatem addendam ratus, legem non Dei quædam& donum, vt Demoſthenes, ſed Deum vocauit, ſcriptum enim lib. Politicorum tertio donum Dei. reliquit, qui legem, inquiens, præeſſe vult, is velle videtur, Deum ac leges imperare: Iuſtatia ima qui autẽ vult hominem, is etiam beluam adiungit. Huc pertinet illa iuſtitiæ imago, 5 quam veteres pictores Rethoresq́;, Chryſippus ſcribere refertur, forma eſſe atq; filo virginali voluiſſe, aſpectu vehemeèti& formidabili, luminibus oculorũ acribus, neq; humilis, neq; atrocis, ſed reuerendę cuiuſdã triſtitiæ dignitate: ita Gellius in ſuis no⸗ Qualemeſſe ctibus qui indeſignificari, author eſt, iudicẽ, qui iuſtitię antiſtes eſt, oportère eſſe gra- iudicem opor uẽ, ſanctum, ſeuerũ, incorruptũ, inadulabilem, contraq́; improbos nocentesq́; immi- tes · ſericordem atq; inexorabilẽ, erectumq́;& arduum ac potẽtem, vi& maieſtate æqui- tatis veritatis q; terrificum. Multa conſultò prætereo ſuperiorum ætatùm commenta, cautionesq́; quibus prudentiſsimi viri ſuarumq́; rerum publicarum amantes, vt opti⸗- mè ſanctiſsimeq́; leges ab omnibus ſicuti par eit, colerentur, haud ſunt conſequuti- Sępe enim violatas contempta numinis religione hominum ceſsiſſe furori tandẽ, ac Non ſlila- libidini conſtat, quò ſpectare illud Solonis ad Epimenidẽ videtur: Deos inquientis tores legum ac latores legum nõ ſolos moderari ciuitates poſſe, ſed eos, qui multitudinẽ, in quam- cinitatis mo- cunq; partem placitũ eſt, agunt.id autem, vt eloquentia perſæpe conſe qui liceat: iu- derantur. risdictione tamẽ ac magiſtratus authoritate obtinere, promptiſsimum eſt. Quantum Ius inc uuta eſt enim, vt Pomponius ait, ius in ciuitate eſſe, niſi ſint, qui iura regere poſsinte regit Ju. Hu⸗ autẽ is ius, qui bonos præmijs, malos atq; improbos poœænis afficit, nec delicta ſinit eſ- 25 ſe impunita, quibus duabus rebus omnisReipub. ſtatus ac ſalus continetur. Nam niſi, Reipubl. ſa- qui morte, exilio, vinculis ac damno coẽrcentur, ab iniuria abſtinet nemo: bonos ve- lus quibus ròõ, niſi quos præmia inuitant, perquam raros eſſe: Nam gratis, vt ille belliſsimè ceci- comineatur. nit, pœnitet eſſe probum. Quamobrem, cùm Solonem Lacedæmonijs leges ſcribere aggreſſum Anacharſis fama accepiſſet, eius operam ac ſtudiũ irriſiſſe fertur, ſtultum Ve2es a eſſe arbitratus, hominum cupiditates literis coẽrceri poſſe, ac legum ſcriptione puta⸗ aearum re, quippe quas telis aranearum eſſe diceret perſimiles, quæ imbecilliora quidem ani- ſimiles. malia, tanquã feras in caſſem im pactas, detinent, fortiora,& quæ viribus valent, tranſ⸗ mittunt. Nimis ſanè verè,& ætati noſtræ, ne dicam& huic regioni, congruenter Legibus ſer- dictum: ignobile quippe hodie haberi, ac contemptui proximum, legibus ſeruire, 2e, eignobile magiſtratusq́; obtemperare imperio, humiliorum iſta ſunt hominum atq́; plebeiorũ, hetzn. potẽtiores, quorumq́; opes in excelſo ſunt, ſolutos legum vinculis pro animi ſui libi- dine viuere decet, ſcilicet, ſolis his legibus iuris authoritatem habere iuſſis, quę eorum cauſis non aduerſantur:quæ verò etiam patrocinantur eorumq́; cupiditatibus& libi- dini ſeruiunt, eas tanq́; focos atque aras defendunt, tuentur, interpretationeq́; iuuant, nihil juſtius, nihil æquius, nihil denique ſanctius eſſe prædicant, quaſiq́; cœlo edita oracula laudibus ferunt, cæterarum omnium ex profeſſo hoſtes. Quotus enim, quæ-
ſo, quiſque Procerum Polonorum, Lituanorumũe, quid Procerum, inquam? grega-
riorum nobilium pulcherrimũ iuris prudentiæ ſtudium tanti vnquam fecit, in quod liberos ſuos vel paucos annos incumbere dignum eſſe putauerit:? cùm in tenuioribus
quibuſdam ſtudijs, ad remq́; publicam gerendam parum idoneis bonam ætatis par- temterere
—— 5*
—
*—— 5———, 1 ———— n— 3 4——.—— 88 ——— 2—
ngttenbm dererub kaattipꝛm vorndam rpulnos grinluope artlpninec (uremeite prudäüina Dopernorsnn un aülguic gubullorum vetaaviuunta un, partim! wnpoſttema ſcentam ed Xonicum ſiu
gaonbuugr ceo, nibl in
urer cauſs di wo yerd e velt qws quam e wperparatare ad quo quid Fonne lep aükilne, cui lwenaon, ill dlugomines dangeparu innggodorel
mnemo the

TPDISTOL A.
oli 3 if tem terere eos facilẽ patiantur, ſed ſui illis facti ratio conſtat cur enim ea dulciſsimis dilsimi liberisſuis proponãt ſtudia, a quibus abhorrẽt ipſi rnon digna arbitrati, quę addiſcan- Qeeuus T. certam⸗ tur. Nam, quod Ioannes Ta rnouius, Comes, Polo nici Senatus ſecundũ te olim prin- maeh 5— nuum& ceps, cuius exceſſu magnum atq; intolerabile damnum hæc fecit Reſpubl. quantum** ulle ge otij ab imperatorio munere, quo ſtrenuè ac fideliter& magna cum diui Sigiſm undi pa üedidd⸗ tris tui gloria functus eſt, ſup petijt, id totum adlegum Romanarum lectionem con- Aem in, tulit atq; cognitionem, miraculo adſcribere licet,& inter rara prudentium huius gen⸗ leurdar tis Dllst aseenit vnus intellexerit, ad patrias leges co gnoſcendas, quarum il⸗ * n le Weaſaie simus fuit, externi iuris Nd itennn. priſci illius Quiritium præſertim, ma- unſt R gruim habere nenen hne vt re vera habet. Nam importunas illorum voces quis fe- Peini, rate qui Polonos ſuas habere leges aiunt, externisq́; nullis indigere quaſi veròo& alij leD populi, æquẽ atq; Poloni, liberi, non quoq; ſuas habeant leges? Quid enim ampliſsi⸗ Masleas ma Hiſpaniarum regna? quid Galliarum: cæteraq́; fermè omnis Europa, vt ditioni- aimugat, bus quibuſdam alia atq; alia natio diuiſa eſt, nònne ſuas quoq; ſinguli populi propri- num Dei asq́; habent legesc veruùm, cùm quid in ijs deſideratur, parumũe plenè, obſcuriusue nnon Dei comprehenſum eſt, ad Quiritium leges, quæ hodie Cæſaris authoritate valent, con- um tertio fugere non erubeſcunt, non quaſi ea reagnoſcere Cæſaris imperium videantur. Con⸗ npenre: ſtat enim Hiſpanias liberas eſſe, ſuosq́; faſces Cæſari non ſubmittere. Qund autem Gal Ißhane a. eimago, los putare dicamus, attollentes tot iam annos inteſtino bello aduerſus Cæſarem cri- beræ. atq tlo ſtas? apud quos quidem has ipſas leges, quibus de ſermo eſt, maximo in honore, ſi vi⸗ us neg quam in Europa, atq; dignitate eſſe, nemo neſcit. In vſurpãdis itaq; Quiritiũ legibus, uis no⸗ nec Hiſpani, nec Galli, alijue liberi populi hoc agere ſunt exiſtimãdi, quaſi agnoſcere ſlegn⸗ Cæſarem videantur, eiusie maieſtatem vereri, ſed leges ab ijs optimas, atq; ſumma immi⸗ prudẽtia latas amplecti. Quod ſi Polonis tuis te authore totius propè Europæ exem- xqui⸗ plo permotis in mentem aliquando tandem veniat, vt, cùm ſuis deficiuntur, illis vtan⸗ jenta, tur, nihil quicquam mea ſententia peccabitur. Hæc diſputatio ad eas leges pertinet, opti⸗ quibus ſuorum Regum latione acceptis equeſtris ordinis homines in Polonia ditio⸗ uuti. ne tua viuunt:ad alterum verò ius quodattinet, id eſt, Theutonicum, partim Saxoni- , c cum, partim Maideburgenſe, quo omnes tuæ ditionis ciuitates, Pruſsiaq́; ipſa tota, lentis non poſtrema Polonici regni portio, vtitur: Negare non poſſumus, Romani iuris uam⸗- ſcientiam eſſe perneceſſariam, id quippe, cùm illud, quod proprium habent, ſiue Sa- teiu⸗ xonicum, ſiue Maideburgenſe, minus plenum eſt, tanquam commune vſurpant, liti- nm gatoribusq́; reddunt. Quod qui ignorat, ignorant autem plurimi, quomodo ipſe, regit quæſo, tibi in ampliſsimo regno ius ciuibus tuis dicturo dubitanti atqʒ hærenti ‚Vt nit el⸗ inter cauſas diſcutiendas vſu venire ſolet, conſultus reſpondeat? hærebitnè& ipſe? mniſt, imò verõ e veſtigio ſuam proferet ſententiam. Nemo enim hominum celerius, nemo dos ve- ocyus, quam rerum quibus deinterrogaretur, ignarus reſpondit: in ore imperitorum In ore impe- crc ſemper parata reſponſio eſt, ſemper præſens, vt inconſiderata ſemper atq; inconſulta, ritorum para endere nam& quo quiſque iuris indoctior eſt, hoc in reſpondendo, promptior atq; expedi- ¹a? epovſio. ſtoltam tior. Nonne ſæpe audire ſolemus ſpecioſa illa quorundam oracula, ſic libet appellare, Ceen,, cum de iure, cuius ne iota quidem vnum tenent, fortè interrogantur, ita ſibi videri, 7 2,, 44 we pulas inquientium, illud æquum, hoc bonum, ipſorum ſcilicet eſſe iudicios nec pudere ri- reſpãdentes demani⸗ diculos homines, ſe ius, de quo reſponſuri ſunt, ignorare etiam pręfari. Occurrunt au- 3 nt ranſ tem mox, ne parum ſuæ famæ conſulere videantur, temeritatem tacitè accuſantibus, wentet de iure ignoto reſpondentium, quidaliud inquientes lex eſt, quam ratio quædam na- zſeruite; turalis? qua nemo homo præditus noneſt, ita ſatis ſua illa oracula ſarta tectaq́; fore ra- leveiori,; ti, ònos ſtultos atq; imprudentes imò vecordes, qui tot periculis aditis, tot maria ni uilibi⸗ emenſi, patria, dulciſsimis parentibus atq; neceſſarijs relictis, ex Hiſpania in Galliam, uxgeorum inde in Italiam difficillimis itineribus atq; impeditiſsimis ſuſceptis, capeſcendæ iuris us&libi⸗ ſcientiæ amore, infimorum ſæpe hominum abiectorumq́; indignis obnoxij iniurijs cgiuuant, atq; contumelijs, eſſe prope modum exules extorresq́; ſnſtinemus, 6 inanes noſtras cœlo edita vigilias, vanamq́ʒ; curam, totq́; euoluendis libris irritos labores, quibus, quæ intra nim, quæ- nos, in ipſo mentis noſtræ ſeceſſu, quaſiq́; ſinu habemus, id eſt, naturalem rationem, me grega⸗ qua quiſq; noſtrũm præditus eſt, foris quærimus? ded& illorũ ſapientiſsimorũ viro- t, in quo rũ ſuperuacuũ ſtudiũ accuſare licet, atq; adeò damnare, qui ciuitates legibus latis fun- enuiotibus dauère. Quid Dracones, Solones, Lycurgos loquar? quidie, q uod hucattinet, pro- auatispal- piusq́; eſt, Caſimiros, Ludouicos, ſagellones appellemc prudẽtiſsimos ſanctiſsimosq́;
A ii illos

FEPISTOL A.
ſllos Græcarum rerum publicarum, hos Polonę tuæ, oli m moderatores, nullouũe ope-
rę prętio ciuibus ſuis populisq́; ampliſsimis leges ſcripſèret& nullo certe dicere con⸗
ſequens eſt, ſi quà quis homo eſt, iuris peritus eſt, nihiſq́; aliud eſt lex, quam, quod illi aut illi, nullis eciam literis legumũe præceptis aut prudentiũ conſultis inſtructo-
fortè videtur. Sed ex iſtis quæro, qui vniuerſam iuriſprudentiã cum nutricis lacte ſu-
xerunt, aut potius ex vtero materno omnis iuris atque iuſtitiæ conſulti prodierunt, ſi
nihil aliud eſt lex, vt illi aſſeuerant, quam ratio quædam naturalis, vt non repetam ſu-
peruacuam eſſe omnem legis lationem, non minus diuinæ, quam humanæ, fruſtraq;
in iure condendo à quoq́; nauatã olim operam. Quæro, inquam, cùm Romani a Grę⸗
cis ciuitatibus leges miſsis oratoribus petendas putauerunt, excideratnè eis ratio na-
turalis, quam iſti legem eſſe dicunt: aut illa orbem terrarum domitura Vrbe relicta ad
Græcos tranſuolaueratę illudue mihi reſpondeant, cùm eadem ſit omnibus homini-
bus naturalis ratio, cur non eædẽ leges apud omnes gentes ſintimò verò cur non eę-
dem ſemper apud eaſdem gentes? quis enim, pręter delira iſtorũ capita neſciat, ius po-
pulo reddituris legum, quibus ille populus vteretur, eſſe cognitionem neceſſariãc ve-
cordium profecto eſſe, arbitrari ratione naturali omnia percipi ſcio quidem plæraq;
legibus contineri, quæ homo non vulgari prudentia præditus, exactioreq́; iudicio,
ſuapte cognoſcat, idemq́; quod ignoratis legib us cautum eſſet, quandoq; reſpondeat:
hoc tamẽ fortuna quadã ac caſu accidere, nemo negauerit: eum autem, qui iuriſdicti-
Conſult, nõ oni præeſt, conſultò, nõ caſu ius reddere debere, quod in illa ſpecie reſponſum didici, caſu, ius red- cùm iudex poſt accepta controuerſiæ inſtrumenta modico tem poris interpoſito ſpa⸗ 2endam. tio pronunciãſſet. Placuit enim, licet legibus conſequens, quod pronunciatum eſſet, proponeretur, viribus carere, quia caſu, non cõſulto pronunciatum eſſet, ſed vt in ijs,
quæ iure naturali continentur, euenire poſsit vt rationem ſequuti naturalem tanqᷓʒ in
refixa atq; immutabili, conuenienter incognitis legibus, quandoq; reſpondeamus, in
ijs certè, quæ cuiuſq; ciuitatis placitis comprehenſa ſunt, diuerſum eſt. Natura quippe
ĩur aaturale ius idẽ apud omnes gentes haberi, vt& rationem naturalẽ omnibus hominibus ean- apud omnes dem eſſe, ita ferme, vtapud omnes gentes ignem calfacere:lus verò ciuile, ne in eadem Fe e en quidem ciuitate, idem ſemper eſſe, quin ſæpe, rebus ita forte dictantibus, immutari, neia eeeh aliudq́; pro alio conſtitui, quodq́; priùs iuſtũ non fuiſſet, eſſe iuſtũ incipere. Ius quip- obnoxium. pe in ciuitate naſci, vt& hominem, adoleſcere& interire: annisq́; quodã modo ceuſe⸗ nio conſumi, indeq́; fieri, vt quas leges ſuperior ætas ſapienter conſtitutas putauit, Ius omne ho eas ſequens, tanq́; parum prudenter latas, abroget, antiquet, irritasq́; eſſe iubeat, alijs nu tau ſæpe deterioribus in ciuiũ perniciem ſubſtitutis, vt ſunt eorum, qut Reipub. moderã- ſa conſtitutn. tur, ingenia. Nam quo, quęſo, iure manus ſibi adferre, mortemq́; ante diẽ maturare, li- Athenien- cere hominibus poteſt? Conſtat enim ius, quodcunq; conſtitueret᷑, hominũ eſſe cau- ſium m eos, ſa conſtitutum, ſeruandorũ quidem, non perdendorum. Illud itaq; ſcelus exoſi Athe- vui mortem nienſes in eum, qui mortẽ ſibi conſciſſet, ita vindicãſſe, quidã authores prodiderunt, ſibi conſeiue vt manum, qua id flagitium perpetratũ eſſet, abſeiſam ſeorſum, tanq́; cæterorũ mem- Tunt, Hæna. prorum inimicam, à reliquo corpore humandam præciperent, deteſtati, vt poterant, Nadrianur Peſsimum facinus in ſe ſæuientium. Etſi verò mortem ſibi conſciſcentium conſilium Imperator maximum grauiſsimumq́; flagitiũ contineat: repertus tamen eſt Hadrianus Impera- Euphrati tor, qui hoc lege ſua iuſtum eſſe voluit. Euphrati enim Philoſopho, vt Dion author Philoſobo elit, meminitq́; Cælius Rhodiginus lib. lectionum antiquarum xxviij. Cap.xxviij.vi- Tee tæ pertæſo, annis confecto ac ſenecta, grauiqʒ aduerſa valetudine laboranti, idcir- perrxuiſit. coq́; mori, occupato ſua manu fato, affectanti, licereq́; id ſalua exiſtimatione ſua atq; illæſa poſtulanti, adnuit, cauto, ne factũ necem talibus ex cauſis ſibi adferentis igno-
minia ſequeretur vlla, aut infamia. Si lex ita naturæ repugnans, vlla Principis autho-
ritate rata eſſe poteſt, etſi nõ defuturos putem, qui hæc cæteraq́; legũ monſtra ratione
Sardanapa- ſua non vacare autument, tanq́; viri ſit ita vitam finire. Nam& hoc inSardanapalo ſcio lus msrtem laudatum, qui, cùm ſe opesq́; ſuas rebus acciſis in pyram ad hoc extructã immiſiſſet, Abi conſei- ea re ſola, cùm cætero vitæ actu vt fœmina egiſſet, virum imitatus ſcribitur, ſiue Tro- Henn gi Pompeij hoc eſt, ſiue luſtini, illius hiſtoriã perſtringentis, qui lib. i. Sardanapali ex- ditus. ceſſum ſcribens, ita ſubiecit, in tanta ergò ingeniorũ varietate, vnde tan; ex fontibus leges manant, alijs q́; ſublatis aliaæ ſufficiuntur, quis certam iuriq; alicuius ciuita tiscõ-
ſentientè proferre ſententiam ſe poſſe promittit, niſi cui cognitũ id ius ſit? idemq́; in⸗ terdum in ipſo iure, quod natura conſtat, vſu venire poteſt, vt non ſemel in qui
buſdam
poſcam' Cod jft coärcent; ſituta, deprecan mene au gum inat dor idemm Atticar monios! lb, de gli nd duniocle ntented aLcur ichreb foriislo gus hoc ſenl licul, 9l qpvin laniaem
Item qud
V ſemperca
erecqur Reipob. Vuckke, dilqudd mnoic duinn annue
dotbe anen cſal axecouic ceelleei Hachetlen ogitricuj ravj getene dm aguiü drlGdu tonetuami etargan dnelade ma ſerio ug etnekiugl anniü
ͤͤͤͤõ———ͤ— 2———,

oue ope⸗ cere con mn, quod nſtrucdo lacte ſu⸗ lerunt, ſi etam ſu⸗ kruſtras nt Crg⸗ ratio na- relicka ad homini⸗ Tnon ee⸗ blus po⸗ ariã?ve- Dixraq; ludicio, vondeat: rildicti⸗ didici, Ito ſpa⸗ eſſet, tin jj, anchin nus, in ippe ean⸗ dem tari, uip⸗ euſes awit, alijs lerä⸗ re.li⸗ ecau- Athe⸗ lerunt, ümem⸗ terant, nlilium mpera⸗ author vii.vi- I, ideir⸗ 2(ac atis igno⸗ pis autlo- traratione upaloſcio mmiliſet ſiue Tro⸗ mapali ex⸗ xfontbus iuitatisco⸗ idemqhin emel in qul buſcam
FEPISTOI A. buſdam articulis à nonnullis gentibus certo quodam ipſarum inſtituto repudiatũ eſt, quod in furto apparet, quod admiſſum nullæ, quas ſciam, leges, quàm veſtræ grauius Leges Polc-
coërcent, ob leuiſsimas ſæpe res ſubreptas,& quæ contemni poſsint, laquei pœna cõ- uncæ oemmann
3 3 1 7„„grauißimeè in ſtituta, delinquentibus ſupplicij genus non ſupplicium obtentu natalium fruſtra hie
deprecantibus. At Tauros, Scythas, furta imputa relinquere, Herodotus in Melpo- nertunt. mene author eſt. Sed, ne barbarorũ exemplum quis eleuet, veteres Aegyptios, quo- Apud Tau-
rum inartibus reperiendis ſolertia, rerumq́; optimarũ cognitione ſagacitas celebra- ros, Seythas, tur, idem obſeruaſſe, Ariſtonem luriſconſultum ſcribere, Aulus Gellius lib. xi. noctiũ furta ſunt
ſcar ſu. re r. impunita. Atticarũ cap.xviij.refert, nullum quippe apud eos furti crimen elſe. Aꝑud Lacedæ- Aei furtum cri-
lib. de Cyri minoris expeditione. iiij.& eo, quem de Repub. Lacedæmoniorũ ſcri- men non eft. pſit, nõ modò, impunitatem reperit, ſed laudem etiam promeruit. Enimuerò d in Lacedæmo-
5 uſsi iti ſtigari Vnij furari in furto deprehenſos loris cædi Lycurgus iuſsit, ea re ſtultitiam caſtigari parum caute 22 5 Eauza.
em. Latinis hoc amplius prędari graſſariq́; viaperta ac rapto viuere, patrio inſtituto Latini rapto licuit, quod Nomanus ille Vergilianus libro Aeneidos. ix. cùm molliciem Troianis ziuere ſolits- exprobraturus, moremſuæ gentis iactat, his verbis declarat.
Caniciem, inquiens, galea premimus: ſemperq recentes Conuectare iuudt praædas:& viuere rapto.
Idem quoq; euenit in cæde, quod crimen quanquam& diuinis& humanis legibus Homicidas
ſemper capitale habitum eſt, non erubuerunt olim Romani modici æris multa vindi- Prift: Rowe, care: quæ poſtea lex meritòantiquata eſt, eam tamen inſequuta ætate à maioribus tuis z 2 Reipub. Polonæ moderatoribus inter ſuas leges eſſe relatã, mirari magis licet, quam idemq;„ ſha⸗ laudare, quippe qui nõ, vt illi veteres Romani, diuinarũ legum præcepta ignorauère. à Polonæ rei- niſi quòd, vt ſuam hominibus, ne dicam Deo immorecali, ſeueri tatem comprobarent: pub. modera- annui carceris pœnam adiecẽre, quaſi non ſatius fuiſſet, lege diuina, vt ſeri pta erat, vti, toribus Vfur= quãm nouam ſancire,& enim ſiue mitior, ſiue acerbior, quod quoſdam audio dicere, Quειm annui carceris, quàm extremi ſupplicij pœna eſt, vtraque re peccariab eius legis la- toribus palam eſt, tanquam qui aliud cædis ſupplicium quam Deus, per æmulati- onem conſtituiſſent, clementia cum Deo, aut ſeueritate certare voluiſſe videantur, duod pluſquam nefarium eſt. Sed quia, qui talem legem condidère, quæ cędis erimẽ xre coërcet, habuerunt, quos imitarentur: ipſos interim miſſos faciamus, nam& nõ deeſſe eis ſcimus, quibus ſuam illã inſolentem Deoq́; repugnantem ſanctionem prę- fractè tueantur. Aliã itaq; proponamus, quæ tam abſurda eſt, vt nulla ratione, quæ ex- cogitari cuiuſquam ingenio queat, vindicari ab iniquitate poteſt, vim illatam contra- Vim vi re- ria vi defendere, iniuriamq́; manu propulſare, vt Iulius Paulus lib. ix. Digeſt. Ad le- Pelere licet. gem Aquiliam ceapite xlv. ſcribit, omnes leges& omnia iura permittunt, quod& na- curali& ciuili rationi congruit, hoc quidem apud cæteras gentes: in Polonia verò di- 7 Polonia tione tua maior. tuor.legibus ſi quis adgreſſorẽ, dum nec euadere fuga, nec ſe loco tu- multatur, eri, aut quoquo modo vim declinare poteſt, tutelæ ſuæ cauſa fortè occiderit, pecunia qui ſe defen- bene ſanè magna multatur, tanquam ea vna in re haud mediocriter deliquerit, quòd enie, w3, Sicario iugulũ non præbuit. cuius legis cùm nulla non idonea modò aut tolerabilis, Lr ſed ne friuola quidẽ ratio reperiri poſsit, quid iſti, quæſo, reſpondeant, qui ratione na- turali omniũ prudentiũ placita quaſi pugillo putant comprehendi, legumq́; cogniti- onemei, qui iuriſdictioni præeſt, negant eſſe neceſſariã id tantùm, quod rario dictat. ſequi iuſſo? pleraq; enim eſſe, vt ſupra conſtitit, quæ ſeruare hodie in foro iuſdicentẽ oportet, vt pote legibus ſuę ciuitatis cauta, quæ tamen rationi naturali non modò nõ congruunt, ſed aduerſantur etiã atq; repugnant, eum itaq́;, qui in magiſtratu eſt, legũ, quibus populus, cui ius dicturus eſt, viuit, habere notitiã oportère, plusq́; manifeſtũ eſt. Legũperitiæ hoc amplius atq; cognitioni conſtantiã adiungere animi exigimus: Nam bonum eſſe virum iudicẽ, neceſſe eſt, mentemq́; adferre ad tribunalatq; propo- ſitũ ab legũ pręſcripto nunq́; diſcedendi, non odio, nonamore, non ſordibus, non eti- am metu, aut potentiorum territionibus, quibus rebus ius dicentium religio tentata Iudicum eor- atque adeò victa ſæpe ceſsit, quodq́; minimè bonum atque æquũ fuit, pro iure reddi- ruptela- tum eſt. Nam& inimico, iuris authoritate nocere, vt ſunt hodie in genia, iucundu eſt,&e
Iuder quali 6 ſe deheat.
————„—— 8—·.

EPISTOL A.
eſt,& qualibet coniuncto neceſsitudine morem gerere, pulchrum ducitur: auro autẽ Perueyſa po- muneribusq́;, quæ nò ſunt expugnata iudicia: quæ non labefactatæ leges? quod non tztior. aul bo- Adulteratu ius? potentiorum veròo authoritas, ne territiones dicam atq; minas, quibus ritas in iudi· illi in foro, nõ legibus certare ſolent, cuius ius dicentis animum non flexit, non vicit, non perfregit?adeundæ multorum inimicitiæ ſunt ius dicenti, qui legum voluntati, quàm hominum libidini ſeruire malit, et fortem eum pręſtare animum atq; inuictum 35 oportet, quaſiq́; alterũ Herculem omnes fori ſuperare difficultates, quibus Chryſip- ludicẽ Her= pus fortè deterritus, cùm priuatus ageret, interrogareturq́; quamobrẽ ad Rempub. ohr, ne erendã non accederete reſpondiſſe fertur: ne, ſi malèe, inquiens, geſſero, deos, ſi be- S n ne, homines mihiiratos reddam, atq; infenſos. Durius illud Themiſtoclis atque acer- ad gerendam bius, ſed quo ſimiliter difficultas in gerendo magiſtratu ſignificatur: nam, cùm quoſ⸗ rempub. cur dam ambire magiſtratũ audiret, ſi duas mihi quiſquam, inquit, oſtenderet vias, qua- ad acce ſerit. rum ad inferos altera, altera ad tribunal ducat: eam, quę ad inferos tendit, ingredi ſati- Themiſtocles..&D ſth caaret ſtabh de etrs ſeili
à gerẽdo ma- us putem. Quidam aiunt, emoſthenemitaa re forenſi abhorruiſſe, eius ſcilicet giſtratu ab- periculorũ minime ignarum, vt familiaribus ſuis dixiſſe memoretur, ſe, quamad tri- porruit. bunal in exilium potius iturũ, ſi alterutrum ei eligendum foret. Quorum ego ſenten- Demoſt he· tiã ſecutus, atq; authoritatem aà iuris dicundi munere, arduo, difficili, ac impedito ſem- ées rem fo- per abhorrui, et ius docere, quam dicere, in ſchola interpretari, quam in foro reddere, ſem exqus Doctor deniq;, quam cognitor eſſe malui. Has mihi partes cùm elegiſſem, Bononia in terram Poloniã, dictionem tuam, Petri Gamrati antiſtitis ampliſsimi vocatu veni:
nam in Hiſpaniam ad meos Gallorum arma reditũ præcluſerant, nouemq́; annis artẽ
boni& æqui Polonæ iuuentuti Cracouiæ tradidi,& inde Viennã Ioanne Lãgo iuriſ-
conſulto authore à Ferdinando Cæſare ſacratiſsimo, ſocero tuo, ad idem docendi mu-
nus accitus, à te, Rex optime atq; clementiſsime, retẽtus ſum, me tibi regiæq́; tuæ da-
re operã voluiſti, et quem ius dicentem in tanta luriſconſultorũ Polonorum, doctiſsi-
morum quidem illorum, copia conſulere quandoq; non piguiſſet, optimi ſcilicet atq; ſanctiſsimi Sigiſmundi, patris, qui hoc honore me nõnunquam erat dignatus, autho-
ritatem ſequutũ, me inter fori Palatini cognitores vnum eſſe iuſsiſti. Adſedi Samueli NMNaceouio Cracouienſium antiſtiti, ſacrorum Codicillorum& Epiſtolar. Magiſtro,
à fori cancellis nouo magis, quàm probo vocabulo hunc magiſtratum Cancellarium
vocant,& mox Ioanni Prærenbio, Gneſneñ. Archiepiſcopò, ſenatus ſecundum te optimatiumq́ʒ Principi, poſt Maceouij exceſſum illud ſacrorum codicillorum& epi- ſtolar.magiſteriũ obeunti.et nunc Philippo Padneuio, Cracouieñ. Pontifici, noſtręq́;
ætatis Catoni, eius in ſummo hoc magiſterio ſucceſſori, viris tribus maximis atq; reli- gioſiſsimis vigilantiſsimisq́; Reipub. Polonæ cuſtodibus,& propugnatoribus ſtre-
nuis. Maceouio fidelis Martini Cromeri opera,& ſumma integritas præſto fuit. Præ-
renbio et Padneuio Staniſlai Carncouij, auditoris et diſcipuli mei, conſumatiſsimum ſtudium, et ſæpe Auguſtini Rotundi, prætoris Vrbani, induſtria ſingularis& erudi⸗
tio, hominum, vt eſt de Sulpitio dictum, nõ minus iuris, quaàm iuſtitiæ conſultorũ, ad
leuandũ fori laborẽ acceſsit. Inter has fori exercitationes id mihi videor conſecutus,
vt eorum, quę cum doctiſsimis illis viris ſępe diſceptando didiciſſem: mandare literis
aliquid et poſteritati tradere auderẽ. Igitur cum proximo tẽpore loanni Domanouio Samogitiæ Antiſtiti,& Staniſſao Narcuſio, viris optimis atq́; prudentiſsimis, in req́;
forenſi per omnẽ ætatem verſatis cauſarũ Lituanicarũ tertius cognitor acceſsiſſem, ne
nullũ operarũ noſtrarum forenſium extaret monumentũ, quæ in noſtrã cognitionẽ inciderunt, definitaq́; à nobis ſunt, pauca quædã mihi delegi, quæ tuo nomine aut nu⸗
mine potius munita atq; defenſa in publicũ emitterem, tuta ſic à reprehenſorũ licen-
tia futura, nefas omnibus exiſtimaturis, quę tibi nũcupata eſſent, ea ſcripto violare aut
verbo. Quæ porrò, ne nuda in hominum manus venirent, quantum ei rei ſucciſiuis
horis vacare potui, cõmentarijs fuſiorib. exornaui. Cupio maieſtati tuæ laborẽ hunc
meum ſtudiumq́ʒ; probari, quod ſi peranimi tui clementiam fuero conſecutus, cætera
huius argumenti perſequar, vt quicquid in hoc toto Auguſto tribunali, te quidem principe, nobis autem diſceptatorib. de iure reſponſum eſt, literis à me conſignatum,
cum nominis tui memoria ad poſteritatẽ tranſmittatur. Vale, hoſtium Chriſti et tuor.
victor. Vilna. KL. Sextilib. ſacratiſsimo natali tuo. Anno à Chriſto Deo Seruatore
noſtro nato, Secundo& Sexageſimo ſupra Milleſimum& quingenteſimum,
cijs.
n TMr.
1Aäzube 19
R Alan 4
u Erl- 7¹
1 Uut
„ Evni u Nn
4 Lumun anbuf Aguun tu nuu
d Leaunr certmal
y Nrrn ſuj ununad
I Nrnue y(rnaljGdl 8 Lin Nan aDyunj Naci ueruhen, tun jſa d
3 9 rha Rulnni
„ 7n 5 4 Lin auth)

—
Deciſio Lituanica Prima.
7 4 TI h, I.
De teſtamento eius, qui mortem ſibi conſciuit.
SVM MARIVM.
1 Teſtamentum, poſteaquam manuts ſibi quis attu- liſſet, rectè atq; ordinè factum, valeat nec neꝰ
3 QLu iudicio carent, teſtamentui condere iure pro- hibentur: etiam pietatis cauſa.
3 Auguſtini Rotundi Prætoru I ilnenſis in iudi- cando verecundia atq; modeſtia.
4 Qui eſt Reſcripti conditor, idem eſſè debet inter- pres.
5 Royzius cauſarum Lituanicarum auditor.
⁸6 Multum intereſt, teſtari quis potuerit, an ſecun- dum leges teſtatus ſit.
7 Teſtamenti ordinatio maximè animi iudicin exi- git.
IAdeas quæ animi iudicia fiunt d rẽt, nulla Prmeipis indul gentia ꝛ0 tur.
Impuberes neq Iudices ele contrahere indulge
0
zintellectacar onet reddun-
7 4
A? 21.
poſito non copulantur, d- cis Maximi authoritate poteit.
u Ex lapidibus in commeantium perniciem ſine cau-
N iactis, furor arguitur.& numer. 57.
12 Qui ſibi non pareit: multominus ali parcet.
13 Qu reliquias ſuas teſtamento in mare abijci præci- pit: ea re impos mentus eſſe creditur: nii contra- rium probetuxr.
14 ui mortem ſibi conſciſcunt, in ſterquilinio cum
canibus, communem babent ſepulturam.
15 Egrotus medico nõ obtemperans, ſuæ nõ eſſe men- tis quibuſdam creditur.
16 Cum glures eiuſdé rei eſſé cauſc poſſunt, ei vnam certam aliquam tribuere, non est neceſſe.
17 Mortem ſibi conſciſeendi permultæ cauſæ eſſe, atã innumerabiles poſſunt.
18 Neronis exceſſius.
19 Corneli Galli exceſſis.
20 Licini Macri exceſſus.
21 Dymni Macedonis exceſſus.
22 Quando bona metu pænæ mortem ſibi conſciſcen- tium, fiſcovmdicentur:& quando non.
23 Royij reſponſum loanni Lutbhomiro Kegio Luæ- ſtorz Conſulenti, bona Forolinienſis mortem ſibi irrogaſſè crediti, publicari ne deberent?
24 Quidam authore Marciano, vitæ tædio mortem ſibi irrogant: in quibus Amphion.
25 Alij impatientia doloris vitam ſua manu finiunt: qui exitus Aiacis Telamonij fuit, ob prælatum ſibi in armis Achillis Ilyſſem idignantis.
as Dioxippus pudore vittus, manus ſibi attulit.
27 Sape minus eſt conſtantiæ in rubore, quam in eul- ba.
a8 Pomponius Atticus morbi impatientiu, inedia ſe extinxit.
25 Gaius Proculeius Auguſti Cæſaris familiaris in graui ſtomachi dolore, Gypſo poto mortem ſibi conſciuit.
30 Calani Indi Philoſophi exceſſus.
31 Feſti exceſſus.
32 Scipionis exceſſis.
33 Catonis h ticenſis exceſſus..
34 Porcia(atonis hilia, cognita Bruti mariti uece, candentium carbonum hauſtu ſe mteremit.
35 Lucretia, vim 4 Sexto Tarquinio paſſa, dedecoris impatiens, ſua ſe manu occidit.
36 Curtij adoleſcentis Romani exceſſus.
37 Philenum Carthagmenſium exceſſus.
38 Themiſtoclis exceſſuts.
39 Charondæ Lyrij exceſſus.
40 Maronis de Didone vanitas, verusch Didonis exceſſus.
4 Vandæ Polonorum Reginæ de quodam Theuto- num Regulo Victoria,& Veriuſ exceſſus.
42 Empedocles diuinitatis affetatione, aut tactatio- ne potius quadam, in Ethnam miſiluit.
43 Cleombrotus adoleſcens, lecto Platonis Phædone, ſe in mare abiecit.
44 Marcus(ato, priuſqquam mortem ſibi conſciret, bis Platonis Pbædonem perlegit.
45 Cbryſippi& Aenonis oluntaria mors.
46 Cum multæ eſſe hominibus cauſc, conſciſcendæ ſi- bi mortis poſsint, non debet vna certa quædam præſumi.
47 Anuli geſtatio in muliere, non eſt certum contra- cli matrimoni; argumentum.
48 Qui ſine cauſa mortem ſibi conſciſcere adgreſſius eſt, prohibitus; non perpetrauit, puniri debet. cum num. ſeq.
49 Furioſi ſatis ipſo furore puniuntur.
50 Furioſi& impuberes fraudem capitalem admit- tere non poſſunt: qui manus ſibi ad ert, poteſt.
51 Teſtamentum hocipſõ, quod mortem ſibi quus con- ſeit, non inſirmatu 7.
52 Lapides in vulgus iacere, non eft argumentum fu- roris: niſi hoc amplius more inſanorum illud fa- ctum probetur. cum num. ſeq.& numer. 5.&
eq.
53 Saiehe qui ſapiunt, iaciunt lapides.
544 Conſciſcere ſibi quis mortem, ex cauſa legibus Di- geſtor. probata, potest.
55 Levxadmiſſum eorum vindicat, qui temerè manus ſibi adferunt.
56 Cur ex præcepto reliquias ſuas in mare abijci in- bentis, furoris ſumatur coniecturaꝰ
57 Temerarius lapidum iatius furorem arguit.& num. il.
58 Non tam ex factis diclis ve, quàm ex faciendi di- cendiye cauſis, alienatio mentis deprebendi-
tur. B zo Mortem
———Oͦ———*

8² 83
PETRKI.
Mortem ſibi conſciendi cauſæ, bominibus cala- mitoſis plures eſſe poſſitnt.
Reliquias ſuas in mare abijci iubentis, nulla eui- deus rario eſt.
Quæ cauſa authore Bartolo probabiles eſſe poſ-
ſunt, reliquias ſuas in mare abijci volentis, no- uac; addita à Royzio, cum num. ſeq.
SDlla Dictator, Gaij Marij cadauere eruto, talio- nem metuens, reliquias ſuas cremari iußsit, contra familiæ ſuæ morem.
Luando ægroti Medico non obtemperantis, alie- natio mentis arguatur,& quando non.
Qui ægroto malum Medicum adhibet, pro ho- micida eſt.
Maritus vxori ægrotanti Medicum imperitum adducens, ea defuncta, luero dotis carere debet, ac ſi ſuis ipſam manibus oceidiſſet.
IZ ulnerato, imperitum Medici adhibente, can- tionibuse, aut alia improbata ratione vulne- ra curante, inde defuncto, percuſſorem pæna homicidij liberari.
Imperito Medico eredere ſalutem ſuam nolle, no eft deſipientis.
Medicinam per imperitiam facienti, eaſus mor- talitatis imputatur.
Egrotus, qui Medici nõadhibet, vſq; ad culpã oneratur: furioſus tamẽ eſſe non præſumitur.
Vulneratus, qui Chirurgum non aduocat, aduo- catove non paret, inde defunctus, percuſſorem hæna homicidij liberat.
Maritus vxori ægrotanti Medicum non aduo- cans, ea inde mortua, dotis luero priuatur.
Exnon accerſito Medico, aut non audito, conie- cturam furoris ſumi, nuſqquam relatum eſt.
Hippocratis de artis Medicæ incertitudine iu- dicium.
Siungulorum morborum apud Sgyptios ſinguli fuere Medici: contrà quam hodie vbiq jit.
Multæ ſunt Gentes, quæ ſine Medieis degunt.
Archagatus Medicus anno ab Vrbe condita quingenteſimo triceſimo quinto Peloponeſo Romam venit, nunquam ants vſam Medicis.
Idem ob ſecandi atq; vrendi ſcuitiam Romauis artem Medicam inuiſam Medicoso; omues fe- cit, dictus obid ipſe carnifex.
Pertinax(atonis odium in Græcorum literas, quibus præſertim ars Medica continetur.
Poſt᷑(atonis exceſſum Roma diu Medicis caru- it, haucic; Quiritiu poſtea eam artẽ attigerunt.
Romani Æſculapio ædem extra mænia poſuerut, non paſti eum intral rhem eoli.
In ſola artium Medicina cuicunq ſe eam tenere profeſſo, cum ſit periculum in nullo mendacio maius, ſtatim creditur, adeò blanda ſperandi pro ſe cuiq, dulcedo eſt.
Singulare Medicorum vitium eſt famam nomi- nis nouitate aliqua aucupari.
Prodicus Medicina, quæ linice diſta eſt, anti- quata Iatralepticen inſtituit, ſucceßit Chry- Hipbus alijcq; atq alij pæns innumerabiles, qus fuperiorum aætatum muentis placitisq; ante re- cepris, nouam medendi viam ingreßsi, obuiam zuerunt, vix tandem facto innouandi fine.
84 Matthæus Curtius Medicus, cum ex Pleuritide
laboraret, paſſis eſt contra ſua placita ex com- munibus traditionibus ſecari ſtbi venam.
—————
KROYZII
85 86 87 88
89 90 91 92 93
MAVREI
Damnata Medicorum profeſuio eſt edrminibw Poëtarum.
Aſa Kex, qui in ſummo pedum dolore Medieo= ru, uonu Dei opem implorauit, reprehenſus eſt,
Furor ex ijs rebus probatur, quæ in homiem ſa- næ mentis non incidunt.
Sapit, qui Mediei ſe fidei non committit, euiaus inſidias timet, cuius ve auaritiam ſuſpectams habet, aut imperitiam. Medicum imperitum adhibere in culpa ponitur.
Qui morbi euentum expeſlat, ne mereedem ſol- udt, auaritiæ, non inſaniæ argui debet.
Lui cognita morbi grauitate, moriturum ſe inde mtelligit, ſi medicum non accerſit, reprehendi non poteft.& num. ſeꝗ.
Mortifera ægritudo varis deprebenditur.
Medicum non adhibere in morbis, qui- ſanari poſe ſunt, nen eſt argumentum mſaniæ.
Morhi diuina voluntate, varijs ex caufis homi. nibus accidunt.
94 Probatio ex neceſſario non ex incerto debet eon-
eludi.
95 Sapientiſsimus quiſque æquiſgimo animo mori-
tur: ſtultiſimus miquiſgimo.
96 Marcus Iullius ex ſenio repueraſeere,& in cu- nis Vagire, in bonis non duxit.
97 Priſci Postæ funera exiſtimabat lætitia, non lu- ctu& lamentus proſequenda.
98 Trophonij&́ Agamedis exceſſus.
99 Deterreri ſapientes à morte non oportet exem- hplo Socratis.
100 Socrates in iudicio capitis nec patronum quæſi- uit, nec Iudicibus ſupplex fuit, educiq; e cuſto- dia, cum poſſet, noluit.
101 Oratio Socratis àvita migraturi,
102 Dauid diuſe viuere ze—
103 Paulur Apoſtolus mori optauit:&r eſſe eum Chriſto.
104 Cum mors in bonis ſit atq; optandis, exno im plo- rata Medici ope nulla arguitur inſania.
105 Et ſi mors in malis numeretur, qui Medico non obtemperanit, non eil habendus mſanus.
106 Non eſt miuſſis Imperatoris. i. eſt Dei de præſi-
dio ac ſtatione vitæ decedendum.
107 Non ſemper ex furore mortem fbi homines cou-
ſciunt. 4
108 Æꝝgroti nõ vna de cauſa Medico no obtemperãr.
109 Furioſus dilucida habens int erualla, tempore ſa- næ mentis rectè teſtamentum condit, eæterac; facit quæ ſapienter.
o Quod furioſus inducias furoris habens, tempo- re furori proximo fecit, Oldrado Baldo au- thoribus, ex qualitate facli dijudicatur.
u(æteris authoribus, quocungq tempore quidab eo factum dicatur, ex attus Zualitate proban- dum eſt, aut reijciendum.
112 In ordinationibus fuarioſorum furoris inducias habentium, quò magis valeat aut non valeae actus, eius qualitas inſpicitur.
113 Fattum ab eo, qui in perpetuo furore eſt, valeae nec ne, variè reſponſum.
n⸗ Teſtamentum à Tuditano notæ inſaniæ pomine reftè ata ordinò factum, Roma d centum Diris eſt approbatum.
31 Royd diſtinttio: teſtameutum item tribus ver- èu dictari poteſt.
416 Suſpicia — 5——
——⏑—O —
12²
uz
124 u/
36
u-
us
u)
1 97 3s
33
140

Scoß*⸗ herkt. re ſa-
eteras
tempo⸗ do au-
. quid ab proban-
inlutias On alta:
t, valeat
i homine tum vitu
tribusyer⸗
6 duſitu
DEGISIO LITVANICA I.
ne Suſbicio furoris, qui ex alienis deridendisq; ſer- monibus arguitur, ex ſapienter dictis dilui de- bee.
u Mihil tam naturale eſt quam ex eontrarijs eon-
rraria proficiſci.
8 Ex contrarijs effectis cauſæ contrariæ deprehen- duntux.
11 In dabio homo ſecundu naturam ſanæ eſſe men- ris ræſumitur.
o Qui per furorem hominem ogcidiſſe dicitur, pœæ- nam non eſfugit: niſi ſimulatæ mſaniæ nulla ſit
ſuſpicio.
1 Bleriq ciuilium munerum effugiendoru gratia furorem mentiuntur.
122 FPeruſij quidam, maiorum Bartoli tempore, fra- ternam, furorem caæde per biennium ſimulato, vindicauit.
1a3 VF lyſſes, ne ad bellum Troianum proficiſceretur, furorem commentus eſt.
1244 Solo, vt Reipublicæ prodeſſet, idem fecit.
aa Quod furioſus dilucida habens interualla quan- dog fecit, ac ſi dilueidis fattum interuallis eſ-
ſet, haberi debet.
126 Dinturnus furor perſeuerare ereditur, non diu- turnus non creditur.
af Quantum momenti habeat Tabellionis enuncia- tio, teſtatorem integra mente fuiſſe præfati, in ſingularem diſceptationem reijcit author.
128 Ordmaria Reſcriptorũ Principaliũ poteſtas eit ſölennia ſupplere: nõ autem confermare, quod iure faclum non eſt.
ag Municipalis Maideburgenſium lex valetudine
aduerſa laborantib teſtamenti faciendi alie- nandive quid, fine hæredum conſenſu, vltra tres ſolidos aufert facultatem.
430 Qui Brouinciali Saxonum lege teſtamentũ con- dere poteſt, aliquidve de ſuo alienare, tam
dam modo armatus abſque externa ope equum conſcendere poſait.
131 Eyperimentu virium ita oſtendandarum extra militares homines non habet locum.
132 Vtrum verdò exigi id a milite pedeſtri militiæ adſueto oporteat, tractatur.
133 Item an, qui equeſtrem pedeſtremq́;Z militiã exer- cuit, ſecundum hanc potius aut allam ſpecimen edere debeat?
134 Miles pedeſter teſtamentum facturus, quemad- modum vires ſuas oſtentare debeat, arbitrio iudicis relinquitur.
135 In agricola rem ſuam alienaturo vires requi- runtur, quæ ſufficiant per ſtadium aratrum re- genti.
136 In cine exigere, vt tantiſper coram magiſtratu ſtare poſvit, dum rem ſuà alienat, ſententiæ le- gis Saxonicæ non congruit.
137 Abſurdum efl in rerum alienatione militem firmiore eſſe valetudine oportere quam plebe- ium.
138 Perridiculum eſt, res mobiles aut ſe mouentes diffĩcilius a milite alienari, quam à plebeio res ſoli.
139 Semper legibus præcipua habita eſt militum ra- tio.
140 Generaliter boneſtiorum quàm humiliorũ cau-
ſa potior vſq; quag fuit.
firma eſſe valetudine debet, vt præſcripto quo-
141 Cum ad res ſoli alienandas viret paululum ſtan- di in plebeio exigantur, perperam in eodem, ad rerum mobilium alienationem, perfecta corpo- ris valetudo deſideratur.
14 2 In toro lure rerum mobilium ac ſe mouentium facilius permiſſa eſt alienatio, quàm immobi- lium.
143 Luiægrotum exiſtimant alienare tantum poſſe, quantum porrigere extra lectum, vbi decum- beret, ſuis ipſe viribus queat, nullo Iure ni- tuntur.
144 Similiter ey illi ſine lege loquuntur, qui ægrum tantum paratæ pecuniæ dare cui velit, poſſe putant: quantum manu apprehendere à nullo adiutus poteſt.
14s Imd vtraq ſententia contra legem eſt.
146 Pecuniæ appellatione, quidquid in hæreditate
—eſt, contietur.
147 Parati vox,& quod numero non conſtat, latinè ſcientibus demonſtrat.
148 QLui Iurisdictioni præeſt᷑, indulgentior eſſe quàm lex non debet.
149 Iudex ſeruire legis verbis habet neceſſe, non ſu-
am putationem eis præferre.
150 Quidam in alienatione ſecundum Saxonum Ius ab ægroto facienda ſuorum hæredum conſen-
ſum exigunt. 151 Haæredes ſui ſunt, qui in poteſtate parentum pri- mum locum obtinent.
152 Verba, quorü plenior eſt demonſtratio, ad præ- cellentiora& nobiliora arctari ſolent.
153 uris(iuilis appellatione lus Komanum intelli- gitur. 1
15 4 Nuda Poëtæ appellatio Latinis I ergilii, Græ- cis Homerum ſignificat.
15⁷ Sui hæredes cæteris praſtant: primamd; in ſuc-
ceſßꝛone cauſam habent: dominiq; quodam mo- do in vita parentum exiſtimantur.
1586 Jui hæredes defunctis parentibus non tam per- cipere hæreditatem quam liberam bonori ad- miniſtrationem conſequi videntur.
157 Sui hæredes licet inſtituti non ſint, domini ta-
men ſunt.
158 Pro hærede gerere eſt pro domino gerere.
159 Superior ætas hæredes pro dominis appellabat.
160 Suorümne, an& quorumcunq bæredum ab æ- groto alienare volente conſenſus exigi debeat, tractatur.
161 In dubio illa ſequenda eſt interpretatio, ſecun- dum quam Ius(ommune minus læditur.
162 Quorumcunq bæredum non ſuorum tantum in
alienatione ab ægroto facienda cõſenſus eſt exi- gendus.
163 Appellatione hæredis omnis hæredum ſpecies contietur.
16 44 ¶Generalis ſermo omnia comprehendit: etiam ſi non par in omnibus ratio ſit.
165 V bi lex non diſtinguit, non eſt diſtinguendum.
166 Lex Theutonica, quaſi omnium legitimorum hæredum in alienatione ab ægro facienda exi- gat, hattenus intellecta eſt.
167 Mmimè ſunt mutanda, quæ interpretationem certam ſemper habuerunt.
368 Suis hæredibus non extantibus proximori quo- rumcunq conſenſus eſt deſiderandus, quibus conſultum lex Yoluit.
86 2 169 Legiti-

n70
171 172
173 174
175
176
195 196
PETRIROGYZII MAVREI
Legitimsrums hæredum intereſt, itempeſtiuis alienationibus, aut ſupremis morientium iu- dicijs, rerum hæreditariari nihil imminui, aut de nomine ae familia exire.
(auſs, quamobrem lus Saxonieum in aduerſa corporis valetudine teſtari, alibve modo rens ſuam alienare vetet, quæritur& redditur,
uam Royzius Iuſtmiani(onſtitutioni contra peutonicz Interpretis ſententiam docet non accommodari. cum num. ſeq.
Nee hæreditas nee ſueceſsio Viuentis lla eſt. Quod noſtri eſt, ſine facto noſtro ad alium trans ferri non poteſt.
Nemo, quod ſuum non eſt, alienat: aut, quod nõ habet, trans fert.
Aliud eſt alienare, aliud conſentire alienanti. vt aliud eſt vendere, aliud vendenti conſen- tire.
Kgrotus Iure Saxonico Eccleſijs cæterisq; pifs locis ſine hæredum conſenſu teſtamento dare legareq; poteft.
Altera ratio, quamobrem ægrotus Iure Saxoni- co ſine hæredum conſenſu, ſubſtantiam ſuam alienare non poſsit: quam author multis refel- lĩt.
Kgrotanti ſumptus non modicus eſt neceſſari- us: cùm ob alia, tum ob explendam medicorum auaritiam.
Eſculapius ob auaritiam, ab Ioue fulmine per- euſſus eſt.
Charmides ob hominem ſanandum l. ec. pa- ctus eit.
Petrus Apponenſis quoquam ad ægrotum eu- randum Bononia nõ exiuit, niſi mercede quin- quaginta nummum aureorum in ſingulos dies conſtituta. 1
Idem ad Honorium Pantificem Maximum vo- catus, diurnas operas quadringentis locauit.
Medicorum noſtræ ætatis auaritia.
Incertum diem continet mors.
Quod eſt in vno conſtitutum, ad diuerſum non rectè producitur.
Lex, quæ bonis interdicit, bona non aufert. Item quid ſit prodigus.
Pleraq Italiæ municipia, mulieres bona ſua æli- enare vetant: quibuſdam propinquorum ſuo- rum non adhibitis.
V xor, viro non conſentiente, iure Theutonico bona ſua alie nare non poteſt.
Fæminis Iure Theutonico, tutores dantur.
(aypitur Polonorum quorundam ſocordia atq imperitia.
Neceſſaria eſt legum authoritas: Interpretum Verò probabilis.
Interpretum opinio eatenus in foro debet obti- nere, qua legibus eſt conſentanea.
Erubeſeimus cum ſine lege loquimur.
Tertia ratio ademptæ ægrotis alienandi faculta- tis exponitur,& refellitur. cum num. ſeq.
MNouiſsima luſtiniani conſtitutio vetat, non cu- rata prius natura, id eſt ijs, quibus Iure natu- rali obſtringimur, quiequam extraneis largiri.
Lex, quæ ægris alienandi facultatè aufert, bens valentibus idem permittere videtur.
lIus Theutonieum bona valetudine vtentibur,
rerum tam mobilium& ſe mouentium, quàm
mn un”db1b1ͤEükrkrdrddbſßſddſddſdddbdddͤͤaſͤſaͤͤſͤͤſͤͤͤIͤͤ⁄ͤ⁄²⁄—²—
ſoli alienationem permiſſt: eo ſolis grotis ue
Sate., 197 Mouiſsima luſtiniani conſtitutio quo ſenſu ae- cipiatur.
198 lure nouiſiimo, legitims liberis portione reli- cta, de reliqua fubſtantia paterfamiliàs, pra animi ſui motu, ſtatuere poteſt.
199 lure Theutonico vltra tres ſolidos, ægrotas ali- enare non poteſt.
200 Dißferentia inter(onſtitutionem Iuſtiniani,& Ius Theutonicum un rebus teſlamento rem- quendis.
a01 lIus commune in teſtatore mentis integritatem, non corporis exigit: Theutonicum vtriuſq.
202 Expeditius eſt, quæ alij tradiderunt, refellere: quam reperire meliora.
203 Dura es inbumana eſt lex, quæ de rebus ſuis ægrotos ſtatuere vetat:& coutra aliarũ Gen- tium ꝛura.
204 Vera ratio probibitæ ægrotis Iure Theutonico
ſuarum rerum alienationis. Quæ confirmatur. num. ſeqj.
205 Egritudines, quæ ſiue vſu lecti tolerari poſ- ſunt, extra legis ſunt prohibitionem.
206 C(onfeſtim eingendus, pro eincto eſt.
207 Quod proximè futurum eſt᷑, perinde babetur, as ſi iam ſit.
208 Cauſa ad coneluſionem perducla, pro eo habe- rur, ac ſi pronunciatum eſſet.
209% Fideiuſſor proximè condemnandus aduerſus ei, bro quo fideiuſgit, agere poteſt.
210 Mox profeſſurus, pro profeſſo eſi: eumq́ violans, eſt anathema.
2,21 Edes rovimèé ſacrandæ, pro ſacratis habentur.
212 Qunui ad ſcribendi munus lectus eſt, pro eo eſt, ae ſi iam ſeriberet.
2¹3 Hie,enne miturus, nomen dignitatis adipi-
ſcitur:& fermè rem.
2144 Conſules deſignati cum ijs, qui in cſulatu ſunt, ad Senatus conſultum admittuntur,& cum il- lis habent ſuffragia.
215 Mos Tuſciaæ m adhibendis deſignatis vrbi Præ- fectis cum ijs, qui Magiſtratum exercent.
216 lLacobus I chanius deſignatus Epiſcopus Chel- menſis, non ſine iniuria aà ſuffragijs in Synoda Prouinciali ferendis repulſus eſt. 8
237 Argumentum à tempore ad locum valet.
218 1. bræſens habetur, qui in proximo loco eſt.
219 Poſſeſgio quæritur, nõ earum modò rerum, quas in conſpectu habemus, ſed quas proximè con- ſbicere licet.
220 EÆgroti, qui de Vvita laborant, tanquam morti proxima, mortuls comparautur.
221 Defenditur duritia legis Saxonicæ.
222 Cœæpta quandoq pro conſumatis ſunt.
223 Cuiusq rei ein e eſt principium.
224 Argenti fafti appellatione quid contineatur.
225 Legato veſtium ceduns ve zes inciſæ nondum ſartæ.
226 Teſtimentum eſt, quod deſectum nos eſt: modi detextum ſit.
227 Si quæ longè a conſumatione abſunt, prs conſu- matis ſunt: multò magis, quæ propè conſum- tionem ſunt, haberi pro conſumatis debent.
22⁸ Qui grauiter ægrotant, tanquam morti proximi, mortuis uiparantur- 1
229 Mediune
240!

dlu ae. enſa ge⸗
ne jeli.
itt, pna uus ali.
icni,& 9 reln. itatem,
diuſg. felere:
us ſuis Geu-
tonico Natur.
1 50ſ⸗
tr, 49 abe- en, l,
Are ae
n 2 il- ra- Chel⸗ noda k.
6.
m, qus mè con-
m morti
3. ineatuf⸗ „ vondun
eſt: mods 1 tonſu⸗
conſums⸗ debent.
ti prarim, 3
) Aaliun
DECISI0 LIT VANICA I. 5
229 Medium ei extremdò, eui proximaè aceedit, attri- buitur.
230 Quod de bello, idem de indueijs eſt iudiicium.
231 Proximus pubertati pro pubere eſt.
232 Non tam præſens ſtatus ſpectari debet, quam quod euenire poteſt: ſi eò praæſens ſtatus meli- Net.
233 Non eſt abſurdum, viuentes pro mortuis habe- ri. Nam contra, qua in rebus humanis non ſunt, pro natis habentur.
234 Lex Cornelia captos ab hoſtibus, quaſi præam- bula hora captiuitatis mortuos, fingit.
235 Deportati mortuis comparantur, talesq́; pey de- decus habentur.
236 In acie veròd amiſßsi, per gloriam in perpetuum viuere intelliguntur, parentibusip; proſunt.
237 Qui per virtutem peritat, non pol interit.
238 Mortiferè vulneratus, poſtea inde mortuus, cum vulneraretur, non cum vers extinguitur, mor-
3 tuus intelli gitur.
339 Qui intra mille paſſus, vbi Poloniæ Rex eſt, quo loco cædes ſunt capitales, hominem mortifers vulnerauit: eo poft Regium diſceſſum ex vul- neribus extincto, capite pœænas luit. Ere autèẽ, cum, qui abſente Rege wulneratus eſt, praſen- te extinguitur.
240 Lex Saxonica, de alienatione ægrotis prohibita, malsé defendi à duritia poteſt, tantumq́;, quia ita ſeripta eſt, ſeruanda eſt.
241QLuod proximè futurum eſt, pro eo, quaſi iam ſit, haberi: quomado intelligendum.
242 Mortzferum vulnus& allud dicitur, tam Me⸗- dicis quam Iurisconſultis, quod nõ ſemper mor- tem adfert. 4
243 Homine mortiferé vulnerato, ruina poſtea in- terempto, qui vulnerauit, cadis uon tenetur-
24 4 Homine vulnerato, ita vt inde moriturum cer- tum ſit, vinente, aduerſus Vulnerantem de oc- ciſo agi non poteſt. 33
245 Homo, quam diu in ed anima eſt, mortuus dici non poteſt.
246 Quod dictum eft, iam morituros mortuis compa- rari, per fictionem aceeptum eſt. Ideoq́ in legi- bus Municipalibus non habet locum.
247 Mortiferés Vulneratos mortuis exæquari, nõ eſt per omnia verum.
248 Mortiferè vulneratos, etiam voce amiſſa, recteͤ teſtamentum facere.
249 Quæ animi iudicio geruntur, in ijs, mentis non corporis mtégritas exigitur.*
250 In nouiſsimo vitæ tempore, rectè matrimonium contrahitur.
251 lus quantumuis durum ſeruandi eſt:& ſeeun- dum id iudicandum.
252 Mortiferè aſe vulnerati teſtamentum, non tan- quam à furioſo ſed tanquam ab ægroto fattum, Vltra trium ſolidorum ſummam lure Saxonic non valet:& ita pronunciatum eſt.
X FACTO agitatum eſt, cùm ſpecies in We cidiſſet huiuſ-
cõſciſcendæ ſi- bi mortis cau- ſa, manus ſuo ipſe corpori in *o tulit: tanta mo-⸗
sA— riendi pertina- cia, vt aluo ferro exſecta, quo maturius ſe rebus humanis extraheret, manibus inte- ſtina auelleret ſua. poſtridieq́;, quam id fe- ciſſet, deſperata iam ſalute, teſtamentũ con- didit. Quærebatur, vtrum Tabulæ teſta- menti, quod ab homine ita affecto dictatũ eſſet, valerent nec ne? Fratres defuncti, ad quos inteſtati hæreditas pertinebat, teſta- mentum nullius eſſe momenti dicebant. Quippe quod defunctus cùm nuncuparet, ſuæ mentis non fuiſſet, magnoq́; argumen- to eſſe, quod ipſe in ſe admiſiſſet. Neminem
enim, qui ſuæ mentis eſſet, ſibi manus in-⸗ ferre, mortemq́; conſciſcere. Furioſorum eum exitum eſſe, qui, quia t iudicio carent, teſtamentum condere legibus prohiben- tur: 9. Præterea. Inſti. quib. non eſt permiſ. fac. teſtament.l. ij.& l. in aduerſa. ff. Qui te- ſta. facere poſſunt. etiam pietatis cauſa. c. fi- de ſucceſſ. ab inteſt. hæc erat ſumma defen- ſio inteſtati cauſam tuentium. Ex aduerſo defuncti vxor, quæ lega- tum ex teſtamento petebat, virum ſuum poſt manus ſibi illatas reſipuiſſe:&, cùm Tabulas teſtamenti conderet, ſuæ fuiſſe mentis multis argumentis confirmabat. Nam acciri ad ſe Magiſtratum iuſsiſſe: co- ram quo, de more Gentis, voluntatis ſuæ ſententiam ſupremumq́; iudiciũ eius, quod poſt mortem ſuam fieri vellet, dictaret. de- teſtatum item tanti in ſe facinoris perpetra- ti crimen, ex inſtitutoq́; ſacroſanctæ Ro- manæ Eccleſiæ, ſacerdote adhibito, pœni- tentem arcana mentis ſuæ, maleq́; facta co- gitataqʒ profeſſum, popoſciſſe Deum veni- B iij am. ſo⸗
V
—
2 ¹ ——,/——ÿ

6 5 ETRIRSYZII MAVREI
am. ſolutum denique verbis conceptis, vti adſolet, reatu. Ad hæc ab Eccleſia ad ſaluta- res dominici corporis epulas admiſſum: quod furioſis alijsq́;, qui ſuæ mentis non ſunt, nunq́; fas fuit. Allegabanturq́; Tabel⸗- lionis verba, quibus in exordio tettamenti, vti fieri plerunque ſolet, defunctum animi compotem, ac mentis ſuæ fuiſſe aſſeuerat. Proferebatur poſtremò principale reſcri- ptum, quo teſtamenti Tabulæ confirmatæ 3 proponebantur. Qua 1 de re cùm apud fa- miliarem meum Auguſtinum Rotundum, Prætorem Vrbanum, quem honoris, vete- rumq́; eius in me meritorum gratia nomi- no, iudicium ſuſceptum eſſet:& poſt mul- tam diſceptationem, quid ſtatuendum fo- ret, ambigeretur, ille, vt eſt homo luris pru- dens,& minimè arrogans, cuius ego vere- cundiam hac parte, non poſſum non lauda- re, licet animaduerteret, quamobrem de vi- ribus teſtamenti meritò dubitaretur: lecta tamen principali confirmatione, Regium
Auditorium adeundum Maieſtatis cauſa,&
inde reſcripti Interpretationem petendam, 4 modeſtiſsimè pronunciauit:neſalius reſcri- pti conditor, fuiſſet alius interpres. quod fieri vetat conſtitutio. l. fi.c. de legib. Nos autemtqui cauſarum Lituanicarum, in qui- bus prouocatio ad Regem eſt, ex mandata iuriſdictione notionem habemus, eramus ſimiliter Principem conſulturi: niſi lectis accuratius cognitisq́; reſcripti verbis, ne- ceſsitatem ſolennium à Principe remiſſam: non etiam ei, qui teſtandi ius non haberet, quò magis teſtari poſſet, ius datum: perſpe- xiſſemus, remiſsisq́; ſolennibus, factionem teſtamenti permitti, non eſſet conſequens. 6 Multùmfenim intereſſe, teſtari quis potue- rit:an ſecundum leges teſtatus ſit. l. 8i quæ- ramus. ff. Qui teſta. fac. poſſ. non eſſe viſam itaq; cauſam, quamobrem de reſcripti intel- lectu Princeps adiretur. Adde, non facile eò decurrendum eſſe: vt teſtandi facultas tributa videatur homini, cuius mentis alie- natio ex tam atroci in ſe ſcelere admiſſo non 7 obſcurè arguitur, cùm †teſtamenti ordina- tio, maximè animi iudiciũ exigat. d.§. Præ- terea. Quo qui carent, ijs ita adempta eſt te- ſtandi facultas, vt principali reſcripto reſti- S tui non poſsit. Namfad ea, quæ animi iudi- cio fiunt:qui intellectu carent, nulla Princi- Pis indulgentia idonei redduntur. Quod poſt lnnocentium c.ſciſcitatus.de reſeript. & Baldum l. bonorum. in:. q. C. qui admitt. Alexander Tartagninus lib. 6. principaliũ Conſtuutionum, J. fi, C, de milit, teſta.&
Philippus Decius l. fœminæ.§. item impu-
beres.de diuer. reg.iur. lib. L. Digeſtor. ad-
ↄ notauerunt. Quapropterfcùm impuberes,
10
ne ludices ſint, natura impediantur. l. cùm prætor. 5. non autem. ff. de iudic. quò magis iudicandi munere fungantur, hoc eis Prin-
ceps tribuere non poteſt. Tantundem e.
ſponſum eſt in matrimonij seonſtituentiis:
tvt eorum eoniugatio, qui indiuiduæ vitæ conſilio non coẽunt, nuptiæ ſint, id non agunt, vt vir& vxor ſiant, fruſtra Pontificis Maximi interuenit authoritas, Præpoſit. poſt Antoni. Butri.& alios. c. fi. nu.ꝛ. de ſpon. Diſpiciendum itaqʒ nobis eſt, quando teſtamenti Tabulas reſcripto Prin- cipis non confirmari declarauimus. An ipſę per ſe conſiſtere quoquo modo poſſe vide- antur: quantumq́; valeat fratrum allegatio, inteſtati cauſam defendentium? de qua ſu- prà paucis dictum eſt. An verum ſit, eum, qui mortis ſibi conſciſcendæ cauſa, quid in ſe feciſſet, furioſum eſſe? qua vnare inteſta- ti cauſa nititur,& ratio facit, vt ea defenſio
uI probabilis videatur lex lapidibus
in vulgò commeantium pernte e & ſine cauſa iactis, vt Accurſius l. Si cum dotem.§. Si maritus. ff. ſolut. matri. cæteriẽ
Docto.§. Si maritus.& l. furioſum. C. qui teſta.fac.poſſ.probant, furor arguitur: Idem in eo reſpondendum erit, qui conſciſcendæ ſibi mortis cauſa quid feciſſe prohatur. Ni- hil enim in alios non auſurum, qui id in ſe auſus eſſet, veriſimile eſt, neque manus ab alijs abſtenturum, qui à ſuo corpore nõ ab-
a ſtinuiſſet. Nam, t vt Marcianus lib. 48. Di-
83
14 gitio redditus eſtæNam. ſibi conſciuerunt, ij i ili
geſtor. l. fi. 9. videri. in fi.de bon. eo. qui an. ſen. vel mor. ſi.conſci. vel accu. corr. adde. l. cùm autem. 9. malus. ff, de ædi. edic. ſcribit, qui ſibi non pepercit: multominus alij par- cet. Deniq; ſ ſi eum, qui humanæ conditio- nis immemor, in ſuo teſtamento hæredem ſub ea conditione ſcripſiſſet:ſi reliquias eius in mare abijceret: præſumptum eſt mentis compotem non fuiſſe. vt, niſi perſpicuis ra- tionibus ab hærede ea ſuſpicio dilueretur, hæreditatem in cauſam inteſtati reciſuram placuiſſet: l. quidam in ſuo. ff. de condi.inſt. quid in eo erit reſpondendum, qui cæde in ſe admiſſa indignus ſepultura ſuo ipſe fla-
nibus eõmunem habent fepulturam, Glof. c. placuit. 3. q. 5. Roma. ſingul. 264. incipi. fui interrogatus. lacobin. de ſancto Geor- gio. Tra. de feu. 5. dictiq; vaſalli. numer. 19. Adde, multùm hææc inter ſe diſtare, nõ enim
magnum
—
——,
bii⸗ tior qual tius Ha nem gum 6 Quoc cauſ buer co ſon eol

ritas, e. f Leſt, 3 in⸗ ipſe ide- atio, 4 ſu⸗ um, in ta⸗ ſ
⸗
ſe
b
b⸗
Di⸗
an. le. l. ibit, par⸗ itio⸗ dem eius entis
is ra⸗ retut, (uram züinſt. æde in pſe fu⸗ nertem eumca⸗ incipi. 9 Geot⸗ Imer, ¹5* nõ enim
magnum
DESCISIO LILITVANITICA, 7
magnum eſſe: ſi quis neglecta ſepulturæ cu- ra, quocunq; loco ſepeliri ſuſtineat. vtpote eius rei ſenſum, quo mortui carent, non ha- biturus. Vnde Anchiſes apud Vergilium facilis, inquit, iactura ſepulchri eſt. At ve- rõ viuentis corpus non ſine graui ſenſu atq;
dolore violari, vt meritò furor ex morte ſi-
bi conſcita magis arguatur, quam ſi quis re- liquias ſuas in mare abijci iubeat. Exemplis
35 item ſuperioribus non diſsimilem cau-
ſam eſſe, quidam voluerunt ægrotantis, qui Medici dicto audiens non ellet, quaſi quia perire, quam ope medica ſeruari ma- lit, non eſſe ſuæ mentis credendus ſit. Gloſ. c. 1. 83. diſtinct. in verb. inferas. Iaſon. l. Fu- rioſum. num. 4. ibi. item ſi infirmus. C. Qui teſta. face. poſs. Quam ſententiam ſirecipi- mus, eum, qui ſuis ipſe manibus mortem ſi- bi irrogauit, ex inſania id feciſſe, maiori ra- tione exiſtimare debemus, vt in faciendo, quãm nec faciendo euidentior ineſt vis, cer⸗ tiusq́; inde, quàm hinc ſumitur argumentũ. Hæc ſollicitam quidem, continere quæſtio⸗ nem videntur, propius tamen eſt, vt ijs ar- gumentis probatus furor non exiſtimetur. Quotiens t enim rei cuiuſc; complures eſſe cauſæ ꝑoſſunt: ei vnam certam aliquam tri- buere, non oꝑortet. Arg. non hoc& ibi Do⸗ cto. C. vnde legi. Abb. c. illud. nu. 33. de præ- ſump. Quapropter ex morte ſibi à quo quã conſcita, qui furorem arguunt, parum rectè
7 diſputare mihi videntur. Quia ſmortem vo-
luntariam appetendi, ſibĩqᷓ; ũrõ̃añdi pᷣer mult cauſ ſſẽ põfuũns, atq́; adẽòẽ- rabiles, d. l. fI. 9. ſi quis autẽ. ibi. vel alio mo⸗ do. vt varij ſunt afflictæ fortunæ caſus, re- rumq́; euentus. Quod Antoninus Impera- tor li.. Conſtitutionum J.. C. de boni. eor. qui mort.ſi.conſc. Principalium poſt Mar- cianum l. fl. ff. eod. veterem luris authorem declarat, cùm quoſdam ait conſcientia dela- ti ſceleris, ſie Rèeòs poſtulatos, ſiue in cri- mine deptehenſos, mortem ſibi irrogare.
38 Sict Neronemillum, humani generis facẽ,
à Senatu hoſtem patriæ iudicatum, ne dig- nas ſuis flagitijs pœnas populo Romano perſolueret, ſupplicij ignominiam morte ſi⸗
19 bi conſcita effugiſſe refertur. Sict Corneliũ
Gallum Poëtam, eum fortaſſe, quem inex- trema Bucolici carminis parte P. Verg. Ma- ro celebrauit, e vita exceſsiſſe Amianus Marcellinus lib. 1. ſuæ hiſtoriæ eſt author. Quippe cum Aegypti præfectura per aua- ritiam geſta, furtorum,& direptæ Prouin- ciæ arceſſeretur, acrem nobilitatis indigna- tionem formidans, gladio incubuit. Licini-
4 ₰A—, 4 6 Ar 2CAt,——J v— r—
20 us fquoq; Macer repetundarum poſtulatus,
laqueum torſit,& voluntaria ſe morte affe-
21 cit. Scrihit t Quintus Curtius lib. 6. ſuæ hi-
ſtorię Dymnum Macedonem, cùm ad con- ſpectum Alexandri Magni, cui inſidias cõ- paraſſet, deduceretur, conſcientia ſceleris-
22 mortem ſibi conſciuiſſe. Multa ſunt huiuſ- —
modi, apud priſcos authores exempla, me- tu pœnæ mortem ſibi irrogantiũ, quorum bõñã generaliter. quali crimen conteſſorũ, d. I. f. 9.1.& qui de ſe ſententiam detuliſſent, d. l. fi.9. vider. in fiſcum cogi conſtitutum d. J. fi. in prin.& l. 1. C. eodem. eſt, ſ modò nexi eo crimine Proponantur. de quo conuicti,
Le e R⸗
V
2,
boônis exuerentur, cæteris ſucceſſorem ha=- 3 bituris. d. J. fi.§. ſi quis autem. idq́; diui pij
Reſcripto d.l. fi.õ.i. conſequens eſt, ſecundũ
23 1 quæ Ioanni Luthomiro viro Magnifico
Regio Quæſtori, Caſtellanoq́; Rauenſium patrono ſingulari meo, miritficè de me me- rito reſpondi conſultus, vtrum bona Foro-
liuienſis cuiuſdam, qui ſe ſuperioribus die-
bus Cracouiæ iugulaſſet, adimenda hæredi⸗ bus eſſent non adimenda reſpondi. Quod tantò magis in eo dicendum erat, qui nec in crimine deprehenſus vllo: ſed nec poſtula- tus fuiſſet, aut inſimulatus, nec deni quã⸗ obrem id in ſe admiſiſſet, cognitum, nec ſa- tis etiam exploratum, præter vulgi rumorẽ, ſua ipſe, an aliena manu perijſſet. Sed ad cõ- ſciẽdæ mortis cauſas, vnde diuertit oratio,
24 redeo. Eſſetpræterea qui, vt Marcianus ait,
J. fi. adde l.omne.§. qui ſe. ff. de re milit. vitæ tædio mortem ſibi irrogant, vt Amphion filijs ab Apolline vide. d. l. fi. 5. videri. in- terfectis. De quo Poëẽta Pelignus in lbin.
Addidit yt fidicen miſeris ſua funera natis, Sic tibi ſint vitæ tædia iuſta tuæ.
conſilium capere, in quibus Aiax Telamo- nius fuit, qui, de Achillis armis prælato ſibi Vlyſſe, ſuo ſe ipſe gladio interemit. De eo idem Poëta Pelignus libro 3. Metam. ita ſcribit: Het᷑tlora qui ſolus, qui ferrum, ignesq;, Iouemq; Suſtinuit totiens, vnam non ſuſtinet iram. Inuinttumq́; virum wicit dolor. arripit enſem. Et meus hic certè eſt: an& hunc fibi poſcit U' lyſsesẽ Hocait vtendum eſt in me mihi, quio eruore, Sæpe Phrygum maduit: domini nunc cæde made bit. Ne quiſquam Aiacem poſsit ſuperare, niſi Aiax. Dixit,& in pectus, tum demum vulnera paſſum. Qua patuit, ferro letalem condidit enſem.
e Non i defuere&„ quos pudor ad mortem
B iiij
— volunta- 7- 5 Teen 14,,
d
Cr
Trir,
V
4
25 Alios f impatientia doloris coactos, idem /— A*—
V ’ 8
—
——;————

3 PE TRI
voluntariam compulit, ſic Dioxippum vi- ta exceſsiſſe Quintus Curtius libro. ſuæ niſtorię refert, ls enim poſt Horratam Ale- xandri Magni militem ſingulari certamine ſuperatum, flagrantibus odio in eum Ma- cedonibus, Alexandro Regi ſurrepti aurei poculi, quod in ipſius necem ex compoſito miniſtri ſubduxerant, falſò accuſatus, dum coniectum oculorum, quibus vti fur deſti- nabatur, ſuſtinere non poteſt, conuiuio excedens, Epiſtola, quæ Regi redderetur, 27 conſcripta, ſua ſe manu occidit. Vt i ſæpe, ſicuti Quintus Curtius ait, minus eſt con- 28 ſtantiæ in rubore, quam in culpa. Sunt qui⸗ bus idem conſilium, vt mori quam viuere mallẽt, morbi impatientia ſuggeſsit. Quod Pomponio Attico, viro Marc, Tulli. Ci- cer. amicitia& literis claro accidiſſe me- moriæ proditum eſt. Eum enim ſenemad- modum, morbo diu vexatum, inito moriẽ- di eonſilio, victu ſuapte abſtinuiſſe& vita, 29 accepimus. C. t quoq́; Proculeium Augu- ſti Cæſaris familiarem in maximo ſtomachi dolore, gypſo poto, mortem ſibi conſciuiſ- 30 ſe. C. Plinius refert. Eſt f& illud Calani Indi, priſcæ memoriæ Philoſophi illuſtre exem- plũ, qui ad trium& ſeptuaginta annorum xætatèé inoffenſa valetudine prouectus, alui tunc correptus dolore, in conſpectu Ale- xandri Magni, fruſtra vitã retinere ſuaden⸗- tis,& ab incœpto teterrimo eum reuocan- tis, Dijs patrijs adoratis conſcenſo rogo in- cendio voluntario occubuit, non ſuo, ſed Philoſophorũ ſuę Gentis inſtituto. Qui in rebus pulchris ducunt, igni extingui,& fa- ti diem, ſe vltrò combuſtis, occupare. Lau- 3 dat t Valerius Martialis, popularis meus, Feſtum, qui fœdiſsimi lichenum morbi, in ſe curam non recipientis, impatientia gla- dio incubuit. De eo Epigrammatòn libro. iſtud extat:
Indignas premeret peſtis cum tabida fauces: Inq; ipſos Vultus ſerperet atra lues.
Siceis ipſe genis flentes hortatus amicos, Decrenut ſtygios Feſtus adire lacus.
Non tamen obſcuro pia polluit ora veneno: Aut torſit lenta triſtia fata fame.
Sanctam Romana vitam ſed morte peregit: DemiſitqI; animam nobiliore via.
Nane mortem fatis magni præferre(atonis Fama poteſt: huius(æſar amicus erat.
Romanam mortem appellauit Martialis, vt obiter admoneam, quam Romani ſan- guinis viri perditis afflictisq́; rebus, erant 32 Oppetere ſoliti, in quibus t Scipio partibus
E—„ G.— ————ÿõ—ä
ROYZII
MAVREI
Cn. Pompei generi ſui parum feliciter de-
fenſis, in Hiſpaniam nauigans, qua veheba-
tur naue à Cæſariano milite capta, ferro ſe
tranſuerberauit, ne Cæſaris eſſet Captiuus. Similis t exitus mortisq; appetendæ cau- ſa Catoni Vticenſi viro Clariſsimo Roma- næq́; ſapientiæ principi fuiſſe memoratur. Qut ne& ipſe in Cælaris victoris veniret poteſtatem, diſtricto gladio ſe interemit, Quem Marcus Tullius Cicero præclarè periiſſe ſcribit,& ſic è vita abijſſe, vt ſe cau- ſam moriendi nactum gaudere videretur. Nec t ſegnior mulierum Romanarum ani- mos ſubijt cogitatio. Nam Porcia huius, de quo nunc diximus, Catonis filia, cognita Bruti mariti ſui nece, ferro, quod ſibi po- poſcerat, negato, candentium carbonum hauſtu, inuſitata mortis ſpecie, vitam reli⸗ quit. De qua idem popularis meus lib. item . Epigramm. ita ſcripſit:
34
Coningis audiſſet fatum cům Poreia Brutis Et ſubtratia ſibi quæreret arma dolor.
Nondum ſcitus, ait, mortem non poſſe negariꝰ Credideram, ſatis hoc vos docuiſſè patrem.
Dixit:& ardentes auido hibat ore fauillas. I nunc,& ferrum turba moleſta nega.
35 Sic t quoqʒ Lucretia, ſpiritus& ipſa virilis Romaniq; fœmina, admiſsi in ſe per Sexti Tarquinij vim dedecoris impatiens, pe- ctus ferro confodit. Sunt deniqʒ; appeten- dæ voluntariæ mortis cauſæ aliæ multæ, quas non afflicta tantùm& fracta aduerſis caſibus fortuna attulit, ſed honeſtæ vitæ
36 reperit ratio. Curtio t adoleſcenti illi Ro- mano quid cauſæ fuit? cur in hiatum, qui ſe Romæ ingenti terræ vi ſubſidente, in fo- ro aperuerat, armatus equoq́; vectus præ- ceps iret. Vna ſanè erga patriam pietas,
37 quæ t Philænis quoq; fratribus Carthagi- nienſibus author fuit, vt Punici Imperij propagandi gratia, viuos ſe terra obrui paſ- ſi ſint, ſicuti hi, vt Reipub. prodeſſent:
38 ltafex aduerſo Themiſtocles, vt à patria op⸗ pugnanda, vnde exul erat, ſe abſtineret, ſan⸗ guinis Taurini hauſtu mortem ſibi conſci-
39 uit. Eſt& memorabilis ille Charondæ Tyrij exceſſus, qui, cùmex rure fortè reuer⸗ ſus, indictam derepentè contionem gladio, vt erat aceinctus, aduerſus legem, quam tu- liſſet ipſe, per imprudentiã adiſſet, facti per errorem admonitus, legem, quam non ſol- uerat, capite ſuo ſanxit, ferro, quo erat ac- cinctus, protinus in ſe conuerſo. Dido,
40 carmine 1 Maronis notior, quàm hene 1013
— ——— 2 ‿—— ¹———

de⸗
ſis tæ ⸗
nfo⸗ præ- letas, hagi⸗ perij ui pal⸗ ent: ria op⸗ et, lan⸗ conlci⸗ arondæ tereuer⸗ gudio, uam tu⸗ acti per non lol⸗ oerat² . Dido, am hollä- ſliot⸗
DICISIO L I T. Vv-·ANICA L.
ſtior: nõ Aeneæ deſiderio, quem necvide- 46 noſtraadeò ætas his vacat euentis. Cùmt
rat, mortem ſibiirrogauit, ſed ne ingratas larbæ Getulorum Regis nuptias contra vi- duitatis propoſitũ inuita ſequi cogeretur. De eius exceſſu, contra Vergilij vanitatem, Græcum extat Epigrammaab Auſonio li- teris latinis ita expreſſum:
Illa ego ſum Dido uultu, quam conſpicis hoſpes, Aſgimulata modis, pulchrac; mirificis.
Talis eram: ſed non Maro quam mihi finxit, erat
mens.
Vita nec inceſtis læta eupidinibus.
Namq́; nee Aeneas vwidit me Troius vnquam: Nec Lybiam aduenit elaſßsibus Iliacis:
Sed furias fugiens, atg arma procacis larbæ Seruaui, fateor, morte pudicitiam:
Pectore transfixo, caſtos quod pertulit enſes, Non furor, aut læſo erudus amore dolor.
Sic cecidiſſè iuuat: Vixi ſine vulnere fama: Vlta virum, poſitis mænibus oppetij.
Inuida cur in me ſtimulaſti Muſa Maronem, Fingeret ve noſtræ damna pudicitiæ?
41 Vanda t& ipſa Regina, vna ex Craci gente
reliqua, quodam T'heutonum Regulo cõ- nubium eius extorquere minis& armis ad- orto, voti deſperatione ad voluntariam mortem compulſo, ſucceſſu exultans Cra- couiæ, tanq́; Dijs grata victima futura, in proximum Regiæ profluentem ſe præcipi- tauit, quaſi ad Deos& æterna cœlitum gau- dia, demerſo aquis corpore migratura. Quę perſuaſio mentes priſcorum magni nomi-
42 nis Philoſophorum occupauit. NamfEm-
pedocles ſimiliter ratus ſolutis corporis vinculis, homines ad Deos abire, diuinira- tis affectatione aut iactatione potius quadã, vt quidam apud Domitium Vlpianum lib. duodetrigeſimo Digeſt.l. ſi quis fili.9.eius. de in iuſ. rup.irri.fa. teſt.& ibi gloſ.putant, ſe voluntaria morte affecit. De quo Hora- tius: dicam, Siculic; Poéta Narrabo interitum. Deus immortalis haberi, Dum cupit Empedocles, ardentem feruidus
Etuam Inſiluit.
33 Eadem t imbutus opinione Cleombrotus,
adoleſcẽs Ambraciota, lecto Platonis Phœ- done, qui eſt de animorum immortalitate,
44 ſe in mare abiecit. Feruntt Marcum Catonẽ
Vticenſem, de quo eſt ſupra a nobis dictũ, non prius mortem ſibi conſciuiſſe, quam
45 eodem Platonis libro bis perlecto. liſdem
impliciti erroribus Chryſippus& Zeno non abſimilem exitum habuere, volunta- ria& ipſi morte conſumpti. Hæclibuit re- ferre exempla ex varijs cauſis manus ſibi in- ferentium, pluribus abſtinui, quæ lecto- ri in veterum libris ſæpe occurrent, nec
51 1 vthoci
ergòô multæ eſſe cauſæ conſciſcendæ ſibs mortis hominibus polsint, vt eſt ſupra a- bundè demonſtratum, non continuò, quia quandoq; ex furore& id fiat, huic vni cau-
4 ſæ tale factum adſcribi debet, ſicuti t nec in
muliere, vt Nicolaus Abb. libro 2. Decre-
talium. c. illud, col. fi. nu. 3. de præſumpt.
Epiſtolarum notat, anuli geſtatio certum eſt matrimonij argumentum, cùm ſimiliter plures, eius rei cauſæ eſſe poſsint, vt in pro-
48 poſito manus ſibiadferendi. Contratexiſti-
mantibus conſequens fore, eos, qui ſine cauſa conſciſcere ſibi mortem aggreſsi, id, a ſuis fortẽ prohibiti, non perpetraſſent,
49 puniri non debere. Nam t vt diuus Marcus
& Commodus Scapulæ Tertyllo reſcripſe- runt, l. diuus. ff. de offic. Præſid. furioſi ſa- tis ipſo furore puniuntur. Atqui ijs non parci libro 4ο. Digeito. l. fI. õ. videri. de bo- nis eor. qui ante ſenten. vel. mor. ſib. conſei. velaccuſ.corr. Marcianus eſt author.falſum itaqʒ eſſe, ex facto mortem ſibi conſciſcen-
5o tis furorem argui. Huc t pertinet, quod
Domitius Vlpianus libro 21. Digeſt. l. cQm autem,. excipitur, de ædil. edict. cùm de furioſis& impuberibus eſſet loquutus, quos fraudem capitalem admittere nega- uit, Exciꝑitur, inquit& ille, qui mortis ſi- bi conſciſcendæ cauſa quid feciſſet. Cui ex
ceptioni locus non erat ſi conſciſcendæ ſi-
bi mortis conſilium, ex ſolo furore proficil⸗ ceretur, eiusq́; alia caula eſſe nulla poſſet.
Apparet itaq; ex his defũncti furorem, quò minus teſtari potuerit, non eſſe probatum,
nec aliam cauſam, ob quam teſtamentum
mortem ſibi conſciſcentis infirmetur. Nam
gauitateſt
teſt. Quæ inter cauſas talis admiſsi diſtin- guit. Igitur, quod ad hoc caput attinet, teſtamentum valere, nequaquam dubitare
2 Oportet. Nectoccurrit: quod ſuprà diceba- 5 8
tur de iacientibus lapides in vulgus. Non enim ſatis id eſſe ad probandum furorem, niſi hoc amplius more inſanorum illud fa- ctum probetur, ſiue ex conſuetudine eius,
53 cuius furor argueretur. Quam t ſententi-
am poſt Baldum, Alexand. Tartagninus& laſon ſunt ſequuti: inquientes, d. õ. ſi marit. Eſt qui ſapiunt, iacere quandoqʒ lapides tutelæ ſuæ alteriusve rei probabilis cauſa, quaſi ita demum ex iactu lapidum furo- re quis exiſtimandus ſit, ſi, vtid faceret, nulla ſubeſſe iuſta cauſa ei potuit. Enimue-
754 10 1cum, qui ſibi conſciendæ mortis ani-
mnꝗO
22
Si quis filio.. eius. ff. de in iuſ. ruꝑ. irri. fac- 5
1
———————————
—
b V
☛—

ETAI mo manus intuliſſet, cauſam iuſtam habuiſ- ſe nihil vetat. Quod eiuslegis diſtinctio de- clarat, quæ tale quid in ſe molito, cùm for- tè prohibitus non perpetraſſet, ſi ex iuſta cauſa id feeiſſet, pœnæ eximit. d. 9. videri.
es cùm t eorum factum vindicet, quitemere
irrogandæ ſibi mortis conſilium cepiſſent.
36 d..videri. Sed t nec illud ſententiæ noſtræ
aduerſatur, quod de eo, qui reliquias ſuas in mare abijci teſtamento iuſsiſſet, ait lex. d. l. Quidam in ſuo. Non enim, vt ex illo præ- cepto, coniectura furor is ſumitur: idem in propoſita ſpecie accidit, quia reliquias in mare proijciendi, vix vlla idonea cauſa po- teſt videri: Legẽ ergò non immeritò id fu-
57 rori attribuere, vt f in eo proximẽ dictum
eſt, qui temerè, non ſuæ tutelæ probabilis- ve rei alterius cauſa lapides, vulgò in homi-
58 num perniciem iaceret. Non t enim tam ex
factis dictisue mentis alienatio deprehen- ditur, licet ea propè ſola, vt quiſq; animo conſtitutus eſt, nobis maximè declarent: l. ob quæ vitia. ff. deædil. edict.& d. l. quidam
in ſuo.& ibi Bart.glo.& Docto.d..ſi mari-
tus.& d.l.furioſum. quam ex faciendi dicẽ-
cendæ complures eſſe ob conſilij inopiam hominib.calamitoſis poſſunt:& omnib. fe- rè ætatib. fuere: vt ſuprà demonſtratũ eſt: non prorinus ex tali admiſſo furor arguen-
6o dus erit, aliter t atq; ex verbis reliquias ſuas
in mare abijci iubentis, cuius confilij nulla
6i euidens ratio pereipi poteſt, niſit vt Barto-
lus ſcribit, Tract. de teſt. 5. oppoſita prudẽ-
tiæ.& d. l. quidam in ſuo. per iocumab Hi- ſtrione eoe, qui excitandi riſus gratia, ludi⸗ cra eiuſmodi& iocularia verba dictitare ſo- leret, talis adiecta conditio proponatur, aut etiam humilitatis ergò quiſpiam teſtamen-
to ſuo tale quid præcepiſſet, indignum ſe
putans, cuius cadauer ſacro loco inferre- tur. Horum ſiquid edoceatur, rationem a- bundẽ perſpicuam Bartolo, d. 9. oppoſita prudentiæ. nu. 6.& d. l. quidam in ſuo. vide- ri, ad amouendam furoris ſuſpicionem.
62 Tantundem t in eo admitti poteſt: qui ex-
humari metuiſſe probaretur: vt Sylla Di- ctator, qui C. Marij cadauere eruto Talio⸗ nem veritus, reliquias ſuas cremari iuſsit, cùũm ante eum in Corneliorum familia, pri- ſcus ſepeliendi ritus ſemper fuiſſet ſeruatus.
63 Supereſt † illud refellere, quod poſtre-
mo loco dicebatur de eo, qui Medici dicto audiens non eſt. Nam ea re, hominem ſuæ mentis compotem non eſſe exiſtimare non debemus, niſi hoc amplius, vt Andreas Al- ciatus Præceptor meus ait, Tracta, de præ-
ROYZII
Mr euu, kea,
MAVREI
ſumptionib. reg.. cap.z8. ſalutarem Medici opem more inſanorũ detrectaſſe adijcitur,
quod in iactantibus lapides& aliud, quod
ſani hominis non eſt, facientibus compro- batum eſſe conſtat. Docto.d.. ſi maritus. Quanquam dice parui re- ferre, qua eſſer peritia Medicus, cul æger nõ obtemperaſſet. Nam, qui indocto Medico non paruit, ſuamq́; ſalutem ei cõmittere re- cuſauit, Viuere quam mori maluiſſe exiſti- marrüreſe LNiclnioe Hannllmnhene conſiliã, alienatæ mentis, aut etiam furoris vllum habet argumentum, is mori velle de- het putari, qui incolumitatem ſuam impe-
64 rito Medico credidit. Etenim t generaliter,
quotiens adhibendus Medicus eſt, ſi malus adhibeatur, per quem id factum ſit: is, qua- ſi ſua manu hominem occidiſſet, haberi ſo-
65 let. Vnde fapud Pomponium lib. 24. Di-
geſt. l. ſi ab hoſtib.õ. fi. ſolut. matri. poſt Ac⸗ curſium Bartolus, Baldus, cæteriq́; ſeribũt: maritum, qui ad curandam vxorem ægro- tam, Medicum imperitum adduxiſſet, ea defuncta, à dotis lucro legibus arceri, non aliter atq; ſi ſuis ipſe manibus illam occi-
59 diq;ʒ cauſis. Quæ, Iquia mortem ſibi conſciſ- 6 diſſet. Sic eit qui hominem ſaueiauit, illo
inde defuncto, homicidij poœnam remitti, ſi
vulneribus curandis imperitus Chirurgus adhibitus proponatur. Bart. d. l. ſi quis ab
hoſtib. Bald. l. qui occidit.§. fi.& ibi Flor. ff. ad l. Aquil. l. quod ſi nolit. õ. ſi mancipiũ ff. de ædil. edict. Fel. c. Præsbyterum. de ho- micidio. Hippol. Marſi. in pract. crimi..& quia. nu. 19.& ſeq. Aut eorum ſanatio canti- onibus aliãve improbata medendi ratione procurata non ſucceſsit. Socynus, conſ. 18. pri.aſpe.col.fi.loã. de Ana.in rub.de magi- ſtris. Facit lex.. G. Medicos. ff.de va.&extra⸗
67 ord. cogni. Hippo. d. 5.&quia. nu. 22. giturt
cum in culpa ſit, qui imperitum Medicum adhibet, eius ſe curationi nolle committere, non eſt deſipientis, nullaq́; inde furoris poteſt capi coniectura, ſed magis pruden-
6s tiæ. Deniq; t ſi peccat, qui medicinam per imperitiam facit, nam huic euentum mor⸗-
talitatis leges imputant. l. illicitas.§. ſicuti. ff.de offic. Præſid. quomodo eidem opem pollicenti incolumitatem ſuam non crede-
69 re deſipientis ſit? Sed t finge doctum eſſe
atque experientem Medicum. An quieum aut non adhibet, aut non audit: continuò furioſus erit habendus?& non putem. Scio quidem hac re onerari vſq; ad culpam, qua- ſi incautè agat, qui idadmittit. Quod poſt Innocentium, libro. Epiſtolarum Decre- talium quidam ſcribunt.Ioan.de Ana.c.tua
70 nos, de homicidi, Quapropter t vulnera-
tus,
—— 8

ittere, uroris ruden⸗ ampet nmot⸗ Keuti. n opem n crede⸗ dum elle qui eum ontinuo em. dcio aam, qp⸗ lodpo m Decte⸗ Anac tu Fulnefa⸗ 1059
D E GI.S 1 0 k. 1 VvANICA I. nt
rus, qui Chirurgum non adhibuit, aut ad- hibiti dicto audiens non fuit, eum, à quo vulneratus eſt homicidij pœnaliberat: Fe- lin.d. c. Præsbyterum.& Hippoly. d. 6. quia nu. v9. Quaſi magis culpa ſua, quam vul- nerantis facto extinguatur, Secundumt
1.. quæ reſponſum eſt in viro, qui ægrotanti
vxori Medicum non adhibuit: nam ea de-
mortua, dotem illi lucro non fore, placuit: Gloſ.& Doctor. d. l. ſi ab hoſtib. Ob cul-
tinetur, reſpicere bonum eſſe ait, non quoq́;
79 perdiſcere, quaſi pernicioſas. Vndeſ fortẽ
factũ eſt, vt poſt Catonis exceſſum, Roma diu Medicis caruerit, paucosq́; Quiritùm, cùm multò poſt tempore exciperentur vr⸗ be Medici, eam artem attigiſſe, Plinius au-
do ctor eſt. NectAeſculapio, cùm numinis lo-
co coli cœpit, locũ eſſe intra mœnia paſſos veteres, poſita ei Deo extra vrbem ęde. Igi- tur qui artem olim ita damnatã auerſantur,
pam in non accerſendo Medico admiſſam. 81 deſipere nequaquam videri debent. Int hae
* Hactenus t quidem non adhibuiſſe Medi-
cum, aut non audiſſe nocuit. Inde tamen coniecturam furoris ſumi, nuſquam rela- tum eſt, ſed nec habet rationem, propter ſummamartis medicæ inconſtantiam atq;
73 incertitudinem, ldcirco † difficile de
morbis iudicium, ancepsq́; ac fallax me- dentium experimentum Hippocrates Co- us, inter Medicorum proceres facilè prin- ceps, ingenuève profeſſus eſt. Qui ei præ- terea arti perdiſcendæ, vt longè ipſa qui- dem lateq́; patet, humanam vitam compa-
4 ratam breuem dixit. Ob eam † fortè rem
apud quaſdam Gentes ita diſtributam Me- dicinam fuiſſe, vt ſingulorum morborum linguli eſſent Medici: non plurium vnus, quem morem Aegyptijs fuiſſe Herodotus Aliacarnaſſeus in Eurerpe author eſt, a- pud quos omnia Medicis referta eſſe ſcri- Hit: alijs curationem capitis profitenti- bus: alijs oculorum: alijs dentium: qui- buſdam alui. Eſſe denique qui occultis morbis atq; abſtruſis opitulationẽ pollice- antur, confeſsi omnium morborum ſcien- tiam tenere,& noſſe remedia, nõ vnius eſſe hominis: contrà quam vbiq;ʒ hodie fit: diſ- cretis tantùm d cæterorũ ceufamilia vulne- rarijs Medicis, quos Chirurgos Græci ap- pellant. Ad præſentem quæſtionẽ, vt præ-
s tereamfmultas eſſe Gentes, quæ ſine Medi- võ cis degunt, iudicium t populi Romani non
parũ facit:qui, in artib.accipiendis alioquin minimeè ſegnis, ante L. emilij. Et M. Liuij Conſulatum Medicos non habuit, qui fuit annus ab Vrbe condita 5 35. quo primum cempore Peloponneſo Romam veniſſe Ar⸗ chagatum Lyſanię filium, memoriæ prodi-
77 tũ eſt. Qui t gratus quidem initio omnibus
atq; acceptus, ſecandi ſæuitia, erat enim Medicus vulnerarius, atq; vrendi carnificis nomẽ meruit,& inuiſam Romanis artem&
78 Medicos omnes reddidit. Quod t M. Cato-
nis, qui ea fermẽè ętate fuit pertinaci in illud profeſsionis genus odio abũdẽ declaratur, qui ad Marcum filium ſcribens, Græcorũ literas, quibus præſertim medendi ars con-
artium ſola euenire idem C. Plinius mira- tur, vt cuicunq; ſe Medicum profeſſo ſtatim credatur, cùm ſit periculũ in nullo menda- cio maius. Nõ tamẽ iſtud intueri homines, adeò blanda, inquit, ſperandi pro ſe cuiq;
82 dulcedo eſt. Eſtt deniq; ſingulare Medico⸗-
rum vitium, keemmanlaernoercdl.2 Se,, e 83 qua aucupari. Hine Prodicus, vt Medici- Llure 85
nã, quę Clinice vocata eſt, antiquaret, latra- lepticen inſtituit:quę vnctionibus nõ vt il- la pharmacis& victus ratione, medetur. Nec erubuit à præceptore ſuo ſectæ ſuperi- oris authore diſsidere. Tanto illinominis celebritas, quàm ſuſceptæ ſemel diſciplinæ ratio charior fuit. Succeſsit Chryſippus, qui horum inuentis obuiam iuit,& nouam me- dendi viam ingreſſus placita antè recepta, acerrimo vir ingenio atq; ſingulari, ſuſtulit. Exortam deinde poſteriore ætate apud Si- culos Empiricen, quæ ab experimentis eſt cognominata, Acron Agrigentinus, Em- pedoclis Phyſici commendatione clarus, exercuit. Eaq; haud diuturna fuit, ab Hero- philo poſtea damnata, cuius ſecta nec ipſa diu permanſit. Quia tractari reperta ab eo medendi ratio, vt erat ſanè exacta, ab igna- ris literarum non poterat. Quod in cæteris fermè omnium inuentis factum eſt. Nam quam Aſclepiades ſectam inſtituit: Themi- ſon eius auditor, qui magiſtro ſuperſtiti pe- percerat, eo defuncto mutauit,& in ſuam tranſtulit. Et hanc Antonius Muſa confuta- uit: Succeſſu ſeruati cõtraria medicina diui Auguſtini. Vectius valens Claudij Cæſaris temporibus, homo eloquens, ſuam quoq́; ſectam inſtituit, quam& omnium ſimul æ- tatum inuenta. Theſſalus principatu Ne- ronis nouis placitis, nulli priſcorum parcẽs euertit. Quem Crinas Maſsilienſis, quia fyderum obſeruationẽ adiecit, nihilq́; vn- quam inconſulta Ephemeride Mathemati- ca fecit, authoritate ſuperauit. Et hune mox Charmis, Ciuis& ipſe Maſsilienſis, quæ omnia apud C. Plinium lib. vndetri- geſimo naturalis hiſtoriæ luculenter per- ſcripta legere licet, Tanta itaq́; zuti nnd⸗ icæ
—
*
—————,—ÿzꝛtxöxxxͤöͤͤoaaoon

12 PETRIROYZII MAVREI
dicæ inconſtantia eſt, vt ſingulis ferè ætati- bus pro ingenio eorum, quiillo literar. ge- nere excelluerunt, mutetur:& nunquam eadem ſit, quam profeſsi, necando mederi diſcunt,&, vt Plinij verbis vtar, experimẽ- ta per mortes agunt, multosq́; ex credula turba, omnia viuendi cupiditate ferre para- tos, excruciatos diu, magna ablata merce- de, fortunis ſæpe& vita ſimul ſpoliant, eaq́; in aliorũ corpus exercent:quę in ſuum haud quaquàm erant admiſſuri. Non ignobiles modò eius artis Magiſtri, ſed eximij etiam illi atq; præſtantes, qui contempta ſuperio- rum ætatum diſciplina, alij accedere turpe rati, ſuo innixi ingenio propriam reperere
84 ſectam. Memini, ſcùm Bononiæ proximis annis ſtudiorum cauſa eſſem, Matthæum Curtium præclarum noſtra ætate ac nobi- lem medicum, cùm ex pleuritide laboraret: cui morbo ſectione venæ ſuccurri ſolet: quærentibus ex eo medicis, qui ei aderant plurimi, vtrum ad commune præſcriptum ſecari venam, an ad ſuum mallet. Nam eius argumenti librum, aduerſus receptam alio- rum ſententiam ediderat: reſpondiſſe ęgro- tum ſe tunc, non medicum eſſe. Nec grauatè paſſum, cõtra ſua placita ſecari ſibivenã, qui aliud alijs erat conſilium daturus,& multi præterea, ob illuſtre viri nomen, authorita- tem eius ſequuti.Sed non potuit aliter Me- dici ſeruari vita: niſi libri, quem ad ingenij famam compoſuerat, fide extincta. Hæc id- circò à me fuſius relata ſunt, vt eorum fa- ctum excuſarem, qui leuandis morbis Me- dicos nonadhibent: aut adhibitis dicto eo-
85 rum audientes non ſunt. Damnatat quo
Medicorum profeſsio eſt carminib. Poëta- rum, tanquam quæ non opem, ſed exitium adferat hominib. qua de re illud apud Au- ſoniũ latinis literis extat Epigramma: cu- ius lemma eſt: De Alcone Medico, qui Aru- ſpicem mendacem fecit:
Languenti Marco dixit Diodorus Aruſpex Ad vitam, non plus, ſex ſupereſſe dies.
Sed medicus diuis, fatisc; potentior Alcon Falſum conuicit ilico Aruſpicium.
Tractauitc; manum victuri, ni tetigiſſet, Ilico nam Marco ſex periere dies.
Idem Alcon altero mox epigrammate tan- quam rebus inanimis noxius irridetur. lem
ma eſt: De ſigno Iouis tacto ab Alcone Me- dico:
Alcon heſterno fignum Iouis attigit, ille, Quamuis marmoreus, vim patitur medici.
Eece hodie iuſſiu transferri ex æde vetuſta, Effertur: quamuis ſit Deus atq lapis.
Valerius quoq; Martialis li. 6. Epigramm. ad Fauſtinum in Hermocratem itaſcribit:
Lotus nobiſcum eſt: bilaris cænauit,& idem Inuentus mane eſt mortuus Andragoras.
Tam ſubitæ mortis cauſam, Fauſtine requirisꝰ In ſomnis Medicum viderat Hermocratem,
Quaſi& in ſomnis medicum vidiſſe exitia- 86 le ſit. In ſacras, tdeniq; priſcorum Hebręor. literas lib. Paralip. z2. cap. 16. relatum con- ſtat: vt eſt reprehenſus Aſa Rex, qui cùm ſummo pedũ dolore afflictaretur, medico- rum, non DEl opem imploraſſet. Sed vt, non nihil ſpaciatus, ad Iurisconſultorum placita, vnde diſceſsi, reuertar, dico, non ac- cerſi Medicum iubentis, aut ei non auſcul- tantis facto, alienationem mentis nõargui. 87 Quiaffuror ex ijs rebus probatur, quæ in hominem ſanæ mentis non incidunt: vt ia- cere vulgò ſine cauſa lapides& eiuſmodi a- lia: at Medico non auſcultare, diſsimile eſt. 88 Subeſſe f quippe cauſa poteſt: quid enim ſi medici inſidias timeat æger, Arg. l. neceſſa- rios. 5. fi. ff. de Senatusconſul. Syl. ſuſpe- ctãmve habeat auaritiã? tanq́; aduerſis me- dicamentis rei ſuæ, vt fit, l. ſi medicus. ff. de. var.& extra ordi. cogni. Bal.l. interpoſ.nu. 5. C. de tranſact. ac lucri cauſa morbum in maius aucturi aut ob imperitiam incolumi- tatem ei ſuam credendam non putet?l. illi- citas..ſicuti.ff.de off. Pręſid. hunc, quia re⸗ tineri in vita vult, deſipere exiſtimandũ nõ eſſe: quaſi ſuperſtes eſſe nolit, qui inimico medico auaròve& ſolum quęſtum quęren- ti, non obtemperat: aut etiam indocto, quẽ adhibuiſſe, in culpa ponitur. l. quod ſi nolit. §. ſi mancipiũ. ff.de ædili. edict. glo.&(Do- ctor.in l.ſiab hoſtib. cum concor. ibi alleg. 89 ff. ſol. mat. Quid f item ſi, ne mercedem ſol- uat Medico, euentũ morbiexpectare, quàm externam vllam opitulationem experiri malit: 83. diſt. c.i. gl. inferas. Auaritiæ hoc, non inſaniæ erit procul dubio imputandũ. 90 Tantundem t in eo reſpondebimus, qui mortifera ſe affectum ægritudine intelli- 91 gat. quod t grauitas valetudinis, genus, ſi- gnificationes ſæpe quædam indicant: nec non& ſomnia, cuius rei apud Artemido- rum in libris, quos de ſomniorum inter- pretatione reliquit, plurima eſt mentio. Is inter cæteralib. i. cap. 52. ægrotanti, qui ar- genteus aureũsve ſibi viſus ſit: ſomnio mor tẽ prædici, author eſt. Similiter æreum ſe fa- ctum putare: item turpem eſſe, reſolutũ de- ſtitutumve viribustantundem portendi:æ- grotis equos ex vrbe,&generaliter omnib. currum

pamm, DEcCISI0 LIT VANICA 1
eribit: eurrũ per deſerta agere ſibi viſis, idem Ar- temidorus lib.eodem, capite duodeſexage-
viben ſimo ſcribit, mortem imminentem ſigntfi-
gna cari. Sanè qui in ea cauſa eſt, niſi vana eſt, equinu⸗ ſomniorum fides, contrà quam priſcis eis- zocraten, demq́; grauiſsimis authorib.& in ijs Hip- pocrati ac Platoni in Critone,& poſt hos eexitia⸗ Ariſtoteli& M.T. Ciceroni placuit:fruſtra ebrgor, Medici opẽ implorat, nihil profuturi. Qua- m con⸗ re ſi Medicum hicnon adhibeat, eiusve di- ui cim cto audiens non ſit, deſipere non eſt cre- nedico- 92 dendus. Sed etſi t ſanari poteſt, factum non ecdvt, adhibentis Medicum, aut adhibiti dicto nõ ltorum audientis, coniecturam inſaniæ nequaquã nonac⸗ continet. ExX pluribus enim atq; probabili- auſcul⸗ bus cauſis id fieri poſſe, non eſt ambigen- dargu. dum. Quas N icolaus Abbas lib. 4. Epiſto- quæin larum Decretalium cap. cùm infirmitas. de otia⸗ pœniten.& rem. vid e. Tiraq. de nobili. c. 31. ſod- num. 282.& 293. apud Innocentium iij. eius 9z nominis Pontificem Max. refert. Namt aut uleet. morbus aà Deo, inquit, eſt emendandorum enimſi hominum gratia: aut puniendorum. Sanè rcela⸗ qui ſuorum flagitiorum maleq́; antèẽ actæ lulpe⸗ vitæ ſibi conſcius, inualetudinem forti ani- sme⸗ mo atq; conſtanti fert, nec leuari ope medi- ſl de ca morbum, quem ſuo merito ſuſtinet, pa- Anu. titur:ſed verſis in melius ſtudijs,& vitæ in- um in ſtituto, diuinæ voluntatis exitum expectat, lumi⸗ laudandus eſt. Nec ille minus, qui à Deo lil æquanimitatis experiundæ cauſa morbo af- ate⸗ fectus, caſum ſuum patienter tolerat, non 1nõ autem accitis Medieis eum depellere cona- ico tur: quam laudem inter priſcæ ſanctitatis ren⸗ procereslob vir inclytus propria m quidem quẽ habet, qui tot malis atq; ærumnis Dei per- Wolit. miſſu afflictus, nunquam ab animi ſui recti- Do⸗ tudine dimotus eſt, aut externam opem vl- alleg. lam leuandę calamitatis ſuæ cauſa quæſiuit. mſol⸗ Fruſtra alioqui diuinæ voluntati obuiam am iturus, vt& is, quem Deus morbo immiſ- 3 fili ſo, tanquam pœnarum futurarũ initiò pu- or, nit: quod paſſum Herodem Nicolaus Ab- su bas ſcribit. d.c.cùm infirmitas. Suam quoq; ttancuͦ- vtilitatem habent morbi, ſanctos enim vi- ns; i ros ijs tentatos, quaſi fortiores factos glo- imieli⸗ riari ſolitos accepimus. Periculum quippe genus, l⸗ eſſe, ne ſuperbia efferantur, quod ne Paulo gant: nec Apoſtolo, miraculo ſingulari in tertium rtemido⸗ cœlum rapto, accideret: cauit Deus, dato ei Im inter⸗ carnis ſtimulo, z. Corinth. 12. llluſtrandæ de- entio. lS niq; diuinæ gloriæ cauſa, morbi immittun- ti, quiat- tur, quod in eo Hieroſolyma vidit, quem mnio mot captum oculis edidit mater, vt aà Chriſto il- reumſe le litis luto oculis,& inde curatis inuſitato ſolutũde- miraculo, lucem aſpiceret. Enimuerò ſi cau- rrendie ſa eſſe alia poteſt vlla, quàm quæ ſupraà ſunt ter omnub⸗
curt um
94 Perperam referri, cùm 1 probati
13 enumeratæ, quibus nulla ratio ſinit, vt Me- dicorum opem æger imploret, quia huma- no tamen iudicio percipi non poteſt, exa- lia an ex vna de ſuperioribus cauſis ægritu- do ſit, dicendum erit: factum Medico non auſcultantis ſuſpicione inſaniæ non eſſeo- nerandum, idq́; ob cauſæ incertitudinem.
—
Receptum namqp eſt quotiens quidex va- ,ßu N rijs cauſis fieripoteſt, idad vnam aliquam
rio non ex incerto debeat concludi. 1. neq; vatales.cum concor. C. de probat. Dicam deniq;, ſi ex neglecta Medicorum arte, aut non neglecta, dementiæ coniecturam, aut prudentiæ facere licet: contra eſſe exiſti-
9s mandum. Quippe, t vt in Catone maiore
belliſsimè Marcus Tullius ſcribit, ſapien- tiſsimus quiſq; æquiſsimo animo moritur: ſtultiſsimus iniquiſsimo. Vnqde fit vt hic, tanquam oui mortem deprecatur, Medici opem implo et, ille contrà ſpernat, non ignarus,& ad meliorem vitam proſiciſci,
6 eamq́; ſempiternam. Quamobrem f idem
Marcus Tullius ſenio prouectus in eodem libro, ſiquis Deus mihilargiatur, inquit, vt ex hac ætate repueraſcam,& in cunis va-
97 giam, valde recuſem. Huc t pertinet vete-
rum Poëtarum ſententia funera, exiſtiman- tium lætitia non luctu eſſe ac lamentis exſe- quenda, quam Euripides in Creſphonte ſubiectis verſibus expreſsit:
Nam non decebat cætus celebrantis domum
Lugere vbi eſſet aliquis in lucem editus,
Humanæ viæ varia reputantis mala,
Actqui labores morte finiſſet grauis,
NHunc omnes amicos laude& lætitia exſequi. Ille in Græcis, in Latinis Ennius non igno- bilior. Nemo me lachrymis decoret, in- quit, nec funera fletu faxit. Horum fortè perſuaſionem ſequutus Patauinus quidam Docttor, cauiſſe teſtamento ſuo memora- tur, ne ſe vita functum vllo luctu, ſed tuba- rum concentu, cadaueris condendi tempo- re, proſequeretur hæres: neue atratus more lugentium, ſed purpuratus lætantium ſpe⸗ cie iuſta ſibi faceret.
Quanq́; Paulus Caſtrenſis beluinum
id præceptũ eſſe ſcripſit, nec hęredi ſequen- dum. l. nõ oportet. C. de his quib. vt indig. furoris quidam coniectionem inde faciunt: quorum ſententiam Ludouicus Pontanus meritò improbauit, l.i. col. 6. ff. de verb. ob- lig.& alij pleriq;. Alex. l. ſi cùm dotem. 9. ſi marit.col. penul.prope fi. Andre. Tiraq. de Nobilit.c.ʒi.nu. 469.& Paulo quidẽ Apo- ſtolo, i. Theſſa. 4. c. authore, qui vetat nos in aliorũ obitu mœſtos eſſe, illorũq́; ſimiles, (. qui
oneceſſa- Vw,

—
——;——————-—
—ᷣ—ᷣ—ᷣ—ÿ—xꝛꝛꝛꝛx——————
4 —
—
14 PETAI qui alterius vitæ beatioris ſpem non habẽt. c.vbieunq; cum duo. ſeq.:3. quæſtio. 2. Huc pertinet Chriſti ſeruatoris noſtri factum, Ioan. u. c. qui cùm Lazarum defunctum nõ deffeuiſſet, eundem ad vitam reuocaturus deplorauit, quaſi nihil mali in morte ſit, aut hominſcontingere, quam mori, melius ni-
98 hil poſsit Quodt nec falſos olim Deos latu- iſſe Trophonij& Agamedis exceſſus, pro templi exædificati mercede, quod homini optimum eſſet, à numine petentium decla- rat, illis tertio poſt precationem die,& Dei 5 nutum, vita functis. Deniq; t non deterreri ſapientes a morte oportere, ſed alacres, om- niq́; ſolutos metu è vita corporisq́; vincu- lis excedere, magnum abundè exemplum
100 nobis præbuit Socrates, qui t in iudicio ca- pitis nec patronum, qui ſibi adeſſet, quæſi- uit, nec ludicibus ſupplex eſſe ſuſtinuit, vt contemniab ſe mortem demoõſtraret, quod & in ea re maxime conſtitit. Quippe cùm paucis antẽ diebus quam admortẽ tradere- tur, facilè poſſet educi è cuſtodia, noluit.
101 Eiustverò mortiferum poculum, ad quod erat damnatus ehibendũ, penè in manute- nentis, quaſi in cœelum mox aſcenſuri, illa memoratur à Platone oratio. Duas eſſe vias animorũ ex corpore demigrantiũ, pro an- tè actæ vitæ merito qui probris ſe, ac flagi-
tijs humanis inquinaſſent,& ſe totos malis libidinih. pernicioſisq́; atq; ſceleſtis vitijs dedidiſſent, ijs demum iter quoddam, ſeclu- ſumq; a cælitum concilio eſſe. Contra, quib. pie ſancteq́; ætas eſſet exacta, ad ſupernas illis ſedes, vnde profecti fuiſſent, reditum patere facilem, atq; receptum. Quo maior verò noſtrę diſputationi ſit fides: vt veri atq; immortalis Dei ignaros miſſos facia- 102 mus. Nonne t Dauid,& Rex& vates diui- nus, mori optauit, quẽ ita ceciniſſe accepi- mus: Hei mihi quia incolatus meus prolon⸗
103 gatus eſt. Diuus quoq; Paulus ſeculo no- itro propior, diſſolui cupiuit,& eſſe cum Chriſto. Non neſcius vterq;, quæ ſe hac vita
104 defunctos manerent. Ex f quibus apparet mortẽ in bonis duci, atq; adeò in optandis. Malè itaq; eos diſſerere, qui ex nõ implora- ta Medici ope aut neglecta inſaniam arguũt atq; deſipientiam, cùm contraà, qui defungi vita quàm primũ optant, ſapere ſint magis
Los exiſtimandi. Sedftinge in malis mortem eſ- ſe ducendã, non continuò, qui Medici dicto audiens nõ eſt, quia mori quàm viuere ma- uult, inſanus erit credendus, nam& mor- tem ſibi conſciſcere in malis rebus ponitur.
los Vrtenim Pythagoras piè noſtræq́; religio- ni conuenienter dixiſſe memoratur, nõ eſt
4
—————
KR O 2 2 I1
MAVR EI iniuſſu Imperatoris, id eſt, Dei de præſidio 107 ac ſtatione vitę decedendũ Haudtftamẽ qui manus ſibi adtert, mortẽq́; conſciſcit, pro- tinus furioſus eſſe creditur. Multas quiꝑpe cauſas vol 1g erri poſſe, vt eſt à nobis latè dictum,& ſæpe fu- 103 iſſe conſtitit. Similitert& ægrotus non vna de cauſa Medico poteſt non obtemperare, quas pleraſq; ſuprã retuli. Quapropter fu- roris coniecturam inde capientium impro- babilis eſt argumentatio. Sed finge exagita⸗ tũ furore, manus ſibi defunctum intuliſſe, an conſequens erit, teſtamentum, quod po- ſtea feciſſet, non valere:& non arbitror. 109 Namfconſtitutum eſt, furioſos, quorũ per- petua animi alienatio non ſit, quibuſdã in- teruallis, cùm per morbi laxamentum,& ipſas, vt ita dixerim, furoris inducias ſenſu ſaniores ſunt, teſtamentũ iure condere, cæ- teraq́; facere, quæ, qui ſanæ mẽtis ſunt, poſ- ſunt: d. l.furioſum.& ibi Doct. defunctum verò, cùm teſtamentum dictaret, ſapuiſſe: ſatis conſtat, planumq́; factum eſt legatariæ allegationibus, ex ijs, quæ poſt manus ſibi illatas dixiſſet feciſſetq́; defunctus, conie- cturam facientis. At verò, quia ita diſputa- mus, quaſi ex furore ſibi mortem conſciue- rit defũctus, dixerit hic aliquis, perſeueraſ- ſe furorem teſtamenti tempore, quod pro- ximũ eſſet admiſſo. Poſtero enim die, quàm intuliſſet ſibi manus defunctus, teſtamentũ n10 eum dictaſſe conſtat.Int furioſis autem, qui morbi habent intermiſsionem,& dilucida quædam ſanioris mentis interualla, quod tempore furori proximo factum eſſet, per furorem factũ exiſtimari, Baldus poſt Ol- dradum eſt author. d. l. furioſum. Sed hæe Oldradi Baldiq́; opinio, noſtram quæſtio- nem non onerat: de eo quippe teſtamento accepta eſt, quod more prudentium factum non apparet, Bal. d. l. furioſum. ſiue totum, ſiue quædam eius pars, in his verò Tabulis, de quibus in propoſito diſceptatio eſt, nihil huiuſmodi deſideratur. Totas enim ſapien- ter ordinatas eſſe, vt maxime itaqʒ tempore furori proximo conditæ probentur, infir- mari nihilomagis debent. Necaliud Oldra- dum Baldumq́; exiſtimaſſe, qui teſtamentũ tempore furori proximo, ſapienter cõpo- ſitũ, exploſa furoris ſuſpicione, valere ſcri- uu bunt.d.l. furioſum. Reiectam deniqʒ eſſe tempor.diſtinctionem,& ab Angelo, Ful- goſio, Paulo Caſtrenſi, Pontanoq́; impro- bari, Alexander Tartagninus refert. d. l. fu- rioſum.illud vnum ſpectandum exiſtiman- tibus, ſanæ mentis homini ordinatio cõue- niat nes ne, quò magis valeat infirmãve eſſe exiſtimetur,

Dræſidto dnecu „pro⸗ LGu lepe lu⸗ nonvna nperare, Pterfu⸗ impro- Xagita⸗ atulille, lod po⸗ tror. ru per⸗ ſdain- um,& sſenſu re, cæ- pol⸗ ctum uille. tariæ fibi nie⸗ ta⸗ ue⸗ taſ⸗ ro- am ta qut ida 10d det Ol⸗ dhæc eſtio⸗ nento ctum otum, bulis, tnihil apien⸗ mpore T, inſir⸗ dOldra- namentũ er côpo⸗ lere ſcri⸗ niqh eſſe elo, Pul⸗ impto⸗ Luji kiſtiman⸗ tio chue⸗ nave elle timetut,
PDECILSIO LITVANICA
exiſtimetur, nihil intereſſe ratis, mox poſt animi alienationem teſtamentum factũ di- catur, an ex interuallo magis. modò, quod eo cautum eſt, homini ſanæ mentis conue-
J. 15 nis eſſe expertem, id humanæ naturæ repu- gnat. Vnde fit, vt in dubio ſanæ eſſe mentis, quiſq; præſumatur. I. ne Codiciòs O. de Codicil. Adde, furorẽè fingi poſſe. Propter-
niat. Quotiens itaq; ambigereturab eo, qui 120 eaq; 1 conſtitutum eſſe, vt, qui per furorem
quandoq; ſaperet, quandoq; deſiperet, tem- pore ſanæ mentis teſtamentũ factum necne eſſet, illis authoribus, ex ordinationis ua- litatę Cenſeri conſ ſſe.& ita porrò fit: vt ſiue Oldradi ac Baldi ſequamur opi- nionem, ſiue aduerſam, vtriq; conueniẽter teſtamentum, rectè& ſapienter factum, à quandoq; furente, quale in propoſito eſſe
¹12 cöſtat, valere dicamus. Quod 1& Bartoli ſententiæ, actus qualitatem inſpiciendam
15 ſimter exiſtimantis, congruit, Tractã. de 3 teſfib.̊ oppoſita prudentiæ. nu. z. Licetfin perpetuò furentib. vetus ſit ac anceps inter legum Interpretes, ea de re quæſtio, alijs Bald. 6. itẽ furioſ. Inſt. quib. no. eſt permi. fa. teſt. laſ. d. l. furioſum. col.z. in 4. limi. ibi. ego
115 Priortfſententia, vt mea fert opinio, in bre-
ctis, cauſas contrarias deprehendere prom- ptum eſtli. interdum. verl. item. f. dẽ æ- dil. edict. quod in propoſita ſpecie maximè u dicendũ videtur. Namhominem ſapere, ſe⸗ cundũ naturam eſt; deſipere verò,& ratio-
cædem feciſſe dicetur, ita demũ pœnæ exi- matur, ſi ſimulatę dementiæ, nulla ſubſit ſu- ſpicio, quod in perſona Aelij Priſci, qui ma- trem interfeciſſet, Diuus Marcus& Cõmo- dus Scapulę Tertyllo reſcripſerunt, l. diuus ff. de offi. Præſi. iuſſo, nõ aliter de parricidij pœna diſsimulare, quam ſi nullũ ficti furo- ris eſſet argumentũ: quod& diuos fratres in ſimili ſpecie putaſſe, Domitius Vlpianus eſt author. l. congruit. õ. furioſi. ff. de offic. 121 Præſi. Eodem ſpertiner, quod idem Domi- tius Vlpianus li. 27. Digeſto. l. obſeruare. de cura.furioſ.ſcribit, obſeruare Prętorẽ opor- tere inquiens, ne cui temeré, tanquam furi- oſo aut dementi det curatorem. Pleroſq; e-
nim furorem fingere ait, aut dementiã, quò magis eo commento neceſsitatem munerũ 122 ciuiliũ effugiant. Bartolus Tract. de teſtib. 6.oppoſita prudentiæ, nu. 4. ſe à natu gran- dioribus, accepiſſe refert, Peruſqj, vndeilli origo fuit, fuiſſe quendam, qui fraternã cæ- dem, ſimulata per biennium amentia, inter- fectore fratris occiſo, dumeum dementem, vt ſimulabat, creditum non caueret, vltus eſt. Nec vulgariter modò prudentes, id fa- ctitarunt, ſed& eximiæ ſapientiæ viros cõ- aa3 mentitio furore vſos accepimus. Nat Vlyſ- ſes, Græcorum prudentiſsimus, vt Poètas quoſdam Tragicos prodidiſſe M. T. Cice. ſcribit, ne ad bellũ Troianum proficiſcere- tur, inſaniã mentitus eſt: ea re vacationẽ mi- 124 litię impetrare poſſè ratus. ContrafSolo, vt Reipub.prodeſſet,& legẽ pernicioſam pa- trię atq; ignominioſam abrogaret, furorem ſimulauit, nec dubitauit, cœno fœdatus Præconis lapide conſcenſo, quæ ſuis Athe- nienſib. vtilia arbitrabatur, in numeros re- lata, more inſanorum in foro recitare. Igitur cùm furor huiuſmodi ſit, qui fingi poſsit, d. 1. diuus.& d. 1. obſeruare. difficillima eius erit probatio, nõ quoq; prudentiæ, qua qui caret, eam ſimulare per rerũ naturam intel- ligi non poteſt.
Secundum quæ, vt eò, vnde me diſpu- tationis ſtudium auerterat, redeam, dicere oportet, defunctum ex ijs, quæ poſtillatas ſibi manus dixiſſet, feciſſet, reſipuiſſe, aut certè pro eo habendum, cuius mentis alie-
125 natio perpetua nõ eſſet. Qualdere in eo fu⸗ rioſo, qui quandoq; ſapienter quid feciſſet, Andreę Siculi extat reſponſum, Conſ.;8. in- ci p. Clementiſsimi dei.col.6. Vol.i.exiſtimã⸗ C ij tis id,
a, ur ekene, raf⸗ C6 en ſE af
15
—
—
8 — —— 4———ę———— nn

226
2²7
1²28
1²9
bs DETRIROGOYZII MAVREI
tis id, tanquam in dilucidis mentis ſanioris interuallis factum, ratum habendum. Fuit t quoq; Bartoli l.ꝛ.ad ſi.ff. de bono po. fur.& in fa.del. ſententia ei, quam ſuprà ex Oldra- doBaldoq́; retulimus, contraria diſtinguẽ⸗ tis, vt Alexander Tartagninus,& Iaſon de⸗ clarant, l. furioſum. C. qui teſt. fac. poſ. inter diuturnum furorem,& nec diuturnùm: vt diuturnus furor perſeuerare credatur, non diꝗturnus non credatur. Quapropter, cùm defuncti furor non allegatur diuturnus, ſed momentaneus, ex nullo alio dicto factove, quam ex illatis ſibi manibus cognitus, per- ſeueraſſe tempore teſtamenti exiſtimari nõ debet. Cùm præſertim quedam medio tem- pore, à defuncto facta proponantur, homi⸗ ni prudenti& pio, æternæq́; ſalutis memo- ri, vt ſuprà dictum eſt, congruentia, quæ ſu⸗ ſpicionem furoris amouere, ſatis ipſa per ſe poſſunt: Quanq́ᷓ́; ex mortis ſibi conſciſcen- dæ conſilio, vt eſt ſuprà abundè dictum, fu- ror cuiuſqᷓ; neceſſariò nõ arguitur, cùm eius
facti cauſæ eſſe permultæ poſsint. Apparet itaqʒ ex ſuperioribus, furoris allegationem Tabulis teſtamenti non obeſſe. Quantum t verò momenti habeat Tabellionis enun- ciatio, teſtatorem integra fuiſſe mente præ- fati, ſuo loco id eſt Proxima diſceptatione, à
nobis abundè declarabitur, ea quippe res in
ſingularem diſputationem reiecta eſt. Ha- ctenus de furoris allegatione, fuſius fortaſ- ſe, quam quæſtio exigebat, dixerimus. Quo articulo diſcuſſo, diſpiciendũ nunc eſt, num quid ſit, quamobrem teſtamentum nõ con- ſiſtate nam ſolennia adhibita ſunt,& ſi quid
eorum eſſet prætermiſſum, id principalis re- ſcripti authoritate, teſtamentum pro ſolen- ni eſſe iubentis, fuit ſuppletum,& meritò. Abb. c. inter dilectos. col. 6. Ver.& hęc ver⸗ ba.de fide inſtrum. Fel. c. ex parte i.de reſcri. nu.0. Verſ. Et iſtis adde quod confirmatio. Eat enim ordinaria reſcriptorum principa- lium poteſtas eſt, ſolennia ſupplere, non e- tiam, quod iure factum non ſit, confirmare, Idem Abb.& Fel. ibid.& nihilomagis teſta⸗ mentum valere putem. Nam 1 Municipali Maideburgenſium lege, valetudo aduerſa, teſtamenti faciendi ademit facultatem, qua cautum eſt, ne quis in lecto per ægritudinẽ
cùm lecti fiat mentio, tamen& ad ess perti-
130 nent, quorum valetudo firmior ſit. Namfvs
in prouinciali Saxonũ lege Speculo Saxo- nico. lib.. art.⸗. ſcriptum eſt, ita firmum eſſe eum oportet, quialienare quid vult, vt gla- dio præcinctus,& elypeum tenens, ex ſtipi⸗ te ſaxove, quod altitudine vnius cubiti ſit, e⸗ quum conſcendere ſine cuiuſquam ope poſ ſit, aliquo ſtapedem, vt fit,& equum tenen-
131 te. Sedtquoniam ea virium oſtentandarum
ſpecies, congruere ſolis militibus videtur, extra eum hominum ordinemid produce- re, rationis non eſſe, viſum eſt: Quam ſentẽ- tiam Interpres Saxonici luris probat, d. Ar- ti.⸗2. glo.z. ver. vnde multi. tantundem in il- lis reſpondendum arbitratus, qui à militib. genus ducerent, licet pleroſq́; referat, figu- ram ſermonis fortè ſequutos, adomnem ho- minum ſtatum verba legis pertinere, exiſti⸗ maſſe, quæ generaliter ſcripta eſſe cõſtat. Et quidem vt, ſumpta ex virium oſtentanda- rum ſpecie coniectura, non alia legis ſenten⸗ tia fuiſſe videatur, ſpecimen antè actæ vitæ
132 ſuę alienantem edere volentis: Tamentnon
ab omnibus militibus idem eſſe exigendũ, ratio poſtulat, ſed ſecundum militiæ genus, rem moderandam,& in eo, qui pedibus meruiſſet, aliud deſiderandum. Duram quippe cauſam fore pedeſtri militię adſueti, ſi ad edendum equeſtre experimentum cõ- pellatur. l. moris, ô. ſi autem. ff. de pœnis. Sa⸗
133 nétin eo, qui quandoq; pedibus, quandoq;
equo meruiſſet, militiam, quam magis exer⸗ cuiſſet, l. legatis ſeruis. õ. ſi vnius. de lega. 3. aut quam poſtremò, Arg. l. Mela. ff. de ali.& cib.le.ſpectandam rationis eſt,& ſecundum hoc, experimentũ virium edere eum opor- tere. Idẽ in ijs, qui genus a militib. ducerẽt, probandum erit, vt paternæ militiæ, aut a- uitæ, aut maiorum, vnde nobilitatis princi- pia manarunt, edant experimentum. Pe-
134 deſter f autem miles, quemadmodum vi-
res ſuas oſtentare debeat, meritò dubiteturs & putem arbitrio iudicis id eſſe relinquen- dum, Argu. L.l. ff. de iure deliber.& l.. 9. ex- pilatores.& l. continuus. õ. cũ ita. ff. de verſ. oblig. deſideraturi, ne minus virium ad pe- deſtrẽ militiam, hic habere videatur, quam ille ad equeſtrem, quod& æquum eſt,& le-
decumbens, præter tres ſolidos, alienare 135 gis voluntati conſequens. Probo t itaq; Sa⸗
quicq́; poſsit. Lex lIure Municipali. artic. 65. ita ſcripta eſt: Nemo maſculus neq vlla fæmina poſſunt in lecto ægritadinis de bonis ſuis alicui quicquam dare Vltra tres ſolidos abſi; bæredum conſenſu.
xonici Interpretis ſententiam, in agricola d. gloſ.2. Verſ.ruſticus præterea. eas vires re- quirentis, quæ ſufficiant per ſtadium aratrũ regentield enim maximè ei ſtatui cõuenire, vt equeſtri armis ſumptis equũ conſcẽdere.
Et licet huius legi d in Ciue vi thuius legis verba ſolos ægros, qui 136 Namfquoòd in Ciue vigoris experimentum
decumberent, comprehendere videantur,
exigit, d. gloſ. 2. Verſ. Ciuis verò. tantiſ- per
8 C

spettl, damft d Saxo- um elle vt gla⸗ Xſtipis ti lit e⸗ Pepob tenen⸗ darum detur, duce- ſentè⸗ d. Ar⸗ rin il⸗ llitib.
; ligu⸗ m ho⸗ xiſti⸗ a. Er nca- ten⸗ itæ on dü,
aut a⸗ rinci⸗ Pe- m vi- teturd quen⸗ .§. ex- de verl. naͤpe⸗ , quim ſt,&le⸗ ltacg da⸗ ricola d. vires te- m aratfu uenite, nſcẽder k. imentum „ tantil⸗
per
DEGISIO LIT VANICA I. 17
per coram Magiſtratu ſtandi, dum rem ſu- am alienat, parum conſideratèe dictum eſt, nec legis ſententię congruit, quę aut omnes equi ſumptis armis conſcendẽdiexperimen tum edere voluit, aut quod ſuo cuiuſq; Or- dini conueniret, vtillud militari, nulli au- tem Ordini conuenire, vlliusve eſſe partes, coram Magiſtratu exiguo temporis momẽ- to ſtare. Nam perquam modico ſpacio opus eſſe conſtat, vt res ſuas quis alienet, quippe quod fieri tribus verb. poteſt. Si quis dicat, mea Titio do, vt& teſtamentũ totidem ver- bis poſſe nuncupari: Domitius Vlpianus lib. duodetrigeſimo Digeſt. l.1. de hęred. in- ſtit.ſcribit, illis videlicet Lucius hęres eſto, quod ſi quis boni Ciuis officium eſſe dicat: Magiſtratui obtemperare, cuius pars ſit co- rã eo ſe ſiſtere, vt militis ſumptis armis equũ
337 conſcendere. Huictego reſponderim, non
oportere Ciuibus atq; adeò plebeis, quam militibus plus tribuere, quod in propoſito accidit, ſi ad rerum ſuarũ alienationem ple- beio ſatis ſit, paululùm ſtare poſſe. d. ver. Ci- uis verò, vt idem faciat, armis ſumptis e- quum conſcendere habeat neceſſe,& quidẽ
135 quod eſt abſurdiſsimum, vt res mobiles,
aut ſe mouentes aliener, d. Artic. 52. cùm ex aduerſo Ciuis in alienatione rerum ſoli, ſatis habeat ſtare poſſe, dum trium verborũ pro- latione defungitur, res ſuas ad aliquẽ tranſ- ferre ſignificans:d. ver. Ciuis verò. Semper
139 f verò legibus præcipua habita eſt militum t0 ratio, ff.de milit. teſt.Inſt.& C. perto.&tge-
neraliter honeſtiorum, quàm humiliorum cauſa potior vſq; quaq; fuit: qua de re paſ- ſim in toto Iure occurrunt exempla. d. ver.
14 Ciuis verò. Illud t inconſultè ac etiam perri-
diculẽ idem Interpres ſcripſit: qui cùm ad res ſoli alienandas, vires paululùm ſtandi in plebeio, vt dictum eſt, exigat, ad rerum mo⸗ bilium alienationem in eo ipſo, perfectam corporis ſanitatem imprudentiſsimè deſi- derat, cùm contrà magis dicendum fuiſſet.
142 In † toto enim iure rerum mobilium, ac ſe
mouentium facilius permiſſa eſt alienatio, l. aà diuo pio.õ.in venditione. ff. de re iudi.& l. magis puto.. non paſsim. ff.de reb. eorum, tanquam quæ minus lædit, d.§. in venditio- ne.& d. õ. non paſsim. aliter quam iſte exiſti- mauit. Cuius ſententiæ conſequens eſt: ſi quis plebeiorum ſubſtantiam ſuam alicui donet ita iam æger, vt per valetudinem cor- poris q́; imbecillitatẽ, tantiſper coram Ma- giſtratu ſtare poſsit, dum voluntatem res ſu⸗ as donandi declarat, donatarium rerum ſoli habiturum vindicationem, non etiam mo- bilium, aut ſe mouentium, propter aduer-
ſam donatoris valetudinem. Quod per quam abſurdum eſt dicere, iuriq́; aduerſa- tur, quod ita ægrotos res alienare ſuas ve- tat.Iure municipia. Art.65. Qui enim ita in- firmus eſt, vt ad trium tantùm verborum prolationem ſtare poſsit, is ad legis d. Art.
65. prohibitionem rerum alienationem in
lecto decumbentibus interdicentis procul- dubio pertinet. Verùm de his ſatis adalio- rum eadem de re, opiniones tranſeamus, nõ minus quidem illas, quam quæ nunc recita-
143 tæ ſunt, friuolas. Namtquoſdam Spec. Sax.
lib. 1. Artic. 52. glo. z. verſ. dicunt tamen ali- qui. exiſtimaſſe conſtat, quantum ægrotus porrigere extra lectum, vbi decumberet, ſu⸗ is ipſe viribus poſsit, tantum ab eo alienari darive teſtamento poſſe. Quod quia ſinele- ge, contrà imperatoris luſtiniani præceptũ, Auth.de triente& ſemiſſe.. conſideremus. & ibi not. gloſ. colla. 3. dicere non erubue- runt, contemnere eorum ſententiam nobis
144 meritò licebit. Nec f rectius ſentire putandi ſunt, qui paratæ pecuniæ tantum poſſe in- quiunt lure Municip.d. Art.65. in glo. verſ.
in oppoſitum.ibi vl. in tantum. ægrum, cui velit, dare, quantum manu apprehendere à nullo adiutus poteſt. Nam& hi ſimiliter ſi-
145 ne lege loquuntur. Imòofverò vtriq; aduer-
ſus legem d. Art. 65. dicunt, quæ trium ſoli- dorum dandorum facit ęgrotis poteſtatem, niſi non abſimilis vtraq; ſententia ſit. Quia
146 pecuniæ appellatione, quidquid in hęredi-
tate eſt, cõtinetur, l.pecunię. 2.& 3. ff. de ver. ſig. nec verbum parati ad numeratum tan-
147 tùm referri. Paratif enim vox,& quod nu- mero non conſtat, latine Scientibus demon⸗
ſtrat, hoc legatum. ff. de legat. 3.ſed& ad per- ſonas pertinet. Dicimur enim actiones no- ſtras parati præſtare, l. vir vxori. ff. de don. in vir.& vxo. ſatisfacere. l. cum hic ſtatus. 5. ſi marit. ff. eo. alium defendere, I. ſi quis ſer- uus. ff. de cuſtodia reor.& his ſimilia, vt Si- non Vergilianus in vtrunq;, inquit, parati, ſeu verſare dolos, ſeu certẽ Occumbere mor- ti. Quanquam non dubito, quin poſteri- or opinio ex Scribentis ſententia, ad nume- ratam pecuniam ſectare videatur, vulgò quippe pecuniæ paratæ appellatio ad num- mos refertur. Sed quia lex ad d. Arti. 65. minutam illam ſumamtrium ſolidorum ali-
148 enandi facultatem coarctauit, nost indulgẽ-
tiores eſſe, quàm lex fuit, non oportet. l. re- ſpiciendum.ff.de pœnis. l. fi. C. ne mancipi. Chri.5. oportet. in Authen. de iudi. Bald. l. cùm fratrem. C.de his quibus vt indig.& c. 4. quæ fu. prin. cau. benef. amit. Ioan. de Ana. c. in ciuitate, col.⸗. de vſu. Hippol. l..§.
C iinj ͤnum.

5 EETRI RO
1. num.§. ff. de fal. Etenim, ſi iuris præſcri- ptum, tranſgredi noſtro arbitratu fas ſit, nihil vetat, quin in infinitum eam nobis li- centiam ſumamus. Quod ſi fiat, incerta proeuldubio futura omnia, quibus obno- xia,& non eodem ſemper ſpectans, modum
149 imponat. Satius 1 ergò eſt, legis verbis ſeruire, l... ſi is qui nauem. vert. in re. ff. de exert. act. præſertim non obſcuram ſenten- tiam continentis, trium ſolidorum alienan- dorum ius, non amplioris ſummæ ægrotis, permittentis. Sed quia hæredum mentio
eſt, quorum conſenſum plura alienare vo- lentibus accommodari lex exigit. d. Artic.
0 65. Quos t hæredes hie accipiamus, di- ſpiciendum eſt. Et Interpres iuris Saxoni- ci de ſuis hęredibus legem intelligere, quoſ dam exiſtimaſſe refert. Hæredes t autem ſuos lex definit liberos, qui in poteſtate pa- rentum primum locum obtinent, 6. ſui. In- ſti. de hæred. quali.& dif.& quidem non ſi- ne ratione eos, qui ita putauerunt, loquu- 152 tos videri quiſquam dixerit. Verba t enim quorum plenior alioquin demonſtratio eſt, ad præcellentia, ac nobiliora arctari ſolere. 1a.§. qui in perpetuum. ff. ſiag. vect.
vel emp. pet. l1... 9. biduum. ff. quan. app. ſit.
& c.penul.de ſenten. excom. c. cùm olim. de
teſta. Hippoly. l. eos qui. num. i6. ff. de fal.
453 Hinc t Imperator luſtinianus cùm ius, in- quit, õ. ſed ius quidem. Inſtit. de iur. nat. Ci- uile dicimus, noſtrum intelligimus, id eſt,
154 Romanum: Vt t nuda Poẽtæ appellatio, apud Latinos Vergiliũ, apud Græcos Ho-
155 merum Seallicotejciur t cùm ſui hæredes e, cæteris præſtent, quippe quorum, in ſucceſ- dl 5⸗ D5, er⸗ e ſione Beaitean udan eſt, d. 9. ſui. qui⸗ n Vn, q́; viuis parentib us, legum interpretatione,
151
vt lulius Paulus libro duodetrigeſimo Di- ei‿e᷑, e, geſto. ſeribit, l. in ſuis. de liber.&poſr. domi-
pʒõ ni quodammodo exiſtimantur. Vt t non percipere hæreditatem, ſed magis liberam bonorum adminiſtrationem defunctis pa- rentibus conſe qui videantur. d. J. in ſuis. 157 Qua t ex cauſa, vt idem lulius Paulus ibi- dem ait, licet hæredes inſtituti non ſint: do- mini tamen ſunt. Qui finis eſt inſtitutio- 158 nis. Hinct pro hærede gerere eſt, pro do⸗ 155 mino gerere. Superior fenim ætas, hære- des pro dominis appellabat,§. fi. Inſtit. de 160 hæred. quali.& dif. Secundum t quam ſen- tentiam, qui nullos liberos habet: aut ha- bet quidem, ſed non in poteſtate, lure Theutonico, quacunq; ſit valetudine, te- ſtamentum facere poteſt: fratribus alijsue neceſſarijs, filijs etiam emancipatis, nepo- tibus aut deinceps, qui in poteſtate morien⸗
(&α‿ ο Lavedes 2o ν ſae 2
IM IIS M AVREI tis non ſunt. Nam& hi extraneorum loco habentur, 5. Cęteri. Inſtit. de hæred. quali.& diff. impedimento haudquaquam futuris, quominus arbitratu ſuo, in quoſcunq; pla- citum erit, hæreditatem ſuam transterat. Hoc ſuperſori ſententiæ conſequens eſt, ſe-
16i cundum t quam fit, vt ſolo hæredum ſuo- rum eonſenſu deſiderato, non etiam cæte- rorum, lus Commune minus lædatur, quod facere oportere apud Papinianum lib. duo- detrigeſimo Digeſto. l. Centyrio. num. 27. de vulga. laſon cæteriq; libro 6. Conſtitu- tionum Principaliuml.fi..in computatio- ne. de Iure delib. apud Imperatorem luſtini- 162 anum notant, Nihilo ſtamen magis ſupe- 163 rior ſententia ſequenda eſt, Sane ſ enim cùm plures ſint hæredum ſpecies, generali ſermone vnam comprehendi dicere„non conuenit, ſed omnes. l. hæredis:. ff. de verb. ſignif. Ea quippe generalis ſermonis po-
164 teſtas eſt, etiam ſ ſinon vna in omnibus ra- tio ſit, maior fortè in quibuſdam, minor in alijs. Ita Philippus Decius apud Impp. Diocleti.& Maxt. libro 6. Conſtitutionum Principalium l.ſenium. col.5. num.3. C. qui teſta. fa.poſs. ſeribit:& legibus conſequens eſt. l..§. generaliter. ff. de legat. præſid. l..§. quod autem. ff. de aleæ. lu. gitur quod in ſu- is hæredibus, euidentior cauſa ſubeſſe vide- atur, quam in alijs, quo magis ipſorum tan-
tummodo cõſenſus exigi debeat, ea res quę«
165 ſtionemnoſtram non onerat. Nam&, vbi lex non diſtinguit, non eſt diſtinguendum. 166 I. 3. ff. de offic. præſi. Quapropter I dicendũ eſt, omnes legitimos hæredes, non tantùm ſuos, contineri,& ita hactenus lex Theuto- nica, de qua diſſerimus, accepta eſt. Minimè 167 † autem ſunt mutanda, vt lulius Paulus lib. n. Digeſt. l. minime. de legib. ſcribit, quæ in- terpretationem certam ſemper habuerunt. 168 Quaretſi hæredes ſui non ſint, quorum pri- mam eſſe cauſam in parentum ſucceſsione conſtat, d. l. in ſuis. proximorum. fi.& ibi Bal.& Saly. C. de verbor. ſig. lacob. Butrig. & Saly. l... C. vnde vir& vxo. Paul. Caſt. l. ſi cùm dotem.. ſi.patri. f. ſolut. matr. Alex. l. fi. in fI. O. de teſtam. mil. quorumcunq; con- ſenſus erit exigendus, qui ad hæreditatem inteſtati patrisfamilis legib. vocantur, ſiue hi emancipati filij ſint, ſiue aſcendentiã ali- quis, aut ex tranſuerſo venientiũ. Nam gene raliter lex legitimis hæredib. conſultum vo-⸗ 169 luit, quorum intereſt intempeſtiuis aliena- tionibus, aut morientium teſtamentis re- rum hæreditariarum nihil imminui, aut de nomine ac familia exire. Igitur cùm in pro- poſita ſpecie defunctus fratribus, qui ad eius
—

nentis te⸗ ui, autde min pto⸗
12 6, qul: ¹ eils
DECLSIO LITVA NTCA I 39
eius ſucceſsionem iure ſanguinis vocaban- tur, conſenſum ſuum, ſicuti lex præcipit, nõ accommodantibus teſtamentum fecit, vxo⸗ riq; ducenta legauit, non recte, nec; teſta- mentum, neq; legatũ, defendi conſequens
vo eſt. Quæ t verò cauſa ſit, cur ægri,& qui
corpore malè ſunt affecti, vt maximè men- te valeant atqʒ animo, teſtamentum facere, & generaliter rerum ſuarum quiequam ali- enare lure Theutonico prohibeantur, Iure Municip. Articul. 6õã. Specul. Saxon. libro primo, Articul. ꝓ2. illa vulgò redditur ratio, d. Articul./2. gloſſ. ſecund. verſ. Saxones ve- rò. quòd cùm quis eo tempore quid donat, cùm ipſe per valetudinem,& iam morti proximus. eo vti non poteſt, non quod ſu- um ſit, donet, ſed quod hæredum, Gloſſ. z. d. Articul. /2. colu. ſecund. verſic. Tertium eſt.tanquam quæ quodam defuncſo, adali- quos ſint mox peruentura, illorum eo ad- huc ſuperſtite, iam eſſe dicantur. Sic luſti- niani Conſtitutio, Auth. de mandatis prin- cip.õ.oportet. col.3. ſicuti vulgus d. verſic. Saxones verò. interpretatur, præpoſterum ĩudicum factum damnat, delinquentibus noxiam remittentium, ſubſtantia eis ablata, quod cùm faciunt, non tam ia eos, vt inquit Conſtitutio, d. õ. oportet. qui delinquunt, animaduertunt, quaàm in ipſorum hæredes, ad quos ſucceſsio, illis per ſuppliciũ de me- dio ſublatis, iure legitimo deuolueretur. Ita quidam Saxonum legem defendunt, Glo. 2. ver. Tertiũ eſt. Spec.Sax.lib.x. Art.52. quib⸗
vji ego aſſentire nõ poſſum. Quiat nec hæredi-
tas, nec ſucceſsio viuentis vlla eſt, I. 1. ff. de hæred. velact, vend. l. neminẽ. ff. de adquir. hęred.nec nobis ſupperſtitihus, extremũetiã vitæ ſpiritum ducentibus leges ad ſubſtan- tiam noſtram quenquam vocant, nec id lu- ſtiniani Conſtitutio dicit. d. 5. oportet. Quæ, cùm vetat bona delinquentibus au- ferri, ipſis impunè dimiſsis: ne, non eos pu- niri, qui delinquunt, contingat, ſed quos ad iĩpſorum ſucceſsionem lex vocat, non hoc ſignificat, viuentium vllam eſſe hæredita- tem, aut adhuc viuis ſuccedi, quod conſe-
de diuerſ. reg. iur. antiq. ſed nec ab ipſo ægroto, ſine eius facto, ad hæredes tranſij
17ꝛ ſe. Namfquod noſtrum eſt, id ſine factono-
ſtro ad alium transferri non poſſe, Pompc- nius lib. L. Digeſtor. d. l. id quod noſtrum. ſeribit. eſt& ipſi tum Saxonum, tum etiam Maideburgenſium luri contrarium, quo⸗ rum leges ægris rerum alienationem per- mittunt, ſi eorum modò hæredes conſen- tiant. d. Artic. 65.& d. Artic. 2. Vnde intel- ligere licet, ægros rerum ſuarum dominos
iz manere. Namfquomodo alienent, qui do-
mini non ſunt?& quicquam transferant, qui nihil habent. c. nemo. de reg. iur. lib. 6. Etenim, vt maximè hæredibus conſentien- tibus id fieri oporteat, non tamen hæredes
v74 alienare dici. Aliudfenim eſſe alienare, ali-
ud conſentire alienanti, vt aliud eſt vende- re‚ aliud vendenti conſentire, l. aliud.& ibſ. Deci.ff. de reg. iuris. Cùm ergò paterfami- liãs æger iure liciro, bona de hæredum con- ſenſu alienare poſsit, eum dominum bono- rum manere conſtat, enimuerò hæredibus
w75 dominis factis, eos alienaturos. Denic; 1 ſi
ægrotantium ſubſtantia, hæredum eſſe in- cipit, quomodo morientibus ius eſt, bona eccleſijs cæteris q́; pijs locis teſtamento da- re, legare? Nam Riunc caſum exceptũ didici, & Saxonici Maideburgenſisq́; iuris neceſ-
7Fõ ſitati exemptum. d. Art. 52 gl.. in princ. Art
veroò ſi quis rurſus cauſam exquirat, quam- obrem ægrotantium bona, hæredũ eſſe in- cipiant: Illa redditur, d. Art. 2. glo. 2. col. 2. verſ. Tertium eſt. quia per valetudinẽ i pfis vti non poſſunt, ſed hoc, vt Domitij Vlpia- nil.. fl.de Senato. verbis vtar, nec vſquam
relatum eſt, nec vnquam receptum, nec ra- tio deniqʒ Ciuilis id admittit. Adde quod ſi, quibus rebus in præſens vti non poſſumus, eas continuò amitteremus, non ægroti tan- tummodo bonis exuerentur, ſed& reciè valentes. Neminem namq́;, extra mendi- cos,& ex vitę inſtituto religionis ergòè pau⸗ Pertatem profeſſos, tam eſſe egentem, qui rebus ſuis omnibus in præſens vti poſsit, vt neminem, contra, tam ægrotum, qui nullis
quens eſt dicentibus, languentium bona V77 bonis ſuis poſsit vti. Nam& tin eos, qui la-
hæredum fieri. Sed ſpem præpoſtero illo iudicio legitimis hæredibus auferri. Nam aliud exiſtimantibus conſequens fore, quo- tiens quis in aduerſam valetudinem incide-
boranti adſunt, ſumptus eſt neceſſarius, itẽ in Pharmacopolas. Mercedes deniq; Medi- cis exoluendæ, cùm fata pendent, tum ma- ximè vitam noſtrã nundinantibus explen-
rit,totiens bonis exui,& mox conualeſcen- 7 daq́; immenſa eorum auaritia eſt, cuius Ime⸗
tem ea recuperare, quæ medio tempore hæ- redum fuiſſent, quod perridieulum eſt di-
rito Aeſculapiũ medicinæ parentem ab Io- ue fulmine percuſſum Pindarus ſcribit. Nec
cere,& legibus repugnat. Nam quod hæ- u7 diſsimilitingenio pleriq; eius ſcientiæ pro-
redum ſemel factum eſſet, id ſine illorum voluntate recidere in prioris domini pote- ſtatem non potuiſſe, l, id quod noſtrum, ff.
feſſores extitere, in quibus Charmides me- moratur, clarus ſuperiorib. ſeculis Medicus,
iiij à quo-

20 P ETRI ROYZII MAVREI
à quodam ex prouincialibus ægro ob ho- minem priſtinæ valetudini reſtituendum 130 H= S. cc. pactus. Itemt Petrum Apponen- ſem, qui noſtrę ætati propior fuit, Bononia, vbi artem medicam protitebatur, quoquam accitum, pedem non extuliſſe, niſi mercede quinquaginta nummũm aureorum, in dies ſingulos conſtituta, quidam authores ſunt, 18i eundemq́; fad Honorium Pontificem Ma- ximum, qui Chriſti Eccleſiæ tunc modera- Ditur, vocatũ diurnas operas quadringentis 182 locaſſe, proditum eſt. Nec noſtra adeò ætas felicior hac parte eſt, gradum Medico, vt ſunt quidam ad rem attenti, ad ægrum non promoturo, niſi ære prius multo ſibi de- penſo. Semper itaqʒ ægroto,& de vita la- horanti pecunia ſubſtantiaq́; ſua opus eſſe. vt inter eum& recta valetudine vtentem in rerum ſuarum vſu nihil multùm interſit ob ea, quæ extra cuiuſquã perſonam accidunt. Ad ipſos verò quod attinet, quorum de bo- nis quæritur, vt aliud in ſanis, aliud in ægris dicamus. Non mutat, quod qui rectè va- lent, in poſterum ſaltem rebus ſuis vti que- ant, contrà quam ægroti. Nam qui ſupra ſcriptam cauſam adferunt, in præſens tem- ꝑus ſe retulerunt. Sed& ſi in futurum rem placet referre, nihil vetat, idem quod in æ- grotis eſt conſtitutum,& in rectè valenti- 183 bus dicere. Nam, † vtait lex, l. 1.§. 1. ff. de condi.& demonſt. incertum diem continet mors. Exploratum itaq; eſſe non poteſt, qui ægrotat, ſuperfuturus ſit, nec ne, vt ex ad- uerſo, qui valet, proſperaq́; valetudine vti- tur, vnius diei incolumitatẽ promittere ſibi non poteſt. Nam, vt Horatius Flaccus ait, lib. 4. Carminum ad Torquatum: Quis ſcit, an adijciant hodiernæ eraſtinæ ſummæ Tempora Dij ſuperi?
Hercules quoq; apud Euripidẽ in Alceſte:
Omnes, inquit, homines debent mori. Et uemo mortalium eſt, qui ſciat, Aun ſit victurus craſtinam diem futuram.
Vt hac parte recte valentium,& nec rectè valentium non diuerſa eſſe cauſa videatur. Ea deniqʒ re maxime intelligi poteſt, ægro- tos rerum ſuarum dominos manere: quia bonorum alienatione tantummodo illis in- terdicitur, non etiam rebus ſuis priuantur. Nam id lex non dicit, nec alienationis pro- 254 hibitioni conſequens eſt. Namſdiuerſa ſunt hæc, vt quod in altero eſt conſtitutum, ad alterum non rectè producatur, Argu. l. na- turaliter.§. nihil commune, ff. de adq. poſſ,
in quo genere cauſarum, vno mutato, alte- rum ſtare prohiberi non debet. l. ſancimus. 185 C. de teſta. Nemo t enim dixerit, legem xij. Tabularum, quę prodigo, id eſt I.1. ff. de cu- rat. furioſ. ei, qui nullum neq; tempus neq; modum expenſarum habet, ſed inconſulté ac temerẽè facultates ſuas dilacerando,& diſ- ſipando profundit, bonis interdicit, d. l.. de curat. furioſ. ſua ſubſtantia atque fortunis eum priuare, quin, contra, ei ſuas ſaluas eſſe 186 res dato curatore ſtudere. Eandemfſequuti rationẽ Municipes videntur, quo iure paſ- ſim Italia vtitur, qui fœminas ob ſexus in- firmitatem, quicquam rerum ſuarum alie- nare vetant, proximis quibuſq; neceſſario- 387 rum ſuorum non adhibitis. Sed& ipſæ Theutonum leges, de quibus in hoc ſacro Auditorio reſpondemus, ius eſſe nuptis mulieribus res alienare ſuas, viris non con- 188 ſentientibus negant, d. Art. 65. in fi.& fin vniuerſum ob eandem ſexus fragilitatem, mulieribus ſine ætatis differentia eodẽ iure tutores dantur. Spe. Sax. lib.. Arti. 46. Plu- 189 ribus t quam erat neceſſe, ſuprà ſcriptam ſententiam refelli, non, vt tam multis opus eſſe exiſtimarem, ſed, vt ſeruum illud iudi- cum quorundam pecus admonerem, qui pro ſocordia ſua,& ingenij frigiditate, ſin- gula Theutonici Interpretis verba, iure, quo nituntur, per ignauiam inconſultò, aut etiam per imperitiam parum intellecto, pro 190 ſingulis legibus habent. Ignaritneceſſariam legum eſſe authoritatem: Interpretum verò 191 probabilem. Bart. l.. C. de legi. Quippè t quorum opinio eatenus obtinere in iudi- cijs debeat, qua legibus cõſequens eſt, nam inde diſcedentes meritò contemnuntur. 192 Sane fenim, vt luſtinianus Imperator bel- liſsimẽ dixit, Auth, de triente& Sem. 5. conſideremus.& ibi not. gl. col.3. erubeſcſi- mus cùm ſine lege loquimur. Igitur dubi- tandum non eſt, quin ſuperior ratio vera non ſit, qua confutata, quantum ſequens 193 valeat, diſpiciamus. Namt& ob eam rem ægrotantibus lure Saxonico, adempta eſſe alienandi facultas, quorundam opinione creditur, d. gloſ.ꝛ. verſ. Tertium. vt ne poſt- habitis neceſſarijs& ſanguine coniunctis, in extraneos ſuam quis Abitanti5,& opes transferat, quod indecens eſſe aiunt,& con- 194 trà quam nouiſsima f luſtiniani Conſtitu- tione d. Auth. de trien.& Sem. col. 3. 9. 1. & 2. continetur, quæ vetat, non curata pri- us natura, id eſt ijs, quibus Iure naturali ob- ſtringimur, quicquam extraneis largiri, ſed & hæc ratio, quaàm ſuperior, non minus fu- tilis eſt. Nam ſi indecens eſt, extraneis per- ſonis

dDESISIO
ſonis ſua largiri, iuſtis ſucceſſoribus exclu- ſis, id æquè in benè valentibus atq; ægro- tantibus indecens erit. Vtroſq; ergò ſecun- aoʒ dum hanc rationem prohibitum iri, quod t legis ſententiæ aduerſatur, quæ, cùm ægros res ſuas alienare vetat, id benè valentibus ſaluũ integrumq́; relinquere videtur, eoq́; ¹96 iure vtimur. Namtſemper ſanis beneq́; va- lentibus rerum ſuarum alienandarum, tam mobilium& ſe mouentium, quam ſoli, quæ non iure ſanguinis obtigiſſent, ius fuit, ſo-
lis ægris eo beneficio carentibus. Iu. Mun. 197 Art. 65. luſtiniani deniq; Conſtitutio d. 9. 1.& 2. aliud vult, quippe quæ non omninò vetat extraneis teſtamento dare, aut alio quoquo modo ſua quenq; illis largiri, ſed legitima portione filijs non prius relicta. 198 Quotiens titaq; iuſta liberis portio, proeo- rum numero, quoquo titulo in parentum bonis dara eſt, de cærteris fortunis ſuis ſta-
Liches easq́; in quaſcunque velit perſanas
trãmsterre Patrifamiliâs liberum eſt. Auth. 199 nouiſsima. C.de inoffic. teſt.& d. ,. Cùmt contrà iure Theutonico de trium tantùm ſolidorum, ſumma ſtatuendi ægris ius ſit, cætera ſubſtantia illis inuitis,& repugnan- tibus ad ſucceſſores, quibus lege defertur hæreditas, peruentura, vt quiſq; proximus as0 eſt. Adde, fvt ex proximis apparet, fauore liberorum, quod luſtinianus conſtituit, in- troductum eſſe. Ideoq́;, quod ad cæteras neceſsitudines attinet, patremfamiliâs non obſtringi, quominus extraneis, pro animi ſui motu, ſubſtantiam ſuam largiatur, cùm contra Theutonum leges d. Arti, 65. gene- raliter omnibus legitimis hæredibus hoc tribuant, vt illis ſuum conſenſum non ac- commodantibus, nemini ægrotanti rerum ſuarum alienandarum ius ſit. Malè ergò Theutonum leges Conſtitutione Iuſtinia- ni defendi, idq́;& inde intelligi facilè poſſe, Quod ſi vtriuſq; iuris, eadem in his ratio eſſet, eadem quoq; rerum alienandarum eſ⸗ ſet poteſtas,& qui de rebus ſuis ſtatuere hoc iure poſſet,& illo poſſet, contraà quarn 201 eſt conſtitutum. Quia f luſtiniani lege l. ſe- nium. C.qui teſt. fac. poſſ. valetudo corpo- ris aduerſa, nihil quicquam, quod gerere- tur, vitiat, modò mentis compos quis ſit, cùm contra, vt ſæpe dictum eſt, Theuto- nũ lex d. Arti. 65, ægris corporeq́; languen- tibus rerum ſuarum alienatione interdicat, trium tantùm ſolidorũ, de qua ſumma ſta- tuere poſsint, quaſi per ludibrium facta po- teſtate, ne omnia ſcilicet eis ademiſſe vide- retur. Hliis itaq; rationibus vtpote parum idoneis, exploſis, quemadmodum ſupraà
1LITVANIGA I. 24
ſeriptam Theutonum legem, hae parte tu- eri poſsimus, tractemus. Et fortaſſe, vt in pleriſq; rerum articulis accidit, expeditius 202 eſt, quæ alij tradiderunt, refellere, quam re- perire meliora,& quæ nobis cæterisq́; ſe- quenda exiſtimemus, proponere. Nihilo tamen magis, quid in propoſita quæſtione 203 ſentiam, ſilebo. Licet t dura& inhumana ſit lex, quæ ægrotis de ſuis rebus ſtatuere ve- tat,& à contrahendi beneficio teſtamentiq́; faciendi, quo nihil magis homini debitum eſt, I.i. C. de ſacroſan. Eccleſ. contra cæœtera- 204 rum Gentium iura, arcet, conſtat fautem fa- uore hæredum, quibus ab inteſtato ſucceſ- ſio legibus defertur, ſingulare ius hoc pro- hibitæ alienationis eſſe introductum, ne vi- delicet paterfamiliãs moriens qualibet of- fenſa ſuos exoſus per animi impetum in ex- traneos, ſubſtantiam ſuam transferat, qua mox rebus humanis exemptus eſt caritu- rus. Huic igitur malo occurrere æquum viſum eſt, interdicta ægrotis rerum ſuarum alienatione,& non quidem omnibus, ſed ijs, qui per valetudinem in lecto decumbe- 205 rent. Aegritudines t ergò leues, quæ con- temni polsint,& ſine vſu lecti continuo to- lerari, extra legis prohibitionem ſunt: cæ- teræ grauiores non ſunt, tanquam quę pro- 206 ximæ morti eſſe creduntur. Idquod ſen- tentiæ Papiniani conſequens eſt, qui libro vndetrigeſimo Digeſtor. l. penul. de mili. teſt. ſcribit, filiumfamiliãâs equeſtri militia exornatum,& in comitatu Principum re- tentum, cingi confeſtim iuſſum, teſtamen- tum de Caſtrenſ. peculio facere poſſe, quaſi pro cincto ſit, vt Accurſius Bartolus cæte- riq; notant, d.l. penult. qui ſtatim cingi iuſ=
207 ſus eſt. Vndet in varios litium definienda- 84 A. AG,
rum vſus, eſt adnotatum, quod proximé futurum eſt, perinde haberi, ac ſi iam ſit. 208 Quare ſcauſa, ad concluſionem vſq; per-
1*ν ν,
ducta, pro eo habendum eſt, ac ſi iam eſſet 64 Zete
pronunciatum. Cynus. I. alia. C. de his quib.vt indig. Bart.l. ſi mater.§. eadem. in fi. ff. de exce. rei iud. per text.& gloſſ. in l. ſi rem.§. fin. ff. de euicti. Bart.& Bald. l. quamuis indubitati. in fi. C. de adult. Paul. Caſtren. I. admonendi. col. 5. ver. ex his Bar- tolus colligit.& ibid.laſ. colu.2. ver. Sum in ſecunda ſolutione, ff. de iureiur. Alex. l. ſi mulier. ſf. ſolu. matri. Philip. Deci. l. edita. col.6.verſ.& licet Bartolus. Ioan. Andr. c. 2. de in integrum reſtit. lib. 6. Panormit. c. pa- ſtoralis. de excep. Feli. c. cum dilectus. in princ. extra. de fid. inſtrum. Andr. Tiraq. gloſſ. ſecund. in l. 16, connubiali. numero ſexto.
Secun⸗
—
————— ͦ ⁴—— ͤſn.—„—* ——OOũ i———————ö—

22 P ETRI
209 Secundumtquod placuit, fideiuſſorem pro- ximè condemnandum nonminus, quàâm ſi
condemnatus eſſet, agere aduerſus eũ, Pro
quo fideiuſsiſſet, poſſe. Bald. l. ſi pro ea. q. 6. C. manda. Alex. l.3.. ſi ſeruus. col. fi. ff. de adqui. poſſ. Iaſ. l. ad monendi. in lect. z. col. 12. Verſ. confir. ex eo. num. 54. ff. de iureiur. idem Iaſ. Auth. ſi qua mulier. colum. õ. verſ. idem facit quod vult. C. de ſacroſan. Eccleſ. 210 Andr. Tiraq. d. glo.z. num.. Religionemt item ingreſſum, mox profeſſurũ, pro pro- ſeſſo eſſe, vt ei, non ſine cenſuræ Eccleſiaſti- cæ periculo manus adferantur. c. religioſo.
in fi. de ſenten. excommu. lib. 6. Andr. Ti-
2ui raq. d. glo. 2. nu. 9. Sic ſædes proxime ſacran- das pro ſacratis haberi, eadem quæ ſacratas priuilegia habituras. Panormit. c. eccleſiæ.
3. notab.& col. 3. per ill. text. de immunitate 212 eccleſ. Andr. Tiraq. d. gloſ. z. nu.. Hisſcon- uenienter eum, qui ad ſcribendi munus in Principis Auditorio lectus eſſet, Principi, tanquam qui in ſacro Auditorio ſcriberet, ſupplicantẽ, licet nihil dum ſcripſiſſet, men- dacio liberari, Dominicus. c. ponderet. in
fi. 0. diſtinct. quidam tradunt. Similiter, ſi Princeps ſcribenti in aliquo Auditorio ꝗd- dam conceſsiſſet, ad eum id pertinere pla- cuit, qui nondum quicquam ſcribere cœ- piſſet, quaſi ſatis ad eius rei veritatem ſit, eũ
ad tale munus lectum fuiſſe. Idem Domi. c. cùm in illis.§.1. in prin. per ill. text. in verb. ſcribimus. de præbend. lib. 6. Iaſ. d. Aut. ſi qua mulier. Andr. Tiraq. d. glo. a. num.:4.
203 gic t magiſtratum initurus, nomen futuræ 21† dignitatis adipiſcitur,& ferè rem. Namtde- ſignatos Conſules cum ijs, qui adhuc in conſulatu eſſent, ad Senatusconſultum ad- hibitos accepimus, nec ſententiæ dictione caruiſſe, licet abſq; ſuffragio, publicæ ſcili-
cet rei melius coniſtituendæ gratia. l. item veniunt.õ.præter hæc. ꝑer text. ibi.& gl. in verb. conſules. Angel. not. ff. de peti. hære- di. Quod ad cæteros, qui ad aliam quam- cunq; poteſtatem electi ſunt, Baldus& An- gelus fratres, clariſsimus vterq; Iuriſcon- ſultus, eleganter produxerunt. d. 6. præter
215 hæc. And. Tiraq. d. glo. z. nu. 12. Vndefmo-
rem in Tuſcia fluxiſſe refertur, ad præfectu⸗ ram Vrbis lectos ab illis, qui eum Magi⸗ ſtratum adhuc obirent, quotiens de re ali- qua graui conſultatio incidiſſet, vocari ſo- 216 litos. d. Ange. d. õ. præter hæc. Secundumt quæ non poſſum illorum pudori parcere, qui ſuperioribus annis lacobum Vchaniũ, virum humanis diuinisq́; literis apprimẽè eruditum, deſignatum tum Chelmenſium Epiſcopum, à Synodi prouincialis aclitu,&
ſe f locx,
ROYZII MAVREI
nuda ſententię dictione, ſummo ſtudio, atq; ope repellere nixi ſunt. Iure, quod electio cuiq; tribuat, parum perpenſo, aut diſsimu-
207 lato. Nec ſuperiora, in tempore tantum- modò vera ſunt, ſed& inloco, quæ inter ſe legibus plerunq; comparantur. Barba. Cõſ.
2. præclareè. col. 4. Calca. Conſ. 4. col. 4. Sane enim, vt quæ proximè futura ſunt, ſicuti ſu-
pra dixi, quaſi iam ſint, cenſentur: ita& in 21s loco euenit. Nam t præſentem eum haberi, qui in hortis ſit, qui in foro, qui in vrbe, qui
in continentibus ædificijs, Domitius Vlpi- anus& Iulius Paulus lib. 3. Digeſt. ſcribunt.
219 l. præſens. cum l. ſeq. de procur. Vnde fre⸗ rum poſſeſsio, quæ apprehendi oculis& af- fectu poteſt, 1.1. 5. ſi iuſferim. ff. de adqui. poſ. quæri in ijs dicitur non tantùm, quæx in conſpectu ſunt, ſed quæ paulùm proceden- tibus conſpici poſſunt, parumq́; abeſt, quin
iã cernantur, idq́; inter omnes conſtat. Glo.
2.& ibiomnes Doct. l.1. in prin. cir. medi.
verſ. ſed quid ſi non eſt, ff. de adqui. poſ-
220 Andr. Tiraq. d. glo. z2. nu. 10. His fſuperiori- busq́; conſequenter Baldus, ægrotos, deq; vita laborantes, tanquam qui morti proxi- mi ſint, mortuis comparauit, Quib. mocl. feu. amit. in princ. in feudis. Hippoly. Mar. in ſua pra.õ. at quia. nu. 29. vt defici omninò ratione, lex non videatur, quę ægris per ad- uerſam valetudinem decumbentibus, quaſi iam vita exceſſuris rerum ſuarum alienatio-
22u nem aufert. Poteſt t& eo lex defendi, quòd cùm mors tractum quendam habeat, neq́; enim momento morimur, qui æger eſt, mo- 222 ri incipere dicatur. Cœptafautem, in multis iuris articulis, pro conſumatis eſſe. Bart. l. quominus. ꝗ. 5. in prin. ff de flumin.& l. cæ- tera.. ſed ſi parauit. de lega. i. And. Tiraq. d. 223 glo. z2. nu. 8. Quiafcuiuſq; rei, vt Caius lib. 1. Digeſt.l.. in princ. de orig. iur. ſcribit, po-
224 tiſsima pars principium eſt. Inde Pompo- nius 34.· lib. Digeſt. l.& ſi non ſunt.§. infe- cti, de aur.& arg. leg. Barba. conſ. 8. præcla-
tum. de aur.& arg. leg. And. Tiraq. d. gl.z2. nu. 7. Domitius VIpianus veſtimentum id eſſe ait, quod deſectũ non eſt, modò detextũ
227 ſit. Quæ t ſententia, ſi in ijs, quæ longius à cõſumatione abſunt, vera eſt: multòmagis, quæ inde propè abſunt, eandem habere de- finitionem
*
.& iue, 2 a ſnrn, v

—. ₰*
DECISIO LITVANICA
aas finitionem debent. Igitur t qui grauiter ægrotant, quales ſunt, qui morbo debilitati decumbunt, tanquam qui longius à ſanitate receſſerunt, proximiq́; morti ſunt, meritò
22y mortuis comparabuntur. Næ tenim no- Uun eſle duog mes ium X
ei attribui extxemo. ad. quod ropius acce- deret. vt inducias bello, quod Baldus adno- tauit. de pace conſtant.§. valli. ſuper. verb. a230 tempore. Quare quod de bello, idem de inducijs eodem authore fore iudicium. 23 Hinc Titem proximum pubertati, pro pu- bere eſſe.l.non tantùm. in prin. ff. de excu. tuto.& l. iuriſiurandi. in prin. ff. de ope. li- ber. Bart. l. ſed& partus.§. quæri. ff. quod met. cau. Andr. Tiraq. d. glo. 2. numer. 8. 232 Inſpici f deniq; ſolere, quod euenire poteſt. idq́; magis, quàm præſentem ſtatum ſpe- ctari debere, ſi eò præſens ſtatus incliner, quod Bartolus l. qui bona. 6. cùm inter. per il.tex. ſf. de damn. infe. Paulusq́; d. 5. qui in- ter. et l. ſi quis domum. ff. locati. Andr. Ti- raq. d. gloſſ.2. num. 16. Caſtrenſis adnotaue- runt. Ergò in propoſito, cùm ad mortem morbus inclinet, qui ſit tanquam via ad in- teritum, ſpectari mors quàm morbus ma- 233 gis debet. Nect abſurdum cuiquam videa- tur, viuentes pro mortuis haberi. Nam per contrarium, eos, qui nondum in rebus hu- manis ſunt, id eſt qui vtero geruntur,& maternorum viſcerum ſunt adhuc portio, 1.1.9. ex hoc reſcripto. ff. de ven. inſpici. pro natis habendos quibuſdam caſibus Pau- lus& Iulianus libr.. Digeſtor. l. qui in vte- ro. de ſta. homi. conſtituerunt, id eſt quo- tiens de commodis partus tractatur. Sed t & lex Cornelia eos, qui apud hoſtes deceſ- ſiſſent, toto captiuitatis tempore pro de- functis eſſe voluit, perindeq́; haberi, quaſi præambula hora captiuitatis vita exceſsiſ- ſent l. lex Cornelia.& ibi. gloſſ. in ver. ex ea lege. ff. de vulg. ſubſ. l.. 9.. ff. adl. falcid. 1.1. et ibi gloſſ. C. poſtli. reuerſ. I. lege Cor- nelia.ff.de teſ..fi.Inſt. quib.non eſt permiſ. 235 fa. teſ. Idem in deportatis eſt conſtitutum. Nam&illi mortuis annumerantur, l. 1.§. fi. ff. cõ. ta. idq; per dedecus, Gl. fi. in fi. prin. 236 Inſt. de excu. tut. vt t contrà bello amiſsi, id eſt qui in acie pro Repub. ceciderunt, per gloriam in perpetuum viuere intelli- guntur, d. princ. in fi. de excuſ. tuto.& id- circò parentibus tutelæ præſtant excuſa- tionem: æque atq; ſuperſtites filij. I. bello 37 amiſsi. ff. de excuſ.tuto.& d. prin. in fi. Huct pertinet illud M. Accij Plauti in captiuis, qui per virtutem peritat, non pol interit. Adde, quod ægroti, re penitus perſpecta,
234
238 letalis eſſe cœpit: argumento t eorum, qui-
239
240
24
—
I.
23
ſi ex eo morbo moriantur, intelligi de- bent non tunc mortui, cùm vita excedunrt, ſed cùm primùm ingraueſcere morbus, 8
mortifero vulnere accepto, ex interualio moriuntur. Lex huic ſcripturæ.& l.ita vul= Kop 6/⸗ neratus. ff. ad l. Aqui. enim eos occiſos iam tum, cùm vulnerarentur, intelligit: non cùm verè vita priuantur, Ido; Bartolus apud luliamum d. l. ita vulneratus. libr. 9. Digeſtor.ſcribit.& Baldus lib. 4. Conſtitu- tionum!. vnica. C. de nundin. Principali- um apud Imp. Valentem& Valentinianũ. AA.& multis alijs locis adnotauit. l. bello⸗ in. fi. ff. de excuſ.tutu.& l. damni.i. Ö. Sabini. per eum tex. de dam. infec. Quam ſenten- tiam Petrus Ancharanus ex facto conſul- tus, veram eſſe reſpondit. Conſ. 430 fuiſſet expediens. Secundum fquod ſi quis mor⸗- tiferè hominẽ vulnerauerit, intra mille paſ- ſus à Regia, id eſt ab eo loco, vbi Rex agit, vbi cædes hominis facta capite luitur, Cùm alibi factæ Polonorum legibus multa pe- cuniaria ſit,& ita vulneratus Rege inde profecto moriatur, quaſi tunc, cùm vulne- raretur, eſſet occiſus, capitalis pœna irro- ganda erit, vt per contrarium pecuniaria. ſſ Vilnæ fortè, vbi hæc à nobis ſcribuntur, cùm Rex abeſſet, mortiferè quis eſſet vul- neratus, mox, Vilnam Rege ingreſſo, mo- riatur. Quia, vt dictum eſt, mortuus debet
intelligi, non cùm verè extin
g B
uitur, ſed ſaan
tum cùm mortiferè vulneraretur. Quæ ſen- tentia in vtraq; ſpecie propoſita manifeſtã habet rationem. Nam qui non procul à Re- gia in hominis necem ferrum diſtringit, Principis Maieſtatem contemnere magis videtur, minus verò, qui longius, vt meritò Principis abitus aditüſue admiſſum nec mi- nuat, nec augeat. His idefendi lex d. Arti. 65. Iure Munici. in prin. Theutonum poſſe vi- deatur, quæ ægris rerum ſuarum alienatio- ne interdicit. Quanquam eam a duritia vin- dicare omninò non poſſumus, nec ob aliam fermè cauſam ſequendam putare meritò de- beamus, quam quia ſcripta eſt. Arg. l. pro-
ſpexit. ff. qui& à quib. Non f enim eo ma-
gis, quod eſt proxime futurum, quaſi iam ſit, haberi debeat, dicendum eſt, ægrotum pro mortuo eſſe. Illud enim acceptum eſt,/ cùm quid mox omninò futurum eſt,& non, poteſt non fore. Bald. I. ſi pro ea. C. manda.) Ang.l. mulier.§.1. ff. ad Trebel.& ibi Paul. Calſ. Andre. Tiraq. d. gloſſ. 2. numer. 26. At verò neminem tam ægrotare, tàmve af- flicta eſſe valetudine, qui incolumis eſſe non poſsit. Non enim omnem grauem
2
morbum,
D
n, fe
2
24 1
1 1
—.;Z,:—IJqͥ-——
—
——ÿ—ÿ—ÿ—ÿ—ꝛꝛ——,.—õõꝛjꝛ]öy ͤ enaa

24 PHETRI morbum, qui etiam letalis dicitur, mortem
242 afferre, vt nec vulnus. moremq́; Hippo- — crati fuiſſe, Claudius Galenus eſt author, li-
bro 6. ⁴phoriſ. cap. 18. id letale dicere, quod non ſemper tale ſit, Bal. quib. mod. feu. a- mitt.in pri, in ſi.i. col.& ſeruatos ea corpo- ris parte ſaucia homines, quæ lædi ſine in- teritu non poſſe eredita eſt, Nam vulnerato cerebro, quam plagam letalem eſſe Hip- pocrates tradidit, incolumes ſępe à ſe viſos, idem Galenus refert, ſemelq́; in Smyrna lo- niæ Pelope pręceptore adhuc viuente, ſcri- bit accidiſſe, ſeu& Domitius Vlpianus lib. vndetrigeſimo Digeſt. 1.1.6. fi. de ſe. cõ. Syl. Vulnus mortiterum dixit, poſt quod, cui inflixum eſſet, iipecuixit. Nam ò id morti- ferum appellari, quod exitium allaturum exiſtimatur, Bal. quib. mo. feu. amitt. in pri. & gl.l. huic ſcripturæ. ff. ad l. Aquil. licet nõ
243 adterat. Vndefſeruo mortiferè vulnerato,
—
qui poſtea ruina fortè oppreſſus, ocyus perijſſet, reſponſum eſt d. l. huic ſcripturæ. aduerſus eum, qui vulneraſſet, non eſſe de occiſo actionem, ſed tantùm de vulnerato. Quia apparere non potuit, ob caſum ruinæ inſequutum, ex vulnere deceſſerit, nec ne. Cùm, ſi non exiſtimatione, ſed re vera vul- nus mortiferum fuiſſet, ſequens caſus vul- nerantem, pœnæ hominis cæſi non eximiſ- ſet:quod lulianus lib.. Digeſt. l. ita vulne-
244 ratus. adl. Aquil. ſcribit. Sed fvt maximè ex
vulnere quem moriturum certum ſit, corde fortè ſauciato, qua, corporis parte cæſa in- columem eſſe hominem polle, poſt Hippo- cratis& Galeni ſententiam deſijt dubitari, qui ita vulnerauit, non modò ad vltimum ſupplicium vocari non debet, ſi ea pœna le- ge Municipali ſtatuta eſt, ſed nec de occiſo
quidem crimen ei intendi: eo, qui vulnera-
tus eſt, nondum exanimato. Quod poſt ve- teres Bartolo l. damni.§. Sabini. nu. 4. ff. de damn. infect. Baldoq́; de pace iur. fir.. in-
iuria. col.vlt.verſ. Quæro nunquid. in feud.
245 rectiſsimè placuit,& meritò. Nam f vt idem
Baldus ait, d. verb. Quæro num quid. Arg. L.in hæc. ff. de cond. triti. Hippo. de Marſ. in pract. crimin.§. et quia. num. 28. quàm diu anima in homine eſt, nondũ corporis vin- culis ſoluta, mortuum eum dicere nen poſ-
246 ſumus. Enimuerò quod ſupra dictum eſt,
letaliter vulneratos mortuis comparari, vt,& generaliter omnes, qui in extremo ſunt vitæ articulo: Bald. in l. non ſolùm. in fi.princ. C. de bo. qui lib.& in Auth. dos da- ta. C. de don. an. nupt. Hippo. in pract. cri- min.§. et quia. num. 31. id quia non veréè, ſed per fictionem acceptum eſt, ad leges Mu-
RO VZI1 nicipales, qualis eſt Maideburgenſ. de qua
MAVREI
diſputamus, non eſt porrigendum, vt cæte- ra, quę ſunt per fictionem introducta. Quæ ſententia Baldi fuit, l. ſi quis non dicam. C. de Epiſc.& Cler.& cap.i. quib. mod. feud. amitt. tametfi eam Hippol. Marſ. Bononi- enſis tacito Baldo, pro ſua ſcribat. d.. et
247 quia. num. 33.& ſeq. Sed t& idem Baldus,
qui, vt ſuprâ retulimus, letaliter vulnera- tos mortuis exæquat, id non per omnia ve- rum eſſe dixit, d. prin. quib. mod. feud. amit. hoc, de quo diſputamus, caſu excepto.
248 Nam t ita vulneratum teſtamentum facere
poſſe ſcripſit, d, prin. quib. mod. feud. amit. etiam voce admiſſa, ſeripto videlicet pro voce vſurum, Bald. vbi ſupra.& Ang. conſ. 258. aut deniq; nutu, ſi ſcribere aut neſciat, aut per valetudinem non poſsit, Ang. d. conf. 258. ſi modò intellectum habeat,&, quidagat, non ignoret. Quod generaliter in contrahendis negotijs receptum eſt, J. ſa- num. C. de tranſact. Deci. l. ſenium. num.z. C.qui teſtam.fac.poſ.& ſumma quidem ra-
249 tione. Nam t quæ iudicio animi conſilioq́;
obeuntur, in ijs mentis integritas, nõ quoq́; corporis valetudo ſpectanda eſt. l. 2.. cor- poris.ff. de vacat.muaer. Deci. d. l. ſenium.
250 mu. 4. Quapropter t in nouiſsimo vitæ tem-
pore coniugia rectè conſtitui inter omnes conuenit, loan. Andr. c. ſine culpa. de re. iur. lib. 6. Abb. c.2 2de coniug. lepr. Alex. l. ſi quis poſthumus. in pri. ff. de lib.& poſt. Dec.d.l. ſenium. num.z. eoq́; iure quotidie vtimur. Ex quibus apparet I heutonici iu- ris duritia, ægrotis rerum ſuarum alienatio-
251 ne interdicentis. Quodftamen quantumuis
durum ſit: quia ita ſcriptum eſt, ſeruandum
252 eſt, l. proſpexit. ſf. qui& à quib.& t ſecun-
dum illud teſtamenti Tabulas, de quarum viribus diſceptatur, nullius eſſe momenti pronunciare debemus: non quaſi ex mortis ſibi conſciſcendę conſilio mentis alienatio, furorve probatus videatur, ſed quia Theu- tonum legibus d. Artic.65. aduerſa corpo- ris valetudo, faciendi teſtamenti aufert fa- cultatem,& generaliter rerum impedit alie⸗ nationem. Quæ, ſicuti ſuprà dictum eſt, ſummam trium ſolidorum ex- cedit:lis itaqʒ; ſecundum de- functi fratres, eoſdemq́; legitimos hæredes data eſt,& ita lus dictum.
PETRI
4. ei r‿ d nlene 2*.*/— een m A
¹0
T

de qua Mexte⸗ . Qux cam. C. d. feud. ononi- d. et Bäldus, ulnera⸗ ania ve- daamit, pto. facere d.amit. cet pro g.conſ. neſciat, Ang. d. eat,&, eraliter ſt, 1ſa⸗ num.;, em ra- llioc luoc; cor⸗ lum tem⸗ mes re. ,1. ſi oſt. die i iu⸗ atio⸗ amuis ndum ſecun⸗ uarum dmenti mortis lenatio, Theu⸗ corpo⸗ ofert ſa⸗ editalie- zickum nex⸗ ſe⸗
pfTRI
PEIRIRO L
GII
25
LZII MAV⸗
ALCAGNICENSIS,
IVRECONSVIL. TI,
RE
Deciſio Lituanica Secunda.
71411 V L M.
De vſitata Tabellionum clauſula, qua teſtator xægro corpore, ſanac; eſſe mente ſeribi ſolet.
SVMMARIVM.
Verba Tabellionis mitio tabularum teſtatorem ſana eſſè mente præfantis, fidem ne faciant?
2 Tabelliones cum creantur, ſe omnia ex fide fa- cturos iurant.
Argumentum ab Apparitore ad Tabellio- nem.
† Tabellionis perſona, uam Apparitoris honeſti- or habita eſt.
Ad Apparitoris offjeium ſæpe wiles perſona eliguntur.
6 Aſſertio Tabellionis teſtatorem ſana eſſe mente
ſcribentus, fidem non facit.
7 Mentus ſanitas aut ægritudo intellectu, non cor- poris ſenſibus percipi poteft.
8 Non creditur teſtibus in s, quæ intellectu per- capiuntur.
9 De ijs quæ in noſtra poteſtate ſita ſunt, Teſta- mentum rect ſcribitur: non quoq; de ijs, quæ natura conſtant.
10 Tabellio, aliquo poſtulante, ſe ſanæ eſſè mentis, in hublicas tabulas referri, id facere nãpoteft.
Nec de facto proprigę teſtis eſſe quis poteſt, nee de alieno, ex quo teſtimonin dicenti laus quæ- ri, aut infamia poteſt.
12 Noncreditur neq arbitro in ijs, quæ ad cauſam d ſe iudicatam pertinent.
13 Nemo praſumitur contra ea ditturus, quibus inſirmatus eius læderetur exiſtmatio.
4 In qua cauſa quis patronus fuit, in ea adſeſſor eſ
ſ non poteſt,& quare.
Koydius qua de re litigarori conſaltus reſpon- derat, Principi poſtea conſulenti ſe reſpondere poſſe negauit.
16 Afſirmatio Tabellionis teſtatorem mentis ſaæ
— non eſſe ſeribentis, viribus teſtamenti nihil de-
trahit.
7 Tabellio ſcribens teſtatorem aduerſa eſſe eorpo- ris valetudine nõ nocet, quo magis iure Tbeu- tonico teſtamentum infirmetur.
18 Jupra ſcriptorum ratio. 1
9 Nudum Tabellionis miniſterinm eft ea, de qui- bus rogatus eſt, in hublicas tabulas referre, ni- hil præterea diſcutere.
20 Tabellio, qui circumuentus contra fidem veri quid ſcribit, falſi non tenetur.
21 Koy reſponſum Auguſtino Rotundo Prætori
rbano in proxima ſpecie conſulenti datum.
22 Falſum ſine dolo non committitur.
23 RKoyzius fuperiorem ſententiam producit..
2 Mutare ſibi nomen fine nocendi conſilio cuili- bet licet.
25 Securitas Tabellionis in ignotorum teſtamen-
ris al jsue ſeriptis eonficiendis reprehenditur.
26 Cautio in Is ſequenda in(iteriori Hiſpania, aut horis patria, ſeruari ſolita.
27 Tabellioni in vna ſcriptura alterius à ſe confe- ctæ mentionem facienti, fides non habetur.
28 Proxima ſententia m Pricipis ſcriptura non obtinet.
29 QLuandod, Tabellioni teſtatorem ſana eſſe mente affirmanti, Angelo Aretino authore ereditur.
30 Tabellioni aſſèueranti, ad ruſtici teſtamentum adhibita diligentia non plures quam quinque teſtes repertos, fides habetur.
31 Angeli Aretini opinio refellitur.
32 QLutlibet ſanæ eſſe mentis praæſumitur, idc; ne- ganti, incumbit onus probandi.
33 Leuibus contecturis furor non probatur.
34 Furorus ſuſpicio ex alienis ſermonibus nata, proſpicuis rationibus eſt amouenda.
35 QLuando natura vacat accidens:& contra, na- turam accidens.
36 Ad furorem probandum non ſatis eſt, quem jurore aliquando agitatum, niſi perdiu id paſe ſus proponatur.
37 Pbilippus Decius caypitur.
38 Illa ſumenda eſt coniettura, ſecundum quam actus, qui geritur, Valet.
39 Princeps creditur ſumma ſus authoritate, ne, quod ageretur, intercidat.
40 In dubio pro teſtamento reſpondendum eſt.
41‿ erba enunciatiua fidem uon faciunt, etiam in
matrimonijs. cum num. ſeq.
4²2 Matrimonij cauſa ſemper præcipua habita eft.
43 Apparitoris perfidia leue, tabellarij graue dam- num adferre poteſt.
44 Beueficium aphellandi amittere, cuius maxi- mus& perneceſſarius uſus eſt, cum magno li- tigatorius fit detrimento.
45 Möparitorus improbitate, potefl quis in contu-
maciæ diſpend:um deduci.
46(Contumax ex peremptorio non aphellat.
47 Lui iudici ſententiam prolaturo, euocatur non adfuit, appellare non poteſt.
48(ontuamax multa punitur.
4s Panali fudicio ſuam tueri Iuriſdictionem cui- libet Indici licet.
50 Index contumaci iuriſdlictionem degenerare 50- teft.
ludex poteit alijs ludicibus præcipere, ne eum, qui ſe contempfſiſſet, audiant.
52 Cputnmax poteft carceris pœna puniri.
B liem cpntumax captis pignoribus e diſtractis
hcosé'r ceretur.
54 Noua contumaciæ pæna, ab Honorio tertio con-
——
D. Aen
—
4 6l— 29 7
——————«—«—«8öhhööhööö—
———————— nnnm ——— 8**
☛—

46 vETRIROTZII MAVREI
55 Conkumar regulariter cauſæ iatlura non pletti- kur. Cum Nu. 63.. 56 Contumax, niſi refuſis expenſis, non auditur 57 Fendum contumacia amittitur. 52 Kape iure Municipali contumax pro conſeſſ eſt. 59 Ius Theutonicumu contumacem damno litis multat. 6o Legis Theutonicæ in contumaces ſcriptæ, præ- dura quorundam interpretatio. 6 Roy‿ benignior intellettus. 2 fus Municipale, quod cõmuni aduerſatur, ſtri- ctißimè accipiendum eſſ. 63 Contumax iure Quiritum cauſa non cadit. 64 Quiritüm ſtudium in tuenda fori diſciplina. Semper veritati locum fuperfore. Quandoq apparitoris, quandoq litigatoris dicto, pro modô cauſæ& perſonarum dignitate ſtari. 67 In perſonis infra dignitatem poſitis, Apparitoris —aſertio vincit. 6 De fide Apparitoris& tabellionis in quibuſdam
ſequenda, vel non. 69 Apparitori finibus muneris ſui non excedenti, ereditur.
7o TZabellioni excedenti, coutra.
7i Teſtamentum Domitiol lpiano quid ſie.
= Mpparitori id, quod eius officio non incumbit, affirmanti non ſtatur.
73 Apparitori aſſerenti, eum, quem in ius vocaſſet, bræfratè reſpondiſſé, ſe iudicio non adfuturi, non creditur.
74 Nec, ſe pulſatum aliave qualibet iniuria affe- ctum, alleganti fides habetur.
7S KRefellitur ab authore opinio quorundam, cum
VLGARIS I ILLAàA
clauſula, quam Tabelliones in-
itio Tabularum apponere in
morem induxerunt, cm eum,
à cuius teſtamentum ſcribunt, ægro quidem corpore dicunt eſſe, ſed men- te eundem valere atq; animo, quam habet vim, commodiisimè hoc loco tractabitur. Nam proximẽ eius rei mentio fuit,& teſta- menta in hoc Auditorio prolata, quæ fuere quam plurima, pleraq́; omnia hanc clauſu- lam habuere. Semel itaq; id, de quo ſæpe dubitatum eſt, definire placet,&, quæ ver⸗ borum talis clauſulæ poteſtas ſit, expla- nare.
Et putauerit aliquis, eorum verborum fidem ſequendam, ſicuti cęterorum, quibus teſtatoris continetur voluntas. Cuncta enim, quæ teſtamento perſcripta ſunt, Ta- bellionis authoritate ex æquo niti, vt me- ritò eadem ſit ſingulorum habenda veritas. Nam quibuſdam fidem abrogare, ob neceſ- ſitatem officij, quod Tabelliones gerunt,
2 non oportet. Conſtat t quippe dato iureiu- rando, cùm ad id munus leguntur, religio- ne, nequid non ex fide faciant, obſtringi.
num. ſeq.
76 De js, quæ intellectu appre bendimus, nò minus quam de rebus, uæ extrinſecus apparent, teſti- monium rettè dicitur.
7-/ Furor teſtibus retls probatur..
78 In jt6, Juæ intelletiu percipiuntur, niſi teſtis,
etiam non interrogatus, cauſam reddat, nibil probat.. 79.AInrebus, quæ ext rinſecus Jenſibus perlipiuntur, teſtis ſinerauſæ redditione probat, ntſi de cauſa interrogatus proponatur-
go Loannis Domanoui Mednicenſium Epiſcopi,& Staniſlai Narcuſij eximia in iure dicundo laus.
8 Quorundam in iudicando feſtmatio temeritas reprehenditur.
82 Præceps iudicium exoſc leges.
83 Sententia Iudicis mox poſt accepts euſæ ala, breuidh temporis ſpacio mterpoſito ronunci- antis non Valet, cum num. ſeq.
84 Breue temporis ſpacium in propoſito quod.
85 Vnius diei curſus, vni cauſæ cognoſcendæ ſatis non eſt.
36 Fententia intra paucos dies proununciata, nibit Valet, etiam ſi rectè iudicatum /ſit.
87 Quod fato ſit, pro non facta eft.
88 udex, qui contumaciæ ignarus, contumaciæ damnat, nibil agit.
39 QLuod in ludice dittum eſt, idem eſt in arbitro re-
Se, d n
90 Ttem in Conſultore.
91 Controuerſiæ forenſes ob longam earum ſeriem, breui temporis ſpacio definiri uon polunt.
92 Feſtvratio nouerca itſtitiæ eſt.
93(eleritas non iuſte agit.
3 c. ad audientiam. de præſcript. Deniq; t ſi
Apparitori, aliquem à ſe in ius vocatum af- firmanti, credimus, vtpote iurato,& par- tibus ſuis fungenti: tantundem in Tabel⸗ lione probandum, non immeritò videbi- tur, ne Apparitori fides adhibeatur, Tabel-⸗ lioni iurato& ipſi, ſuisq́; partibus fungenti
4 derogetur, cuius perſona, quam apparito-
ris, honeſtior ſemper habita eſt. Plerunq; † enim viles homines ad Apparitorum mu- nus ſublegi, ita fere Ioannem Imolenſem li- bro duodetrigelimo Digeſtor.l.z. qui teſt. fac.poſſ.apud Labeonem diſſerere laſon re- fert. l. ſenium. in princ. C. eod.
6 CONTRARIAM t tamen ſen-
tentiam Baldum d. l. 2.& Angelum 1l. qui- dam in ſuo. ff. de con. inſ. fratres ſequutos, & pleroſq; alios Raph. Come. d. l. 2.& ibi Franc. Aret. Salycet. l. furioſum. C. qui teſt. fac. poſſ. Iaſ. d. l. ſenium. numero tertio,& ibidem Decius.lego, qui non eo magis Te- ſtatoris ſanam mentem probari, aut inuale- tudinem exiſtimant, quod Tabellio rem ita ſe habere enunciet. Nam mentis ſanita- tem aut ægritudinem nullo, inquiunt, corporis ſenſu percipere lieet, ſed eius
rei ve-
Mrl,— or—,

b 7 fent teſt.
niß teſtis,
lar nuh:
iiuntur, jde au 74
iſcbpi e⸗ undo ſaus. emeritai
luſe alla, Dronunci.
uod. ende ſati
tts, nibit
Ttumaeit
itrore⸗
eriem, 7,
tſſ af⸗ dal⸗ el⸗ idebi⸗ Tabel⸗ ngenii parito- runq; Iim mu⸗ iſem li⸗ ui teſt. lalonte⸗
nen ſen⸗ im l. qui- ſequutos, 1z. Kibl .qui teſt. tertio,& magis Ie- ut inuale⸗ lio rem ita niis famiti Nanan ſed eili *rei ve⸗
7.9
DEGCISIO LITVANICA I I. 27
rei veritatem ſolo intellectu apprehendi.
3 Quapropter t in his fidem teſtium ſequi nõ oportere placuit, laſ. d. l. ſenium. nu. 3.& no- ta. l. ſolam. C. de teſtib. quippe quibus, extra corporis ſenſus egreſsis, credere non eſt ne- ceſſe, Sed& ſi mentis fanitas ꝑercipi ſenſi- bus corporis poſsit, nihilo tamẽ magis Ta- beõñis verba teſtatorem ſui faulle iud
9 Perfibentis ſequenda. Nam 1 de ijs rebus, quæ in noſtra poteſtate ſitæ ſunt, recte Ta- bulæ ſcribuntur, non quoq; de ijs, quæ na- tura conſtant, quale eſt corpore valere, aut animo. Dã quo magis ita affecti ſimus, aut contra, nihil nos quicquam efficere poſſu- mus: quare fruſtra ad hæc Tabellionem ad- hiberi. Ad hunc modũ poſt Nicolaũ quen- dam Mutinenſem veterem ſcriptorẽ, loan. Andr. Bald. In rub. C. de fide inſtrum. in. char.& Franciſcus d.l.z. C. do teſt. vide laſ.
d. l. ſenium. nu. 3. Areti. diſputant. Secun-
1 dum t quæ Tabellionem, aliquo fortè deſi- derante, ſe ſanæ eſſe mentis ſeripto conſta- re, id in publicas Tabulas referre non poſſe, poſt alios Iaſonait.d. l.z2. nu. 3. Idem de cor- poris valetudine ſcribit, licet alioquin ea de re teſtimonium rectè dicatur. Bart. l. quæſi-
n tum. ad fi. ff. de re iudic. Qui pro hac ſen- tentia illud adfert, vt nemo, inquiens, de fa- cto ꝓprio idoneus eſt teſtis:l. omnib. C. de teſt. ita nec de alieno, 194 ri, aut irrogarii loan. And. in addic. ad ſpe. tit. de teſt.§. 1. verſ. ſed pone quod adminiſtrator. nu. 24. Imol. c. ex literis de tranſact. Anto. Butr. c. cum à nobis de teſt. Iaſ. d. l. ſenium. nu. 3. Igitur verba Ta- bellionis, teſtatorem mentis compotem fu- iſſe ſcribentis, fide carere, ne, ſi contraà men- tis impos fuiſſe probetur, id ſalua Tabellio- nis exiſtimatione non ſit: impune etiam nõ laturi, qui hominis alienatæ mentis, elogiũ
22 conſcribere non dubitaſſet. Lude tregula-
riter placuit, neq; Arbitro, neq; Iudici de ijs, quæ ad cauſam rerum à ſe iĩudicatarum ſpe- ctarent, credi oportere. Cyn. Iaco. Butr.& Bart.kne in arbitris. C. de recep. arbi. Bal. l. iubemus. z.§. ſane. C. de ſacrofan. ecclef In- noc. Hoſti.& alij, c. cùm à nobis.& ibi Eeli.
13 nu.. de teſt. Quiat præſumptum eſt, nemi⸗
nem aduerſus ea dicturũ, quæ feciſſet, qui- bus infirmatis, pudor eius perſtrin geretur: 14 aut᷑ laceſſeretur fama. Nec t diſsimili ratio- nẽ, qui apud prætorem aliiumve, qui luriſdi⸗ ctioni præeſſet, ſuum alterius ve deſiderium expoſuiſſet, ſcriptéve defendiſſet, eidem ad⸗ ſidere prohibetur:aut de ſententia dicenda deliberanti adeſſe, idq́; propter ſtudiũ, quo quis ad cauſam ſuã, aut alienam à ſe& ſuſce-
1 1— 3 æνα⁴ 2 Hked,
icij
ptam& defenſam ducitur, quod Imperator luſtinianus Auguſtus Demoſtheni præfe- cto Prætorio lib. i. Principalium Conſtitu- tionum l.fi. C. de aſſeſſ.& domeſt. reſcripſit.
15 Cuius Reſcriptit ſententiam ſequutus, qua
de re litigatori conſultus reſponderam, adi- to Principi deliberanti, cùm accerſerer, ne- gaui me adeſſe poſſe, qui non grauate lmpe- ratoris luſtiniani verba indicanti acquieuit. 16 Per t CO Ntrarium, ſi teſtatorem ſuæ mentis nõ fuiſſe Tabellio ſcripſiſſet, negat Baldus l. Imperator. in 1. col. in fi. ff. de ſtat- homi.laſ.d.l.ſenium.nu.ʒ.in fi. eo magis te- ſtamentum viribus cariturũ, quaſi hoc per v errorern Tabellionis ſcriptum ſit. Hac tra- tione, ſi quis eorum qui iure vtuntur Theu⸗ tonico, in lecto per valetudinem teſtamen- tum dictaſſe, aut quid ſupra trium ſolidorũ ſummam alienaſſe dicatur, ea Tabellionis aſſeueratio, Tabulis vitium nõ adferet, quo minus teſtamentũ, aut alienatio ſuas habeat vires. Quia ſimiliter hic error Tabellionis excuſabitur, nequa teſtamento, quod ita æ- ger iure Theutonico facere non poteſt, aut 18 alienationi noceatur. Planè, t quod neq; aſ- ſeueratio Tabellionis, neq; inticiatio, in his Tabulas magis aut firmet aut vitiet, illa po- teſt reddi ratio:quod, ob quæ adhibitus eft, ea in teſtatum redigere ex muneris ſui ne-
ceſsitate Tabellio debet. Ang. conſ. 275. ex
themate& actis.col.2. in pri. Nec ſollicitum ipſum eſſe oportere eorum, quæ extra illud, de quo eſſet rogatus, proponuntur, etiamſi actum, qui fieret, nullius fore momenti in- 19 telligat. Ang. d. conſ. 275. Nudum fquippe Tabellionis miniſteriũ eſt, ea tantùm, pro- pter quæ adhiberetur, ſcribere, nihil præ- terea diſcutere. Ang. d. conſ.275. Nec occur⸗ rit, quod plurimũ referat, quod ad ſcriptu- ræ authoritatem pertinet, ſuæ quis mentis ſit, nec ne ſit. lllud quidem omni iure, ſed le- gibus Theutonũ hoc amplius, quo ſit cor- poris vigore, Iur. Muni. Art. 65. ægris po- teſtate teſtandi alienandiq́; eo iure adem- pta. Erenim actus, qui gereretur, valeat nec ne, eorum, quorũ ius læditur, intereſt. Ta- bellione, ſi nihil eorum ad quæ adhibitus eſſet, prętermiſiſſet, partibus ſuis defuncto. Ita Angelum Peruſinum diſſerere,& ex fa- cto reſpondiſſe, d. conſ. 275. d. col. 2. in princ. Philippus Decius lib.2. Principalium Con- ſtitutionum Auth. ſi quis in aliquo. col. fi. 20 nu. 39. in fi. C. eodẽ. refert. Secundumtquod Petrus Ancharanus conſultus in illa ſpe- cie, cùm quidam vnius de duobus ſocijs, dolo nomen alterius mentitus, ſocietati apud acta in necem abſentis& ignorantis 1 ſocij
1
V 5 * 4
„
————ÿ—ÿ—ÿ—ÿᷣ—————õÿ 2— 1
ummnmnmmmeeeennbͤͤͤͤ

24 PETRIROYZII MAVREI
ſocij renunciaſſet, eam rem Tabellioni, qui id imprudens ſcripſiſſet, fraudi non eſſe re- ſpondit.c.quanto.de his. quæ fiunt à præla- to. Cuius reſponſum Philippus Decius d. Auth. ſi quis in aliquo. num. cod.& cæteri probãt. Ioan. de Ana. c. licet. col. penul. verf.
ai in eadem.gloſ. extra. de crimi, falſ. Quam †
ſententiam& ego ſequutus, familiari meo Auguſtino Rotundo Prætori Vrbano, de non abſimili caſu me adeunti, reſpondi: ſol- licito de ſcribæ ſui exiſtimatione, qui ſoluti confeſsionem, hominis ſibi ignoti, nomi- ne, quo ſe ipſe dixit appellari, in acta retu- liſſet. Nam dixi, ſecundum ſupra ſcripta, ni- hil proponi, quod ſeribæ opinionem lædat, aut quoquo modo prætoriani Auditori di- gnitatem, ac veterem authoritatem minu- at, idq́; propter bonam fidẽ ſcribæ, qui ho- minem, vti dicebatur, vocari credidit, non eius vnius affirmationem ſequutus, ſed& debitoris& Cauſidici, qui ei aderat, more Ciuitatis publice iurati, qui hominem ad- duxerant, eum illud nomen gerere aſſeue- rantium, quos merſtò admiſsi pœna ſequi debet. Arg. I. ſi is qui.§. ſi tu Titium. ff. de furt. ſcriba extra omne falſi crimen poſito propter ignorantiam, neminem quippe er-
a22 rantem dolo agere. Vbit autem dolus abſit,
ibi falſi culpam eſſe non poſſe lib. Principa- lium Conſtitutionum 9. Baldus adnotauit.
23 l. nec exemplum. C. de falſ. Quamtſenten-
tiam ad eum caſum producendam putarim: cùm ſcriba alium id nomen gerere ſciret, quo ſe appellari, alius apud acta ſimulaſſet. Pluribus enim idem eſſe nomen nihil vetat. l. duo ſunt Titij. ff. de teſt. tute. idq́; perſæpe
24 vſu venire conſtat,& fieri I pro cuiuſqʒ ar-
bitrio poſt Imp.Diocle.& Maximiani AA. CC. Conſtitutionem l. vnica. C. de mutat. nomi. d.l. vnica. iure licito poteſt, modò do⸗ lus& nocendi propoſitum abſit. Glo. mag. poſt. medi. l. Titio fundus. ff. de condit.& demonſt. Dec. Defendi itaq; Tabellionem quomhinus in proxima ſpecie falſi teneatur, fidem præſertim eius ſequutum, cui credi propter iuriſiurandi religionem non im- merito debuit. Auth. ſi quis in aliquo. eod.
2 num. Enimuerò, t quamuis ignoti hominis
teſtamentum aliudve in publicas Tabulas referre, nullis, an is ſit, quẽ ſe diceret, agno- ſcentibus impunè Tabellioni ob ignoran- tiam ſit, vt Petrum Ancharanum ſcribere dixi, eiuſmodi negligentia reprehenſione omnino non caret, ea quippe res damnoſa eſſe ei, cuius nomen falſo prætenderetur,
26 poteſt. Satius fitaq; fore, ab huiuſmodi
ſcripturis Tabelliones abſtinere, aut eos,
quibus perſona, quæ tale aliquid deſictera- ret, nota eſſet, adduci iubere. Quem morem in citeriore Hiſpania, vnde mihi origo eſt,
27 ſcio vulgò obſeruatum. Illud f ſuperioribus
commodeè adijciemus, non modò ſanitatis aut ægritudinis mentionem, quæ in Pabu- lis fieret, quia partes Tabellionis non ſint, vti dictum eſt, tale quid in ſeripturam redi- gere, fide carituram, ſed& ea referentibus, quæ alijs Tabulis publicis etiam à ſe con- fectis continerentur, non credi, quod& eſt receptum, d. Auth. ſi quis in aliquo.& ibi Deci.colum.6. numero 31.& ſequent. Sine vllo itaq; operæpretio in alijs Tabulis alia- rum fieri mentionem: nullam ea re fidem factura, Tabulis illis non prolatis, præter-
28 quàm in Principis Codicillis, aut quauis
ſcriptura, quæ ab ipſo proficiſceretur. Nam Principi, propter ſummam eius poteſta- tem, in alijs Tabulis aliarum mentionem facienti, fidem abrogare non licet, quod quoſdam rectè putaſſe Philippus Decius ſcribit. d. Auth. ſi qui in aliquo. colum. fin. in fin. Hæc ad laſonis diſputationem adde- re placitum eſt mihi, ex quibus abunde ap- paret, ſupra ſcriptam clauſulam fidem nul- lam facere, nec inde mentis ſanitatem pro-
29 bari. Id t tamen Angelum Aretinum in
Tract.de teſta.in verb.ſanus. nõ per omnia verum eſſe exiſtimaſſe Philippus Decius refert. d.l.ſenium. numero octauo. Nam ſi non ſimpliciter Tabellio teſtatorem ſuæ eſ- ſe mentis enunciaſſet, ſed à ſe& teſtibus de multis varijsq́; rebus interrogatum eum, conuenienter reſpondiſſe ſcripſiſſet, tunc
30 proculdubio fidem facturum. Quod t Bar-
toli ſententiæ putat eſſe conſequens, qui apud lulium Paulum libro vndetrigeſimo Digeſtor. l. conficiuntur. õ. Codicilli. de iu- re codieill. credi Tabellioni debere ait, ad ruſtici teſtamentum plures quàm quinq; te⸗ ſtes, adhibita diligentia reperiri non potuiſ-
3i ſe affirmanti. Sed t quia idem dicit,& cùm
non adhibitæ diligentiæ fit mentio, licet il- lud tutius iudicet, ſententiæ Bartoli quoq cõſequens erit, ſimplicẽ Tabellionis enun- ciationem ſequendam, ſuæ mentis teſtato- rem fuiſſe aſſeuerantis. Sed hoc pluribus ſupraà confutatum eſt. Adde, Bartolum d. 5. Codicilli. non dicere, Tabellionis verba fi- dem prorſus facere, ſufficientem teſtiũ nu- merũ defuiſſe ſcribentis, ſed tantiſper eius dicto ſtari, dum contrarium non probare- tur. Arg. l. cum de indebito. ff.de probat. In propoſita verò à nobis quæſtione, his nihil
32 Opus eſſe. Nam t vnumquenque ſanæ eſſe mentis præſumptum eſt,& aliud
dicenti,
7
57

elicer, morem ſgoelt, or lbus anitatis 1Tabu⸗ on ſint, im redi. nntidus, ſe con⸗ d& eſt d.& 1bi t. Sine lis alia- etidem præter⸗ quauis r. Nam oteſta⸗ lonem quod Decius n. Hn. dde- 22p⸗ nul⸗ pro⸗ n in
PDECISIO LIT VvANICA I. 29
dicenti, vt eſt conſtitutũ, l. ne codicillos, C. de iur. codicil. probãdi onus incumbit: qua ſententia vulgò vtimur. Angelo itaq; Are- tino non aſſentior, nec deniq; dixero, ad le- ues præſumptiones excludendas, talem Ta- bellionis aſſeuerationem valere, quod Phi- lip. Decius d. l. ſeniũ. eod. nu. putauit. Nam ſine ijs præſumptio, qua ſuæ quiſq; mentis eſſe creditur, pręualeret, vtpote naturalis& legibus recepta.d.l. ne codicillos. Enimue-
33 rô leuibus coniecturis furorem mentisve
alienationem probari, nuſquã relatum eſt.
34 Nam iſi ad ſuſpicionem furoris amouendã,
quæ ex ſermonibus prudenti homini, ac ſa- pienti minus congruentibus profecta eſſet, vt Herennius Modeſtinus lib. duodetrige- ſimo Digeſt.l. quidam in ſuo. de condic.in- ſtit. ſcribit, perſpicuis rationibus eſt opus: tantundem dicendum erit in naturali præ- ſumptione, qua ſuæ quiſq; mentis eſſe cre-
35 ditur. d.l. ne codicillos. Nec t me mouet, ſi
dicat aliquis, eius, qd ex accidenti ſit, quàm naturæ, cùm inter ſe duo hæc pugnant, po- tiorẽ ſemper cauſam haberi, quod apud Do-⸗ mitium Vlpianum lib. 26. Digeſt. l. qui ha- bent. de tutel. Bartolus poſt Dynum adno- tauit. Id enim acceptũ eſt, cùm naturam im- mutauit accidens, quaſiq́; extinxit, l.. Ö. be- ſtias.& ibi Docto. ff. de poſtul. aut certẽ in- umbrauit. Nam priſtinum ſtatum reſtitui, non eſt à iνſop. i. impoſsibile.§. pauonum. Inſt. de rerum diuiſ. Cæterùm cùm in eo ſi- mus, vt accidens naturã, aut ex aduerſo na- tura accidens, excluſiſſe videatur, par erit vtriuſqʒ cauſa, d.õ. pauonum. aut certe natu-
36 ræ potior. Secundum tquod Bartolus l. fi. in
fi. de bonor. poſſeſ. furi. non ſatis eſſe ait, ad probandum cuiuſqᷓ; furorem, docere, quem aliquando furore agitatũ, niſi perdiu id eſt menſibus aliquot id morbi paſſus hoc am- plius probetur, quaſi ſanitatẽ recepiſſe exi- ſtimandus ſit, qui minus diuturno furore diſtentus ꝓponeretur, tanto naturæ, quam accidentis maior eſt vis,& ſecundum leges
37 præſumptio. Igitur tnon rectè Decius d. l.
ſenium. nu.. opinatus eſt, qui in leuibus fu- roris coniecturis diluendis, aſſertionẽ Ta- bellionis ad confirmandam naturalem præ- ſumptionem, qua ſuę quiſq; mentis eſſe cre⸗ ditur, vtilem eſſe putauit, cùm ipſa per ſe na- turæ præſumptio pręualeat, quippe quæ, vt eſt modò demonſtratum, furoris, qui non
38 ſit diuturnus, vincat probationem. Illud t
quoq; aſſertionem Tabellionis facit ocio- ſam, quòd plerunq; illa ſumatur coniectura, ſecundum quam id, quod ageretur, valeat magis quam pereat, quod cõmodiſsimum
39
4⁰0
eſſe lulianus lib. 4.& 30. Digeſt. l. quotiens. 2. de reb. dub. eſt author.& Domitius Vl- pPianus lib. 6.& 30. l. cogi. in prin. ad Trebel. ac 5.& 40. probat. l. quotiens inſtipulatio. de verb.obli.eſt& hoc alibi ſæpe adnotatũ. c. Abbate ſane.& ibi gloſa. de verb. ſignif. Vnde t fit, vt ſumma ſua vſus authoritate Princeps exiſtimetur, ne id, de quo agitur, intercidat. Paul. Caſtr. conſ. 80. col. 4. in fa- cto. præſenti.& l. ex imperfecto. C. de teſta. Alex. l.z. C. de teſ. mil. verſ. iuxta prædicta. Fel. c.i. col. 8. nu. 26. Augu. Ber. poſt. Dec. in c. quoniam Abh. col. 39. nu. 93. de off. deleg. Hipp. Marſ. plene. Sin. 84¼. inci. princeps. Cum alioqui, quod geſtum eſt, iure ordina- rio valere velle videatur. Innoc.& Ioan. And.in c.dudum.de decimis. idem Io. And. c. innotuit. de elect. Bald. l. bonorum. C. qui admit. Doct. l. quanquam.& l. in teſtamen- to. C. de teſta.mil. Hipp. d. Sing. 84. Qua- propter eius furoris coaiecturæ, quibus te- ſtatoris iudicium arguitur, quo magis cauſa teſtamenti in tuto ſit, pro irritis haberi de- bent. Namt& ſingulari quodam iure in re dubia, pro teſtamento reſpõderi ſolet: quod Marcellus lib. 5. Digeſt. l. ſi pars. de in off. teſt. humanius putauit. Satis itaq; conſtat, defendi non poſſe ſententiam exiſtimanti- um, aſſertionem ſequendam Tabellionis, teſtatorem ſui fuiſſe iudicij, cùm Tabulas dictaret, ſcribentis. His explicitis ſupereſt vt, quæ pro CONtraria ſententia diceban- tur, refellamus. Et inprimis, quod ex aduer- ſo dicebatur, totas Tabulas vna Tabellionis authoritate niti, atq; conſiſtere,& idcirco vnam eſſe ſingulorum quæ ibi contineren-
41 tur, fidẽ debere, conſequens non eſt. Nam t
ſi quid enunciandi figura ſcriptum propo- natur, hoc non vſe quaq; fidem facit, Bart. l. ex hac ſcriptura. ff. de donat. Bald. l. ex his. C. de teſt. mil. Anto. Butr.& lmol. c. cùm di- lectus. de ſucceſ.ab inteſt. Anch. clement.1.
4² de proba. idq́; t in matrimonio, cuius cauſa
iure conſtituto præcipua ſemper habita eſt, 1..& ibi gl. ꝛ. in fi.vbi& Doct. ff. ſolut. matr. apud Alexandrum iij. Pontif. Max. Nicola- us Abbas& Felinus lib. z. epiſtolarum De- cretalium adnotant.c. illud. ꝑer ill. tex. Abb. ibi.in nota.nu.. Fel.ibi nu.ʒ.& Philip. De- cius Conſ.ʒ10. ex facto conſultus idem re- ſpondit. Cùm itaq; ſimili loquendi figura in teſtamentis illa clauſula concipiatur, qua te- ſtator ſanæ eſſe mentis ſcribitur, Tabulis ea parte meritò fides nõ erit. Sed nec, quod de Apparitore dictum ſupra eſt, quæſtionem noſtram onerat: ad quod tamen priuſquam reſpondeo, referre libet, quid hac de re Bal-
D iinj dum
—

ber
3³⁴ PETRI dum putare laſon ſeribat, d. l. ſenium. nu. 3.
3 in/ klimcrahrarltorcm ec abelione qua ſuo vterqʒ officio fungitur, ho intereſ-
ſe ait, quod illius perfidia leue, huius graue damnum adferre hominibus poteſt. Equi- dem, vt Baldi luculenti ſcriptoris plurimũ authoritate mouear, hac in re aſſentire ei nõ poſſum. Nam quin Apparitoris perfidia damnoſa nobis eſſe valde poſsit, non ambi-
44 Q0. Sanéfenim non leue damnum, eos face-
ſe e ſ. e3 reεε᷑εαιναα 4 Ctum. I. ff. de appell. amittit. Infquod diſ-
re exiſtimandum eſt, qui appellandi beneti- cium, cuius maximus ac perneceſſarius vſus eſt, ad iniquitatem iudicantium emendan- dam,& corrigendam imperitiam introdu-
pendium improbitate Apparitoris ac men- dacio deduci quis poteſt, ſi tribus edictis aut pro tribus vno euocatus falſo renuncie-
R 6,1 211
MAVRNREI
ctioni ſuæ ſacris& hominũ conteneu inter- dicendi ius habet. Gl.in c. i. de dolo.& con- tum. lib.6.& c.conſtitutus. de ſenten. excõ. eod. lib. Bal. l.z. verſ. nota. C. de procur. Bel. c.i.col.⸗.verſ.vtrum. excõmunica. de iudic. qua cenſura id cõſequetur, vt, qui in ea cauſa ſit, ab omni auditorio arceatur, q́d Alexan- der iij.eius nominis Pontif. Max. lib. 2. Bpi- ſtolarũ Decretal.conſtituit.c.intelleximus.
32 de iudic.Poteſtt& contumacia ꝑœna carce-
ris coẽrceri, idq́; Bartolo I. conſentaneũ.& ibi gl. C. quomodo& quãdo. iud.&§. ſi ve- rò etiam quidam. in Auth. de exhibi. reis.
53 poſt Accurſium rectè videtur. Pignoratob
idem admiſſum capere deſpecto Iudici,& diſtrahere lex permittit, I.1. 9. ex hoc reſeri- pto.verſ.quid ergò. ff. de ven. inſpic. ne cui ludibrio habuiſſe Magiſtratũ, aut etiã con-
tur,& iudicio per contumaciam non adfu- 54 temptioni impune ſit. Noua t& illa pœna 46 iſſe credãtur. Namtex peremptorio damna- Honorij iij. Cõſtitutione c. grauem. de ſen- tum, qui contumax proponitur, ſi appellet, ten. excom. adhibita eſt, qua prædiorũ ſuo- non audiri conſtitutum eſt. l.& poſt edictũù. rum reditu, Magiſtratui nõ obtemperanti- ð. fi. ff. de iudic. l. ex conſenſu.§. fI.& ibi gloſ. bus interdicitur,&, ne quis eorũ agros co- Bart.& Imol. ff. de appell. non recip. Alex. l. lat, remve ruſticam exerceat, præcipere ius properandum.§. ſin autem reus. C. de iudic. eſt, quod Nicòol. Abbas adnotauit. d. c. gra- 47 Eadem pœna ſequitur eum, qui, cùm per uem. 2. not. de ſenten. excom.& eſt rectiſsi- omnia ius dicenti cognitionẽ aggreſſo ob- mẽ conſtitutũ, vt rerum ſuarũ detrimento, temperaſſet, pronunciaturo nõ adfuit, ſuiq; eorum, qui iuriſdictioni præſunt, dicto au- præſentiam facere euocatus contempſit:(cdientes eſſe diſcant, quod præ ſe ferre meri-
Nã nec hunc appellare poſſe placuit, Alex. to vnuſquiſq; debet. Fruſtra quiꝑꝑsg in Ci- uitate leges eſſe, niſi eis Magiſtratus imp?=
d. 6. lin autem reus.& l. ſæpe. col. 24. ff. de re iudic. etiam ab ea ſententia, quæ in rem iu- 5 rio atq; authoritate pareatur., Et t quamuis Gafficatur: l. pro-
dicatam non tranſit. Anto. de Butr.& lmol.*7auſæ iactura çont perandum.. cùm autem. C. de iudi. l.& poſt
in c.tenor. de re iud.& Iaſ. l. 1.§. ſi procura-
tor. colu. 5. ff. ſi quis ius dic. non obtemp. edictũ.ff. eod. glo.& Doct. l.contumacia. ſt. 48 ltem contumax, vt lulius Paulus lib. z. Di- 56 de re iudi. tamen, quia niſitreſuſis expenſis non auditur, Bald. l. ſancimus. C. de iudic.
2 geſt. ſcribit, l. 2. ſi quis in ius voc. non ier. 6 Lr 7 49 multa damnatur. Nam pœnali iudicio ſu- non mediocre hac re damnum facit: ſed nec 2.
* am tueri iuriſdictionem,& cõôtemptionem perpetuum eſt, ſalua lite N Magiſtratui nõ ob⸗ vindicare omnibus Magiſtratibus permit- temperari, Nam, vt cæteros caſus prætereã,
57 beneficium, 1 quod feudum appellant, con-
V 7 1
7
Doctt.ſi quis ius dicen. non obtemp. author
5o eſt. Poteſt t& ludex contumaci iuriſdictio-
nem ſuã denegare,& alia fortè de re ſe ade- untem nõaudire, quod Angelus Peruſinus poſt Accurſium lib. 4. Digeſt. l. ſed& ſi per prætorem. 9. ſed& ſi dum. ex quib. cau. ma. apud VIpianum notat,& Iaſon probat. l. ius iurandum.& ad pecunias.§.ait prætor. in z.
3¹ not. ff. de iureiur. Quamtſententiam ſecun-
dum Baldũ idem Iaſon eo producit, d. 9. ait prætor.& l.1.§. fi. col. 4. ff. ſi quis iuſdicendi. non obtemp.vt Magiſtratũ, cui paritum nõ ſit, præcipiendi authoritatem habere putet, ne quis ludicum ei, qui ſe ita contempſiſſet,
tumacia amitti placuit, q́d in eo, qui in ius vocatus præfracte, iudicio ſe adfuturũ, ne- gauit, Andreas Iſernas c. 1. col. 2. in fi. de mil.
58 vaſal. qui contu. eſt. reſpondit. Adde, tiure
Municipiorũ, quo paſsim Italia vtitur, con-
59 tumaciã plerunq; pro cõfeſsione eſſe. Ipſæt
deniq; Theutonũ leges, quibus in hoc audi torio præcipuè vtimur, contumacem id eſt eum, qui ſuſceptum ſemel iudicium literis euocatus qualibet non curantia deſeruiſſet, damno litis multant. Spec. Sax. lib. z. Art. 5.
50 Quam ſlegum ſeueritatẽ atqʒ duritiã ad eos,
qui nondum in ius veniſſent, quidam Gl. 2. verſ. quærere vnus poſsit. d. Art. 9. pro-
ius dicat, quod Iudici Eecleſiaſtico expedi-& ducere non dubitant. Quorum opi- tius eſt, qui non obtemperantibus iuriſdi- nio in foro ſocordia magis iudicantium, — quam
4
IWn
ℳ

nter. con⸗ excd, t. Fel. ludic, caula lexan- pi⸗ imus, carce- veũ.& ſive- i. reis. ratob ici,& releri⸗ ne cui ĩ con⸗ pœna e ſen⸗ ſuo⸗ ranti⸗ sco- Iur
gra⸗
llsi-
nto,
ro⸗
oſt
a K. ns udic. dnec dob⸗ terea, Hcon⸗ in ius rũ, ne⸗ demil. e, iure ur, con⸗ ſe.Iplat hoc audi em id eſt m literis ſeruiſſet 3a.Art. iãad 605, dam Gl¹* rt.). Plo⸗ rum opl⸗ Jicantiuch,
quam
DEeEISIO LITVANICA 77. 34
quàm legibus præualuit. Nam lex d. Art.9. quæ eos diſtringit, qui cœptum ſemel iudi- cium negligũt, is parcere poteſt videri, qui iure experiri nondum cœpiſſent. Nam in his quam in illis maiorem eſſe Magiſtratus 62 deſpicatum conſtat. Adde, tvt ius Commu- ne, quoad eius fieri poteſt, retineatur, qudàm ampliſsimaq́; illius poteſtas ſit: Leges Mu- nicipiorum, quæ ei aduerſantur, lus item moribus introductum, interpretatione in anguſtum contrahi atq; concludi debere. Gloſ.. C. de noxalib. c. cum dilectus.& ibi. 63 Abb. de conſuetudine. nu. 6. vt fcontumax verò cauſa cadat, id, ſicuti modò dicebamus, iure Quiritium vetitum eſt, l.& poſt edictũ. ff. de iudi. l. contumacia. de re iudic. quibus 64 †ſtudium fuit, ita fori diſciplinam tueri,& Magiſtratus authoritatem d contemptione vindicare, vt ne quis tamẽ lite quoquomo- do neglecta rerum ſuarum, quibus de age- retur poſſeſsione exuatur. Multa Prætereo, quæ Apparitoris perfidia, Miquem in ius a ſe võcatum mentientis, ſiſtinere cogi poſ- lumus. Non enim propoſitum nobis eſſe, pœnas contumaciæ perſequi: abunde tamẽ ex ſuperioribus apparere poteſt, Apparito- ris improbitatem pernicioſam hominibus 65 eſſe plurimum poſſe: quanq́; t non neſcio,
2
vt Scæuola ait ſem per veritarilocum ſuper
6é fore, l.Imperatòres in fi. ff. de prob.& t con- 24—
tra Apparitoris aſſerrionem ei, qut in ius vocatus diceretur, id factum inficianti, prõo modo cauſæ& perſonæ dignitate, ſæpe iu- rato:quandoqʒ nec iurato credi. c. cũ parati.
Loles enecah pll Quid enim, ſiperſona Apparitoris vilis ſit? vt plerunq; eſſe ſolet: ex aduerſo autẽ, qui in ius vocatus dicitur, dignitate præditus proponantur? Epiſco- pus fortè, dubium non eſt, quin, abrogata Apparitori fide, in ius vocatum ſe neganti credatur. Quod Nicolaus Abbas lib.2. Epi- ſtolarum Decretalium d. c. cum parati num. item. adnotauit. Quæ vt vera quidem 67 ſint, quia t in perſonis infra dignitatem po- ſitis aſſertio Tabellionis vincit, eius fidem ſequi oportere, non ſine magna captione eſ⸗
ſe poteſt,& litiũ damno. Diſquirenda itaq; alia nobis ratio eſt, quando hæc non placet,
6õs videndumq́;, quamobremt Apparitoris di- cto ſtetur: Tabellioni in ſupra ſcripta ſpe- 69 cie abrogetur fides?& t arbitror idcirco id fieri, quod Apparitor finibus muneris ſui non excedit, cùm a ſe aliquem in ius voca- 7o tum renunciat aliter, fatq; Tabellio, qui ad ſupremum alicuius iudicium adhibitus, qua ille animi atq; corporis valetudine ſit, ſcri- bit, quæ mentio, eius, quod ageretur, fi-
r ee a2e ee, e ee,.
7i nes tranſgreditur. Teſtamentum fenim? her quod fide publica exarare iubetur, nihtl 5) aliud eſſe Herennio Modeſtino authore 1. /4. 1. ff. qui teſtamen. fac. poſſ. didici, quàm vo- luntatis noſtræ iuſtam ſententiam, de eo, quod quis poſt mortem ſuam feri velit, igi- tur qua animi valetudine aut corporis, qus teſtamentum dictat, ſit, id extra hoc, quo de agitur, eſſeconſtat. Meritò itaq; eius rei z authoritas Tabellioni non eſt, non ¼ ma- gis, quam Apparitori eum, quem in ius vocaſſet, ſapere aut deſipere, valere aut nec valere ſimiliter affirmanti, credere oportet, aut aliud quiddam, quod eius officio non 73 incumbart, dicenti. Quam t rationem ſe- quuti Antonius Butrius& Nicolaus Ab- bas poſt veteres, non eſſe credendum Ap- paritori ſcribunt, d. c. cumparati. eum, quem in ius vocaſſet, non adfuturum iudicio præ- fractè reſpondiſſe aſſeueranti. Tantundem 74 f probant, cùm ſe pulſatum, aut alia quali- bet affectum contumelta ab in ius vocaro queritur,& vtrunq; rectẽ. Quia Appari- toris officium duabus rebus conſumtur: vocatione in ius,& eius apud acta mentio-„„,, rie. Abb. d. c. cum parati. nu. eod. Quapro- ff lar ꝑter quæ extra hæc ſunt, in his Apparitoris 75 perſona priuati vice eſt. Illudt tacitum non relinquam, quod pro ſententia, quam de- fendo, dictum eſt: cùm quidam, quali quis V mente ſit, ſana an ægra, quia id ſenſibus cor=-— poris non perciperetũr, adteſtimoniumne- u e gant᷑ pertinere: Iaſ.l.ſenium, nu. 4. C. qui te-. V ſta fac. poſ.& nota. l. ſolam. C. de teſt. hoce-'/ 2 76 nim nequaq́; verum eſſe. Nam t& quæ intels Wr⸗ lectu apprehendimus, non minus quam, quæ extrinſecus apparent,& externis ſenſi- bus obiecta ſunt, ad teſtimonij dictionem pertinere poſſunt. Si quidem& quæ animo 77 percipiuntur,& t hanc ipſam, de qua diſpu- tamus mentisvaletudinem, teſtimonio pro⸗ bari inter omnes conuenit, l. quidam in ſuo & ibi glo.& Doct. ſf. de cõditi. Inſt. l.ob quę vitia.de edil.edicta.J. is.9 diuus vbi gloſ.& Doct.de tuto.& cura. dat. ab his. glo.& Do. l. ne codicil. C. de Codi.l. furiosũ.& ibi poſt Iaſ. Dec. nu. 28.& 29. ꝗ teſ. fa. poſ. gloſ.& Do. J. ſi cũ dotẽ. õ. ſi mari. ſolu. matr. Pariſ. conſil. 78 89. nu. 4. vol. 3. niſi quod. quæ tintelleciuapæ 0nlu. Prehendimus. in ils cauſæ adiectione opus Püri 2. eſt, qua declaremus, vt nobis perceptum ſit, quod affirmamus. Bar. l. qui teſt. ff. de teſ. Aeberr 2, Bald. l. ſolã. C. de teſt. Abb. c. cũ cauſ. de teſt.-4,, alioquin nullam teſtimoniofidem fore, Bar⸗ 79 to. Bald.& Abb. ibi. Cũ inre ſenſih. corpo- ris ſubiecta, nuda aientis vox, de nihilo prę⸗ terea interogati fidem faciat. Bal. d.l. ſolam.
Bii am

8
3² Nam interrogatum cauſam adijcere opor- tere conſtat, Idem Bal. d. l. ſolam. Nec ſine ſenſus mentione, quo id, de quo teſtimonij dictio eſt, percepiſſet, quo prætermiſſo, nullam eum fidem facturum, Innocentius c.cum cauſa.de teſtib.4. Ponti. Max.libro 2.
Epiſtolarum Decretalium,& Bartolus lib.
12. Digeſt. 1,. nu. 17. de rebus cred. adnota- uerunt, quod& cæteri probant. Alex.& alij d. l.i. idem Alex. conſ. ¹32. col. penul. volum. 5. Parùm itaq; rectè eos diſſerere, qui ſuprã ſcripto argumento vruntur, nec vero, nec idoneo, nec deniq; noſtræ diſceptationi ne- ceſſario. Cùm abunde ſuperiore diſputatio- ne conſtiterit planumq́; factum ſit, vulga- rem illam clauſulam, qua quid de mentis in- tegritate corporisq́; inualetudine eorum, quorum ſuprema iudicia in Tabulas refe- runtur, initio ſcripturæ ſuæ Tabelliones præfari ſolent, nullius eſſe momenti: quod eſt à nobis in præſentia,& quotiens antehac talis quæſtio in Auditorium noſtrũ incidit, pro explorato atq; indubitato iure reſpon- ſum, reiq́; ita iudicatæ frequenter aſſenſum eſt, videmurq́;& in cæteris cauſis attentio- re auditione hoc conſequuti, vt perrarò re- bus à nobis iudicatis Princeps appellare- tur. Quod t loannis Oomanouij Mednicẽ- ſium Epiſcopi,& Stanislai Narcuſij colle- garum meorum moderationi, reiq́; forenlis peritiæ acceptum ferre licet, hominum op- timorum atq; prudentiſsimorum nihil in- conſultè aut temere, nihil defunctorie, nihil deniq; non perpenſo iudicio agentium, qui Oum Fngol ptrad fori diſciplinã, quæq́; ad rerum controuerſarum definitionem pertinerevidebantur, ad inſtruendamq́; bo- niac æqui Iudicis religionem nihil præter- mittentes, accuratè ſummaq́; fide ad legum momenta exigunt, haud turpè rati, contraà quam Iudices ſtulti quidam ſolent, quę non liquerent, de ijs, rei melius cognoſcendæ gratia, iurisq́; ſanctius dicundi, ſæpius am- pliando deliberare, quantum mos iudicio- rum ferre,& litium perplexarum ſæpe at impeditarum difficultas poſtulare videba- tur, huic quidem auditorio authoritatẽ ma- ximam: ſibi nomen peperere ſempiternũ.
8 Quorumfexemplum vtinam ſequantur o-
lim ij, quibus in more eſt prauo ac peruerſo,
Paucis horis lites quamplurimas, attentum
& cunctabundum ludicem deſiderantes, præcipiti feſtinatione auditas inconſulta te- meritate definire, peſsima aẽ pernicioſa opi-
nione ſcilicet imbutis, qui, non quam ſcitè,
ſed quam citò pronuncient in laude ponũt, ad nominisq́; ſui famam id falſò putant per-
PETRI ROYZII MAVREI
tinere, ignari, præcipitantis conſilia ſua Iu- dicis factum improbatum legibus eſſe, vt- pote litigatoribus damnoſum quorum vni- uerſæ plerunq; fortunæ, ac ſpiritus ipſe de vna iudicantis litera pendent, eos perdituri
8z aut incolumes ſeruaturi.Sanè f iudicantium
feſtinationem exoſas eſſe leges, affatim inde
8; patere. Quod, f quæ ludex mox poſt acta
cauſæ accepta pro nunciaſſet, irrita eſſe, nec rei iudicatæ authoritatem habere, conſtitu- tum ſit, quod magnis authoribus, Domini de San. Gemi. c. ponderet.50. diſtincti. Bar. c. ſuper. quęſtionem. õ. intentionis. col. 4. de offi. deleg. Petr. Anch. conſi. 188. viſis prius. pri. Paul. Caſt. conſ. 248. viſis& ponderatis.
nu. tertio. vol.z. Fel. c. eccleſia. S. Mariæ. nu.
14. de conſt. Marſ rub. ff. de fideiu. nu. 97.& l. ſtatuliber. nu.. ff. de quæſ.& in ijs Bartolo, 1. platam. in ſi. C. de ſentẽ.& interloc. om. iu- di.pertit.de ſentẽ. exbreuic.recit. et per. l. ex ſtipulatione. C. de ſent.&perl. fi. C. commi. vel epiſt.& er.c.tũ ex literis. cir. medi. de in integ.reſtit. ſcio placuiſſe, causã à ludice cõ- mode breui tẽporis ſpatio legi cognoſciqʒ
84 non poſſe arbitratis. Breueftemporis ſpati-
um, in propoſito quidã Dominic. de S. Ge- mini. d. c.põderet.& Marſ. de rub. de fideiu. nu. 79. definiunt, quod eſt à ſolis exortu ad veſperum, aut certè negant ſententiam eius, Iudicis valere, qui tam citò pronunciaſſet,
85 tanquãtdiei vnius curſus, vni cauſæ cogno-
ſcendæ ſatis eſſe non poſsit. Idem fortaſsè&
s6 in ampliore tempore reſponſuri. Nam Bar-
tolus d.l. prolatam& eius Iudicis ſententi- am, qui intra paucos dies pronunciaſſet, nul lius eſſe momenti ſcribit. Multos itaq; dies vnius cauſæ cognitioni tribui oportere, cõ- ſequens eſt, non vnum duòſve. Quæ opinio eodem Bartolol. is apud quem. nu. 5. C. de e- den. per l. hæc autem. ff. quib. ex cauſ. in poſ. eat.& l. ſed& in ſua. in pri. ff.de adqui. hære. authore, vſq; adeò inualuit, vt, lite etiam re- ctè ac ſapienter iudicata, non eo magis ſen-
8/ tentia valere credatur, quaſit fortuitò ma-
gis fatoq́; quodam, cuius nulla in iure inſpe⸗ ctio l.2. ff. de conditi,& demonſt. eſt, quam certo animi iudicio definita lis exiſtimetur.
88 Conuenienterthis quoſdam ſcribere Inno-
cent.c.cũ contingat.ver.iuſtè. de ofli. deleg. Bart.l.multũ.poſt medi.verſ.idẽ facit. ff. de condit.& demõſt.& l. hæc autẽ. õ.i. ibi. con- ſtare liquereq́; Prætori. ff. ex quib. cauſ. in in poſ.eat. Idẽ Bart. l. finita. õ. Iul. col. 6. verſ. quæro vtrum iſta contumacia. ff. de dam. in⸗ fect.& l. quæſitum. ff. de re iudi. Bald. c. cum ex officij.in fi.de præſumptio. Abb. c. quo- niam contra. col.. verſ.tertio nota ex gloſ.
de probati.
1 l

ſua lu,
3 DECGCISIO FEITVANICA 1I11 33 m⸗ 8 de probati. Beli. latiſsimè. d.c. eccleſia S. Ma⸗ ſententiæ dictio, ſupraà proximè reiecta eſt. pſede riæ. d. nu. 14. vbi ſuo more plurima allegat. 91 Generalitertenim præſumptum eſſe, longa diun lego, Iudicem, qui litigatorem re quidem rerum ſeriem, quam omnes fermẽ res con- drin Vera contumacem, quem ipſe tamen contu- trouerſæ, hinc abactore, iade ã reo ſecum dum macem eſſe neſciat, contumaciæ damnat, ferre ſolent, breui temporis articulo cõpre- Mns nihil agere: quod rectiſsime placuit. Nam& hendi animo non poſle, diſcernive iudicio. T 4 hoc caſu æque ac proximo, vt nõ male pro- 92 1.2. C. de ſenten. ex breuic. recit. Heniq; tvt le nec nunciatum ſit, fortuitu fatoq́; quodam iu- vetus habet paræmia, feſtinatio nouerca iu- nſtitu dicatum conſtat, quæ temeritas, propter ius ſtitiæ eſt. Cardi. clement. paſtoralis.§. verũ owini dicentis inſcitiam, ſententiam vitiare meri- in prin. de re iudi. Marſ. d. l. ſtatulibe. nu. 10. i. Bar. 89 tò debet. Quæt in Iudicibus dicta ſunt, hæc 93 Cui congruit illud, quod Euripidis Iocaſte d,de quidam lacob. Butrig. d. l. ꝓlatam. Barb. d.9. in Phæniſsis: prius. intentionis. Marſ. d. rub. de fideiuſſo. nu. ¹. Celeritas, ait, non ꝛuſis agie. heratis. ad Arbitros belle produxerunt, non obſcu- Tarda conſilia eſficiunt multa ſapienter. dx. nu. ra ſanè ratione. Arbitria enim, Iulio Paulo His ſatis perſtricta obiter, admonitaq́; eti- .97·& authore, l.. ff. de recep. qui arbit. recep. in- am illorum inſolentia ſit, qui pro meditatio- artolo, ſtar habere iudicior. Palam eſt quapropter, netemeritatem, pro ſacratiſsimarum legum dm. iu⸗ quæ in ludicibus dicerentur, in Arbitris ſententia imprudentiam ac ſtultitiam ſuam, er.ex obſeruari debere, conſequens eſt. Tantun- malè fartas tectasq́; opiniones, aures fibi ommi. 90 dem t inconſultore reſponſum didici, cuius vellicantibus natas, in iudicium adferunt, idein repentinum reſponſum, nullum haberemo-⸗& in necem ſuorum Ciuium, non ſine ice cõ⸗ mentum, quidam authores Anto. de Butri. magna famæ ſuæ, atq; exiſtima- oſciqʒ c. ſi ꝓ debilitate. de offi. de legati. Alex, d. l. tionis iactura, nigrum, pati⸗ ꝓlatam. Marſ.d.l. ſtatuliber. nu. u. ſunt. Qua vt ait ille, in candi- (⸗ ratione& præceps Iudicum atq; Arbitrorũ da vertunt. eiu. uad b ue PEIRIROYZII MAV⸗ 35 REI ALCAGNICENSIS, RE⸗ — GII IVRBCONSVLTp e& 1 b 8 Deciſio Lituanica Tertia. * nul TEIT E. S. dies cd⸗ De conatu& inchoatis delictis. pinio 2 dee- SVM MARKRIV M. V poſ. 1 Efhfectus non conatus, præmium meretur. here. 1 CObrepere conatus an pro eo habeatur, ae ſi obrep- 16 Pramium exulem capienti promiſſum, non de- hiſſet, quæq; eius pœna ſit. betur capienti,& ad Magiſtratum non perdu- jamre⸗ 2 Fuadens tabellioni ignaro, t quid contra fidem centi. is ſen⸗ Veri ſcribat, obreptionis, non falſi tenetur. 17 Non widetur latronem inueniſſe, qui eum non ito ma⸗ 3 Falſi crimen ſine dolo non committitur.& nu. exhibunt. einſpe⸗ ſeog. 9 18 Qui accuſat,& rerum non peragit, nihil agit. 4 Bartol. ex facto conſulti in obreptione reſpon- 19 Kelpab. Jalus pænaram,& præmiorum conſti⸗ t, Cuäm um. tutione continetur.. timetut. 5 Alind Petri Ancharani in ſimili cauſa reſpon- 20 Argumentuma præmio ad pænam. ere Inno- ſum.. 2 Magiſtratus ad abſoluendum, quam ad contem- fi deleg. 6 6 oncluſo deciſionis initio propoſitæ. nandum promptior eſſe debet. t. de 7E PFallere aggreſſus an, vt deceptor, bleclatur. 22 Ea ſemper conieflura ſequenda eſt, quæ pæna zciten. 8 Medium cenſetur, qud iure extremum, cui ma- rerum exemit. ibi. col⸗ gis accedit. 23 Intereſt reipub plecti ſontes. .caul- in Sermo cum eſſectu non verbo tenus accipiendus 24 Preſtat nocẽtibus parcere, qudm innoxios bænu 9 6.vetl- CfC.. afhicere. »6.NT 10 Conatus ius dicentis ſine exitu, impunitus eſt. 25 Katio, quæ pro reo eſt bræualet. ſe dami Terbum ſtatuerit rem perfectam fignificat. 26 Ingredi vetitus, ingrediens non delinquit, ſed ald.c cum 12 Item verbum obrepſerit.— mngreſſus. beqe 3 Cb⸗eete ſne Hchténouuuim. 2, Bore nityyhibirs,neluan beifie u exgol 1† Lexeſicientem non facientem punit. excedit, non utidit in pænam.
28 Pana e plo batl.

34 bETRIROYZ2AII MAVR E
28 Perna in contrabentes certas nuptias conſtituta, ſonſalia contrahentes non tenet. Mater, quæ per ſecundas nuptias à tutela libe- rorum excluditur, ſponſalibus contractis non idem patitur. Conatus appellare, non eſt ro appellatore haben- dus. 31 Executionem petiſſe non videtur, qui eam ad fi- nem non perduxit. 32 Recuſans ꝛuriſdictionem, recuſante non eſt — habendus, antequam ſit de recuſatione pronun- ciatum. 33 Contra prinilegium quid faciens, quod eſſecta caruit, priuilegium non perdit. 34 Fattum, manus aduerſis Clericum leuantis, ad cenſuram Eccle ſiaſticam non pertinet. 35 Parans veſtem ſupra pretium lege permiſsum, e nec vtens, non punitur. 36 De immoderato mulierum I ilnenſium in ſe or- nandis luxu cohibendo. 37 Prudentiſsima Jaleuci lex de re veſtiaria locris lata. 38 Pythagora apud Crotoniatas de eadem re diſpu- tatic, etuν† Vis. 39 De lege Oppia. 40 Cauſa cur mulieres ornatus ſtudioſaæ- 4 Malierum genus cultus amans. 42 De Tarpeia virgine. 43 De Plebeia virgine Epheſina. 4 44 De Eriphyle. 45 Ornatus ſtudium& defunctas mulieres ſequi.
2
O
3
46 Cnltus in mulieribus eſt impudicitiæ argumen-
tum. 47 De(laudia virgine V eſtali. 48 De Poſtuma virgine eſtali. 49 De Minutia virgine V eſtali. 50 Modicus in muliere ornatus pudicitia argumen tum eſt. S Aſpaſiæ Reginæ laus. 52 Traiani vxor laudatur. 53 Mulierum ornamentum quod. 54 De Lyſandro.. 55 Diui Setrus& Paulus nimium mulierum cul- tum damnant. 56 De eadem re. 57 De eadem re coneluſio. 58 Conatus tam in(iuilibus, qudm in(riminalibus impunitus eſt.— Qubecuniam percußsit, nec formauit, lege Cor- nelia non tenetur. 60 Qati Veneni pæna non eſt, niſi inde, cui datum eſt, extin guatur. 6= Ad pœnam legis Municipalis infligendam, con- efmatum eſſe delittum oportet.
62 Ex conſuetudine omnium Gentium, impunitus
conatus eſt. — Hrbr⸗ pro conſumatis haberi fĩctionis eſt. 64. Verba legis Municipalis vers, non factè aceipi debent.
65 Cauſa cur in Italia eæpti delicti, nulla eſt pæna.
d Pro facto non eſt, quod factum non durat.
6 Eugiens e mox rediens, fugiſſe non videtur.
68 Quu emigrare iuſſus, emigrauit& mox regreſ= ſus eſt, punitur..
69(iues Mænia demoliri iuſsi demolientes ea,&
alia poſtmodo extruentes paruiſſe non viden-
tur. 2o QLuod ſine temporis prafinitione eſt, perpetuum mtelligitur⸗
—
⸗i luſſus domum emere, eam emens& mox ven⸗
dens, iuſſui non ſatis facit.
zr V nde quu exulat, illac iter facere non prohibe- tur.
73 QLui ſe patto in aliquam(initatem non ventu- rum promiſit, eò venire, paucisq́; diebus ibi mo- rari, ſaluo pacto poteſt.
74 Nlico receſſurus perinde habetur, ac ſi non veniſ-
et. 5
75 Cura reuerſurus, pro præſente eſt. cum nu. ſeq.
77 Roysh& Stanislai Narcuſiij exemplum.
78 Magiilratus, qui alioquin ob neceſſariam abſen- tiam, mandare ſuam iurisdictionem alij poteſt, non diu abfuturus eo beneficio non vtetur.
79 Tempus, quo ſe quis ad iter comparat, abſentiæ
adſcribitur.
80 Ex contrario reuerſus, dum ſe de via colligit, pro abſente eſt.
8 Mibil mtereſt, abſit Iudex, an praſens iuridicun- do Vacare non poſsit.
82 Deiectus poſſeßione non videtur, qui eam ſla- tim recuperanit, nec contrà poſſeſsionem ade- ptus, qui eam mox ami ſit.
83 QLui reſtituere poſſeſsionem iuſſus, reſtituit,& eandem confeſtim occupauit, obtemperaſſe iuſ- dicenti non intelligitur.
84 Qui quod acquirit, mox perdit, nibil adquiſiſſe
cidetur⸗
85 Medicus, qui ægrum ita bonæ valetudini reſti- tuit, vt ea non diu vtatur, pacta mercede care- re debet.
— Nataa,& mox extinctus, pro non nato eſt,&
contra mortuus,& mox ſuſcitatus, pro nõ mor- tuo habetur.
87 Lazaro Cbriſti miraculo in vitam reuocato, ma- trimonij& hæreditatis ius ſaluum fuit.
88 dem in ſacerdotijs recuperandis reſponſum eft.
89 Natus& mox extinctus, ac ſi diu ſuperſtes fuiſ= ſet, quod ad 7h tranſmittendam atti- net, habendus eſt.
90 In ſucceſsione pueri, qui yt editus erat, in mani- bus obſtetricis ſpirauit, Regi conſulenti quid reſpondit author.
„ Quomodo Salomon vnigenitus matri, cui alium fuiſſé filium conſtat.
92 QLui menſibus aliquot domo ex cauſa neceſſaria abfuit, non abfuiſſè intelligitur.
93 Locus, vbi quis eſſe ſolet, inſpicitur non vbi ca- d eſt.
94 Idem in rebus reſpondendum placet.
9 Non vbi quid caſii eſt, ſed vnde abeſt, ſpectatur.
96 Roy reſponſum, patria, in literis latinis, præ- ceptores,& ybi primum Iuriſprudentiam ad- didicit.
97 In ſimili caſu, cum ex faſto in Hetruria incidiſ-
ſet, ſimilis Pauli Caſtrenſis opinio.
98 Domicilium parentum, naſcendi locus tribuat originem.
99 Natalium origo ex parentum domieilio, non ex fortuito naſcendi loco conſtituitur.
100 KRefellitur Bartolus.
101 Filius naturalem parentis origenem, non domi- cilium ſequitur.
102 V idua ami ſsi mariti, domicilium retinet.
103 De conſuetudine honorum ſuis ciuibus deferen- dorum.
104 Veteres Romani externam virtutem reueriti,
Beregrinis
19,

wox Deny. Iprohibe.
7 Ventu- us ibimo.
don veniſ
kee 7 Cum
um. tamabſen. ali potef,,
vtetur.
— abſentie a coligit, uridicun.
eam ſa- nemadle-
ituit,& aſe inſ⸗ quiſſſe ui reſti⸗
le care-
eſt,& õ mor-
to, ma⸗
i fuiſ⸗
natti⸗
nmani⸗ nti quid
cui alium neceſſaris
on vhi ca⸗
ſeciatur. tmmis, pre⸗ lentiamad⸗
h. 1 Hcustribuat
cilio, nonex r.
m, non äunt
retintt. nibu def 1
aerith
reub rutem gin
beſe
DECISIO LITVANICA III. 35
beregyinis hominibus Rempublicam gerendam
mandarunt. 105 M. Serpenna, homo peregrinus, Romæ Conſut creatus.
106 Tarquinium Priſcum peregrmum e ipſum Ro- mani Regem ſibi aſciuerunt..
107 In ſacerdotijs deferendis patria quoq ſpectata.
108 Sublata originus differentia in ſacerdotijs cribu- endis.
10 Ancilla, quæ enixa u fuga eſt, eo loci, vnde ab- eſt, enixa intelli gitur.
0 uris interpretatione, hi quid eſſe ſoleret, non
vbi jit, inſpici.
2ut Filiuszſecundum quoſdam, parentum domieili-
uem ſequitur, non naſcendi locun.
2 Felmus ferrarienſis Municeps, ob harentum domieilium, iudicatus eſt, cym alibi natus eſſet.
113 Inter foptem Græcas Ciuitates de Homeri pa- tria certatum.
114 Royzius Michasli Rabaſtenio iura municipij ſui Iibꝛ aſſérenti facilo aſſénſus.
n5 In liberorum origine, quibuſdi autporibus, non
Harenti domacilii, ſed naſcendi locus ſpectatur.
116 Ciues origo, incolas domicilium facit.
117 Ne teſtatoris meus fraudetur, ancilla alio loco, qudm ibi verè peperit, beperiſſe fngitur.
118 Ancillæ legatæ facti, legatario nocere non debet.
119 Lex natiuttate origiem caiq; quæri ait.
120 Qib caſibv patrisfamilias d eſtinatio ſpectetur.
21 Kaphaé!(omenſis carpitur, cum Hus. ſe.
22 Luemadmodi domiciliũ conſtituitur.& nu. ſeg.
23 Ad domicili conſtitationem animo& eorpore
oputs eit.
124 Incola Pomponio quci.
125 Homponij definitio guemadmodumacei pienda.
126 Interpretatio conſtitutionis impp. Deocleti.& Maximia. AA.
127 Domicilium illatione fartunarum non quæritur niſi aßidua in loco mora aecedat. eum nu.i 43.
128 Duobus locts æqualiter inſtruttus, e& ægus fre-
uens Vtrobiq, domicilinm babet.
129 Domicilium elettione cuiuſq uon fato aut for- tuna aliqudò venientis conſtitnitur.& nu. ſoq.
131 Ab propoſito alicubi peypetud manendi, domi- calium non contrahitur.
e nde quis quandoq abeundi propoſitum habet,
nulla tetuporis diuturnitate domicilium ibi
ſortitur, cum nu. 135.
Studiorum cauſz veniens decennio domicilium
contrabit. cum au. 136.
134 Ldem animum perpetudò manendi ſtatim deela- raus, domicilium ſtatim contrahit.
137 Cuius qualis voluntas domicilij conſtituendi fa- Cto aliquo apparet, extra ſtudiorum cauſa veni- entem, is aute decennium domicilium cõtrahit.
138 Mazore fortunarum fuarum parte inſtructo, ante decenni curſum domicilium quæritur.
139 Larem conſtituere quemadmodum quais dicatur.
14ο Marcelli de habendo domitilio definitio decla-
. snr.
141 Raphasl(omen ſis coarguitur, cum nu. fegqj.
144ꝗ Ad conſtituendi domicilii eo loci, quo quis ma- iorem partem, fortunarii ſuaru intulit, quã diu morari debeat, arbitrio iudicis relinquitur.
145 I trum ſola poſſeſionis emptio eo loci, quo ſê quis recepit, ad domicil conſtitutionem ſufficiat, alij aiunt. aut hor negat.
47 V nde rerum ſummam quis enebit, ibi domicili- um deſinere habere intelligitur.
1—8 Non Ibi quid ad tempus eſt, ſed abi patris fa⸗ milias deſtinatione eſſe eonſueuit, ſpeclari de- bet. cum nu. ſeq—.
15 4 I trum interſit, deſtinatio noſtra de eo ſit, quod a noſtra voluntate pendet: an etiam e legis.
155 Luc legis præſcripto continentur, noſtra deſti- natione non mutantur.
156 Lex noſtræ Voluntati ſe quandoq accommodat.
157 LLo Juiſq loco contrahit, ibi iudicium ſuſcipe- re compellitur.
158 Contrahens eo loci, vnde ſtatim diſceſſisrus eſt, indicium ibi ſuſcipere non eſt cogendus.
159 Obieclio, qua ſuperiora oppugnantur.
160 Obieclionis diſſolutis.
161 Qud certumercium exoticarum genus importars
quis hrohibetur, e0 importaus, alio mor tranſla- tusrus, nihil delinquit.
162 Proſcriptus iloο vnde praæſcribeus eſt, hoſpicij
cauſa, moxabiturus, ſine metu magiſtratus di- aertere poteſt.
163 Breuis in loco moræ, nulla in iure inſpectio eſt.
164 In furem, rem furtinã ferentẽ, eo loci, quo quie- tis gratia diuertit, ceſſat omnis iuriſdictio.
16 Furem quocunq euntem pϾna tenet.
166 Intereft Reipub. delicia non eéſſe impunita.
167 Luo quisq tendit etiam in delitlis, non bi ſiub- Hiſtat, pectandum.
378 Luadiu domicilio abſumus, heregrinari dicimur, & eò reuerſi, pere grinari deſinere.
169 I ude quis abeſt animo redenudi, etiam ſi diu ab- Hit, abeſſe non intelligitur.
170 Franciſtus Ripenſis carpitur.
17 QLuu in vtero eft, quod ad eius commodum atti- net, pro nato habendus eft.
172 In originis cauſa puerperi dies, non conceptionis in ſpꝛcitur.
173 Originis cauſa natura non lege eonſtat.
7 Adſumptio originis, quæ non eſi, veritatem na- kuræ non perimit.
175 Filius ciuitatem, vnde pater eft, nò domicilium ſequatur.
176 Kerum natura mutari vlla legum authoritate non poteſt.
177 In originis definitione ré ad loci angustias arcta- re non oportet. cum nu. ſeg.
178 Ex Vico ortis Reſpub. cui Vicus ille reſpondet, hatria ert.
179 VergilioAndes, non Mantua natalis locus fuit.
1d0 Catullus in peninſula lacus Benaci non I' eronæ natus efl.
181 In origine filiorũ domicilin parentum nõ fortuiti naſcendi locum ſpectari, erebrior ſententia eft.
182 Decumd aut vectigal fætus ibi editi, quò gregem latrones fugitans opilio compulit, antiſtiti aut domino loci, vnde grexabeit debetur: non vbi fœtum edi fortè concigit.
383 Mercium, metu latronum aliquo inueflarum, nomine vectigal non penditur.
184 Idem in cateris rebus, quas ſecum quis hoſtes py- ratasve fugiens aliqud intauliſſet, reſpõſum eſt.
185 Inbumanunm eit in aliena calamitate emolumen-
tum /ſectari. 186 Nauis nomine vi ventorum aliquò appulſiw, fi= ſco nihil præſtatur.
187 Lui areſcentibs per æſtatem ſiis fuminibo, ad no-
ſtras moletrinas veniunt, immunes eſſe debẽt. 188 Dater cauſa famis filios ſuos endere poteif. 189 Iedl' d cauſa ur e ciuili continetur. ο Quotiens
V V
8—
——öö———ͤͤͤ ———**— 8

34 pPETRIROYZII MAVREI
190 Quotient vefligal à Principe non conſtituitur, Mud fraudans nec naturaliter nec ciuiliter de- linquit.
391 Furtum naturali atq diuino vhe famem admiſſum impunitum eſi-
192 Multum intereſt lucrum quæratur, an damnum videtur.
193 Quod vulgò dicitur, furtum ob famem permitti, parum acuté dici. cum nu. ſeqq;.
19 44 Famis tempore tam diuino quam humano iure omnia ſunt communia.
195 Socius re communi ſine delitio Vetitur.
197 Lex, quæ delittarum correttio eſt, delictum per- mittere non poteſt.
498 Hominenn occidens iuſſu, potentioris mortem fi- bi niſ obtemperet, cõminantis excuſart ab ho- micidij ꝓœna non debet. cum nu. 205. 206.
199 Luod vulgò dicimus, vim i repellere licere, extra perſonam vim inferentis, intelligi non debet.
200 Vim miuſtam, etiam à Magiſtratu illatam, pro- pulſare licet,:uſtam non licet, d quocunq adhi- beatur.
201 Pyoſcripti, qui iure oceiduntur, tueri ſe iure nõ poſſunt,& quare. cum nu. ſe—q.
203 Miles Centurioni, ſe caſtigare volenti, quoquo- modo reſiſtens notatur, vitem tenens, militiam mutat, conſultꝰ frangens, capite punatur, vt& manum inferens ſe caſti gati.
104 Nec ſeruus domino, nee filius patri, nec viro vxor, nec diſcipulus præceprort, alit ve ali ius caſtigandi habenti, ſe caſtiganti reſiſtere debes, mſi modum excedant,& quare. nu. fej.
207 Vicinas ædes intercidens, ne ignis ad ſe perueni- at,& ſunes alienæ nauis, vt ſuàã exp ediiat, præ- cidens eo nomme non tenetur,& quare. cum
nu. 209.
208 Alienas merces ſuarum ſeruandarum cauſa in mare proijciens magiſtro nauis tenetur.
209% Non tantùm vim præſentem, ſed imminentem eliam, propulſare licet.
210 Contra vim expediendæ ſuæ cuiq; ſalutis cauſa, ferrum aobis dà legibus porrigitur, non vt in- noxios iolemus.
2u1 Inter rerum& perſonæ periculum multuùm re- fert.
212 Quæ ita mala ſunt, vt mala ſint ſemper, nulla ex cauſa committere debemus.
213 Satius eſt Chriſtianum hominem alieno ſcelere perire, quam alij obremperantem homimi inno- xio vitam eripere.
214. Non, qui corpus occidere poſſint, metuèẽdi ſant nobis, ſed qui animam perdere.
215 Qui plagam vitans aphrehenſum bominem per- cuſſori pro elypeo obiecit, illo occiſo, cædis no- mme non tenetur, ſi qui obietlus eſt, omninò pe riturus erat. cum nu. 227.
216 Vtrum diſtuguamus, in cade à potentiore im- perata, qui occidi iuſſus eſt, periturus omninò fuerit, nec ne. eum nu. 218.
217 Item an in vicinas ædes diruente diſtinguamus, perituræ omnimdò fuermt, an non.
219 Inter caſus bominis damnati& ædium peritu- rum multùm mtereſt.& nu. 228.
221 Qui neceſſarios damnatos, dedecoris domeſtici vitandi cauſa, veneno in carcere necant, parri- cidij tenentur.
222 Qui damnatum, dum ad ſupplicium ducitur, in-
terficit, bomicidij eſt reus,
223 In eum, qui in publicam euſtodiam venit, quie-
quam facere nemini priuato licet.
224 Proſcriptus, cuꝛus alioquin mpunita cades eſt, ſi captus ſit, violari non poteft.
225 Si ferrum, venenum, aut aliud, quo mors conſei- ſci poteſt, in carcerem inferatur, præfettus car- ceris puniridebet.
227 Mors cuſtodiæ tam, quam manu ſibi ipſa conſciſ- cit, quam quæ caſu accidit, præfettum carceris onerat.
229 Qui hominem innoxium iuſſu potentioris, ne ipſe occidatur, iterficit, mitꝛus punitur, non om- nmò pœænæ eximi debet.
230 Diumo ꝛure atq canonico hominem inſontem ſuæ
ſalutis expediendæ graria occidere fas non eſt.
231 Iuſto Prmcipi, oecidere hommẽ iubenti, obtem- perandum eſt,& quando. cum nu. 23 5. G 239-
232 Prmceps, cuius iuſtum imperium eſt, omnia ex bono& æquo agere præſumitur.
233 Priceps ſummus, ex rerum veritate, non ex fide actorum, iudicare debet.
23 4 Alij ius reddi iubere debét, ſammus verdò Prin- ceps ita aut ita reddi.
236 Prmcipi hominem, cauſa non cognita, ſuſpendere iubenti obſequendum eit,& quare. cu nu ſeq.
238 Prmceps, ſummus eſt omnium Magiitratus,& lex quædam in terris viuens.
240 Semper veritati locus ſupereſſé debet.
2 441 Nemo vitæ retinenda gratia adulterium com- mittere debet.
24 2 Chuchalonis refellitur ſententia, mulieri ob fa- mem corporis ſui copiam facere permittentu.
243 Meceſgitas legem non habet.
24 4. Quod licitum non eft, neceſsitas facit licitum.
245 Bapriſmatis myfterium a ſolis facerdotibus eſt trattandum.
246 Cum ſacerdos deeſt, baptiſare infantem quilibet ſine ſexus differentia,& ſanguinis, religionis item poteſt.
247 Nemo ſeipſum baptiſare poteſt.
248 Mater, lacet ſemper certa ſit, filios tamen famis cauſa, vt pater, alienare non poteſt.
249 Patri filios, quos in poteſtate non habet, alienan- di facultas uon efl.
250 Auus nepotes ſua poteſtati ſuppoſitos, famis cau ſa diſtrahere non poteſt.
251 Patris appellatione auus,& filiorum nomine ne- botes continentur.
252 Pater filios ſacris initiatos alienare famis cauſa non poteit.
253 Nulla efl neceßitas, quæ fami exæquetur.
25 44 Conſtirutum m cauja famuis, ad nullam aliam ne- ceßsitatem est producendum.
255 Pater,'t ſea Eræſide aut ab hoſte redimat ven- dere filium non potett.
256 Maritus ob famem dotem alienare poteſt, ex alia neceſsitate non potet.
257 De famis atrocitate.
258 Caßilinates ab Hannibale obſeſsi lora. quæ in viꝝ culorum ſum non habebant,& detraclas ſcu- ris pelles, ob famam in cibum verterunt.
259 Spondiani milites, Hamilcaris obie gꝛone eò re- datti ſunt, vt captiuorum ſeruorumq; corpori- bus veclitauerint, nec ſuis tandem pepercerint.
260 Memorantur Komani quidam, ſumma oppreſei
fame, ne id din paterentur, in Iyberim ſe ob-
uolutis capitibus abieci ſſé.
(aliguritani ob eandem neceſsitatem caſas eum
liberis
26
„
26
1
16
17
2
29 29.
293

nt, quit. cædes
s eonſei neuhee us car⸗
conſciſ m carcer
rus neiyſ non om.
intenſus non eſt.
1, obtem. 55.339. omma ex
onex fide erò Pri. ſendere
i nu ſeq. atus,&
MCotn⸗
iob fa-
2,
71 1. 2us eſt
tlibet tonu Ifemis lienan⸗ mu tau omine ne⸗ amu cauſe
MT. aliam ne⸗
aimat ven⸗
oteſt,er alis
4. ne in viu etrallas ſu erunt-· mq cofpot- epercernt. umma yy/2 helinſe
„ m etſuutt ann couen
DECIStBO LIITVANICA 171 37
liberis vrores in alimoniam ſuam conuerte- runnn
262 Eriſichthon fame exagitatus ſuis ſe ipſe membris pauit.
263 Nula eft mors, Homer teſte, quàm fame enetlo-
unm acerbior.
26+& Famis neceſgitatem omni lege ſolutam eſſe, e quiequid quocunq iure illicitum eſt, ob famem Feri licitum, malè Chuchalõ exiſtꝛmauit, inc- ſansq; eius ſententia oſtenditur, eum nu. ſeqq.
266 Mater, ne filios cauſa famis diſtrabat interpreta- tione magis, quàm verbis conſtitutionis exelu- ditur. cum nu. 268.& 269.
267 Ierbum, ſi quis, maſculos e; fæminas continet.
269 Conſtitutio naturali rationi repugnans, vt ius naturale minus ledatur, ſtrictiſims debet in- telligi.
270(oarguitur Chuchalon inter mæchandi,& occi- dendi delicta, nihil intereſſe arbitratus.
271 lare diuino quædam ita probibentur, vt nun- quam permiſſa ſint, ſicuti mqœxr hari, quædam cõ- tra, vt oceidere& furari.
272 Hoſtis, capite damnatus, graſſator, latro, quori; inſidijs aut ferro appetiti ſumus, iure occidun- tur.
273 Prashyter, ſacrafaciens adgreſſuram paſſus, ad- greſſörem occidere iure poteft, nec eo magis ſa- crificium perficere prohibetur.
274. Magiſtratus etiam ſummus, ſi quid non iure, mo- req; Lyranni faciat, iure occiditur.
275 Lui m carcerẽ p miuriam coniects eſt,&cæſis eu- ſtodibus, effractoc carcere euadit, neq; cædis neq; carceris effracti reus eſt.
276 Effringere carcerem conatus, ob loci ſanctitatem capite punitur.
277 Larcer facinoroſos homines continendos, nonad innoxiorum iniuriam, repertus eſt.
278 Municipiorum legibus in proſcriptos vitæ ne- cisc; poteſtas eſt.
279 Furtum in rebus hoſtium& proſcriptorum non committitur. 3AIN
280 Vt ex aliqua cauſa mæchari liceat, nulla huma-
na authoritate introduci poteſt.
281 Mulier proſeripta oceidi poteſt, adulterari non
poteſt, cum nu. 282.
283 Regi ſteriles nuptias fortito, adiungendæ ſibi cõ- cubinæ,t liberorum tollendorum gratia, ius fa-
— cere Papa non poteſt.
28 4 V't quis corpus ſuum extra matrimonium alij miſceat,& naturæ& Dei lex vetat.
285 Aduerſus legem diuinam, Gentium aut Ciuium
ius ſtatuere nibil poteſt.
286 Quod dictum eſt, omnia tempore neceſsitatis eſſe communia, quomodo intelligendum. cum num.
Fe*¹.& nu. 29.& nu. ſeqq. 287 Summa neceßsitas quæ ſit. 88 288 Qui de taberna lanionis vim repulſurus, cultrum ayripuit, aut equum de rhe ſenm Vt ini- mici manus eſfugiat, fur non eſt,&& quomodo id intelligendum.
290 Quod quis tempore neceſgitatis ſuſtulit, id poft neceſsitatis tempus, aut quod tanti ſit, reſtitue- re domino debet.
292 Quod inopi ſupereſt, ſine quo viuere non poteſt, id tempore neceſitatis commune non fit. cum nu. 29 4. 305. 4
293 Fontem in fundo babentem, agris ſuis ſitientibꝰ, ad yicinos aquã deriuare cogi, inbumanum eſt.
295 Qui alere alium tenetur, eum tantum ei reliqui eſt, Vt pluribus ſufficere non poſsit, obligatio- ne liberatur.
296 Pauperibus in diuites, v't ſe alant, nulla prodita
esl actio, folo udicis officio præſtando.
297 Praſentis famis cauſa, non futuræ, rem alienam aueferre licet.
298 Præaſens neceſsitas quæ dicatur.
299 Exercitus(Cambyſiani i echiopes mouentis fa-
mes, quò militem adegerit.
300 In bello iuſto, cauſa neceſsitatis rem alienam au- ferre licet, m muſto non licet.
301 Quod inter duos ſocios commune eſt,& ambobus ad vitam tolerandam non fufficit, alter id to- tum ſibi vindicare non poteſt, e quid in nau- fragio, tabulam ne alium alj extorquere liceat. cum nu. 303.
302 Præſtat duos fame ſine iniuria extingui, quam mniuriam vnum ſuperſtitem eſſe.
304 Quod noſtrum eſt, ſine facto noſtro alterius fieri non poteſt.
306 Eſurienti non licet veſtem ſurripere, vt eius pretio cibum comparet, nec nudo eibum, vt ea vendito, veſtem emat.
307 Vtrum pecus ſurripientem tam nuditatis, quam
jamis neceſsitas excuſetꝰ
308 Pecoris appellatio tam gregem, quàm pecudem vnam ſigniſicat.
309 Et ſi ambiguum eſt apud Theodoram pecoris appellatio gregem, an vnam magis animanteua eo verbo ſignificari, item decem oues gregem conſtituunt.
310 Non m omni peeude ſurrepta nuditatis& famis cauſa excuſatur contra loannem Anagninum.
zuu In quarundam pecudum furto neq famis neq nu- ditatis excuſatio prætendi potest, præterquam in Scytæ perſona, cui nationi omne fermè qua- drupedum genus in cibo eft.
312 Et quomodo id intelligendum.
33 Becuniã ſurripiens an excuſari tam famis, qudm
nuditatis prætextu poſit. 314 Qui pecuniam habet, is omnia, quæ habere vult, habet. 315 Pecunia, tanquam omnia regens, regina appella- ta eſt Horatio. 316 Baldus pecuniam vitam hominis appellat. 31 Heſiodus in Ergis pecuniam miſerorum homini animam eſſe ſeribit. 318 NMetus annttendarum omnium fortunarum me- tus mortis exequatur- 319 Non minus futura, qudm præſentis famis, cauſa, 5 idq; intra modum, exeuſat, cum, niſi futuræ fa- mi conſulatur, pereundum homini ſit. 320 Quc ſint ius dicẽtis partes in furtis, famis aut nu- aitatis cauſa factis, zudicandis. eum nu. ſeqq. 321 Non minus criminis eſt habenti tollere, quam, eis abundamus, indigentibus non impartiri. 322 Eorum, quæ ſupra viclus noſtri neceſsitatem ha- gpemus, iniuſti poſſéſſöres ſumus. 323 Qui alienam mopiam, cum poſsint, non ſubleuant, magis peccant, qudm qui neceſsitate villi alie- na ſurripiunt.. 324 Reprebenditur latrunculatorum ſæuitia. 325 In rerum ſacrarum emptione conatus etiam pu- nmitur. 1 3²7 Cogniti item& eælati,& hoc in quibus perſonis proeedat,& quando variantibus Bartolo& Baldo,& eorum aſſe clis. eum ꝙ. nu. ſeq.& nu- 33 6. G ſeq. 332 Pricipes

35 PHETRI ROYZzII MAVREI
332 Pyincipes liberi Caſari exæquantur,& ideireo in Cæſare ditta in illis habent locum,& nu. 335.
333 Reges Hiſpaniarum(aſari ſuos faſces non ſub- mittunt.
33 4. Nee Poloniæ reges C(æſarem agnoſeunt.
338 V patri& patriæ naſei dicimur, ita& amitti.
339 Parentibusve magis, an patriæ parendum, cum multis nu. ſeqq.
3 40 Argumentum ab ordine verborum valet.
341 Magnitudo ſupplicij magnitudinem delili ar-
uit.
34² E⸗ pæna diuini numinis violatores plettaban- tur, eam in parricidas olim conſtituit antigtas.
343 Cullei pϾna ex(icerone.
344 Cullei pœnaex Iuriſconſultig.
345 Parricida oſtento ae monſtro ſimilis.
346 Exules, quorum deterior conditio eſt, hoſtium habentur numero.
347 Peæna in hoſtes patriæ iudicatos olim vſurpata,
348 Pœna verberum aut virgarum vſg ab necem, non eſt in vſu.
349 Qux pæna hoſtium es traurfugarum.
50 Obatrocitatem delicli in cadauera ſenſu carentia Vvmdicatur.& nu. 352.
351 Regulariter pϾna morte extinguitur.
353 In violaroribus parentum puniendis leges tranſ- gredi licet, quod non uſi ex magna cauſa per- mittitur.
354 In clerici parricidã quomodo animaduertatur.
355 Patrocinari parentibus contrà patriam licet.
356 Natura perſona filij, ee patris perſona eadem eſti- matur,& quæ inde fluunt. num. ſeqq. vſq ad num. 374.
357 Vox, voluntas& terror filij, vox patris volun- tas& terror eſt.
358 Parentes in perſona filiorum, quam in ſe, magis terrentur.
359 Luæſtores rerum capitalium prius de filio, quam de patre quæſtionem habere ſolent.
360(autio(aroli ſecundi ad veritatem eruendam,
361 Exemplum memorabile ruſtici Lituani-—
62 Filius ieinnans patrem ieiunio ſoluit. 363 Factum filij patris factum videtur.& nu. ſeq. 365 Patris& fili nuptiæ pro vnus habentur. 3 66 12, patris es fili pro vno teſtamenta eſt. 367 Pater non videtur liber a cuſtodia dimiſſus, ſi fi- lium obſidem reliquit. 368 Habitatio patris prodeſt filio.& contrà. 369 Opes patris opes filij putantur. cum nu. ſegq. vſq ad nu. 78. 373 Filij boſt mortem patris non hæreditatem aceipe- re videntur, ſed liberam bonorum adminiſtra- tionem. 374 Poſſéſgio feudi mortuo patre in filium continua- titr.. 375 Pater in filij potentioris perſonam actiones ſuas transferens ius crediti non admittit. 376 Alienare prohibitus, in filium alienare poteſt. 377 Quod pater poſgidet& habet, filius poſsidere& habere intelligitur. 378 Filius de domo paterna in ius vocari non poteſt. 373 Parentum cauſa, qudàm patriæ, antiquior eſt. 380 Patriæ, quam parentibus, magis eſſe parendum, inter omnes conuenit. 381 Quando ex æquo patriæ es parentibus, quando item his magis, quam illi, ſeruiendum efl.& fontra.
38. Satius efl, patris& patriæ deſertores uos eſee, qudàm miuriæ pntronos. 383 Publica præferri priuotis aquum eff. 384 Argumentum ab ordine verborum uon ſemper valet. 385 Parentes, qui ad patriam delendam venerunt, nõ ſunt lugendi. 3 386 Liberi parentes patriæ arma inferentes iuſtè in- terficiunt,& præmium conſequuntur. 387 Non ſolum nobis nati ſumus, ſed ortus noſtri par- tem ſibi patria vendicat, partem parentes par- tem amici.. 388 Non ſemper grauitatem delicti arguit grauitas pæn.., 389 Ex cauſa pæna maior, quàm delicti qualitas po- ſtulat, irrogatur. 1.. 390 Durius punitur, qui vxorem occidit, quam qui matrem,& qudre. 39 Nimium multis graſſantibus, exemplo opus eft. 392 Delicta, quæ frequentius admittuntur, durius puniri debent.. 393 In Polonia& Lituania furta leuiora cur laqueo vindicentur,& nu. 395. 394 Occaſßio delinquendi maior auget pænam. 396 Vnius pœna eit mulcorum metus. 397 Natura criminis, non pœæna, ſpettatur. 388 Mentiri, qudm fornicari, maius eſt erimen.& quare... 399 Magnitudo delicti ex Dei offenſa maiare aut mi- nore iudicatur. 4 400 Inceſti erimen, licet adulterio grauius ſit, leuinus tamen plectitur. 401 Dolo carens ordinaria pœna nou punitur- 4°à Qui hominem abſg dolo occidit, capite non ple- ctitur. 403 Qui dolo malo caret, quandoq ob exemplum pu- nitur.& nu. ſeq. 4⁰5 Oae pæna antiquata, quæ eius loco conſtitutæ t. 4°6 Conſuetudo authoritate legi par eſt. 4⁰7 Magiſtratus in iure dicundo non minus conſue- tudines, qudm leges ſeruare debent. 408 Nemo impe tare fibi, aut ſe prohibere poteft. 409% Eundem ſibi imperare aut parere, deridiculum eſt,& naturæ repugnans. 4 0 Filiusfamilias prætor patrem ſusſpectam hæredi- tatem adire cogit. 4 Filiusfamiliâs præturam iniens vinculo patria hpoteſtatis ſoluitur. 4 ½ Filius familids, quod ad ius publicum ſpettat, non ſe quitur ius patriæ poteflatis. 4¹3 Pater&y filius quo iure eadem perſona intelli- gantur. 4 4 Non ſemper, quod antiquius eſt, dignius eft. 4 16 Dei religio charitate parentũ in liberos antigor. 4⁶ Patrem patric, aut contra, praæferens, cùm non debet, qua hun⸗ plectatur. 4 Eratificari licet, etiam eum omnia paria nã ſunt. 4¹8 Luod alieno iure nobis competit, Quam quod pro- pria, infirmius eſt. 419 Filius patrem exulem, lege municipali exulum ceædem permittente, iurèéne occidat. 420 Cuius famæ, multo magis Vitæ, parcendum eſt, 4**ꝗ Bartolus refellitur.&& nu. ſeg. 423 Laberto es hilio Vemper honeſta& ſancta perſona patris& patroni videri debet,& nu. ſeg. 4 ²5 Parentes iure diuino honorandi ſunt. 426 ui patrem verberat, filius eſſe deſinit eredi. 427 Keceptants
4.

r. ſtri ber-
ntenpar. grauitas llitas bo- luam qui
pug eſt. f, durus
ir laqueo
7.
Imen.& zut mi-
leuius
ple- nu-
itut
nſue-
f.
eulum
peredi- dopetris m hellat,
na nteli⸗
ius el. 1 erosantigor. 118, dm no
arian ſunt. in ſuol br 0⸗ peli exulun
t. rcendumei
uauheſu nu ſelj nt. 9 e ut credl huuu
DEGISIO LITVANICA 7177 39
4²7 Receptantis latrones graui ſimũ flagitium eſt, niſi cognatum quis aut ad finem receptet.
42²8 Ldem in eo reſhonſum, qui cognatum conſilia ad- uerſus Rempub. agitantem non prodidit.
4 ²9 Militi ſuorum gratia extra caſtra vagato parei- kur.
430 Romani caſtrorum diſciplinam omnium nece ſi- tudinum charitate antiquiorem duxerunt.
431 Filius patrem exulem alere tenetur.
432 Denegare alimenta, necare eſt.
433 Fratrem exulem occidere non licet.
434 Pater nuptias contrahens, Vt filium metu libe- ret, inuitus contrabere cenſetur.
435 Declaratur l. miniméè. ff. de religioſis.& nu. 438. & 4 4. G 44 2.& nu. 445.
436 Fugientem cadere ius non eſt,& hoc quomodo int elligatur. cum duob. nu. ſeqg.
439 Impune occiditur adgreſſor, qalegum interpreta tione aſe interfectus intelligitur.& nu. ſeq.
441 Qui ob admiſſum ſuum plectitur, non executoris, ſed legis manu plecti videtur.
442 Filso patrem aut patri filium patriæ arma infe- rentem occidenti parcitur& præmium datur.
443 Filio delinquenti à patre iudici oblato ignoſci- tur.& contra,& quare. nu. ſeq.
445 Luicquid aduerſus diuinum ius fit, bhumanæ eti- am legis permiſſu, delictum et,& multis nu. ſeqq. vſq ad nu. 467.
443 Ned pater filiam in adulterio deprebhenſam neq maritus vxorem, aut vilem adulterum occide- re iure poteſt.
449 Furem occidere rerum ſeruandarum cauſa, aut debitorem fugientem non licet. cum nu. ſeq.
451 Exulem occidens peccat.
452 Kefellitur communis opinio.
453 Omnis cades, quæ legis municipalis permiſſu à priuato fit, damnatur.
454 Licet exulis cædes toleretur, laude tamen caret, imò ignominiam irrogat, eum duob. nu. ſeqq.
457 Baldi diſtinctio refertur,& confutatur.& nu. ſeq. G 478.
459 Iudæi libello repudij ſine delicto vti nô potuerit.
460 Qui ſine Iudicis authoritate ſe vindicat, peccat. & an interſit, ex odio id faciat, nec ne. nu. ſeq.
462 Nö quicquid permittitur, approbatur, nee quie- quid improbatur, punitur, cum 3. uu. ſeqq́.
466 Multa fieri non debent, quæ tamen facta tenent.
467 Cades quocunq iure permiſſa, niſi diuino ꝛure ſit comprobata, peccato non vacat.
468 De iure diuino dictum, in naturali e pontificio eſt accipiendum,& quare.
469 Patris exulis cædes duplex continet flagitium.
470 Iure diuino quis, dii ſuã ſalutẽ tuetur, hominẽ iu- re oceidit, contra Accurſium, vſq; ad nu. 477.
471 Cædes, quæ ad defenſionem fit, iure pontijicio nul- lam notam irrogat.
472 Quod fit ex charitate, iuri diuino congruit.
473 QLui vim illatam non propulſat,& ita occiditur, ac ſi ſuis manibus eſſet oceiſus, haberi debet.
474 Sacrificans, ſiadgreſſorem ſuum occidat, repetere ſacrum poteſt.
475 Adgreſſörem occidentis factum inſtius eſt, quàm Magiſtratus hominem ex lege vita priuantis, G quare.
476 Quibus caſibus lege pontijicia quis notetur-
477 Concluditur contra Accurſium& Baldum., cum nu. ſeq.
479 Qui legis permiſſu exulem oecidit, non excuſa- tur, quaſi legis minister.
480 Hoſtes Vlpiano& Pomponio qui.
4 81 Bartoli& Baldi argumentum confutatur.
482 Item Baldi.& nu. ſeq.
484 Hoſtem interficere, qui miles non eſt, non poteſt, nec cum eo pugnare.
485 Sacramentum militare, iuriſconſultorum tem- pore vſurhatum, hodie uon eſt in vſu.
486 Exulem occidere, humana lege licet, diuina non licet.
487 Filius, qui in necem parẽtis venenum eparauit, licet nee dedit, nec dare potuit, lege P ompeia coërcetur.
488 Qui Iudicem pecunia corrumpere tentauit, lieet
nec corruperit, corrupti Iudicis tenetur, ſiue in bona, ſiue in mala cauſa id fiat.
489 Seruo ſuadens, Vt domino furtum faciat, licet non perſuaſit, corrupti ſerui tenetur.
490 Quod in filij familias perſonæ comprobatum eſt, & quare. cum nu. ſeq.
492 Aduerſus nouum ius obtinentem, licet nã uſum, idem ius vſurpare aduerſarius poteft.
493 Ius nouum obtinens, renunciando efficere nõ po- teſt, vt aduerſarius eo aduerſus ſe non vtatur.
494 Pax minis reſcinditur.
495 Nudaæ minæ impunitæ ſunt.
496 Quui manus aduerſus aliquem quaſi pereuſſurus, leuauit, licet nõ percuſſerit, iniurtari tenetur.
497 Si armatus manꝰ aduerſus aliquem leuans occi- datur, capitale non eſt᷑.
498 Gloriatio Hippol. Marſilij, ob cõſtitutionè alijs ignoratam, à ſe repertam, coarguitur. cũ nu. ſeq.
499 Pœnam bi eſſe, ſancitum eſl, Vbi& noxa ſit.
50 Percuſſöôrem pereutiendi conſilium non facit, ve nec calumniandi, calumniatorem, nee præuari- candi, præuaricatorẽ, nec fugiendi fugitiuum, nec cæteras ſimiles aphellationes ſine facto in- telligi. cum nu. 3 53·& nu. 35 4.& nu. 358. cum nu. 512.& ſeq.
goi Calumniatoris, præuaricatoris, ac fugitiui nomi- na, cæteraq;, quæ crimẽ demonſtrant, vno actu quæruntur.
502 Exeipiuntur Abigei, Plagiarij ey Errones, quid item ij ſint. eum nu. ſeq.
505 Itẽ aleator eſt, qui ſæpius alea luſit, nò qui ſemel-
506 Quædã delitta, nõ tam facto, quam numero téẽpo- ris definiuntur, vt emanſoris& deſertoris,& quid ij ſint.
5o07 Vt in ſeruis fugitiuis, qudm Erro:ita in militibs, deſertor, qudm emanſor, durio punitur. cum nu- ſeq.
508 En e fugitiuus quid Labeoni, quid item ²l- Hiano alijsq́ cum nu. ſeq.
zu Transfuga quid, quæq; in eum pœna legib. con- ſtituta ſit.
51½ Nominüu, quæ delicta demonſtrant, licet omnia cum facto intelligantur varia definitio eſt.
5i3 Percuſſör quis anté, qudm percutiat,& dos ante cõtractas nuptias,& poſthumꝰ, viuo patre na- tus, per prolepſim dici poſſunt,& ſimilia. cum nus. ſeq.
916 Percuſſris aphellatione per anticipationem eſſe yſos honos authores.
su Percuſſr quibuſdã is eſt, nõ qui quandog pereuſ- ſit, ſed qui percutere cõſueuit. Cleritꝰ pereute- re adſuetus exautorari, ordinec; moueri debet-
518 Percuſſör quibuſdã nõ eſt, ꝗ percutere cõſueuit, niſi hoc amplius leui cauſa irritatus id faciat.
5 ½ Noua interpretatio Gordianæ cõſtitutionis. cum nn. ſeq E 720 Siho-
V 3
—
———————yy—yshshshsh—0ñͤſſͤſ
1—

4° PETRTIROYZII MAVRIEI
z20 Si hominls famæ, multò magis vitæ, parcendum
2— efl.
gau In expẽdendis minis multu intereſt, à cuius per- ſona procedant.
22 Adgreſſör, adſuetus percutere, cum telo ad quẽ veniens, inter vim cum moderamme inculpata tutelæ repellendam iure occiditur.
523 QLui modum excedens in ſe defendendo hominem occidit, mitius punitur.—.
524. Author quid conſultus Nicolao Radiuilo duci, reſponderit, in illa Pecie, cum quidam adgreſ- ſorem fugientem interemiſſent.
525 Diſficilli mum eſt, iuſtum dolorem temperare.
526 Hippolytus Marſilius diligens, ſed parum acu- tus author.
527 In ſollicitantibus alienas nuptias atq interpellã- tibus conatus extra ordinem punitur.
528 Interpellantis mulierem aut puellam, aliudve impudicitiæ cauſa facientis, hœna tam perfecto, quam imperfetlo flagitio.
529 Conatus peeuniam, ut negotium cui faciat, acci- pientis non eſt impunit us.
530 QLui operas ſuas, vt cum beſtijs depugnet, locauit ſiue depugnauerit, ſiue non, notatur.
531 Item in Schenobaticam facientibus dicendum.
532 Sehenobates, vt cum beſtijs depugnas, loco mer- cedis aliquid abſq; pactione accipiens, ſimiliter notatur.
533 Lui nullas patlus vſuras, ex poſtſacto vltroò quid oblatum a debitore recepit, Baldo authore, fœ- noris crimen contrahit.
534 Aecipiens item ex poſt facto pro re ſacra pecuniã yltrò oblatam, Paul. Caſtr. authore, erimen ſi- moniæ contrahit. 535 Royzio vtrunq refellit.
536 Royzi in ſimili ſpecie Ludouico Decio conſulen- ti reſponſum.
537 Simoniæ crimen bumano, fænoris Verò diuino ꝛure deſcendit.
538 Luæ pro re ſacra vltrò offeruntur, Gregorij con-
ſtitutione, accipi fine delicto poſſunt.
539 Operarum locatio cum beſtijs depugnatori, mer- cedis item receptio quare infamet.
540 Qui operas ſuas locat in ferarum venationẽ be-
luæue, que regioni nocet, expu gnationẽ, aliudue bublicè priuatim ve vtile, non notatur.
541 Delictum in vno territorio inchoatum, in alio perfectum, in vtroq; ne‚ an in altero tantum lo- co puniatur. cum nu. ſeqᷓ.
542 Homine in vna regione vincio, in alia deſpoliato,
Baldo authore, delictum primo loco pfectũ eft.
543 Mbil multum à ſpecie ſeruientium differunt, quibus non datur facultas recedendi.
544 Puella vno loco rapta, alio conſtuprata, Baldo authore, cognitio ad vtriuſq; territorij indicem pertinet,& quomodo. cum nu. 391.
545 Item in cæde, telo exalio territorio in alind miſſo, facta, delictum enim a'trobiq vindicatur.
546 Diſcutiutur ſuperiora,& Baldi opinio refellitur
547 Qua latent& ignorãtur, eoru poſſeſio nulla eſt.
548 Luæſtio, de puella uno loco capta, alio loco ſtupri paſſa, diſcutitur contra Baldum. cum nu. ſeqq.
549 Luu frumentu, aut aliud vſus ſui gratia euexit, quod alieni non licuit, ſi mutato conſilio ven- didit, pænam non patitur.
Ad cuiuſq; magiſtrat» coëreitionẽ id tantum per- tinet, quod intra eius territorii ppetratum eſt.
550 Qui extra cæmeterii eſt, eum ꝗ intra eſt, ueſte ap- prebenſa per vim trabens, aduerſus locum ſa- crum facers widetur.
**
„s1 Item qui ex loco ſaero, iacto telo, hominem in pro⸗ fano loco ſauciauit, ſacri loci immunitatem uon habet.
Fhi homo pereuſſus eſt, delittum perpetrari, ia- cto vndecunq telo dubium non eſt. 52 Eur nocturnus ſcriniumſurripiens, pecuniæ lu- rii faciendæ cauſa, repertis 1bi pro pecunia lite- ris in necem principis ſeriptis, furtine tenea- tur. cum nu. ſeq.
553 De Gnei Flaui fafto, qui librum attionum Ap- pio(laudio ſurreptum populo Romano tradi- dit.
554 In furtis non animus furis, ſed rei qualitas ſpe- ctatur cum nu. ſeq.& nu. A*5.
555 Furtum non fit, niſt ſit eui fiat.
6 Ancharani& Felini opinio carpitur. cũ nu. ſeq. Nemo de ſuaperfidia aut improbitate actionem conſequi debet.*
557 Qui in leges commiſit, legum muocans auxilin non auditur.
558 Illicitè quaæſita in noſtris honis non ſunt.
559 Fur, re furtina furto amiſſa, in poſteriorem furẽ actionem non habet,& quare. cum nu. ſeqq.
560 Furtum niſi cum rei magnæ eſt, non eſt graue delictum, ideoc; conatum in eo puniri non de- bere.
g61 In proxima ſpeeie, an furtum ſcrinij factum fit, tractatur. cum nu. ſeq.
562 Qui ſaccum pecuniam habentem ſuſtulit,& ſaeci fur eſt.
563 Sola rei alienæ contrectatio, ſine interuertendæ eius propoſito furem non facit.
564. V bi principale nullum eſt, ibi acceſſorium eſſé, per rerum naturam itelligi non poteſt.
56 Cum rei prineipalis furtũ nõ fit, ut in Gnei Flauii facto aceidit, nec eius, quod accederet, furtum
fieri.
ss Infames ab honoribus arceri debent.
5⁶7 In ſupra ſcripta ſpecie ſerinij furrepti, præmium ſi quod mita aduerſus Rempub. conſilia proden- tibus propoſitum eſt, non debetur.
568 Præmium exulem capienti ex publico debitii, la- trunculator furto obnoxium cõprebendens, ne-
ſciens eum exulare, accipere non debet.
569 Propoſitum euiuſq; ac conſilium præmium me- retur, non fortuna& inopinatus euentus.
570 In grauibus atrocibusq́; delictis conats punit ur,
in iĩ, quæ huiuſmodi nõ ſunt, impunitus eſt. ci num. 573. S7i In magiſtratum, aut qualibet poteſtate præditi, vim nuptijs adferre molitum ſacris conſtituti- onibus grauiſsimè animaduerſum eſt. 572 Vius matrimonio vitium adfert,& muitæ nuptia nullæ ſunt. 573 Diſtictio mter atrox e nec atrox delict in ppe- tratis quog flagitijs ualuit, ut ei, cuius ꝗs pote- Rati ſubie(iꝰ eſt, un atrociorib ſine metu pænæ nõ pareatur, in leuioribus pareatur. cũ nu. ſeq. 575 Luatuor ſunt genera delictorum, quædam leuia,
fjfueædam grauia, alia grauiora, alia grauiſcims.
& ſingulorum definitiones. cum nu. ſeg.
577 27 zeu pœnæ, magnitudo delitti deprehendi
0let.
578 Crimen obreptionis publieum eſt,& cui compa- retur, quæq́; cius ꝓœna ſit.
579 In falſi teſtimonij dittione conatus ſine effettu Hunitur.
580 Obreptionis crimẽ multoru continet offenſionẽ.
581 Ilud
—„„—

xyo⸗ tem noy
rari,ia.
niæ lu- nia lite. etenea-
im Ap. io tradi.
itas he⸗
nu-ſej.
ckionem
auxilis
em furẽ
ſegg. graue nonde-
dun ſo, ſeci
eendæ
eſe,
lauj rtus
inm den⸗
ſla- 15,1e⸗
mme- 14. unit ur, aa eſt ci
nxelii nſtituti-
te nuptis
ifin in yhe⸗ ius syote- metu ſxne cu nu ſeg. elun leuis, Guuiſßima u. ſeg.— depreheni
p eui conyt- a ſireſell Aol 0 e unl⸗
DECTIESIO LITVANICA III. 49
581 Lud eſt maius delictum, quo admiſſo maior Dei offenſio contrahitur.
582 Seuerius plectitur, quod ſæpe: remiſgius, quod ra- roò peccatur.
583 Pulgus Lituanorum pronum eſt ad obreptionis & falſi conſilia.
584 Conatus Variè punitur.
585 Inconatuintereſt, verbo quis ad delictum ad- greſſus proponatur, an fato fafto: item remoti- ore, an propinquiore. cum nu. ſeq.
586 Puellæ muitæ oſculum ferens ſtuprine pæna te- neatur.
587 QLuid item eam humi proſtrans, vim eius pudi- citiæ illaturus.
588 Cum certa pœna in quid conatos legibus conſli- tura eſt, eam ſequi Iudex debet, cum nulla eſt, arbitrari quam irroget, debet.
589 Iudex i arbitrando, licet ad vtramuis partem melinare poſoit, ad mitiorem tamen pœænam pro- cliutor eſſè debet.
590 Iudex, qui in arbitrarijs modum prætergreſſus,
reum grauiter lædit, impune ferre non ſolet. 591 Ius dicenti licet ex cauſa pænam legibus praſcri-
RACTABATVR, AN perindetpuniri debeat, qui id egit, vt falſum inſtrumentum ab ignaro fraudis Tabellione
̃ ſcriberetur, ac ſi ſcriptum fuiſ- ſet? quæe pœna hunc conatum ſequi de-
2 beat?& tinitio, ne diuerſas delinquendi ſpe-
cies confundamus, admonendi ſumus, hoc admiſſum ad obreptionis, non ad falſi cau- ſam pertinere. Nam, niſi falſum inſtrumen- tum ſcribat Tabellio, falſi inſtrumenti ſœri- bendi author ei eſſe, qui id ſuaſit, intelligi nonpoteſt Arg. l. ſi is qui. õ. ſi tu Titium. ff. de furt. Falſum fautem inſtrumentum eum non ſcribere, qui dolo vacat, palam eſt l. nec
4 exemplum.& ibi Docto. C. de falſo. Ertita
Bartolum, cùm ex facto incidiſſet, reſpon- diſſe l. ſi quis obrepſerit. num. 2. ff. de falſ.& Conſ. 699. Tudertinus. Ang. de malef. ſuper verb.falſario.õ. quærit. Bartol. Alexan. con. 73.libroi. Ioan. de Ana. c. licet. verſ. in gloſ. ibi. col.i.in fi.de crimi. falſo. reperi in eo, qui falſam ſchedam Tabellioni perſcriptam de- dit, quam ille per imprudentiam in acta re- tulit. Scripſit enim, quia falſum à Tabellio- ne nullum erat commiſſum, vt qui dolo nõ eſſet verſatus, nec eum qui ſchedam porre- xiſſet, falſum vti committeretur, conatum poſſe videri. d..ſi tu Titium. Extat t quoqʒ Petri Ancharani c. quanto. de his quæ fi. à præla. ſine conſen. capi. Ioan de Ana. d. c. li- cet. col. 2. cir. med. verſ. in eadem gloſſa. c. quanto. nõ abſimilis ſententia in illa ſpecie, cùm quidam eius, quo cum ſocietatem co- ierat, fraudandi cauſa, ignotum hominem
ptam in condemnando non ſequi, quandog gra- uiore, ſæpe mitiore inflicta.
592 Cum furtum rei etiam modicæ lege Municipa- li ſuſpendio punitur, poteſt Magiſtratus mitio- re pœna electa, capiti furis parcere.
593 Quu principis figillum adulterauit, eius facies
ſtigmate aliquo, aut eharactere notari debet.
594 Legum pænæx interpretatione molliendæ ſunt, non exaſperandæ.
595 Hommis facies, quæ eſt ad cœleſtis pulchritudi- nis imaginem figurata, notis deformari non de- bet.
596 Nullum tam graue flagitium perpetrari poteſt, ob quod naſo auriculis ve amputatis, aut eſfoſsis oculis, alibve quoquomodo facies hominis fœæ⸗ dari debeat.
597 Aduerſus quod negat Angelus lege Municipa- li ſtatui quicquam poſſe.
598(um in eodem articulo aliud conſtitutionibus
Pontificum, aliud Imperatorum cautum eſt, proprtum in ſuo quodq́; foro ius ſeruari debet.
599 Publicè intereft, malis hominibus purgari Pro- uinciam.
men mentitus, ſocietati renunciauit. Ait
enim: vt inſtrumentum renunciationis ob bonam fidem Tabellionis falſum dici non d. l. nec exemplum. poteſt, ita nec falſum ſcribi, curatum ab eo intelligi, qui ignotum hominem produxiſſet. Quod loannes Ana⸗
gninus libro 5. Epiſtolarum Decretalium d.
c. licet. col.. verſ. in eadem glo. de crim. falſ.
6 probat. Tantundem t in propolito erit
reſpondendum, vt intendi falſi crimen er non poſsit, qui id egit, vt inſtrumentum contra fidem veritatis, à credulo atq; impru- dente Tabellione ſcriberetur. Quia, ii ea de re facta fuiſſet ſcriptura, ob bonam fidem Tabellionis, falſa dici non potuiſſet. Frau- dandi itaq; propoſitum ad falſi cauſam non
7 pertinebit: At t verò, quia circumuenire
eo commento voluit, obrepere Tabelliont conatus, diſpiciendum eſt, vtrum, quia cõ- ſilium effectu caruit, nemi niq́; nocitum eſt, venia dignus ſit, an pœnam magis accipe- re debeat, quia fallere eſt adgreſſusa& ex- empla proponere licet quàm plurima, qui- bus ne puniatur, defendi poſsit, vt qui con- ſilium nocendi cœpit nec nocuit,& ratio facit, vt idem in vtroq; caſu reſpondeamus,
8 Nam † quotiens medium quiddam inter
duo extrema eſt, id eo iure cenſendum eſſe Baldus de pace conſtantię. c. in cauſis. 6. va⸗ ſalli. 2. eſtauthor, quo extremum, ad quod magis accederet, cenſetur. Cùm conatus autem huiuſmodi ſit, qui obrepere Tabel- lioni eſt adgreſſus, aut quoquomodo noce- re voluit, pœnam pati non debet, quam, ob conſilium tale quid faciendi, non ſuſtinuiſ-
ad acta produxiſſet, qui abſentis ſocij no⸗-» ſet. Nam quo ait lexl. ſi quis obrepſe-
E iij rit. ff.
——]——
—
————ö
—--——

e,
2
4⁴
Luna
0 proponatur. d. õ. fi. Quaproptert ſi cùm no- næ eximit. l.meritò. ffl. pro ſoc. Ang. tracta.
4²³ dETRTIROYZII MAVREI
rit. ſf. de falſo. 8SI QVIS OBREP- ſpondere, inconſtans eſt, immõ idem dice- 8 ERIT, cum effectu, non verbo tenus 2u re magis conuenit. Quia t qui iuriſdi-
aceipiendum eſt, ſicuti edictum Prætoris, ctioni præſunt, vt ait Arrianus, propen- 1.1, 9. fi. ff. quod quiſq; iur. quod Magiſtratũ, ſiores eſſe ad abſoluendum, quam ad con- qui quid noui iuris in alium ſtatuerit, eo- demnandum l. Arrianus. ff. de actione&
dem iure vti iubet, ita demum locum habet, ahli. debent. Quippe-t quibus ea ſemper apiendaeit coniectura uæehominem Ho
ſi Magiſtratus decretum effectum habuiſſe
ui quid vellet ſtatuere, qui iuriſdictioni prę 23 maleè.§. falſario. in fi prins. NDam t vt ma- eſt, prohibitus eſt, aut alioquin eius ſenten- ximè Reipublicæ interſit, Pœnis delicts tia non tenuit, effectumve habuit, edicti cðerceriĩ,& de ſontibus ſupplicium ſumi, n pœnam non accipiet. d. õ. fi. Quia t verbum 24 1-ſta vulneratus. ff. adl. Aquil. ſatius f ta-
STATVERI Tperfectam rem men eſſe, vt ait lex, l. abſentem. ff. de pœn.
atq; conſumatam, non cœptam ſignificat. atq; conſultius, impunitum relinqui faci- d.4 ſ Simüliter ergò in propoſito dicemus, nus nocentis, quam innocentem damna- 2¹ quia t verbum OBREPSERNRIT, 25 re. Ratio f deniq;, quæpro reis facit, Po- eandem habet ſignificationem, nec adrem tiſsima ſemper habita Ar. d. l. meritõ. Ang. 3 cœptam referri poteſt, eum ⁊ qui obrepe- d..falſario. Felin. c. cum dilecti. d. accuſ.& re adgreſſus eſt,& fraude intellecta non c. cum tu. num. i6. de teſtibus.eſt. Delinque- obrepſit, prauo eius conſilio impedito, pœ⸗« re itaq; adgreſsis parcendum eſſe, conſe- ¹4 na obreptionis non teneri. Deniq; 1. co- quens eſt, idq́; generaliter eſt acceptum. natum irritum,& quo nulli nocitum eſt, ad 26 Vnde t fit, vt ſi aliquo fortè caſu, aut tem- pœram vocari non oportet. Quia genera- pore lex Municipalis Curiam à proceribus liter lex efficientem non facientem punit. introiri vetet, non ſatis ſit probare, eos,
15 d.§. fi. Sicut f ex contrario aliquid cona- cùm intrarent, viſos, niſi intraſſe dicantur. to, pro quo præmium propoſitum eſt, niſi Bald. l. arboribus.§. luli. ff. de vſufru. Hipp. id conſumaſſet, nihil deberi placuit. Quod 27 1. is qui cum telo. nu. 33. C. de falſ. Nec t pœ- in ea ſpecie veteres reſpondiſſe, laſon libro na euecti frumenti alteriuſve rei prohibitæ
16 2. Digeſt. d.§. fl. refert, fcùm lex Munici palis teneri eos, qui intra fines reperti ſunt, cùm præmium pollicetur exulem capienti. Nam nondum, quod vetitum erat, euexiſſent. niſi comprehenſum quis ad illum, cuius de Bald. l. ſi fugitiui. col. z. C. de ſer. fugit.& in exulum pœna notio eſt, hominem perdu- l. cùm proponas.& ibi. Saly. C. de naut. fœ- cat, præmium non deberi. Quod conſe- no. Ioan. de Ana. c. ſignificauit. de Iudæis-
7 quens t eſt Gordiani Auguſti Epiſtolæl. Hippol. d.l.is qui cum telo. nu.;4.& nu.z8. ſi Berſatoram. C. de fideiuſſu. ad Auxium, 258 In 1 illa quoq; ſpecie, indulgendum eſt rem
qui in perſona Lyſaniæ Decurionis Barſa- prohibitam affectanti, cùm quis cum ea, quã toram latronem inuenturum ſe ſpondentis vXxorem iure naturali habere non potuit, ſcripſit, exhiberiab eo hominem oportere, ſponſalia conſtituit. Nam in hunc inceſtus aut tranſmitti ad eũ, cuius de illo notio eſſet. pœna Gloſ.in Clemen.. verb. contrahere, 18 Tantundem † probatum eſt in accuſatore, de conſang.& affini. Philip. Dec. cõſ. 256. in cui lex aliquo caſu præmiũ dat, nam& hũc cauſa inquiſitionis. Hipp. d. l. is qui cũ telo. præmio cariturum, niſi rerum peregerit. 29 nu. 39. non eſt. Sictquoqʒ vidua, quæ nouas Gloſſa. in verb. oſtenſum. c.. de his quæ fi. a ſequuta nuptias, tutela liberorũ expellitur, maio.par. cap.& probat. c. poſt electionem ſi ſponſalia contrahat, nihilomagis tutelam & c. cùm ſuper. de conceſ. præben.& not. amittit, nec conatus is quicquam de eius au- gloſ.c. non eſt in verb.allegat. de conſuetu. thoritate minuit, Spec. in tit. de tuto.. nunc
li. põ.& glo. inl. ſi cuius appellatio. ff.de ap- dicendũ. verſ. ꝗd. ſi tutela. Ludo. Rom. ſing. pell., recip.&gl. fi. in l. z. ff. quod met. cauſ. 222. Tu habes Hipp. d. l. is qui cũ telo. nu. 41. Alex. cõſenſ.72. diuini numinis. z. col. vol. 5. 30 Similiterfquibus caſibus, qui appellat, cen-
Ad præmiumi taq; conſequendũ, accuſatio ſura eccleſiaſtica coẽrcetur id, conatos nulla
) nem inſtituiſſe, non ſatis fore. Igitur teim peœna ſequitur. Card. c. præterea. adſi. de ap- legibus obbenefacta præmium-ohmalefa- pel. Archid. 9. ſi ergò. 22. q. 4. Bart. I. filius fa. apœnæ proponantur, quibus duabus re-§. d. vi. de legibus.. Hippo. l. is qui. num. 28.
bus Reipublicæ Ns Eirrch wrnaneeco⸗ 30 Idem ft in prohibita aliquo caſu executionis
20 deratio continetur. c. fi. diſt. 3. Si t ad con- petitione placuit. Nãniſi ad finẽ ea res per- ſequenda præmia conſumatio facti exigi⸗ ducatur:impune Bar. poſt Dyn.l.äplius. n5
tur, idem in promerenda pœna non re- pet. ff. rẽ. rat. hab, Idẽ Bar. l. ſilibertus.& l. eũ ff. de
7 8

ſdice- lriſdi- dpen⸗ lcon⸗ dne& emper mp, tracta, Vt ma⸗ delicf 1
f. pœn. ii faci⸗ amna⸗ iit, po⸗ . Ang. ccul& inque⸗ conſe⸗ um. ttem⸗ eribus eos, nntur. lipp. pœ⸗ ibitæ cum nt. &in fœ⸗ xis. 1.38. rem Cu Roit, ceſtus ahere, 12 6.in cũtelo. enouas ellitur, tutelam eiusau⸗ 5.§.none om Lng. dlo. u. 40 ellat, cen⸗ atosnulla dfl. de ap⸗
DECGCILSIO LITVANICA
ff.de iure patr.& l. in criminali. ff. de iuriſd. om.iud.& in l. ſi quis maior. C. de tranſact. Bald.lis qui in ſuo. C. de inoffi. teſta. Anto. de Butti. c. ſi diligenti. de foro competen. 32 eſt. Vt I& illi parcitur, qui iuriſdictionem Prætoris neceſſariam recuſauit. Nam quan- quam, qui id admiſit, permiſſu legis Muni- cipalis impunẽ iniuria adficitur, ante, quam tamen de recuſatione pronunciatum ſit, in- iuria huic facta impunita Bart. d. l. eum. ff. de iure patro.& Bald. d. l. is qui in ſuo. non erit,& meritò, quia eius factum nondum 33 exitum habuir. Hac tratione licet, qui ad- uerſus Priuilegium quid feciſſet, illud amit- tat: ſi tamen, quod factum eſſet, effectu ca- ruit, Priuilegium retinetur. Anto. de Butr. c. paſtoralis. in col. 8. verſ. ſed eſt dubium. de cauſ.poſſeſ.& proprie. Hipp. d. l. is qui. 34 numer. 30. Sed t&illius factum, qui Cle- ricum percuſſurus, aduerſus eum manus le- uauit, ſi non percuſsit, etiam prohibitus, ad Conſtitutionem, qua percuſſores Clerico- rum coërcentur, non pertinet. Gloſ., c. in audientia. de ſenten. excommu. gloſ.. c. ſi verò.z. eod. tit. Card. Clemen. 1. 9. ſi quis. in 2. q. de reb. eceleſ.non alien. per eum text. in 35 verſ.fecerit. Necfaduerſus legem veſtiari- am facere mulierem, quæ veſtem maioris pretij, quam lege licuit, ſibi paraſſet: niſi ea vtatur. Dominieus c.auaritiæ.& ibi gloſ. de elect.lib.6.& Dec.inl. ſi fugitiui. nu.56. C. 36 de ſer.fugi. Vtinam, f libet à propoſito pa- rumper digredi, vtinam, inquam, ijs, qui- bus Vilnæ, vbi hæc ſeribo, huius rei pote- ſtas eſt, in mentem aliquando veniat, hoc beneficio miſeros maritos adticere, ne in veſtem mundumq́; vxoriũ, opes ſuas pro- fundere cogantur, nullum ſexu muliebri in ornando corpore modum reperturo, niſi 37 quem lex præſcripſerit, qualem f Zaleucus Locris tuliſſe memoratur, interdicto muli- eribus omni aureo ornamento, indumen- tisq; contextis ac veſtitu arte laborato. Eius rei facta poteſtate, impudicis fœminis,& corpore ſuo quæſtum quærentibus, ſolisq́; illis ad ſollicitandos amatorum ſuorum ani- mos licentiore cultu permiſſo,& honeſtio- ribus adempto, conſequutus eſt, vt non modò matronæ, quibus pudicitiæ ſtudium fait, intra mediocrem corporis cultum ſe continerent, ſed& quæ pudori ſuo non V Dareebantviraee ctanlatN inſtituto mere- tricio, ſumptuoſiorem veſtitum abijcerent, nullam quippe tam profligatis moribus re- pertam, quæ ſuo ipſa indicio turpitudinem ſuam prodere vellet, author eſt Diodorus Siculus lib.Bibliothecæ 1².
7 Nla, Gn
5
3
111. 43 8 Pythagoras t quoq́; Samius, vt Iuſtinus hiſtoriæ ſuæ lib. 20. ſcribit, apud Crotonia- tas non legis latione, vt Zaleucus, ſed di- ſputatione peruicit, vt matronæ auratas ve- ſtes, reliquumq́; ingentis pretij ornatũ cor- poribus ſuis, tanquam luxuriæ irritamenta, detraherent, eaq; omnia in lIunonis fanum 9 delata, ipſi Deæ conſecrarent. Fuit& Ro- manis Oppia lex, quæ veſte varij coloris vti fœminas auriq́; amplius ſemuncia habe- re vetabat, quod ius poſt annos 20. quàm fuit receptum, ſecundo bello punico finito, antiquatum eſt. Tantum valuit Romana- rum mulierum colendi ad omnem luxum corporis pertinax ſtudium, quæ non ſunt veritæ Brutorum domum, qui earum deſi- derio ac libidini obſtabant,& legis Oppiæ, quam fœminæ ſublatam volebant, abroga- tioni intercedere erant parati, obſidere: tanto illis corporis ſui quam patrij moris colendi potior cauſa fuit, vt eſt ille ſexus
40 vanitatis huius nimio plus ſtudioſus. Ob mentis imbecillitatem hoc mulieribus vi-
tium eſſe, Valerius Maximus libro nono, exemplor.cap.primo, vbi horum meminit, opinatus eſt: maiorum inquiens operum affectatione negata, omne ſuum ſtudium fœminas ad corporis cultum conuertere.
41 Quare f Hieronymus de educatione Paca- tulæ ad Gaudentium mulierum genus α-
oαμονρ quod eſt nobis cultus amans, belliſsi-
me appellat. De immenſo multebris ſexus
43 dem proditionis acceptura.
in ſe colendo atq; ornando affectu, memo- rabilia extant in veterum hiſtorijs exem-
42² pla. Notum t eſt illud ac perquam celebre
de Tarpeia virgine nobili, quæ collem Tar⸗ peium, cuius pater Tarpeius cuſtos erat, Tatio Sabinorum Regi tradere pacta eſt, aureas armillas, quas magni ponderis leuo
brachio inſertas gerebant hoſtes, in merce- Sic Brenno
Gallorum Regi Aſiam diripienti Epheſum patuiſſe, Clitophon h s Gallica-
ornamenta, peſsimi facinoris ſui pretium,
44 tolleret. Antiquitas t quoq; prodidit, Eri-
phylem Amphiaraum virum Adraſto Re- gi, monili aureo ab illo corruptam, prodi- diſſe, quod poſtea facinus Alcmeon filius ferro vltus eſt, matre interfecta. De quo il- lud lib. 6. Aeneidos Vergilius:
maæſtamc; Eriphylem. Crudelis nati monſtrantem vulnera cernit.
D iiij Et
T d

*
44 PETRI Et OQuidius lib.i. Amorum Elegia 10.
Ex quibus exierat, traiecit corpora ferro EFilius,& pænæ cauſa monile fuit.
Hæcicolendi corporis& ornandi ſtudia ac curæ, fœminas non ipſa in morte relin- quunt. Nam& vita defunctæ, neq́; ſine or- namentis ſpectari, neq; humari volunt, re- fert Scæuola lib. 34. Digeſt. l. fi.. fi. de auro. & argen. leg. mulierem quandam deceden- tem teſtamento cauiſſe, inferri ſibi, cùm fu- neraretur, velle lineas duas ex Margaritis, & viriolas ex Smaragdis, ſtultiſsimo ſcili- 46 cet conſilio. Atfverò, vt defunctas mittam,
ex nimio earum quæ inter nos degunt, cul-
tu ſæpe impudicitiæ coniecturam ſumptam
47 didicimus. Claudiam tquippe virginem ve- ſtalem non aliam ob rem impudicam credi- tam, quam quòd-ornatus ſtudioſior eſſet,
ita vt, ad refellendam hominum opinionẽ, miraculo matris ldeæ ei fuerit opus, quæ Claudiæ cingulum ſequuta, virginitatem creditæ vulgò mulieris comprobauit. Ea- dem f ex cauſa Poſtuma,& ipſa virgo Ve- ſtalis, in ſuſpicionem amiſsi pudoris voca- ta, cauſam de inceſtu dixit:& abſoluta, iuſſa aà Pontif. Maximo eſt, ſanctè magis, quam
45
4 ſcitè Deam colere. Nec t ſemper ea conie-
ctura homines fefellit: Nam Minutia, veſta-⸗
lis quoq; virgo, ob elegantiorem plus ęquo
50 cultũ, inceſtus accuſata& damnata eſt. Ext contrario modi 182 licitiæ Jau-
zu dem pertinet. Sic t Aſpaſia duorum maxi- morum opulentiſsimorumq́; Regum, Cy-
ri primùm, Artaxerxis poſtea vxor, à muli- ebri curioſitate& ſpecioſiore veſtitu ab- horrens, ab Aeliand lib. 12. de varia hiſtoria
52 laudata eſt. Sic t& Traiani vxori modicum corporis cultũ laudi ducit Plinius in Pane-
53 gyrico,& rectè quidem. Ornamentum enim, vt ait Crates, eſt quod ornat: ornat autem quod mulierem reddit honeſtiorem: 5 talem verò reddere non aurum, non Sma- ragdus, non coccineus color, ſed pudor, ſed mores, ſed virtus,& præter hæc, vt inquit
354 Ariſtoteles, ſilentium ſolet. Lyſandertmiſ-
ſas filiabus ſuis à Tyranno Siculo eximij pretij veſtes, mundumq́; muliebrem, repu- diaſſe fertur. Hoc ornamentum, inquiens, dehoneſtabit meas magis filias, quam or- nabit. Quod ante Lyſandrum Sophocli eſt attributum, qui mittenti id munus reſpon- diſſet:non eſt hic ornatus ò infelix, dedecus 55 potius eſt, tuæq́; mentis inſania. Sedfexter- nis ſcriptoribus miſsis factis, quæ noſtrates hac de re præcipiant, videamus. Et quidem diui Petrus& Paulus, Eccleſiæ proceres, de
ROYZII
MAVREI
muliebri ornatu ita ſeribunt, hic ad Timo-⸗ theum priore epiſtola, torquere crines au- ro, Margaritis,& precioſa veſte mulierem vti vetat: Ille i. Petri 3. extrinſecus capilla- turã damnat, auri circumdationem, omnem 6 deniqʒ in externo amictu cultum. Quo flo- co Interpres illud adijcit, ſerico inquiens& purpura indutæ fœminæ, Chriſtum indue- re non poſſunt, auro, margaritis,& monili- bus ornatæ, ornamenta corporis& pecto- 57 ris perdiderunt. His t tamen omnibus con- temptis nõ nobiles modò matronæ, ſed vi- les mulierculæ ac plebeiæ, quarum viri illi- beralibus ſordidisq́; artibus victum quæ- runt, auro& gemmis in publico translu- cent: quibus dum carere ſtolidæ non poſ- ſunt, ad rapinam malisq́; rationibus com- parandam pecuniam mielices maritos co- gunt, non quieturæ, niſi mos eis geratur, deſiderantibus amplius quam ipſarum fert conditio, quàm virorum facultas, quàm ho-⸗ neſtas, quam ordinum deniq; ratio. Nam& eius hodie vxor in aurea torque ſpectatur, quem, ſi merx iniuria cœli, aut quoqʒ; caſu corrupta fefellerit, eſurire oporteat: infelix tamen vir hunc ſumptum facere habet ne- ceſſe, vſurus alioqui matrimonio, neq; con- cordi, neq; quieto. Cui malo, lata lege oc- currere commodiſsimum eſt, atq; perneceſ⸗ ſarium. Sed longius digreſſus, ad inſtitutũ argumentum de conatu recurro, mihiq́ʒ pe- to, rem publicè vtilem perſuadere obiter conato, fraudi id ne ſit. In eo mea verſaba- tur oratio, referebam exempla caſusq́;, qui- 58 bus conatus extra legum pœnas eſt. Quæ t ſententia, id eſt vt impunitus conatus ſit, non in factis modò ciuilibus, Gloſ. in l. ſi conſtiterit. in verb. tentauit.& ibi Bald. C. fini.re. Feli.trac.de conat. col. 3. verſ.7. fallit. quod proculdubio eſt, ſed& in criminibus, 59& quidem atrocioribus eſt recepta. Nam t Iulius Paulus libro duodequinquageſimo Digeſto. l. qui falſam.& ibi Doct. de falſ. Pariſ.conſ. 69. nu.24.& ſi conſiderata. vol. 4. falſæ monetæ percuſſæ, eum, qui non for- maſſet, ſuffragio iuſtæ pœnitentiæ pœna le⸗
69 gis Corneliæ coërceri negat. Idemq́;tin ve- ſbene quidam reſponderunt, Angel. l.:.§. fit iniuria.ff. de varijs& extraord. crimi. Au- guſ. in additi, ad Ang. in tract. malef. verb. ex interuallo. Barba. conſ.33. vol. z. Cepo. conſi. vlt. per totum. Butr. c.1. de reſeript. Franci.Cre.ſing. 49. Deci.l. non vult.& ibi in add. ff. de diuerſ. reg. iu. Thõ. grã, voto 3. & vo.0. Carerius.prac.cri..homicidij. nu. 97. Namdati-mali ueneni, niſi inde is, cui
datum eſt, extinctus ſit, nullam pœnam eſſe 15
Ar fra uu placuit.

Timo⸗ hes au. lierem apilla, mnem oflo⸗ lens& indue⸗ nonili⸗ decto⸗ us con⸗ ſed vi. rirj illi⸗ n qux- canslu⸗ n pol⸗ s com- tos co- leratur, im fert äm ho⸗ Nam& catur, p calu nfelix et ne⸗ con⸗ e oc⸗ neceſ⸗ itutũ
7
Pbe⸗
biter ſaba⸗ qui- 85
us lit,
in L. ald. C.
„ Hallit. ninibus, Nam agelimo z fall. rata. vol. inonfor⸗ epoœnale⸗ me fin ve- 21 9 ſit timi. Au⸗ nlef. verb⸗
DEOCISIO EITVANICA 171. 45
placuit. Et hane ſententiam magis receptam
eſſe, Barbatia ¹ib. z. reſpon. d. conſ.z3. author . 4. 83
eſt, quod maximè opinandum eſt, cùm lege
cuiuſcq; Ciuitatis, vt plerunq; fit, pœnæ ir-
61 rogantur. Nam quotiens iure Municipali
pœna deſcendit, conſumatum eſſe delictum
62 oportet. Cœpti tenim nulla animaduerſio
Bart. l.:. ff. de ſica. Imol. c.1. de præſum. Feli.
d. Tract.de cona. col.verſ. fallit octauo. eſt,
quod ius moribus omnium Gentium rece- ptum creditur. Spec.tit.de accuſat..:. quid ſi. in fi. Doc. l.1. ff. quod quiſq. iur. Fe. d. verf. tallit octauo. In hanc verò ſententiam idcir-
6 cò itum eſt, quia I cœptum delictum pro
conſumato haberi fictionis Fel.d. verſ. fallit
64 octauo. eſt, verba f autem legis Municipa-
lis, verè non fictè accipi õpõrtere, inter om- nes conſtat. l..§. hæc verba.& ibi Bart. ff. de
65 neg. geſt. Fel. d. verſ. fallit octauo. Hanc t
cauſam eſſe putat Bartolus, l. 1.§. diuus. ff. de ſica. quamobrem in Icalia delicta, quæ con- ſumata non ſunt, impunita maneant. Muni- cipiorum quippe, ac proprio cuiuſq; ciui- tatis iure pœnæ conſtituuntur. Deniq; non modò affectum in delictis arq; adeò cona- tumvᷣñ puntri, ſed neq; factum ipſum niſi
6 perſeueret. Nam f̃ vulgò dicere ſolemus, fa-
tum non videri, quod factum non duret. l.irem.§. quod ſi actor. ff. quod cu. vniuerſ. I. ſi pro parte. 9. verſum. ff. de in rem ver. l. alia. C. quib. vt indig. cum ſimil. Vide. Ti- raq. l. ſi vnquam. verb. ſuſceperit liberos. num. 5. C.de reuocand. donat. poſt Marſil.
67. fi. nu 152. cum ſeq. Sic f compeditum, qui
inito fugæ coniilio extta cuſtodiam euaſit, ſi poſtẽa redeat, non puniri ait Baldus. l.. col.3. C. de ædili. actid. l.1. col. 3. C. de ſer. fu- git. Stepha. Bertran. conſ. 6. non puto. in fi. lib. 2. Marſil. l. is qui cum telo. nu. 54. C. de ſi- ca. Piraq. d. verb. ſuſceperit liberos. nu. ¹ν. quaſi qui reuerſus eſt, fugiſſe non videatur.
68 Vt f eſt in eo quoq; reſponſum, qui a Magi=
ſtratu iuſſus domo emigrare, rebus inde ſu- is ablatis, vbi emigraſſet, eodẽ mox regreſ- ſus eſt. Nam pœnam, quæ in cõtemnentem Iudicis præceptum ſtatuta eſſet, ab eo rectè exigi placuit, Bart. l. ſicut. 5. ſuperuacuum. col.. verſ redeo ad ordinem. ff. quib. mod. pig. vel.hip.ſol. Tiraq. d. verb. ſuſceperit li- beros. nu. 1⁷9.& meritò. Nec enim rei iudi- catæ ab hoc paritum eſſe, qui rurſus ſit in-
69 greſſus, non magis quam ab ijs, qui mœnia
ciuitatis ſuę decreto Principis diruere iuſsi, ea cùm diruiſſent, alia poſtea extruxerunt. Mœnibus enim eam Ciuitatem carere per- petuò oportere, decreto Principali conſe- qzuens eſſe, Dynus, Cynus, Bartolus, Bal-
dus, Salycetus& pleriq; omnes ſeribunt. 1* ſeruus.per ill. tex. C. de pœn. Tiraq. d. verb
o ſuſceperit liberos. nu. 181. Vt t in illa ſpecie,
cùm præſes prouinciæ ſub vinculorũ pœna reddi domino ſeruum præcepiſſet, perpe- tuò vinctum ſeruum eſſe debere, Imperator Alexander lib. 9. Principalium Conſtituti- onum Catullo reſcripſit:d.l. ſeruus.eo vide⸗ licet perpenſo, quod Præſidis ſententia nul⸗ lam temporis præfinitionem contineret.
ꝛi Sic t item euenire, certo pecuniæ modo in
domus emptionẽ eccleſiæ legato, non enim ſatis fieri legantis voluntati, ſi empta do- mus, poſtea diſtrahatur, vt ſi nec empta eſ- ſet. Bald. l. ſi quis ita. C. de pact. inter. empt. & vend. Socin. conſ.⸗6. viſa. col. 2. vol. i.& conſ.133. profecto. col.2. Perpetuam enim cauſam& hoc defuncti conſilium habere,
72 nec finiri tempore palam eſt. Illud t quo
receptum eſt, vt, qui alicunde exulant, illac iter facere non prohñibeantu z in illa
Ciuitate, vnde eſſent e ib re vetentur. Nellus. PTract. banni.1. par.2z2. tem-
73 poris. q.58. Amplius T in eo reſponſum eſt,
4 qui in paciſcenda pace in eam Giuitatem, in Ea- 2
qua is, cum quo geſsiſſet inimicitias, dege- ret, non venire, certa conſtituta pœna pro- miſiſſet, in ſeq́; recepiſſet: nam quo minus
—
ᷣ
„
trium quatuorve dierum in ea Ciuitate hoe.nf 2.
ſpicio ſaluis pactionibus vti, ei aliò profi-
— aêðH-
..„.. 4 ciſcenti liceat, nulla dubitatio Petrus An- 8
cha. Conſ. 74. Viſo diligenter. ad finem.& Arg.l.quicquid calore.ff.de diuerſ.reg.iur. eſt,& meritò, nam breuis in loco mora non-
74 conſideratur. Perinde t quippe haberi qui
quoquam venit, confeſtim inde receſſurus, ac ſi illo ne veniſſet quidem, idq́; Petrum Ancharanum Conſ.⸗5. Viſo diligenter. col. vlt.per c.i.extra de ludi. Tiraq. d. l. ſi vnq́;. ſup.ver.ſuſceperit liberos. nu. 16. C. de re- uoc.dona.ſcripſiſſe lego, quæ ſententia Bal- di fuit. Conſ.z99. proponitur. in prin. lib. 2. perl. Cæſar. ff. de publi. Tiraq. ſup. d. verb.
75 ſuſceperit liberos. d. nu. 1⁶. Necſminus ex
⸗
aduerſo dici ſolet: non videri abeſſe eum,
qui confeſtim reditũrus Iit, quod& Petrus
Ancharanus Conſ. ↄ0. Conſidero etiam. in fi. per l. ex facto. ff. de hæred. inſtit. Adde. l. ſeruis vrbanis. de leg. 3.& l. cum antiquitas. ibi. ex breui temporis interuallo. C. de teſt. ait,& Angelus Peruſinus adnotauit. d. I. cũ antiquitas.per ill. tex.& per l. ſi longius.§. ſi filius. ff. de iudic.& l. penul. in fi. ff. de vaca. mune. Tiraq. d.ver. ſuſceperit liberos.& d.
76 nu. 7⁷⁶. Huc t ſpectat quod Innocentius iiij.
Pontif. Max. lib. i. epiſtol. Decretal. c. pru- dentiam.de offi, deleg. in illa ſpecie ſcripſit. Cùm

4⁶ pPETRIROYZII MAVREI
Cuúm eſt pluribus mandata cauſæ alicuius cognitio, vulgari illa poteſtate facta, qua li- cet quibuſdam abſentibus, alijs, qui adſunt, mandata iuriſdictione fungi,& ita ius red- dere. Ait enim hac facultate præſentes non vſuros, ſi, qui abſunt, breui reuerſuri pro- ponantur, tanquam ilico reuerſuri, ſicuti 77 dictum eſt, nec abeſſe videantur. Quod † mihi& Stanislao Narcuſio faciendum nu- per fuit, quibus cùm ſimul atq; loanni Do- manouio Mednicenſium Antiſtiti, Rex no- ſter cauſam quandam cognoſcendam man- daſſet, Ioanne Domanouio Antiſtite ab- ſente, Vorniam in ſedem ſuam profecto, nec diutius abfuturo, ei rei ſedere, noſtriq́; copiam litigantibus facere noluimus.quod etiam atq; etiam obſeruandum eſt manda- tam iuriſdictionem exercentibus, rectè atq; ordine facturis, ſi ſe haud faciles exhibeant, morẽmve litigatoribus gerant tractari cau- ſam deſiderantibus, collega abſente,& poſt paucos dies redituro, cuius fortè perſonam parum ſibi propitiam ſiue actor ſiue reus 3 exiſtimauit. Conuenientert ſuperioribus Salycetus l. 2. colum. antepenult. C. de pe- dã. iudi.per d.l.ſi longius.ſcripſit Magiſtra⸗ tum, cui ex neceſsitate abfuturo iuriſdictio- nem ſuam alij mandare legibus l.. ff. de of- fici.eius. conceſſum eſt, ita demum eo iure vſurum, ſi diutius abfuturus ſit, quaſi mox reuerſurus, inſtar præſentis ſit: Ang. d. 1. cùm antiquitas.per ill. text. facit quod no- tat. Bartol. l.1. verſi. quæro quid ſi ille. ff. de offic.conſu.Deci.d.l.i.numer.68. ff.de offic. eius. Quam ſententiam Philippus Decius d. l.i.& numer. 68. de offic. eius.& alij Tiraq. d. verb. ſuſceperit liberos. num. 177. veram 79 putant. Hoctamplius ſciendum eſt, illud tempus abſentiæ attribui, cùm adhuc qui- dem in Ciuitate Magiſtratus eſt, ſed iter adornat, ſarcinulasq́; componit, quod lo- anni Andreæ in addi. Spe. tit. de iuriſd. om. iu.in addi.incip.ex neceſsitate. per l. ab ho- ſtib..ſed quod ſimpliciter.ff. quib. ex cauſ. maio. placuiſſe Alexand. Tartagninus libr. 1. Digeſt. d. l.. col.:7. ibi in gl. in verb. pro- go ficiſcatur.refert. Etſcontraà, cùm reuerſus rebus ſuis componendis diſtinetur,& ſe de via quodam modo colligit. Nihilo enim magis mandatam iuriſdictionem ea re ceſ- 3 ſare, quaſi& id tempus abſentiæ ſit. Paruit quippe referre, abſit Magiſtratus, an præ- ſens quidem ſit:foro tamen dare operam nõ poſsit,& partibus ſuis fungi. Quam ſenten- tiam Cyni d.l.i. in 7.8.& 9. q. de offic. eius. eſſe Alexander Tartagninus lib. 1. Digeſt. d. 1 col, ⁰, ver. in gloſ.in verb. proficiſcan-
—
——
tur. de offic. eius. apud Papinianum refert. 3 Ett ſanẽ hæc exigua temporum momenta, adeõ negligi deſpiciq́ʒ legibus ſolent, vt ne deiectus poſſeſsione is videatur, qui mox eam recuperauit, Bald. l.licet. C. de except. Tiraq.d.verb.ſuſceperit liberos.nu.ido. nec contra, poſſeſsionẽ is nactus, qui eam poſt 83 modo amiſit. Quare ſarbitri ſententiæ ob- temperaſſe ille meritò nõ creditur, qui poſ- ſeſsionem reſtituere iuſſus, eandem, cùm reſtituiſſet, occupauit. Idem Bald. poſt la- cob. Are.& Oldrad.l. Titio centum. per ill. text.ff.de condi.& demonſt. Tiraq. d. verb. ſuſceperit liberos. nu.:182. Illudere quippe hunc arbitri ſententiæ, non parere videri. 84 Nihil t enim conſequutus debet exiſtimari, qui poſſeſsionem adeptus, mox ea excidit: vt nec æger priſtinam valetudinem recupe⸗ raſſe intelligitur, qua non diu vſus propo- 85 nitur. Quaret Medicum, qui ob hominem ſanandum certum pecuniæ modum ſibi da- ri pactus eſt, homine ita ſanato, vt modico interiecto tempore in morbum reciderit, à mercede excludi vulgò placuit. In qua ſen- tentia poſt Dynum, Cynum, Raynerium, & alios quoſdam vetuſtos ſcriptores, Bar- tolus, Baldus, Albericus, Salycet. Paulusq; Caſtrenſis fuere:l. Marcius. ff.locati. quæ& crebrius recepta eſt. Spec.tit.de ſalar..vlti. poſt princ. Ioan. Andr. c.contractus. 2. q. de reg.iur. in mercu.Imol. Franciſ. Aret. Barb. 1. ſi ſtipulatus eſſem abs te. ff. de ver. oblig. Petr. Anch. Abb. Barb.& Feli. c. præsbyte- rum.ext.de homic. Marſ. cõſ.⸗7. Summi cœ- li. col.⁊. verſ. cùm ergò in caſu. libr.i. Tiraq. 86 d.verb.ſuſceperit liberos. nu.10. Noſtræ quoq; diſputationi deſeruit, quod de natis & mox diem functis, de mortuis item& poſtea in vitam reuocatis vulgò receptum eſt. Nam& illos, vt nunquam in lucem edi- tos, c. nam& ego.& ibi Ioan. Andr.& Abb. de verb. ſignifi. Tiraq. d. l. ſi vnquam. verb. ſuſceperit liberos. num.:6/. C. de reuoc. do- nat.& hos. Quaſſ in rehus humanis nunquã eſſe deſijſſent: Gloſ.l. ex ijs. ff. de legib. perl. 3. ff. de diuorti.& l. qui ex liberis. 5. plane. ff. de bono.poſſ. ſec. tab. Bart. Alberi. Bald.& alij. d.l. ex ijs Angel. l. debitor. C. de ſenten. paſ.Idem. Angel. Imol. 8& Alex. l. ſi marito. ff. ſol. matri. Gloſ.ſeruus effectus. ff. de ob- ligat.& actio. Barth. Brix. q. dominica. 54. eſto quod aliquis ſit reſuſcitatus. Ioan. And. c. fraternitatis. col.2. verb. miraculum.& ibi laté. Card. Alexandrinus, de frigid.& male- fic. Alberi. late. l.inter ſtipulantẽ.§. ſacram. colum. 2. Ver. ſ.expeditis oppoſitionibus. ff. de verb, obliga.& l. quod dicitur. poſt Dyn.

refen, menta,
t vt ne
ui mox except. 1do. nec an poſt niæ ob. lui pol- m, cuͤm boſt h⸗ rperill, d. verb. quippe Videri. ſtimari, excidit: recupe⸗ pPropo- minem libi da⸗ modico derit, a ua ſen⸗ rium, Bar⸗ lus ne4 „vlti.
q. de Zarb. blig. yte⸗ ico⸗ itaq. Ktræt natis tem& eeptum em edi⸗ & Apb. m. verb. uoc. do- nunquã gib petl. . nane ff ri Bald& de ſenten. b. ſi marito. 3. fde ob⸗ ninica.5—.
DECILSIO LITVANICA III. 4 7
Dyn.ibi.col.vlt. verſ. vltimo colligit. ff. de impenſ.in reb.dot.fact. Bald. Paul. Caſtr.l. interdicit. ff. de condit.& demonſt. idem Bald. 1.. col. vlt. verſ. item incidit. C. de ſa- croſan. eccleſ. Tiraq. d. verb. ſuſceperit libe- ros. nu. 7˙. haberi placuit. d. gloſ.& Docto.
ð locis proximeè allegat. Secundum t quæ in
ſpecie Lazari poſt quatriduum, quam diem ſuum functus eſt, Chriſti Dei miraculo vi- tæ reſtituti ius matrimonij faluum ei fuiſſe, bonaq́; hæredibus adempta ei reddi opor- tuiſſe, conſequens eſſe, conuenit inter om-
28 nes. Ibidem. Quod f quidam Guil. Laud. in
extra ſuſcepto. verb. vacantium. Bald. conſ.
243. quidã nobilis. col.i. lib. 1. Alberi. l. adeò.
ff. de adqui. re. dom. Abb. d. c. fraternitatis. Romanus. ff. ſol. matr. Iacob. Zochus. rub. ext.de ſponſa. Tiraq. d. verb. ſuſceperit libe- ros.& d. num. ⁷0ο. ad Eccleſiarum iura pro- ducunt,& non magno ſane operæ pretio ſcribunt, defunctos, qui reuixiſſent, ad ſa- cerdotia, quæ morte amiſiſſent, excluſis no- uis poſſeſſoribus, recipi. Hæc enim, vt quæ naturæ modũ excedunt,& in oſtentis ſunt, ocioſi hominis eſt argutando dilatare: Ex aduerſo m— interijt, pro id non neſcire, ac pulchrum certè operæ pre- tium.l. quod certatum. C. de. poſt. hæred. initi. cum l. præcedenti. cottidianum hoc
39 quippe eſſe. Et t. quidem in iure ſucceſsio-
nis conſtitutum ſcio, eum, qui natus ſit,& moOX extinctus, in ea cauſa eſſe, in qua erat
90 futurus, ſi diu ſuperſtes fuiſſet. Int illa ſpe-
cie à Sigiſmundo primo Poloniæ Rege Cracouiæ, cuùm ius profiterer, me conſul- tum repeto. Infans in manibus obſtetricis ſtatim, quam natus eſt, deceſsit, ne vagitu quidem edito, quærebatur, patris antè de- functi hęreditatem ad matrem ne transmit- teret iure Ciuitatis ſuæ?& quia cum ſpiri- tu natus dicebatur, transmiſiſſe reſpondi. Sacræ enim Conſtitutiones d. l. quod certa- tum. cum d.l. præcedenti. poſt veterem iu- ris prudentiam l. quod dicitur. ff. de liber. & poſt. in ita extinctis idem, quod in ijs, quibus diuturnior vita contigit, ſtatuunt.
9 ded t qui contraria ſententia vtuntur, Salo-
monis d. c. nam& ego. verbis, quod aiunt, tuentur, ſe matri vnigenitum dicentis: cui tamen alium filium fuiſſe proditum eſt. Sed quia non diu ſuperſtes fuerat, quaſi eo in lucem non edito, ſe matri vnigenitum Sa- lomon dixit, tam breuia fraternæ vitæ ſpa-
92 tia pro nullis ducens. Conuenienterfthis,
defenſum à Ludouico Pontano Conſil. 263. viſo puncto cæterisq́; contentis. Tiraq. d.
qui ſtatim
verb.ſuſceperit liberos.num.⸗y.lego quen- dam, qui in teſtimonij dictione ſe ſemper Lucæ in Hetruria fuiſſe dixiſſet: Nam licet Peſtilentis cœli noxam fugitans aliquot menſibus, vti conſtitit, Luca abfuiſſet: non eo magis periurio obſtringi, peruicit. Tametſi t aliam hoc habere rationem vi- deatur, vt non vbi quis caſu forte ſit, ſed vbi perpetuò eſſe ſoleat, diſpicere debeamus. l. ſeruus qui.ff.de leg. 3.& l. ex facti.§. rer. ff.
94 de hæred. inſtit. Quod t extra perſonas, eſt
in rebus conſtitutum. Nam ſi paterfamiliâs domum, quæq́; in ea, cùm moreretur, fo- rent, legaſſet, exactam à debitoribus pecu- niam, quæ moxalijs nominibus collocare- tur, Proculus libro trigeſimoſecundo Di- geſtor. I. ſi ita legatum. de leg. 3. cap. 36.
95 negauit coatineri. Qui, f ſecundum La-
beonis diſtinctionens ſpectari generaliter ait oportere, non vbi quid caſu ſit, ſed vn- de abſit. d. l. ſi ita legatum.
96 Hac t ſententia me vſum repeto, cùm ex
patria mea Alcagnitio ab Olito, quo præ- ceptore poſt Sobrariæ exceſſum latinis li- teris ſum inſtitutus, conſultus Ilerdæ, vbi in artis boni& æqui ſtudijs primus eſt mi- hi labor exantlatus,& poſitum rudimen- tum, in illa ſpecie reſpondi, cùm quidam villam, quæq́; ibi, cùm moreretur, eſſent, le- gaſſet. Nam dixi, mulas aratorias, quæ fortè tempore mortis Alcagnitij erant, legatario deberi. Eſſe quippe villici non Oppidani inſtrumenti, ſi quidem per eas villæ fundus coleretur. Itaqʒ non vbi eſſent, ſed vbi eſſe deberent, conſiderandum, idq́; legibus eſſe conſequens. l. ſi chorus.§. 1.& d. l. ſeruus qui.& l. cui quæ Romææ. ff. de leg. 3. vt& poſtea iudicatum didici, nõ ſine magno fa- mæ pudore eorum, qui legatarij cauſam op- pugnabant, ſe à Tyrone,& tunc primumad legum cognitionem adgreſſo ſuperatos æ-
97 gre moleſteq́; ferentium. Conuenienter t
meæ ſententiæ, cùm ſimilis caſus in Hetru- ria Florentiæ incidiſſet, diſtinguens, Pau- lus Caſtrenſis lib. 30. Digeſtor. reſpondit. l. huiuſmodi. 9. legatum per ill. tex. de leg. 1.
98 Proxima huic illa quæſtio eſt, de qua mul-
tùm ſanè inter veteres legum Magiſtros va- rieq; tractatum lego:ea ne cuiuſq; natalium cenſeatur origo, vbi caſu& fortuitu quis editus eſt, an quo loco parentum deſtina- tione naſci dehuit? id eſt vhi domicilium
99 illis eſſet? Bartolus lib. 10. Principalium
Conſtitutionum. filios, de municip.& ori- gi. fortuitam natalium originem non eſſe ſpectandam diſſerit: ſed parentum domi- cilium, corumq́; ciuem eſſe ait, qui naſce-
retur,
fere‿ ded H, erm

45 IETRILROYZIIMA V.R EI
retur, eum ijsq́; munera facturũ, apud quos eius parentes domicilium conſtituiſſent, non vbi naſci ei contigit, idq́; ait Impp: Se- ueri& Antonini AA. Conſtitutioni l. i. de capti. conſequens eſſe, qui in perſona Sar-
matinæ puellæ, quæ apud hoſtes concepta
editaq́;, cum matre, patre illic diem ſuum functo, reuerſa eſt, reſcripſerunt, eam ma- tris duntaxat conditionem ſequi. Ita Barto- lus. d. l. fllios.
00 At tego planè non video illam Con- ſtitutionẽ præſenti quęſtioni ſeruire. Nam, vt matris quidem conditionem ſequatur, d. l..& in hoc Ciuitatem, l. aſſumptio. ff. ad municip. quæ ita ſuſcepta eſt, ſuam& ipſa quoq; originem nihilominus habere debet: 1.1. in princ. ff. ad municip. de qua nihil quic- quam loquuta eſt conſtitutio. Parum itaq; argutè Bartolum diſputare, neq; quod de parentum domicilio dixit, quod quidem ad originem attinet, iure poſtliminij reſtitu- tam, principali conſtitutione adiuuatur: quæ cùm Sarmatinam maternęè cenſeri con⸗ ditionis ait,& conuenienter originis, ad eam ſe refert Ciuitatem, vnde origo matri eſſet, non vbi domicilium, quod in propo- ſito non ſpectari, conſtat: ſicut nec patris ſpectaretur, ſi ab hoſtibus reuertiſſet. Ei-
10i lius f quippe, vt Domitius Vlpianus libr. L. Digeſtor. d. l. aſſumptio.§. filius. elegan- ter ſcribit: Ciuitatem, ex qua pater eius na- turalem origmem ducit, non domicilium
10ꝛ ſequitur. Adde quòd, Iulio Paulo autho- re, l. filij.§. 1. ff. ad Municip. vidua mulier amiſsi mariti domicilium retinet. Nihil itaq; interfuiſſe, Sarmatina, hac quidem parte, vtrius magis parentis conditionem ſequeretur, eandem originem, ſi domicili- um ſpectaretur, habitura. Quapropter Bar- toli argumentationem ab re multum atqʒ 3à veritate diſtantem non ſequor, cui nec ipſe, parum videlicet ſubtilibus huiuſmodi argutijs fidens, ſuam accommodauit autho- ritatem: vt extremis diſputationis verbis ingenuè profeſſus eſt.
Confutata paucis Bartoli argumenta- tione, an vera ipſa ſententia ſit, confirma-⸗ riq; quaqua ratione poſsit, non erit abſqʒ operæ pretio diſpicere. Permagna quippe
103 ea quæſtio eſt, nec infrequens, cùm ſ ple- ræq; Ciuitates eo paſsim iure vtantur, quod admodum in ltalia ſcio receptum, vt vnde cuiqʒ origo ducitur, ibi in collegia coopta- ri, honores gerere ſolitus ſit, aſcitis ciuibus, & quibus aliunde traheretur origo, ab hoc
104 beneficio longè lateq́; ſubmotis, idq́; t con-
tra Quiritium morem, qui, vt naſcentem
Rempubl. nomenq́; Romanum atque Vr- bem orbi imperaturã, magis magisq́; pro- ferrent, externam virtutem ſunt reueriti, nec erubuerunt, peregrinis hominibus ci- uibus ſuis poſthabitis, publicam rem ge- rendam mandare. 1233
105 In † quibus M. Perpennæ, magno omni- um conſenſu ſummum Conſulatus Impe- rium delatum conſtat, qui Rege Ariſtoni- co capto, tributi ſibi honoris abundè popu- lo Romano gratiam retulit. Craſsianæ idem
106 ſtragis punitor. Sed t& ante hunc Tar- quinius priſcus, vt mittam natalium ſordes & paternum probrum, nam& mercatore patre& exule genitus fertur, peregrinus& ipſe, Corintho quippe ortus, dignus eſt ha- bitus, quem Roma ſibi Regem aſciſcerer, haud quaquam pœnitentiam actura, Re- publ. ab eo, dilatatis Imperij finibus, diuo- rumq́; cultu, nouis facerdotijs adaucto, am- plificato ſenatu, equeſtri ordine vberiore relicto, per ſummam virtutem atq; pieta-
10- tem geſta. Nec t hæc de Municipum ſub- lectione inſolens lex, intra profanos hono- res ſe continuit, ad aras quippe diuorum producta, Dei immortalis templis morem imponit,&, ne cui in aliena Ciuitate ſacer- dotio præeſſe liceat, cauet. Omnia Ciuibus, vnde cuiq; origo ſit, externa induſtria atq; pietate ſubmota, occupaturis.
108 Quam † conſuetudinem iamdudum In- nocentius iij. eius nominis Pontifex Max. Conſtantinopolitano Patriarcha, qui cer- tam quandam nationem ad ſuam Eccleſiam tantùm admitteret, grauiter reprehenſo, non immeritòo antiquauit, indignum ratus a Dei ſanctuario, acceptos Deo homines arceri, ea vna re excluſos, non ſine naturæ ſuggilatione, quod non hoc potius aut illo loco nati eſſent, minus plerunq; idoneis, obtentu originis eo, vnde hi ſubmoueren- tur, aſciſeendis. Innocentij ea de re lib. 3. epi- ſtol. Decret.c.ad decor. de inſtit. extat Con- ſtitutio. Sed enim, quia ea complures Gen- tes per Pontificum indulgentiam ſolutæ, pręrogatiuam originis vſurpant, ſupraà ſcri- pta quæſtio æque propemodum in ſacris atq; profanis honoribus adipiſcendis vide- ri poteſt neceſſaria. In qua quidem, vt eo
109 redeat, vnde digreſſa eſt oratio, qui t fortui⸗ tum naſcendi locum ſpectari negant opor- tere, Saluij Iuliani ſententia vtuntur, qui li- bro trigeſimo Digeſtor. d. l. huiuſmodi.§. legatum.in illa ſpecie, cùm teſtator fundum & mancipia, quæ ſuæ mortis tempore ibi forent, legaſſet, ancillam, quæ in illo fundo eſſe conſucuerat, in fuga, cùm teſtator mo-
reretur,
tris 41 llli Do Lre

ne Vr. 2 pro- edueriti, bus ci⸗ im ge⸗
vomni⸗ lmpe⸗ riſtoni⸗ epopu- meidem nc Tar⸗ ſordes ercatore rinus& geſtha⸗ riſceret, a, Re- 8, diuo- do am⸗ beriore P pieta⸗ Im ſub⸗ hono⸗ lorum orem Kcer⸗ ibus,
1b al
nln⸗ Max. cer⸗ ſam enſo, rAus mines naturæ aut illo goneis, oueren⸗ b.. epi⸗ tat Con⸗ res Gen⸗ 1(olutæ, upra ſcti⸗ in ſacris ndis vide/ lem, vt eo uitfottui⸗ ant opor⸗ tur, quili luſmodie lorfundun tempole! dillofundo eltator no retetun
DECISIOLITVANICA 111. 49
reretur, enixam, legato cedere reſpondit. perinde enim habendum ait, ac ſi moriente patrefamiliâs in eo fundo, vnde aberat, fu- iſſet,& conuenienter, quia partus ventrem ſequitur, d.§.legatum. pro eo haberi, ac ſi, qui in fuga editus eſt, eo loci, vnde mater abfuiſſet, natus proponeretur, idq́; propter patrisfamilids deſtinationem atq; volunta- tem, quæ, vt Domitius Vlpianus libro duo-⸗ detrigeſimo Digeſtor. l. ex facto.§. rerum. de hæred. inſtitut. eleganter ſcribit, in hu- iuſmodi quæſtionibus totum facit. Sic quoqʒ in liberis, inquiunt, parentibus ſpe- ctari ipſorum animi deſtinationem conſe- quens eſſe, id eſt quò ſe fortunasq́; ſuas do- micilij conſtituendi gratia recepiſſent: non autemn fortuitum editi partus locum, vt nec in ancilla, fugæ. Ad hunc modum Petrus, Cynus, Nicolaus Neapolitanus, Baldus, Angelus,& pleriq; apud Iulianum libro trigeſimo Digeſtor. d.§. legatum. diſpu-
uo tant. Atſputetaliquis, præter patrisfami-
lids deſtinationem, locum, vbi eſſe ancilla conſueuiſſet, legem conſideraſſe: Inſpici quippe luris interpretatione, vbi quidq́; eſ- ſe ſoleret, non vbi fortuitò eſſet. Quod eſt in multis quæſtionibus reſponſum. l. ſi ita. cum ll. alleg. ibi in gloſſ. de leg. 3. Et ita quidem prima ſpecie videatur, penitus ta- men perſpicientibus aliud foret dicendum. Propterea enim morari ancillam in eo fun- do ſolitam exiſtimare debemus, quòd do- minus ita conſtituiſſet, votum itaq; id à pa- trisfamiliãs deſtinatione pendere atq; con-
uu ſilio. Igitur t conſtat inter ſupra ſcriptos
Doctores eius quenq; municipem eſſe, vbi larem atq; domicilium illius parentes habe- rent, non quò vi fortè maiori, quam Græci Ses gap appellant, l. ſi merces. 9. vis maior. ff. locat. compulſa mater aut voluntate ducta, quacunq; ex cauſa, ſeſe recepiſſet, quove commeans puerperij tempore deueniſſet, ſecundum quæ de liberis ciuium quorun- dam Patauinorum in aliena Ciuitate, cùm ibi fortè iuris profitendi cauſa parentes age⸗ rent, ſuſceptis pronunciatum eſſe, Paulus Caſtrenſis refert. d.§. legatum. Quippe quos municipes Patauinos fore: placuit. tantundem in ſua perſona obſeruatum, Fe-
u linus t libro primo epiſtolarum Decretali-
um c. Rodolphus. numero decimoquarto de reſcri. ſcribit. qui Ferrarienſium, apud quos ipſius parentes domicilium habebant conſtitutum, municeps eſt iudicatus,& propterea, quod inde ortis lege municipali
cooptatus Collegium, quãuis Felina, Op- pidum in agro Rhegino, fortuitu, vt ait, natalis ei locus fuiſſet: quod& in alijs ple- riſq; claris eruditione viris obtinuiſſe, idem d. c. Rodolphus. author eſt. Quæ exempla, vt mihi quidem videtur, haud ſanè ma- gnum momentum adferunt præſenti diſpu⸗ tationi. Nam quos quiſq; natos apud ſe ob præclaram literarum alterius ve magnæ rei ſingularem ſcientiam exoptaſſent, ijs facile aſſenſuros ius ſuæ Ciuitatis atq; originem vindicantibus.
Nota t eſt inter ſeptem Græciæ Ciuitates de Homeri patria vetus contentio, duobus illis celebrata exametris.
Septem vrbes certant de ſtirpe inſignis Homeri: Smyrna, Rhodos, Colophon, Salamin, Ios, Argos, Athenæ. 1 Alijs fortè parentum ſedes atq; domici- lium intuentibus, alijs apud ſe natum alle-
u4o᷑ gantibus. Quamſego rationem ſequutus
nuper, Romæ cùm eſſem, Michaeli Raba- ſtenio Alcagnitij, municipij mei, originem ſibi aſſerenti, quod ibi fortuitu, matre ob peſtilens cœlum domo profecta, editus eſ- 8.„.. ſet, haud grauate adnui, hominis elegantia literisq́;,& ſingulari probitate delectatus. quam cauſam fuiſſe Duùmviris Viuelijs putauerim, vt eum pro municipe noſtro ducerent,&, quæ illorum poteſtas eſt, ſuf-
fragio ſuo ſubiectum in Collegium, ab An-
drea Viue Bononiæ conditum, venire fa-
u cilè paterentur. Quanquam ſuos& ea
ſententia habet authores, Alex.& alij quos
ipſe refert. d..legatum. qui naſcendi locum
etiam fortuitum, nulla habita paterni do- micilij ratione, putant inſpici oportere. Quorum opinionem, contraria expoſita,
ué commodum eſt ordine explicare. Et f eam
quidem, qui primus aſſeruiſſe dicitur, Ioan- nes Imolenlis manifeſtis conſtitutionis I. ciues de incolis. libro decimo, Cod. verbis, vt videtur, comprobat. d.§. legatum.& ibi Paul. Caſtrenſ. in lect. Patauina.& ibi Ra- pha. Comẽ. Alexand. ibid. ſequitur.& idem Raph. Comen. l. cætera.§. fin. de leg. vnic. quæ breuiter Ciues quidem, inquit, origo,
incolas domicilium facit. Igitur vbi quiſq;
naſceretur, inde ei originem fore, nihilq́; ad rem pertinere, quo magis huius illiusve Ci⸗ uitatis Ciuis quis ſit, parentes eius apud hos illosve potius habeant domicilium, ni- ſi ibidem natus proponatur. Ita Ioannes Imolenſis, quiq́; eum ſequuti ſunt pleriq;
ſolis licet, in Iuris conſultorum ibidem eſt u diſputant. d.§. legatum. Argumentum ſ ve-
F rò de

5⸗ PETRIROYZII MAVRE
rò de ancilla in fuga enixa, quod pro con- traria ſententia proferebatur, ita diſſoluunt. Fundum, vnde ancilla profugiſſet, idcirco ſpectari dicunt, ne defuncti mens, ancillam in fundo, vnde fugerat, enixam credentis, eamq́;,& conuenienter, quod ex ea natum elſet, ad legatarium pertinere volentis: quo 28 quo modo fraudetur, neve, t quod iniquum eſſe& ipſe Baldus, d.§. legatum. contrariæ ſententiæ aſſertor, ait: ancillæ fuga legatario noxia ſit, quorum nihil accidit, ſi qua quiſq; in Ciuitate naſceretur, eius ciuis eſſe dica- uo tur. Nam neq; iniquum id eſſe, nec t legis voluntati repugnare, quæ natiuitate origi- nem cuiq; quæri ait. d. l. Ciues. de incolis. 120& l.:.& l. adſumptio. ff. ad municip. Nect firmius verò argumentum ex patrisfami- liãs deſtinatione ſumi, ijdem ſcribunt. Negant nanq; in ijs, quæ legis definitio- ne conſtant, quale eſt in propoſito, cuius quis originis cenſeatur deſtinationem: in co deſtinationem cuiuſq; ſpectari oporte- re, aliter atq; in ijs, quæ à voluntate noſtra proficiſcuntur. Vt, cùm quæritur, hiæ illæue res ad hunc an ad illum fundum, ad hoc an ad illud patrimonium magis pertineant, ne conſequens ſit, aliquò proticiſcentibus, for- te Lutetiam Pariſiorum, larem illò ac domi⸗ ciliũ translaturis, qui liberi in itinere ſuſci- perentur: eos propter parentum deſtina- tionem, ciues eſſe Pariſienſ. quod abſur- dum eſſe Raphael Comenſis ſcribere refer- tur.d.l. cætera.§. fin. Franciſ. Ripenſ.tracta. 121 de peſt. part.2. numer. i85. Quem t ego mi- rari ſatis nequeo, hominem alioqui non in- argutũ, nec inſubtilem diſputatorem. Sed quandoq; bonus, vt ait ille, dormitat Ho- merus. Quid enim? vtnuda parentum de- ſtinatio aliquò domicilium transferre vo- lentium, ad filiorum originem conſtituen- dam quicquam valeat, neq́; Bartolus, neq; alius quiſpiam ſupra ſcriptam ſententiam ſequutus dixit, nec vſquam relatum eſt: ſed illud, quod quidem à Bartolo dictum con- ſtat, l. filios. de municip.& origi. libro deci- mo Cod. eius Ciuitatis, vbi parentes habe-
domicilium habere malit, rem hoc amplius & factum accedere lex exigit, quæ niti in- tercedant, negat l. domicilium.& l. eius.§. celſus.ff.ad municip.conſtitui domicilium. Quod quidem non de qualiquali re factove exaudiendum eſt. Nam Impp. Dioclet, & Maximian. AA. ſuo reſcripto, larem re- rumq́ ac fortunarum cuiuſq; ſummam con⸗ ſtitui deſiderant. l. Ciues de incolis. l. 0. Cod. Vnqde rurſus non ſit, ſi nihil auoca- uerit, receſſurus. Nudæ itaq́; patris familis deſtinationi id totum tribuere, quod Ra- phael Comenſis Bartolum aliosq́; ſcribere falſò refert, d. l. cætera.§. fin. retert Fran- ciſcus Ripenſ. loco& numer. prox. allega. 185. perquàm abſurdum eſt. Nec contrà eſt, quod Marcellus libr. L. Digeſtor. l. nihil. ad municip. nihil vetare ait, quo minus, vbi quis velit, domicilium habeat. Illud enim abſq; facto domicilium habere volentis, ac- cipi non debet. Glo.d.l.ciues.in ver.larem. Oportere itaq; eum, qui cuiuſquam ciuita-
123 tis incola eſſe vult, ill venire. Animot
quippe& corpore opus eſſe domicilium conſtituere cupientis, vt poſſeſsionem ade- pturi, cui, vt Accurſius apud lulium Pau- lum Gloſ.. d. l. domicilium. recte putat, haud diſsimilis eſt. Igitur alterutro nihil agi, neq́; per ſe animo, neq; per ſe corpore,
124 conſequens erit. Quod t Pomponius lib.
L. Digeſtor. l. pupillus.§. incola. de verbo- rum ſignitficatione ſcribens, cap. 238. decla- rat. Incola eſt inquięens, qui altqua regione domicilium ſuum contulit, quem Græci dοop appellant, nec tantùm hi, qui in Op- pido morantur, incolæ ſunt, ſed etiam qui alicuius Oppidi finibus ita agrum habent, vt in eum ſe, quaſi in aliquam ſedem recipi-
25 ant. Quæ t definitio generaliter ſequenda
eſt, ſiue rebus ſuis, id eſt maiore parte for- tunarum inſtructus quis tranſeat, ſiue ani- mo deſtinato ſit, eò loci, quò ſe recepiſſet, perpetuò viuendi: quibus duobus modis domicilium quæri iamdudum conſtitit. d. l. ciues.& ibi gloſ. in verb. larem.& in verb. ſummam.& Paul. Caſtrenſ. l.2. C. vbi Senat.
ant domicilium, liberos, qui illis naſceren- u⁰ vel clariſ. hoce t ſignificat conſtitutio, d. l.
tur, Ciues eſſe, etſi alio fortè loco eos edi contingat. In qua ſententia Petrum, vete-
ciues. cùm larem conſtinui exigit. d. gloſin verb.larem. illud cùm cerum fortunarumq́;
rem ſcriptorem, Cynum, Nicolaum Nea- u/ ſummam, d. gloſ. in verb. ſummam. modò
politanum, Baldum& Angelum fratres fu- iſſe, Rlexander Tartagninus refert. d.§. le-
122 gatum. Quomodotverò domicilium con-
ſtituatur, non eſt difficile definire. Sanè in primis animi deſtinatio eſt neceſſaria, fi- Xumq́; patrisfamiliàs conſilium, quo loci
ſciamus, quod de rerum ſumma atq; fortu- narum dictum eſt, quo magis, qui ſeſe ali- quò rebus ſais inſtructus contulit, ibi do- micilium habere dicatur, hoc amplius Bal-⸗ do l. vnic. numero ſeptimo, C. vbi de cri- minibus agi opor.& Angelo Conſ 27. qui-
- dam victor.

ampliug nill in, belus§. nicilium. tactove Dioclet lrem re, mam col olis., 10 hilauoca, isfamilias luod R. 6 ſeribere ert Pnn- X. allega. ontraeſt, l nihil ad inus, vi lud enim entis, ac- er. larem. n ciuita- Animo nicilium m ade- n Pau- putat, d nihil rpore, us lib. yerbo⸗ decla- gione Græci nOp⸗ am t nabent, nrecipi⸗ lequenda arte fol⸗ „ſiue ani⸗ ecepillet, us modis nſtitit. d. Ainverd. vbi denat. tutio, 4,1. t. d. glol in rtunarumch am. modo aiq fottu- i ſele al⸗ alit,ſdiG am lius 3 ‧.vbi de en Conſ7n,qui- dam victo
†
2
434 hucretineat.
DECISIO
dam victor. authoribus, deſiderari, vt aſsi- due eo loci verſetur. Nam hoc principalis conſtitutionis d. l.z. C. vbi Senat. vel clariſ. verbis, vtrunq; deſiderantis, cõſequens eſt. Quam ſententiam Nicolaus Abb. c. fi. nu. 8. de paro. Marianus Socinus c. fi. de foro comp. Felinusq́; c. dilectus. 2. numero vn- decimo, de reſcript. probant,& ego ſequor. Celſiq́; definitioni apud Domitium Vlpia- num libr. L. Digeſtor. d. ã. Celſus. eam con-
2 3. 4 gruere puto in eo, qui tduobus locis æqua-
liter inſtructus eſſet, factum notantis, vno non minus, quam altero loco commoran- di, quo magis vtrobiq; domicilium conſti- tuiſſe dicatur, quaſi quo loco infrequens quis ſit, domicilij ibi conſtituendi abſit conſilium, vt eo loci maxime inſtructus eſſe proponatur. Alciati itaq; præceptoris ſen- tentiam non probo, apud Pomponium lib. L. Digeſtor. l. pupillus. 5. incola. de verbor. ſignific. idoneam eſſe coniecturam exiſti- mauntis, quo magis quis quodam loco do- micilium elegiſſe videatur, quod cum re-
9 bus ſuis& familia eò demigraſſet. Idtenim
dicentibus conſequens fore, qualibet cala- mitate pulſos domo, quo ſe conferant, quæ- rentes, quocunq; pedẽ intuliſſent, ibi con- tinuò, contra animi ſui propoſitum, domi- cilium habere, quod electione cuiuſq; con- tingit, d.§. Celſus.& d. l. ciues. non fato ac fortuna quadam, illò aut illd venientis. d. Ö.
330 Celſus. Neq;tenim dixerimus, Aeneam in
Macedonia, quò primum llio eiectus, aut in Sicilia, quò poſtea delatus eſt, domicilium tuliſſe, aliove quouis loco vbi, priuſquam in Italiam perueniſſet, fortè ſoluit. Quan-
szi doquidem, t ſicuti dictum eſt, abſq́; propo-
ſito ac mente perpetuò alicubi manendi do- micilium nemini quæri conſtitutum d. l.
332 ciues. eſt. Quod t in eo, qui ſtudiorum cau-
ſa, confecto eorum curriculo ad ſuos reuer- ſurus, aliquò veniſſet, Dynus arg. l, quæſi- tum..1. de leg.‚. l. nihil. ff. de capti. Bart. l. lex Cornelia. d. õ. ſi tarnen. ff. de iniurijs. pu- tauit. Negat quippe eum vlla temporis diuturnitate domicilium eò loci habitu- rum, vnde quandoq; abeundi propoſitum ſit, idq́; Angelus libro quinto Digeſtor. l. hæres abſens. 9. 1. de iudic. verum putat.
433 Enimuerò t quibus decennio, qui ea mente
veniſſet, domicilium conſtituiſſe creditur, illorum ſententia in eo caſu a Bartolo d.. ſi tamen. accepta eſt, cùm in obſcuro eſt, animum ad ſuos redeundi depoſuerit, an ad⸗ Vt contra, t qui ſtatim ve- niens, facta animi ſui conteſtatione, ſedes fixit, etſi maximè ſtudiorum cauſa, tanquam
LITVANICA
137 micilium quæratur.
140 Trem.
I 1 I. Fr quandoq; rediturus ad ſuos, domo profe- ctus dicatur, domicilium ilico conſtituiſſe intelligendus eſt. Quod eſt generaliter re- ceptum in omnibus qui aliquò ſe contuliſ- ſent. Facta enim animi ſui conteſtatione, ſe eò loci perpetuò viuere velle, ex conti- nenti domicilium ab eis conſtitui. Quod & Alciatus d. S. incola. apud Pomponium libr. L. Digeſtor. probat,& rectè- Tempo- ris enim diuturnitas ad voluntatis conie- cturam, non ad domicilij conſtituendi ne-
335 ceſsitatem pertinet. Idcircò Dyni ſenten-
tiæ conuenienter fieri, vt vnde quis quan- doq; migrandi conſilium habet, ibi nullo temporis curſu domiciliũ contrahat. Cùm,
136 cuius t animus in obſcuro eſt, hærere quo-
dam loco velit, an aliò ſe poſtea conferre, ei, exacto decennio, ſicuti modò ſcripſi, do- Enimueròo, t cuius
ualis qualis voluntas domicilij conſtitu- endi illo aut illo facto apparet, tempus de-
138 cennio anguſtius exigi placuit, quod tin
eo qui maiore parte fortunarum ſuarum in- ſtructus aliquò veniſſet, Angelus ex facto conſultus reſpondit, d. conſil. 27.& Felinus probat. d. c. dilectus. Secundum quod, quæ proximè diximus, accepta ſunt, eo ſci- licet ſemper deſiderato vt, qui rebus ſuis inſtructus aliquò venit, diutius ibi com-
139 moretur, cùm in t lare conſtituendo, id eſt,
cm quis nullis rebus inſtructus aliquò venit, nuda cuiuſq; conteſtatio, in quamli- bet regionem, mente ac conſilio nunquam inde recedendi, ſeſe recipientis ſufficiat. Paul. Caſtrenſ. d. l. 2.& d. gloſſ. in verb. la- Ita f exaudiendum eſt, quod Mar- cellus de habendo, quo quiſq́; loco velit, domieilio ſcripſit, d. l. nihil. quod& caſus, quem excepit, declarat. Ita enim, vbi quis velit, domicilium habere licere, ait, niſi quo interdictum ei ſit, ex qua exceptione intel- ligitur, animi deſtinatione, vt ſæpe dictum eſt, niſi quis pedem etiam loco inferat, do- micilium non conſtitui. d. gloſ. in verb.la- rem. Nemini quippe interdici, ne quem locum incolere velit, ſed ne incolat. Coar-
144 guitur t itaq; non obſcurè Raphaelis Co-
menſis error, dum Bartolum aliosq́; in ſu⸗ pra ſcripto originis articulo carpit, exiſti- mantis, quaſi eorum id ſententiæ conſe- quens ſit, nuda abſentis voluntate domici- lium quærri, ſolaq́; mente ac propoſito ali- cunde emigrantis in ea Ciuitate, quò non- dum ſe appuliſſet, domicilium conſtitui.
142 Cuúm 7† duo illa exigi, vt eſt ſuprà dictum,
conſtet, deſtinato eſſe animo, loco vno ali- quo certo, niſi quid inde neceſſariò auocet, E ij perpetuò
—
—————„——:ÿõÿ———nnön ——— 2* 5—On———õõʒõ·
4 — A 1

52 dETRIROYZII MAVREI
perpetuò morandi, item eò pedem inferre. Nam ſi domicilium, vt ait conſtitutio, d. l. Ciues. incolam facit, quomodo eius quis regionis incola erit? quam non modo non incolit, ſed ne veſtigium quidem in ea fixit?
443 Enimuerò, t quod de rerum ac fortunarum ſummaait Conſtitutio, d. l. Ciues. id ad con- iecturam mentis capiendam pertinere, ſu- Ppra apparuit, ſi mora longior in eo loco, quò ſe quis recepiſſet, inter cedat. d. l. 2. vbi Sena. vel clariſ. Bald. d. l.i. d. num. ſeptimo.
244 Culustrei, Nicol. Abb. authore, d. c. fin. de paro. eius, qui iuriſdictioni præeſt, erit in- ſpectio, pro qualitate perſonarum nunc an- guſtius, nunc laxius tempus deſideraturi, quandoq́; mox pro incola habituri. Abb.
145 d. c. fin. de paro. Quod t in illa ſpecie Ni- colaus Abbas poſt Henricum Cardinalem Hoſtienſ. libro tertio epiſtolarum Decre- talium d. c. fin. reſpondit, cùm quis do- mum, aut villam, eò loci, quò ſe contulit, emiſſet, aliudve rerum ſoli, nam quin tali facto ſedem ibi ac domicilium collocaſſe videatur, nullam eſſe putat dubitationem.
Quam ſententiam ancipitem apud me reddit, quod lib. L. Digeſtor. l. libertus.§. ſola. 2. ad Municip. Papinianus ſcribit: qui ſola, inquit, domus poſſeſsio, quæ in aliena ciuitate com paratur, domicilium non facit.
146 Quin f autem ipſa per ſe omnum fortuna- rum maiorisve partis, vt ſuprâ dtſſerui, in- uectio illatioq́; domicilij conſtituendi pro- poſitum non demonſtret, ambigendum d. 1.2. vbi Senat. vel clariſ. Bald. d. l. 1. vbi de crimi. agi oport. Angel. d. conſil. 27. Felin. d. c. dilectus. non eſt.
447 Liceet I ex aduerſo, vnde rerum ſuarum omnium, ac fortunarum ſummam quis eue- xiſſet, continuò ibi domicilium habere de- ſinere, magnis authoribus placeat. Innoc. c. extranſmiſſa. de renuncia. Bartol. I. ad- fumptio.§. viris. ff. ad municip.& d. 1. do- micilium. Abb. d. c. fi. hactenus ad id, quod de patrisfamiliâs deſtinatione erat dictum, reſponſum eſt. Quòd verò defraudari de- functi mens dicebatur, ancillam in fundo, vnde profugerat, parituram credentis, ſi in fuga enixa exiſtimaretur, id nonnullum mihi quidem negotium facit, ſed quo ta- mẽ defungi abſq; magna opera licet: quan- quam, vt à priore ſententia Paulus Caſtren- ſis diſcederet, quam, cùm ius Bononiæ pro- fiteretur, probauerat, ea vna ratio Patauij poſtea docentem peruicit, haud ſanè idem
148 apud me valitura. Nam t etſi defunctus pa- rituram extra fundum ancillam credidiſ- ſet, Imò etſi in Vrbem venire eam mori-
turus iuſsiſſet, ibiq́;, cùm de vita laboraret enixam ſciſſet: non eo minus legato cum partu ceſſurã. Neq; enim ſpectari, vbi quid ad tempus ſit, ſed vbi deſtinatione patrisfa-
149 miliâs eſſe conſueuit. Nam, tvt Iulius Pau-
150
lus libr. 32. Digeſtor. l. quæſitum.§. fi.de leg. 3. ait: rebus quæ in fundo ſunt, legatis acce- dunt etiam ea, quæ tunc non ſunt, ſi eſſe ſo⸗ lent, nec quæ caſu ibi fuerunt, legata exiſti- mantur. Libet tijs adijcere longam hae de re Domitij Vlpiani detinitionem, qui libro duodetrigelimo Digeſtorum, I. ex facto. 5. rerum. de hæred. inſtit. his verbis: Re- rum, inquit, Italicarum vel Prouincialium ſignificatione, quæ res accipiendæ ſint, vi- dendum eſt,& facit quidem totum volun- tas defuncti. Nam quid ſenſerit, ſpectan- dum eſt. Veruntamen hoc intelligendum erit, rerum Italicarum ſigniticatione eas contineri, quas perpetuò quis ibi habuerit, atq; ita diſpoſuit, vt perpetuò haberet. Cæ- teroquin ſi tempore in quo tranſtulit in ali-
um locum, non vt ibi haberet, ſed denuò
ad priſtinum locum reuocaret, neq́; auge-
bit quò tranſtulit, neq; minuet vnde trans- tulit. Vt puta de Italico patrimonio quoſ- dam ſeruos miſerat in Prouinciam, forts
Galliam, ad exigendum debitum, vel ad
merces comparandas, recurſuros, ſi compa-
raſſent, dubium non eſt, quin debeat diciad
Italicum Patrimonium eos pertinere debe- re. Vt eſt apud Mucium relatum, cùm fun-
dus erat legatus vel cum inſtrumento, vel
cum ijs quæ ibi ſunt. Agaſonem enim miſ-
ſum in villam à patrefamaliâs, non pertine-
re ad fundi legatum Muciusait, quia non id
circò illò erat immiſſus, vt ibi eſſet, Proinde
ſi ſeruus fuerit miſſus in villam, interim illic
futurus, quia dominum offenderat, quaſi ad
tempus relegatus, reſpõſum eſt eum ad vil-
læ legatum non pertinere. Quare ne ſerui quidẽ, qui operari in agro conſuerunt, qui
in alios agros reuerte vantur,& quaſi ab
alio cõmodati, in ea ſunt conditione, vt ad
legatum pertineant. Quia non ita in agro
fuerãt, vt ei agro viderentur deſtinati. Quæ
res in propoſito quoq; ſuggerit, vt Italica-
rum rerum eſſe credantur hæ res, quas in
Italia eſſe teſtator voluit.Proinde etſi pecu-
niam miſerit in prouinciam ad merces com⸗ parandas,& nec dum comparatæ ſint: dico pecuniam, quæ idcircò miſſa eſt, vt per eam merces in Italiam adueherentur, in Italico patrimonio intungendam. Nam etſi dediſ- ſet in prouincia de pecunijs quas in ltalia ex⸗ ercebat, ituras& redituras, dicendum eſt hanc quoq; ltalici patrimonij eſſe rationem. 1 lgitur

votare 0 cum bi quidh atrisfa⸗ us Pau⸗ Tdeleg. tis acce/ lelſcſo⸗ a exiſti- m hacde qut libro kacto 9. 1s: Re⸗ acialium ſint, vi- nvolun⸗ pectan⸗ gendum one ezs abuerit, ret. Cæ- lit inali⸗ Idenuo auge⸗ trans- quoſ- fortẽ vel ad 8mpa- lici ad debe- fun⸗ o, vel miſ⸗ riine⸗ aonid roinde im Wic qual ad nad vil- ne lerui runt, qui quaſi ab ne, V ad a in 220 nati. Quæ Vt lualica⸗ es, quas in eetli pec u⸗ erces com eſint: dico v per eim 1 in Italico netli del⸗ sin ltalisexs icendum
erationem. 4 lgitur
152 nus probat. d. 9. fin.
154 ſtinatione, tranſeamus.
DECISIO LIiTVANICA
Igitur efficere dici, vt merces quoq; iſtæ, duæ comparatæ ſunt, vt Romam veheren- tur, ſiue prouectæ ſunt eo viuo, ſiue nondũ, & ſiue ſcit, ſiue ignorauit, ad eum hæredem pertinere, cui Italicæ res ſunt adſcriptæ. La-
251 beo quoq;, t cuius opinionem lib.4. Dige⸗
ſtor. I. ſi vxori.§. fi. de aur.& argent. leg. Lauolenus refert, in ea ſpecie cùm ita qui- dam legaſſet: ARGENTVM, QVOD
DOMO MEAE ERIT, SVM
MORIAR,& quæreretur, vtrumargen- tum, quod à teſtatore depoſitum eſſet, lega- to cederet? diſtinxit inter præſentis cuſto- diæ cauſa depoſitum,& perpetuæ,& hoc non cedere, illud cedere reſpondit. Et enim ea verba, QVOD DOMO ME- AE ERIT. ſic, inquit, accipi debent, eſſe ſolebat. Quam ſententiam& Lauole- Superioribus t ita
conſequens eſt, in eo quid; loco legum in- terpretatione eſſe intelligi, non vbi quan- doqʒ ſit, ſed vbi perpetuò eſſe placuit, ſiue voluntate eius, ad quem illud pertinet, loco ſuo abſit, ſiue eo etiam inſcio, vt in caſu de ancilla ſuprã allegato vſu venit, cuius fuga, accepto legum ſenſu, effici non potuit, quo minus legatario cum partu deberetur. Quia qui fundum, quæq́ in eo ſunt, legauit, ea complexus videtur, quæ in fundo eſſe con- ſueuiſſent. Quapropter, vt quæ ibi caſu adeſſent, haud amplius reddunt legatum,
153 ita nec, quæ abeſſent, anguſtius. Non tre-
ctè itaq;& illud dictum, idcirco acceptam eſſe interpretationem, ancillam in fuga non videri enixam, ne conſequens eſſer, illius facto, legatario noceri. Cuùm tota eius rei definitio ex patrisfamiliâs pendeat deſtina- tione, certo aliquo loco ancillam eſſe vo- lentis, vbi,& cùm inde abeſt, eſſe debet in-
telligi. Falſum igitur fore, locum, Inde an- cilla aberat, ideò ſpectatum, ne efuncti
quoquo modo mens fraudaretur, neve an- eillæ factum legatario damnum adferret, quæ longè aliter ſe habere, demonſtratum eſt. His itaq;, quæ de defraudanda defuncti mente dicebantur, confutatis, ad id, quod
111. 83 in ea conſtituenda patrisfamiliâs deſtinati- onem hic magis, aut illic domicilium habe- re volentis ſpectari non debere. Fortius hoc quidem ſuperioribus argumentum eſt, ſed quod me, ne ſuperiorem ſententiam ſe-
355 quar, haud quaquam permouet. Nam, t vt
verum eſſe fatear in ijs, quæ legis definitio- ne continentur, legis non noſtram ſpectari
156 deſtinationem. Illud t etiam nemo inficia-
157
bitur, legem in ijſidem noſtræ ſe accommo- dare voluntati ac propoſito.
Vnde i fit. vt licet quo quiſq; loco con⸗ trahit, ibi iudicium ſuſcipere cogatur. l. hæ-
158 res abſens.§. proinde. ff. de iud. tamen tin
eo, qui aliquò, inde confeſtim diſceſſurus, venit,& ibi contraxit, aliud lex d. 9. proin- de. conſtituit. quæ hunc foro contractus eximit, inciuile rata, locum breuis moræ
ſpectari,& aliò properantem iuriſdictione diſtineri. Siĩc quòꝙ́;& in noſtra quæſtiõnẽ fortuitæ moræ locum non ſpectari, ſed do-
isꝰ micilium conſequens eſt. Nect mihi quis
160
161'
—
proximè ſequebatur, de patrisfamilids de- i6⸗
contra diſputant, multùm intereſſe aiunt, deſtinatio cuiuſq; de ijs rebus ſit, quæ no- ſtra continentur voluntate, an de ijs, quæ legum definitione conſtant: illa enim arbi- tratu noſtro mutari: hæc fixa manere atq; immota. Quare poſterioris generis cùm ſit
Et f quidem, qui ratione proſcriptis hominibus, quorũ alio-
dicat, ſi cogeretur ſe, quocunq; peruenerit, defendere viator, aut alius, qut præternaui- gat, duriſsimam eius conditionem fore. d. 6. proinde. contra quam in originis diſputa-⸗ tione eiienit. quę ſi ex loco natali cenſeatur; nihilo magis naſcentem onerat, quam ſi in- de ortus exiſtimetur, vbi parentes domici- lium habent. Nam t& ex diuerſo eſſe quoq; duriſsimum, eum, qui cum viatore aut cum eo, qui præteruehitur, contraxiſſer, circum- ueniri, aut eius quærere domicilium cogi. Verius ergò eſt,& in ijs noſtræ deſtinatio- ni legem ſeruire, loco breuis moræ ac for- tuitæ non inſpecto, quod in multis quoq; iuris articulis reſponſum lego.
Nam t lege municipali, qua merces exò- ticas, ſalem, vinũ, frumentum aliiidve quid- dam in Ciuitatem inuehere non licet, eum non teneri, qui commeans horum quiddam inuexiſſet, mox aliò translaturus, plerique omnes ſcribunt. I. ſi quis poſt hanc. C. de ædifi. priua.& ibi gloſl. Iacob. de Arena. 8& Cyn. item Bar. Ange.& Paul. Caſt. l. cæte- ra. 9. ſed& ſi quis. ff. de leg. i. Rlex. Imolen. Conſ. 433. vol. 4. viſa inquiſitione. Qua t
qui Municipiorũ legibus impunita eſt cæ- des, in Oppida, qua illis iter eſt, hoſpieij cauſa ſine metu Magiſtratus ingredi licet. Nellus. tract. Bannitorum, in 1. part. 2. tem- poris. quæſt.58. pacto vel ſtatuto.& Petr. de Anch. conſil. 74. viſo an diligenter. Marſi. l.
originis inſpectio, lex ad Muni. ff.& de in⸗- i6/ fin. numer. 153. ff. de iuris. omni iudi. Pro t colis. libro decimo, Cod. tot. titu. quippe co enim habenda eſt breuis in loco mo-
definit, quæ cuiq; origo ſit, conſequens eſt,
ra, ac ſi, qui quoquam veniſſet, inde mox iij receſſu-
—r. ſrr.
/

54 pETRT ROY
receſſurus, illè veniſſe non c. certum. u. q.
3.& c. ſi quis autem.4. diſtinct.& 8. q. 1. c. 1·
& Marſ. d.l. fin. num. eod. videatur. Tan- 264 tundem t in fure reſponſum ſcio, cui rem urtiuam aliquò ferenti, ſicubi forte de via feſſus quietis cauſa aut capiendi cibi ſubſi-
ſtat, parci placuit, omnemq́; in eum iuris- dictionem ceſſare, Bald. poſt Bart. l. qui fu- rere.ff.de ſta.homi. Marſil. d. l. fi. num. eod. 40 ⅞ jicet † ob continuam reialienæ contrecta- tionem furti pœna Bartolol. ſi abducta. C.
de furt.l. ſed nec.ff. de condi. furt.& l. ſi do- minium. ff. de furt. Angel. tract. malefic. in
gloſſ.& veſtem cœleſtem. ibi. quæro quid ſi ſirraht re quocunq; euntem teneat. In- 16dterſit t deniq; Reipub. nocentium facinora impunita non relinqui. j. licitatio. 6. quod il-
licite. ff.de publi. l. ita vulneratus. ff. ad l. R- quil. Quibus exemplis non illud tantùm diſcimus, breuis moræ nullam eſſe inſpecti⸗ r r.167 Qnem. d. c. certum cumeeneor. Verùm f n— u. ₰ etiam delinquentibus hoc tribui, vt non
vbi ſubſiſtant, ſed quò tendant, lex ſpectet.
Quod ſi in viro atq; vxore recipimus, fore
vt, quocunq; eant, domo profecti, ſemper
in locum domicilij contendere videantur.
168 Nam † inde cùm abſumus, peregrinari nos
ait conſtitutio. l. Ciues. de incolis. libr. 10.
f Cod.&, eò cùm peruenimus, peregrinari deſinere. Toto itaq; tempore, quo à domi-
eilio abſumus, pro iter facientibus ſumus
habendi, quo numero, qui peregrinantur,
169 eſſe ſolent. Huctpertinet, quod Trebatium
& Labeonẽ in illa ſpecie reſpondiſſe, Pom-
ponius lib. 35. Digeſtor. l. ſi quis ita. de con-
dit.& demon. Ad quem tex. adde Bald. l. ſi
pater. 8. q. C. de inſti.& ſubſt. la. l. non tan-
tum. circa finem. C. de lega. Marſil. l. fi. ff. de
iuriſdict. refert, cùm quidam ita legaſſet:
DVM VXOR MEA CVM FlLIO
FRIT: HAERES MEVS EI TAN-
TVM DATO. Nam non eò magis,
quòd patronum latitans, filio relicto, de
medio diſceſsit, à legato matrem excludi
putauerunt. Quippe quæ animum à ſe fili-
um dimittendi ac propoſitum non habuiſ-
ſet, quod præſtare eam oportuit. cæterùm,
Ner vt omni momento cum liberis ſit, non exi-
gi, quibus conſequens eſſe Bartholomæus
Socinus ſcribit: d. I. ſi quis ita. Vnde quis
—. Teuertendt anina diſeeſsiite LEum
” 5 2— ſa ſencem ſemper fuiſſe exiſtimari. Quod ac- b cipere debemus, etiamſi diu abfuiſſe pro- ponatur. Nam in breuireuerſis, animum redeundi Paulus Caſtrenſis,& Raphael Co
.
menſis non deſiderant, d. I. ſi quis ita. eò
tandem noſtra diſputatio redit, vt in libero-
ZI11I MA VREI
rum origine non naſcendi locus, ſed paren- tum domiceilium, vt eſt ſæpe dictũ, ſpecte-
170 tur. NecFranciſci, cui a Ripa cognomen- tum eſt, ſequor ſententiam diſtinguentis: Tract.de peſte.part.2. num.183. conceptus ſit in loco domicilij partus, nec ne, vt poſte- riore caſu, naſcendi locus, priore, domicili-
iji um ſpectetur, quòd f qui in vtero eſt, vt Iu-
lius Paulus libro primo Digeſtor. l. qui in
vtero eſt. de ſta.homin.ſcribit, perinde cu- ſtodiri ſolet, ac ſi in rebus humanis eſſet. Id enim, cùm de commodis partus quæri- tur, eſt acceptum, d. l. qui in vtero eſt.& ple- runq; nihil intereſt, eam ciuitatem quis pa- triam habeat, vbi natus eſt, an, vbi magis parentes haberent domicilium. Aut certè id totum ex futuro pendet, incertumq́; eſt, 172 vtrius loci ciuem eſſe, ſatius ſit. Adde, fin originis cauſa diem puerperij, non conce- ptionis inſpici, quod Neratius lib. L. Dige- ſtor. l. eius i. ad Municip. eleganter ait. Pro- inde tali diſtinctione vtendum non puto. Hæc quidem, ad aliorum diſpurationem, quod attinet, cæterùm dicere nos poſſu- mus, ſuperiori ſententiæ, ſi rẽ penitus per- 173 ſpicimus, illud foccurrere, quòd originis cauſa natura non lege conſtare videatur. 174 Quodt Domitius Vlpianus l. aſſumptio. ff. ad Municip. declarat, cùm aſſumptio origi- nis, inquit, quæ non eſt, veritatem naturæ 1275 non perimit. Et trurſus, d.l. aſſumptio.§.. filius ciuitatem, ex quæ pater eius naturalem originem ducit, non domicilium ſequitur. 76 Nemo † autem neſcit, rerum naturam im- mutari vlla legum authoritate non poſſe. l. 2.9.J. ff. de vſufruct. ea. rer. quæ vſu conſum. w77 Sed t hoc mouere neminem debet, neq́; enim tam arctè naturæ demonſtratio acci- pienda eſt, vt ad cuiuſqʒ loci anguſtias, vbi quis mas diceretur, originis definitionem s contrahamus. Alioquinfex vico ortis, Rem publ.cui vicus ille reſpondet, patriam non fore, quod nemo dixerit. l. qui ex vico. ff. ad o Municip. Sanèt Vergilio non Mantua, ſed Andes, Oppidum in agro Mantuano, nata- 180 lis locus fuit. Nonfitem Catullo Verona, quippe quem in Peninſula lacus Benaci na- tum conſtat, de vtroq; illud Martialis Do- ctorum quorundam virorum patrias com- memorantis:
Verona docti ſyllabas amat watis: Marone felix Mantua eſt.
Naſo quoq; lib. Elegiarum 3. ſuam& eo- rum patriam celebrans ita ſcripſit:
Mautua I ergilio gaudet: Verona(atullo. Pelignæ Gentus gloria dicar ego.
Retinen-

/
lparen, DECISIO ILITVANICA III. 35
ſpecte. 181 Retinenda itac; prior ſententia eſt, quam turali quàm ciuili caret. Bart. d. l.vecti galia. nomen⸗ magis receptam eſſe ac erebram, appellario- 9: Eſt tenim tantundem& in furto receptum, auentis: ne originis laxius accepta, quidam Auguſt. quod naturali atq; adeò diuino iure prohi- Aceptus Ariminenſis. l. huiuſmodi.. legatum. de le- beri, nemo Heſcit. l. probrum. ff. de verb.ſig. tpoſte⸗ gat. i. Lancel. Decius. l. hæres abſens. 5. pro-& l. i. in fi. ff. de furt. ob famem quippe furtũ omicili⸗ 27, inde. ff. de iudic. Eran. Rip. vbi ſupra d. nu. permitti, placuit. c. ſi quis ꝓpter. de furt.& ſt, vtlu⸗ 183. authiores ſunt. Et t Baldus, d. 9. legatum. ibi gl.& Doct. vt omnium ſentẽtia impune lqutin ne hoc præteream, eandem quæſtionem in ſit tame perituro rem alienã, qua vitam to- indecu- grege tractat:ſi metu hoſtium aut latronum leret, auferre. d. c. ſi quis ꝓpter.& ibi gloſ.& eſſet opilio vim fugiens, caulis relictis, pecus in 12 Doct. Eſt t& illud inter hæc diſcrimè, quod quxti. altenum agrum cõpuliſſet. Nam quicquid in vectigalis cauſa lucrum quæritur, in fur- ple ibi natum eſt, quaſi in loco, vnde grexab- toautem damnum vitatur. Quæ latẽ conſtar Juis pe eſt, natum eſſet, eius decumam vectigälye dlifterre, Feli. c. quoniam. nu. 3. de Simon. vt i magi exſolui debere, conſequens eſſeait, antiſti- plus eſſe appareat, famis cauſa, furtum per⸗ ag ceits te, aut domino agri, quò per fugam grexeſ-· mitti, quam vectigalis remiſsionem dari. mqgelt ſet compulſus, eo nomine nihil laturo, quod 193 Etſi,t vt hoc obiter notem, parùm acute di-
Gelt,& loannes Imolenſis adnotauit. d. 6.legatũ: ci videatur, furtum ob famempermitti, licet V ddefin idq́; Dynum luliani ſententiæ d. 6.legatum. 194 ita loqui, in more ſit. Famis Tenim neceſzi-— ₰‿ 6- V LCneg, conſequens eſſe ante alios ſcribere, Paulus- tasrem dominio cuiuſq; eximit, facitq; eſſe„ V Dige⸗ Caſtre nſis d..legatum. refert. Tantundem cm̃uem. Doct. d.c. ſi quis Ppter. idq; tam 2 lt. bto⸗ 183 idem Paulus Caſtrenſis apud Marcianum diuino quam humano iuri conſequens eſſe:
n puto. lib. 39. Digeſt. l. interdum. 5. ſi propter. ff. de Bartolus lib. 4. Digeſt. l.2. 9.cum in eadem lonem, publi. in eo reſpondit, qui quid merciuma⸗ 1935 adl. Rodi. de iact, aut hor eſt. Igitur, t vt ſo-
pollü⸗ liarumve rerum, metu prædonum aliquò cius re communiſine delicto vtitur, I. meri- s per⸗ inuexiſſet. Negat enim horum nomine ve- cò. ffpro ſocio. ita quoq;& ille, cvi, ſi ma- iginis 184 ctigal deberi. Quod t Bartolus 1. i. de nau- numab eo, quodalterius fuiſſet, abſtinue- ur. frag. libro u. Codicil. in ea ſpecie probauit, rit, pereundum eſt. id in alimoniam neceſ-
tio. ff. cùm hoſtes quis, Piratâſve fugiens, cum re- ſariam, tanquam commune factum, impu- 4 origi⸗ bus ſuis aliquò ſe recepiſſet. Nam huic, nul- ne auferet. Quæ ſententia Nicolai Abbatis, aturæ lo exſoluto vectigali, inde recedere, resq́; c. quoniam. num. 5. de Simo. Ioannis Ana-
0... 185 ſuas auferre licere, ſcribit. Et t magna qui- gnini d. c. quoniam.& Cagnoli d. l. quæ ꝓ-
aſem dem ratione, inhumanum quippe eſſe, in a- 196 pter. ff. de diuer. reg. iur. fuit. Enimuerò 1 ſi
ritur. liena calamitate de rebus tam luctuoſis e- res, cuius propria fuiſſet, permaneret, nam
nim⸗ 186 molumentum ſectari.Idqt Imperator Con⸗ pretextu neceſsitatis ab inuito auferre, nul-
ſle.l. ſtantinus in naui vi tempeſtatis eontra na- 197 lo iure liceret. Lex enim, quæ, vt ex Demo-⸗
ulom. uigantium conſilium aliquò appulſa libro ſthene Marcianuslib.. Digelt.l. 2. delegib.
necq n. Principalium Conſtitutionum reſpon⸗ ſeribit, delictorum correctio eſt, delictum
do accl⸗ dit: fiſcum ſuum a lucro vllo inde capiendo permittere quomodo poſsitel. meminerit.
tas vbi edita conſtitutione d. l.i. repellens. Quod 198 S. vnde vi. Quare neq; Cyno.l ſcientiam.
.— m 287 tad illum caſum Bartolus producit, d. l.1. cũ§. qui cum aliter. ff. adl. Aquil, neq; Baldo,
ed 1 areſcentibus per æſtatem vicinorum flumi- c.. 5. iniuria. col.fi. verſ.ſed pone. de pac. iu-
ti 1 nibus, ex proximis Oppidis ad noſtras mo ram.fir. alijsq; pleriſq;, eosq́; ſequuto Decio
tam 104 letrinas venitur. Sanè enim quiin ea cau⸗ LYt vim. nu. 9. ff. de iuſt.& iure.& l. is dam-
ſco lla ſa eſſent, eos, tanquam neceſsitate famis ad num eius. de diuer. reg. iure. Adde Cagn.l.
antua ſe nos venire compulſos, immunes abituros quæ ꝓpter. de diuer. reg. iur.& Marſ. l.1. nu.
ano,nata- 138 Bartolus d.l.. ſeribit,& recte. Nam t ſi 92. ff. de ſica. adſentior illum excuſantib. qui
NVerofa, famis neceſsitas ſacris Conſtitutionibus potentioris iuſſu, mortẽ ſibi cõminantis, ni⸗
genaci na- idonea cauſa viſa eſt, quamobrem patres ſi obtemperaret, hominem occidiſſet. Nec
tialis Do⸗ filios ſuos filiasq́; diſtrahant, C. de pa. qui fi⸗ 199 t contra eſſe, quòd vim vi defendere lulio, trias com⸗ lios ſuos diſt.in ru.& nig. mirum eſſe nonſ Paulo authore d. 5. qui cùm aliter.& l.3. 5. Id=„
debet, ſi eadem vectigalis tribuat immu- ait. ff. de incend. rui.& naufr. oẽs leges ora- 5 nitatem, idq́; Bartolus d.l.. ſignificauit. niaq́; iura permittant. Id enim extra perſonà 489 Nec t magnum eſt, hoc in vectigalis cauſa vim inferentis, nõ intelligi, quod idẽ lulius admittere, quæ iure ciuili continetur. l. ve- Paulus reſpondit. d.. qui cùm aliter. ibi. illũ
aam& co⸗ 190 ctigalia. ff. de publ. Etj plerunq;, id eſt quo⸗ 200 enim ſolum.& quidẽ cũvis iniuſta facta ꝓ-
der tiens, à Principe vectigal non conſtituitur, ponitur, etiam aà Magiſtratu modũ muneris
ulaub” fraus in eo commiſla omni probro tam na- 1ne. E iiij ſui
gr ege. 4
Retines⸗
—

zs PETRI
ſui prætergreſſo. Bart. Tract. qui ſint rebel⸗- les. ver. ſi. rebellando. in princ. Paul. Caſtr. d. l. vt vim.& ibi. Deci. num. 24. Abbas. c. ſi quando de offi.de leg. Marſ.d. l..nu. S2. de ſi⸗
ca. vim enim iuſtam propulſare, a quocunq;
adhibẽatũr neq; ciuile, ne naturale eſt. d. 201 l. vĩ vim.& ibi gloſ.& Doct. Vndeſproſcri-
ptis, in quos iure plerunq; Municipali cuic; ciui necis poteſtas eſt, aduerſus vim, ſi qua eorum vitæ adferretur, ſalutem ſuam tueri non licere, quidam Bart. Ang. Paul. Caſtra.
101 d. l. vt vim. prodiderunt, quod t ſumma ra-
tione placuit. Nam ſi, vt ijdem Bart. Ang. Paul. Caſtra,. d.l.vt vim. diſſerunt, iuſtais- eſt, quæ infertur, iniuſtam eius eſſe propul-
303 ſasonem, neceſſum eſt. Ideoq́; pro modo
admiſsi vindicari, quod in periona militis, caſtigari ſe à Centurione non permittentis, Macer. libro vndequinquageſimo Digeſt. l. milites agrum.§. inreuerens. de re milit. belliſsimẽè diſtinxit. Nam, qui quoquo- modo reſtitiſſet, eum à veteribus notatum ait. Qui verò tenuiſſet vitem, qua mos erat Romani Latiniq; nominis militem, hone- ſtiore quaſi pœna electa, non virgis cedere, hunc militiam mutare. Dedita opera con- ſultoq́ʒ vitem frangenti capitale eſſe. Quam pœnam eodem Macro authore d.. inreue- rens. ſuffert, qui manum Centurioni ſe ca- ſtiganti intuliſſet, contumacia reſiſtendi ſemper fraudi futura. Aliud exiſtimantibus non conſtitueram rei militaris diſciplinam,
204 vrt nec domeſticæ, ſi ſeruus filiuſve famil.
domino patrive ſe ſuo iure caſtigare volen-
KRO12ZII d. l.vt vim.& ibi gloſ.& Docto. quod ab eo
MAVREI
non fit, qui imperatam à Tyranno cædem exſequitur. Ab hoc enim adiuuari vimin- iuſtam Tyranni, dum ei mos geritur, non
106 propulſari, palam eſt, quodnili dixerimus,
conſequens fore eum, qui Tyranni iuſſu ita violaretur, aduerſus talemvim tueri ſalutem ſuam non poſſe, quod nemo ſanus probaue- rit. Iniuſtam enim eiv im adferri, certum eſt, quam repellere, vt Iulius Paulus libro 9. Di- geſt. d.l. ſcientiam. 6. qui. quil. ſcribit, omnes leges omniać iura per- mĩttunt, vt dubium non ſit, Tyranni iuſſu innoxium hominem quocunq; metu occi-
dentis factum delicto non vacare. Scio qui-
207 dem feſſe quæ, qui contraria ſententiavtun-
tur, pro ſe adferunt, illud in primis, quod Domitius Vlpianus lib. 5. Digeſt. l.ſi quis fumo. 9.1. adl. Aquil. ex Celſo refert circa eum, qui exorto in vicinia incendio proxi- mas ædtes, ne longius procedens ignis, ad ſe peruenirer, intercidiſſet: circa eum item, qui nauis ſuæ explicãdæ cauſa funes ancho- rarum alterius nauis, in quos vi ventorum ſe impegerat, pręcidiſſet. l. quemadmodum. §. item Labeo. ad l. Aquil. Nam nec hunc ob præciſos funes, nec illum deiectę domus nomine keneepadih eſt. d.§.⁊.& d.§.i-
208 tem Labeo. Adijcitutt& illud de eo, qui ſu⸗ arum merciùm ſeruandarum cauſa alienas
in mare proieciſſet cũi impuũne eſſe ait lex. qui ſeruũañdarum.ff. de præſerip. verb. Sed in hunc magiſtro nauis proditam eſſe actio- nem, conſtat. Gloſ.Paul. Caſtre. d.l. qui ſer-
ti reſiſtat, l. vnica. C. de emend. ſeru.& l.3. C. 209 uandarum. Ei t verò, qui vicinas ædes diſ⸗ ſipaſſet, facti ſui rationem conſtitiſſe, putã- dum eſt, tanq́; vim imminentem auertere volenti. 4
de patr. poteſt. Dec. d.L.vt Lim. nu. ꝛ2u.& ſeq. Fel.c.licet heli. in princ. de Simon. viro vx- or, l. conſenſ. C. de repud.& auth. ſed nouo iure. eod. tit. Felin. c. cum contingat. in fi. de for. compe. Deci.d.l.vt vim. nu. 22. aut Præ- ceptori diſcipulus parùm benefaciens.l.ſed & ſi quemcunq;.õ.ſi magiſter.ff. ad l. Aquil. & ibi Bart.& c. Præsbyter. de homicid. De⸗ ci.d.l.vt vi.& nu. 22. Quilibet deniq;, cuius infirmior ætas ſeniorum prudentia regiatq; informari, ad vitæq́; decora exemplis maio- rum ſuorum excitari debet: natu grandio- ribus propinquis. Quibus in eos animad- uertendi ius eſſe, ſacris Conſtitutionibusl. 1. C. de em. pro. cautum eſt: modum& his & ſuperioribus ſeruaturis. Bartol. conſ.io⁴. viſis& Alex.conſ.73. viſo Themate. Anan. c.i.de cleri.percuſ. Dec.c. ad noſtram de ap-
pel.& d. l. vt vim. nu. 22. Nam eumexceden- tihus recte reſiſti, conſequens eſt. Incipere: 205 1 enim iniuſtam vim caſti iuſtam autem vim iure ſuo quiſq; propulſat,
gationi ineſſe:in-
im præſentem
ſens tempeſtatis periculum effugit, nihil autem eiuſmodi in cædis cauſa proponi.
Nullam enim vim ab eo, quem potentioris iuſſu violare quis adgreditur, ipſi aut adfer-
ri, aut imminere: aduerſus verò vim expe-
diendæ ſuæ cuiq; ſalutis ergò ferrum nobis
alegibus d.. vt vim.& d.§. qui cum aliter. —— porrigi,
˖Qqeq¶¶qqq
—

od ab ed
Ocadem porrigi, non quocꝝ quieſcentem, nihilq́; in damnũ dirutarũ ædiũ non ſarciat, l. ſi aliꝰ. 6. lvimin- nos mali molientem, dumalieno furori mos eſt& alia.& ibi Bar. ff. d vi aut clam. ſed ne tur, non geritur lædere, permitti. d.5. qui cúm aliter. pœnam præterea eo nomine ſuſtineat. Igi- terimus, au1 ibi illum enim ſolum, Haud 1 parui deniq; 218 tur, f quia line pericutas-aulex uuoonenon liuſſuita referre, rebus cuiuſq́; manus adferantur ab perituras, iuftò terrore perculſus, demolia- rilalutem eo, qui vim aliquam declinaret, an vitæ. tur, in eadem cauſa eſt, ne Gloſ. d.§. eſt.& a- probaue, Damnum ſiquidem rerum ſarciri, vitam ve-⸗ lia.verſ.non idem erit in fi. gloſ. pœnam ſut- ertumeſt rò ſemel amiſſam reuocari nequaquam poſ- ferat, cõuenienter nihil intererit, damnatus bro Di. ſe. Inde meritò rerum iacturam leuiorem percuſſori obiectus ſit,& ita occiſus, an non adlA. ſemper, quam ſalutis hominibus eſſe. Re- damnatus, quo minus magisve in eum vin- iuraper⸗ ctiſsimè itaqʒ aliudin rerum interitu, aliu dicetur. De pœna ſiquidem capitis, non de anniuſir in cæde hominis ſtatui. Quæ ſententia lib. 2i rerum damno agi. Sed 1& altius rem peni- ꝛetuocci z. Epiſtolarum Decretaliume. ſignificaſti. tusq́; perſpicientib. diſsimilis ratio videa- Scioqu 212 in fi. de homicid. Felini fuit. Adde, tvt ele- tur, hominis damnati atq; ædium peritura- Kriayran ganter ac piẽ eodem lib. d. c. quoniam. num. rum. Ab ædibus enim periculum impen- nis,quot 5. de Simon. Nicolaus Abbas ſcribit, eumq́; dere, metmena endh eſſe„ vt pta dillone⸗ 1— ſequutus loannes Anagninus; d. c. quoni- bam, ne, Healſäir Ogius Incen 0, inde herr elc am. quæ ita mala ſunt, vt mala ſint ſemper, ad diruentis a es ignis tranſeat: à damnato LMCa quo numero eſſe cædes aiunt, periuria atq; 220 autem nihil periculi impendere, falſum t itẽ 10 proxi- adulteria, ea priuſq́; admittamus, omne nos eſſe, referre damnatus quis ſit, nec ne ſit, Snisadſe adire diſerimen oportere. c. ſacris. de ijs quæ quo magis minuſve à priuato impune oc- umitem, 243 vimet. ve cauſ. fi. Satius t igitur fore, homi- cidatur. Vtroſq; enim ad publicam tute- es ancho⸗ nem Chriſtianũ alieno ſcelere perire, quàm 22i lam pertinere. Vnde 1& parricidij obh=— entorum alij obtemperantem homini innoxio vitam ſtringi eos placuit, qui neceſſarios ſios nodum. eripere. d.c.ſacris. Gloſ.c.de his clericis.50. damnatos, dedecoris euſtandi cauſa, b⸗— ec hunc diſt.per tex. c. ita ne. 32. q.z. Auguſt. Bero.c. licam pœnam acciperent, veueno in carce- domus 214 ſuper eo. nu. 8. de vſur. Huc t pertinet notiſ- 222 re necaſſent, Bald. poſt Cyn.& Iacob. de A-
X d.§.i⸗ ſima illa Chriſti Dei vox: metuendos eos rena. l. libertas.ff. de ſtat. homi. Ana.& Feli. qui ſu⸗ non eſſe inquientis, Matthi. io. c. qui corpus c. cum iuramento. de homi. Marſ. l.. nu. 3. ff. alienas occidere poſſunt, animam non poſſunt. ſed de ſica.&homicidij reos eſſe, qui damnatum aitlex. eum, qui& animam perdere,& in gehen- dum ad ſupplicium duceretur, occidiſſenrt.
„ Sed nam mittere poteſt, formidandum nobis eſ- Bald. l. additoſ. C. de epiſc. audi.itẽ. I. fideicõ⸗ actio⸗ 2¹5 ſe. Adeò t autem impune ei eſſe non debet, miſſa.§. ſi gs. de legat. 3.l. fi. C. de malefi. Bar. viſer- qui ꝑotentioris iuſſu innoxium hominem l. cuiuſcunq;. fl. adl. Iul. Maieſt. Alex. 1. 3.9. des diſ⸗ interemit, vt is extra legum pœnas eſſe non transfugas. E. de ſica. Marſ. d. l.1. nu. i3. ita, vt puta- exiſtimetur, qui plagam vitans apprehęn- ne militi quidem venia ſit, qui eripi ſibi pri- gertere ſum hominem ꝑercuſſori pro clypeo obie- uata vi damnatum metuens, eum ſua manu
PDECLSIO0
cit. Placuit Angel. Areti. diſpur. Atholus. Gaius adgreſſus. Fel. d. c. ſignificaſti. Dec. l. vt vim. ff.de ius.& iur. nu.. enim illo occiſo eum, qui obieciſſet, cædis nomine teneri.
216 Sed t andiſtinguimus, imperata cædes à
potentiore ſit hominis perituri. Nam in eo quipercuſſori obiectus eſt,& ita occiſus, ta⸗
LIT VA NIEA
11 1. 57
223 interemiſſet. dd. Docto. ibidem. Et † ge-
neraliter, poſtquam quis in publicam cu- ſtodiam venit, nihil in ipſum euiquampri- uato licere, cautum eſt. Bald. poſt Cyn.&
224 Iacob. de Arẽ. d. l.libertas. Secundum fquod
proſcriptorum necem, quæ ſine ſcelere alio- quin iure Municipali admittitur, ſi capti
Ioſ Bart. lis diſtinctio adhibetur. Placuit Ang. Areti. occidantur, vindicari conſtat. Barto. l. in la- on elle,vi⸗ diſput. Atholus Gaium adgreſſus. Feli. d. c. queum. ff. de adq. rer. domi. l. 3. 9. fi. ff. de ſi- diomalum ſignificaſti. enim, ſi damnatus, cùm ad ſup- ca.&l. legis. Iuliæ. ff. ad Iul. de vi.& Bald. arum grätla plicium fortè duceretur, obiectus ſit, eius d. l.libertas cum multis alijs allegatis per uitempe⸗ 28 cædem impune obicienti fore, vtt impune Marſ. d. l. i. num. 3. Quod Andreas Alcia- minus verò eſt, ita enim, quorum hæc ſententia eſt, diſ- tus libro L. Digeſto. l. Pupillus. 9.z. de verb. mibus pr- ſerunt. Angel.& Felin. ibidem. ędes vicinas ſignificati, apud Pomponium adnotauit. ugit, nihi ſuarum ſeruandarum cauſa diſsipanti, d. l.ſi 225 Tantæ t deniq; curæ legibus eſſe, ne roponi- 9 quis fumo.O.i.quaſi perituras. Sed hanc ra- quid contra publicam iudiciorum diſcipli- potentiols tionem ſequentibus fore, vt idem in non nam, occupato ſupplicio, fiat, vt ferro, ve- autadket⸗ damnato reſpondeamus. Nam& nenõve, aut alio, quo cædes perpetrari poſ- rovim expe- ædes diruenti, ait lex 1. l. ſi ꝗs fuma.. i.cũ ſit, in carcerem illato, in præfectum id paſ- rrum tobi ad eas ignis nõ peruenit, nõ quo omnino ſum di cum alte-“ b portig SOrſs, ₰ 2s Naν5 „ e 2

58 P ETRI ſum animaduertatur.
226 ſtod. reor. Nec i modò cuſtodijs mortem
ſibi conſciſcentibus, impune cuſtodi non ſit. I. fi. ff. de cuſtod. reor. ſed& caſu defun- ctis. Teſtationibus enim eius rei fi-
dem fieri oportere, ne quid cuſtodi adſcri-
batur lib.duodequinquageſimo Digeſt.d.l. fi. Herennius Modeſtinus ſcribit. Apparet
227 † itaq; ex his inter damnatum& nec dam-
natum nihil intereſſe, quo magis minusve in ſupra ſcripta ſpecie, qui quem percuſſori
228 Obieciſſet, excuſetur. Illa t poſtremò ra⸗
tio pertenuis eſt, atq; etiam abſurda, cùm, quod in ædium dirutarum caſu eſt reſpon- ſum, d. l. ſi quis fumo.§.1. ad cædem homi- nis producitur, quod eleganter rectiſsimeq́; Felinus d. c. ſignificaſti. refellit, cuius ſen-
229 tentia ſuprâ nobis relata eſt. Conſtat t de-
niq;, conſequensq́; diſputationi noſtræ eſt, quod ſupra ex Cyni d.õ. qui cùmaliter. Bal- di d.õ.iniuria. aliorũq́;& Decij d.l. vt vim. ſentẽtia dicebatur, cædem à potentiore im- peratam metu admittentis, nullam eſſe pœ- nam exiſtimantium, falſum eſſe, idq́; Baldo, mutata poſtea in melius opinione, placuiſſe apud Imppp. Valentinia. Thieodo.& Ale- xandrum AAA. lib. ↄ. Principalium Con- ſtitutionum l. ſeruos. ad l. Iuli. de vi per ill. text. lego. Is enim exemplo ſeruorum, qui
ROYZII I. carceri. ff. de cu- 233 tum etiam quia non ex fide actorum, vt
MAVREI
cæteros facere oportet, l. illicitas. 5. veritas. & ibi Docto. ff.de offic. Præſid. Felin. poſt Abbas.c.paſtoralis. 5. quia verò. num. 23. de offic.deleg.ſed ex veritate rerum& iudicat, Bart. poſt Cyn. l. vnica. ad fi. C. vt quæ de- ſunt ad vocat.part. Bald. d. l. reſcripta. Iaſ.§. ſiminus. nu. 1. in fi. inſtitu. deactio. Felin. d.. quia verò. num. 23.& niſi iudicet, pec- cat. Veritatem itaq; ſequutum eum, cre-
234 dere par eſt. Vnde, vt eleganter Baldus
Rubri. de offic. deleg.& c.i. ſi de feud. fue. inter do.& vaſal.& l.i. C. quomodo& quan do ludex.& Felin. d. õ. quia verò.& num 23. ait, alios ius reddi iubere poſſe, ſummum verò Principem, ita aut ita reddi. Paren⸗
235 dum itaq; ei eſſe, cuius tanta authoritas ſit,
ncf indiſcuſſa, ſiue hoc, ſiue aliud exſe- qui iubentiauſcultandum, conſequens eſt.
236 Quod i in illa ſpecie Cynum vbi ſupra. re-
ſpondiſſe, Felinus lib. 1. Epiſtolarum Decre⸗ talium refert.d. c. quæ in eccleſiarum nu. 6o0. Quæ ſententia Nicolai quoq; Abb. c. quan- to.col.ʒ5.verſ.ſi tamẽ Papa de iureiuran. c.in cauſis 2. nota. de re iud.& cõſ. 8¼. in illud ſum⸗ ma. ad fi. laté. Fel. d. c. quę in eccleſiarũ.&nu. 60. fuit, cùm Princeps cauſa nõ cognita ho- minem ſuſpendi iuſsit. Ait enim Cynus, eum qui id facere iuſſus eſt, ſine peccato ob-
dominorum metu vim admiſiſſent, vindi- 237 temperaturum. Quod † magna ratione
cari in eũ, qui potẽtioris iuſſu cædem feciſ- ſet, ſcribit, id eſt remiſſa capitis pœna, quã, homine ſua voluntate occiſo, ſuſtinuiſſet, l. . ff. de ſica. mitius eum eſſe puniẽdum, quod & alij probant Floria. l. liber. homo. cir. pri. &l. d dicitur. ff. adl. Aqui. Iaſ. 6. ſi mins. nu. 77. inſtitutio. de actio. Marſ. d. l. 1. num. 92. de
231 ficar. Hæc t diſputatio, ne hoc prætere-
am, Imperatorum placitis conſequens eſt, illoq́; iure conſiſtere poteſt. Enimuerò Pontificum Conſtitutionibus legeq́; diuina hominem inſontem ſuæ ſalutis expediendæ gratia occidere, fas non eſſe, Antonium Corſetum ſcribere lego, Sing. verb. metus. ꝓpe fi. qui& cædem ita factam prorſus ex- cuſantium ſententiam præduram eſſe ait, ſo- loq́; eo ſequendam arbitratur, quòd crebri- or ſit, magisq́; recepta. Superiora in eo, qui Tyranno obſequutus, id eſt ei, cuius imperium iuſtum non eſt, cædem perpetra⸗ uit, accepta ſunt. Bald. d. l. ſeruus. In Prin- cipe autem iuſto aliud erit forſitan reſpon-
232 dendum, tum † quia eum omnia ex bo-
no& æquo agere præſumtum eſt. Cyni. l. fi. C. ſi contra ius vel vtil. publi.& l. reſcri- pta. in 2.& 4. q. C. de preci. Imp. offer. Felin. c. duæ in Eccleſiarum, num. 60,de conſtitu.
Felino authore videtur dictum. d. c. quæ in eecleſiarũ.& nu. 6o. Quid enim tam ridicu- lum eſt, quàm à Magiſtratu inferiore factũ nihil temerè, aut cum cuiuſq́; iniuria præſu- merecd. c. in pręſentia. de renũcti.& c. ſicut. de re iud. Non idem autẽ in Principe exiſti-
238 mare, qui t ſummus eſt omnium Magiſtra-
tus,& lex quædam in terris viuens? Aut de conſul. ad fi.& Aut. quib. mod. nat. effi. leg.
339 Hæc t quidem rectè dici poſſe, quis puta-
rit, cùm ei, qui tale quiddam exſequi iuſſus eſt, nonconſtat, ſons an inſons is ſit, de quo ſumere ſupplicium eum oportet. At cùm explorata cui eſt hominis innocentia, qui- dam anteponendum veritati obſequium ſcripſerunt:Bar. l. diuo pio.. ſententiã. col. 2. f.de re iud. Butr.& Imola. c.. de offi. ordi⸗ na. Fel. d. c. cõſanguinei. nu. 8. quidã Theo- logos conſulendos malunt, in quibus laſon d. 9. ſi min. nu.. fuit, alij Fel. d.§. quia verò. in fi.cõſultis Theologis veritati ſeruiẽdum 19 innocentiæ, dixerũt, ſatius eſſe rati Ma- giſtratu abire:quam de inſonte ſuppliciũ ſu⸗ mere, quod magis probandum eſt. Sem-
240 per f enim, vt Ceruidius Scæuola libro2.
Digeſto, l. penult, de probat, ſcribit, veritati . locum

rum Vt Veritag. llin polt um. de Liudicat, qux de, praxl. lio Pelin, cet, pec, um Cle⸗ er Baldus feud ſue 08equn Anum 33. ſummum Paren⸗ oritas lit iud exſe- ens eſt, upra,re⸗ nDecre⸗ n nu. so. c. quan- an. c. in ud ſum- ö.&nu. ita ho- Pynus, ato ob⸗ atione quæ in ridicu- factũ ræſu⸗ ſicut. eexiſti⸗ agiltra⸗ *Aut de eflileg. luis puta⸗ quiiuflus lt, de quo At cum ntia, qui- blequium tentiã- col. e offi.ordi⸗ uidã Theo- uibus lalon NMüadene ſeruiẽédum ellerati de⸗ ſupplicũli meſt. dem⸗ uola libron.
ribit vertul locum
C—q
— DECISIO I 241 Jocum ſuperfore. Quod t in cæde dixi, in adulterio æque putauerim recipiendum, quod& pleriq; rectiſsimè exiſtimauerunt, Gloſ. loan. Andre. Bald. Abb.& Anan. d. c.
ITVANICA 7IT7 39
Doc.latẽ allega. per eũ. l. infans. nu. ꝛ1. ff. de Sica.vt conſtitutionis verba conuenire auo ſanè videantur, quod animaduertiſſe Cynus videtur. Nam in hac quæſtione hæſitaſſe eũ
ſi quis propter. Dec.& Ca gnol. d. l. quæ ꝓ- 252 Baldus refert. d. l.2. Status t quoq; ratio ius
Pter. vt quis vitæ retinendæ cauſa adulteriũ 242 admittere non debeat. Chuchalonis itaq; ſententiam non probo. L. lib. Di geſt. apud Decium d.l. quæ ꝓpter. in addit. mulieriob famem copiam corporis ſui facere permit- tentis, infirmamq́; eius parumq́; idoneam argumentationem eſſe, generali illa allega- 243 cione vtentis, quat dicere ſolemus, neceſsi-
huiuſmodi minuit, ſiquidem in filio ſacris initiato, diuinisq́; miniſterijs addicto hanc ſibi facultatem vfurpare pater non poteſt. Hoſtiẽ. c. ludæorum. de ætat.& qualit. Ger⸗ ard. ſingul. 100. Marſ. ſingul. u. pater. Sed 253 ¼ an pro Chuchalone faciat ex aduerſo gra⸗ uitas reicnullam enim eſſe neceſsitatem, quę fami exæquetur. Bald. conſ. 459. lata fuit fen-
tatem legem non habere, l..& ibi. gloſ.& 254 tentia. col. z. lib.3. Vnde Tpoſt Azonem, in
24 Doc. ff. de offic. conſu, quodq́; t legibus lici- tum non eſt, id fieri neceſsitate licitum. c. remiſsionem. 1. q. i c. ſicut. de conſecrat. diſt. 5.I. qui potuerunt. ff. de manumiſ.teſt. Ne enim ita laxandum hoc eſſe, vt nullis finibus coerceatur, ne conſequens ſit, ob neceſsita- tem nihil non licere, quod nequaq́; exiſti- mandum eſt. Nam& in ijs, quæ propè nullã diſtinctionem admittunt, reperiri excepti-
245 oni locum ſcimus. Sane Tenim, vt ſacroſan- ctæ rei exemplo vtar, baptiſmatis myſteri- um a ſolis ſacerdotib. eſſe tractandum con-
2†5 ſtat: c. conſtat. de conſecrat. diſt. a. ij ttamen
ſi deſiderentur, eius rei non modò cuilibet Chriſtiano ſine ſexus diſferentiapoteſtatem eſſe, c. mulier. cùm ſeq. d. diſt. 4. etiam c. ad li- mina. 30. q.. parentibus, ſed& ludæum,& improbatæ alterius cuiuſuis religionis ho- minem eo munere rectẽ functurum. c. Ro- 247 manus.& c. à quodam. d. diſt. 4. Hæc t cùm tam longẽ lateq́; permittantur, nemo tamen
a ſe ipſo rectè baptiſabitur, quod& eſt con- ſtitutum. c. debitum. de bapris. licet, qui hoc affectaſſet, nullo, à quo baptiſaretur, re- perto, ſaluus futurus credatur. Abb. d. c. de-
243 bitũ. Sed t in hoc ipſo famis articulo conſti- tutio, l. a. C. de patr. qui fil. ſuos diſt. quæ de diſtractione liberorum ſcripta eſt, ita arctè accipitur, vt matri, quæ ſemper certal. quia ff.de in ius vocan. eſt, non minus extra ma- trimonium, quaàm in matrimonio, vnde æ- qua ei reuerentia vſq; quaq; a liberis debe- tur, l. parentes. ff. de in ius vocand. talis fa- cultas denegetur. Gloſ.& Docto. d. l.z. Nec
249 patri permittatur in ijs filijs, quos in po⸗ teſtate non habet, Imol. l.. col. 3. ff. de vulg.
250& pupil. ſubſt. Auo fautem nihil quicquã ꝓ⸗ ſit, nepotes in poteſtate habere, quo magis
251 hociure vtatur, Bald. d. l. 2. licet patris ap- pellatione auus, l. iuſta. ff. de verb. ſignifi.& filiorum nomine iuſta interpretatione ne- potes comprehendantur, J. filij.& l. libero- rum,& d.I,iuſta. ff, de ver. ſignifi,& Marſ.&
ſumma. C. de patr. qui fil. ſuos diſtr. Accur-
ſium, Cynum, Dynum. C. in argumentum
de reg. iur. lib. 6.& veteres quoſdam alios,
Baldus& Angelꝰ fratres, Salycetus& Pau-
lus Caſtrenſis apud lImp. Conſtanti,. A. lib.
4 ·Principalium Cõſtitutionum, d. l.2. quod
in cauſa famis eſt reſponſum, ad aliam quam
cunq; neceſsitatem negãt eſſe ꝓducendum,
255 adeò, fvt filium pater, quo ſea Præſide, quò-
ve ſe ab hoſtibus redimat, vendere non poſ⸗
256 ſit. Bald. d.-z. Joannis fquoq; fabri. õ.. inſtit.
quih. alie.licet. ſententia fuit, ob famem ma⸗
rito dotem alienare licere, idem ſibi ex nulla
alia cauſa adſiumpturo, quod& Angelus
257 Aretinus probauit. d.§.3. Porro t magnam
famis atrocitatem eſſe, neceſsitatemq́; aliam
nullam ei cõparari, vt meritò videri poſsit,
ob famem nihil non eſſe indulgendum, ve-
tera nos exempla abunde docere poſſunt,
quæ non ſine horrore quiſq́; cõmemoraue-
258 rit. Nam t vt præteream Caſilinates, quib.
ab Annibale ohſeſsis, lora, quæ in vinculorũ
vſum habebant, detractæq́; ſcutis pelles a-
qua feruente maceratæ, conſumpto cætero
259 omni victu, cibus fuir. Spendiani milites
ab Hamilcare obſeſsi, alijs defecti alimen- tis,& poſt cõſumpta captiuorum ſeruorũẽ
corpora, quibus per ſummam famem victi-
taſſent, ſuis ipſi corporibus non peperce-
260 runt, vt t minus miremur Romanos quoſ-
dam, qui, vt author eſt Liuius lib. 4. ab vrbe condita, ingenti fame compreſsi, ne diutius id paterentur, in Tyberim ſe, obuolutis ca-
261 pitibus, præcipitauerunt. Eœdius † Caligu⸗ ritanorum exemplum, tetriusq́; refertur, qui cæſas cum liberis vxores in ſuam alimo- niam vertere non dubitauerunt. Proditum
262 quoq;ʒ eſt Poëtarum carminibus, Eriſich⸗ thona tanta fame exagitatum, vt ſuis ſe ipſe membris paſceret, de quo Naſo libro tranſ- formationum s:
Ipſe ſuos artus, inquit, lacero diuellere morſis (æpit:& infelix minuendo corpus alebat. Homerus
V R b
—
—————h—Z—ö—glöö—ö—ö—ö—ö—öͤöͤöͤGnnnnnn —.'.——— 5—
—

263 Homerus t deniq; Poëtarum parens libro
264
Odyſeæ u. nullam eſſe mortem, quàm fame enectorum, acerbiorem author eſt.
2 rdrre, SuJed, Daerd e A1, Sooroi, Au ⁶ιμακτινο daptap 1 Törοᷣ εέπιιασεκρ.
Quibus hæc fermè noſtrareſpondent.
Triſte genus leti miſeris mortalibus omne eſt. Triſtaus eſurie extingui: atq; occumbere fato.
Sed t enim, vt famis neceſsitas cætera mala vincat omnia, arctiſsimè tamen interpreta- ri, quæ ex ea cauſa permitterentur, exijs, quæ ſcripta ſunt ſupra, palam eſt. Quapro-
pter, quæ eò pertinerent, diſputationibus 271
adiuuare non oportere, aut concluſiunculis argutis iſtiuſmodi producere, ne idanxiè fa⸗ cientibus res ad peccandi licentiam pertra- hatur. Non rectè itaq; loquutum Chucha- lonem conſtat, qui ita diſſerit, quaſi famis neceſsitas omni lege ſoluta ſit. Et, quicquid alioquin illicitum eſt, etiam natura, iureq́;
diuino, ſuo interuentu faciat licitum. Quod 272
265 ſi in propoſito recipimus, ſatius profectò
fuerit, matri ius diſtrahendorum filiorum tribuere, quàm contra matrimonij legem, vt corporis ſui copiam faciant, generaliter mulieribus permittere: Tantomagts, quia
ROYZII
MAVREI propter in addit. ad Dec. de diuer. reg. iur. diſputationi ſuæ aliud adijciebat argumen-
tum, ne illud diſsimulaſſe videamur, quaſi
refellere non poſsimus, nõ erit à nobis præ- termittendum. Aiebat, extrema parte di- ſputationis ſuæ, excuſandam mulierem, quę ex famis cauſa alij corpus ſuũ miſcuiſſet, vt & eum, qui cædem à Tyranno imperatam metu mortis perpetraſſet, Dec. l. is damnũ.
6. eius. ff. de diuer. reg iur. Quo argumento, abundè quidem à nobis ſuprà confutato,
Chuchalon d. l. quę propter. ſuam imperiti- am detegit, cùm nihil intereſſe inter illa duo præcepta exiſtimat, quorum altero mœcha⸗
ri, altero occidere, diuino præcepto veta-
mur, eoq́; magis arguendus eſt: quo horum inter ſe notior eſt differentia, de t qua Bal- dus lib.i. Principalium Conſtitutionuml. fi. C. ſi contra ius vel vtil. publ. diſſerens, eſſe quædam, inquit, diuini Iuris eapita, quæ in- temerata, omniq́;ex parte illæſa permanent:
eſſe alia, à quibus, contrario iure quandoq́; introducto, quibuſdam caſibus receſſum
eſt, primi generis eſſe ait, non mœchari, ſe- quentis non occidere, non furari. Namt& hoſtis, inquit,& capite damnatus ſine ſcele- re occiditur, ſed& graſſator& latro, omnes deniq;, quorum inſidijs appetiti ſumus: quo rumq́; vim, niſi facta cæde, effugere nõ poſ- ſumus, d. l. vt vim.& d. 5. qui cũmaliter. a-
extra matrimonium corpus ſuum alij milce- 273 deò, ſ vt Præsbytero, dum ſacra facit. adgreſ
re, peccato vacare non poteſt, aliter atq; in liberi hominis alienatione vſu venit, quæ quibuſdam caſibus non eſt legibus prohi-
266 bita,. ſerui. inſtit. de iure perſo.&, netmater
267
filios cauſa famis vendere poſsit, ab eo ma- gis interpretatione prudentium, quam ver- bis conſtitutionis excluditur, d. l.2. quę qui⸗
dem ita ſcripta eſt. Si quis propter nimiam 274 verſ. ⁊7. Marſ. l.. nu. ꝛ9. ffl. de ſica. Nec tpri-
paupertatem egeſtatemq́; victus cauſa fili- um filiämve ſanguinolentus vendiderit, venditionẽ in hoc tantummodõ caſu valen- te, emptor obtinendi eius ſeruitij habeat fa- cultatem. Conſtat fautem verbo Si QVIS & maſculos& fœminas contineri. I.1. ff. de
268 verb. Sed t excluſæ ab hoc beneficio ma-
270
tris, illa redditur ratio, quòd non, quantam
ſuram paſſo, adgreſſorem occidere fraudi non ſit, nec eo minus ſacra, quæ cœpiſſet, ei perficere fas fore, quod pleriq; prodiderũt. Ioan. de Lignano. Tract. de bello. c. 84. verſ. tertiò quæro. Abb. c. clerici. de vita& ho- neſt. eler. Deci. d.l. vt vim. nu. 3. Maria ſoc. repe. c. ad audientiam. col. 31. de homicid.
uatus modò, ſed& qui in magiſtratu eſt, ſi quid non iure faciat, iure occiditur, quod ad regem quidam Luc. de pen. l.. C. vt armor. vſus.lib.u. Iſer. c.x. quę ſint. rega. par. de put. tracta. ſindi. in prin. de exceſſu regum. verſ. an licet occidere Tyrannũ. Carerius pract. §. circa. nu. 8½. producunt, cuius cædem iu- ſtam eſſe ſcribunt, ſi more Tyranni quid ad-⸗
pater in filios, habeat poteſtatem, idq́; Bal- 275 greſſus interficeretur. Necf in magiſtratus 269 dus d. l.z. adnotauit. Aequum t deniq; viſum
eſt, conſtitutionem d. l.z. naturali rationi re- pugnãtem arctiſs imè accipere, vt ius ipſum naturæ, quod, vt Iulius Paulusl. penult. ff. de iuſt.& iure. ait, ſemper bonumac æquum eſt, quàm minimè læderetur, ita Baldum d. 1.2. ſcribere lego. Quam rationem ſequutus multos ille ab eius conſtitutionis beneficio
excludit. d. l.2. Sedquia Chuchalon d. l. quę
perſona id modò admiſſum eſt, ſed& in mi- litum, quorum miniſterio magiſtratus in re minus iuſta vteretur. Placuit enim cuſtodi- as, quæ per iniuriam in carcere impactæ di- cerentur, cæſis cuſtodibus cùm euadere ali- ter non poſſunt, rectè ac iure in ſuam ſe li- bertatem recipere. Lucas de penna. l. prohi- bitum. C. de iur. fiſ. libro 10. Marſ. l.i. num. 108, ff. de ſica.& pract. ũ. diligenter. num. 5⁰.
poſt
cti

nperatam
is damnũ, gumento, onfunato, limperit er illa duo omcccha⸗ epto veta, uo horum tqua Bal⸗ tionuml, erens, eſſe
a, quæin- ermanent. quandoq; receſſum chari, ſe- Namt&
ne ſcele⸗ omnes us: quo
nõ poſ⸗ liter. a⸗ adgreſ fraudi iſſet, ei dderũt.
4 Verl. aRho⸗ aria ſoc. nomicid. Nec tpti⸗ ratueſtiſt quodad vt armor. ar. deput. gum. verl. erius pract. cædemiu- nni quid ad⸗ magiſtratus ſed& inmi⸗ itratusinre im euſtodi impactæ di euadereal, in ſuam b l nnal. prohi Jur1-nuf.
er. num ent polt
DECISILO poſt paridem de puteo, vtrobiq; allega. Ad- de Thon. Grã. voto. 36. Nec eftracti carceris vllam eas pœnam ſubſequi, Carer. poſt ali-
276 os. quos alleg. d.. circa. nu. i. cùmfalioquin hoc adgreſsis Raphaele Comenſiauthore, Cõſ.i60. Caſus talis eſt. Propter carceris ſan⸗ ctitatem, capitale ſit,& vtrunq; merito. Car⸗
277 cerem t enim ad facinoroſos homines cõti- nendos, nõ ad innoxiorum iniuriam reper⸗
278 tum. Hanctæquè cædis authoritatem ſibi& Municipia vulgò ſumunt, cùm in proſcri-
LITVANICA
111. 64 quod magis putandum eſt, idq́; pro genere neceſsitatis. d. c. ſi quis propter.& ibi Doct. Neqʒ enim ferendum eſſe, qui cùm eſuriret, veſtem ſubripuit, Doct. d. c. ſi quis propter. nec rurſus nudum, qui ab inuito cibum ex- torſit, Doct. ibid. Huic quippe veſte, illi ci- bo opus fuiſſe. quibus ob ſummam neceſsi- tatem forte ſubtractis, nullum admitti furti crimen humano diuinoq́; iuri conſequens Bart. d. S. cùm in eadem eſt. Non idem ita
fame compreſſos nudosq́; excuſabit. d. c.ſi
ptos Ciuib. ſuis ius necis permittunt. Itemq́ 28/† quis propter.& ibi Doct. Summam fautem
279 1 in furto æquè euenit, quod non admitti- tur, cm res hoſtium quis interuertit, Bald. d. l. fi. aut hominis etiam proſeripti. Nam& ille inquit Baldus, d.. fi. hoſtis eſt publi- cus, cuius cùm cædes im punita ſit,& furtũ ei factum, impunitum quoq; erit. Bald. d.. ſi. Hæc quidem in furto atq; cæde eſſe rece- 280 pta, ſcribit Baldus. d.l. fI. Vt t verò cui qua- cunq; ex cauſa mœchari liceat, hoc humana vlla auchoritate negat introduci poſſe, eiq; 281 † ſententiæ conſequens eſſe ſcribit, mulieri proſcriptæ, cuius cædes lege Municipali permitteretur, adulterium impune non in- ferri. Bald. d.I. fI.& Deci. c. quæ in Eccleſia- 282 rum num. 5. de conſtit. Idq́; t non modò minorum gentium, vt ita dixerim, introdu- ci legibus id eſt Municipũnon poſſe, certũ eſt: ſed nec d ſummo Eccleſiæ Antiſtite ma- xima ex cauſa etiam vſurpari. eodem Bald. c. lator. verſ. ſed quid ſi Regina. de re iud Bal- 283 doauthore, fas fore. Quippe t qui Regi, ſteriles nuptias ſortito, ius ad iungendæ li- biconcubinæ, liberorum tollendorum gra- tia, facere nõ poſsit, quod Felinus& Deciꝰ probãt.d. c. quę ineccle ſiarũ. Fel. nu. 3. Dec. nu. 16. Non ergò, quadam ex cauſa cæde per- miſſa, adulterium ex eadem permitti quoq; conſequens eſt, ſed nec ex vlla. Quia cædes ſicuti dictum eſt, legum indulgentia quan- doqʒ admittitur, voluntate etiam, vt in capi⸗ tis reo, quiq́; hominẽ occidiſſet, multis caſi⸗ bus nullam pœnam ſuffert, adulterium autẽ 28¼ nulla lege licere poteſt. Nam, Ivt quis eor- pus ſuumextra matrimonium alij miſceat,& naturę Dei lex vetat, l. probrũ. ff. de verb. ſi- 285 gnifi. aduerſus t quam Gentium& Ciuium ius ſtatuere neq; ſolet, neq; poteſt: Bald. d.l. fi. vt modò eſt planum facium. Hactenus Chuchalonis opinio, parùm& honeſta& 286 caſta, confutata ſit. Detillo nunc videamus, quod dictum ſuprà eſt res tempore necelsi- tatis noſtro eximi dominio, fieriqʒ commu- nes, d. 5. cùm in eadem.& ibi Bart. glo. Abb. & Anan. d. c. ſi quis propter. generalitèrne accipere oporteat, an quædam excipiamus?
—-
4 8* K N
8 A☛ 4—
neceſsitatem eam accipere debemus, quæ periculum vitæ continet. Docto. d. c. ſi quis propter. Cagno. l. quæ propter. nu. 4.& 5. ff. de diuer.reg.iur. Igitur cùm quis in eo vitæ articulo eſt, vt, niſi veſtem alienamcibumve alienum ſubripuiſſet, frigore ſi aut fame pe- riturus, admittens extra legum pœnas erit. Doct.d. c.ſi ꝗs ꝓpter.& Cagno. d. l. quæ ꝓ- ptet.nõ quoq; ſi gladium aut equum, aliud- ve quiddam, quo nec tegi nudus, nec paſci eſuriens poteſt, abſtuliſſet, niſi alia forte ne- ceſsitas, quàm famis nuditatiſve propona- tur. Arg. l. quemadmodum.§. itẽ. Labeo.& J. ſi ꝗs fumo.§. i. ff. ad l. Aquil.& l. qui ſeruã- 288 darũ. de præſcri, verb. Ideircoq́;t qui deta- berna Lanionis, vim repulſurus, cultrũ ar- ripuit, aut de alieno ſtabulo equum: quo cõ- ſcẽſo inimici mans effugeret, nihil deliquiſ
ſe exiſtimandus eſt. Arg. d.§. itẽ. Labeo. cũ
cõco. Furti enim conſilium abfuiſſe, l. verũ. ff.de furt. neceſsitate deniq; excuſari. d. c. ſi quis ꝓpter.& l. qui potuerunt. ff. de manu- 259 miſ.teſta. Quodt ita forſitan eſt exaudien- dum, ſi declinare quis vim, ſalutemq́; ſuam aliter tueri non potuit. Arg. d. 9. itẽ. Labeo. & l..§. de eo. ibi. q́d ſialiter. ſf. deaqua plu. 290 arcẽ. Reddere t autem hunc domino, peri- culo depulſo, cultrum equumq́; oportere, plus quàm manifeſtum eſt. Nam& eum qui ob famis nuditatiſve neceſsitatem ci- bum alienum aut veſtem abſtuliſſet, illis cõ- ſumptis, cùm ſoluendo fuerit, reſtituere domino, quod tantidem ſit, oportere, re- ſponſum eſt. Abb.& Anan. d. c. ſi quis pro- pter.& Cagnol.d.l quæ propter. in fi. Quod 291 ergò dicitur, res noſtras tempore neceſ- ſitatis fieri communes, ad genus neceſsita- tis referendum eſt. d. c. ſi quis propter.& ibi Docto.& Cagnol.d.l. quæ propter. Vt ve- ſtis tempore frigoris, famis tempore, cibus fiat communis, quodq́; aliud atq; aliud. qui- buſdam periculis depellendis, eſt neceſſari⸗ um: vt in cultro& equo eſt modò dictum. Arg. d.. item. Labeo cum concor. Quod 292& ipſum diſtinctionem recipit. Quid 6 enim
1

eh⸗
2 BETRI ROYXZ
enm ſi ita tenuis quis ſit atq; inops, vt eo, quod habet, amiſſo periturus& ĩpſe fame ſit aut frigorec an hoc exiguũ, cum alio ſit huic cõmune, ita vt ſme iniuria ei auferri poſsit a ſimiliter perituroc ſed hoc opinandum non eſt. Durum quippe fore, crudeliratiq́; pro- ximum, in ſumma neceſsitate poſito, quod
eo eſt conſtitutũ, qui fontem, quem in fun- do haberet, agris ſuis ſitientibus, vt ad vici- nos deriuaret, vrgeretur. Inhumanum enim eſſe ad id quenq́; compelli. Imp. Claudiꝰ A. lib.3. Principalium Conſtitutionum l. præ- ſes.de ſerui.& aq.Priſco reſcripſit. Conue-
29 4 nienter t itaq; dicemus res eas tempore ne-
ceſsitatis fieri cõmunes, quibus amiſsis ſal- uus eſſe dominus poteſt, cæteris ei integris
295 manſuris. Arg. d. l. præſes. Secundum fquæ
Baldus, apud eundem Imp. Claudium, d.l. præſes. Argu. illi.text. eum, qui alere quem- Piam tenetur, ſeu pater, ſeu mater filios, ſiue alium alius quiuis, cùm modicum fortè re- liquum habet: quod pluribus non ſufficit, obligatione liberari ſcribit. Quod ſi in eo, qui iure actionis adigi poteſt, eſt reſpon- ſum, quid in illo dicemus, aduerſus quem
296 nulla actio competit? Piacuitt enim in diui-
tes pauperibus nullam eſſe proditam actio- nem: oftieiũ tamen ludicis non valde admo-
Zdum, vt quidam ſcribunt, vfitatum implo- rare eis licere, Gloſ. c. ſicut. 47.diſt. Abb.&
Ana. d. c. ſi quis ꝓpter. alimenta hoc iudicio
4
297 conſequuturis,& fquidem in præſens, quod
in ijs, qui famis cauſa quid abſtuliſſent, qui- dam exigunit, c. 1.6. q. 3. c. diſeipulos. de con- ſecr. diſt.. gl. c.omnes. verb. fas.i. diſt. Anã. d. c.ſi quis propter. Cagnol.d. l. quæ ꝓpter. quaſi qui vltra præſentem neceſsitatẽ quic- quam aufert, furti obſtringatur. d. c.. cũ cõ-
a98 cor. Præſentem t neceſsitatem nõ amaré ac-
cipere debemus, vt pleriq; putauerũt, Anã. d. c.ſi quis ꝓpter.& Fel. d. c. omnes. col. vlt. Cagnol. d. I. quæ propter. vnius diei, ſed ſæ- pe plurium. Quid enim ſi per ſolitudinem neceſſario iter facturus, largiorem cibum ſubripuiſſet, periturus fame, ſi minus abſtu- liſſet? Propter eandem rationẽ, id eſt ne pe- reat fame, puto& ſiuie parcendũ eſſe, Arg.
299 d. c.diſcipulos. cum concor. quod t in Cam-
byſis milire exemplum commodè cadet, qui aduerſus Rethiopes profectus, in me- dijs ſolitudinibus, ſabulo nullum fructum præbente, ad eas miſerias redactus eſt, au- thore Herodoto in Buterpe, vt decimum
30o quenq; ex ſe ſortiti commederent, niſi t di-
ſtinguimus, iuſto bello quis operam det, . 4 3 an iniuſto. quod quidam non male cenſent.
293 reliquum ei inopia fecit, auferre licere: vttin
30
II MAVR E I
Angel. d.§. cum in eadem.& Anan. d. c. ſi
quis propter.& Felin. c. quoniam. num. ¹2. de Simon. luſta itaq; milicia rem alienam neceſsarij victus cauſa ſubripiẽdi ius faciet, iniuſta non faciet. Cambyſem autemin Ae- thiopes nulla iniuria laceſsitum bellum mo⸗ uiſſe, idem Herodotus author eſt. Quam- obrem eius militi, tanq́; qui eam ſibi neceſ- ſitatem impoſuiſſet, indulgendũ non fuiſſe, conſequens eſt.l.ſi fideiuſſor.. ſi neceſſaria. qui ſatiſd.coga. Angel. d.õ.cùm in eadem.& Anan. d. e. ſi quis ꝓpter.& Cagnol. d. l. quæ propter. lllud t a noſtra diſputatione nõ erit alienum. Finige duos ſocios peregrè profe- ctos, cõmune viaticum ſecũ abſtuliſſe eſcu- lenti poculentic,& eo perdiu vſos, ad eam penuriam veniſſe, vt, quod ſupereſſet, am-
—„„. bobus non ſufficeret, an in media ſolitudine
vbialiud nihil nanciſcilicet, recte ſibi to- tum alter ſocius vindiceteẽ Stoici haud diſsi- milem quæſtionem in naufragium paßsis tractant, cùm naue fracta duo vni Tabulæ incubuiſſent, quæ vtrunq́; ſuſtinere non poſſet, cenſentq́; ſuperiorem eum fore qui certando l'abulam extorſiſſet. Experiri eos itaq; viribus oportere, niſt alterum in- columem eſſe, aut ſua, inquiunt, aut Rei-
302 pub. cauſa magis interſit, Seæd nobis iura
2
Quiritium profitentibus aliud fortaſſe in viatici ſpecie reſpondendum eric. Præſtare enim videri, duos fame ſine iniuria extin- gui, quaàm per iniuriam vnum ſuperſtitem eſſe. Nam mori inſontem, quam ſontem vi-
uere, ſatius eſt, c. lacris. dens quæ vi met, ve.
cau. fi.& Chriſtianæ pierati maximè conue- niens. Tantundè tin naufragis reſponden- dum exiſtimauerim, nec diſtinxero, magis huius, quam illius, ſua aut Reipub. gratia
.... viuere interſit. Ea quippere, quod plurib.
304 commune ſit, vnius non ſieri cùmt factum
noſtrum exigat lex. quodcunq;. ũ. ſi quis it ff. de verb. oblig.& l.id quod noſtrum de d
2 1₰ 1·
uer.reg.iur.vt quod noſtrũ eſt, alcerius eſſe
2
325 incipiat. Defendimus f autẽ ſupra, quę cuig;
ita neceſſaria non ſunt, vt ijs carere non pol- ſit, ſola ea tempore neceſsitatis cõmunia fie⸗ ri non autem ſine quibus incolumis ęſſe do-
306 minus non poteſt. Illud f pertractemus,
dicebamus ſuprà, pro genere neceſsitatis, nune bæc nunc illa fieri eõmunia. Eaquidẽ quibus tegi corpus poteſt, atq; amiciri, cũ
Qfrigemus, hyemisq́; iniuriã depellere opor-
1. X„ 1. tet, quibus verò veſci, ea, cùm eſurimus,&
cætera, pro cuiuſq́; temporis neceſsitate, - fieri communia, non etiam alia. Vnde eſuri- enti, qui veſtem ſubripuit,& nudo, qui eſcu
lentialiquid, quaſi aliud, quàm quo ege-
renr,
7. f,— L en ne Snerk ſa 7 Prl.— e 2

onenöert egre profe- tuliſſe elcu ſos,adeam rellet, am⸗ ſolitudine te ſibi to⸗
nud dißi-
um paßis 1i Tabulæ
nere non
fore qui Experiri erum in⸗ aut Rei⸗ obis iura ortaſſe in Præſtare ria extin⸗ erſtitem tem vi⸗ met ve⸗ conve⸗ ponden⸗ 0, Wagis vub. Nratia lod plutid. m factum ;1 quis ita. trum de di- lterius ell à qwecuich eie non pob cômunia be⸗ umis eſedo, ertractemus, neceſbitatis, nia. Eacpidẽ 3 amiciti, cl ellere opol⸗
OEcCISIO LITVANTIC A
111. 63
rent, auferentibus non parci placuit, d. c. ſi 309 abige. Theodori ſententia in ambiguo eſt,
quis propter. Quid autem ſi ea mente atq; propoſito hic panem, ille veſtem ſubripuit, vt ijs diſtractis pretium in rem ſibi neceſſa- riam conuertant: autcertè permutatione in⸗ ter ſe tranſigant, alterq́; ab altero illud, quod eget, accipiat?& non deſinere tali conſilio nocentes eſſe, dicendum eſt: Nam cum eo qui eſuriens erat, veſtis non fuitcommunis, nec cũ nudo panis. Rem itaqʒ alienã vtrun- que abſtuliſſe, palam eſt. d. c. ii quis propter. & ibi Doctor.aliter atqʒ ſi nudus veſtem e- ſuriens panem ſuſtuliſſet, rem ſuæ vter congruentem neceſsitati:ideoq́; alienam eſ⸗ ſe deſitam. Abb.& Anan. c. quoniam. de Si- mon. Cagnol. d.l. quæ propter. Quare, ſiue quod ſubreptum eſt, vendatur, ſiue permu- tetur, rem alienam vendi permutarive du- bium non eſt, nec pretium, quod inde redi- geretur, naturã aut cibi aut veſtis pro cuiuſqʒ neceſsitate induere, quia eo panis aut ami- culus conſequendus eſt. Nam ſi pecunia eius, cuius pretium eſt, naturam nõ retinet, rei quippe furtiuæ pretium furtiuum nõeſt, l. qui vas. õ. fi. ff. de furt. Angel. tract, malefi. gl.& veſtem cœleſtem. õ. quæro. quid ſi fur. verſ.& tamen benè aduertas. nec numini, eius, quod ijs emendum eſt, naturam indue- re intelligi poſſunt, multò minus res, cuius pretio, quod præſenti neceſsitati congruit, comparandum eſt. Et ita fit vt eſurienti, qui cibum alienum auferre poteſt, veſtis alienæ auferendæ, cuius pretio cibum nanciſcatur, ius non ſit, nec nudo cibiauferrendi, vt eius
307 pretio veſtem quærat. Quid autem in eo
dicemus, qui pecus ſuſtulit? Nam hæc ſpe- cies à Theodoro lib.⸗. Epiſtolarum Decre- talium d. c.ſi quis propter. relata eſt, vtrum ne exigimus, eſurire eum:& ſimul nudum eſſectanq́; carne in alimoniam, pelle aduer- ſus frigoris iniuriam vſurus ſit? analterutra neceſsitate defendi poſsit?& loannis Ana- gnini ſententiæ apud d. c.ſi quis propter. de furt. Theodorum conſequens eſt, alterutrã neceſsitatemſuffecturam, quod admitti poſ⸗ ſe quiſqᷓ; putauerit, licet non facilè quis pe- cus, pellis cauſa, qua ſe amiciat, furetur. Nec ex Theodori verbis intelligi ſatis poteſt, pecoris furtumad vtranq; magis, an adalte⸗ rutram cauſam pertineat, niſi intelligamus, ſubreptum pecus, id eſt gregem tondendi eius gratia, vt ex lana veſtem ſibi, qui ſub- ripuiſſet, conficeret, reſtituturus poſtea gre-
303 gem detonſum. Quia ſ pecoris appellatio
latinè ſcientibus gregem demonſtrat. Sed quia& pecudem vnam ſignificat, vt eſta-
pud Calliſtratum lib. 47. Digeſto. l. f.9.. de
quidq́; nos ſequi oporteat, non ſatis admo- dũ liquet, quamuis, ne pecus pro grege po- ſitum putem: Mouet, quòd præſens neceſ⸗ ſitas, furãdi præſtat impunitatem perituro, niſi rem alienam tollat. Doct. d. c. ſi quis ꝓ- pter, Tonderi autem gregem,& inde veitẽ parari, haud ſine longa mora fore. Adde, nõ in infinitum permitti, ob nudicatem furari, ſed quantum ſatis cui ſit, ad frigus depellen- dum, Cagno. d. l. quæ ꝓpter. vt& ob famẽ, quantum fami comprimendæ ſatis eſt, d. c. diſcipulos. vt ſuprã conſtitit. Ex grege au- temdetonſo plures veſtiri non vnum polſe, niſi decem oues ſubreptæ proponantur, vt ex earum lana veſtis conficeretur. Nam eum numerum gregem eſſe, quoſdam pu- taſſe Calliſtratus d.j.fi. ff.de abige. refert. Malim tamen pecus pro vna animante apud Theodorum d. c.ſi quis propter. exaudiri, quo ſenſu& Calliſtratus eo nomine vſus vi⸗ detur, cùm lib. 4/. Digeſt. d. l. fi. qui ſæpius, inquit, abegerunt, licet ſemper vnum vel alterum pecus ſubripuerint, tamenabigei
310 ſunt. Sed t etſi ira acceperimus, non erit
per omnia verum, quod Anagninus ſcri- pſit, d. c. ſi quis propter. cùm pecoris furtum ad famis ſimul& nuditatis cauſam putauit pertinere. Quid enim, ſi quis ſuem ſubri- puit? Nam& ſus pecus l. z. ff. adl. Aquil. eſt, cuius tamen ſeta nemo veſtitur? Igitur nu- dus ſuem ſubripiens non erit excuſatus, ſed eſuriens. Idem boue ſubrepto dicendum erit. Boum quippe neq; pilus, neq; pellis in veſtis vſu eſt. Quid t autem ſi equus, mu- lus, aut aſinus, ſubreptus dicatur? Elephas deniqʒ aut Camelus? Nam& has quadrupe- des lex Aquilia cap. i. pecudum appellatio- ne comprehendit. l. d.2. ſed quia neceorum pilo pellibùſve amicimur, nec carne veſci conſueuimus, nemini talem quadrupedem ſubripienti, nuditatis aut famis prætextus patrocinari debebit, niſi in perſona Scylæ
ea ſpecies fortè ꝑroponatut Quæ nalioam- ne fermè quadrupedũ genus in cibohaber,
carneq́; equorum etiam morbo cõſumpto-
—
zua rum veſci ſolet. Planè, I quòd non patro-
cinari nuditatis famiſve prætextum modò dixi, id quidem intelligendum eſt, cùm ſta- tim, qui quid horum animalium, quorum nec carne veſci, nec pelle aut pilo amiciri ſo- lemus, ſubripuiſſet, deprehenſus eſt, fruſtra enim allegaturum nuditatem aut famẽè, id- circoq́; quaſi parum veriſimilem cauſam ad⸗ ferentem meritò repulſum iri. Præ ſe tert enim falſi ſpeciem, vt Baldus l. 1. num. 9. C. de ſeru. fugiti. Marſ.pract.5. expedita. num.
1 25. arg-
6 e Tu, v e K,e,

64 PETRI;ROY2ZII MaAVR EI
25.arg. I. mllites. 6.0portet. C. de quæſ. Ad- dec. quia veriſimile.& ibi Doct. de præſum. ait, quod longius aà veriſimili abeſt. Enim- uerò ſi, vt eſt duriſsimum telum necetsitas, nihilq́; faſtidit, quadrupede, quam ſubripu- iſſet, occiſa, inſueta pelle ſe quis texit, aut
carne famem compreſsit, nihil peccaſſe, exi-
ſtimandus eſt, cõmiſerationeq́; magis quam
313 pœna dignus debet videri. Illud I dubi-
tationem adferre quiſquam dixerit deſide- rantibus, vt pro genere neceſsitatis quæq́; res fiat nobis communis cum egentibus, id eſt veſtis cum nudo, ſicuti ſupra dictum eſt, cibus cum eſuriente. Quid in pecunia dici oporteat? Nam neq; ea veſci nos, neq; tegi? & proculdubio eſt, eum, qui alienam pecu- niam ſubripuiſſet, ſiue id nuditatis, ſiue fa- mis cauſa, aut alia quauis admiſiſſet, excuſa-
ceſſarium habere proponatur, vbi nihil cibĩ ſe reperturum ſciret, periturus, ſi præſenti contentus diſceſsiſſet. Cùm enim eadem& in hoc ratio ſit, quæ in re præſenti vtentib. conſequens eſt: idem& in hoc caſu ſtatui
320 debere, l. illud. ff. adl. Aquil. vt& ſuprã atti-
gi, diſcutere hæc eum, qui iuriſdictioni prę- eſt, oportere, fori diſciplina poſtularet,&
quietis publicæ atq; humanitatis ratio. Nec
facilè obtentu paupertatis hominibus ocio deditls maleq́; frugi in fortunas alienas in- uadentibus indulgere. Nec rurſus patresfa. parcos atq; immiſericordes audire, qui nul- la humanitate tacti, leuiſsima rerum ſuarum detrimenta pro hominum incolumitate ſu- ſtinere non poſſunt, quos anteuertere po- tius oportebat,& egenis largiri, quæ, mox perituri, auferre coguntur, haud ignaros,
cum eſſe, non minus, quam ſi eſuriens ci- 321 vt eleganter Ambroſlus ait, c. ſicut. 47. diſ.
bum, nudus veſtem ſubripuiſſet, conſe- quensq́; eſſe Imp. Conſtant. A. Conſtituti- on:i, l.2. C. de patr. qui fil. ſuos diſt. de qua la-
non minus criminis eſſe habenti tollere, quam, cùm affluimus, abundanteſq́; ſumus, indigentibus nõ impartiri: idem d. c. ſicut.
te ſupra multumq́; dictum eſt, ꝑatri victus 322 ¼ in ijs, quæ ſupra victus noſtri neceſsitatẽ
cauſa filios vendere permittentis, vt pretio inde redacto viuat, quaſi, qui pecuniam cε- ſequutus eſt, is omnia habere vitæ ſubſidia videatur, quæ eſui, quæ potui, quæ amictui, quæq́; cæteris rebus, quibus humana vita ſuſtinetur, ſunt neceſſaria. Arg. l.. ff. de cõ-
Baldus libro 4. Principalium Conſtitutio- nũl. receptitia. num. 4. de conſt. pec.& l. in tuis. C. de operib.lib.ſcribit: qui pecuniam
habemus, pro iniuſtis atq́; violentis poſſeſ- ſoribus nos ait eſſe habendos. Apparet
23 † itaq;, vt finem huic articulo imponam 323. P 2
peccare magis eos, qui cùm poſsint, alienam inopiam non ſubleuant, quam, qui neceſ- ſitate victi, manus ab alieno non abſtinent.
314 trah. empt.& vend. Huc t pertiner, quod 324 Vnde t mirari ſæpius in his Regionibus
ſoleo, atq; etiam reprehendere latruncula- torum ſæuitiam, qui nulla neq; nuditatis, neq; famis paſsim graſſantis habita ratione,
H babet, inquiens, is omnia, quæ hahere vult, miſſerrimis atq́; egentiſsimis hominibus, é , 4A habet. Inde t tanquam ea regantur omnia, flamma victum petituris, ob leuiſsima fur- regina pecunia dicta eſt Horatio. Amplius ta ſpiritum, quem ægrẽè per inediam retinẽt, 316 † Baldus eodem loco d. l. receptitia. pecu- ſuſpendio crudeliſsimè eripiunt, hoc ſolo 3*7 niam vitam hominis appellact. Non t diſ- reis, quod rebus hominum gratia à natura ſimile eſt illud Heſiodi, qui in Ergis pecu- omnium parente, comparatis viuere, quàm niam animam eſſe miſerorum hominũ ait, fame mori maluerunt. Sedad diſputatio- 318 Qibus t conuenienter Bartolus libro 12. nem de conatu, vnde longius digreſsi, iam Digeſt.l.penul.col.penult.de cõdi.ob turp. fermè excideramus, noſtro ſe referat ora- caul. Marſ. l... præterea. nu. 20. ff. de quæſt. tio. Multis ſupra argumentis edoctum eſt, apud lulium Paulum ſcribit, metum amit- non modò conatum non puniri, ſed nec fa- tendarum omnium fortunarum metui mor-⸗ ctum, quod non duret, coerceri. Secundum 319 tis exæquari. Si illud ſemper memine- ux, obrepere Tabellioni annixũ, vt quod rimus, pro modo neceſsitatis,& quidem contra fidem veritatis eſt, ſcribat, extra pœ- præſentis, furtum excuſari, d. c. ſi quis pro- nam legum fore, conſequens erit. Pro pter.& ihi Docto. Cagnol. d. l. quæ propter. 3²5 f contraria tamen ſententia proferri plexaq; aut pœnam mereri. Neqʒ enim, vt vulgaria poſſunt. Et illud in primis explorati iuris furtarecenſeam, ferendum eum eſſe, quiali- eſt, nõ modò rerũ ſacrarum, qux nullo pre- enam vineam ingreſſus, gulæ ſeruiens, vuis tio æſtimari poſſunt, emptores, legum pœ- ſe ſaturaſſet, atq; ingurgitallet, minus verõ nis diſtringi, extra, de lmonie per totum. Lolaraectum ellesdu exalieno agro, quid in ſed& eos, qui id conati dicerentur, Gloſ. c.
futuræ famis remedium abſtuliſſet, Abb.& 326 nullus Ppaſcog,⸗. g nnec factotantom co.
Anan. d. c. quo niam. Fel.c.omnes in fi.. di- ſumato crimen læſę maieſtatis contrahi, Ad i( 1 † 1 8 1 †... ¹
ſtin. Cagno. d. l. quæ propter. niſi eò, iter ne- l.luli, Maieſta. ff.& C. per totum, ſed etiam cogitato.
. Q( Z²—
A a.

inihil cbi lpralemi deadem ae tivtentid. eaſuſtatui ſupraatti Cioni pre⸗ ſtalaret& ratio. Nec lnidus ocio alienas in⸗ pattesfa. le, qui nul⸗ um ſuarum umitate ſu⸗ gettere po⸗ 1, qux mox dignaros, lcut.„. dil. nii tollere, eſc umus, nd.c.ſicut. neceßitatẽ tis poſſeſ- Apparet nponam, dalienam zui neceſ⸗ bſtinent. gionibus runcula- uditatis, ratione, nibus, e zimafur⸗ Rretinét, nocſolo iaà netura nere, quam diſputatio- greſdi iam referat ora⸗ doctumelt, ſed necſa- „Secundum ixü, N quod at, extrapœ- as erit. Pto ofettipleraq; xplorati iuris
3 9 proponeretur.
DECISIO LITVANICA
cogitato. Nam ſiâ quibuſdam initum con- ſilium proponatur: quo quid aduerſus Prin⸗ cipem rèmve publicam ab ijs fiat, licet nihil facio adgreſsi probentur, læſæ maieſtatis teneri deſijt dubitari. Abb. c. tua nuper per tex.& gloſ.ibi de his, quæ fi. à præla. ſine cõ⸗ ſen. cap. Alex. l. vtrum. ff. de parricid. Bald. cõſ. ua. Cæcus confecit venenum. vol.5Lu- do. Rõ. cõſ. sz.ſaluatoris. col. 2. in fI. Ludo. Care. pract. õ. homicidij. nu. 128. d. l.2. de par- ricid. Adde Ludo. Care. pract..homicidij.
327 nu.:29. Nec t initi modò conſilij pœnam eſ-
ſe placuit, ſed cogniti& celati vt Bartol. a- pud Domitium Vlpianum adnotauit. 1.1.6. occiſorum. de ſenat. Sila.& l. vtrum. de par-
18 ri. Quod f in ijs perſonis generaliter ait ob-
ſeruandum, quæ eius eſſent poteſtati ſuppo- ſitæ, in cuius necem initum eſſe conſilium Igitur& quæ filiusfa- miliâs aut ſeruus in patris dominive perni- ciem machinari quoſdam ſciret, monachuũſ- ve in ſuum præpoſitum, aut beneficiarius in eum, a quo beneficium haberet, reticuiſ- ſet, ſilentij ſui pœnas daturum. Quam ſen- tentiam Salycetus l. quiſq;.. ad quod. C. ad l. Iuliam maieſt.& Nicolaus Abbas c.. col. penult. de reſt. ſpol.& c. 1. de offici. deleg. probant, eamq́; crebrius receptam eſſe, An- gelus Arexinus refert. Tract. malefic. verſ- che hai tradito lapatria tua.& Auguſtinus Ariminenſis, cùm id crimẽ præpotenti cui- dam intenderetur, ſe ludice, Bartoli videli- cet ſequuto opinionem, ſummum de eo ſupplicium ſumptum ſcribit. In addit. ad Angelum, d. verſ. Ö. che hai. Baldus Conſ. ſuo. cuius init. quanquam allegata ſint. mul-
330 ta. tamen, t cùm in ſimili ſpecie eſſet, Flo-
rentiæ conſultus, contra Bartolum reſpon- dit,& verius putauit, ſcientiam in his ne- mini fraudi eſſe debere, niſi, hoc amplius, probare, quod ſciat, poſsit. Quæcunq; itaq; conſilia aduerſus Principem, remve publicam quis ſciat, niſi fidem eorum face- re poſsit, Baldo authore, reticentiæ pœnas nullas fore, quibus confirmatis, Bartoli hac in re opinionem refellere Baldus parùm ha- bens, illius animam, tanquam tot cædibus contaminatam, quot rei, eius authoritamiu-⸗ dicibus ſequutis, ob reticentiæ crimen ca- pite pœnas luiſſent, apud inferos cruciari ſcribit. Baldi ſententiam magno conſenſu Ioannes Anagninus, Rubr. de ijs, qui fil. oc- ci. Felinus, c. i. de offi. de leg.& c. de cętero. col. fi.de re iud.& c. quante. de ſen. excom.
deleg.&l. culpa caret, de reg. iur.& conſ.ui.
—
33
111.
in recens additis. Hippolytus Marſilius, d. l. vtrum. l. frater, ff. de parrici.& ſingul. 164. nemo debet. Franciſcus Ripenſis, Practa. de peſte.in fi. nu.:2ꝝ. Hieronymus Cagno- lus d. l. culpa caret. nu. 21. c& Auguſtinus Be- roius d. c. i.de offic. deleg. nu. 6õꝛ. vſq; ad nu. 69. cæteriq; Card. Alexandtin. c. ſi quis Pa- pa. 79. diſtinct. Aquen. l. vt vim, de iuſt.& iure.& l. qui accuſare. in prin. Cide eden. Ludo. Carer.pract. õ. homicidij. nu. 130. pa- gi. 62. probant,& in his Felinus, d. c.z. An- gelo Aretino contrarius Bartoli ſententi- am non ſeruari ait, cùm ille contra, ſeruari ſeripſiſſet. Hunc t articulum tractans Decius, d.c.. num.7. verſ.ſed quia replicari. de offic. deleg. cùm ius Piſis ipſe profitere- tur, Renatum quendam Patium Florentiæ ob ſimile reticentiæ crimen capite puni- tum ſcribit, multosq́; Ciues, quia conſi- lia aduerſus ſuam Ciuitatem, celaſſent, morte multatos Angelus Peruſinus d. l. fra- ter. refert, quod nullo tamen iure factum eſſe ait. Capitis enim pœnam ſuſtinere ob reticentiam illo authore eos ſolos debere, qui quid contra Eecleſiæ Imperije maie- ſtatem compertum haberent, nec ſummum Pontificem aut Cæſarem indicio inſtruxiſ- ſent: Quæ verò aduerſus alium eſſe pro- ponerentur, cuius quis poteſtati ſubiectus eſſet, in ijs mitiores eſſe pœnas ſequendas, vſqʒ ad relegationem, quam pœnam fuffert filius, qui cognitum fratris conſilium, ma- lo veneno communi patri inſidiantis, non
332 detexiſſet. d. l. frater. Bgo, I vt hoc Angelo
333
addam, quod in Papa& Cæſare ille ſcribit, in cæteris liberis Principibus reſponden- dum meritò putauerim, quos Cæſari exæ- quari poſt Bartoli, l.1. 9. de qua. ff. de poſtul. &l. infamem. ff. de publ.iud. cũ ſimil. Decij 1.1. nu.:4. ff. de offi. eius.& c. nouit. nu. 8. de iud.&plerumq; loã. de Pla. õ. publica. verſ. quid autẽ. Inſt. de publ. iud. Angel. tracta. malefi. verbo. che hai tradito lapatria tua. q. . ibi.ſed ego credo. ſententiam deſijt dubi- tari. Igitur t qui quid, quo Regia Hi- ſpaniarum maieſtas, læderetur, eorum, qui ei Imperio ſubiecti ſunt, cognoſceret, nec detegeret, non minus, quam qui, quod in necem Cæſaris eſſet, reticuiſſet, pœnas ca- pite luiturum. Neminem enim ambigere, Hiſpanias ſuos faſces Cæſari non ſubmitte- re.c. Hadrianus. 2. 62. diſtin.& Jaſon. l. cun- ctos populos.num.1z. C. de ſum. Trinita. In
334 † qua quoq; cauſa Poloniæ Reges eſſe, ne- & c.2. de hæredita. Alexander Tartagninus. les leg d. I.vtrum. Philippus Decius, d. c.. de offic. 335 Qua t ſententia, cũm Principi meo in Ca-
mo, qui huius gentis annales legit, ignorat.
tharinæ Reginæ cauſa ex facto conſultus re⸗ G iij ſpondens,

66 PETRIROYZ II MAVREI
ſpondens, vterer, non defuiſſe miror ſum- mæ ſcientiæ atq; dignationis viros Vien- nenſis Gymnaſij moderatores, qui rem à me proponi, nec relatam vſquam, nec vnquam receptam dicerent, cùm ego Philippi Decij d. l.z. num. 24. de offic. eius. ſermonem attu- liſſem, vno æquiparandi verbo me abſti- nens, quod inter veteres vſurpare id ſolos Poẽtas animaduertiſſem, electo exæquandi
verbo, quod frequens in L. Digeſt. libris le⸗
go, ſed ſuus eſt huic quæſtioni commenta- 336 rius deſtinatus: His t itaq; nunc miſsis, ad reticentiæ crimen redeo, quod niſi probari, quæ ſcirentur, poſsint, non contrahi, reie- cta Bartoli ſententia, humanius eſt dicere.
ijs, quæ ad inferiorum rerum publicarum ſtatum pertinerent, reticentiæ crimen ca- pite puniri debere neganti? quod putaue- rit aliquis, ſatisq́; idoneum argumentum, quo ille vtitur, proponi in filijfamiliâs ſpe- cie, inſidias patri factas celantis, d. l. frater. ob quod crimen, cùm pœnam relegationis tantùm ſuſtineret, conuenienter dici, ciues, qui impendens Reipubl. ſuæ periculum in- dicio non auertiſſent, relegationis pœna, nõ capitis eſſe plectendos. Pari enim chari- tate parentibus atq; Reipub. obſtrictos nos 338 eſſe videri. Si t quidem, Domitio Vl- Piano l. 1.5& generaliter. ff. de ven. in. poſ. mit. authore, non tantùm patri quis, cuius eſſe diceretur, naſcitur, verùm etiam Rei- pub.vt contra, quod in ſpecie transfugæ lu- lius Paulus l. poſt liminium.§. filius. ff. de capt.ſcribit, ſfic patri quem, vt patriæ, amit- 339 ti: Immò † nos parentibus magis, quam patriæ natos, quiſquam dixerit, quod Pom- ponius libroi. Digeſto. l. veluti de iuſti.& iure. ſignificare videtur, qui, cùm, quæ iure Gentium deſcendunt, recenſet, primoq́; lo- co erga Deum religionem poſuiſſet, ſequẽ- ti deſcendere eodem iure ſubijcit, vt paren- tibus& patrię pareamus, ordine verborum, ordinem pietatis quaſi oſtendens, vt, ſicuti ante omnia diuino numinireligio, ſic dein- de parentibus, tandem patriæ pietas de- beatur, idq; pleriq; omnes apud eundem Pomponium notant. Docto. d. l. veluti. 340 Quod ſicui obſcurior coniectura videa- tur, quæ ex verborum ordine ſumitur, quanquam ea negligi à lIuris prudentibus non ſolet. Docto. d I. veluti. ff. de iuſtit.& iure. gloſic. quorundam. verb. Prædicato- rum.& ibi Dominicus& Philippus Fran-
prin. de appell.& c. ſedes.de reſcri.& c. aua- ritiæ. de præben.& c. nimis. praua. de exceſ-
ſi.prælat. item gloſ. c. fi. verbo. prædica. de
pact. lib. 6. Item gloſ. c. bene. quidem. verb. Mediolanen. 96. diſtiact.& gloſ.l. ſi fun- dum. ſub conditione. 9. his verbis. ff. de le- gat. 1. Alberic. i. parte ſtat. Cynus.& poſt eum Paul.Caſtrenſis. 1.3. C. de ſum. trinit. Bald. Paul. Caſtren.& alij. l. vnica. C. de Iu- ſtinia. cod. confir. Angel. Ioan. Fab.& alij. in proœmio Inſtitutio. Bald.& Salyce. con- ſti. habita. C. ne filius pro patre. c. ſolitæ.& ibi Docto. de maior.& obedien. ex parri- cidarum pœna certius erit argumentum.
3414 Nam 1 exacerbitate ſupplicij magnitudi- 337 Sed t an Angelo d.l. frater. aſſentimur in nem deſicti arguũ, ſcimus, Gloſſa. notab. c.
342
meliore propoſito. 27. q. i. in gloſ. z. notab. Bartol. conſ. 21⁷.& l. leuia. in prin. ff. de ac- cuſa.& l. non ſolum. õ. ſi mandato. ff. de in- iuri. Bald. l. nemo. in fi. C. de ſum. trinit.& auth. Clericus. col.. C. de Epiſcop.& Cleri, &l. ſi fugitiui. col.. C. de ſeruis fugit.& l.:. colu.z2. Verſ quartò pono. C. de accuſa. Cal⸗ deinus. conſ i. tit. de accuſa. Felinus. c. cùm quidam.de iureiuran.& c.⁊. de Simo. Deci- us. c. at ſi Clerici. num. 6.& poſt eum. Au- guſt. Bero. ibidem. num. 95.& Gomeſsius. 9. ex maleficijs. num 4. Inſtitut. de actione. pœnis, quæ, vt lulius Paulus l. ſi pœna. ff. de pœnis. ait, emendandorum hominum
cauſa ſunt inductæ, facinorum grauitati re- ſj pondentibus.lnon eft facilé,f de iufto.& exhibi. reor. l. reſpiciendum: in prin.&l. aut facta.§. qualitate. ff. de pœnis.& l. ſan- cimus. C. eodem. Marſ. l. ſiin rixa. nu. 48. ff. de ſicar. d. c. at ſi Clerici.& ibi poſt Abbas. Decius.⸗. notab. ad idem c. quæſiuit. de his quæ fiunt à maior. par. cap.&. c. non affe- ramus ſtateras. in fi. 4. q. 1& c. felicis.. il⸗ lud de pœnis. libro 6.&§. quia verò. in auth. vt fratrum filij. Gomeſius.õ. ex maleficijs. num. 4. Inſtitut. de actio.& Auguſt. Bero. d. c. at ſi Clerici. num.. Et, t vt ſuperio- rum ſeculorum morem repetam, non alia olim pœna in parricidas eſt vindicatum, quam in diuini numinis violatores. Iu- dicauit enim antiquitas, qui mortem pa- rentibus obtuliſſent, eos æquè peccare atq; illos, qui D E I immortalis minu- iſſent maieſtatem. Nam cullei pœnam, quæ in religionum violatores primum erat conſtituta, parricidis irrogari placuiſſe, Va- lerius Maximus, libro Exemplorum.r. cap. 1.de Tarquinio Rege ſcribens, eſtauthor.
cus. de elect. libro 6. panor. c. Nicolao. in 343 De t quo ſupplieij genere Marci Tullij
verba
—.
—
„ͤ2e——
— η———

Ac an de exceſ. xdica. de em verb, (l. kun⸗ ʒ.ſf.de le⸗ 8.& poll m. trinit. C. delu. 2b. Glalj. lyce con- .ſolitæ& ex parri⸗ entum. agnitudi- notab. c. 42 notab. .ff. deac. . ff. de in- . trinit.& „& Cleri, git dl.n. cuf.(al- ac. cim 6. Deci⸗ n. Au⸗ neſsius, ſctione. œna ff. minum itati re- ſto. I in.& J. LLan⸗
u. Sff. Robas. it, de his non affe⸗ Aicis..ll⸗ d.inauth. maleſicijs. guſt. Bero. vt ſuperio- n, nonalia ndicatum, ores. lu⸗
mortem pa
ue peccare ralis minu⸗ lei pœnam, rimum erat acuiſſe, Vr orum.1.cap. eſtauthot-.
Tull NMrc velbꝛ
BECLSS IO verba noſtris tõmentarijs adſcribere, non erit abſq; operæ pretio. Belliſsimè enim ille in oratione pro Sexto Roſcio Amerino, cùm Solonis nobilis illius atq; inclyti A- thenienſium legislatoris mentionem intu- liſſer, qui, cùm in omne delictorum genus certas ac definitas pœnas edidiſſet, cur non idem in Parricidij facinus, omnium atrociſ- ſimum, feciſſet, interrogatus, ſe neminem id facturum putaſſe, reſpondit. Quod cùm ſapienter factum, vt videri poterat, dice- retur: hoc eſt, vt Marcus Pullius ait, de eo nihil fanxiſſe, quod antea commiſſum nun- quam fuiſſet, ne, non tam prohibere, quam admonere videretur. At quanto, inquit, maiores noſtri ſapientius, qui cùm intelli- Serent, nihil eſſe tam ſanctum, quod non aliquando violaret audacia, ſupplicium in Patricidas ſingulare excogitauerunt, vt quos natura ipſa retinere in officio non po- tuiſſer, ij magnitudine pœnæ maleficio ſubmouerentur, inſui voluerunt in culleum viuos atqʒ ita in flumen deijci. Quod cùm conſtituerent, ſingularem maiorum ſuo- rum ſapientiam cum admiratione collau- dans, nonne videntur, inquit, hunc homi- nem ex rerum nacura ſuſtuliſſe& eripuiſſe, cui repente cœlum ſolem, aquam, terramq́; ademerunt? vt qui eurn necaſſet, vnde ipie natus eſſet, careret ijs rebus omnibus, ex quibus omnia nata eſſe dicuntur. Nolu- erunt feris corpus obijcere, ne beſtijs quo- que, quæ tantum ſcelus attigiſſent, imma- nioribus vteremur. Non ſic nudos in flu- men deijcere, ne, cùm delati eſſent in mare, ipſum poluerent: quo cætera, quæ violata ſunt, expiari putantur, deniqʒ nihil tam vi- le, neq́; tam vulgare eſt, cuius partem vllam reliquerint. Etenim quid tam eſt commu- ne, quam ſpiritus viuis? terra mortuis? ma- re fluctuantibus elittus eiectis? ira viuunt, dum poſſunt, vt ducere animam de cœlo non queant, ita moriuntur, vt eorum oſſa terra non tangat, ita iactantur fluctibus, vt nunquam abluantur, ita poſtremò eijciun- tur, vt ne ad ſaxa quidem mortui conqui-
344 eſcant. hactenus Marcus Tullius. Quæ tt in-
ſecuta eſt ætas, non modò veteris ſupplicij acerbitatem approbauit, ſed auxit etiam. Neq; enim contenta fuit parricidam in cul- leum inſui, virgis quippe ſanguineis ver- berari prius eum iuſsit, feras item quaſdam cum eo includi, canem, gallum gallinaceũ, & viperam,& ſimiam, atq́; inter illas ferales anguſtias cõprehenſum in mare flumenũe proximum iactari, vt, ſicuti ait Conſtanti- nus, C. l,vnica, de ijs. qui paren, vel libe. oc-
LITVANICA
11I. cid.omnium elementorum vſu viuus carere incipiat,& ei cœlum ſuperſtiti, mortuo ter- ra auferatur. Hoc ita, niſi mare flumenie proximum nullum eſſe proponatur: quo caſu beſtijs eum obijci debere, diuus Hadri⸗ anus conſtituit. l. penult. ff. de parrici. non ferro, vt ait Conſtantinus, d. l. vnica. non igni, non alio ſolenni ſupplicio conſumi, ad quas pœnas in hominum delictis, cùm gra- uiſsimè peccatum eſt, decurri ſolet. Enim-
345 Verò, †vt Marcus Tullius in illa, pro Sexto
Roſcio Amerino oratione ſcribit, porten- tum atq; monſtrum certiſsimum eſt, eſſe aliquem humana ſpecie& figura, qui tan- tùm immanitate beſtias vicerit, vt propter quos hanc ſuauiſsimam lucem aſpexerit,
346 eos indigniſsimè luce priuarit. Cum f hae
347
tam graui tamq́; aſpera pœna, ſi, quæ in eos, qui hoſtes ſunt iudicati, quo numero exu- les, quorum deterior conditio eſt, haberi ſolent, Bart. I. amiſsione.§. deficiunt. ff. de capit, minu. comparatur, apparebit crimi- nis differentia, tantoq́; leuius eſſe hoſtis nu⸗ mero haberi, quam damnari parricidij, quanto illud, quam hoc leuius plectitur. Sciotquidem olim eorum, qui hoſtes eſſent iudicati, vt Suetonius Tranquillus in Ne- rone eſt author, nudi hominis ceruicem furcæ inſeri ſolitam, corpusq́; ad necem vir⸗
348 gis cædi. Sed& illud ſupplicij genus de-
ſitum l. aur damnum. 5. hoſtes. ff. de pœnis. eſt. Neminem enim damnari, vt verberibus necetur, vel virgis interimatur, ait lex. d.§. hoſtes.nec, ſi eius ſupplicij vſus eſſet, huic, quod in parricidas eſt conſtitutum, vlla
349 parte exæquari poteſt. Vti nec, quo ho-
350
die in hoſtes transfugàâsve, quorum nume- ro exules habentur, I. proditores, ff. de re milit. vti ſolemus, quos viuos exuri capi- teve puniri, d. l. proditores. iubet lex. d.§. hoſtes. Quod ſupplicium, quam parricidij leuius eſſe, conſtat, d. l. vnica. ſignificaſſec; Conſtantinus d. l. vnica. Imp. videtur, qui poſthabitis gladij, ignis eæterisq́; ſolenni- bus capitis pœnis, culleum elegit. Quam Conſtitutionem luſtinianus ſuis poſtea in- ſtitutionibus§. alia. de publi. iudic. inſeruit, vt maius omninò haberi flagitium inde vi- deatur, quod in parentes, quàm quod in pa- triam admitteretur,& conuenienter intel- ligi parentibus, quàm patriæ magis nos ob- ſtrictos eſſe. Porrò f quod dictum eſt ex grauitate pœnæ, delicti magnitudinem co- gnoſci ex illo intelligere in primis licet, cũ in defunctorum cadauera animaduerti legi⸗ bus ſolet,&d accidit, quotiens ob atrocita-
tem flagitij nõ ſatis eſſe, creditũ eſt, de viuo
G iiij& ſen⸗

68 PETRI
& ſentiente ſupplicium ſumere: niſi in ca- dauera ſenſu omni carentia etiam vindice- tur. Ita acceptum ab Accurſio Gloſ. l. z. ff. arbo. fur. cæſa. eſt, quod Calliſtratus l. capi- talium.§. famoſos. ff. de pœnis. Kom. 1. 2. nu.5. C. qui teſta. fac. poſ. de famoſis latro- nibus plectendis ſcriplit, quos primùm fur⸗ ca figi, quibus in locis graſſati eſſent, ait de- bere:deinde exanimatos beſtijs obijci. Li- 35i certregulariter cum morte pœna extingua- tur, l. defuncto. ff. de publi. iudi. idq́; non modo, cùm delinquens legibus pœnam ac- 352 cepit, vſurpatum eſt: ſed t& cum ſua manu ſupplicium præoccupauit, aut ſuorum ne- ceſſariorum facto, veneno eum tollentium, dum dedecus familiæ, ſi publicè pœna red- datur, infamiamq́; metuunt, necatus eſt. Nam huius, præoccupato ſupplicio, ita ex- tincit cadauer, tanquam pœnæ ſeruum poſt damnationem factum, l. ſi in metallum. in fin. ff. de iure fiſci. furca figi quibuſdam pla- cuit, in quibus Baldus d. I. 2. C. qui teſtam. fac. poſ. fuit, qui id totum tamen Iudicis permittit arbitrio: quanquam hoc inhuma- num poſt lacobum Arenã& Petrum, Cy-
no l.z2. viſum eſt, non immeritõ. Angelo d.
1. defuncto. ff. de publ. iudi. item, qui ob in- iuriam cadaueri factam, hæredibus actio- nem in Magiſtratum datum tri, ait. per l.1. §. quotiens. ff. de iniu. Quare eum abſtine- re à tali facto iubet: etſi Petrus Philippus Corneus eo caſu vllam eſſe hęreditatem aut hæredem, cui actio iniuriarum competat, neget. d. l.2. num. 9. Abundè ex his appa- ret, non incertam eſſe coniecturam ex pœ- næ grauitate delicti magnitudinem argu- entium,& conuenienter. Quia, qui paren- tes violauerunt, quaàm, qui patriam, acerbi- us puniuntur, delictum in parentes quam in patriam atrocius eſſe,& poſtremò paren- tibus nos quam patriæ magis eſſe obnoxi- 353 os. In tantum tautem, qui parentes viola- uerunt, inuiſi legum latoribus ſunt, vt, cùm in eos vindicatur, Magiſtratum ſua placita transgredi, quod non niſi ex magna cauſa ſolet licere, Innocent. c.i. gloſ.vlt. de conſti. Bald. c. Obertus. qualit. olim feud. alie. poſ. Eeli. poſt lanocen. d. c. 1. fallen. 7. num. 48. 354 facilè patiantur. Etenim, 3t cùm in Clericum cædis reum peractũ animaduertendum eſt, is ordo per ſacras Conſtitutiones c. cùm nõ ab homine. de iudi. ſeruatur. Initiò perpe- tua altaris functione abſtinere iubetur, de- inde, niſi emendatiore vitæ inſtituto eſſe cœperit, arcetur templorum aditu, item Anathemate plectitur, quæſtori deniq; re-
ROTZII
MAVREI excluſus, traditur puniendus. His tamen neglectis, nulla vitæ emendatione expecta- ta, Clericus parricida exauctoratus, ordi- neq́; ſacro motus, pœnam flagitij ſui mox excepturus, Magiitratui vltimum ſupplici- um ſumpturo offertur. Petrus de Ancha. conſ. 257. Abb.& Ioan. de Anania. c.i. de ho-
355 micid. Feli. d. c.i. de conſt. num. 49. Ex t his & ſuprà ſcriptis non eſt obſcurum, quanto parentibus, quam patriæ magis obſtringi- mur, id quod luiius Paulus lib. 3. Digeſtor. 1. penult. de poſtul. longe oſtendit apertius, qui cùm aduerſus patriam ſuam Decurio- nibus patrocinio alij adeſſe neget licere, parentum cauſas excepit, quos aduerſus pa- triam ſine vllo ſcelere agere Decurionibus
356 pPoteſtatem eſſe, ait. Poteſt t& inde perſpi⸗ ci quanto parentum, quam patriæ potior eſt cauſa, quòd natura perſona filij, patris perſona exiſtimatur, l. fin.& ibi Docto. C. de impu.& ali. ſubſti.& Marſ. l.. 9. inaudi⸗
tum. ff. de ſica. Gomeſ. õ. actiones. num. 8.
Inſtit. Piraq. d. l. ſi vnquam. In præfat. nu. i;5.
357 vnde permulta fluxerunt. Vox tin primis filij, patris vox dicicur,& contra.§. ei verò. Inſti. de inutil. ſtipu. quod, eſt& in volun- tate dictum. Nam, vt Baldus apud lmpera- torem luſtinianum lib.6. Principal. Conſti- tutio. notat. l. fin. C. de impub.& ali. ſubſtit. quod vni placuiſſet: idem alteri placere vi- detur. Adde filij terrorem, patris terrorem
358 exiſtimari. Imò I verò in perſona patris, metum filio adhibitum, augeri. Plus enim liberis, quam ſibi ipſi parentes naturaliter metuere ſolent. Hoc eſt, quod libr. 4. Di- geſt. l. iſti quidem.in fin. quod metus cauſa. lulius Paulus, parentes, inquit, in perſona
filiorum, quam in ſe magis terrentur. Vn⸗
359 de t rerum capitalium quæſtoribus, in ea- dem cauſa de patre& filio quæſtionem ha- bituris, illam cautionem ſequendam qui- dam Guido de Zuzaia. tract. de tormen. col..6. quo ordine ſunt habenda tormenta. Albertus de Gandano. tract. malefi, Rubri. de quæſt. ð. nunc videndum eſt quo ordine. Bonifac. Vitel. tract. maleti tit. qualiter ſit facien.tort. Angel. Areti.tract. malefi. verb. fama publica. col. 34. verſ. nunc videamus. Alberi.rub.C. de quæſti. col. z. verſ. quid ſi torquendus. Marſ.l.:. in prin. col. penul. ff. de quæſti.l.. in prin. nu 38.& l. 1.§. inaudi- tum. nu.6. ff. de ſica. non inſcitè monent, vt prius,& quidem in patris conſpectu, filio tormenta adhibeant, hac ratione conſequu- turi, vt delicti confeſsionem à patre facilè eruant, nihil celaturo, quo maturius filium
rum capitalium, fori Eccleſſaſtici beneficio 360 quæſtionibus liberet. Hunc t parentum in
liberos “ 6 5 77 /of. ffrel& aree, ldesr
———½— d1d
zu
36

apertius, ecurio⸗ et licere, terſuspa⸗ rrionibus e perſpi⸗ ; potior i. Lalris octo. C. inaudi⸗ num. 8. t. nu.. W primis ei verò. volun- mpera⸗ Conſti⸗ ſubſtit. cere vi⸗ rrorem
——
uraliter .4.i⸗ us cauſa. perlona tur. Nu- bus in ea⸗ lonen⸗ endam qui= de tormen. atormenta. efi Rubri. quo ordine.
palter ſi
361 verſicul. item adeò. ff. de ſicar.
PfECISIO LITyANIOCA
liberos affectum non ignorauit Carolus ſe- cundus Imperator, qui, cùm pater& filius cædis accuſarentur, conſtaretq́; ab alterutro cædem factam, ab vtro autem tacta eſſet, re- periri non poſſet, poſt graues habitas quæ- ſtiones, vtrumq; ad furcam damnauit, qui- hus ad locum ſupplicij perductis, pater de ſe protinus confeſſus eſt, de quo, filio inco- lume, ſumptum eſt ſupplicium. Andreas Iſernas. de pace tene. õ. publici latrones.& Barbac. c. Raynaldus. colum. 43.& ſeq. de teſta.& c. in præſentia. colum. 37. de probat. c. I. colum. 2. de commo.& repet. l. cùm acutiſsimi.colum. 23. C.de fideicommiſ.Pa- riſ. de Puteo. tract. de ſyndic. char. penult. Iaſrepet.l. ſi is, qui pro emptore. colu. 42. ff. de vſurpation.& Matthe. Afflic. conſti. Si- ciliæ. incipi. pacterenorum. colum. penult. verſicul. ſecunda ratio. Marſ. l.i. colum. pe- nult. ff. de quæſt.& l. inauditum. colum. 2. Quod hic Paternus amor, in ruſtico atq; agreſti homi- ne Lituano, præter terræ culturam, omnis humanitatis experte, ipſa naturalis iuſtitia extorſit. Proximo enim tempore in agro Ponario non procul Vilna, cùm de homine cædis per iniuriam damnato ſupplicium ſu- mendum eſſet, iamq́; alligatus a carnifice ad ſumendam de eo pœnam diſtineretur, ac- currit is, à quo cædes facta erat,& delictum in ſe confeſſus, liberato eo, qui damnatus erat cædis à ſe factæ pœnas vltrò luit, vt mi- rari iam deſinat antiquitas, Damonas ſuos, & Pythias Pythagoricos.
62— ¹.». 3⁰²2 Sed t ad patris& filij perſonam redeamus,
quæ legum fictione ita vna eademq́; habita eſt, Abb. c. conſuluit. de iu. pa. Gomeſius.§. actiones. numero nono, Inſtit. de action. vt filius ieiunandi neceſsitate ſuo ieiunio ſol-
uat patrem, Gloſ. c. pœnitentia. de pœniten.
3. diſtincti. Piraquel. in præfat. l. ſi vnquam. numero decimoquinto, C. de reuo. donati. quaſi quibus abſtinet filius, ijſdem abſtine-
363 re pater videatur, vt t contra, quæ faciat fi-
lius, ea facere pater intelligatur. Vnde pla- cuiſſe didici, vindicta cuiuſpiam iniurię, pa- tri permiſſa, filium eam mandatu patris re- ctè exequi, l. Gracchus. C. de adult.& ibi Salycet.& Bald.& Bartol. l. non ſolm. 9. ſi mandato. colum. 2. verſu. circa primum. ff. de iniur.& Roma. l. i. ff. in ius vocat. vt ea. & conſil. 484. hoc quod vicinus. verſ. quar- to idem probatur. Alexand.& laſ. l.i. õ. vſu- fructuarius. ff. de ope. no. nun. ci. Angel. tract. malefi. verbo. che me hai. adulterato. numer. 64. an maritus poſsit.& Felin. c. quæ in Eccleſiarum. colum, 4. verſ hoe intellige.
364 lud f æque
11 I. 69
de conſtit.& c.ſi verò. i. colum.. verſ. limi- ta niſi pater de ſententia excom. Marſ. l. 1. num. 4. C. de rapt. virg.& l. mandatum poſt prin. ff. de ſicar.& ſingul. 448. habens pote- ſtatem. Tiraquel. l. ſivnquam. in præfat. nu- mero decimoſexto, C. de reuoc. donat. cùm alioquin, cui vindictæ facultas legibus con⸗ cederetur, ſuis ipſe manibus eam exequi de-
peat, nec alieno miniſterio ea in re vti. l. ſer-
uus, ſi hæredi. ibi perſonæ duntaxat eius. ff.
de ſta. liber. gloſ. I. cum fundi. ff.de vi& vi
arma. Bald. l. ad officium. in fin. C. commu.
diuid. Tiraquel. tractat. retractuum. titul.i.
quæſtio. 6. in gloſ.i. num. 6*. ſed caue.& d.
1. fl vnquam. d. numero decimoſexto. Il- ſcio receptum, quibus in rebus
induſtria perſonæ electa eſt, quamuis alium
pro ſe ſubſtituere non liceat, cap. vltim. de
Ooffic. delegat non malè tamen a patre in ſu-
um locum filium ſuffici, Roma. d. 1.1. ff. in
ius vocat. vt ea. per l. ſciendum.;: legati.*
de legatio. Peli. c.. col. i. in fi. de mag. Marl-
d. l.. nu. G. C. de rapt. virg.& ſing. 60. pater
& filius. S Tiraq. d. l. ſi vnquam. in prætfat.
d. nu. 26. quod Marcianus lib. L. Digeſt. d..,
legati. in legatis reſpondit, quos negat, ali-
os, quàm filios ſuos dare vicarios poſſe, idq́;
in ea ſpecie Baldus Rubr. extra. de procur.
colum.vlti.verſicul. numquid. exiſtimauit,
cùm per valetudinem legatus munus ſuum
obire nequit. Ait enim, eum filij opera vi-
caria rectè vſurum, nullius autem alterius.
365 d. numero decimoſexto. Adeò f autem
patris& filij vna eadeḿ; perſona cenſe- tur, vt, cùm per legem ſumptuariam ad vnas nuptias certum conuiuarum nume- rum duodecim fortè excedere ius nom eſt, patri& filio vxores ducentibus, eum, id eſt duodecim conuiuarum numerum egre- di Bartolo l. inficiendo.§. infans. in fi. ff. de furt. authore non licèat, quaſi vnæ nuptiæ celebrentur. Quòd Franciſcus Aretinus, 1. patris& filij. f. de vulga.& pupil. laſon, d. 1. patris& filij. Andreas Barbatia, Rubr. de cauſa poſſeſ.& propr. char. 27.& Ioannes Anagninus c. fin. colum. io.verſ. ex prædi- ctis infert ad quæſtionem de colum. dete- gen. Tiraquel. d. l. ſi vnquam. in præfatio. numero vigeſimoſecundo, verum putant.
366 Ita t quoq;, cùm patris& filij teſtarnentum
ordinatur, quod etiam in lIure Prætorio, vt Domitius Vlpianus libro vigeſimooctauo Digeſtor. d. l.patris& filij. ſcribit, pro vno habetur, ſi quid Reipubl. teſtamentorum nomine, præſtari oportet, ſemel ea ſumma, quaſi vno teſtamento facto, debetur, An- gel, Imola& Alexand. d. I. patris& filij.
& Barb.

70 3 PETRI ROYZII MAVREI
& Barb. c.:. de mutu. petitio.& c. cùm dile- ctus.col. 27. de ordi.cog.& Tiraq. d.l. ſi vn- quam.in præfatio. nu. 22. nec Tabellio plus operarũ nomine conſequetur, quam ſi vni- us teſtamentum conſcripſiſſet. Angel. Imo- la.& Alexan. d. l. patris& filij. vnius ſemper perſonæ loco patre& filio legis cenſura ha- 367 bitis. l. fi. C. impu.& ali. ſubſti. Quibus †
conuenienter Marianus Socinus Conſi. 3.
magnifice. Marſ. d. 5. inauditum. num. 3.&
Gomeſ.d.õ.actiones.num.ʒ.non videri pu- tat, patrem liberum à cuſtodia dimiſſum, 368 qui filium pro ſe obſidem dimiſiſſet. Illud t quoq; ſcio placuiſſe, cùm ad beneficium ali- quod priuilegiumq́; conſequendum certũ locum inhabitari ab eo, qui illud obtinere vellet, exigit lex, ſiue pater inhabitet, pro- deſſe filio, ſiue filius inhabitet, prodeſſe pa- tri,& ita patris factum filio,& contra filij factum patri communicari, Ang. d. l. fi. de impub.& ali.ſubſtit. Secundum quod An- gelus Conſ.270. ſtatuto ciuitatis. per l. cùm
manicus.& l. Corneus: conſ.ꝛ68. in hae con- ſultatione. col. 3. lib. 3. Barba. conſ. 49. illud afferam. col.z2. lib.. Philip. Dec. I. fi. col. 3. verſ.& ſi expreſſe.ſtatutum. C. de edic. di. Hadr. tol.& conſ. 262. in cauſa magnifici. col.2. verſ.ſeptimo. Alex.& laſon. d. i. in ſu- is.& Tiraq. d. l. ſi vnquam. in præfat. nu. 19.
37z authores ſunt. Similiter t in decuma, ex
quolibet lucro ſoluenda reſponſum eſt. Nã eam filij, paternam hæreditatem adepti, non præſtant. Gloſ. c. paſtoralis. verb. quaſi de lucro.de deci. per d.l. in ſuis.& d. l. fi. C. de impub.& alio. ſubſti. Ala. Vincen. Hoſtien. Ioan. Andr.& Panor. d. c. paſtoralis. Rapha. Comen. d.l. in ſuis. Philip. Deci. d. l. fi. colu.
2. verſic. vlterius tamen. C. de impub.& ali.
ſubſti.& conſ.z3. pro reſolutione& T'iraq. d. l. ſi vnquam. in præfat. nu.:9.& recte, fi-
373 lij t quippe, vt Iulius Paulus lib. 18. Digeſt.
l. in ſuis. de libe.& poſt. ſcribit, poſt mor- tem patris non hæreditatem percipere vi- dentur, ſed magis liberam bonorum admi-
ſeruus. cir. fI. C. de agricol. conſi. lib. u. ſcri- 3½ niſtrationem conſequuntur. Quapropter t
bit, non videri patrem abeſſe à ciuitate, qui 369 in ea filios ſuos reliquiſſet. Aequè pla- cuit, cùm Magiſtratus cenſu leguntur, qui mos à Romanis fluxit, opes patris atq; fa- cultates filij putari,& illi cuius pater diues atq; opulentus eſt, quotiens certus fortuna⸗ rum modus a lege in eo exigitur, qui hono- rem gerere poſsit, filio patris fortunas pro- deſſe. Nec, quia in tantis facultatibus poſi- tus ipſe non lit, excludi ab honore debet, ad quem ſecundum facultates paternas aſpira- re liceret. Alberic. d. l. in ſuis. Bald.& laſ. l. ſciendum. ff. qui ſatisda. cog. Tiraq. d. l. ſi 370 vnquam. in præfat. num. 23. Secundum f quod Albericus d. l. in ſuis. Bergomi con- ſultus reſpondit: Filium, cuius pater trecen⸗ ta in bonis habebat, ab eius Magiſtratus pe- titione, ad quem, qui minus trecentis ha- bet, lege Municipali non admitteretur, non eſſe ſubmouendum, quaſi paternarum fa- cultatũ patre ſuperſtite dominus eſſet, idq́; Raphael Comenſis Conſ.i31. duo fratres.& Tiraq. d.nu.3. probat:& ſi Pontanus l... domini appellatione. nu./ ff.de Senat. con- ſil. Sila. hoc amplius patris conſenſum deſi- 371 derat. Non t diſsimili ratione, cùm filij parentibus defunctis ſuccedunt, vectigalis nomine, quod ex lucro, quod quiſq́; cape- ret, præſtare iure ſui Municipij debet, filios nihil præſtaturos, pleriq; Angel. Imola. Ra⸗ phael Comen.& Franciſ. Areti. d. l. in ſuis. Idem Ang l. cùm in adoptiuis. colu. 2. C. de adopti.& loan. Plat. l.i. not. 2. C. de impo. lu⸗ cra.deſcrip.& in proœmio.Inſti. verbo. Al-
in beneficijs, quæ parum probo vocabulo feuda, latinè iura militiarum rectè dici cre- duntur, placuit, a filijs, patre defuncto, non tam quæri, quàm quæſita capi atq; retineri, tanquam ea viuo patre pollediſtent,& id⸗ circo ſine vlla in poſſeſsionem miſsione in ipſos continuari. Gloſ.c.vnico.in fi. ſuper verbo.aut ſueceſsione.tit. de feudi cognit. & ibi. lac. Belu. Bald. Mart. Laud. Aluar.& Cardi. Alex. Barb. conſ. 10. ſapienter ſeribi- tur. col. 3. lib.z2.& conſ. 73. magnanimus. col. 3. lib. 4.& Rubr. C. qui admitti. colu. 4. verſ. ſecundò mihi videtur.& Bapti. Cacia. re- pet. c.i. in 6. prin. parte. differentia vltima. d. titu.de feudi cognit. Adde Bald. c.i. colum. Vltima.tit.an mutus vel alio. imper. Tiraq.
3756. l.ſi vnquam. in præfatio. nu.. 0. Eadem t
ratione, cùm Imppp. Archad. Honor.& Theodo. Conſtitutione, Bald. l. cum anti- quiorihus.colum.§. verſ. Decimo ſic. C. de iure deliber. Iaſ.l. quotiens. colu. ⸗. verſ. nota etiam perpetuo. C.de rei vendi.& l. ſi ſoro- ri. ad fi. C. de iure delibe. Catel. Cotta. me- mor. Feudum viuo etiam patre.& Tiraqu,.
d.l. ſi vnquam. in præfat. d. nu. 20. qui in po-
tentiorum perſonas actiones ſuas transfe-
runt, ius crediti amittunt: l. fi. C. ne lic. po-
tent. Idem tamen non paſſurum qui in filij potentioris perſonam actiones ſuas trans- tuliſſet, poſt Accurſium. ſi ita quis.§. ea le- ge. ff.de verb. oblig. Bartolus, d. 9. ea lege. Baldus, l. ea lege. colum. penul. verſ. quintò
quæritur. C. de condi. ob cau. per d. l. in ſu-
is. laſon, d.§. ea lege. Felinus, c. afferte. col.2. de præ-

econ. .illud col. 3. die. di. znifici. in ſu⸗ . nung. ma, ex eſt. Na ptinon qualide fi. Cde loſtien, Rapha. t colu. b.&ali. Ting. ecte, li Digeſt. dſt mor⸗ bere vi⸗ m admi⸗ ropter cabulo ici cre⸗ to, non eineri, & id⸗ one in ſuper ognit. uar.& cribi⸗ 8.Col. „verl. cia. re⸗ lima. d. colum. . Tiraq. Eadem lonor.& cum anti⸗ ſic. C. de ver(nota el. ſiſoro- Cotta. me- & Tiraqu, 1 qui in po⸗ as transfe⸗ nelic. po⸗ . qui liafilj ſuas trans- uis.Heeale⸗ 4§. ealege. verl quinlo erdélinli⸗ ferte cole de Pla-
K
94
DECIS IO de præſump.& alij authores ſunt. Marſ.l. in- auditum. col. z. ff. de ſica.& l. 1. num. S. C. de tapt. virgi.& d. ſing. 160. pater& filius. Go- melius.§. quædam. col. 9. verſ. quintò limi- tatut. Inſti. de actio. Tiraq. d. l.ſi vnquam. in præfat. num. 18. Quod t generaliter eſt acceptum. Bald. l. cùm pater.§. cùm inter. Per. ill.tex. ff. delega. z.& conſ. 358. quidam Lucanus. col. z2. verſ. de eo autem. lib. i. per not. d.§. ea lege.& l.1. de impo. lucr. de ſcrip. lib. i0.& coniil. 253. caſus talis eſt. quidam de ciuitate. colu. z. lib. 3.& conſil. 4⁰. punctus talis eſt. quidam reliquit. colum. 1. lib. quin- t0. quotiens quis alienare quid prohibe- tur. Id enim in filium alienare non intelli- gitur prohibitus, tanquã continuatio quæ- dam dominij ea magis ſit, quam alienatio. d. l. in ſuis.& Bald. Iocis proximeè allegatis & Tiraquel. d.. ſi vnquam. in præfat. nu. i8. quod ad filios non iuſto toro quæſitos Bal- dus d. conſ.ο.& conſ.ſeq. rectè producit.
7 3 Huc t pertinet, quod idem Baldus, 1.2. in
fi. C. de leg. hære. perl. fI. C. de vſufru. patris & filij potleſsionem promiſcuam eſſe, ſcri- bit, quaſiq; vnum corpus, vt quod vnus Poſsidet, alter poſsidere intelligatur, quod- due vnus habet, altenhabere. Bald. l. final.
78 O. de impub.& alio. ſubſtit. Quare, I cùm
de domo ſua, quam tutiſsimum cuiq; refu- Sium atq; receptaculum eſſe Gaius l. ple- rich. ft. de in ius vocan. ait, in ius vocari nul- lus poſsit, d. l. pleriq;. de domo paterna fi- liuin in ius vocare non licebit, Bartholo, ocin. d. l. pleriq;. 5. quæſtio. numer. 36. quaſi domus patris domus filij ſit, in qua item ſi pullatus dicetur, ac ſi domi ſuæ pul- ſatus eſſet, haberi placuit. Quibus caſibus homine domi ſuæ pulſato, lege Municipali augetur pœna, quæ ſententia Baldi fuit. 1. 1. 9.dominiappellatione, ff. de Senat. conſ. Si- la. Igitur, cùm tot exemplis patrem d fili- um vnius eſſe loco conſtet, vt naturali quo- dam caritatis ordine ſibi quiſq;, quam alij propior eſt. l. Præſes. C. de ſeruitut.& aqua. ita parentibus, quàâm patriæ deuinctiores nos eſſe, conſequens eſt, exiſtimare.
Hanc t etiam parentum prærogatiuam, & inde licet colligere, quôd eorum cauſa, quam patriæ multò eſt antiquior. Id quod & Ludouicum Gomeſsium, hanc quæſtio- nem tractantem libr. quarto Inſtitutionum Principalium 9. rurſus. nume. 22. Inſtit. de actio. adnotaſſe lego. Statim enim orbe cre- ato, vt primùm homines nati ſunt, pietatem
parentibus a liberis debitam palam eſt. d.
Lveluti. ff. de iuſti.& iure. cùm longè poſt, ciuitatibus rebusq́; publicis conditis, pa⸗
LIT VAN IrC A
111.—
74 triæ nomen inter homines& eſſe,& coli cœperit. l. ex hoc iure. ff. de iuſtit.& iure. Hæc ad ſuperiorem Angeli ſententiam non leue adferre momentum prima quidem ſpe⸗ cie videantur. Nam ſi parentibus, quam patriæ maiore caritate obſtringimur, eius admiſſum, qui conſilium aduerſus patriam initum cælaſſet, non maiore pœna eſt ple- ctendum, quam relegationis, quomodo in filium, qui inſidias in patris necem ꝑaratas non detexiſſet, vindicatum eſt. l. 2. ff. de par-
.—.»„, 1. 380 ricid. Sed f quia debita Reipub. pietas eam,
quę eſt erga parentes, vineit, vt inter omnes conuenit, Doct. d. l. veluti. crebriusq́; rece- ptum eſſe, laſon d, l. veluti. refert, altud di-
381 cendam erit. Non t me fallit efle quoſ-
dam, Angel. poſt veteres. d. l. veluti. quam legit, cum§. ius Gentium. 1.1. ff. de iuſti.& iure. qui diſtin guant, quibus caſibus ſeruire patriæ commodis licet, nec eo minus opem patri ferre, exæquo eſſe à nobis, parentibus ac patriæ conſulendum,& ita accipiendum eſſe, quod ſupraà allegabatur, filium ſic pa- tri, cuius elſe diceretur, naſci: quemadmo- dum& Reipub. 1. 1. 9.& generaliter. ſf. de ven. in poſſeſsion. mitt. vt contra, cùm amitteretur, patri& Reipub. amitti. l. poſt liminium.§. filius. ſf. de capti. Enimuerò cùm parentum& patriæ cauſa concurrit inter ſe decernentium, vt cùm fortè patri- am pater oppugnat, patriæ nos adeſſe opor⸗ tere Angelus ait d. l. veluti. per d.1. minimè. extra hæc ſpectandum putat,& ita veteres quoſdam ſcribere refert, d. l. veluti, patriàne magis an pater laboret, vt huic aut illi opem potiſsimum feramus. Etenim exæquo la- borantium patris quàm patriæ potiorem caulam eſſe ſcribit. Quam diſtinctionem Raynerio quoq; probari idem Angelus au- thor eſt. d. l. veluti.& eam ipſe tanquam parum plenam ſupplet, Ait enim, cuùm iuxta pater& patria noſtro egent auxilio, patri ita demum opem ferendam, cuùm& ipſe nos& patria ſimul implorat. Cæteròm, Ii patria implorat ſola, ei ſuccurri, oportere. Arg. l. pupillus. ff. quæ in fraudem. credi. inſpiciendum tandem ſcribit, iuſtãne vtri- uſq; cauſa proponatur, an non. Priore caſu potiorem patris cauſam fore: poſteriore au- tem iuſtam cauſam habenti adeſſe nos de- bere, ſiue is pater, ſiue patria ſit. Cæ terùm iniuſtã cauſam, ſiue patriæ ea ſic, ſime patris, noſtro non eſſe, patrocinio iuuandam, l. ſi gs in graui. 5.a.ff.de Senat. cõſ. Sila.& rectẽ
382 hoc poſtremum, in re quidẽ liquida. Satiust
quippe fore, patris& patriæ in reb. iniuſtis
deſertores nos eſſe, quaàm iniuriæ patronos. 8*½ 1 P
Quod

72 PETRIROTYZII MAVKREI
Quod t ad totam verò diſtinctionem atti-
ſuprà dictum eſt, decernitur, poſthaben-
net, excidiſſe Angelo miror ſententiã, qua 385 dam palam eſt. d. l. minimè. de religi. Indet
apud lulium Paulum lib. 3. Digeſtor. d. 1. penul. de poſtula.vſum ſuprã retuli, cùm in re pecuniaria parentum cauſam patriæ an- teferendam ſcripſit:in his verò, quæ ad vtri⸗ uſq; ſtatum pertinerent, patriam patri præ- ferri. Quæ diſtinctio& rationem habet,& legibus conſequens d. l. penult. eſt. eamq́ʒ; Fulgoſius d. l. penult. probat. Sed t quia hanc, quæ proximeè relata eſt, Angelus re- fellit, vtram ſequamur, diſpiciendum erit, & potius eſt, vt veterum opinione reiecta, ijſq;, quæ ad eam ſupplendam ex Angelo retulimus, inter cauſas pecuniarias& eas, quæ ad ſtatum pertinent, intereſſe dicamus. 383 Publica t quippe præferri priuatis æquum eſt, l. actione. 9. Labeo. ff. pro ſocio. c. bonæ. de poſt. præla Fortunius. d. l. veluti. nu. 1. & legi minimẽ. ſf. de religio. conſequens, quæ à liberis parentes, qui ad patriam de- lendam veniſſent, lugeri vetat, præmio etiã num propoſito ſi eos, tantum facinus au- ſos, interfeciſſent, extra hæc liberos paren- tibus, quàm patriæ ſtudere, magis oporte- re, conſequens eſt. Neq́; enim diſtinguit lex, penultima. ff. de poſtu. quæ Decurioni- bus cauſas parentum aduerſus patriam age- re ius eſſe vult, iuſtâne, an iniuſta cauſa ſit parentũ. Quam rem vnus propẽè litis euen- tus demonitrare ſolet. l. quod dicitur. ff. de peculi. vt nec contrà, cùm de Reipub. ſta- tu ageretur, diſtinguit, d. l. minimè. iuſtum quis bellum patriæ moueat, an non iuſtum, facta ſemper liberis poteſtate parentũ, qui patriæ arma inferrent, occidendorum, prę- mio ad hoc prouocatis,& ita exaudiendam elſe ſententiam, cauſam patriæ parentum cauſæ præferentium. vt non, niſi cùm de ſtatu ageretur, patria parentibus antefera- tur, d. l. minimẽ. in cauſis pecuniarijs, quæq́; ad rem familiarem pertinent, prærogatiua parentibus ſemper ſeruata. d. l. penultima.
384 Nec t mouere quenquam aduerſus proxi-
mam diſtinctionem debent, quæ ſuprà pro parentum cauſa proferebantur. In primis enim illud Pomponij reſponſum, vt paren- tibus& patriæ pareamus, iure Gentium de- ſcendere dicentis, d. l. veluti. illa verborum collocatione non hoc ſignificat, vt parere potius parentibus nos oporteat, quam pa- triæ. Nam, vt eleganter Baldus apud eun- dem Pomponiũ diſtinguit, d. l. veluti. ver- borum ordo non vſqʒ quaq; ſpectandus eſt, ſed cùm aliunde intelligi non poteſt, quod præferamus, in propoſito autem articulo cauſam parentum Reipub, cùm de ſtatu, vt
conſtitutum eſſe idem Pomponius libr. u. Digeſtor. d. l. minime. ait, à liberis lugeri eorum parentum obitum nõ oportere, qui
386 ad delendam patriam veniſſent. Quin tpa-
rentes ita ſceleſtos a liberis ſine vllo flagitio interfici, præmium etiam ob id facinus con⸗
387 ſequuturis. d.l. minimè, Porrò t ordinem
pietatis, qua ſecundum Deum patriam ac parentes colere, eorumq́; imperio audien- tes eſſe debemus, Plato Philoſophorum Princeps ſua quadam ad Architam Taren- tinum epiſtola declarat: Illud te conſidera- re, inquiens, oportet, nullum noſtrum ſibi ſoli natum eſſe, ſed ortus noſtri, partem ſibi patriam vindicare, partem parentes, partem amicos. Quod Mutuatus Marcus Tullius
338 ſuæ de officijs diſputationi inſeruit. Quòd t
verò ex magnitudine pœnæ delicti graui- tas iudicabatur, Gloſ. notab. c. meliore pro- poſito. 27. q. i. in glo. 2. not. Barto. conſ. 217, &l. leuia. in prin. ff. de accuſ.& l. non ſolùm. § ſimandato. ff. de iniur. Bald. l. nemo. in fi. C. de ſum.trini.& aut. Clericus, colu. a. C. de Epiſco.& Cleri.& l. ſi fugitiui. colu.. C. de ſeruis fugit.& l. i. colu. z2. verſ. quartò pono. C. de accuſa. Caldeinus. conſ.. tit. de accuſa. Feli. c. cùm quidam. de iureiurand.& c.i. de Simo.Dec.c. at ſi Clerici. nu.6.& poſt eum Auguſt. Bero. ibid. num. 95.& Gomeſius. c. ex maleficijs. num. 4. Iaſti. de actio. non eſt perpetuum. Nam, vt ſæpe ita fiat, inter-
389 dum t tamen ex cauſa pœna maior, quam
flagitij qualitas poſtulat, irrogatur.(uod accidit, cùm ad hoc aut illud admiſſum pro- cliuiores ſumus. Gloſ. c. admonere. verb. exiſtimes. 33. q. 2. Dec. c. at ſi Clerici. 7. no-
390 tab. de iudic. Quapropter t Eccleſia durius
in eum vindicat, qui vxorem, quàm qui ma- trem occidiſſet, d. c. admonere.& c. lato- rem. ead. cauſ.& quæſt. non ignara in ma- terna cæde, quàm in vxoria plus ineſſe de- licti. Sed quia ab vxoria cæde quàm à ma- terna homines minus abhorrent, aſperitate pœnæ eos magis deterrere oportuit, d. gloſ. d. c. admonere a quibus vt homines facilius arceantur, grauiores pœnas conſtituere ne-
39i ceſſe eſt. Quotiens fenim nimiùm multæ
perſonæ graſſantur, vt Claudius Saturni- nus ſcribit, l. aut facta.§. fi. in fi. ff. de pœnis.
392 exemplo opus eſt. Secundumtquod diuum
Hadrianũ conſilio Veticæ reſcripſiſſe Do- mitius Vlpianus lib. 47. Digeſt. l.. in prin. de abig. author eſt: Abigeos, cùm duriſsi- mè quidem puniuntur, ad gladium damna- ri ſolere. puniri vero ait duriſsimẽè nõ vbiq;, ſed
A
me qu yi tun W um noſt
pie

trum(bi rtem ſibi S,partem Tullius .Quodf ti graui⸗ lore pro⸗ conſ auy n ſolum. no, in fi. 12. C, de 51. C. de Spono, accuſa. c.. de ſteum eſius, c. non eſt inter⸗ quam dus
m pro⸗
e. verb. ci.7. no⸗ la durius nquima- & c. lato- ara in ma⸗ ineſſe de⸗ aͤm àwa⸗ aſperitate vit d gol. nes facllius tituere ne⸗ jum multæ 1s Satutni⸗ e pœnis uod diuum iplille Do⸗ 1.vinplim cum duribi⸗ um damſd-
nadi
ern
DECISIO LITVANICA lere Papinianus lib. duodequinquageſimo
ſed vbi frequentius eſt id genus maleficij. 393 Inde t videmus in Polonia atq; Lituania le- uibus furtis perpetratis,& quæ contemni poſsint, ob frequentiam eius admiſsi homi- nes ad furcam damnari, nulla natalium aut 39 familiæ allegatione adiutos. Augendæ t quoq; pœnæ, illa cauſa idonea viſa eſt, cùm maior ſe offert delinquendi occaſio, inde euenire, idem Claudius Saturninus eſt au- thor. d.§. fi.in prin. vt vbi mecalla ſunt, ibi adulteratores monetæ magis plectantur,& ita idem flagitium in diuerſis Prouincijs nõ eadem pœna coërcetur. d.§. fin. in princ. 395 Quæ 1 cauſa eſſe quoq; Polonæ Lituanæq́; Reipub.conditoribus potuit, durius in fu- res vindicandi.Poſita enim propè in aperto omni re familiari, ob parũ coherentia ædifi⸗ cia, ligno,& tabulis, ſtipula, ſæpe& luto cõ- ſtructa, quæ parietibus& tecto in tuto non erant, ab his, legum pœnis arceri homines alienis fortunis inſidiantes oportuit, idq́; meritò placuiſſe, vt, quod non ineleganter quædam ait Conſtitutio, l.. C. ad l. lul. repe- 396 tund. vnius fꝑœna metus poſsit eſſe multo- 397 rum. Sunt I qui putent, Cardina. clemen. ad noſtram. verſ.⸗. in 2. q. de hæreti. Dec. d. c.&
ſi clerici.⸗. nota. naturam criminis non pœ
nam, quæ extrinſecus accedit, ſpectandam,
& inde grauius leuiusve crimen exiſtiman-
398 dum. Quibus fconuenienter mentientis fa- ctum maius eſſedelictũ creditum eſt, quàm corꝑus ſunm extra matrimonif̃ alij miſcen- 118, 1 1 is-re-
399 pugnat. Cardi.& Deci.vbi ſupra. Non fo- mittam, q́d Bartholomæus Socinus Conſ. 157. vol. i. c. vergentis. de hæreti. c. cùm ſe- cundum leges. eod. tit. lib. 6. iuncta l. quiſ- quis. C. ad l. Iuliam maieſt.& c. felicis. de pœnis. lib. 6. Auguſt. Bero. d. c. at ſi clerici. nume. 97. in expendendis criminibus ait ſe- quendum, qui non pœnæ magnitudinem ſpectari, ſed quid cum maiore Dei offenſa delinquitur. Nam Ashg pœna conſti- tuta, leui aut graui, quo facto Deus magis offenditur, eo authore, grauius eſt pecca- tum, quo verò minus, leuius. Scimus enim eum, qui humanã maieſtatem læſiſſet, gra- uius puniri, quaàm qui diuinam, aut certè, vt Auguſtinus Beroius præceptor meus ſcri- pſit, c. at ſi clerici. nu. 7. de iudi. non diſpare ſupplicio, cùm procul dubio Cæſare aliove Principe læſo offenſa minus ad Deum per- tineat, quàm qua diuina ipſa maieſtas, im- pietate nouisiie religionibus repertis ſuſce- 400 ptise, offenditur. Deniq; tinceſti crimina, quanquam natura grauiara ſunt, humanius tamen, quàm adulterij tractari quandoq́; ſo⸗
—
402 enim 1 capiti
111. 73
Digeſtor. l. ſi adulterium, cum incelta. 9.1. 400 ff. de adult. author eſt. Non t prætereo, legi- bus nonnunquam in eos vindicari, qui do- lo malo nihil egiſſent, in qua cauſa qui ſunt, iuſtarn pœnam ſufferre non ſolent, Et
malo hominem occidi m̃princi. nu.iy.ff.de quæſt.& l. 1. nu. 66. ff. de ſica. per 9. diuus Hadrianus. in ea l.& c. non eſt.& c. nec is. cum ſeq. 15. q.. Roman.l. 1.5. occiſorum. nu.ꝛ. verſ. ſexto& vltimo. ff. 403 de Sena. conſ. Sila. Ob exemplum f ta- men aliud conſtitutum didicimus in eo, qui poculum amatorium dediſſet, aut partus eijciendi cauſa medicamentum aliquod ex- hibuiſſet. Muliere enim aut homine inde extincto, vltimo ſupplicio ea res coëẽrcetur. 1. ſi quis aliquid.§. qui abortionis. ff. de pœ- nis. Nee ſine mortalitatis euentu, id auſo impunè eſt. humilioribus in metallum, ho- neſtioribus in Inſulam parte bonorũ amiſſa relegandis, d.. qui abortionis. licet in vtra- que ſpecie dolus abſit& nocendi cõſilium. Glo. l..§. eod. verſ. vel in hoc. ff. de Senat.
404 conſ. Sila. Similiter tob exemplum placuic
dominæ ſalute, nec clamore terruit, nec, vt adauxilium cõcurreretur, vllum edidit plo- ratum. Nam etſi eo modo, ope non lata, ca- pitis pœnam meruiſſe non videatur: in hoe tamen, ait lex, d.§. eodem. ſupplicium eam pati debere, ne cæteri ſerui credant, in peri- culo dominorum ſibi quenq́; conſulere de- bere,& eorum ſaluti ſuam anteponere. vt parum rectè exiſtimare videantur, qui ex magnitudine pœnæ delicti grauitatem iu- 405 dicant. Adde, fcullei pœnam, qua vetus iu- riſprudentia in parricidas vſa eſt, Baldo& Salyceto authoribus l.1. C. de ijs. qui paren. vel libe.occide.Carer.pract.crimi..homi- cidij. nu.:47. antiquatam iam eſſe atq; deſi- tam, nihilq́; grauius in parricidas eſſe mori- bus conſtitutum, quaàm capitis amputatio- nem, negata ſepultura, hoc eſt parricidæ ca- 406 dauere canibus obiecto. Quanta t verò ſit conſuetudinis authoritas, nemo neſcit. Nõ enim imitatur 9. ex non ſcripto.inſti. de iu- re natu.modò legem ac interpretatur: l. ſi de interpretatione. cum ll. ſeq. ff. de legibus. ſed emendat etiam atq; adeò abrogat,§. ſed naturalia.in fi. inſtitu.de iu.natu.& l. de qui⸗ bus.ff. de legib. nec minus, quàm legem, ſer- uandam conſuetudinem eſſe, ſæpe conſti- tutum d..ex non ſcripto.& d. l. de quib. cũ U. ſeq.& quæ latiſsimè allegat Guido Papa H ſingu⸗
snon luit, qui ſine dolõ
4 o 5— 4——
rei capitalis damnari ancillam, quæ percuſ- ſorem, vim ſibi ab eo metuens, poſthabita
2

74 2ETRIROVYZII MAVREI
40y ſingular. 303. eſt. Quaret Baldus Authen. iu-
bemus. vl. no. C. de iudicijs. adde Panor. c. ea. quæ per ill.tex. not. 4. de ſta. monachorũ & textũ.C.de peti.bo. ſub.li.o. in illis ver- bis, plectendi conſuetudo.& quod ibi not- Io. Pla. ꝛ, not. vide. Tiraq. tract. de pœnis. in præfatio. nu. 6.& ⁷. lib. 3. Principal. Conſtit. eum, qui iuriſdictioni præeſt, non minus ſe- cundum mores& conſuetudines, quam ſe- cundum leges iudicare debere, ſcribit,& id- circo, qui aduerſus conſuetudinẽ iudicat, vt dicta cõtra leges ſententia, litem ſuã facere: idem author d. Authen. iubemus.& c. cum omnes. col.3. verſ.& eodem modo. de con- ſtitutio. Tiraq. loco proximè allegato. nu.. eſt, ſcribit alio loco idẽ Baldus, Rub. de di- la. ante fi. per 1. an in totum. C. ædifi. priua. Tiraq. d. nu.. à ludice, qui conſuetudinem non ſeruaſſet, ęquè prouocandi ius eſſe, atq; ab eo, qui contra ſacras conſtitutiones quid ꝓnunciaſſet, quæ accipere& in capitalibus iudicijs debemus. Conſuetudo enim, vt& lex, necis habet& vitæ poteſtatem. Bal. c.1. verb.damna.in fi.de pace conſtan.per text. I. ſunt quædam. ff. de extraordi. crim. Ana. c.
me allegato. nu. 6. Quædam quippe crimina eſſe:quæ, nulla lege de ijs lata, more Prouin-⸗ ciarum capitis ſupplicio vindicantur, qua pœæna in prouincia Arabia Scopeliſmon fa- cientes plecti more gentis ſolere, Domitius Vſpianus lib. 47⁷ Digeſt. d. l. ſunt quædam. author eſt. admonitis obiter rei capitalis quęſtoribus, ne legum pœnis conſuetudine mitigatis fortè cõtemptis, aſperiore vſi ſup- plicio periculum ſibi creent: Noſtram nos diſputationem cõcludamus, quæ de expen- denda delictorũ magnitudine eſt, quam ſæ-
pè non ex modo pœnę cognoſci, ſupra con⸗
ſtitit, quod& in ijs, quæ ciuiliter peccantur, Cynus lib.. Principal. Conſtitutio. l.:. C. de ꝑplus peti. adnotauit in ea ſpecie, cùm in iu- dicio plus petitũ, quàm deberetur, propo- nitur. Nam quãtuluſcunqʒ in ea re exceſſus ſit: iactura totius crediti plus petentẽ affic:,
403 eſt conſtitutũ. d. l.. de plus peti. Porrò t ad
ſuperiorem ſententiam infirmandam, quò magis parentibus, quàm patriæ obtempe- randũ eſſe putemus, quod natura, vt ſuprà dicebamus, pater& filius eadem eſſe perſo- na pene intelligantur. d. l. fi. C. de impub.& ali. ſubſtit. nihil quicquam facit, quin ea re adiuuari eam ſententiam conſequens eſt di- cere. Qua enim pater& filius vna perſona exiſtimantur, hactenus nec im perium intel⸗ ligi, nec obſequium vllum naturaliter po- teſt. Neq; enim, vt eleganter Marcianus lib.
4. Digeſt. l. penult. de recep.& qui arbi. re- cip.ait, imperare ſibi, neq́; ſe prohibere quiſ quam poteſt quam eſſe cauſam idem Marci- anus d. l. penult. ſcribit, vt de re ſua quis ar- piter non rectè detur. Quomodo enim ſe quis facere quid iubeat, aut non facere? d. 1. penul. fungaturq́;, vna perſona cùm ſit, plu- rium viceU I. ille à quo..tempeſtiuum,. ff. de Senat.cõſ. Trebel.& l.ſi plures.ff.de pactis. cùm ex aduerſo nihil vetet, patriam impe- rare,& ſingulos inde ortos parere ei atque obſequi d.l.veluti.de iuſti.& iure. imò ma- ximè conſequens ſit, aliter non conſtituris rebus publicis, nec vlla iuris parte ſuũ exi-
409 tum habitura. Hæc t mea diſputatio non eò
pertinet, vt negem filios parentibus parere debere, quod ſupra iure gentium deſcende- re conſtitit, d. l. veluti, ſed ed rem perducit, vt inter patrem& filium eatenus, quà vna perſona exiſtimantur, nullum eſſe imperiũ atq; obſequium poſsit, ne conſequens ſit, eundem ſibi imperare ac paxere, atq; addeò plurium officio fungi, quod eſt deridiculũ, & naturæ repugnans. d. l. penult.& d.§.
4io tempeſtiuum.& d. l. ſi plures. Nec t videtur ſicut. col.penul. de iudi. Tiraq.loco proxi-
huic ſententię aduerſari, quod filiusfamiliãs Prætor, patris, cuius poteſtati ſuppoſitus eſt, ſßieriane hæreditatẽ dicentis eam adire atq; reſtituere cogendi ius habet.l.ille à quo
411 H. fi. ff. de Senat. conſ. Trebel. Cùm f enim fi-
liusfamil.præturam init, fllij perſonam exu- it, nec, quàm diu Magiſtratũ gerit, vllo pa-
4 2 trię poteſtatis iure tenetur. Namfvt elegan⸗
ter Hermogenianus l. nam quod. ff. de Se- nat.conſ. Trebel.ait, filiusfami. quod ad ius publicum attinet, non ſequitur ius patriæ
4 13 poteſtatis. Quod t autem dicebatur, patrem
& filium natura eandem penè perſonam in- telligi, id iure patriæ poteſtatis deſcendere proditum eſt, Rom. l. ſi verò.§. de viro. nu. 24. ff. olut. matr. Petr. Philip. Corne. l. fi. C. de impub.& ali. ſubſtit. ſecundum quod, fi- lios emancipatos in eadem cauſa non eſſe,
414 conſequens eſt dicere. Nec t deniq;, quod
extrema noſtræ diſputationis parte dictum eſt, antiquiorem parentum, quam patriæ cauſam d.l.veluti.& d.l. ex hoc iure. de iuſti. & iur. eſſe, præſentem quæſtionem onerat. Nam ſi id ſequimur, conſequens eſt, vt na- turę ius, quàm Gentium tempore prius eſt, ita quoq;, quæ inde proficiſcerentur, quàm,
quæ iure Gentium poſtea fluxerunt, digni-
tate vincere, quod dicere perquam abſurdũ eſt. Eorum enim, quæ iure naturali deſcen- dunt, nihil tanti eſt, quod nõ ſit ob Dei reli- gionem contemnendũ: religionẽ tamẽ erga Deũ deſcendere iure gentiã,& modò dictũ
eſt,&
ebe velo am C mode fat.nl ſuos
41' adite
Deit ſeho mult plot cibi tetu lem 4 luch ſup tali llan mi cu 47hi. quis conl 1,9 vriij ent manc 48 tene mat mat ver 4 qu (ni Dig gu. abu dett pau 20. pen mac in mi 4 vir di d po ber qun inc bit nur pre adu ne inte quit

Ardl. ke⸗ ere quib NMarci⸗ quis ar. enimſe ere- d.). allt plu⸗ um. ſi de e pactis, m impe⸗ ei atque imo ma, uſtituris ſuũ exi. onon eò us parere ſeſcende, derducit, ) qua VIa imperiũ luens lit, tq; adeo ridiculũ, .&d.5. videtur amilis poſitus nadire ea quo nim fi⸗ mexu- llo Pa⸗ legam⸗ de de⸗ adius patriæ patrem nam in⸗ ſcendere viro. nu. ne..f.C. quod fi⸗ non elle, iq, quod te dictum am patrix re.de iuſti. em onerat. eſt, vt na⸗ re prius el tur, quäam
runt, digi,
—
DfEcflsto eſt,& Pomponius d. l. veluti. ſcribit. Caritas verò parentum in liberos,& ſummus in ſu- am cuiuſq; ſobolem amor, non hominum modsò eſt, Andr. Tiraq. l. ſi vnquam. in præ- fat. num./, cum ſeq. ſed& ferarum, quas, vt ſuos catulos tueantur, omne vitæ diſcrimen
4 adire quotidie videmus. Porrò, t quanto
Dei religio caritate liberorum antiquior eſ- ſe hominibus debeat. Nonne Abraham ille multarum Gentium pater, ſingulari exem- Plo nobis commonſtrauit, qui ſuæ in dul- ciſsimum filium pietati Dei religionem an- tetulit? cui dum obtemperat, vnicam ſobo- lem ſuam morte multare erat paratus. Il-
4 6 lud bellè quæri poteſt, an ei, qui aduerſus
4
9 teneatur.
ſupra ſcriptam diſtinctionem patrem præ- tuliſſet, patriæ, aut contra, patriam patri, fraudi eſſe debeate& ignoſcendum eſſe ani- ni ſui motum ſequuto arbitror, nec deli- clum pœna dignum tali electione contra- hi. Vr t in ſeruo vxoris eſt reſponſum, I. ſi quis in graui. õ. ſi cum omnes. ff. de Senat. conſul. Sila. qui marito dominæ opem fer- re, quàm dominæ maluit, aut contra, cùm vtriq; auxilio eſſe non poſſet. Dubium enim non eſſe, quin dominæ ſuæ, in cuius mancipio eſt, quàm dominæ marito magis Quod t ſi quoquo modo per matrimonij conditionem vxoris ſeruus:ad maritum pertinet, l. doce ancillam. C. de rei vendit.non erit tamen par vtriuſq; cauſa.
Quod enimalieno iure nobis competit, quam quod proprio, infirmius eſt, vt apud Gaium& Iunium Mauricianum libro 3. Digeſtor.l. quod Principi. cum. ſeq. de le- gat. libro ſecundo eſt adnotatum. His abundè ſuperior articulus diſcuſſus eſſe vi- detur, conſtititq́;, parentibüsne magis, an patriæ parere debeamus,& conuenienter, æquene in ciuem conſilia aduerſus Princi- pem ſaum Remujepubl. inita cælantem ani- maduertendum ſit, atq; in filium, de inſidijs in patris necem paratis non indicantem: an maiore pœna illud admiſſum, quam hoc ſit
4iy vindicandum. Vnde † nobis illa naſcitur
diſputatio in ea ſpecie, cùm quæritur, lice- atne filio patrem exulem, cuius vitæ neciſẽ
poteſtatem lege Municipali vnuſquiſq; ha- bet, interſicere?& Dynus lib. duodequin- quageſimo Digeſtor. 1. ſi adulterium cum inceſto.§. liberto. de adulter. non licere ſcri- bit, vtiturq́; Papiniani ſententia, qui patro- num, qui ex eo numero ſit, quem ſi alius de- prehendiſſet, iure interficeret: in vxoris ſuæ adulterio deprehenſum à liberto impunè
420 interfici negat. d..liberto. Nam, ſ cuius, in-
quit, famæ, multò magis vitæ parcendum d.
LIT VANIGA
I II. 75
9. liberto. eſt, ſed Bartolus, d.§.liberto Pom⸗ ponij ſententiæ id eſſe conſequens, non exi- ſtimat, multùm intereſſe, inquiens, inter pa- tronum, matrimonium liberti temerantem, & exulem. Illum enim eo admiiſo patro- num eſſe non deſinere, at exulem pro ciue hoſtem eſſe incipere, transfugarumq́; nu- mero haberi. l. amiſsione.§. 1. ff. de capi. di- minu.in qua cauſa qui ſit, eum, vt Reipubl., ita filio pro amiſſo habendum, l. poſtlimini- um.z. filius. ff. de cap.& poſtlimi. ita Barto- lus, tanq́; filius patri exuli nulla verecundia obſtringatur, hanc poſtremò quæſtionem a Marcello lib. uu. Digeſt. d. l. minimè. defini⸗ ri ait, qui maiores eum lugeri refert vetuiſ- ſe, qui ad patriarn delendam& parentes& liberos interficiendos veniſſet, facta patri filij,& filio patris occidendi poteſtate, præ- mio etiam ei propoſito, qui patris filije ca-
4i Piti non peperciiſet. Sed t hæc, quò magis à
Dyni ſententia recedam, me non admodum mouent,&, vt ordine, quæ propoſita ſunt, refellam, quod exul, hoſtis eſſe, vt Bartolus d. 6.liberto. ait, incipiat,&, refugarum loco haberi, d.l. amiſsione. 9. 1. id quia ius ciuita- tis aufert, naturæ autem atq; gentium inco- lume relinquit, l. quidam. ff. de pe. noſtram quæſtionem non onerat. Nam ſi exul ciui- tatem amittit,& cum ea ius patriæ poteſta- tis, quod ciuiratis beneſicio habebat, l. item in poteſtate. ff.de his, qui ſui vel alien. iuris ſunt. perdat, d. l. quidem. deberi tamen ei à filio naruralem pietatem, palam eſt, nec eo minus filium patris imperio audientem eſſe debere, Iure enim Gentium, ſicuti modò di- ctum d. l. veluti. eſt, deſcendere, vt parenti-
1 1„ 2 422 bus pareamus. Apparet t itaq; Bartolum d.
§.liberto. male diſputare, cùm idcirco à li- berto patrono matrimonium ſuum pollu- enti parci ſcribit oportere, nõ quoqʒ à filio, qui in ciuitate manſit, patri exuli, quòd Pa- tronus eo admiſſo patronus eſſe non deſi- nat:pater autem, exulare iuſſus, eſſe ciuis de⸗ ſinat. Nam, vt eſſe deſinat ciuis, pater ta- men eſſe non deſinit. Auth. de inceſt. nupt. in fi. prin. colla.2.& ibi Angel.& Ana. c. de infantibus. q. vlt. de infan. expoſi. per l. ag- gnationis. ff. de pact.& l. iura ſanguinis. ſ de reg. iur. Gomeſ.§. rurſus. nu. 22. Inſti. de actio.qua autem pater eſt, non quà ciuis, pi- etas ei à filio debetur, d. l. veluti. quæ ciuita- tis iure tanto eſt antiquior, quanto ius gen- tium, vnde pietas liberorum in parentes fluit, d. l. veluti. iure ciuili vetuſtius eſt.
4²3 Adde, Iæque filium patri atq; libertum pa-
trono obnoxium eſſe. Liberto enim& fi⸗ lio, vt Domitius Vlpianus lib. 37. Digeſto- H ij L.liber-

96* ETRI
I. liberto. de obſe. à libe.& liber. præſtan. ait, ſemper honeſta& ſancta perſona patris
424 ac patroni videri debet. Igitur t ſiliberto
4²5
patronum matrimoniũ ſuum contaminan- tem, eius ſcilicet ordinis hominem, quem alius, idem ab eo paſſus, iure interficeret, occidere non licet. d..liberto.in filio, cuius pater exulat, idem conuenienter erit dicen- dum, vt quamuis eius occidendi extraneo ius ſit, filio non ſit, cui in patrem conſtare ſemper pietatis ratio debet. d.l. liberto. Iu- re t deniqʒ; diuino honore adficere paren- tes hoc amplius iubemur, Exodi. c. 20. cuius beneficio, ob æternam diuinæ legis autho- ritatem,§. ſed naturalia. Inſti. de iure natura-
li gen.& ciui. nullo humano exilio, exui pa⸗
rentes poſſunt. Quod tantum eſt, vt illud præceptum ſequentibus præmij loco diu- turna vita promittatur, Exodi. d. c. 20. qua accidere hominibus nihil dulcius poteſt.
42²6 Sanè, t tantum facinus eſt in facto filij pa-
4²7
trem occidentis, vt qui patrem verberauit, filius eſſe deſinat credi, Alberi. de Roſa. l. eum, qui probabilem. per ill. text. C. de Epi. & Cler. Fel. c. afferte. num. i. in fin. extra. de præſump. quod cũm ſit receptum, quid in eo, qui patrem interfeciſſet, dicere conſe- quens eſt? Probandum itaq; non eſſe, le- gem, quæ exulis occidendi facit poteſta- tem, filio in patrem exulem, hoc velle lice- re, quæ ſententia non immeritò recepta eſt. Alberi. ſtatutor. par. 4. q. 6. Nellus. tract. banni. 2. parte. 2. tempo. q. 10. Bartholom. verò. conſ.⸗.caſus talis.col.⸗. Deci.c. quæ in Eccleſiarũ. nu.:4. verſ. Secundus cafus eſt. de conſtitu. Pietas enim naturalis liberos in parentes tam ſæuum conſilium capere non ſinit. Leges t deniq; caſum delinquentium cognatorum miſertis indulgere videntur. hinc, quod in extraneo, facinoroſis homi- nibus conſeruatis, grauiſsimum flagitium eſt: l..ff. de recepta.& l.. C. de his, qui latr. ocult.& vtrobiqʒ Doct. idem in affine co- gnatòve veniam propè reperit..fi. ff. de re- cepta.& glo. d. l.1.& ibi Salyce.& Bald. de his, qui latro. ocult. Marſ. ſing. 210. iura ſan- guinis. propter naturalem enim affectatio- nem affini aut cognato latronem recipienti pœna alleuatur, d. l. fi. cm in eum qui ad ſe non pertinentem recepiſſet, eadem, qua in latronem, pœna legibus vindicetur. d. l.1. Tantundem t in eo probandum eſt, qui co-
4*8 gnatum conſilia aduerſus Principem Rem-
vèpublicam agitantem nõ prodidiſſet, nam ei ad aliquem modum ignoſci placuit, idẽ
Baldum conſultum reſpondiſſe Hyppoli- tus Marſilius refert, Sing. 1ε½. Nemo debet.
KOYXZ2II in fi. cùm in extraneo reticentia capite pu-
MAVREI
niatur. Bart. l. vtrum. ff. de parri.& l..§. oc- ciſorum. ff. de Senat. cõ. Sil. Angel. Aretin. tract. malef. verb. che chai tradita lapatri a tua.in ꝛ. q.ibi quod crimen.& Angel. Peru- ſi.l. frater. ff. de parri. Marſ. d. ſingul. 164. ne-
4²9 mo debet. Parentium t item arqʒ affinium
affectioni hoc à legibus tributum eſt, vt mi⸗ liti extra caſtra ſuorum gratia diu vagato impunẽè ſit, l. qui cum vno. fi. ff. de re milit. hoc eſt, vt Ludouicus Pontanus eſt inter- pretatus, l. ſi verò.§. de viro. fal. 7⁷. ff. ſol. ma- trimo. dum parentum valetudini operam
430 dat, erſi, t vt Iulius Paulus lib. 49. Digeſt. l.
poſtliminium..filius. de capti.ſcribit, diſci- plinam Caſtrorum Romani omnium ne-
ceſsitudinum caritate antiquiorẽ duxerint. 43¹1 lud t fortiſsimum argumentum eſt, filio
ius non eſſe patris ex ulis occidendi, quod eius alendi per ſacras conſtitutiones Auth. inceſtas& in corp. vn. ſumi.& vtrobiq; Docto. Bar.l.ſi quis à liberis.§. 1. ff. de libe. agnoſcen.Bald.auth.inceſtas. C. de inceſtis nupt. Ana.c. de infantibus. col. fi. de infan. expoſi. neceſsitate teneatur. Quiomodo enim eum necare liceat? quem non alere nõ
432 licetedenegare 1 ſi quid em alimoniam, lulio
Paulo authore, necare eſt. J. necare. ff. de lib. agno. Marſ. l. diuus. ma. 16. ff. de parri. Feli. c. cùm non ab homine. nu.:4. de iudic. per c.
433 paſce. 86. diſtin. De niq; t ſi fratrem exulem
occidere fratri fas rion eſt? quod Nellus Tract. bannito.ʒ. pax. 2. temp. q. 53. quęritur. duo ciues.& in a. Par. 2. temp. q. 10. elegan- ter putauit,& alij Bartholo. Cepo. conſ. 5. caſus talis eſt. col.5 ꝓoſt prin. Marſ. ſing. 210. iura ſanguinis.& conſ. i21. Ioan. de Arnono. Solilo.66& Epꝛto. 6⁊.& caut.5. Carer. prac. crimin.§. circa. rectè probant. quomodo filio patrem occidere fas erit? quo à ſe per⸗ cuſſo, vt eſt ſuprà relatum, filius eſſe, credi deſinit. Alberic. de Roſa. J. eum, qui pro- babilem. per ill. text. C. de Epiſcop.& Cle- ric. Felin. c. afferte. numero primo, in fin. extra. de ꝑræſumpt. Verius ergò eſt, vt Dy- nus d. l. ſt adulterium cum inceſto.§. liber- to. ff. de adult. eleganter ſcripſit legem Mu- nicipalem, quæ exulis occidendi facit pote- ſtatem, ad extraneos pertinere, nõ ad filios, qui abſq; parricidio patrũ percuſſores eſſe non poſſunt.ff.ad l. Pompeiam. de parricid. & C. de ijs, qui parent. vel liber. occide. tot. titu. Quam ſententia Franciſ. Tigrinũ apud Papinian lib.;8. Digeſt. d.§. liberto.ſequu- tũ loannes Anagninus lib. 3. epiſt. Decreta. c. de infantib. q. vlt. de infan. expoſ refert,& in eã Fortun I. veluti. nu. 8. ſf. de iuſt. ec iur.
& Gomelli-

pite pe⸗ -.§. Oc.⸗ „Kretin, lapatria zel. Peru, 1446.ne, affinium eſtvtmi⸗ u Vagato ere mült. eſt intet⸗ . ol.ma. operam Digelt. 1 bit, diſci⸗ lium ne⸗ huxerint. eſt, filio di, quod es Auth. Vtrobic delibe. inceſtis de infan⸗ omodo llere nõ m lulio delib. Feli. c. per c. exulem Nellus eritur. legan⸗ onl.z. 2g uo. rnono. er. ptac. gomodo aſepen iſſe, credi qui pro⸗- .& Cle⸗ 0, in fin. ſtvtDy⸗ . 5. liber⸗ egem Mu⸗ facit pote⸗ ad fllios, ſlores eſſe e patr icid. ecide. tot, nũꝛpuc rto.ſeqou- ſt. Decreta. oſrelente 2 juſt. iul.
a Cowel⸗
DECISIO LITVANICA 11T 77
& Gomeſius§. rurſus. nu. z2. Inſti. de actio- ni.poſt multam diſputationem non imme- ritò inclinant. Tantundem eſt in patribus Probandum, nam nec ad eos illa lex perti- net, idq́; quidam Gomeſius. 6. rurſus. nu. 22. Inſtit. de actio. Arg. l. nam& ſi parentibus. ff. de inoffici. teſta.& not. per Barba. l. cum acutiſsimi.⸗. char. C. de fidei commiſsi. re- ctiſsimẽ exiſtimauerunt: quamuis in patri- bus, quam in filijs periculi ſit minus, ne il- lius legis authoritate vtantur, vt liberorũ vita parentibus quaàm ſua carior eſt. l.iſti quidem.& ibi gloſ.not. ff. quod met. cauſ. Alex. conſ. 02. nu. 36. circa hanc dubitatio- nem. volu. 4. Andr. Tiraq. in præfa. l. ſi vn- quam. num.7. cum ſeq. C. de reuoc. donat. Quapropter, quod in filij metu pater feciſ- ſet, perinde habitum eſt, ac ſi in ſua perſona metum paſſus pater proponeretur. Arg. d.
434 1. ſi vnquam. Vnde t ſi pater, vt filium peri- culo liberet, nuptias contrahat, nihil agi, In-
nocentius Pontif. lib. 4. epiſt. c. cùm locum. de ſponſ. Decret.ſcripſit, nihil magis, quàm ſi, in ſua perſona quid veritus, vxorẽ pater duxiſſet,& hoc iure nos vti, quidam autho- res ſunt. Cardi. Alexandr. d. c. cum. col. vlt. verſ.ſuccedit quęſtio. Tiraq.d.l.ſi vnquam.
435 in præfat. nu. 7. His † diſcuſsis ad Marcelli
reſponſum, quo Bartol. in ſua ſententia con- firmanda cum primis vtitur, tranſeamus. Is lib. u. Digeſt. I. minimè. de religio. minimè maiores lugendum eum putaſſe ſcribit, qui ad patriam delendam& parentes& liberos interficiendos veniſſet. Quin ſi filius patrẽ, aut pater filium occidiſſet, ſine ſcelere etiam præmio adficiendũ, omnes conſtituiſſe re- fert. Sed eo Bartoli ſententiam non credi-
derim adiuuari. Nã, qui infeſta arma patriæ
ſuæ inferentem occidere permittunt, non idem in quieſcentem,& tale nihil molientẽ volunt licere. Aliud eſt enim patriã defen- dere, aliud vlciſci, vt aliud eſt, ſe ſalutemq́; tueri, aliud acceptã iniuriã vindicare, quorũ illud licet, hoc autem legibus prohibetur. l. ſcientiam.õ.penult.ibi& hoc ſi tuendi.ff. ad l. Aquil. Igitur Marcelli reſponſo conueni- enter, vim exulis, bellum patriæ mouentis, propulſare licebit, eiuſdem quieſcentis cor-
dum vis repellitur, fugiat, eum cædere, ius eſſe negem. Argumento priuati, cuius vis, etiã ſi iure propulſetur, d.l. vt vim. ſi cædat, tamen tergo imminere, fugientemq́; ferire ius non eſt. Docto.d.l.vt vim.& l.1. C.vnde vi.quanqᷓ; id facientis admiſſum leuius ple- ctitur. Angel.tract. malef. gloſ.& dictus T'i⸗ tius.col.penul.verſ.quæritur. Titius vulne⸗ rauit Seium. Deci.d.l.vt vim.not.z. Abb. c. 1. de iniurijs. Anto. de Butr.& item. Abb. c. olim. i. de reſti, ſpol. Feli. late. c. dilecti, de excep. Marſ.l. is qui percuſſorẽ. C. de ſica.& pract.crim..quoniã. nu. 65.& ſing. 100. oc- cidens adgreſſorem.& conſ.5.& conſ. 29.& 132.& Fran. Aretin. conſ.;34. viſis diligenter teſtibus.in fi.& conſ.do. ſicut decet. Carer. pract. crimin.§. circa. nu. uz.& nu. uo. in fi- Thõ. Gram. conſ. 29.& voto. 23. Angel. l. ſi adulterium cum inceſto.§. Imperatores. per
437 ill. text. ff. de adult. Quodttamen ita accipe-
re debemus, niſi virium recipiendarum au- xiliorumq́; comparendorum gratia pedem referre ꝓponatur. Hic enim, tanq́; qui rur- ſus ſit arma illaturus, impune cæditur. Nam non modoò vis præſens, ſed& futura, ac pro- pè iam imminens, Bartolo authore, recte repellitur, I. ſi ex plagis. 5. tabernarius. ffad 1. Aquil. Carer. pract. crimin.§. circa. nu. u0. verſ.tempera tamen.quodfeſt in eo reſpon- ſum, qui adgreſſura facta, vi abſtinẽs ſtetit. Nam quia nouam adgreſſuram meditari vi- detur, nec percutiendi animum depoſuiſſe, iure cædetur. Dec. l. vt vim. nu. i0. ff. de iuſt. & iure. Carer. d.. circa. nu. no. verſ-tempe-
433 ra tamen. Conſequens tſuperioribus eſt, qui
cuiuſqʒ patriæ arma inferunt, a ciuibus iure occidi, d.l. minime. vacare denic; ſcelere fa-
ctum filij patrisue, patrem filiumũe interi-
mentis, dũ à patriæ excidio ceruicibusq́; ſu- is vis imminentẽ auertit, d. l. minime. Ana. d. c. de infantib. nullumq́; ea re parricidiũ admitti, quin præmium potius deberi, ob operam tam neceſſariã patrię nauatam, con⸗
439 ſtitutum eſt. d.l. minime. Nam t qua ſe de-
fendens pater filiũ, aut contra filius patrẽ, aut alius alium, telo ſe petentem, ſalutis ſuæ tuendæ cauſa occidit, nullũ propoſitũ præ- mium legibus cõſtat, ſola impunitate cædis
pus violare, ſine ſcelere nõ licebit, filio præ- 440 data. l. vt vim. ff. de iuſt.& iure.&hoc ideò,
ſertim, quem abſtinere à patris cæde natura⸗ lis pietas iubet, cuiq; perſona patris, vt Iuli- us Paulus d. l. liberto. ff. de obſeq. à libe.& liberi. præſt. ait, honeſta ſemper ſanctaq́; vi- deri debet. Nec Marcellus d.l. minime. aliud vult, niſi cùm à patria vim, à ſuisq́; ceruicib.
436 filij arcent. Anania. d. c. de infantib. Quòd t
adeò verũ puto, vt ſi arma patriæ inferens,
quia, ſi interficiatur adgreſſor, ſuo ferro nõ adgreſſurã paſsi legum interpretatione cen⸗ ſetur interfectus. Abb. c. Clerici. i. extra. de vita& honeſta. Cleric. Marſ.l.i. nu.35. ff. de ſica.& l. is qui adgreſſorem. ff. eod.& cõſ. 31. et&I. et 126. Carer. d.§. circa. nu. iz. verſ.& pri⸗
441mdô. Et t generaliter, qui ob admiſſum ſuum
plectitur, non pcœænam exequentis, ſed quaſi iij legis

7³ P ETRI legis maſiu plexũs magis videtur, quod in Remi ſpecie Baldus ſcripſit.l.fi. ff. de diui- ſio. rer. Nam eum nõ tam à Romulo fratre, quam Aà lege murorum tranſgreſſorem pu-
442 niente occiſum ait videri. d. l. fi. Igitur t ita demum patris cædes aut filij impunita eſt,
aut præmium meruit, d. l. minime. ſi, dum bellum patriæ impendens auertitur, facta proponatur. Cæterùm, extra eum caſum, patrem exulem filius occidere non poteſt.
443 adeò t vt, ſi alter alterum apprehenſum ma-
giſtratui offerat, meritò pœna ſit ei, Angelo d. 9. liberto.& lIoanne Anagnino, c. de in- fantib. vlt. q. de infan. expoſit. Adde. Marſ. 1.,§. ad quæſtionem. nu. 16.& 17. ff. de quæ- ſtionib.authoribus remittenda.quod in de- ſertore à patre Principi oblato diuus Pius l. milites agrum. 9. fi. ff. de re milit. reſcripſit.
444 Iuſtatfane ratione, ne à patre filius ad ſuppli⸗
ciũ oblatus eſſe videatur, d. H. fi. quo exem- plo in cæteris nos vti, humanum eſt. Arg. d.
445§. fi. in fi. Quod ſdictum eſt, patris& filij cæ-
dem, dum periculũ patriæ impendens auer- titur, factam impunitam eſſe, præmiumq́;
RO012II
446
447
4⁴4⁸
mereri, d. l. minimè. quod ad ius eius Rei⸗
pub. quæ periculo liberata eſt, attinet, acci- pi debet. Cæterùm lege diuina, quæ ob De- um conditorem, omnem humanam autho- ritatem vincit, patrem filius, niſi dum peri- culum à capite ſuo depellit, l. vt vim. ff. de ĩuſti.& iure. l. ſcientiam.§. qui cum aliter. ff. adl. Aquil.& l.i.§. eum qui. verſ. vim vi. ff. de vi& vi ar. occidere vetatur, non illo tan- tùm generali præcepto, quo omnis cædes eſt prohihita, Exod. c. 20. ſed altero illo, quo Patrẽ filius honore adficere iubetur. Exod. d. c. 20. Nam cuius honori ſeruiendum eſt
atq; famæ, eius vitæ parcere, maximè opor-.
tet. d.§. liberto. cumq́; hinc humana lex d. l. minime. filium ad patrem, patriæ hoſtem, interticiendum hortatur, inde, lex diuina abſtinere manum, quin ſeruire etiam eius honori præcipit, Exod. d. c. 20. legi diuinæ, cõtempta humana, eſt proculdubio obtem- perandum, hoc quidem, quantùm ad Mar⸗ celli reſponſum d.l. minime. attiner. Nam, quod ad Municipales leges ſpectat, quibus exulũ cædes vulgò permittitur, expeditior eſt quæſtio. Non enim ambigi, quin non modo filius à patris exulis cæde abſtinere debeat,& contra, ſed in vniuerſum ab omni hominis cæde. Exod. d. c.20. Nam, præter- quam quòd maior multò eſt diuina, quàm humana lex,& eam, ob Deum conditorem, vt dictum eſt, authoritate longè vincit: ta- men, quia hæc cædem permittit, illa, ne fiat, præcipit, Exod, d. c. 20, diuinæ legis præce-
449
450
MAVREI
ptum eſt ſequendum, cuius tranſgreſsio de⸗ licto vacare non poteſt. Quicquidtenim ad⸗ uerſus ius diuinũ fit, humanæ etiã legis per- miſſu, delictũ eſt. Bal. c. in omni. ext. de teſt. Fel. c.i. nu. 44. ext. de conſti. Vnde fplacuit, omnẽ cædẽ, quæ lege ciuili permitteretur, delictũ continere, niſi quibus caſibus natu- ralis, diuinæ, pontificiæ deniq; legis autho- ritate defendi admiſſum poſsit. lta Nic. Ab- batem lib. 4.& 5. epiſt. Decretal. c. veniens. in fi.de ſponſa.& c.z. nu.z2. de homici. ſcribe- re lego. Igitur t neqʒ patri, iniuriam domus ſuæ vlturo, filiam in a2dulterio deprehenſam occidere cum adultero licebit, Gioſ. c. inter hæc.33. q. 2.& Abb. d. c. 2. nu.z.& c. veniens. 2. in fi.de ſponſa. neq; marito repertam in re- bus veneris vxorẽ interficere, Abb. c. cùm eſſes. nu.16. de teſta.& Roma. l. ſi ab hoſtib. nu. 4. ff. ſolu. matri. nec viliſsimi etiam ho- minis matrimoniũ ſuũ temerantis cęde vin⸗ dicare ſe fas erit, Abb. d. c. 2.& nu. 2.& hæc pleriq; omnes probant. d. c. inter hæc,& ibi Archi.& loã. Fab. l. Gracchus, ꝓpe fi. C. de adul. Abb. poſt loca proxi. allega. c. ſi verò. 2.col.penul.de ſenten. excõm.& Fel. c.. col. a. de præſcrip.& c. ad noſtram. col. i. in fi. de probat. Idem Fel,.c. z. de homici.& c. quæ in Eccleſiarum. col.⸗. de conſti. Roma. auth. ſi- militer. 34. ſpeciali piæ cauſæ, inter vltimas voluntates. C. ad l. falci.& Iaſ. l. vt vim. col. 5. verſ. redeo ad primã partem. ff. de iuſti.& iure.& l. ſi plagij. col. i. de verb. oblig. Latiſ- ſimè Fortu.lib. de vltimo fine iuris. char. io- illatione. 9. Andr. Tiraq. de legib. cõnubi. 1. 9. nu. 4. Nec t erit deniq; Deo innoxius, qui rerum ſuarum ſeruandarum cauſa furem in- teremit, Abb. d. c. 2. nu. 2. etiamſi iuris ciui- lis authoritas de fortunis ſuis laborantibus hoc remittat: Bart.l. furem.& ibi late Marſ. ff. de ſica. lege autẽ Iulia patri omnem adul- terum cum filia occidere,& marito vilem, ius eſſe, deſinat dubitari. J. patri. cum quatu- or legib. ſeq. ff. de adult.& l. Gracchus. C- eod. Quod t in fure dictum eſt, idem in de- bitore fugiente eſt comprobatum. Nam eius occidendi, vt Baldus& Salycetus apud Imperatorem Gallienum Auguſtum libro nono Principalium Conſtittionũ notant, I. ſi, vt allegas. C. de ſica. Adde Alex. l. fu- rem. ff. de ſica. Marſ. l.„. limit. 2u, num. 106. ff. de ſica.& Carer. 4.§. circa. num. 192. ſi, dum ex fuga retrahitur, eiue authoritate iu- ris ciuilis creditum extorquetur, l. ait præ- tor.§. ſi debitorem. ff. de his, quæ in frau. credi. telo ſe decendat, ius eſt creditori. Nã nec hoc, inoffenſo iure diuino, admittere li-
cet: vt maximè ſuũ conſequi, niſi facta cæde
creditor
ctel Jjosl ute:
Kät u
Nun vtitu lante non col lal nub to. 4 ſtra atbi nu. cre lib lig roi qu gz aul Bal Prir Ale⸗ &NM- ſtom sp
nil

ſio de⸗
nimad
gisper⸗
de teſt.
dlacui,
tetetur, Us natu, Sautho, Nic. Ab⸗ Weniend, ii ſcribe, n domus ehenlam .c.inter Veniend, am inre⸗ . c. cum hoſtib. iam ho⸗
de vin-
.& hac c,& ibi f.. C. de
ſi vero. C.r. Col, in fi. de quæ in cuth. ſi⸗ Itimas
n. col. iſti.& Latiſ-
ar. 10. ubi.l. s,Cui emin⸗
is ciui⸗ antibus ate Marl. em adul⸗ to vilem, m quatu- cchus. C. ſemin de- n. Nam etusapud ſtum libro nũ notant, Alex..fu- 4 num. wo0. um. ihr. l, oritate iu⸗ l. ait pl⸗ uæ in fna. editori. N admittete l ſtscacxte
geedltot
456 putauit.
DECISIO ereditor non poſsit, quod Claudius Seyſel-
LITVANICA III. 59
conſ.:01. Carer. d.. circa.& d. num. 36. Il-
lius lib.. Digeſt. l. vt vim. nu. 59. de iuſti.& 457 lud non prætereo; diſtinguere eo loci
iure. apud Florentinum notat. Tantundem
451 reſponſum eſt in exulibus, quorum cędes
Municipalibus legibus, quib. Italia paſsim vtitur, permiſſa eſt. Nam quin, qui ita exu- lantem occidunt, extra legis diuinæ pœnas non ſint poſiti, nulla dubitatio eſt: Bald. c.. col.. de iudic.& c. fi. notab. ⁊2. de præſcrip.& Iaſ. d. l. ſi plagij. Andr. Tiraq. de legib. con- nub. l.9. nu. 4. in fi.& Marſ. l. patre vel mari- to. num.⸗. fſt. de quæſt.& l.. nu./3. ff. de ſica.
452 Quanq́; 1 non deſunt, qui eos, quaſi magi-
ſtratus miniſterio defunctos, nihil peccare arbitrantur, in quibus laſonl. vbi pactum. nu. i6. C. de tranſactio. fuit,& hanc ſententiã crebriorem eſſe Alexander Tartagninus lib. 45. Digeſt. j. ſi flagitij. colu..de verb. ob- liga. apud Papinianum,& Auguſtinus Be- roius libro 1. Epiſtolarum Decretalium, c. quæ in Eccleſiarum. num. 109. de conſtitut.
453 authores ſunt. Sed † ne eam ſequar, me
Baldiauthoritas non parùm mouet, libro 7. Principalium Conſtitutionum apud Impp. Alexandrum d. l.:. nu. ↄ. ſi aà non compe. iud. & Marſ.d. l. patre vel marito. num. ⸗. Augu- ſtum, omnem cædem, guæ legis Municipa- lis permiſſu à priuato ſieret, damnãtis, quip- pe, quæ dolo carere non poſsit. Aliud enim eſſe iuſtam cædem, aliud impunitam, vela- riq; tali lege delictum, eoq́; ſub velamento dolum latere atq; inſidias, eleganter ait. d. l. 1.& nu. 9.& Marſ. d. l. patre vel marito. nu. 7.
454 Mouet †& illud. quod idem Baldus lib. 2.
Principalium Conſtitutionum, l. decurio- nes. C. ex quib. cauſ. infa. irrog. apud Impp. Seuerum& Antoninum AA. ſcribit, qui, li⸗ cet, inquit, exulis cædes toleretur: laude ta- men caret. Quin id admiſſum facti infamiã ſequi exiſtimat. d.l. decuriones. Anania. c. ſi perfodiens. de homicid. colu. z. Ancha. c.1. 85. colu. verf. in hac eadem materia. de con- ſti. Marſ. l.i. in prin. 2. limit. nu. 74. ff. de ſica.
455 Carer. pract. crimi.. circa. nu. 36. Et t id-
circò, qua in Ciuitate, qui hominem occi- dit, in certum aliquem ordinem ſublegi ve- tatur, ei, qui exulem interfecit, ad eum ordi⸗ nem aſpirare non licere, conſequens eſſe Adde t eius teſtimonium, niſi quodadhibitis quæſtionibus dixiſſet, fide carere. Bald. auth. ſi dicatur. in fi. z. colu. C. de teſtib. Marſ.l.i. in prin. u2. limi. num. 76. ff. de ſica.&ö l. patre vel marito. ff.de quæſt. Ca- rer. d.. circa. d. nu. 36. Quæ ſententia in om- nibus generaliter, qui infamia notantur, eſt comprobata. Iaſo. l.. C. de ſum. trinit. Marſ. pract. crimin.. adgredior.& conſ. 19. idem
458 iure.
Baldum, d. l. decuriones. multùm referre, cædem exulis impunitam eſſe, lex Munici- palis iubeat, anlicitam, prioreq́; caſu non ſine ſcelere, admitti, exiſtimare, poſteriore autem, ſine ſcelere. Nam, vt ſupra ex Ni- colai Abbatis d. c. veniens, in fi. de ſponſa.& d. c.2. num. 2. de homicidij. ſententia retuli, quotiens cædes neq; naturali, neq́; diuina, aut pontificia lege, defenditur: ciuilis legis authoritas, quod ad excuſationem delicti attinet, fruſtra interuenit. Nihil itaqʒ in- tereſſe, quibus verbis lex Municipalis vta- tur, hoc eſt impunitam eſſe cædem iubeat, an licitam, cùm de eo loquatur, quod non modò naturali, diuina, Pontificiave lege non defenditur, ſed vetatur magis. Con- ſtat enim inter diuini Iuris præcepta homi- nis cædem cum primis prohiberi, Exod. d. c.ꝛ0. nec vlla Pontificum lege diuinarum æ- mula, eſſe licitam: c. inter hæc. 23. q.z2. Docto. c.i. de homicidij. naturam autem a tali flagi- tio ita abhorrere, vt cognatione quadam in- ter nos conſtituta, hominem homini inſi- diari nefas eſſe ducat.l. vt vim. ff. de iuſti.& Pofſumus t& hanc Baldi diſtin- ctionem eius ipſius, authoritate refellere, qui apud Paſchalem libro 2. Epiſtolarum Decretalium c. in omni de teſtib. eleganter ſcribit, eum, qui aà lege humana excuſatur, ita demum non peccare, ſi lex diuina con- trarium non vult, quam ſententiam Felinus c. I. num. 44. de conſtitutio. rectè probat.
459 Et † pro eaeſt, quod non vacaſſe peccato
Iudæos libello repudij vſos quidam Gloſ. c. cùm in lege.23. q.4.& Archid. c. qui peccat. ea cauſa.& q. Hoſtien. c. gaudemus. colu. 3. verb.qui autem. de diuor. Bald. conſ. 428. in- quiſitio prædicta. colu. ꝛ2. volu. 5. Tiraq. de legibus. connubi. l. 9. num. 5. putauerunt. Nam etſi Moſis placitis illud maximè lice- ret, Deutero. c.24. D E JYtamen lege aliud cautum erat, cuius obtemperare præcepto ſatius fuit, qudàm animi ſuilibidini more ge- ſto, ad Moſis indulgentiam, eorum cordis duriciæ inſeruientis, Matthæi. c. 5.& c. i9. Marci. c.io.& Lucæ 16. decurrere. Quibus
460 conuenienter placuit, ſi quis ſine ludice
ſe vindicaſſet, quod Moſis quoq; placitis vſqʒ ad cædem permiſſum conſtat, d. c. cùm in lege.& c. ſi quis per vetus. 22. ꝗ. z.& c. ſi audieris. 23. q. 5.& vtrobiq; gloſ.& Piraq. d. 1.9. nu. 6. eum lege diuina non eſſe innoxiũ: Archid. d. c. cũ in lege Tiraq. d. 1. 9.& nu. 5.
46¹ quanq́; t non me fallit, eſſe quoſdam, Glo. d.
c. cùm in lege. qui referre ſcribant, odio in- . iiij iuriam

80 PETRIROY2ZII
iuriam ſuam quis vlciſcatur, an non odio,& 462 †generaliter, quod permitteretur, non con⸗ tinuò approbari, conſequens eſt dicere, c. hac ratione.ʒi.q.i.& gloſ.c.omnis.z. diſtin.
de ſepul.viola.vt nec contra, quæ improba- rentur, facta puniri. Pleraq; enim, quæ fieri
463 non debent, impune fiunt. Vnde t diuum Marcum reſcripſiſſe Domitius Vlpianus libro 47. Digeſto. I.3. S. diuus tamen. refert
eos pœna non plecti, qui defuncti cadauer
in itinere per vicos aut Oppidum tranſue- xiſſent, quamuis id Pontificis iniuſſu Prin- cipiſve factum non oportuit. d. 5. ſi quis ta- men.& ibi gloſ.& l. oſſa. in prin. ff. de relig.
in text. Quippe quibus hæc permittendi ius
464 d.§. diuus tamen.& d. l. oſſa. eſt. Sed t nec pœnam mereri hæredem, qui teſtatorem ab
eo, quem teſtamento elegiſſet, funerari ve- taſſet,& hoc diuum quoq́; Marcum reſcri- pſiſſe. idem Domitius Vlpianus lib. u. Di-
MAVREI
Fortu. d. l. veluti. nu. io.& Gomeſ.§. rurſus- num. 22. Inſtit. de actio. eleganter adnotaue- runt, ſolam iuſtam cauſam liberis aduerſus parentes habituris, ſi, dum ſe ſalutemq́; ſu⸗ am tuentur, mortem eis obtuliſſe probabũ- tur.d.l.vt vim.& l. ſcientiam.§. qui cũm ali- ter. ff.l. ad. Aquil. Non quoq́;&, dũ pericu- lum à patria auertunt, manus patri adferre ius erit, nec ſuperior ſententia inter cauſas ſtatus& rei pecuniariæ diſtinguentium, quam crebrius receptã eſſe diximus, offen- ditur. Illa enim iure ciuili eſt comprobata, quod nunc verò dicimus, diuino iuri conſe- quens eſt, quod à patris cæde, omnem ſcili- cet cædem prohibens, ita manum abſtinere præcipit, vt eum honore afficia nobis iube- at. Exod. d. c.2 0. Cuius verò fame parcendũ eſt, eius vitæ, vt ſuprà relatum eſt, erit mul- tò magis ignoſcendum, l. ſi adulterium. cùm inceſto.õ.liberto.ff.de adulte. niſi dum vis
geſt. author l.& ſi quis. ã. idem Labeo. verſ. 41l–oefenditur. Nam t Accurſqj Gloſa. d. l.vt
465 diuus tamen Marcus. de relig. eſt. Huctper- tinet, quod Bartolus lib. 34. Digeſto. 1.1. de ijs, quibus vt indig. apud Marcianum notat, qui etſi offenſam ſępius non eſſe impunitam l. in teſtamento. ff. de manumiſſ. teſt. ſcribit, quibuſdam tamen caſibus non coërceri ait.
466 Nec t ab his abhorret, quod vulgo dicere ſolemus, multa fieri non debere, quæ tamẽ, cùm facta ſunt, non infirmantur, I. ſi pupil- lorum.§. ſi prętor. verſ.dum modõ ſciamus. & ibi gl.verb. magis eſt.ff.de reb. eor.& l.. 9. biduum. verſ. ſanè quidem.& ibi gl. verb. ſtatim. cum multis concordantijs, in ea po-
467 ſitis. f. quando appel. ſit. Statuendum fitaq; eſt, Baldo d. c. in omni. authore, cædem om- nem, quæ iure Ciuiliaut Municipali qua- cunq; ex cauſa permitteretur, niſiiure diui- no ſit comprobata, peccato non vacare.
463 Quod de iure diuino eſt dictum, idem, vt ſupra retulimus,& Nicolaus Abbas au- thor d. c. veniens. in fi. de ſponſal.& d. c.z. num. ꝛ. de homicid. eſt, de naturaliiure atq; Pontificio accipere debemus. Naturale quippe ius a diuino non recedit, quin eun- dem habet authorem. Gloſ. l.1. 6. ius natura- le. ff. de iuſti.& iure. Paul. Caſt. l.vvt vim. nu. 3. ff. de iuſti.& iure. Pontificium autem eo- dem, quò diuinum ſpectat. Paul Caſtrẽ. l. vt vim. nu. 8. f. de iuſti.& iure.& ei per omnia
459 ſeruit. Proxima t ſententia in patris exu- lis ſpecie maximè recipienda videtur: Talis enim cædes duplex continet flagitium, alte⸗ rum, dum committitur in caputillud diuinę legis, quo occidere vetamur: Exod. d. c.ꝛ0. Alterum, quo in illud, quo parentes hono- re afficere iubemur. Exod, d, c,0, q́d quidã
vim.ſententiæ poſt Decium d. l. vt vim. nu. 29.& ſeq.& alios Angel nu. 4. Paul. Caſtren. nu.7.& Curti. Iuni. nu. 10. d. l. vt vim. aſſen- tiri non poſſum, iure diuino hominem ſalu⸗ tis ſuæ tuendæ gratia occidere licere negan⸗ tis. Quomodo enim, vt Paulus Caſtrenſis diſſerit, iure dinino id nõ licere dixerimus, quod Pontificio conſtat licere? Ius quippe Pontificium, vt modò dictum eſt, eodem, quo diuinum, ſpectat, Paul. Caſt. d. l. vt vim. & d. nu..& ibi Deci.nu. 30. nec vlla in re ei 471 aduerſatur. Quin t autem iure Pontificio, dum vim defendimus, adgreſſorem, ſine vl- la etiam eccleſiaſtica nota, Fortu. d. l. vt vim. nu. 4.& 26. impune occidamus, nulla dubi- tatio c.vnico.de homic.in Clemen.eſt. Sed 472 ¼&id ipſum iure diuino permitti, idem Paulus Caſtrenſis d. l. vt vim. d. nu. 8.& 9.& ibi poſt eum Fortu.nu.i5. cùm ſeqq. ait. Nam quodfit, inquit, ex charitate, id iure di- uino conſequens eſt. Huiuſmodiautem eſ- ſe defenſionem, qua vim propulſamus, non dubitari, nam, cùm iubeamur alios diligere, vt nos ipſos, noſtri dilectio, hoc præcepto 473 pProculdubio continetur. Igitur f vtidem Paulus Caſtrenſis d.l.vt vim. nu. 9. conclu- dit, qui vim a capite ſuo non arcet,& ita oc- ciditur, perinde haberi debet, ac ſi ſuis ſe manibus ipſe vita priuaſſet, idq́; lIoannem Lignanum exiſtimaſſe refert,& Marius Sa- lomonius probat. d. l.vt vim. num. 15. Qui-
474 bus † conſequenter, fraudi non eſſe ſacris
operantiadgreſſoris cædem, quo minus ſa- cra, quæ cœpiſſet, peragat, magnis authori⸗ bus placuit, Ioan. de Ligna. tract. de bello. e. 4.Verſ.tertiò quæro, Abbas, c. Clerici. i. de
vita
vita hom col.v ſen⸗ deri⸗ vim. num fend fag ſuan uſce v t Opa nat lege ver ſen pr ſi doa ſeo⸗ mal d c. vim. 96 Denf Alect nisd re,2 corz um. tho dic brõ am. tum qug tior hen gib loar lu lm te dun (o cer mc pul mo. 3 nom lole dun

. rUrlus, notaue- aduerſus emch lu⸗ drobabũ. cümali. ũ pericu- 1 adkerre ter caulas ventium, 8, offen⸗ probata, rriconſe, nem ſcili⸗ abſtinere bis iube⸗ parcendã erit mul⸗ ium, cuͤm dum vis oſa. d..vt tvim. nu. „Caſtren, m. aſſen⸗ tem ſalu⸗ negan⸗ ſtrenſis erimus, quippe eodem, vt vim. in reei riticio, nevl⸗ tvim. Adubi⸗ K. ded , idem 8.&.& ait. d iure di- autem el⸗ mus, non b diliger e, præcepto t vridem 9. conclu⸗ 4& ita oc⸗ ge ſi ſuis ſe loannem arius 82⸗ 1.15. Qu- eſſelacls ominusl is authoti . de bello e Clericiude VjilA
DECGCTSTO vita& honeſta. Cleri.& c. ſicut dignum, de homicid.& Soci.repet. c.ad audientiam. 31. col. verſ.27. de homici. Marſ. l.:. in prin. ff. de
LITVANICA 777 2
quam hominum more, iræ ſeruientes, vlciſ- ci ſe, non vitam corpuſq́ tueri videantur. d. l.. C. vnde vi.& d. l. vt vim. ff. de iuſti.&
ſica.&l. is. qui adgreſſorem. C. de ſica. Cal- 477 iure.& r o⸗ Docto. Apparet t itaq;
deri. conſ. n. de treuga.& pa. Deci. d. l. vt vim.num. a. de iuſti.& iure. Carer. d. 5. circa num. i. quod non admitteretur, ſt in vi de- fendenda, dum ſuam quiſ
flagitium ineſſet vllum, 4 qui ſe vitamq́ʒ ſuam ferro appetentem admiſſa cæde repu- liſſet, quo quo modo peccaſſe videaur. Cuiꝰ
475⁵ ¼ ſanè factum ſanctius ſemper habitum eſt.
quam Magiſtratus, pœnas de ſonte ac dam- nato legũ authoritate ſumentis. Hune enim lege Canonica notari conſtat, c. i.& ibi gloſ. verb. ad ſacerdotium. 51. diſt. Abb.& alij. c. ſententiam. ne Clerici vel monachi. ſacriś; ꝑropterea ac ſacerdotio defungi, ad eãve a- ſpirare vetari: d.c.i.& d.c. ſententiam.& ibi Ioan. Andr. Abbas& alij. illi autem ſalua eſ- ſe omnia atq; incolumia, in tegrumq́; ſtatum
manere,& illæſum. Clem. i. de homici. Abb.
d. c. ſententiam. nu. 17.& nu.:9. Deci. d..vt vim. num.. Carer. d. 9. circa.& d. num. 17.
5 Oeniq;, † cùm nullt in ſacrum ordinem
allecto fas ſit, non ſententiam modò ſangui⸗ nis dictare, ab aliõve dictatam pronuncia- re, actàve ad eamrem pertinentia ſeribere, corãmve, cùm quid horum fieret, ſupplici- umve de quoquam ſumeretur, adeſſe, au- thori tatemq́; ſuam adiungere, teſtimonium dicere, aut qualibet re, quo quis vita mem- brõve aliquo priuetur, iuuare. d c. ſententi- am.& ibi Abb.& alij. adeò, vt ex ſola litera-
rum lectione, quibus rerum capitalium
quęſtor, vbi latrones forte laterent, fit cer- tior, qui eas recitaſſet, latronibus depre- henſis& ſupplicio affectis, Pontificum le- gibus notetur: d. c. ſententiam.& ibid. poſt Ioan. Andr. Hoſti. Abb. nu. 14. ſuam tamen ſalutem defendenti, ſi hominem occidiſſet, iĩmpunè eſſe omnium legum placitis con- ſtat, I. ſcientiam.§. qui cũm aliter. ff. ad. l. A⸗
uil.& Clem. 1. de homicid. nec vllam per- ſonam excipi. Nam& Cæſarem& Pontifi- cem, humanarum diuinarumq́; rerum ſum- mos moderatores, dum vis 3 iniuria pro- pulſantur, vt quidam Card. Clem. 1. de pœ- nis.7. q. Marſ. conſ. 4. Carer. d.§. circa. nu.. nominatim prodiderunt, occidere ius eſt, il⸗ lo ſemper adiecto, vt eſt ſæpe diciũ, ne mo- dum, qui idagit prætergrediatur. 1. 1.& ibi gloſ.& Doct. C. vnde vi. Culpa enim, qui ſe aduerſus vũn defendunt, carere debent, d. l. 1.C. vnde vi.& ibi gloſ.& Doct.& intra me- tas legibus poſitas animi impetum ratione atq; conſilio cohibere, ne beluarum magis,
ex his falſam eſſe Accurſij ſententiam, apucd Florentinum, d. l. vt vim, dum vis defendi- tur, hominem occidere licere negantis. Nec
ſalutem tuetur, 478 frecipiendam item Baldi d. l. decurionis. C.
ex quib. cauſ.infa. irroga. diſtinctionem in- tereſſe exiſtimantis, quibus verbis lex Mu- nicipalis exulum cędem permittat, quo ma⸗ gis id admiſſum ſcelere carere dicatur. Sed
479 t nec defendi ea re exulem occidentis ſactũ,
quod, vt quorundam Iaſo. d. l. vbi pactum. nu. 18. C. de tranſact. ſententiam eſſe ſeripſi, miniſterium præſtitiſſe legi videatur, quæ cuilibet in ita ciuitate exactum, tanquamſuę Reipub.hoſtem declaratum, necis facit po- teſtatem. Dicam enim exulem eius Reipub. vnde exactus eſſet hoſtem proprię non eſſe.
4 30 Hoſtes f enim Domitius Vlpianus lib. 49.
Digeſt.l.hoſtes.de capt.eos definit, quibus bellum publicẽ populus Romanus decreuit vel qui populo Romano. Nec Pomponius aliud vult, qui lib. L. Dige. l. hoſtes. de verb. ſignifica. hoſtes inquit, i ſunt, quinobis, auc quibus nos publicè bellum decreuimus.
Cæteros, iſdem Vlpiano& Pomponio au- thoribus, dd. ll. hoſtes. latrones eſſe aut præ⸗
481 dones. Sed t reſpondeat aliquis, quod
Bartoluml. amiſsione. num. z. prope fi. ff. de capi.min.& Baldum l. omnes populi. num. 10. ff. de iuſti.& iure. ſcribere ſcio, bellum exulibus tunc indici, cùm in eos necis pote- ſtas lege lata permittitur, quod nequaq́; ad- mittendum eſt. Eſſe enim hoc, gerere bellũ, non indicere, nam in belli indictione more Romano, qui ab æquicolis, gente antiqua, acceptum ad poſteros peruenit, verba ad eos, quib. Senatuſconſulto bellum erat de- cretum, fieri ſolebant, non ad populum Ro- manum, qui bellum erat geſturus. Factaigi⸗ tur poteſtate ciuibus, exulum impunè occi⸗ dendorum, indictum exulibus bellũ nonvi⸗
432² deri. Nect contraria ſentẽtia, vt male Baldus
putauit, d.l. omnes populi. num. io. Marcel-⸗ li reſponſo d. l. minime. ff. de religio. defen- ditur, qui patrem bellum patriæ facientem occidere, filijs ius eſſe refert. Hoc enim, bel-
453 lum propulſare eſt, nõ indicere. Sed t nec il-
lud Marciani, l.z.§.transfugas. ff. de ſica. con⸗ trà, quàm idem Baldus d. I. oẽs populi. nu. 10. exiſtimauit, adrem pertinet, cùm tranſ- fugaslicere, vbicunq; inuenti ſint, quaſi ho- ſtes interficere, ait. d.. transfugas. Dari enim facultatem militi, transfugarum, vbi- cunq; eos reperiſſet, occidendorum illa
lege

82 pPETRIROYZII MAVR EI
4³4 lege intelligi, non cuilibet. Nam ei, qui
miles non ſit, hoſtem, cui, vt Tarruntenus Paternus authorl. proditores. ff. de remili- ta. eſt, transfuga comparatur, interficere nõ licet, nec cum eo manum conſerere, quod declarat Marci Catonis, ſenis Epiſtola ad Marcum filium, in qua eum in Macedonia bello Perſico cum legione militia miſſum ſe audiſſe ſcripſit, quapropter ipſum abſtinere à prælio iubet, licere negans ei, qui miles nõ ſit, cum hoſte pugnare, author eſt Marcus Tullius libro. officiorum, qui& ad ipſum Imperatorem ſcripſiſſe eundem Marcum Catonem, ſenem refert, vt, ſi Marcum filium in exercitu eſſe pateretur, ſecundo eum ob- ligaret militiæ ſacramento. Quia priore, vt dicebat, amiſſo, pugnare cum hoſtibus non poſſet,& ita fieri, vt,& ſi exul, in quem necis poteſtas data eſt, propriè, vt Bartolol. amiſ- ſione.§. deficiunt. num. a. in fi. ff. de capi. mi- nu. placet, hoſtis ſit, niſi, qui miles eſſet, eum interficere nemo poſsit. Paganis enim ho- ſtis interficiendi, cum eove pugnandi ius non eſſe conſtitit, vt fruſtra legibus Muni- cipalibus exulum cædes permiſſa cuilibet videatur, cum ea facultate, ſoli, qui militant, 485 vti poſsint. Niſi t quis morem noſtri ſæ- culi ſpectandum exiſtimet, quo ritus militis ſacramento obligandi, eſt fermè deſitus:
Alexã. l. ſcriniarios. col.ſfi. C. de teſtam. mili. quem tamen eorum ætate, quorum reſpon- lis quinquaginta Digeſtor. lib. conſtant vi- guiſſe palam eſt, Gloſ. l. penul. ff. ex quihus. cau. maio. inde propter delictum ſacramen⸗ to ſolui ſolutos milites, Macer 49. Digeſto. author l. milites agrum. 6. miſsionum. ff. de re milita. eſt. Iulius item Paulus eodem lib. J. fi. ff. de re milit. eum, qui metu criminis, in quo reus erat poſtulatus, ſe militiæ dediſſet, mox ſacramento ſoluendum ait. Domitius deniq; Vlpianus libro 3. Digeſt. l.2. 9. miles. de ijs, qui notam. infa. lege Iulia de adulterijs duamnatum militem ita infamem fieri ait, vt
eum à Ciue quouis interfici, qui ad patriam delendam venilſet, quod nemo putauerit: Lex minime. f. de religio. enim nullum mi- litiæ ſacramentum deſiderat, nec diſcernit militem à pagano, omnibus ciuibus ad pa- triæ tutelam vocatis, præmioq́; inuitatis.
Rurſus non diſtinguit, hoſtis ſit, nec ne, qui ad patriam delendam venit. d. l. minime. lIgi- tur& qui more latronis, nullo indicto bel- lo, arma infert patriæ, quamuis hoſtis non ſit, authoritate legis iure interficietur. Se-
486 cundum 1 quod, cùm exules, in quos necis
poteſtas legibus Municipalibus tribuitur,
pro hoſte ſint, Barto. l. amiſsione. 5. qui defi-
ciunt. num. 2. ff.de capi. minu. à quo magis, authoritate legis, iure interficiantur, ꝑarui ſanè refert, hoc eſt eorum cædes a milite ne, an à pagano ſiat, pietate liberorum, vt ſupraà conſtitit, ſemper excepta, hæc, quod ad legẽ ciuitatis exulum cædem permittentis atti- net, aocipere debemus. Nam quin, qui exu- lantem, quacunq; de eo lege lata, occidit, Deum ſit vindicem habiturus, vt paulò an- te diſſeruimus, nulla dubitatio eſt. Sed his
& alijs non nullis proxime, vt quodq́; inci-
derat, longa digreſsione pertractatis, res po⸗ ſtulat, vt ſuſceptam de conatu diſputationẽ
4 7 repetamus. Exemplis t docere cœperam,
conatum pro perfecto delicto vindicari, quod& in illa ſpecie Marcianus lib. 47. Di- geſt. l..§. fi.de parrici. Bald. conſ. uz. Cæcus confecit venenum. vol.z. Lud. Roma. conſ. 183. Saluatoris. col. z. in fi. Lud. Carer. pract. 1.5. homicidij. num. izs. reſpondit, cùm filius necandi patris animo venenum comparaſ- ſet. Nam licet nec dediſſet, darève potuiſſet, parricidij tamen ait eum teneri, nec fratris ſilentium, qui cùm id cognouiſſet, patrem celauit, veniam reperit. Relegari enim eum placuit, Medico, qui venenum fortè miſcu- iſſet, vltimi ſupplicij pœna affecto. Cuius ſententiæ, Scæuola lib. L. Digeſto.l. frater. de parr. Carer. d.. homicidij.& num. 128. au⸗
eum ipſa ſententia ſacramento ignominiæ 488 thor eſt. Tantundem t eſt in eo reſponſum,
cauſa ſoluat. Solui autem ſacramento, qui obligatus eo non ſit, non poteſt, Arg. l. de- cẽ. ff. de verb. oblition. Vera quidem ſupe- rior diſputatio eſt,& rationi per omnia con⸗ gruens, quin tamen, qui miles non eſt, iure exulem interficiat, lege Municipali id per- mittente, dubitare non oportet. Nec quod quimiles non eſt, vt ſupra referebam, cum hoſte pugnare non poteſt, quenquam mo- uere debet. Illud enim tunc recte dici, cùm nulla legis authoritas interuenit, id tale per-
mittentis, aliter atq; in propoſito euenit,
aliud dicentibus conſequens fore, non iure
quiprætoremaliumve poteſtate præditum, ad quem in ius adiſſet, redimere, fidemq́ʒ eius ac religionem pecunia corrumpere, aliave qualibet re contaminare tentauit. Nam id molitus pœnam, quæ empti corru- ptiq́; iudicij eſt, ſuſtinebit, quod Marciani J. Impp. in verb. tentat. ff.de iur. fiſ.ſententiæ conſequens eſſe, Baldus Auth. nouo. iure. C. de pœna iud. qui mal. iud. adnotauit, nec diſtinguendum puto, in bonane, an in ma- la cauſa id fiat. Nam& eum, qui ius dicenti, vt ſecundum ſe in bona cauſa litem daret, quid largitur, crimen contrahere, eſt rela-
tum.
tum! pele rid nahul Dige 4go fert. manc furt. ſore, ad 1 proj neo 49b od ſore dum 49 Lſic eſt, uu rita
bus
pr 0 lalle nꝛ tole pec ius in Uuen adue nene Au gar
ius
lice
ſci verl ſole ben tor. licet
H lit den
hé cius per
con
wr
nit
ä
in.
20
49 lig nita 20.
496 tert uer rum tigi 4- apuc acle

patrimn utauerit, lum mi- dilcernit usadha, Uitatis.
ee ne qui aime. gi. dicto bel oſtis non etur. de,
uosnecis
ribuitu, .qui del. 10 magis, Ir, parui nilitene, vt lupta dad legẽ ntis atti⸗ qui exu- occidit, Hauloan- Sed his 3 q; inci⸗ ,res po⸗ ttationẽ peram, adicari, 47. Di- Cæcus a. conſ, . Pr. ack, nfllius npasal⸗ auiſdet, cfratris pattem enimeum rte milcu⸗ 0. Cuius 0.frater. um. Es.all⸗ eponſum, praditum, e, fidemch drrumpere, re tentauit mpticofru⸗ Ad Marcianl lententie nouo. iufe- notauit, nec ze, an in ma⸗ K ius dicenli litem daret, nere, et 1 1 tum.
493 ſit vſus.
DECISIO tum.l. ꝛ.ff.de condi. ob turp. cauſ. Corrum- pere quippe ludicem, contaminareq́; vide- ri, qui id facit. d. l.z. Quapropter litis iactu⸗ ra hunc adfici Domitius VI pianus librorꝛ: Digeſt. d. l.z. ait. Et, ita eſſe conſtitutum, re-
439 fert. Idem f reſcriptum ab Imperatore luſti-
niano lib.v. Principalium l. ſi quis ſeruo. de furt. Conſtitutionum lego in improbo ſua- ſore, qui pernicioſo exemplo ſeruum alienũ ad rerum dominicarum furtum ſolicitaſſe proponitur. Nam eum ſerui corruptiactio- ne obſtringi, luſtinianus conſtituit, licet ſer
490 uo delictum non perſuaſiſſet. Quodfin ſua-
ſore alieni filijfamiliâs eſſe Anoc proban- dum, idem Baldus rectiſsimè exiſtimauit. d.
491 1. ſi ꝗs ſeruo. Dermagni t enim noſtra inter-
eſt, liberos noſtros, nomen noſtrum in æ- uum geſturos, noſtriq́; memoriam adpoſte⸗ ritatem perlaturos, nequitia malisq́; mori- bus non inquinari, indolemq́; eorum im- probis cupidicatibus, à bene inſtituta vitæ ratione non diſtrahi, cùm in ſeruis idẽ pati, tolerabile ſit detrimentum. Idem t& in illa ſpecie eſt obſeruandum, cùm nouum quis ius in aliquẽ obtinuit. Nam ſiue vſus eo ſit, ſiue non ſit vſus, eodem iure contra ipſum, aduerſario eius quandoq; poſtulante, decer⸗ nendum eſſe, ait lex. 1 3. ff. quod quis. iur.
Quare qui de plano ac ſine fori ſtrepitu fi- gurãâve iudicij, veloq́;, vt dici ſolet, leuato, ius ſibi reddi impetrauit, aut, ne prouocare liceat, nève per procuratorem iudicium ſu- ſcipere, litem eiaduerſario intendente, ad- uerſus quem id impetraſſet, ſine vllis iudicij ſolennibus ius dicetur, neq; prouocationis beneficio, neq; ꝓcuratoris patrociaio vte- tur, Franciſ. Curt. in 1 ¼.§.1. fl. quod quiſ.iur. licet, ſicuti dictum eſt, nouo illo iure non Quod t ne renunciatione qui- dem ſua aduerſario auferre poteſt, idq́; De-
494 cius eleganter putat. d. l. 3. lllud ⁊ relatum
peræquè eſt, pacem pactam inter aliquos conciliatamq́;, turbari minis, irritamq́; fie- ri, neq; ad arma procedere, ad manuũſve ve- nire, quo magis inimicitiæ reſumptæ vide- atur, opus eſſe. Angel. l. ſi cùm exceptione. in..ſatis.ff. quod met.cauſ.Rectẽ itaq; eum ad pœnã vocari, quæ pacem reſcindenti in-
495 fligitur, quamuis nudę alioqui minæ impu-
nitæ ſint, Hippo. Marſ. l. is qui cum telo. nu. 20. C. de ſic.hoc ita ſi verbis res finiatur. Cę-⸗
496 terùm ſi quis percuſſuro ſimilis manus ad-
uerſus aliquem leuaſſet,& quaſi vapulatu- rum territaſſet, etſi eius corpus minimeè at- tigit, iniuriarum eum teneri conſtat. l. item
aduerſus quem manus ſunt ita leuatæ, ſi ab
LITVANICA
armato id patiatur, cæde facta iniuriam pro- pulſare, quaſi ſalutis tutelæq́; ſuæ cauſa hoc feciſſe videatur, non vt impune ei omnino
ſit, ſed ne capitale. Nam fines eum ac mo⸗
dum inculpatæ tutelæ tranſgreſſum, palam eſt. qui ad eædem hominis tam preceps fuit.
493 Infqua ſententia pleroſq; Bart.i. ſi explagis.
9. Tabernarius. ff. ad l. Aquil. Angel.§. iniu- ria. Inſtit. adl. Aquil. Angel. l. quemadmo- dum. ff. de in offici. teſt. Cor. ſe. verſ. met.. Angel.tract. malefi. verb.& dictus Titius. Bald. l.i. C. vnde vi. Alexã. conſ.23. in cauſa prædicto. col. 3. verſ. circa ſecundum. Ang. 1.i. circa fi. C. vnde vi. fuiſſe Hippol. Marſiſ. d. l. is qui cum telo. refert, repertamq́; à ſe Imperatoris Gordiani Auguſti conititu- tionem, l. is qui percuſſorem. C. de ſica. ab alijs ignoratam, gloriatur, qua præſens quę- ſtio definitur: verba cõſtitutionis hæc ſunt. Si quis percuſſorem ad ſe venientem gladio repulerit, non vt homicida tenetur, quia de- fenſor propriæ ſalutis in nullo peccaſſe vi-
499 detur. Quæ t quidem Conſtitutio pro-
500
497 apud.§.7. ff. de iniur. Ius 1 deniq; ei eſſe,
poſitæ ſententiæ, meo quidem iudicio, non accommodatur, quin aduerſari magis vide- tur. Ait enim adgreſſoris ſui interfectorem, vtpotẽè defenſorẽ propriæ ſalutis, nihil pec- care, quomodo igitur, qui nihil peccauit, re- miſſa ei cædis pœna, mitius puniatur? aut omnino puniatur? Pœnam enim ibi eſſe, ſancitũ eſt, vbi& noxa ſit, nec vlterius me- tum legum progredi oportere, quam repe-
1 1 I. 83
riatur delictum, quod ab Imp. Krcad.& Ho
no. XA.eſfcõnſtitutuũ.I.ancimus. C. de pᷣœ- nis. Quocirca, ſi Gordianæ conſtitutionis d. l. is qui percuſſorem. definitionem ſequi-
mur, qui cum telo aduerſus ſe veniẽtem, te⸗2e 9 AMe,
lo repellens, occidit, nulla propterea pcœna, Q
ne mitiſs ima quidẽ, plectendus erit, id quod Marſilius d. l. is qui cum telo. gloriatione ſua impeditus non animaduertit, qua diu perfrui non erat ſinendus,& hoc quidem ſi, vt ille intellexiſſe videtur, Gordiani Con- ſtitutionem exaudiamus in eo, qui percuſ-
2cped.en
ſurus, cum telo alium adgreditur. At 1 ver⸗—
ba conſtitutionis de percuſſore ſcripta ſunt, percuſſorem autem eum, qui non dum per- cuſsit, Doctor. c.. d. Clerici. percuſ. nequa- quam dici. Namneq; calumniatorem appel- lari, qui nullum per fraudem fruſtrationès appetiuit, l. ſi calumnietur.& ibi And. Alci. ff.de verbo. ſignificat. neq́; præuaricato- rem, qui prodita cauſa, quam tuendam ſu- ſcepit, diuerſam partem, pro qua, re vera, ſtat, non adiuuit, I. præuaricatores,& ibi And. Alci.ff.de verb.ſignific. ſed nec fugi- tiuum, qui fugiendi conſilium cœpiſſee, J. quid

84 PETRIROYZII MAVREI 1 quid ſit fugitiuus, ff. de ædilic. edict, rectè soé non contineatur. Sunt t etiam quædam
vocari. Hæ enim cæteræq́; huiuſmodiap- pellationes non ad animum ac propoſitum referri tantùm, ſed& ad factũ, nec quod ille. calumniandi, hic præuaricandi conſilium fortè agitauit, hac vna re calumniator præ- uaricatòrve erit, vt nec ſeruus, qui ea mente eſt, vt à domino diſcedat, fugitiuus erit, niſi fugæ factũ accedat. d. l. quid ſit fugitiuꝰ. Ca- ptũ quippe fugiendi conſiliũ fugitiuum nõ facit, quod lulius Paulus lib. 21. Dige. l. bo- uem.§. de ædil. edict. eleganter definit, fa- ctum itaqʒ in his omnibus exigi verius eſt.
oi Sed t an ſæpius calumniatum quem eſſe
præuaricatumve oporteat, vt calumniator aut præuaricator, aut fugiſſe, vt fugitiuus dicatur? diſpiciamus,& Bart. In proe. ff. nu. 1.& l. legatis. in prin. de lega. 3.& l. mariti. 5. qui quęſtum.per ill. tex. ff.de adulteri. quod & alij probant, Abb.& Deci. in 2. lect. c.1. de iudic. Ioan. de Ana. c.i.de Clerici. percuſ.ge- neraliter in his ſimilibuſq; appellationibus, quæ erimen demonſtrant, ſemel factum ꝗd eſſe, quo nomen cui quæratur, abundè fore soꝛ ſcribit. Præterquam t in Abigeo Plagi- ario& Errone. Nam legibus eos propriè Abigeos haberi, qui ita ex paſcuis armen- tiſve pecora ſubtrahunt, abducuntq́;, vt abi- gendi ſtudium quaſi artem exercere videan- tur, l. 1.5. ff.deabige. hoc ita ſi vno velaltero abacto pecore ſæpe ad hunc modum depræ⸗ dentur. Nam quiarmentum abegit aut gre- gem, licet factum id ab eo ſemel propona- tur, abigeus proculdubio erit, niſi quo in armento vnius pecoris abactio abigeum fa- cit, id eſt equi vnius aut bouis, I. fi. in prin. ff. de abige. cùm de grege pauciores, quàm de⸗ cem abactæ oues, aut porci quinq;, velmi- nimùm quatuor ad abigeatus crimen non pertineant, quod idẽ Bartolus lib. 4. Dige. d. l. ſi. in prin. adnotauit. Perpetuum itaq; non eſſe, vt iterari abactionem ad id crimen 5o3 contrahendum opus ſit, aliter tatq; in Pla- gio euenit. Nam, vt eum, qui ſeruos alienos intercepit, furti quidem teneri verum ſit, non ſtatim tamen eo admiſſo Plagiarium eſ- ſe, exiſtimandum, I. non ſtatim. in prin. ff. de plag. niſi id facere in morem induxiſſet, Gl.
504 l. ſi abducta. C. de furt. vt, t nec erro eſt, qui
ſemel fortè ſine cauſa vagatus tempore in res friuolas nulliuſq́; pretij conſumpto ſeri- us ad dominum reuertit, niſi id frequenter & aſsiduè faciat, l. quid ſit fugitiuus.§. erro- 505 nem. ff. de ædil. edict. Excipiunt Deci.c.i.col.pęenult.verſ. ſecundo in nomi- nibus. in 2. lect. de iudi.& aleatorem, quaſi quis, niſi ſæpe alea luſerit, ea appellatione
delicta, vt hoc Bartolo adijciamus, quæ non tam facto, quàm numero temporis defini- untur. Nec; enim miles, qui paululũm va- gatus proponatur, emanſoris crimen ſubit.
Diu quippe à caſtris eum abeſſe oportet, vt
pro emanſorel.3.§. emanſor. ff. de remilit. ſit prolixius, vt pro deſertore habeatur. d. l. 3.9. deſertor. Mora itaq; delictum& contra- hi& mutari, conſequens eſt, eumq́;, qui emanſor erat, deſertorem tempore fieri,&
507 grauiori ſe pœnæ ſubdere, vt t in ſeruis
fugitiuus, quàm erro, durius punitur: ita in emanſore& deſertore vſu venire ait lex, 1. qui cum vno. 5. edictum. ff. de re milit.& hunc, quam illum maiorem pœnam mereri,
zos Cui t congruere Labeonis ſententia vide-
tur, quilib. ꝛu. Digeſt. d.§. erronẽ. Erronem definit puſillum fugitiuum: exaduerſo au-
tem fugitiuum, magnum erronem; ſed ſpe-
cioſius hoc, quàm verius. Nam Erronis fa- ctum, Domitio Vlpiano authore, d. 6. Erro⸗ nem. ſine fuga eſt, contra, quam fugitiui, qui à fuga& rem& nomen fert, nec lex tam ſpecies delictorum comparat, hinc emanſo- ris& deſertoris, inde Erronis& fugitiui, quàm modum admiſsi, vt leuius emanſor& Erro, grauius deſertor& fugitiuus delin- quunt: non tamen, vt de emanſore fit deſer- tor temporis curſu, ita de Errone fugitiuus. Nam non vt huic, ita Erroni fugiendi con- ſilium eſt, nec mora, vt deſertorem,& fugi⸗ tiuum facit, qui ſimul atq; ex herili domo pedem effert, erimen contrahit,& ſæpe etiã
⸗09 cùm intra tectum dominicum eſt. Nam t in
eo qui domi delituit, vt diſcedendi occaſio- nem nactus, fugam capeſceret, hoc reſpon- ſum a Proculo didici.d.l. quid ſit fugitiuus. 9. idem. ait. i. idem multò magis in eo dice- mus, qui gradum ad fugam promouit. Nam & hunc fugitiuorum numero eſſe conſtat.
5io Quod t in illa ſpecie Cœlius reſpondit,
cùm ſeruus fugiendi propolito de villa exi- uit,& antè, quam agri dominici fines exceſ- ſit, comprehenſus eſt: Nam fugitiuum eſſe comprehenſum, ſcribit, d. õ. idem fugitiuus. d. l. quid ſit fugitiuus.. idem Cœlius. Nec
vi † diuerſa in transfuga definitio recepta eſt. Non enim, qui ad hoſtes transfugit, tranſ-
fuga eſt modò, ſed& qui transfugere vult, nam& hunc capitis pœnam luere ſeimus, l. 3.9.is qui.ff.de re milit. quo modo animad- uerti in transfugas ſolet. l. proditores. ff. de
t quidam hi re milit. Secundum † quæ apparet nomi-
na, quæ delictum demonſtrant, abſq; facio non intelligi, quanq́; non omnium vna defi- nitio eſt: alijs iterationem, alijs aſsiduitatẽ,
quibuſdam

quxdam quænon
is defini, uluim wa, den ſubit, Pottet vt eremilit, catur. d.. contn⸗ nch, qui
te lieri,& in ſeruis nitur: ita reaitler, milit,& nmerexi, ntia vide, Srronem terſo au- ſedſpe- ronis fa- 1.§. Erro⸗ fugitiui, clex tam 2manſo- ugitiui, anſor& delin⸗
it deſer⸗ gitiuus. di con-
& fugi⸗ idomo
ꝛpe etiã am tin dccao⸗ reſpon⸗ agitiuus, neo dice⸗ ouit. Nam ſe eonſtat. reſpondit, e villa exi- ines excel- itiuum eſſe fugitiuus. elius. Nec recepta eſt. fugit, tranl⸗ lugetevulb
DECISIO LITVANICA
quibuſdam diuturnitatem deſiderantibus, & ijs quidem numero temporis inter ſe dif- ferẽtibus, vt in emanſore& de ertore dictũ eſt, nullis ſolo animi conſilio contentis. 583 Igiturfcuicunq; ſuperiorum generũ nomen percuſſoris aſsignemus, factum intercedere oportet. Qui itaq; percutere voluit, nec per- cuſsit, non erit nobis percuſſor dicendus, n1a Niſi t per anticipationem, quę loquendi fi- gura, vt lib. 4. de verb. ſignifi. Alciatus præ- ceptor author eſt, Græcis prolepſis appel- latur, ea Iuriſconſultos ſæpe vſos animad- uertere licet, cùm cuiq; rei qualitatẽ, priuſq́; inſit, præſumptione quadam attribuũt. Ve- luti cm pecuniam doti deſtinatam, nuptijs non dum contractis, dotem appellant, I. ſi ſeruo. ff.de iur doti. non ignari dotis nomen ante nuptias nullum eſſe. l.3, ff. de iur. doti. Hac ratione& poſtumum dici, qui viuo patre natus eſt, idq́; ſimiliter præ ſumptione patris, eum ſe defuncto naſciturum, rati. l.3. §.1 ff.de iniuſt. rup. Cæterùm poſtumum legib. eum ſolùm eſſe proprie, qui poſt hu- matum patrem in lucem editus eſt, d. 5. 1.& ibi gloſ.vnde poſtumi tracta eſt appellatio. 5u Item t miſiſſe in poſſeſsionem Prætor eum dicitur, quem mitti iuſsit, l. 3. in prin.& ibi glo. ff.ne vis fiat ei, ꝗ in poſſeſ. mil. eſt.& cõ- uenienter in poſſeſsionem is miſſus dicitur, cuius mittendi Prætori propoſitum fuit, d. 1.3.&ibi gl. ſed& adquirere dicendus eſt, ad- quirere annixus. l. ſi impreſsionẽ. in fi.& ibi gl. C. de ijs quæ vi metuùſve cauſ.geſt. ſu.& ę⸗ dificaſſe, qui nõ ædificat, ſed hac mente fuit, vt ædificaret. 1. 2. 5. ſi quid. ff. ne quid in lo. publi. Simili loquendi figura licebit percuſ- ſorem eum appellare, qui voluit percutere annixũſve, aut miſſus dicit᷑, cædis fortè cau⸗ ʒis ſa, hominem vtipercuteret. Quotſenſu, non neſcio, hoc verbum à latinis vſurpari. Sue- tonius in Octauio cap.io. eum M. Antonio Conſuli percuſſores ſubornaſſe, ait. Idem Suetonius in Nerone cap.3 4. de ipſo loquẽs Nerone L. inquit, Abigerium, vt percuſſo- rem ſibi ſubornatum, arripi conſtringiq́; iuſsit,&rurſus cap. 47. de ipſo item Nero- ne verba faciens, qui hoſtis à Senatu iudica- tus mori cupiebat, ac ſtatim, inquit, Spicil- lum Mirmillonẽ, vel quemlibet alium per- cuſſorem, cuius manuperiret, requiſiuit,& nemine reperto: ergò ego, inquit, nec ami- cum habeo:nec inimicumsprocurritq́; qua⸗ ſi præcipitaturus ſe in Tyberim. Quo loco apparet, eum percuſſorem dictum, non qui percutere velle ꝓponeretur, ſed à quo quis percuti optaret. Nec hac tamen, nec proxi- ma, aliave qualibet ſignificatione eum, qui
5 Etſi t non deſunt, qui hoc amplius, per-
his conſtat. Doctt. d. c.. Quidam t deniq; ſunt,
519 d. c.. refert, quam& ipſe probat. Quo t in-
20 †ſi hominis famæ, multòmagis, vt ait Papi⸗—
5zi Vitæ parcendum eſt. Quæ t opinio con-
522 Aſſuetum † itaq; percutere, adnos cum te-
523 Enimuerò f tutelæ ſuæ modum præter greſ⸗
loan. de Ana. c. ſignificaſti. 2. de homicid.
111. 3, nondum pereuſsiſſet, reuera ac propri 6 per⸗ cuſſorem vocari, ſuperioribus conſequens eſt. Percuſsiſſe itaq; aliquãdo, ſecundum ſu- periorem definitionem, qui percuſſoris ap⸗ pellatione propriè contineatur, neceſſe eſt:
cuſſorem eum definiunt, qui percutere cõ- ſueuit. Doct. c.i. de Cleri.percuſ. quo modo omnium ſententia acceptum eſt vetus illud Eccleſiæ placitum, quo Clericus percuſſor exauctorari, ordineq́; moueri iubetur. d. 96. 1‧. qᷓua pœna, qui ſemel percuſsiſſé propõitur, adfici non debet, eaq́; res inter omnes fermè
qui cum conſuetudine facilitatẽ exigunt, vt ij demum Clerici exauctorentur, ordineò
moueãtur, qui qualibet re perculſi irritaticq; pro verbis procedere ad verbera ſolent, in qua ſententia loannem Andr. fuiſſe Ioannes Anagninus lib. 5. Epiſtolarum Decretaliũ
tellectu nos Gordiani Conſtitutionern d. l. is qui percuſſorem. non malè accipiemus, nam ſiad exauctorandum Clericum percu- tiendi conſuetudo facilitaſq; deſideratur, ne facilè dignitatem quis amittat, multò ſanè maxgis erit idem in Gordiani ſpecie reſpon- dendum, ne facilè vita homini eripiatur. Nã
*
nianus, l. ſi. adulterium.§. Impp. ff. deadulte.
ſequens eſſe videtur ſententię referre exiſti⸗ mantium Glo.& Doct. de ijs, quæ vi metũſ- ve cauſ.fi.l. metum.& Oocto.l.vt vim.ff. de iuſti.& iur.& l.. C. vnde vi. Marſ. l.. 9. præ- terea. nu. 22. ff. de quæſti. in expendẽdis mi-
— auna-
is quas quiſꝑiam iactaſſet an ille ſit quinõ 7 fruſtra minari conſueuit, an verd, cuiinani-
bus huiuſmodi territionibus vitio magis a- wk, 7 nim ꝗuam̃ nocendi conſilio vti in moreſit·. 8. vt has contẽnere, illis occurrere debeamus.—
lo venientem, telò repulſum Gordianid. I.— is qui percuſſorem. C. de ſica. Conſtitutione impunè occidimus,& quidemcùm tueriali⸗ ter ſalutem noſtram non pollumus, quæ di 4 ſtinctio paſsim recepta l. is qui adgreſſo- rem.& ibi Doct& latè Marſ. C. de ſicar. eſt.
ſos extra legum pœnas non fore, Doct. I. vt„ 4 vim. ff. de iuſt.& iur.& l.i. C. vnde vi. non υνν⁸ quidem illas legis Corneliæ, quibus cædes hominis coërcetur, paſſuros: fed mitiores. Ioan. Andre. c. ſignifica. de pœnit.& remiſ. in nouel.& in addi. ad Spec.tot.de homicid. Ancha. clem. I. de homic. Anto. de Butr.& 3 1„ Bäald.. f 527 A‿p he r ee. d leo de‿e f 2 2 20G=,

36 P E TRI
Bald. c.. 5. 1. 2 fl. de pace. iura, firm.& c. i. in prin. c. 3. de pace tenen. Alex. cõſ.76. viſa in- quiſitione. col..& 3. vol.i. Angel. tract. ma-
lef. verb.& dictus Titius ſe detendẽdo. verſ. 53
aduertas etiam.& ibi in additio. Marſ. d. l. is qui adgreſſorem. num. 15. Indulgere enim ijs
leges ſolere, qui tutelæ ſuæ cauia quid feciſ-
ſent, in eoſq;, non tam quia vim defendere nondeb aiſendchm quia modum non ſer⸗ 524 uaſſent, animaduerti. lIdq́; t non ita pridem NICOLAO RaDlIVILO Olicenſium DYVCl, Viro Principi conſultus reſpon-
di in illa ſpecie, cùm Vilnæ proximis die-
bus quidam adgreſſoremſuum, multis prius ab eo acceptis vulneribus, telo exutum ac fugientem interemiſſent, eos enim adlegis Corneliæ coërcitionem nõ pertinere dixi, non quidem, vt omnino impunitas eis con- cederetur, ſed vt leuiorempœnã acciperent, quaſi qui laceſsiti ſuæ iræ leruientes plus fe- ciſſent, quàm quod ſe vindicare non debuiſ- ſent. Meritò itaq́; vltimum ſupplicium eis remitti. Ant.de Butri.c.olim.i.colu.fi. verb. inquantum dixi.de reſt.ſpoli. Areti.conſil. 34 · viſis diligenter. col.fi.& cõſ. S0. ſicut de- cet. in fi. oan. de Ligna. c. us. verſic. ſeptimò quæritur. Deci. d.l. vt vim. Marf. poſt alios, quos allegat. ꝓrac. ſua. õ. quoniam. nu. 65.& idẽ. l.i. nu. 45. ff. de ſica. idq́; legibus eſſe con- ſequens,& diui Pij reſcripto, d. 5. Impp. ad mariti admiſſum, qui vxorem in adulterio deprehenſam occidit, mitigata cædis pœna
525 conniuentis, difficillimumt ſanè rati iuſtum
5²6 dolorem temperare. d. 5. lmpp. His f breui- ter Marſilij gloriatione caſtigata, non indi- ligentis alioquin auchoris, ſed parùm acuti, cæ tera conatus exempla perſequamur.
327 Et t quidem, lulius Paulus lib. Digeſt. l.. de extra.ordi. crimi. 411. ſollicitatores alienarum nuptiarum matrimoniorumq́; interpellato⸗ res, ſcelerati voti ſui etiam non compotes,
ob affectum pernicioſę libidinis extra ordi-
525 naria pœna plectendos ait: in t eum autem, qui mulierem interpellaſſet puellàmve, aut quid impudicitiæ cauſa feciſſe proponere-
tur, donũ, vti ſtuprum adulterumve admit-
teretur, præbuiſſet: aut prætium, quo id per- ſuaderetur, numeraſſet, eodem lulio Paulo authore, pœna deportationis in inſulam, im⸗ perfecto flagitio, ſtatuta d. l.. eſt. Eorum 529 item conatus, qui pecuniam, vt negotium cui faciant, accepiſſe probantur, impunitus non eſt. Nam& nullo facto negotio, edicto Prætoris, quod aduerſus calumniatores ꝓ- poſitum eſt:tenentur, l.& generaliter.§.1. ff. de calum.& contra, qui negotium fecerunt,
KROTZII MAVREI
ſunt. d. 5.1. In vtroſq; enim intra aumum in quadruplum ſummæ, quam acceperũt, poſt annum ſimpli infactum actionem proditam
0 eſſe. l.. ff. eod. Solet t& ille caſus ſuperiori-
bus adijci, cùm quis operas ſuas, vt cm be- ſtijs depugnaret, locauit, quem vetus ſena- tuſconſultum 1. 1. 9. item ſenatuſconſul. ff. de poſtul.notauit,& pud Iudices etiam peda- neos poſtulare vetuit, ſiue depugnauerit, ſiue nec depugnauerit. d. l.!.9. beſtias. Sed quia ſolam operarum locationem Senatuſ- conſultum d.õ.beſtias. notauit, non etiam pugnam, quæ detracta mercedis pactione virtutis alioquin cauſa ſit, d. 5. beſtias. cũ de- lictum locatis operis conſumationem acci- piat: nulla poteſt in propolſito eſſe affectus inſpectio, contra quam Accurſius Gl. verb. ſiue non.d.. beſtias. ſcripſit, à Bartolo d.§. beſtias. poſtea non immeritò reprehenſus. Nam ſiaffectus ſpectatur omnes omnino, qui cum beſtijs depugnaturi in harenam de⸗ ſcendunt, ſenatuſconſulto notari conſequẽs eſt. Neminem enim ſine affectu pugnandi procedere, ſatius itaq; eſſe, ſenatuſconſul- tum ad cauſam pactæ mercedis ſe retuliſſe arbitrari: eoq́; auaritiam notari ob vile æs in vitæ diſcrimen ſe conijcientium. Hoe
zzi t ſenatuſconſultum Bartolus d. 9. beſtias. ad
eos, qui ſchœnobaticam faciunt, produxit. Nam& ipſi ſpe lucri periculum capitis ade- unt, ſed& in his adhibenda forſitan erit di- ſtinctio, depectus ſit mercedem ſchœnoba- tes, nec ne ſit,& hoc verius puto: Arg. d. 5.
532 beſtias. Modò' t ſi poſt æditum artis ſuæ
ſpecimen, quid vice mercedis accipiat, in eadem cauſa eum fore, in qua, ſi depectus eſſet, erat futurus. Nam& in eo, qui cum beſtijs depugnauit, idem reſponſum d. 5. be- ſtias. eſt. Quia, cùm eadem ſit cauſa accipi- endi vtroq; caſu, parui refert, ex pactione, quid detur, vel ſine pactione. Secundum
533 f quod Baldus d.§. beſtias. eum, qui initio
nullũ depectus fœnus, plus, quàm mutua- uit, à debitore ex poſt facto recepit, in eadè eſſe cauſa, in qua, qui pacto conuento id cõ-
4 prehendiſſet, exiſtimauit. Tantundem †
Paulus d. 9. beſtias. Caſtrenſis in eo putauit, qui pro re ſacra nihil ab initio ſtipulatus pa- ctuſve, pecuniam aliidve quiddã ex poſt fa- cto accepit, nam ſimoniæ crimenab eo con-
535 trahi ſcribit. Sed t vtrumq; falſum eſt. Nam
creditori, ſi quid à debitore ſupra ſortem vl- tro detur, id ſaluis legibus accipere licet. quod Nicolaus Abbos libro. Epiſtolarum c. conqueſtus. nu. 3. devſur. Decretaliũ apud Alexandrũ iij. adnotauit, Pontificumq́ʒ pla-
aecepta pecunia ne facerent, in eadem cauſa 536 citis docet eſſe conſequens. Et t ego Lu-
douico

mum i Lüt, polt roditam Weriori⸗ cum be⸗ tusſena⸗ llul e am peda- Inauerit, las. Hed Senatuf. on etiam pactione as. cũ de- nem ꝛcci- affecdus Gl verb. tolo d.g. rehenſus. omnino, enam de⸗ onlequẽs dugnandi Iſconſul- retuliſſe ile æs in . Hoe eſtias ad roduxit. itisade- erit di⸗ xnoba- 19,99 tis ſux iat, in peus auicum 1d. be⸗ ſaaccipi⸗ pactiont, ecundum quiinitio mmutua⸗ t, in eadè ento idcõ- tandem eoputauit pulatus pa⸗ aex poſtla nab eo eon⸗ meſt, Nam alottem W cipere licet Zpiſtolatum retaliũapu ſcumq;pu tt ego k douico
DECISIO douico Decio, amico, dubitanti, cùm ma- gnum pecuniæ numerum humanitatis cau- ſa, non vlla lucri ſpe illectus, ciui ſuo mutu- umdediſſet, quęrentiq́;, munuſculum, quod gratitudinis ergò, creditæ ſibi pecuniæ de- bitor ſponte ſuaadijceret, accipere fas ne eſ- ſet? conſultus, proculdubio fas eſſe, reſpon- di, idemq́; multòmagis fore, cùm pro re ſa- cra ſine vlla exactione aut pacto quid vltro
537 offertur. Quiat ſimoniæ crimen iure huma-
no deſcendit: Abb. c.fi. in fi. de Simo. fœnus verò,& quicquid ſupra ſortem daretur, diui- nũ ius improbauit, Abb. d. c. fi.infi. quo mu⸗ tuum, inſperato lucro, dare præcipimur. Eſt
538 † deniq; Gregori Conſtitutio, quæ pręſen-
tem quæſtionẽ definit: ea, his verbis ſcripta extat.i.q. 2. c. ſicut. Sicut Epiſcopum nõ de- cet, manum, quam imponit vendere: ita mi- niſter vel notarius non debetin ordinatio- ne eius vocem ſuam vel calamum venunda- re. Is tamen, qui ordinatus fuerit, ſi non ex pacto, neq; exactus ac petitus poſt receptas chartas& palliũ offerre aliquid cuilibet ex Clero gratiæ tantùm modo cauſa voluerit, hocaccipi nullo modo prohibemus. Quia eius oblatio nullam culpæ maculam inge- rit, quæ non ex ambientis petitione proceſ- ſit. Paulo itaqʒ Caſtrenſi d.õ. beſtias. non aſ- ſentior. Huc pertinet, quod Ancharanus Conſ. 7. de tit. crimi. col. penult. Idem An- cha.conſ.z0z. præmittendum eſt. Bald. conſ- 409. proponitur. verſ. ſuper primo puncto. vol. 4. Fel.c.tua nos in fi. de Simo. Marſ.l. le- ge Cornelia. in prin.& l.. nu. 6. de falſ.& ſin- gu.i90O. ludices.in ludice reſpondit, cui frau⸗ di eſſe negat, ab eo, ſecutidum quem in bona cauſa iudicauit, pecuniam accipere, nec ea re, ſententiam vitiari ſcribit, Marſ. d. l.i. nu. 6. de falſ.& d. ſing. 190. cùm qui ante dictam ſententiam pecuniam, vltro etiam oblatam, accepiſſeprobatus erit, vt Bartolus l.:. ff. de falſ.& ibi Alexandr.& Marſ.num. 5. idem. Bartolus. l. diuus. ff. de re iudic. per l. 2. ff.de conditi.ob turp. cauſa. notat, falſiteneatur, eo, quod pronunciatum poſtea eſt, hoc am- plius irrito facto. l.venales. C. quando pro- uoca.non eſt neceſ.&§. venales. u. q. 6. not. gloſſ.quatuor modis.i. q.z.& Marſ. d. ſing.
190 repeti deniq; pecuniam ab improbo iu-
dice poſſe, plaeuit: Gloſſa. c. non fang.z q.
ui. Archidia. c. qui recte. 2. q.3. Marſil. d. ſing.
190dem in teſte comprobatum didici, cui poſt dictum inbona cauſa teſtimonium, pe-
cuniã accipere, impunè Marſil. d. l.. num. 5.
eſt, cm anteteſtimonium dictum eare falſi crimen contrahatur, Barto. d. l..& ibi Mar⸗ ſil. ſf. de falſi.& hæc quidem ita, ſi ante,
LIT VANICA III. 97
quam pronunciaretur, teſtimoniumve di- ceretur, promiſsio nulla interceſsiſſet. Bald. conſil. 4ο. proponitur quod dictus Pro- ſellus. verſicul. ſuper primo puncto. vol. 4. Quamuis Marſilius d. ſing. 190. ob litigato- rum vanitatem nihil intereſſe putet, pro⸗ miſsio interceſſerit, nec ne. Solere inquiens litigatores, dum ludicem captant, montes aureos polliceri, voti compotes factos Iudi- cem deluſuros, quo circa vix repertum iri ſcribit, qui litigatorum fidem ſequutus, vt cuiuſquam partibus ſtudeat, à ſuo ſenſu di- moueatur. Subſiſtere itaq́; ſe,& in medio rẽ relinquere ait. Ego diſtinctionem adhiben- dam putauerim, a nobili an à plebeio pro- miſsio interueniſſe proponatur, vt huius ſe- quutum fidem ludicem nõ exiſtimem, illius exiſtimem. Nam, vt Andreas Iſernas ele- ganter notat, c.i. verſ. hoc intelligendum. ꝗ ſucceſſo.teneã.ſequitur. Tiraq.tract. de no- bili.c.⁊o.num.ꝛz.pro factis haberi nobilium promiſſa debent, hominum plebeiorum va⸗ nitate damnata, niſi eorum ſpectata virtus aliud ſuadeat. Nam qui bonis moribus præ- diti ſunt, inter viles non habentur, Alexan. conſ.209. ponderatis.nu.6.vol.6. quod in te⸗ ſtimonij dictione receptum alias conſtat, Doct.& ibi Fel.nu.S8. c.ſi qui teſtium. de te- ſtib. modus quoq; promiſſæ pecuniæ conſi- derandus erit. Modicã enim pecuniam pro- mittentes non facilè fidem fallere, præſum- ptum Arg. not. per Bald. l.i. col. 3. nu. 6. verſ. quid ergò eſt in codicib.C. de cõfeſ.eſt.prę- ſertim cũde magna re iudicium anceps agi- tatur, intereſſe deniq; permultùm arbitror, fœmina promiſerit, an maſculus, ob ſexus illius naturale vitium. Eſſe quippe fœmina- rum genus auariſsimum. Glo. l. Neſennius. verb.ex contrario.ff. de negot. geſt.&l. ſed ſi ego.gl.fi. ff. ad ſenatuſconſu. Velleia.& l. quę dotis.gl.i.& ibi Bart. in prim.oppoſi.ff. ſolu. matri.itẽ glo. l.z2. verb. ætatis. C. de his, gveni.ætat. impetra.& l. ſi a ſpõſo. C.de do-
nati.ante nupt.Bar.cõſ.124. pũctus quęſtio⸗
nis.& cõſ.127. quidã fratres. ante fi.& diſpu- ta. mulier habẽs amplum patrimoniũ. col.z. verſ. quinto probo.& Bal. cõſ.366. ad euidẽ- tiam.col.ꝛa.li.z.ĩdẽ conſ. 263. factũ ſic propo- nitur.col. vlt. lib.ʒ3. Ancha. c. indemnitatib. not. 4. de electio. lib. 6.& cõſ. 339. pro maiori intelligẽtia. col.3. verſ.3. cõſ. 434. ex narratis. col. 2. Rom. l. fI. col. 0. verſ. nec obſtat. C. de pact.& conſ.10ꝛ.ſuper eo. ad fi. Paul. Caſtr. conſ. 385. ſiue dicamus. colu. 2. lib..& conſ. 377. ad primum videtur dicendum. colu. fi. libro 2.& Fulgo. conſ. 79. quidam nomine Britinius, col. fi.& inter conſi. Franciſ. Cur.
1 ij Seni.
NA
b b
1 4
„

7— 4. —
— ——
ROY Z1I MAVREI
tam.& Tiraq. d. l. connubiali. num. 5, per- iurij occaſionẽ ſe tollere ſic arbitratus. Eo- dem ſpectaſſe Accurſio authore, Gloſſa. 5.
35 PETRI
Seni.conſ.ʒ4. tenor conſuetudinis. libro 4. Alexã. conſ. 42. ſuper præmiſſa. col. 1. libro. Corne. conſ. 139. ad euidentiam. col. penult.
——— ——
1
5— ͤſ“ 5——““ EESoͤſ“*“„—.——— AA““ 3. er 8 Fr 2 5 3. 2 5*. 1 r. 3 5 8 3—— 1 2 —————i— B— 1——— 4——ö wbK 4— un 3 ——— S„—————§ℳ;O;:OC’—CCCCOCOCOC—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C—C——;;:::’’’§U˙OOꝭ’ꝗ;:;’;——————————
lib. 4. Benedict. Capra. conſ. 8. punctus do⸗ mina Bleſia. colu. fi. Soci. conſ. 214. in cauſa. Onofri.col.fi.libro 2.& conſ. 75. difficulta- tem.colu.ʒz.libro 3.& Tiraq l.9. connubiali. nu. 43. Quare Baldus eſſe miraculi loco ſcri- bit, d.l. ſi à ſponſo. cùm mulier donat: Soci- nus Conſ. 2. in cauſa vertente. col.3. verſ. ſe- cunda præſumptione. lib. 4. Adde. Card. A- lexan.. fœmina. tit. per quos fiat inueſtitu- ra. in vſib. feudor.& Tiraq. l.9. connubiali. d. num. 43. monſtro ſimile,& ideircò mulie- rem donantem, deceptam credi, quidam putauerunt, Iaſ. d. l. quæ dotes. ſolu⸗matr.& Soci. conſ.z0. colu.fi. lib.ʒ.& Ioan. Neuiza. Sylua. Nupti.lib.⁊.nu.ↄ5.tanquam quæ rem ſuæ naturæ repugnantem facit, Soci. cõſ. i0. in facto præſupponitur. colu. 4. verſ.confir- matur. lib. 3.& Franciſ. Purpu. l. cùm quid. col.is.verſ.ſecundo limitetis.ff. ſi cert. petat. Tiraq. l.). connubia. nu. 44. quibus conue- nienter placuit, cùm ea concurrunt. Vnde, vt Bartol.& alij lib.1z. Dige. apud Pompo- nium notauerunt, l. cùm quid ſi cert. petat. coniectura donationis capi ſolet. in muliere donationẽ non præſumi. Barb. conſ. 16. Cle- mentiſsi. col. vlt. lib. 1.& Steph. Bertrã. conf. 141. Chriſti.& c. viſo caſu. in i. dubio. libro:. Frãciſ.Purpu.d.l. cùm ꝗd.col.1s. verſ.ſecun- do limitetis.ff.ſi cert. peta. Tiraq. d. l. cõnu- bi.ↄ.nu. 44. Nam, vt quidam authores ſunt, quæ ex naturali ſexus auaritia ſumitur præ- ſumptio, cæteras omnes, quæaliunde deſcẽ- dunt, tollit. Pranciſ. Purpu. vbi ſupra Argu. l. diuus. ff. de in integ. reſt.& Tiraq. d. num. 4 4. Pro qua ſententia eſt, quod mulieres ſuo naturali quodam vitio impudentes ſunt ma⸗ gis, quàm viri atq; mendaces, quod ab Ari- ſtotele lib.9. de hiſtoriaanimaliũ. cap. 1.ob- ſeruatur,& Andreas Barbacia Conſ.54. col. ui.verſ.capio nunc. lib. z. reſpondit. Quare quibus caſibus cuiuſq́; ſequi dictum debe- mus, mulieris dicto ſtari negat oportere. d. cõſ.54. Eodem pertinet illud Poëtæ, quo va⸗ rium& mutabile ſemper fœmina dicta eſt. Quam ſentẽtiam Pontifices ſummi in ſuas conſtitutiones transferre non dubitauerũt, c. forus. de verb.ſignifi. vnde leuem in eo ſe- xu fluxamq́; fidem eſſe, creditum eſt, ac pro- pẽè nullam dictorum conſtantiam. Quam- obrem luſtinianus Imperator leges quaſ- dam veteres, quæ quibuſdam caſibus iuſiu- randum a mulierib. exigebant, antiquauit, Auth.de nupt.õ.quæ verò nunc fequitur. S Auth, vt ſine prohib, mat.§. quia verò mul-
teſtes. Inſtit. de teſta.& Tiraq. de leg. nupti. 1.9. nu. 56. Domitius Vlpianus lib. 28. Dige. I. qui teſtamento. 6. mulier. quiteſtam. face. poſſ. videtur, cum in teſtamento mulierem teſtimonium dicere vetat, quod& Pontiſi⸗ cum conſtitutionibus eſt receptum, Alexã. cõſ.70.viſo cõſilio.col.⸗.verſ.venio adillud. lib. z2.& cõſ. 84. viſo themate. col. 2. eod. lib. z. & alij quos latè allegat. Tiraq. d. l.9. num. 5ꝓ. idemq́; in foro Eccleſiaſtico, cùm de crimi- nibus agitur, reſponſum eſſe. c. forus.& ibi expreſſe glol.& Panorm. de verbo. ſigni- ficati.&. gloſ c. ex eo. i5. q. 3. gloſ.& Doct. c. quoniam. de teſti. gl. c. tam literis. verb. fœ- mina. eod. tit. Hoſtien, ſumma. de teſti.& 5. quis teſtis eſſe poſsit.Specu.tit. de ꝓcur..i. verſ.ſeptimo in criminali teſtificatione. Al⸗ beri.d.l.qui teſtamẽto.õ. mulier.col.i. ff. qui teſtam.fac.poſ.Flori.l. ex eo. ff.de teſtib. Ioã. Plat.& Angel. Aretinus. 6. teſtes. Inſtitu. de teſtam. Alexand. conſ.64. viſo themate.poſt prin. lib. 1.& conſ.24. animaduerſis. colu.i. verſ.quarto, quia nõ videtur. lib. 2.& Tiraq. d. l.9. nu. 61. Scio, quibus in cauſis teſtimo- nium mulieris teſtimonio hominis infamis quidam comparant:gloſ.c.mulierem.z3. q. 5. tametſi honeſtæ matronæ,& quæ famæ eſt integræ, teſtimonium non repellatur. Match. Afflict. c. icolu. fI. num. 36. tit. qui te- ſtes ſint neceſſarij.& Tiraq. d. l. 9. num. 6z. Derogatur quoq; mulieribus fides, cùm de iure militiarum tractatur, c.. in fi.& ibi la- cob. Bel. Andreas. Iſer. Bald. Aluaro. Mart. Lauden.& Cardina. Alexand.& Matthæ. Afflict, colu. i. num. i. tit. qui teſtes ſunt ne- ceſſarij.adprobati. inuenta. Roman. l. admo- nendi. colu. 4. verſicul.& ex hoc infero. Iaſ. l. hac conſultiſsima. in prin. colu. 2. C. de te- ſtamẽ.& l.ſi quis agere. ad fi. C. de Codieil. Benedict. c. Raynutius. verb. duas habens filias. num. 30. Deci. l. fœminæ. colu. 6. verſ. j7. ff. de diuerſ. reg. iur. antiq.& d. c. quoni- am. colu. fi.verſ. tertio limitatur, de teſtibus Matthæ. Afflict. c.. colu. z. verſ. quæ tamen reg.tit. de con. inter dominium& vaſallum. de inueſti. feudi.& Tiraq. d. l.9. num. 65.& qgibuis. deniꝗi aſibus-teſtificari- mulieres aſſuf feſtimonium carumirerum teſti- moniQ fem inçicux. Li ionib. ff. adl. lul. Maieſt. Specul. tit. de teſte. 5.poſtq́;. verſ.porrò. lacob. Butr. l.in bonę fidei. C. de iureiurando. Bald.& Salyc. I. fi.per ill. text. ff. de fidei. inſtrumen. Alberi,& Fulg. 1.1. ſf. de Senato. Panor. d. c. forus. per ill. text.
de verb.

do'he, u8. D E C bo. 1810 11 iola 36 verh ſicnifie Seea. 52. quidam in egri TWAN ICA 747. 89 ee.n. udine.col. S e— niant:„ Swm cnerehr tveh Seeweuod fœmina lib.-. aueelaacndnendhale de iureiurand.& l. in 10)lge 2* aphit. col. s verſ.it.C. eod.& vtrobiq; Doc 4 damſi feruntur. Alexand. co„Velliitem pies remedio ta oT Doctor. hoc ¹ face lib conſ. 236. perſpectis.c— men vti vetantur, cuù 5 44K0.... Ool⸗..„ cum ſpuri. muliere 1.libro ⁶. Barba. conſil. 64. illud i vnius teſtimonio liti ſci 7 m colu. 11AI. 4.1 ud in medium G gator nititur, Ludo„ m.lexa ſ Feſin.& Decius. d f Char. verſic. 25. fallen.& M 8„ 4, ad fi det ſtib..d. C. quontam n iſs 5 2 arſ. ſing. ꝛ7 42— dadilud, de teſtibus.Relin.c.in noſt otiſsimum. quaſi eo ſemiplena fi 3. 7 nult. eodem tit. L ra. colu. pe/ nor ſit Ob fal77 plena fides facta eod lih. it. Lanfran. c. quoniam. i„ob facti infamiam, qu* llba, teria teſtium liccf 1— m. in ma- turpitudinem ſequi quæ eam nataliũ 9.num., 1.Ver icul.& primò uxri. em equitur, VI lib* ſti „F. nunquid muli imò quæritur, tionum„7. SOnitiri de crimi ier. de probatio 5 author eſt àeo. In Kernhh Tracta.teſtium. Da lil 15 Woe Su 5 Sehe cauſ. infa. irroga. nu.. in fi 4 lanae rcher Oeibi næ. char 18. ,CC..-Kini⸗ xander T. 8, e⸗ ..5.16. caſu. verſi ander I'artagnin bo. ſigai in.verſicul.& generali gninus probant. Bald. c :Ugni⸗ omnibus. Marſ. tet. turales. col.z. ſi de f Pald.en⸗Senz⸗ K Docd Marſ. conſil. 2. Altiſsi 3 col.ꝛ. ſi de feudo. fuerit co c Lolir.. Verſicul b. simum. ler.(6ſ— 5 ntrouerſia ..2- pro quibus. lib.cõſ. 2. viſis codicil. col verb. ſa 6s.in nomi rO libro 1.& conſ. col.4. vol.i.& conſ tc⸗ in nomine. colu.6. nu 4 25.circa primum dubi 3 reſti. gß.„OoOrſe l.6. num. 45. eodem libro Zͤſi 1 ium. eod.vol.z.& conſ. &h. Corſe.ſingul.verbo teſti 97. cõſideratis. col conl. 3 is. duo teſtes. P col.. eod. vol.:.& cõſ. 94. cõ Peur.. trus Gerar. à P 83. E⸗ ſiderati 1. XCOl. 94 ·CO⸗ lone. Al etra. ſingul. u. his caſi tis. col. 4. eod, vol..& cõſ., lone. Al Marſ. Mant. conſi gul. u. his caſibus. to pceſſi XCOI. S0. examina . 2..conſil. 69 uoni. ꝓce u. col. 1. Vol 2&M 1. 11. . ff. qui colu. z2. num 11:69. iam in proceſſu. fi. Nam Caroli. arl. iing. 273. circa ..2⸗ 7. Tiraq. d.! n Nam Caroli Ruini ſententi ib lis rit ll. 9. num. 70. Liſi vi- 11. ntiæ non accedo eltib. loã. o accuſatore, muli Dlll N1- qui lib 4. reſponſ 7 9 .—— ieres autem.. pontorum Conſ. 35. in h aſtitu eTlebes m dixi PEOLSO ſa. num. 14. ſpuri. 35-Innac Calte ate du 1. vnius Sn diuen PeAwefun. Marſ. nis veshas⸗ hiürde Larden SrDnſhe ded⸗ polt.Ö. in ea cau 1 moriæ lapſu, iuris i ſicu cauſa. colu. 2. Ver-„ pſu, iuris infamia 3.COlu.. cul.& facit quod voluit. ff. de quæſti notatos ſcripſit. Fruſtra itaq;, qui infi XTiraq. poſt Belenſi. c. forus. de verbor. ſignifi on. ſpurij teſtimonio cauſam ſaam rbauft, teſtimo⸗ Adde. Alexandr. conſil. 236 Perſens von deEI1 Ills Wudhee irneamd enn⸗ hagriſe 2230 I iIm Ideoss Deneficiu itu infamis. Per oihelineshes Clerici. 81. diſtincdio. Pen doß lrhs beneficium vulgo ſemi⸗ m. 3z.q.· C us. c. quoniam. in fi. de teſtib robantibus tribuatur, ... us.& ‚nec denegari fumæ eſt orſe. notab, verbo teſtis.&.& poſsit. Doct.d. l.admonẽdi.& M ſ.d 88 Quod fauore i 9. notab. 273. notiſsi atl. J. iing. pellatur. a e innocentiæ conſtat introdu- re 3 imum. Illud his conuenienter eſt quite⸗ Aeun. e Snsbdwieß ab his, quod quo- ocoptuen zcneelun ſaninlene cauſam ſu- iurandum in;. 3 ici probauit, dato iurei aum. 9,. d n probationum i„‚dato iureiurando obti , eferri ſolet, l. in b 12 nopia nere debeat:ſi tamẽ i AnOhkl⸗ . 01.:11 tame cüm de rand. e sn 3 næ fidei. C. deiure iu- mieſiero Tu Sis ſpurius ſit, ab hoc be- ibila⸗ hrmerans n u di alioquin cauſis, d.l. ad« ita nati lal cetur, ob facti infamiam, qua 2⁴* 1. D—— dNard. mpbmſie eodem, melior eſt virorum, rem Auto orant, quod Baldum Imperato- Matihx. 17 rum conditio, tanquam mai Antoninum Auguſtũ lib. x. Principaliũ in vis ffr quam i O, tancuam malor Conſtitutionum l. qui ncipalil guntne- Lreeeerde in mulieribus fides. lacob. ſcribere, Lud ml. qui accuſare. C. de eden. ladmo- utri. d in bonæ fidei. Curt. Seni.& Cac- dll adme udouicus Pontanus lib. 12. Di likercsjil Tal⸗me. amonemi ille colu. 3. rurſus. aande nendi.num.s. Adde Marſ. d 3 Ma char. penult. verſicul. ſe 1. 273. notiſsimum, refert, i 141., Se .C. dete. ul. ſexta concluſio. Ca 1 1 refert, in Palien cauſa eſſe 2*Kdeke⸗ cia. Lup. autem. colu. ante ſ C⸗ ita natos Judæis alijſq́; improb 4 5 eſle le Codieil. dam dicunt, Tiraq. d. Dewer icul. qui- nis homimus ĩ denZalchas e vel gio⸗ ... 2.d. I. cConnu 1 3— 4 aldus 3 abens 3.9. num. 72. ontanus 8 verl. Peleo 7 Sil rei, quæ Couttg erte t⸗ Hurrnenunr a edcneger laamone⸗ .0⸗ S, mu ieri magis uaà 1 2 Cc, quo uc uidem 1 m viro com quidem attinet, non male 1. c. quonl- ta creditur, mulieri 231 per- Nam& eos facti 3 male. eee ‚mulieris teſtimonium vi. os facti quoq; infamian de teſtibus Gloſa. c. vidua. d vincere. laml. cunct otari, pa- 3 e regul.& Curt.vbi ſi— 3 os populos. C. de ſum. Trini 1 n Apparet i VDIiuPta. Rom. d. l. ad Trini.& quætame Pp taq; ex his leuem i Sis hes.d. l. admonendi.& nu. vafallum ſicie eſſe,& idcirc& em in ſexu muliebri ſententiam Curtius d. 85. eſt. Quam fereines magis viris credi, quàm weee us d. admonendi. nu. 72. .num.6;. rrili oportere. Plurimum quoq; in ſexu f Veräm rlltwmauft. Lantuatlemin i malieres virili refert, quæ cuiuſq; naſcendi eX œneratore ob eandem ration LIi 8. 2 0 ſ 22„ N⸗ ſti fuit. Spurijs e T nalcondi coridliti ſum ſcio. Na em, reſpo eamtelf Leeefhe 1s, nim,& ex improbato comple- Hr 7 m qui in ea cauſa eſt, etiam cùm ltionib„‚minus, quâm ex iuſt eſijt exercere, facti infami . o matrimo-.. i infamiam Bal nio nat 3 dol. al⸗ te. polih re Mates ererl ſolet. Quare, cùm iuclices in Arre⸗ Weanen leue, e fn dmnd. auſin, e fcdelCde cipiti ac dubia,& quotiens probati irroga. authore non euadit, quod& id 8 num inopia eſſe. 5 atio- Curtius d. l. adm idem per il telt Aunen ſſet, ad ſacramenti religionem dranigp admonendi. nu./3. lib. 12. Dige. Pulg.1’ onfugiant, eiusq́;, qui vnius teſti IarS paucis contra diſſerat, a 8 & PFulg Dicaegsrc ui V imonio ſi⸗ n6improbat,& rectè dici vi apudGaium I. text probaſſet, iureiurando li& rectẽe dici videtur, B 7. per item de ſententiæ congrui lerult, larclic der elb. gruit, eum, qui quandocq; fœ⸗- 11 noris

—
90 PE TRI
noris quæſtum ſequutus probaretur, in præſens fœneranti pleriſq; in locis compa-
rantis. l. palam.§. non ſolum. ff. de ritunup.
I. quid ſit fugitiuus. de ædil. edict.& l. præ- tor.. itẽ his. ff.de eden.& Curt. iuni. d. I. ad⸗ monendi. nu. 73. Adedòautemin illa nataliũ impuritate fides deffderatur, vt in Tabellio- num ordinem allegi ſpurij vetentur, idq; A- Iexander Tartagninus& Carolus Ruinus conſulti reſponderunt, Alexã. conſ. 80. exa- minato proceſſu. nu. z. vol. z. Rui. conſ.;35. in hac cauſa. nu.:4. vol. ¼. idemq́; Hippolytus Marſilius putauit, ſing. 273. notiſsimũ. verſ. vltimo circa. quæ ſententia ob dignitatem, quæ Tabellionis muneri ineſt, Alex. de cõſ. 80. per l. 2. C. de dignit. l. 2. comprobata eſt, Namdignitates adiꝑiſci, qui in ea cauſa ſunt lesibus prohibentur, niſi cùm deeſt compe⸗ tito ne ordo plenus nõl. generaliter.§. Pu⸗ rij.ff.de decurioni.ſit, neve, vt Papinianusl. ſpurij.ff.de decurio.ait, impediatur dignitas nilil admittentis. Vitio quippe parentum, non ſuo, ſputios laborare, cõſtat. c. naſci. 56. diſtin.& Bald. conſ. 56. recolo. nu. 9. ol. 4. Non me fallit, alderinum Côſ. 2. de fid. in- ſtru. ſpurios ad Tabellionis officium admit- tere: Paleo. tract. de Noth.& ſpur. c. 56. nihi- lo tamen magis ea ſentẽtia ita natorum cau- ſam iuuari. Nam, vt ſpurios munere Tabel⸗ lionis fungi poſſe peruincat Calderinus, vile illud eſſe officium docet atq; abiectum,
1,we, /KR ideirco Decuriones ab eo ſacris conſtitu-
—.
4
tionibus l. vniuerſos. C. de decurio. lib. 10. arceri, tanq́; à publica ſeruitute, proditum eſt, Fabelliones enim pubii os legi- bus dici, Oldra. cõſ⁷π.& eo nomine aà Mar- cello vocaros, lib.. Dig. l. nõ aliter. ff. de ad-
Ooptiõ. lego. Inde denig vilitas eius muneris
—
apparet, quod, quibus ad honores aſpirare nõlſcet, T'abelliones eſſe poſſunt, in quib. Ibertilunt, I.. C. ad. I. viſce.&l. fi. C. de ſer. Reip. man.vt, ſpurijs ad illud munus admiſ- ſis, nihil quicq́; magnum tributum eis eſſe videatur, etſi inter pedaneos, ſic libet eos vocare, qui vulgo tabulas ſcribunt,& ſedẽ- tarios, qui ad menſam ſcribunt, quidam di- ſtinguant, Paleo. tracta. de Noth.& ſpur. c. 56. tanq́; hi dignitatem habeant, illi non ha- beant. Sed quia, qui in ea ſententia ſunt, ſpu⸗ rios à menſa excludunt, non obſcurè eorum natales notant. Card. ꝓpe. Clẽ. col.2. Secũdũ
quæ quibuſdam placuit, ſpurios abſq; ſpeci- ali PrlnegDcroresHenprdchadi.
Quia honor is ſit: Bart. Proe. C.§. 1. nu. i0.& Deci.cõſ.6. ad honores verò ſpurij nõ eue/ hantur. l. honor.§. de honorib. ff. de mune.
R honor. Scio Bononiæ ita contemptum
ROY2ZRII
M A VR E1 eſſe ſpuriorum nomenꝰvt in luriſconlulto- rum Collegium nontetpiantur, qui exiu- ſtis nuptijs nati non itt, Quod veteri con- ſtitutione cautum eſſe, quidam referunt. Paleo. d. c. 56. Quo iure& Mediolanenſes vtuntur, apud quos laſon Mainus magnæ dignationis ſcriptor, cùm in Iuriſconſulto- rum Collegium cooptari vellet, repullam paſſus eſt, nec conſequi potuit, vt præcla- riſsimæ ſcientiæ ſplendor tenebras obſcu- rorum natalium diſcuteret,& in tanto lu- reconſulto plus parentum probrum valuiſ- ſe, quam propriam induſtriam& compa- ratam multis exantlatis laboribus luris no- ticiam patriæ legis authoritas effecit. Sanè in Polonia atq; etiam in Lituania, vbi hæc ſcribo, adeò ſpuriorum genus deſpectum eſt, arq; inuiſum, vt, ne ad viliſsimum qui- dem opificum collegium, aſpirare ita natis ius ſie, illorum natalibus ſemper ſuſpectis, tanquam, qui iuſtè nati non ſunt, nihil quid⸗ quam iuſtè acturi credantur. Sed& inter eos, qui ex iuſtis nuptijs editi proponũtur,
quos quiſqʒ parẽtes habuerit, quò fides ma⸗
gis minũſve habeatur, non parũm refert.
„... 1 Solere enim, vt ſapientes opinari Baldus l. 1. liberti. col.⁊. nu. 4. veroppono. 3. C. de ope⸗“
ris liber. per l. quiſꝗs.§.)1. C. adl. Iul. Maieſt.— 1A49
ait, filios progenitorum ſuorum imitatores eſſe, nos itenrexperientia docet, Rubr. de
nupti. Tiraq.l.connubia.. num. i. cum ſeq.
& loannes Faber lib.i. Inſtitutionum Prin- cipalium author eſt, non ſanguinis modola- bem, ſed mores etiam parentum ad liberos tranſire, raroq́; improbi patris probos filios eſſe, Sanè enim, vt illo perquam decantato verſiculo celebratum vulgò eſt, ſæpe ſolet ſimilis filius eſſe patri, Gloſ.l. quod ſi nolit. 9. qui mancipia. ff. de ædil. edict.& gloſa. d.l. quiſquis. 5.i. verb. in quibus.& gl. c. ſi quis. cum 6. q.. Tiraq. d. l. connubi. 7. num. 3. quo fit, vt legum præſumptione, in filijs pater- ni, hoc eſt hæreditarij criminis exempla me-⸗ tuantur, d. l. quiſquis.& 9.1. C. adl. Iuli. Ma- ieſt.& d. e. ſi quis. cum q. 1. Tiraq. d. num. 3. quæ cauſa eſſe creditur, quamobrem Præũ- byterorum filij à ſacrorum miniſterio arce- ãtur. Glo. c.. verb. præsbyter. 36. diſt. Tiraq. d. nu.⸗. Huc perti net, quod Bartolus Tract. de Guelphis& Gibellinis. col. 3. verſ. circa. 4.· per d. I. quiſquis.& d. õ. qui mancipia. eo- rundem eſſe ſtudiorum habendũac volun- tatis, filium, cuius pater ſit, ſcribit, quod& Baldus lib. 6. Principalium Conſtitutionũ, d. Iliberi.1, colu. ¹.&. verſicul. oppono. 3. C. de operis. liber. perl. ſi operarum, ſ;, eodem.
Tiraq.
2*ν 5re‿s—e.
2₰
vide Tiraq. de Nobilit. c.20. nu. zu. cum ſeq.

onkulto. wuiexiu- teri con⸗ ſeferunt, knenſes Smagna wonſulto⸗ repullam tpræcha- as obſeu- tanto lu⸗ mvaluiſ. Kcompa⸗ luris no, cit. Hanè vbihac eſpectum num qui⸗ e ita natis uſpeciis, lhil quid d& inter ponũtur, V Ides ma⸗ rekert.
aldusl. de epef. 4
Maieſt.—
ſtatores ubr. de im ſeq im ſeq. Prin- odola-
liberos 8s flios cantato
epeſolet
Aſnolit.
goſa dl
c. ſiquis.
um. 3. quo lis pater⸗ emplame; luli. Ma⸗ .d.num. drem Præſ ſteerio arce- diſt. Tiraqf olus Trach verl citc ancipia co⸗ ũac volun bit, quod nſtitutioni
DECISIO LIITVANICA
Tiraq.d.l. connubi.⸗. nu.8. apud Imperato- rem Alexandrum Auguſtum probat. Re- ctam itaq́; Alberti Gandini Tract. de malef. tit.de præſum.& indic. dubita. colu. 4. verſ. Præſumptio. cõiectionem videri, propè eſſe exiſtimantis, vt quibus pater eſt moribus, ijſdem filius eſſe credatur,& idcirco admo- nendos eſſe rerũ capitalium quæſtores ſcri- bit, vt in filij reatu, patris vitam inſpiciant, nec, a quibus flagitijs nõ abhorruerit pater, ab ijs ſe filium abſtinuiſſe putent, quam ſe- quutus coniecturam Angelus lib.6. Princi- palium Conſtitutionũ, l. fugitiui. C. de ſer. fugit. eum ad hoſtes profugiſſe pręſumi ait, cuius eo nomine domus intamaretur, quam ſententiam& alij probant. Barba. conſ. 34. præclare optimus. col. 18. verſ. modo Sacra- tiſsimus. lib. 2. Neuiza. inter conſ. Alberti Bruni.conſ.ia. patres comederunt. Tiraq. d. 1.7.& num. 3. Idem contra ſimili ratione vſu venire ſolet, vt ex probis parentibus probi naſcantur filij. d. l. quod ſi nolit.. qui man- cipia.ff. de ædili. edict. Vnde, nobili loco naros rerũ 111 ũ lo magis teneri, quam plebeios. Cynus lib. z. Princi- pal. Conititutionum l. prouidendum. C. de poſtulan. author eſt. Omnis tamen hæc di- ſputatio, vt idem Cynus eleganter ſcribit, d. I. ꝓuidendũ. per d.§. qui mancipia. Vide Ti- raq. de nobilit. c. 2. nu. ꝛ2u. cum ſeq. præſum- ptionem magis, quam veritatem continet. Probari itaq; contrarium poteſt, vt genera- liter in ijs, quæ præſumptione conſtant, eſt receptum, Dynus. c. ſemel. de reg. iur. lib. 6. Bald. l. ex perſona. C. de probatio.& Eeli. e. ſcribam. de præſum.& meritò. Nihil enim vetat, diſsimiles eſſe parentibus liberos, ac ex claro patre, vt Euripidæus ſenex ait in E- lectra, ignauos naſci filios,& cõtra, ex igna- uo claros, nec hoc modò id eſt, vt patris, ſed, vt ſui quis mutatis cum ætate moribus, fiat
diſsimilis, contigit. Sæpe enim quorum in-
—Q—y—
quinatiſsima fuit adoleſcentia,& luxu per- dita, eorũ maturior, quæ inſequuta eſt, ætas laudẽ promeruit. Quid enim, aut Q. Fabij Maxim:i, aut Lucij Syllæ adoleſcentia infa- me magis ac turpe, quid eorundem ſequenti ætate ornatius aut ſpecioſius? quid itẽ par- ricidæ Neronis ſanctius quinquẽnio? quid deinde cætero eius principatu immanius atq; truculentius? quam morũ mutationem repente etiam factam accepimus. Polemon enim Athenienſis, luxuriæ perditiſsimę iu- uenis, vna Xenocratis oratione reſipuit,& ex infami Ganeone, vt Valerius Maximus lib. 6. Exemplorũ author eſt, maximus Phi- loſophus eualit, Igitur non modò ex paren-
111I. 97 tum ingenio nõ ſunt ſemper liberorum ex- pendendi mores, ſed nec ex vita antè acta ſe⸗ quens ætas certo argumento æſtimari de- bet. Vtrumq; enim coniecturam tantũmo- dò cõtinet, veritati itaq;, vt verbis vtar Sce- uolę, l. imperatores.§. mulier. in fi. ff. de pro⸗ batio. ſemper locum ſuper fore. Nec, quia veriſimilè eſt, ex probis parentibus probos naſci liberos, ſicuti dictum eſt proximè, im- probos autem ex improbis, d. l. quiſquis. C, adl. Iul. Maie.& l. ſi cohortalis, de Cohorta- libuͦs. lib. iz. Codi.& l. quod ſi nolit.§. quod mancipia. ff. de ædil. edi.& Gandi. tract. ma- lef. tit. de præſum.& indi. dubita. col. 4. verſ. præſumptio. pro explorato id haberi& cer⸗ to debet. Sæpe enim degeneraſſe d patribus filios accepimus, eorumq; diſsimillimos fu- iſſe, quod Scipionis Africani filio accidit, qui ex patre, fortiſsimo viro atque illuſtri ignauiſsimus ignobilisq́; natus eſt: contra verò Mezentius Vergiltanus, contemptor diuũm dictus Poëtæ, fllium habuit Lauſum, de quo idem ita canit.
dignus patrijs qui lætior eſſet Imperijs,& cui pater haud Mezentius eſſét. Deniq;, etſi durare in homine mores cre- dantur, ſemelq́; bonum, ſemper bonum,& contra, ſemel malum ſemper fore malum præſumptum ſit:l. non omnes. 5. d barbaris., ff.de re milit.& c. ſemel.& ibi gl.& Dynus,
de reg. iur. lib. 6. Bald. l. ex perſona. C. de ꝓ- bat.& Feli. c.ſcribã. de præſum. Marſ. ſing. 74. tu habes regulã.& ſing. 393. regula. quin tamen morum mutatio probari poſsit,& conuenienter ſecundum hoc debeat iudica- ri, nulla dubitatio eſt. Quare filiamfamil. lu- xurioſè viuentem, inſtituto in melius mu- tato,& alimenta rectè à patre petere,& do- tem poſſe, iamdudum conſtitit, Docto. poſt Specu.c.quintauallis.de iureiuran. Alexa. l. 1. col. 16. ff. ſol. matr. Curt. Iun. l. admonendi. ff. de iureiurand. peræquè filij ingrati acta pœnitentia ex hæredandi ius patri non eſſe, placuit, Curt. Iun. d.l. admonẽdi. nu.⸗3. poſt Alex. d. l.1. col. i5. ſolu. matri. omnem deniq; delinquentem pœnitentia, contrariæq́; vi- tæ inſtitutum probro eximit, perindeq́; ha- beri, qui in ea cauſa ſit, reſponſum eſt, ac ſi
nunquam deliquiſſet. Bart. l.imperialis.§. 1. C. de nupt. quod in Scenicis, quæ ſpreta ar- tis ludicræ conditione honeſtiorem vitam elegerunt, ab Imperatore Iuſtiniano conſti- tutum, d. l. imperialis.§. 1. Bartolus d. l. im- perialis. 9.1. Curti. Iuni. d.l. admonendi. nu- me. ſeptuageſimotertio, generaliter ad om- nium delinquentiũ emendationẽ produxit, & nominatim periurum poſt pœnitentiam
5 iiij pro

A
98 PETRI pro non perluro eſſe diſſerit. Quamobrem, qui in ea cauſa ſit, eum iuriſiurandi benefi- cio non malè vſurum conſequens eſt, à quo qui periurio ſunt obſtricti, ſubmoueri ſo- lent. Et idcirco, qui ſemel forté peierauit in damni ione, i inſimi
li cauſa ad iuriſiurandi religionem ugit. Ioan. Andr. in addit. ad Spec, tit. de teſte. 5. 1. in 4. char. Barb. c. per tuas. per gloſ. ibi de ſimo. per text.& gloſſ. c. paruuli. 22. q. 5.& Marſ.d. ſing.⸗4. Quod& in eo eſt reſpon- ſum, qui dato iure iurando, ne ſatis daret, conſequutus eſt: Nam ſi fefellit, a tali bene- ficio poſted reuocabitur. Auth.& qui iurat. in princ.& ibi Bald. C. de bonis auct. iudi. poſsis. Roma. l. z. in prin. col.9. verſ. quid au⸗ tem ſi debens cauere. ff. ſolumatrim. Marſ. ſing. 74. 8& l. maritus. nu 36. cum ſeq. ff. de
quęſt.& generaliter periurus iuſiurandi be⸗
neticium am3̃ſttit. c. Paruuũli. 22. ꝗ. 5.glo. l. qui cum vVñnõ.do.ĩcᷣĩõm̃inia. ff. de re milit. gl. Lu-
tius.ff. de his, qui nota. infa.& l. 3. 5. lege. ff. de teſti.& glo. l. Caſsius. ff. de Sena.& glo. c. per tuas verb.adulterij. de ſimo. Adde tex. c. ex parte.& ibi Doct. de teſtib.& tex. c. te- ſtimoniũ. eod tit. Rom. l. admonendi. ff. de iureiura. Marſ. d. l. maritus. nu. 36. Damnari. qui ppe ſemel peierantis fidem,& meritò ei
vltrà nõ credi. Conuenienter ſuꝑeriorihus, in mulierem, quæ ꝑudori ſuo ante non pe- perciſſet, quæq́; corꝑus ſuum alij extra ma- trimonium miſcuiſſet, raptum non puniri, Paulum Caſtrenſem conſultũ reſpondiſſe, Conſ.ʒ03. viſo dicto ſtatuto. Alberi. de Ro- ſa. z. part. ſtatutor.& alij. Marſ. latè allegat. d. ſing. 74. Hippolytus Marſilius refert, d. ſin- gul. 74.& l.1.§. diuus, ff. de ſicar. tanquam, quæ vni copiam ſui feci nituream non inuñ ens ſit. Quod pereleganter, mihi quidẽ, nec inſub- tiliter dictum videtur, ſi modò diſtinctionẽ adhibeamus, pretium vulgatæ pꝑrius ꝑudi- citiæ acceſſerit nec ne. Dã mulier, quæ pre- tio illecta ſui cpiam fecit, Vim paſſa prope- modum vi Weh equè, ſi promiſsio interue- nit, quaſi& tunc vis adhibita ſit, haberi de- beat. Quod cõſequens eſt Angeli ſententiæ Auth. de leno. 9. ſfenſimus. Rober. Marã. de ord.iudici.part. 6. num. 167. eum, qui alienæ vXori data promiſſave pecunia adulterium perſuaſiſſet, illam ſufferre pœnã debere exi- ſtimantis, qua, qui alienis nuptijs vim adfe- runt plecti ſolent. Porro, quod ſupra dictũ
—
ROYZII
MAVREI
eſt, ſemel bonum, præſumi ſemper bonum, & contraà, ſemel malum ſemper malũ, adeò verũ eſt, vt hæc præſumptio eam, quæ con- trarium ſuadet, ſæpe vincat. Nam, licet præ- ſumptum ſit, incendia inhabitantium culpa oriri:l.z.9..& ibi oẽs Doct. de offi.præfect. vigil.& l.ſi vendita. ff. de peric.& cõmu. rei ven.& l. ſi modò nulla. ff. de leg.i. Bal. conſ. 37.caſus talis eſt.vol.i.& cõſ.. ad euiden- tiam præmitto. eod. vol.& conſ. 420. ad eui- dentiam. vol. 3. Ang. conſ. i97. in quæſtione propoſita. Ang. tract. malef. verb. incendia- rio. verſ.tertio caſu.& Alex. conſ.5o0. viſis& oportunè ponderatis. vol. I.& Atfligt. De- ciſ. Neapo. 57. patris tamẽ familias vigilan- tia,& in alſeruando igni diligens cautio cul⸗ pæ ſuſpicionem amouent, Bald. conſ. 44 2. quidã nomine Reſtorius. vol.3.& conſ. 491. vol.4.& Alex.d, cõſ.⸗o. in fi. vol.i. Idẽ Alex. l. ſi quis ex argentarijs.§. prætor ait. in fi. col.
quis oneretur. Homi rum — 8. adgreſſura Vna folfeaccepea plagarocciſo,
aut paucioribus 2 Qcùum reperiri non idenc Pro- pter incertitudiné 3 ſint
omnes. Glo. l. item. Mela.. ſed et ſi ſeruum. ff. adl. Aquil. Specul. de homici. verſ. pone q́d quatuor homines. Ioan. de Ana. c. ſigni- ficaſti.z.col. i4. de homic. lac. de Belui. prac. crimi.tit. de quæſtio. col. penul. Alex. conſ. 2. col. i. vol. 7.& conſ. 15. viſo proceſſ.z.& 6. col.vol.i. Gandi. tract. malef. tit. de homici. col. 4. verſ.pone quęſtionem.& tit. de pœn. reor. col.24. verſ. pone etiam. Roma. conſ. 401. eo præſuppoſito. Raph. Cuma. cõſ. 134, viſis. col. 2. Bald. ſuo repertorio. verb. vul- neratus vno vulnere. Marſ. latè allegans. nu. 4 8. rub. de probatio. idem Marſ. l.. nu. 90. ff. de ſica.& Alex. conſ.i5. viſo proceſſu. nu. 4.
vol.i.& conſ.0. viſis. nu.⸗. vol.i. ſi qui ta- men adgreſſorum cædere homines ſolitus
probabitur, is proximus erit delicto,&, vt author eſt Salycetus, I. fi. col. fI. verſ. quæro an ſufficiat.in fi.ff.de quæſtio. Marſ. rub. C. de probat. nu. 418.& ſing. 2u7. ter vel quater. in prin.vbi latẽ allegat. torqueri meritò po- terit. Deniqʒ, quo magis cui habeatur dene- getũrve fides, qua ſit natione, permultùm intereſt. d.l. quod ſi nolit.. qui mancipia. ff. de ædil. edi. Tiraquel. l. cõnubia. z. num.:4. Quarundam enim nationum parum ſpecta⸗ ta eſt fides. Vergilius Ligures vanitatis ar- guit, quo nomine omnem in vniuerſum Grętiam damnauit antiquitas. Cuius gentis mendacia carminibus Poctarũ omnis æta-
cis infa-
y locati caul. turum itemo deite
Fio pudi
rum ram, ferat cede tolus ras a certa nye oper ap. quan ſtist tur.7 fabro true W ſ An Hic ſecur operz ptiun gori gis q eum, oper⸗ 46 li ferz

bonmn l, aded lux con⸗ icet pra, um culpa prætec. comu, rei al conſ. d euiden- 0. ad eui, ſuæſtione incendia, ſo. viſis& llics. De⸗ svigilan- autio cul, Lonſ.46. con9. ldẽ Alex. in fl. col, regulam, umptione nullomum eraccib, 1 ſeruum, erſ. pone c. ligni- vi. prac. ex. conſ. d,I 6, omici, lepœn. a. conſ. cOl. ua. erb. vul⸗ gans.nu. 1nlu. go.ff. eſlu.nu.4,
ſi quig
s ſOlitus ſcio,&e,vt erl. quæro atl. rub.6· vel quatel, meritopo⸗ eatur dene⸗ dermultum
nancipiasſt
I DECISIO eis infamantur, nec maiorẽ fidem in Septen- trione natio Moſchoarummersit, cuius nul- la in dictis conſtantia eſt. Nam vix quidem vſquam gentiũ, quàm apud Moſchos, pro- miſſorum maior eſt profuſio, quæ poſtea Perfidia diſſoluant. Quare nec mendacij ar- gui, erubeſcunt, nec fidem fefelliſſe, turpè ducunt. Quod vitium quadã viciniæ quali contagione, aut quotidianis potius cõmer- tijs in vulgus Lituanorum irrepſit, fide ſe- quioris nobilitaris quandoq; tentata. Quæ res non tam auditione mihi, quam experi- mentis comperta eſt, atq; cognita, dum om- nia credentem plurima fefellerunt. Et ſæpe mercede labor& vigiliæ præmio caruerũt, adeò, vt de fraude queri nõ tam fas ſit, quam præmium promeritos fallere, more quodã Regionis iuſtum. Quorum itaq; fidem ſe- qui meritò debeamus, aut non apparuit& conuenienter quibus fidem habitam præ- ſumptum eſt, aut non habitam, quo magis, quodageretur, intercidat, aut cõſiſtat. Qo definito ſuperiorem de operarum in harena
539 locatione quæſtionem repetamus. Et t quæ
cauſa ſit, quamobrem cum beſtijs depugna⸗ turum operarum locatio infamet: mercedis item ob id receptio? diſpiciamus.& putem idcirco eſſe, quia ea res nec priuatim nec
540 publicè vtilis eſt. Quapropter, t qui fera-
rum venationi accepta pecunia nauat ope- ram, non eſt notatus, d.§. beſtias. nec qut, vt feram, quæ regioni nocet, expugnet, mer- cedem paciſcitur. d.§. beſtias. Quibus Bar- tolus d..beſtias. eos comparat, qui proce- ras arbores carpendorum fructuum gratia, certa mercede conducti, aſcendunt, ſupera- täve turrium altitudine captandis auibus operam dant. Quod& Fuigolſius d.§. beſti- as. Putat,& ego probo propter vtilitatem, quam horum operæ adterunt, qualis ex be- ſtijs in harena expugnatis nulla proficiſci- tur. Angelus d.§. beſtias. in eadem eſſe cauſa fabros ſcribit, qui ædificiorum faſtigia ex- ſtruendi reficiendiue gratia conſcendunt. Quanquam& hunc& proximos duos ca- ſus, Senatuſconſulti ſententia contineri, idẽ Angelus d. H. beſtias. exiſtimat, tanquam& hic& illic vtilitatis non virtutis cauſa ver- ſetur. Sed verius eſt, ſalua fama, vtrobiq; operas locari, ſiue quia publicè ſunt, ſiue ꝗa priuatim vtiles. Nec exigere debemus, vt gloriæ cauſa aut virtutis quid fiat, quo ma- gis quis infamia eximatur, ne cõſequens ſit, eum qui, vt ferã regioni nocentẽ depugnet, operas locauit, notam non euadere. contra d.§. beſtias. Nã licet abſq; virtute depugna- ri fera non poſsit, operas tamen in hoc lo-
LITVANICA
171I. 93 canti, rem publicè vtilem facere, propoſi- tum eſſe, palam eſt, nõ virtutem oſtendere. Eius itaq; conſilium ſpectari oportere, non quod extrinſecus accederet, l. ſi quis ne cau- ſam.& ibi Doct, ff. ſi cert. peta.& Roma. l.i. §.occiſorũ. nu.z. verſ. quarto. ff. de Senatus conſ. Silla. cuius nulla in iure inſpectio eſt. Quare eum, qui vt à capite ſuo periculum depellat, Reipub. hoſtem rebellemue occi- dit. præmium, hoſtem rebellemue interfici- enti publicẽè propoſitum, non recte petere placuit. Bartol. l. nulla. C. de donator. lib. 10. Roma.l. ſi quis in graui. 5. vtrum. nu. 3. ff. de Senatusconſ. Silla. quaſi, qui nõ hoc egerit, vt Reipub. inſeruiret, ſed vt ſalutem ſuam tueretur. Barto.& Roma. vbi ſupra.& Au- guſt. Bero. C.quæ in Hccleſia. nu. izu. de con⸗ ſti. Tantundem eſt in eo reſponſum, Angel. in addicio. ad Barto. d.]. nulla facit qd notat Bald. l. ſi quis hæredem. nu. 7. C. de inſrit.& ſubſtitu. qui, quos in ea eſſe cauſa neſciebat, quoquo modo occidit, ranquam qui hoſti- litate rebellioneve ignorata, non dare Rei- pub. operam, ſed animo ſuo morem gerere, aut à ſe periculũ auertere maluiſſe videatur: quem tamẽ leges ita ſubmouent à præmio, vt impunitatem ei concedant, Barr. l. inter omnes.§. recte. ff. de furt.& l. genero. per ill. tex. ff. de ijs qui notan. infa. Alex. cõſ ⁴. ponde. col.3.vol.i. Marſ. l.. nu. 59. ff de ſica. nec nocendi conſilium eum, quem hoſtem eſſe rebellemũe neſciſſet occidẽtis ſpectan- dum quiſquam dixerit, quo magis in pro- poſita ſpecie pœna conſtituatur. Iſtud enim dicentibus conſequens fore, ignorantiam puniri, quod vetat lex, d. l. genero. idq́; Bar⸗ tolus d. l. genero. non ineleganter notat: Quamuis ex aduerſo hoſtilitatẽ ſcienti aut rebellionẽ, præmij publicè propoſiti igno- ratio, quo minus illud tali cæde facta conſe- quat᷑, nihil quicq́; impedimento ſit, Angel- d. l. nulla in additio. ad Bart.& vtrunq; qui- dem eadẽ propè ratione. Nã, niſi premium hic accipiat, inde excluſus, puniri quodam modo videtur. Generaliter deniq; in ijs, quę cuiq; cõmoda ſunt, ignorãtiæ allegatio per- miſſa legibus eſt. Bart. d. 5. rectẽ.& d. l. gene⸗ ro. Non abhorret à ſuperiori diſputatione,
dd ad præmiũ dominicæ cædis authorẽ in-
dicãti arguentiue legibus darũ, is ſeruus nõ admittitur, qui cũ cædis dominicæ reus ipſe forſan ageretur, crimen in aliũ detorlit: non ad illũ vltro indicandũ arguendumue pro- ſiluit, J. ſi quis in graui. 5. vtrum. ff. de 8ena- tusconſ. Sil. ꝗd generaliter accipiendũ eſſe, Bart. d. l. nulla. ſcribit quotiẽs magni cuiuſ- quam ſceleris noxium indicanti præmium,
vt aſſo⸗

94 PETRI vt aſſolet, publieè conſtituitur. Nam eum, qui ſuæ rei cauſa, non publicæ indicio ma- giſtratum inſtruit, indignum eſſe præmio rectiſsime Bartolus putat:ergò licet, qui ac- cepta mercede feram regioni nocentem oc- cidit, re ipſa virtutem ſuam oſtendat, quia tamen aliud ei cõſilium fuit, id eſt Reipub. prodeſſe, hoe vnum ſpectandum eſt. Fal- ſum itaq; fore, vbi virtutis oſtendendę con- ſilium non ſit, feram depugnantem notam non euadere. ded hæc ſententia in ea ſpecie magis 2pparet, cùm quis, vt feras venetur, operas ſuas locauit, quem conſtat hac nota non laborare. Sanè enim venari quem feras & dolis poſſe, nullo vitæ adito periculo, ſci- mus, factis videlicet ſcrobib., in quos igna- ræ incidant feræ, aut eſca illectæ eò ſe præ- cipitent. eſſe certè cõſtat& alia venandi ge-
nera, quæ collocatis in tuto venatoribus ex ß̃r̃a attulimus, congruere videtur, quod de NM⸗ incoatis vno loco delictis,& alio co
pediuntur, vt cùm feræ in plagas latratu ca- num actæ compelluntur. In Celtiberia, vn- de mihi origo eſt, ita diſponi balliſtæ frute- toſis locis ſolent, vt lupi fortè tranſeuntes attactu ſetæ pertenuis, quæ è balliſta pro- tenditur, ſagittam in necem ſuam emittant, ſaucijq́; non procul inde, veneni noxa, quo ſagittæ ſpiculum illinitur, enecti procum- bunt. Igitur,& quod virtutis cauſa non fit, infamiam irrogare non debet intelligi, mo- dò publicè eſſe priuatimùe vtile propona- tur, quo omnis legis latio ſpectat, legibus enim præter publicam vtilitatem aut priua- tam nihil quæri. l...huius ſtudij. ff. de iuſti. & iure. Porrò ſi quis honor aliquid virtutis oſtendendæ gratia facienti legibus habetur ꝓpterea id fieri exiſtimare debemus, quod eſſe is vtilis publicè priuatimiie poteſt in præſensue vtilis eſſe, quoquo modo intelli- gitur. l. Athletas, ibi& vtile videtur. ff. de ijs. qui not. infa. Fruſtra enim in ciuitate eſ- ſe, quod inutile eſt& vſu caret. c. inter cor- poralia.. ſed neq;. de transla. Epiſc. Deniq; ſi hominum cauſa fructus omnes, vt Gaius l. in pecudum. ff. de vſur. eſt author, rerurn natura comparauit, cur erit fraudi proceras arbores fructuũ decerpendorũ gratia con- ſcendere aut etiam turres auium captanda- rum cauſa? Nam ſi qui operas locauit, vt fe- ras venetur, Senatusconſulto non eſt nota- tus. d..beſtias. cur qui, vt volucres aucupe- tur, mercedem pactus eſt, notabitur eodem enim iure aucupari, quo venari licet. l. 3. ff. de adquerend. rer. domi. Nec mihi quiſquã dicat periculoſum eſſe aucupium, quod ſu- perata turrium altitudine fit. Nam& ferarũ venationem, non vacare plerunqʒ à pericu-
lo paldm eſt, Adde, legem d. 5. beſtias. non ali
KOYZ11
MAVREI diſtinguere, periculoſam venationem à nec periculoſa. Quapropter venationis pericu- lum pudorem operas locantis nõ pertinge- re, conſequens eſt dicere. Nec etiã video in ſpecie, quam Angel. d.§. beſtias. proponit, cùm ius ſit ſuam cuiq; domum vſqʒ ad cœlũ tollere.l.fi.in fi.prin.ff. de ſeruitu.& ibi glo. not.& l. fi. 9.penult. ff. quod vi aut clam.& l. altius.& ibi Doct. C. de ſerui.& aq. l. nullus. & ibi Dec.ff. de diuerſ.reg.iur. Cur faber al- tius excitare ædificium, aut ſummum ædiũ tectum vitium faciens corripere ſine metu infamiæ non poſsit, cuius idonea ſanè ratio nulla reperietur. Ab Angelo itaq; diſſentio, tribusq́ʒ ſuperioribus caſibus operas, ſalua exiſtimatione, locari proculdubio puto, nec inuitus Gul.Bartoli.& Fulgoſij ſequor ſen-
541 tentiam. lis t quæ depuniendo conatu ſu-
La— —
tis, ſcriptum legimus, quorum animaduer ſio& ad eum ſpectare Magiſtratum credi- tur, in cuius territorio delictũ cœptum eſt, quod in illa ſpecie Iacobum Butrigariũ re- ſpondiſſe lib.j. Principalium Conſtitutio- numl.ſi quis non dicam. num. õ. de Epiſc.& Cleric. Beli. c.1. num. 12. notab. 3. de præſum. Baldus refert, cùm per oppidanos iure Mu- nicipali, quod intra quorumq; fines iniuria prædonum damnum quis paſſus probare-
tur, reſareiri oportet,& quiſpiã apud quoſ- dam vinctus, apud alios ſpoliatus proponi- tur. Nam ea paſſum in vtroſq; actionem ha- biturum ſcribit, illis conatus, his perfecti
542 flagitij culpam pręſtituris. Tametſif Baldus d. l. ſi quis nõ dicam. nu. 6. apud primos per- fectum eſſe flagitium contendit: quaſt quo loco quis vinctus eſt, ſuæq́; eſſe poteſtatis deſijt, ibi deſpoliatus debeat intelligi, idq; cõſequens eſſe ait Domitij Vlpiani ſenten-
tiæ lib. 43. Digeſt. l. 1. 9. idem lulianus. de vi
& vi arma. ſcribentis eum, qui in ſuo fundo vinctus ſit, deſinere fundum poſsidere, vt ei
543 maximè inſiſtat. Nam fvt idem VIpianus eodẽ lib. eſt author, l. 2. de homi. libe. exhib. nihil multùm Aà ſpecie ſeruientiũ differunt, 544 quibus nõ datur facultas recedendi. Quamtf ſententiam Baldus d. l. ſi quis non dicã. nu.
7. Feli. d. c.i.& not. 3.& c. fi. de foro cõpeten. nu. ¹3. ad illum caſum produxit, cùm puella
vno loco rapta, alio ſtuprum paſſa proponi⸗
tur.Nã eius ſtupri eoercitionem ad vtriuſe
territorij Iudicem pertinere conſequens ee
ſe ſcribit, Bald. d. 1. ſi quis non dicam. nu.7. altero eonatũ, altero perfectum flagitiũ pu-
545 nituro. Sicuti Içum hominis cædes, teldex
oterritorio in aliud miſſo, facta, vtrobiq; ——— Dmliene
fer ſo dte l K‿ννσm, g
vidi eftelü frſũ n, muude „ Ill, 2 dt rap qvime Abb. vtice vtriul puci am ce um, e 456 C conle vinc is ſpe losch ſint, locur tum, cumb ſatem liptin f&co tt. N. di refelli ctum cüm, hado Ju Adde lora, que ſ tur,pr quæ l etls pe qu gitl. te rate c dococ ineel 64 tto prun quip alag conſi cognit gu 1 ciabit catum te quis 649 quid C Aliudie non lic mmno

tem anec Spericu.
dertinge,
video in
droponit,
had co & ibi go, clam. Al. Al nullus araberal, num adiũ ſine metn ſane ratio b dillentid, eras, ſalua puto nec equor ſen conatuſn- — quod de
nimaduer⸗ dum credi⸗ gariũ re- uſtitutio⸗ Epiſc.& præſum. ure Mu⸗
s inturia robare-
d quoſ- roponi- nem ha- erfecti Baldus osper⸗ uaſi quo oteſtatis ligi, idd ni ſenten⸗ anus. devi ſuo fundo idere,vtel Vlpianus ibe. exhib. 1 diſferunt, ddi. Qumf on dicã. nu. ro cõpeten. cum puelh ſa proponl n ad eriuſ nſequens c-
5465
vindicatur,& eius loci iudex, vnde miſſum
eſt telũ,& eius., quò miſſum, habet animad-⸗
PECISIO LITVANICA 1727 35 §. fi. ff. de leg.. Albericus, I. 1. 6. vnde. ff. de
exercit. Baldus d.§. vnde.& Iaſonl. ſi quis
ucrſionẽm: Bald. d. I. ſi quis non dicam.& nu.⸗. Abb. c. fI. nu. 25. de foro compet.& c. t. nu. i.de præſum.& Feli. d. c. fi. nu.:4.& d. c.
1. IIII. 12,
de raptor. meliore eius conditione futura, qui maturaſſet. Idem Bald. ibid. d. numer.7.
nec cauſam. colu.a. ff. ſi cert. petat. poſt ve- teres probant. Quòd ſi libidinis cauſa ra- ptæ alibi puellæ, alibi ſtuprum illatum pro- ponatur, non admitti conſuetudinem, quæ vtriuſq; loci Magiſtratui tribuit ſtupri co- gnitionem. Nam ad cuiuſq; Magiſtratus
nota. 3. Ana. rub. de ſagittarijs.& c. i.
Abb. d. c. fi.& d. c.i.& vtrobiq; Felin. Etſi coëreitionem id tantùm pertinet, quòd in⸗= vt idem Halduxſcrihitmagisnlaccrnlenuam tra eius territorium perpetratum eſt. Auth. vtriuſqʒ Magiſtratus fore cognitionem, re- qua in prouincia. C. vbi de crim. ag. oport. pudiatam enim eſſe conſuetudine ſententi- Separata autem eſſe delicta conſtant: aliud am, conatum à 3 i⸗ rapientis, aliud pudicitiæ vim adferentis,
um, eodem loco Baldus adnotauit.
Quæ t verâne per omnia ſint,& legibus conſentanea, diſpiciamus. Et primò, an vbi vinctus à prædonibus quis eſt, ibi rebus ſu- is ſpoliatus videaturcnon vbi re vera id paſ- ſus eſt? ſint, vt, quem vinciunt, ad oportuniorem locum pertractum, deſpolient. Deſpolia- tum, quo loco quis vinctus eſt, negabo. In- cumbere enim rebus exigo,& in ſuam ꝑote⸗
nec, quo loco puella eſt rapta, ibi ſtuprum paſſa poteſt dici, ne, quæ virgo intra cuiuſ- dam Magiſtratus fines fuit, ab eo, vt muli- er per vim facta vindicetur. Nec ſimilis eſt ſpecies hominem, ex alio territorio in aliuc telo miſſo, occidentis. Nam teli iactus per ſe noxius non eſt:at puellæ raptus, etſinulla poſteaà accedat iniuria, delicto non vacat. Separanda itaqʒ erit inter vtrumq; Magi⸗ ſtratum cognitio, altero de rapta, altero de
&, vt maximè eo animo prædones
ſtatem redigere, ſi quis polſsidere vult. 1. 4⸗ in prin.ff.de adquirend. poiſeſ. Nam in ea
conſtuprata puella ius reddituro. Contra,
quam in cæde hominis conſequens eſt dice⸗ 8
r̃e& corpors opus eſt. Peregre. ibi iniua- re, quaſi vtrob̃iq́; facta videatur,& vnde ia-
ſit. Nec defendi Baldi ſententiam Domitij Vpiani d. õ. idem lulianus. reſponſo, quin refelli magis puto. Tunc enim demum vin- ctum deiectum fundi poſſeſsione ſcribit, cùm, qui vinxit, ei inſiſtit. I facto opus erit, nec vinctum eſſe ſatis eſt. 547 Adde, t ſolere viatores, quæ liabent pretio-
fiora, m
quæ ſane, priuſquàm in apertum proferan- tur, prædæ eſſe nemo dixerit. Rerum enim, quæ latent& ignorantur. poſſe ſsio nulla
ctum telum eſt,& quò iactum:& hoe nos iure vti, vtpote receptiore, Nicolaus Ab- bas lib. 2. epiſtolarum Decretalium author eſt. c. fi. nu. 25. de foro compe. Etſi aliud ſcio alijs placuiſſe. Nam Baldus I. 1. nu. 2. C. vbi de poſſeſ.agi.veterum quorundam ſenten- tiam refellens, locum, vbi cæſus eſt homo, ſpectandum ait, nõò vnde telum miſſum eſt, ſed nobis crebriore opinione indicata, plu- ribus agere non eſt viſum. Plura deſideran- ti legendus eſt Ioannes Andreæ, c. inſpici-
gitur vlteriore
etu prædonum mira arte occultare,
eſt. I3.§. Neratius. ff. de adquir. poſſ. Quip-
mus. de reg. iur. lib. 6, cùm diſſerit de mini-
pe quæ ſine affectu quærendi non contin⸗ 550 mo in obſcuris inſpiciendo. Illud t eſt ſupe-
git, l. 1
rat? qu
loco quis vinctus eſt, ibi deſpoliatum eum intelligi, ſed locum, quo id re vera paſſus 543 eſt, ſpectari. Sequens 1 caſus, de puella ſtu- 55 prum paſſa, diſtinctionem recipit. Referre quippe arbitror, libidinis cauſa rapta ſit, an alia qualibet. Nam ſialia,& poſtea mutato conſilio, pudicitiæ eius vis adferatur, ſtupri cognitio ad eum Magiſtratum, cui ſubie-
ctus eſt
ctabit. Nihil enim illic libidinis cauſa pec- catum eſt.Spectari quippe ſolere, qua men- te quis initio facti ſit, non qua poitea, cùm
rioribus conſequens, quod Nicolaus Ab- bas ſcribit c.fi. nu. 10. de immunit. eccleſ. in illa ſpecie, cùm, qui extra cœmeterium eſt, eum, qui intra eſt, apprehenſa veſte per vim trahit. Ait enim aduerſus locum ſacrum eum facere. Idq́; t Vincentio ſcriptori ve- tuſto placere,& rurſus eum, qui ex loco ſa- cro ſudem aliudũe iaculatus, hominem in loco profano ſauciauit. Nam loci ſacri im- munitate eum gauiſurum negat, ddem Abb. d. c. fi. nu. u. quaſi& eò loci deliquiſſet, vnde telũ miſit. Nam, quin& ibi delictum lit, vbi homo percuſſus eſt,& ibidẽ eius rei cogni- tio futura ſit, nulla eſt dubitatio. Quod a Ni col. Abbate probatum eſt. Abb. c. i. nu.i. de
9. adiꝑiſcimur. ff. de adquir. ꝑpoſſeſ. utem affectet quis, quæ igno-
as conſequens eſt dicere, non quo
—
locus, quo rapta eſt puella, non ſpe-
549 quid conſumatur. Vnde, t qui frumentum 5§5 Præſum. per c. fi.de foro cõpe. Poteſtfautho
aliudũe
non licuit, ſi mutato conſilio diſtraxit, pœ- nam non ſuffert,& hoc Bartolus, l, cætera.
———
re Felino c. z. nu. i⁷. de præſum. ſuperiorib. & ille caſus adijci, cùm malo conſilio quid adgreſſum,
vſus ſui gratia euexit: quod alieni
7 dar.&r A=e=s geſ. de e dd Krd fe.bb. H, ſe⸗
8 4
—

adgreſſum, bonus euentus inopinantẽ ex- cepit, vt in illa ſpecie, quam Petrus Ancha- ranus lib.. epiſtolarũ Decretalium adfert, c.i. char. 39. verſ.ponit. ſeneca. de conſt. cùm fur nocturnus ſcriniũ, pecuniæ forte, quam ibi recludi putabat, luerifaciendæ cauſa ſu- ſtulit,& pro pecunia literas, quibus prodi- tio Ciuitatis continebatur, aut aliud, quod in Principis necem reiue publicæ erat ſcri- ptum, reperit. Nam hunc furti obſtringi ſcribit Anchoranus, ſpectariq́; potius ani- mum nocere volentis debere, l.:.9§. diuus. ff. de ſicar.& ĩibi Docto.& latẽ Marſ. quam in- ſperatam publicæ rei fortunam,& inopina- 553 tum exitum. Nec contrãd eſſe ait Felinus d. c.. nume. i7. de præſumptio. cuius& hæc ſententia fuit, quod de Gneo Flauio Pom- ponius lib. J. Digeſtor. l. z2.§. poſtea. de orig. iur. ſcripſit, cui, librum actionum Appio Claudio ſubripuiſſe, quem populo Roma- no poſtea tradidit, fraudi non fuit. Inter eos quippe caſus multùm credidit intereſſe. Nã Flauium, inquit, prodeſſe voluiſſe, palam eſt, eum, qui ſcrinium ſubripuit. Contra, nihilo tamẽ magis hunc puto puniendum. A danè t enim in furtis non animum rem ali-
2
efam interuertentis ſpectari: ſed rei quali- tatem. Vnde, qui æs ſubripuiſſe proponi- tur, aurum ratus, aut contrâ, qui aurum ſu- ſtulit, quod æs eſſe exiſtimabat, eius, quod re vera contrectauit, interuertitq́;, fur eſt, non eius, quod animo concepit. Quod Pomponium ad Sabinum ſcribere, Domi- tius Vlpianus lib. 47. Digeſt. l. vulgaris.§. ſi quis æs. refert, idemq́; luliano placuiſſe au- thor eſt. d. 5. ſi quis æs. Quod niſi recipi- mus, multa abſurda cõſequuntur, in primis, quotiẽs de delictis coẽrcendis agimus, per- ſona, cui damnum datum eſt, conſiderari ſo- let, eiusq́; vtilitatibus cõſuli. Quod Baldus lib. I. Conſtitutionum l. ſi quis non dicam⸗ oppo.i.de Epiſcop.& Cler. adnotauit, cum magna autem captione plerunq; fore res ſu⸗ as furto amittentium, ſi furis oꝑinio, non rei veritas inſpiciatur. quid enim, ſiaurum furatus, æs ſuſtuliſſe putauit? an æs huic condicetur, non aurum? pœnæ item nomi- ne æris duplum quadruplurnue furtum paſ- ſus conſequetur, non auri? quod dicere per quam abſurdum eſt. Occaſionem deniqʒ fu⸗ ribus eſſe, dominos rerum ſubreptarum ſua putatione eludere, dicturis, re eximij pretij ſubrepta, leue aliquid,& quod contemni poſsit, ſubripere ſe opinatos, conſequens item ſuprã ſcriptæ ſententiæ eſſe, earum re- rum furtum fieri, quæ in rerum natura non ſint.Et enim, vt à propoſita ſpecie ne rece-
)
L s 4, 5 3 o 27-ee e. 2 Vrr iebe A,
9242 Ie‿αb ele
2
— 4 p, S A 96 PETRIROYZII M Aà VNEIC7 P Ae 44
dam, finge, ſerinium inane repertum, eum verò, qui ſubripuit, aliquid rerum ibi reclu- ſum exiſtimaſſe, ignarum pecunia ne, an ali- ud quiddam illic ſeruaretur. quid condici, cuiuse duplum quadruplumuũe præſtari dicemus oportere?& hoc quidem, quia nulla certa furis putatio eſt, reperiri nullo
ſᷣ modo poteſt. Satius t itaq; fore in furtis,
rei, quæ ſubripitur, veritatem inſpici, non furis exiſtimationem. Quod& Ilulio Paulo ſcio placuiſſe, I. fi. ff, de erimi. expila. hæred. qui in ea ſpecie, cùm quidam rem hæredita- riam, in ea eſſe cauſa ignorans, ſubripuiſſet, furtum negat ab eo commiſſum, nec ſubri- pientis animum quicquã mutare, cùm hæ- reditati furtum non fiat, d. l. fin. reiq́; hære- ditariæ furtum non ſit,— quam fur eſt, qui rem, quæ ſine domino ſit, ſuſtuliſſet, d. l.ſi. quacunq; id opinione fa- ctum dicat, furtum quippe non fit: niſi ſit, cui fiat. I. falſus.. qui alienum. ff. de furt.
556 Sed etſi, vt Ancharano Felinoq́; placuit,
ſcrinium ſubripientis animus maximè ſpe- ctetur: non tamen eo magis furti erit iudi- cium. Ne, t qui literas, Reipublicæ tam per- nicioſas, aut ſcripſit, aut, ab alio ſcriptas, cæ- lauit, de ſua perfidia atq; improbitate actio- nem conſequatur, l. itaq; fallo. ff. de furt.
55 neue, t qui in leges commiſit, quarum præ-
ceptis ſalus Ciuitatis continetur, legum in- uocans auxilium audiatur. l. auxilium. ff. de
55s minori. Adde, fillicité cuiquam quæſita
malisq́; rationibus, in eius bonis non eſſe. Gloſſ. in ſummar. 14. quæſtion. quinta. Quare nec furtum in ijs quem poſſe pati
559 videri. Quæ t ſententia illo Pomponij re-
ſponſo l.qui re.§.. ff. de furt. adiuuatur, quo furi, re, quam alij ſubripuiſſet, furto amiſſa, in poſteriorem furem prodita eſſe actio de- negatur, quod ſumma ratione placuit. Fu- ris quippe, vtpote delinquentis, vt id, quod ſubreptum eſt, ſaluum ſit, nihil quicquam intereſt. d.. 2. Cui conſequens eſt dicere, nullam eum actionem habiturum, apud quem proditionis literæ repertæ ſunt, in quibus ſeu ſcribendis, ſeu, ab alio miſsis, cæ⸗ landis, vt fur in aliena re contrectanda, de-
560 liquit. Illud t quoq; Ancharani Feliniq;
ſententiæ occurrit, quòd, cùm furtum non ſemper graue atroxq́; delictum ſit, ſed quo- tiens magnæ rei fit. vt eſt ſuprà demonſtra- tum, non eſt conſequens dicere, conatum furari ad legum coërcitionem continuò pertinere. Eius itaq; deſinitio ex rei ſubre- ptæ æſtimatione peudet, quam cùm nul- lam admitterent, literæ tam noxiæ: non mo- dò, non graue delictum adgt eſſus, qui ſcri-
nium
Le
riunſ dem, 1 metlio ſerltoq dumd crinio getinitt ſu minel ſpecie cum. coniar minee endice opinie cendu ſtz efunt contt pvñ qũũ curri relpo cunia modo cum q niumg miſlum jüt igefur wallur tutam at 8 ſam. 4dnot ci fur ilcit princi let. Hu ſcrinin operan ſequut inclul lllicita eratſer dec ye — nünt miar expi Wcn9 nonti hocine Fpole ells nofeci operar gendig Claud tus. Na mallet

heærediit. ripuille nec ſubri⸗ cüm hæ, eic; hare⸗ is 1 ui aminoll nione ſa⸗ : niſt ſtt de furt,
B placuit, kimè ſpe⸗ erit iudi⸗ tam per⸗ ptas, cæ- te actio⸗ de furt. um præ- gum in⸗ im, ff. de quæſſta on eſle. quinta.
ſle pati ouij te- tur Cuo oamiſd, adio de- cuit. Pu⸗ tid, quod quicquam eſt dicere, um, apud 2 ſunt, in miſsis, ca⸗ echanda,de⸗ ani Felini furtum nonl ſit, ſed quo/ demonſtr e, conatum n continlo exreiſubfe⸗ mn cim d iæ:non mo
7 ſcri⸗ Aus, qul! nium
Dehe a en,
Se, eeᷣe Sheeen, fe f,
nium ſuſtulit, dicendus eſt, ſed ne vllũ qui- dem, quapropter extra legum pœnas eum meritò fore. Sed f an ſcrinij furtum commi- ſerit, quæſtio eſſe poteſt, in quo, quia perfe- ctum delictũ eſt, non conatus, vt in ijs, quæ ſcrinio recluſa credebantur, expedita eſſe definitio videtur, vt putet quis, ſcrinij no-
5² mine furtum eſſe commiſſum. Quod ſin ea
ſpecie Pomponius lib. 471† Digeſt. l. qui ſac- cum. de furt. reſpondit, cùm ſaccũ quis pe- cuniam habentem ſuſtuliſſet. Nam ſacci no- mine eum teneri ſcripſit, licet eius ſubripi- endi conſilium non fuit, vt mea tamen fert opiniſo: etſi maximè aliud prima ſpecie di- cendum videatur, ſcrinij nomine nullum eſ
563 ſe furtum commiſſum. Quiafſola reſalienæ contrectatio ſine interuertendæ eius pro- 56/ dum f quæ, ſicuti ſupra diſſerui, in eum, qur
poſitò furem non facit. l..§. furtum.& l. ſi quũd fũr.in prin.& 9..ff.de furt. Nec oc- currit, quòd in ſacco ſubrepto Pomponius reſpondit, quia ſaccus ſubreptæ rei id eſt pe⸗ cuniæ acceſsit,& idcirco animus quodam modo ſacci ſubripiendi fuit, glo. d.l. qui ſac- cum.quod in ſcrinij ſpecie non euenit.Scri- nium quippe nulli rei, in qua furtum eom- miſſum ſit, acceſsit. Nam literarum non fu-
564 iſſe furtum conſtitit: vbi ter principale
nullum eſt, acceſſorium eſſe per rerum na- turam intelligi non poteſt. Quod ſiquis di- cat, qd Iaſon lib. iz. Digeſt. I. ſi quis nec cau- ſam. ſi cert. peta. apud Domitium Vlpianũ adnotauit, ideò in illa Pomponij ſpecie ſac- ci furtum fieri.quia, qui ſaccum ſuſtulit, rei illicitæ operam dedit: quo caſu,& quod nõ principaliter ageretur, coctceri legibus ſa- let. Huic ego contra reſpondebo, eum: qui ſcrinium ſuſtulit, haudquaquam illicitæ rei operam dediſſe. Nullum quippe delictum ſequutum eſt, nec ſequi in eo, quod ſerinio incluſum erat, potuit. Nulla itaq; opera rei illicitæ data poteſt re vera videri, cùm, quod erat ſcrinio incluſum, furtum nonadmittat, nec verò ſubriꝑientis exiſtimatio quicꝗuã mutat, quò magis furtum cõmittatur, cuius rei furtum eſſe non poteſt. l. fi. ff. de crimi. expi.hæred.& l. falſus. 9. qui alienũ. de furt.
565 eod. Quod t dixi, cùm rei principalis furtũ
non fit, nec eius, quæ accederet, fieri furtũ, hoc in Gnei Flaunj facto abunde apparet, d. 5.poſtea. qui, quia ſubrepto actionum libro eius, quod ſcriptura continebatur, furtum nõ fecit, nec ſcripturæ, nec membranæ, nec operarum deniq;, quas componenqdis redi- gendisq́; ad formam actionibus Appius Claudius dedit, furtum cõmiſſiſſe eſt credi- tus. Nam, ſi aliud populus Romanus exiſti- maſſet, non erat hominem furto obnoxiũ,
— 35 A nrirn, DECISIO LITVANICA
111. 97 Tribunum plebis, inde Aedilem Curulem,
566 ac Senatorẽ creaturus. Infames t enim, quo
numero fures ſunt, ab honoribus arceri ſæ- pe reſcriptũ eſt, c. infamibus. de reg. iur. lib. 6. lego Accurſium ſcribere, d.. poſtea. à po⸗ pulo Romano Flauiani facti ignaro eos ho- nores tributos, quaſi in eum fuiſſet animad⸗ uerſurus, ſi alienum librum ſeiſſet. quod mi- nus veriſimile mihi videtur. Sane enim cre- dibile nõ eſt, App. Claud. tam diu eam rem latuiſſe, nihilq́; de iniuria ſua tanto tempore queſtũ, dum Tribunus, dum Aedilis, dum Senator Flauius legitur. Quare Accurſio non aſſentior,& in ea permaneo ſententia, vt acceſsionis furtum fieri non putem, quo- tiens rei principalis fũrtũm̃ noôn fit. Secun-
ſcrinium literas proditionis continens ſub-
—
. 6
ripuit, furti iudiciũ exiſtimo reddi non de⸗
bere, ita ſanè, vt à præmio tamen eum arce- am:ſi quod inita aduerſus Rempub. conſilia
568 prodentibus propoſitum eſt. Quod Bar⸗
tolus ex facto eonſultus in latrunculatore quodam reſpondit, I. ſi is qui. S. quod ſi ſer- uus. per ill. tex. ff. de adquir. rer. dom.& l. ſi quis in graui. õ.vtrum. ff. ad Sila.& l. nulla macula. C. de delato. lib. io. Iaſ. l. ſi quis nec cauſam. col.3. in prin. ff. ſi cer. petat. qui fur- to obnoxium comprehendit, ignarus eum exulare. Nam negat præmium hunc laturũ, quod exulem eapienti ex publico tribuere-
tur,& meritò, quia furis capiendi operam 569 dediſſet, non exulis. Propoſitum f autem
cuiuſqʒ ac conſilium præmium mereri, non fortunam& inopinatum euentum, Arg. d. 5. quod ſi ſeruus. quæ in contraniendis obli- gationibus nullum habere momentum ſo- lent, l.2.& ibi Doct. ff. de cõdit.& demonſt. licet pœnæ eximant. Docto. d. l.2. Superi-
570 or t diſputatio rei, de qua notio eſt, definiti-
onem reddit ambiguam, cùm factũ, adgre- dientium delictũ, ſit legibus quandoq; im- punitum, quandoq; pœnam accipiat. Quid
4 ¹ 4 7 . Ses /, pafn ors,
. 7. ene, Fra. Snuen
igitur in tam ancipiti quæſtione ſtatuamus,
videndum?&, qui apud Domitium Vlpia- num lib. 2. Digeſt. l..§. fI. quod quiſq; iur. de conatu diſſerunt, Glo.& Docto. d.§. fi. intereſſe arbitrantur, graue atroxq́;, aut, quemadmodum illi loquuntur, enorme de- lictum ſit, nec ne, vt poſteriore caſu pœna nulla conſtituatur: graue verò delictum, atroxq́; adgreſsis, licet ſine exitu, non im-
eri pune laturis. Sic t in Magiſtratum& qua-
cunq; poteſtate præditos vim matrimonio territionibus minisue adferre molitos con- ſtitutione l.. in prin. C. ſi quacunq;. prædi. pot.ſeuerè animaduerſum eſt. Nam exoluta
E decem
—ͤŃ’8O— aaaaaſn„
—
—————:— 2—·—·—
—
—

2Ken, dnα
— 217 asmo muo
217 he ma
9⁸ PERTRIROY
decem librarum auri multa iuriſdictionem in eos, quibus metus adhibitus ꝓponitur, amittunt,& eius honoris, quo abuli ſunt, ſe- mel depoſiti quandoq; poſteã adipiſcendi 572 iure priuantur. Nec t quiſquam dicat, idcir- co conatum ſine effectu plecti, quia in eo caſu, d. l.. in prin. cùm vis matrimonio vi- tium adferat,& inuitæ nuptiæ nullæ ſint: c. cùm locum. de ſponſa. in poteſtate metum inferentis ſitum non ſit, id, quod factum voluit, perficere, perfecturi, ſi potuiſſet? Sa- nè enim conſtitutio d. l. 1.& in illis perſonis loquitur, quarũ verſatur vtilitas, quarumq́; intereſt, tales nuptias non copulari, de qui- bus conſtituendis tractatur. Eum itaq; Ma- giſtratum ad pœnam conſtitutionis perti- nere, qui neceſſarijs matrimonio coëunti- um, eorumq́; propinquis vim adhibuiſſe probabitur, licet inter volentes contractum matrimonium conſtet. Sed quod nam, quę- ſierit aliquis, admiſſum Magiſtratus eſt, qui neceſſarijs mulieris tutelæ iam ſuæ atq; iu- ris nuptias affectantis vim infert, illius deſi⸗ derio ſui fortè emolumenti intuitu ſeſe op- ponentibus,& enim Maxgiſtratum, qui id agat, non tam vim adferre videri, quam illa- tam propulſare,&, vt propinquorum muli- eris iniuſta vis eſt, vtpote nuptias impedi- entium:ita Magiſtratus factum vim matri- monio adhibitam vi contrariæ arcentis lau- dandum erit. Arg. l.vt vim.& ibi nota. ff. de iuſti.& iur. Sed Conſtitutionis d. l. 1. C. ſi quacunq;. prædi. pot. aliam eſſe ſententiam exiſtimandum eſt, quæ libertatem nuptia- rum ita tueatur, vt non modò ijs perſonis, quę matrimonio coëunt, vim fieri vetet, ſed & ijs, quarum conſilio& prudentia rectius ex vitæ ſocietas contrahitur, quales eſſe cu- ICe bnoechuicreduntur, qui pro ſuo af- fectu curaturi proculdubio ſunt, ne fragile mulierum conſiliurn circumueniatur. Bos itaq; terrere& mulieri meliora fortè con- ſulturos à contractu matrimonij arcere, im- pune non eſſe Magiſtratui voluit conſtitu- tio, d. l. 1. non etiam vim matrimonio adfe- rentibus obuiam ire vetuit. Quippe, cùᷣm talis vis iniuſta ſit, conuenienter, ſiquidem matrimonia ſoluta eſſe liberaq́;,& à metu vacua oportet, d. c, cùm locum. eius erit pro pulſatio iuſta, nec pœnam merebitur. Doct. 73 d. l. vt vim. Et t quidem ſententia eorum, qui inter grauia atrociaq́; delicta,& leuia
mitiaq́; diſtinguunt, vt in illis flagitij incho⸗
12 2hins nics, ati pœna lit, in his nõ ſit, magis recepta eſt,
Gloſ.in. præſenti. verb. cogitatione. ff. de ijs, qui ad eccleſi. confu.& c. nullus epiſcop. in verb, exigat,. q..& quod not. Bart. l. pe-
2
, E Je e v 4en E 7 211 NAVKREI
nul. ff. de parrici. Bald. l. ſi quis non dicam. in 2.oꝑppo.C.de epiſ.& cleri. Deci.l..§. fin. nu. 8. ff. quod quiſq. iur. Principumq́; Con- ſtitutionibus l. ſi quis non dicam rapere. C. de epiſ.& cler. l. is qui cum telo. C. de ſicar. eſt conſentanea, quæ. quid conatos, ob cri- minis atrocitatẽ grauitatemq́;, pœnis coër- cent, data in mitioribus leuioribusq́; admiſ 574 ſis aliquid molito venia, quæ t ratio& in perpetratis delictis valuit. Nam ſeruis, qut quid iuſſu dominorum admiſiſſent, impune eſſe placuit, l. ad ea. ff. de reg. iur. niſi facino- ris atrocitas ſcelerisq́; grauitas eos pœnæ ſubdat.d.l. ad ea. Cædem itaq;, furtum aut
piraticam iuſſu domini facienti ſeruo parci
non oportẽre, aut aliud quiduis vi, quæ à maleficio non abeſſet, auſo, quibus caſibus domini dicto audiens eſſe ſeruus nõ debet. l. ſeruus. ff. de actio.& oblig. Eadem diſtin- ctio in libero homine, qui alterius iuſſu ꝗd admiſiſſet, apud Iauolenum lib. 9. Digeſt. l. liber homo. 2. ad l. Aquil. comprobata eſt. Nam qui ei obſequutus, qui imperandi ius habuit, damnum iniuria dedit, lege Aquilia non tenetur, d. k liber homo. cùm alioquin delicti atrocitas ſeu grauitas nullo excuſe- tur obſequio.d.l.ad ea.& d.l. ſeruus.& Glo. d. l.liber homo. Igitur cùm flagitij atrocitas ſiue grauitas, eodẽ enim ſenſu vtrumq; ver- bum accipi, idonea cauſa viſa legibus ſit: quamobrem pœnas pendant, quibus alio- quin parceretur, mirum videri non debet, ſi conatus in ijs, quæ atrocitatẽ grauitatemq; ſceleris habent, puniatur. obreptionis verò 57 crimen huiuſmodi ne ſit, diſpiciamus. Et t quidem Bartolus lib. 47. Digeſt. l. non ſolũ. §. ſi mandato, de iniur, apud Domitium Vl⸗ pianum delictorum genera, quod ad hane quidem inſpectionem attinet, quatuor fa- cit: leuia eſſe quædam ait, quædam grauia, alia grauiora, alia grauiſsima. Leuibus an- numerat, quæ ſine dolo admittũtur, vt cùm damnum iniuria datum eſt. l.liber homo. z. ff. ad l. Aquil. aut etiã quæ dolo perpetran- tur:rei tamen modicæ detrimentum conti- nent, vt rei exiguæ,& quę contemni poſsit, furtum. l. ad ea.& ibi nota. ff. de reg. iur. arg. l. ſi libertus. ff. de fur.& l. reſpiciendum.§.
é furta domeſtica. ff. de pœnis. Sequens tge- nus, grauium delictorum eſt, quo numero
ſunt delicta priuata, dolo cõmiſſa, quæ dam- num paſſum grauiter lædunt, d.§. furta do- meſtica. l. auxilium.§. in delictis. ff. de mi- nori.& nota. in d. l. ad ea. quale eſt magnæ rei furtum,& omnis imurſa, quæ perſonæ infertur. d.§. ſi mandato. Grauiora delicta Bartolus ea definit, quæx publica cùm ſint,
. Pœnam
—
Wtem dep eod rit.
ui 5 M autl quiq aflici delick ſcript luper ſytom fallo con Al obt nie.
rit,t
lus, do nt,c inor Vaca c.c fenl dito lion

ndicam, a. 8. a,
mcCon.
lapere, C.
de lieer los, od cii⸗ Tnis cdit, sqpadmid ratio d in ſeruist nt impune niſi facino, dos pœna zurtum aut ſeruo parci Vi, que 3 dus calibus 2nõ debet, lem diltin— s iuſſu gu „Digeſt. robata eſt. derandi ius ge Aquila nalloqui o excuſe- 8.& Glo, jatrocitas Imq; ver- gibus ſit: bus alio- debet, ſi tatemq; lis vero g. Et onſolũ. ium Vl⸗ ad hanc atuot fa- m gnuid, uibus an⸗ ur, vt cum homo. 2. erpettan⸗ um contt- nni pobit, eg iut.atg· jendum.9- quens tge⸗
, quæ dam- F.furra d⸗ s. ff. demi- eeſt Vee ux per 00 d dellei
pœnun
—
DECISIO LITVANICA III.
pœnam capitis non irrogant, Glo. l. auxiliũ. 5. in delictis. ff.de minori. grauiſsima verò,
Mquæ irrogant. d. gloſ.in d.. in delictis. Ex
qualitate itaq; delicti modoq́; pœncæ, vnde delicti magnitudo deprehendi ſolet, c. quæ- ſiuit. de his quæ fi. à maiori par. capi. c. non afferamus, in fi.. q.. tradit. glo. c. meliore propoſito. not. Bart. l. leuia. in princ. ff. de accuſa. Bald. l. nemo. in fi. C. de ſum. trin.& in Auth. Clericus. col. z. C. de Epiſc.& Cler. Calde. conſ..tit. de accuſa. Deci.c. at ſi cle- rici./. not. de iudic.& ibil. poſt Abb.& De- ci. Beroius. nu.ↄ5. cum ſeq. apparet obrepti- onis crimen, cui generi delictorũ annume-
5 ε remus. Nam t publicum eſt, vt& falſt, 1.. ff.
de publi. iudic. õ. item lex Cornelia. 2. inſti. eod. ei quippe cõparatur. l. ſi quis obrepſe- rit. ff. de falſ.& eadem pœna coërcetur. d. l. ſi quis obrepſerit. pœnam falſi deportationẽ eſſe,& omnium bonorum publicationem, Marcianus lib. 48. Digeſt. l.. H. fi. de falſ. eſt author, in libero homine. Nam ſeruus, qui
quid eiuſmodi admiſiſſet, vltimo ſupplicio
afficitur. d.õ. fi. Igitur, cùm de grauiorum delictorum genere eſſe obreptio ex ſupra ſcriptis appareat, conſequens eſt ſecundum ſuperiorem diſtinctionem, obrepere cona-
vꝰ tum pœnam ſufferre debere. Eſtq́; thoc in
falſo teſtimonio dicto reſponſum. qua in re, conatum ſine effectu puniri placuit, Gloſ. & Docto. c. i. de crim. fal. Vt non aliud in obreptione dicendum ſit, quam falſi crimi- ni exæquari ſcripſimus: d. l. ſi quis obrepſe- rit. tantò autẽ atrocius eſt obreptionis ſce- lus, quantò pluribus obnoxius eſſe prope-
Ho rat, qui tale quid molitus ꝓponitur, cuius t
inprimis factum, vt& falſum facientis, non vacat Dei contemptione atq; deſpicientia. c. i. de crim. fal. Prætoris quoq́; continet of- fenſionem, apud cuius acta deceptor de cre- ditoris perſona mentitus obrepere Tabel⸗ lioni inſtituit. d. c.1. Accedit deniq; credito- ris captio, in cuius necem obreptio fiebat, d. c.i. quæ coniuncta atrocitatem delicti au- gent, nec ſeparata eſſent in propoſito negli- genda, præſertim qua obreptionis conſiliũ Dei deſpicientiã continet atq; contemptio- nem, quę res ad magnitudinem delicti mul-
5 tùm ſanè addit. Nam, tvt Socynus Cõſ. 5⁷.
vol.i. eleganter ſcripſit,& Beroius probat, d. c.at ſi clerici. num.97. illud eſt maius deli- ctum, quo admiſſo maior Dei offenſio con- trahitur, quid autem poteſt eſſe flagitioſius: q́; Deum deſpicere atq; contemnere, quod, vti diximus, falſic onſilio ineſt, c. i. de crimi. falſ.& ſimiliter obreptionis, ob delictorum
582 comparationem, d, l,ſi quis obrepſerit, adt
——ö——
99 pœnas quoq́; augendas ſpectari legibus ſo- let frequens delictorum admiſsio, Gloſ. c. admouere, per ill. tex. iunct. c. latorem. 33. ꝗ. 2. Bero. d. c. at ſi clerici. nu. P5. vt grauius ple- ctatur, quod ſæpe, leuius autem quod rarò peccatur. Qua de re Claudius Saturninus lib. 48. Digeſt. l. aut facta.§. fi. de pœnis. his verbis ſcripſit. Nonnunq́; euenit, vt aliquos rum maleficiorum ſupplicia exacerbentur, quotiens nimiùm multis perſonis graſſan-
583 tibus exemplo opus eſt. In Lituaniafautem,
quod bona cum venia huius gentis à me di- ctum eſſe velim, quotidianus vſus nos do- cet:hominum vulgus, honeſtiores enim ex⸗ cipio, pronũ eſſe ad eiuſmodi obreptiones & falſi conſilia. Conſequens ergoò eſt dicere, vindicari in his conatum debere, vt aliorum ſupplicium alios a peccandi conſilio deter- reat.l. capitalium. 9. famoſos. ff. de pœnis. Se c. clericus. cum ſimili. ibi in glo. alleg. de eo⸗ habit.cleri.& mulie. adde l. aut facta.§. fi. ff.
584 de pœnis. Sed f qua pœna plecti debeat Ta-
bellioni apud acta Prætoris obrepere cona- tus, qua de re aditi ſumus, videndum eſt.& conſtat conatum variè legibus puniri, ſæpe mitius, quandoq; æquè atq; perfectum fla- gitium, nonnunq́; grauius, quod in directa⸗ rijs eſt conſtitutum, id eſt in ijs, qui furandi animo in aliena cœnacula ſe dirigunt, vnde & nomen ſumpſere. Nam deprehenſi pri- uſq́; quicquã ſubripuiſſent, grauius, quam fures plectuntur. l. ſaccularij. in princ. ff. de
585 extra.ordi. crimi. Ett quidem in propoſito
tractantibus par pœna, an mitior ſtatuenda ſit, illa placuit diſtinctio, vtrumne verbo ad delictum quis adgreſſus proponatur, an fa- cto, vt qui verbo delictũ inchoauit, mitio- rem pœnã ſubeat, qui facto, eandem, quàm perfecto flagitio ſuſtinuiſſet. Quæ ſententia Bartoli fuit apud Iulium Paulum lib. 47. Di⸗ geſt. l.1. de extra. ordi, crim. ita diſtinguẽtis.
586 Cui tconſequens eſt, vt& ipſe, cõfutata Ac-
curſij opinione, mox ſubijcit: eũ, qui puellæ inuitæ oſculũ tulit, ſtupri pœna teneri: idẽ
Baldusl.ſi quis non dicam oppo. 6. Cod. de epiſe.& cler. verum eſſe negat, propinquius ad res veneris factum poſt Iacobum Butri- garium exigens, cuius hanc eſſe ſententiam ſcribit. Diſtinguit itaq; Baldus factũ, quod à perfecto flagitio remotius eſt, ab eo, quod propinquius ac cohęrens eſt delicto, eiusq́;
57 quaſi pars, vtfcùm quis puellã, vim eius pu-
dicitiæ illaturus, humi proſtraſſet, licet huic vltimi ſupplicij pœna remittenda videatur, quod Raphaelem Comenſ. conſultum, cùm ex facto talis ſpecies incidiſſet, reſpondiſſe Conſ.ↄ6. Chriſtophorus. Philippus Decius
K ij refert.

r
foe PETRI refert. l. ſi fugitiui. num. 46. C. de ſer. fugit.
388 Rectè t hæc quidem, ſed poſterioris eſſe in-
RO V21I1
Zaæe Tleieä tanen 7 Lbeman aee.
MAVREI. cipis ſigillum adulterauit, eſt conſtituta, c- ad audientiam. de erimi. falſ. ad inferiorum
ſpectionis videri, prius enim diſtinguere 594 acta producenda nequaq́; videtur, ne ſ pœ-
debemus, vt Alexander Tartagninus lib. 2. Digeſt.l.:H.fi. quod. quiſq. iur. elegãter ſcri-
bit: vtrũ certa aliqua pœna legibus conſti- 595 de pœnis. præceptumaſperemus. Adde, hominis faciẽ, quæ eſt ad cœleſtis pulchri⸗—
tudinis imaginem gurata, inſcribi norislie
tuta ſit, an nulla, vt priore caſu, qui iuriſdi- ctioni præeſt, legum pręſcriptum ſequatur, nulla neq; Laeritacvedec clementiæ gloria affectata, l. reſpiciendũ. ff. de pœnis. poſte-
nas, quæ molliendæ ſunt interpretatione, contra Hermogeniani l. interpretatione. ff.
quibuſdã compunctã deformari non opor- tere, idq́; Impp. placitis I. ſi quis metallum.
riore autem, cùm puniri conatum lex vult, 5G6 C. de pœnis. contineri. Secundũ t quæ Bal-
nec pœnam præſcribit, quam irroget, pro animi ſui motu ludex arbitrabitur. l. hodie, ff.de pœn. l.. G.1. ff. de effract. c. de cauſis. 2. reſp. de offic. deleg. lllud, quod proxime di- cebatur, ęſtimaturus: verbone an facto, pro-
dus lib.z. Principalium Conſtitutionum C. Rubr. de vindi. liber. nu. 2. nullum tam gra- ue flagitium admitti poſſe ait: cuius vindi- candi cauſa naſo auriculisue amputatis, aut effoſsis oculis vel alio quoquo modo facies
pius, an remotius ad delicti conſumationẽ 59 7 hominis fœdanda ſit. Hoc famplius Ange-
5sꝰ nocere volens acceſſerit. Illud t deniq; ad-
arbitra
monendu lu
oportẽre Bald.l. quicunq;. nu.:8. C. de ſeru. fugi. re ita temperata, ne nimiæ indulgentię coarguatur, Bald. d. l. quicunq;. nu. eod. neu
it,& pœnæ modum prætergreſſus grauiter eum lædit, impune Rubr. C. de pœna iudic. quima. iud. num. z. ferre Baldo authore non ſolet, ꝓpterea quòd, vt idem Baldus d. Rub. & d. nu. 2. eleganter ait, qui ita menſurã ex-
5ꝰi cedit, dolo carere nõ videtur. Quanq́; tnon
neſcio, quod ad primum caput diſtinctionis
7— 2. ⸗..„. — He attinet, licere ius dicenti ex cauſa pœnamle⸗
/
gibus ꝑræſcriꝑtã in condemnando nen ſe-
Z„ 7 1 5.— An, lui, ſed quandoq; grauiorem, ſæꝑe mitiorẽ Lere. Sen
infligere, idq́; inter omnes conſtare. Bald. pPoſt lacob. Butr.& alios. l. ſi ſeuerior. C. ex quib.cauſ.infa. irrog. Idem. Bald. Roma.& alij, I. quod ſeruus. ff. de condi. ob cau. Marſ. ſing. 182. iudex non debet. id. Marſ. l. 1.§. di-
592² uus. num. c. cum ſeq. Vnde, t Ludouicus
Pontanus Conſ.4²⁹. Conſidero in propoſi- to. Marſ.vbi ſupr. in ea ſpecie, cùm furtum rei etiam modicæ lege Municipali ſuſpen- dio punitur, poiſe nihilominus Iudicem mi⸗ tiore pœna electa ſupplicium moderari,& capiti furis parcere, reſpondit. Secundum
quæ molliendi athetandlich legum pœnas facultatem eum, qui iuriſdi
itaq; definitis, quam pœnã in obrepere co- natum ſtatuamus, conſequens eſt tractare, & an rectè facturi ſimus, ſi eius faciem ſtig- mate aliquo, aut charactere notandam pro- nunciemus, id quod non defuit, qui exiſti- marer, ſed quia illa pœna in eum, qui Prin-
ad evtramuis partem inclinare ꝑoſsit d. l.hodie.
f A— 1 3 anprociuiòrem eum ad mitiorem ꝑœnã
lus d. l. ſi quis in metallum. frater, ſi quid ad- uerſus hæc Municipum lege cautum pro- ponatur, negat ſeruandum, cuius ſententiã Felinus refert, c. cùm non liceat. in prin. de præſcrip. nec quenq́; mouere debet, aduer- ſus hane Baldi Angeliq́; ſententiam, quòd Pontificum Conſtitutionibus d. c. ad audi-
contiA ſeueritatis.l. perſpiciendũ. ff. de pœ- ᷓ98 entiam. admiſſa ea pœna ſit. Nam t quoties 590 nis. Etenim, fqui durius in reum quid ſtatu-
in hoc genere cauſarum aliud Pontiſici, ali- ud Imperatori placuit, diuerſis editis con=
ſtitutionibus, in ſuo quodq́; foro ius reddi-
opõrtere iamdudum cõſiſtit, Bar
uilegia. C. de ſacroſan. eccleſ.& alijs Abb. poſt Antto. de Butr. c. clerici, de iudic. idem Abb. c. 1. nu. 7. de ope. no. nuncia.& c. ec- cleſia ſanctæ Mariæ. nu. 14.& ibi Feli. nu. 43.& Deci. num. ¹8. de conſtitu. præcipuæ dignationis legum magiſtris authoribus. Cuùm igitur tali pœna tentatum obreptio- nis crimen plectendum non videretur, mi- tiusq́; cum eo agi ratio poſtularet, qui non
in recenti, ſed diutinum carcerẽ ꝑerpeſſus Qaer ſententiam exciperet, J. ſi diutino. ff. de pœ-dat,νν⅔
nis.iuſſus eſt reus, nobis ita benigne huma- neq́; arbitrantibus, hinc id eſt Vilna, vbi mercaturæ faciendæ gratia degebat,& Li- tuania abſtinere, ex torrisq́; eſſe, ac fines to- tius huius ditionis quàm primũ excedere, facultate eodẽ remigrandi perpetuò adem- pta, ne ſua improbitate vulgus hominum, ſatis per ſe ad falſi conſilia procliue, depra- uaret, id quod eſt Principis poſted de-
ioni præeſt, ex 599 creto confirmatum, vtile t rati, è reë 593 cauſa habere, conſequens eſt dicere. His t
eſſe publica, malis hominibus ſus am purgare Prouinciam, 1. 3 · ff. de offiec.— præſid.
PETRI

lit leriorum net pc- etatione, Kione f. Adde, Pulchri wetallum, quæ Bäl, ionum, 1 tam gra⸗ ius vindi. utatis, aur Ado facies us Ange⸗ iquidad- rum pro- ſententũ prin. de et, aduer- mm, quod ad audi⸗ fquoties tifici, ali- litis Con⸗ ius Rddt. lijs Abb. dic. idem c. ec⸗ Veli. nu- æcipuæ oribus. reptio- rur, mi⸗ qui non
erpeſſus n M Tcpœ-lut
nehuma- filna, vbi dat,& Li- cfines to⸗ excedere, tuò adem- hominum, liue, depta⸗ oſtea de i, é rec us ſug m.
—
pETR
△+ v⸗
80
10
PETRIROIZII M REI ALCAGNICENSIS,
IVRECONSVL TI,
GII
101 AV
R
Deciſio Lituanica Quarta.
De legitimis excuſationibus eorum, qui in ius vocati non veniunt.
SVM MARIV M.
Vtrum ad vnum tribunal võcatus, ſi ad aliud vocetur,& eò venire etiam debeatꝰ&& nu. 7.
Captiuitas, infirmitas, peregrinatio& publica expeditio exeuſant à contumacia.
Exceptio firmat regulam.
Permiſſum vno caſu, prohibitum alio videtur.
Quod non excipitur, ſub regula manet.
Vt fluminis prohihbiti, equiue amiſsione ad iudi- cium non aceurrentes. item mercaturæ aut rei dominicæ cauſa abſentes excuſantur,& quare, num. 13.
Ad vnum tribunal vocatus, ſi ad aliud maius Vocetur, exeeptionem non habet.
Idem ſi ad mmus tribunal, ſed de maiori.
De pari aut etiam eadem re ad duo tribunalia æqualia yocatus, ad vtrum malit, occurrere poteſt.
Ad duo tribunalia vocatus, ad neutrum accur- rens, Vtrumq; contemnere dieitur,& quare, eum num. ſeq.
Ad duo tribunalia diuerſis horis vocatus, licet eadem die in vtroq reſpondere debet.
Caſuum expre ſgis ſimilium idem eſt, quod de ex- preſsis iudicium.
Iudicum iniquitas multos cauſæ iattura affcit.
Captiuitas iure communi& Saxonico excuſat a contumacia..
Contumacia ex contemptione iudicis naſcitur.
Vocatus in ius, nec cõparens, iniurià facit iudiei-
Quæ captiuitas excuſet à contumacia.
Iniuria. Magiſtratus impediti procuratorẽ mit- tere non debent. impediiti ſua culha debent.
Inops procuratorem non mittit.
Item impeditus ſua eulpa in cauſa ardua.
Magnitudo cauſæ ex quo æſtimetur.
Matilda 30. paſſuum milia agri, aliquantulum terræ ocauit.
Antiochus Aſiæ Rex, ampliſsimos Regni ſui fi- nes, modicos dixit.
Ex qualitate perſonæ aecipientis, magnum alio- qui, modicum appellatur.
Cauſa perplexa inter graues& arduas numera- kur.
Sententia contra detentos in vinculis lata, quan- do nulla ſit,& quando poſtea reſcindatur.
Qui à latronibus, prædonibus porentioribiüs ve diſtinentur detentis in vinculis ſimiles ſunt.
Alieno flagitio impediti procuratorem non mit- tunt.
Sententia contra vi priuata detentos lata quan- do nulla fit,& quando infirmetur.
Scire index dicitur, quæ ſeit, qua iudex eſt, non qud priuatus. Lui alicunde exire non poteſt, pro vincto eſt.
Alicunde non diſcedere datis fideiuſſoribus aut
iureiurando promittens, in eadem cauſa eit.
——————J——
34 35 36
61
67
Idem in ſimplieiter promittente aut dicente, ꝗæ grausè eſt ſidem fallere. Inter iuſiurandum es ſimplicem loquelam, nulla eſt apud Deum differentia. Sit ſermo veſter, eſt, eſt, non, non, quod amplius eſt, à malo eſt. Promiſſum quid, quid idem dictum. Dictum, niſi quod iactandi animo profectum eſt, præſtari debet. Fides, numinis loco olim culta, proxima loui à Romanis in apitolio collocata eſt. Religio M. Attilij Reguli in fide hoſti data. Nobilibus, claris& dignitate præditus, qudm plebeis obſcuris& priuatis plus ereditur. Nobiles in ſuffragando præferuntur plebeis. ſtem in teſtimonij dittione, niſi pro reo plebei, nobiles pro actore teſtimonium dicant.& uu. 46.& inter nobiles qui nobilior eſt, præualet. Fæmina nobilis, in teſtimonij dictione, præfer- tur viro plebeio. Regulariter in teſtimonij dictione vir fæminæ præſertur. Fauci teſtes nobiles multis ruſtieis&(ardina- les pauci multis pannoſis clericis anteferücur. Et ſi nulli etiam dignitate prædito mandatum ſe d Principe habere aſſerenti creditur, uobilis ta- men præcellentis fidem ſequi honeſtum eft. Prætor, qui nobili totum prætorium pro carcere aut(iuitatè dedit, ſi aufugiat ille, excuſatur. Creditum ſibi caſtru nobili committens, ſi illius admiſſo in hoſtium poteſtatem venit, veniam meretur, aliter atq; ſi plebeio commiſiſſet. Qui ob nuditatem apparere publicè ſine dedecore non poſſunt, ſi in ius vocati non ventant, exeu- fantur. Egeſtate impediti Innoeentio e Alexandro au- thoribus comparantur ægrotis. Appellatori appellationem ob egeſtatem nõ pro- ſequenti tempus non currit, nec ob eam cauſam victo non appellaſſe nocet. Nobiles pauperes exemplo egregiarum perſona- rum ad iudicii teſtificandi gratia nõ veniunt. Pauperes tam qui ſuo, qudàm qui fortunæ vitio egeſtate laborant, adtuuantur, cum nu. 6⁵. Non inſpicitur facium, ſed cauſa faciendi, cum duob. nu. ſeq. Mulier, tam quæ ex alieno, qudàm quæ ex ſuò vi- ro concepit, excuſatur aà contumacia. Prinile gia vteri. Priuilegia prægnantis& puerperæ. Reipub. mtereit ne quis ſua re male vtatur. Omnis extra matrimonium coneubitus diuina et humano iure prohibetur. Adulterij pænas legibus ſtatutas nemo effugit. Pauper, tam qui ſuo, quam qui fortunæ vitio la- borat beneficium habet legum. Vtrum pauper ab mope differat. Paupertatis verbi Bartol priuationè ſignificat. *j 68 1uops

10
aimium cum nu. ſeg. ſq; ad num. 138.
PHET RI RO A2 II Inops quibuſdam is eſt, qui nihil habet. 134 Bartoli ſententia refellitur,& num. Jo. hauper eſt qui minus 0. aureis in bonis habet. 136 Pauper eft, qui modicum habet. 138 Pauper eſt dictus quaſi parum habens-— 139 Paupertas M.l arrone authore à parua pecunia 140 deducitur. Pauper eſt, qui aliquid in bonis habet.& nu. 83. 142 Inops ſecundum quoſdam eit, qui nibil habet i boni. 145 Quorum opinio refellitur,& nu. 7⁶. 77. 78. 79. 146 G& ſe. 4 147 Magnum ad aliud refertur,& contra, paruum, 148 nu. ſeq. Qui pauper eſt, idem&e inops, cum nu. ſeq. 149 Veteres opiniones de differentia uter pauperta- 150 tem& mopiam improbantur. 4 153 Inopia a paupertate differt, authore Royio, quà 154 enus à ſpecie. 4 Lui nihil habet, pauper non dicitur, ſed inops. c 155 duοbꝰ. nu. ſeg. 156 Pauperi quæ facnltates aßignentur. Modici appellatia latiſßeme patet. 157 Modici verbo quod parum est,& quod paruum 158 fignificatur.. 159 Vlpianus dulnuſeulum modicum pro paruo di- xit& alij fimilicer alia, Vſc ad nui. 95. 160 Modicum pro pauco ſumitur cum nu. ſeꝗ. 461 Modicum mediocritatem ſignificat, vt immodi- 162 dicum, modum excedens. 99 Modus quid. 163 Modicum per ſe non dicitur. 165 Mons paruus& milium magnum appellatur, 166 idem alid ax; aliò relati, magnum& haruum 167 dicitur, ſmiliter multu& pauci, cum nu. ſeq. 168 Tria, quatuor,& quinq pauca Vocantur& multa. cum nu. 18. 173 Vtrum duo multa rectè dieantur. UVnum numeri principium eſt. 178 Unum eſſe multa, diſputat author. Centum& amplius pauca dicuntur. 159 Item tria& viginti millia. 290 Meretrix quibuſdam eſt, quæ plus qudm iribus 181 &y triginta hominum millibus ſe miſcuit. 182 Meretrix quæ verè dicatur.& nu. 118. G 121. 183 Baldo quæ meretrix. 184 Meretrix vnde dicta. 185 Meretricis nomen vno compreſſu quæritur.& 186 Nlt. 120. Micolaus Abbas refellitur. 187 Carpitur Alciatus, Diuina lex, quæ mœchari yetat, meretrices eſſe 188 etat. 139 Maritus vxoré adulterari ſemel paſſus, leno eſt. 190 Mulier, quæ ſe vni miſcet abſq pretio,pro mere- 191 trice eʒt᷑. Sui copꝛàã vni faciens, teſtis eſſe poteſt, quæ plu- 192 ribus non poteft,& quare nu. ſeq. Conſuetudo veneris cum vna quandoq legibus 193 improbata non fuit. 294 Mulier Vnius cõmertio contenta cogi non de- bet diſtincta ab alis veſte vti: ſicuti meretrices. 195 Carpitur Baldus. 127 Item Salycetus. 197 Ex alidò relatorum parum habet, ex adueyſo ni- mium, pro medio autem ſatis. 200 Satis et medium inter multum& paucum. 201 Exemplum proximoru rudium gratia ponitur. Quid parum in repub. ſit, quid ſatis, quid item 203
MAVREI
Quibus lex præeſt, Deus præeſt, quibus homs autem, belua. Facile eſt imperium in bonis.
Triplex hominum genus apud Heſiodum. Furioſus parricidij pænas non luit, cum nu. i4ꝙ*. Furioſus, ne fibi aljsue noceat, in vinculis te- neri debet.
Ebhrietas es ſomnus, infautia item es ſomniuus excuſant delictum, eum duob. num. ſeq;. Iniuria ex aſfectu facientis conſiſtit. Hippolytus Marſilius carpitur-
Parricidiũ cætera delicta zmmanitate ſuperat. Romulus in parricidas nullam œnam ſtatuit,
2 quare.— Pænada poſterioribus in parricidas eonſlitutæ. Marſalius refellitur e uu. ſeq. item nu. 164.. Omne ius hominum cauſa conſtitutum eſl. Hiſpaniarum Reginæ fattum de furioſo ſuppli- cium ſumi iubentis malè a Marſilio defendi. Et quemadmodum defendi poſit.
Furioſorum admiſſa cur non puniantur.
Furioſi ignorantibus& abſentibus cõparantur- Ignorantia exeuſat delictum.
Abſens erimialiter condemnari non poteſt. Furor liberat pæna delinquenté etiam damna- tum,& an conſulendus princeps.
Quare in fu rioſos non animaduertatur.
Lui furioſum punit, Sis peccat.
Ob delicti immanitatem licet ꝛura tranſgredi- Aflicto non est addenda ayflictio.
In delictis interpretatio mitior ett adbibenda. Coneludit de ijs, quæ aliò referuntur. Modicum quid,& nu. 204. Vſq; ad nu. 209. Momenti verbo punctus ſignficatur vſch ad nu. 172.
Idem verbum eum quodam temporis laxamen- to accipitur, vſq; ad nu. i⁷.
Fuſior momenti ſignificatio ad plurium dierum demonſtrationem.
Exempla non arctant regulam.
Nece ſiitas ferijs caret.
Quæ opera ruſtica licitè diebus feſtis exercẽtur, Momentum naturaæ quodù enuleio.
Dies qui.
Stipulatio noctu rectè contrabitur.
Leges ad ea, quæ frequentius fiunt, adaptantur. Bartholomæus Socinus e&s Doctius eius præce- ptor refelluntur.
Momenti definitio ab Accurſio tradita confu- tatur.
Momentum Slatoni tembus non fignificat.
L aga momenti ſignificatio.
Con feſtim fit, quod momento fit.
Heen fit, quod, quamprimum feri poteſt,
r.
Confeſtim verbum plurium dierum ſbatium quandoq demonſtrat.
Confeſtim fit, quod decennio jit.
Confeſtim cum temporis laxamento aceipitur: o int elligi magis, qudm dici potet.& nu. 196.
Idem ſtatim, quod confeſtim ſignificat.
VWerbi confeſtim& fimilium ſignificario. eum nume. ſeq.
Statim fĩt, quod intra viginti annos ſit.
Quod mtra centum dies fit, repentè dieitur fa- ctum, cum nu. ſeq. 3 Concluſio de Vaga verborum ſignification
temporis punctum demonſtrantium
210 Qur

puabg Som⸗
lodum,
Dmenl te.
& ſomnuug 7. ſe 7. ar.
itate ſien. rnam ſrun
eonſtituta. em nu. 1649. tum ell. nioſc ſuppl
lio deſenai
Atur. cdparantur
on poteſt. tiam damna-
tur. nan gredi
ddhibenda.
ir. nu. 209.
tur w/ ad ri laxamen-
ium dierun exercetur.
llaptantur. eius race
alita confu-
enuiftat.
fien potel
erum hatium
nto actinitun ef1. 1u.96-
uficat. uficati. cum
moofft.
uts lumtu ſe i ſgiſtain jtium.
210 3
DEGCISIO IWITVANICA 77AII. 103
210 † Li pauper ſit, arbitrio Iudicis relinquitur, niſt lex modum patrimonij deſiuiat., cum duob. nu. Je⸗.
213 Qui pauper ſit, quandoc; partim lex partim Iudex definit.
214 Minus habens in patrimonio, quam pupillus, non eſt idoneus tutor,& quid de teſte ad muenta- rium adhibito. uu. ſeg.*
21 Mulcùm intereit teſtis locuples ſit, an egens.
216 Paupertas malum ſuadet.
2¹17 Sola paupertas non arcet à teſtimonio.
218 Cur ad pauperes teftimonium dicturos eatur.
219 Teſtu non minus in bonis habere debet, qudm id de quo controuertitur.&& quare. cum nu. ſeq.
221 Paupertas quando fidem teftimonij minuat, Iu- dex arbitratur. cum. nu. ſeq..
223 Et vnde hoc æſtimetur.& nu. 232.
224 Suo Vitio pauper, non eſt idoneus teflis,
225 Lui malis moribus eſt, pauper eſt,& contra, qui bonis moribus, diues, uu. 227.
226 Diuitic malis artib. quæ ſitæ poſeſſori nõ proſunt.
228 Honefta Vita pro diuitijs eft.
229 Integritas peyſonæ tollir omnem ſuſpitionem.
230 Honeftatis& opum idem eft indieium.& quare.
231 Tedli diuiti, quam paupert, magis creditur.& quare.
233 Mobilis plura habens eſt pauperior plebeio minus habente.
234 In Nobili facultates, quibus tueri di gnitatẽ ſuæẽ non poteſt paupertati aduumerantur.& quid inde ſequatur. nu. ſeqq um nu. 237.&& ſeqq.
236 Non cumulus patrimonij ſed perſonarum condi- tio fecernit panpert atem a diuitijs.
237 LQuatenus facere quis poſiit, ex qualitate Berfönæ conſideratur.
238 Nobili, quã plebeio amplior alimẽta praſtantur.
239 Bonis cedens fzcultates poftea nattus, qua facere Hotest, couuen:tur.
240 Literarum excellentia nobilitati generis com- paratur. cum n n. ſeqq́. vſc; ad nu 24.3.
244 Sictlia literaros honorat, ideot ſancta terra exi-
ſtimatur.
245 Luarum artium profeſſöres alicubi honoranturs ihi& illæ artes eſſe in pretio cyeduntur.
246 VI zrtus nos Deo, non genus, acceptos reddit.
247 In petitione poutijſtcatus obſcuritas natalium
. frustra obijcitur.
248 MNobilis ignobili cæteris paribus præſertur. niſe cum ope eget Eceleſia, vt noſtro tempore. cun nu. ſegg. i?eg
252 Hii pauiarum laus in vindicanda religione.& (azallæ ſupplicium.
253 Dittum in uobili ad milites& literatos produ-
citur. 254 LQualitas, quæ priuilegium dat, inter priuilegia- tos inſpicitur, vt alius alij bræferatur. 255 In Doctore quid ſpectandum.
256 Miles parur didtans d pagano,& ab indocto Do-
ctor, priuilegio carent.
257 Verba debent accipi cum effettu.
258 Nibil& mutile exequantur.
259 Damnato ad manus amputationem, manus qua valet, non arida amputatur.
260 In Epiſcopis conſtituta ad Epiſcopos, qui non ha- bent adminiftrationem, non pertinent.
261 Epiſcopus non habens adminidtrationem impro-
4 pri à dicitur& 4 5 7 7 6 Ep 2ſcop.
262 Quid in paupertatis definitione ſpecletur, con-
cluditur.
———Q—
263 Pro modo oneris, quod quis ſuflinet diues aus hauper iudicatur.—
264 Lui habet, quo opus efl, diues: qui minus, hauper dicitur.
265 Qui egentiſsimus.
266 Qu huic proximus.
267 Tertius paupertatis gradus.
268 Qui diues.
269 Non eſt pauper, euius pater diues eſt.
270 Mulier patrem habens diuitem à quarta in Ponis Viri de funtti remouetur, patri enim eius alen- dæ incumbit onus. nu. ſeq.
272 Ttrum multer, quæ victum ſibi quærere ſuis ope- ris poteſt, aà quarta in bonis viris ſubmouea- Tltr.
273 Indignum eſt mulierem nobilem ſuis operis vi- ctam quærere, idem in viro dicendum. 275.
274 Filium, qui fuus operis viuere poteit, parer nou alit. 4
276 SPræsbyter hauper, euius pater diues eſl, 65 Epi- Feono, ui euunn in crauiit nan alitur, fed a patre,
& hoc quomodo vatelligatur. nu ſecqj.
278 Lui pauper, qui item diues.
279 Diues delin quendo fit pauper, cum nu. ſegq.
282 Concluditur bauperem Sarie dicz.
283 Priutle gia paupertaris ad nu. 307.
290 Af/liczos affligere non oportet.& nu. 295.
292 Lucices noſtri emporis&linguam& manus ha- bent venales.
297 lußiursndum peccati vinculum eſſe non debet.
298 Cauſidici apauperibus patrocinij cauſa quicquam captentes Heccant.
301 Nema alium beneficio afficere cogi debet.
305 Intereſt Keipublica ob mopiam bona ingenia non latere.
303 Vtrum vi fluminis prohibitus ad ſtmilitudinem
captiui excuſetur.& un. 310.
309 Qusbuſdam caſibus exceptis, caſus eandem ratio- nem habentes excepti videntur.
310 Argumentum d himilibus Valet.
381 Captiuitas tam Jaxonico, qudm cmuni iure ex- euſat à contumacia.& quare. nu. 315.
312 lus Municipale continens idem quod ius cõmu- ne, æquò produtitur, atq ius commune, etiam hi verbis taxatiuis Vtatur, aut ſit odioſum.& quare. num. ſęq.
314 Llla ratio pro expreſſa haberi in lege debet, quæ ſo- la reddi potest.
316 Vi fluminis impeditus quando audiatur.& quã- do non.
3¹17 Infirmitas tam animi, quàm corporis excuſat à coutumdc:à.
318 Anuimi ægritado quæ. 1
319 Dementia a furore diſſert, qua genus à ſpecie.& 237,,335
320 Eodem quoq modo mente captus a furioſo dif= fert.
321 In furioſos, ne noceant, quid constitutum.& nu. ſao. b
323 Dementis& mente capti eadem eſt ſignificatio.
324 Præpofizio de priuat.
325 Luaid demens, quid idem mente captus. cum duob. nu. ſeg—.
328 Manus arida non eft pro manu.
329 Dementes, mente capti& furioſi quibus compæa- rentur.& nu. feq.
331 De furioſis ſcripta, in dementibus habent locum. & coutra.
*
X u* 232 Fatus
4
8 5 5 L 13
—

104 PE I KR I 332 Fatui furioſis dementibus& mente captis quan- do comparantur.
333 Dicta in furioſis in pbreneticis habent locum. 334 Duo eſſe dementiæ genera concluditur.
336 Cognatus e adgnatus diſferunt quà genus a ſpe- cꝛe, adoptatus item& adrogatus. nu. ſeqᷓ.
338 Franciſci Connuani opinio refellitur..
339 Tertium& quartum genus furioſorum quod,& quæ eorum conditio. cum nu. ſeqᷓ.
341 Fatui qui,& illorum conditio.
342 In dementia& furore dictum, an in ebrietate ha- beat locum.
343 Pittaci lex in ebrios..
344 Morbus qui Sabino definitur,& qui excuſetur- cum nu. 34.8.
345 Morbus Sonticus ſecundum legem u. tabularum diem diſfungit.
346 Budæus refellitur.
347 Morbi præſumuntur diuturni.
3 49 Morbus Sonticus qui lauoleno,& qui Iuliano. nu ſeq.
351 Sonticum quid dicatur-
352 Morbus neceſſariorum exenſatur.
353 Debilitas æqus atq; infirmitas excuſatur.
354 Animi languor, dt& corporis, excuſationem habet.
355 Excuſatur, qui periculum imminens depulſurus, e iudicio diſc edit, aut non Venit in iudicium.
356 Et an a fudice, veniam petere, qui in ea cauſa eſt, debeat.
357 Qu timor excuſet.
358 Timor alius i virum conſtantem cadit, alius non.
259 Non veniens, quò venire tutum non eſt, etiam ſi her pactum eò venire promiſiſſet, ſiue ſibi, ſi- ue cauſæ ſiuæ metuat, excuſatur, cum duob. nu.
6⸗
36² Mi, gatore difta habent loeum in Iudice.
363 De fide publica,& quando eam ſequi tutum ſit, aut petere oporteat. cum nu. ſeqq.
364 De lieentia militari,& Tarnonjj& Mielieci in(aſtris diſciplma.
367 Quod de mſecu ritate loci, qud quis vocatur, di- ctu eft, de loco, per quem edò esl tranſeundi, ac- cipi debet,& quomodo intelligendum. nu. ſeq.
369 Ad locum peſtilentem wocati& non venientis, iuſtus eſt metus etiam ſi ſemel venerit, nee ali- um eò mittere cogendum. cum duobus num.
Ahh
372 Ad locum inhoneſtum vocatus venire non ha- bet neceſſe.
373 Non omnibus idem turpe eſt.
374 Daſcedeus alicunde peſtis metu excuſatur, om- niaq; ei iura ſalua ſunt. cum nu. 376. vſq ad nu. 381.
375 De metu mortis,& eius malo.
378 Ex cauſa iufta abſens pro præſente eſt.
379 Lus aliquandiu domo ex neceßiitate abeſt, pro ſemper præſente eſt. cum nu. ſeq. 382 Diſcedens alicunde metu peſtis, an vicarium re-
linquere debeatꝰ 383 Epiſcoporum negligentia in vindicandis hæreſi- bus carpitur.
384 Doctori peſtis metu diſcedenti, an integra mer- ces debeaturẽ& quid in alijs operarum ſuarum locatoribus.
385 De loco peftilenti dictum, in locis adiacentibus eſt reſpondendum.
—
KROV ZI1I 386 Suſpitio peſtilentiæ pro peſtilentia habetur, vt
MAVREI
belli ſuſpitio pro bello eſt cum trib. nu. ſeqq.
390 Peregrmatio& publica expeditio excuſant à cõ-
tumacia. ven eregrinari dicatur.
35, hhen e na ine neceſſaria& voluntaria,&
7 Vtram lex excuſet vſc ad nu. 397.
393 Aſfeckata abſentia non tribuit prꝛuilegium. 3
395 Peregrinatio religionis cauſa ſuſcepta quando excuſetur,& quando non.
398 Reipubltec cauſa abſens excuſatur,& Juomodo id aecipiendum. vſq; ad nu. aο⁸..
4 9 Minores magiſtratus in us Vocari hoſſunt, maio- res non niſi depoſito officio præterquã quibuſ dam caſibus nu ſe.
4i Perpetui magiſtratus retlè in ius Vocantur,&
uare.
412 Tutor d upillo,& curator ab adoleſcente ante tutelam& curutoriam finitam non conuenii- tur aliter atq eurator furioſi,& quare.
4¹³3 Ma giſtratus ad placitum poſiti, Vt perpetui ma-
Atratus ſemper conueniri poſſunt.
414 Pontifex, dum ſacra facit, in ius vocari nò potest-
4 ½ Qui ob loci religionem ſe alicunde mouere non
oſſunt, malè in ius vocantur.
4 6 Defenditur Accurſius, à daſi reprebenſione.& nu. ſeg.
418 Profeſſor legum, dum diſcit& docet, in ius νο- cari non poteſt,& quare.& quid in auditori- bus. cum trib. nu. ſeqq.
4²2 Dicta in Do ſtoribus, habeantne in auditoribus locum.
4²3 In jſ, quæ ſunt ad aliquid, in vno dicla in altero procedunt. 3
424 Dicta in Doctoribus& auditoribus, an ad nudi nomen gerentes porrigantur?
4 25 In matricula non deſeriptus, etiam ſidet literis operam non eſt pro auditore, exemplo militis in numeros non relati. nu. ſeq.
4²6 Enumerantur varij caſus, quibꝰ in ius'ocari gs
prohibetur, vſq ad nu. 43i.& de eoriũ intellectu & ratione, numeris ſequentibꝰ vſq́; ad nu. 470.,
4 37 Pontificem, Dei ſacris Vacare oportet.
438 AV legis verhis recedere non licet.
4 30 Summa eſt ratio, quæ pro religione facit.
440 Dictum in Pontifice in omnibus ſacra facienti-
bus habet locum.
442 In re dubia ſatinu eſt legis verbis ſeruire.
446 Afflictio non eſt addenda afflicto.
460 Noſocomiori Priuilegijs vtuntur Noſocomio- rum Præfecti.& quare.
461 Militum item Priuilegia tribunntur eorum me- dicis& vxoribus caſtra ſecutis.& quare. cum nu.. 64.& ſeq.
462 Reipub. cauſa abſentinum Priuilegia habent eo- 27 Comites,& id quomodo intelligatur. nu.
2J.
466 T haae opinio Accurſij,& refelliter.
467 Luod quibuſdam frustra concedetur, niſi ad quoſdam pertineret, ad illos porrigitur. cum tribus nu. ſegq.
47¹ In ius venire impeditos an procurationem mitte- re oporteat.
472 Priuilegium habens perpetuum, venire impe- ditus Brocuratorem mittere tenetur, aliter at% temporarium habens,& quare. uu. tribus ſeqq.
476 Ex miuſta cauſa abſens Procuratorem mittere
kenetur. 477 L4
5

kcuſanta cö.
luntaris o
legium. epta quand
G quomolo
vſſa nt. maid. dud quibuſ vocantun leſcente ante
n conuenin. uare.
berhetuim- 3
tri uõ potecl. mouere non
henſione.e
, in ius T0⸗ auditori-
uditoribur Na in altero arad nudi
Kdetliteru omiltun
vocarigr intellectu Anu. 470. .
it. ra facients⸗
ruire.
r Noſccomis-
ur eorum me⸗ 22 quate· cum
ia habent eo⸗
elitur- f detur, In 4 Cu
ationem m
tte⸗
DECISIO LITVANICA 7711. 20
A477 Qui ex iuſta cauſa& voluntaria abeſt, Procu- ratorem habere debet, aliter atq ex neceſſaria abſens, niſi actor ſit.
478 Perpetuo impeditus Procuratorem mittere ha-
bet neceſſẽ. 479 Idem in diuturno impedimento eſt receptum, quod in perpetuo. 480 In cauſis celeritatem deſiderantibus Procurator mittendus eſt.
4³1 Lire aute impedimentum cœptaaut praparata, defendi per Procuratorem reus debet.
48²2 Actor per Procuratorem agit, ſiidoneum repe- rit, aut ardua cauſa non eit,& hoc quomodo in- telligatur. nu, ſeq. cum nu. 487.& nu. 489.& ſequenti.
44 Cauſa ardua quæ& duobus nu, ſeqq;.
488 Neceſsitas ineuitabilis excuſat, non etiam, quæ euitari poteſt.
49¹1Luomodo impedimentum probetur,& quibus caſibus per teſtes,& quibus per iuramentum, cum duobus nu. ſeqq.
494 Impedimentum iuramento non amplius, quam ſemel probatur.
495 Luramentum Iudice non deferente datum non probat.
496 Impeditus an& quomodo prote ſtari de impedi- mento debeat, diſbutatur, vſq; ad nu. 523.
497 Communis opinio carpitur per Paulum(aſtren- ſem es defenditur per Alexandrum. uus. ſeq́.
492 Fulgoſius communem opinionem refellit,& ab Alexandro,& authore defenditur, cum duo-
bus nu. ſeqq. 3
502 Eadem item communis opinio conſutato Fulgo- ſio ab le Axandro& authore ſustinetur, vſq ad nu. 508. 1
— VIDAMtIN IVS VOCA- tus litem eſſe ſibi apud aliud tribunal allegauit, quærebatur 0 idoneane ſatis cauſa videretur, quamobrem ſiſti eum ſecundo 2 iudicio non oporteret. Quominus t ve- rò eius allegatio audiretur, mouebat, quòd Theutonum Spec. Sax. libroz. Arti. 7. ius, de quo in hoc auditorio reſpondemus, qua- tuor illa tantùm excuſat, captiuitatem, infir- mitatem, peregrinationem& publicam ex- peditionem. Quibus caſibus neceſsitati iu- diciorum quiſq; eximitur,& Magiſtratui nonobtemperaſſe, nemini fraudi eſt. Con- ſequens ergò videri, nullam aliam defenſio- 3 nem admittendam. Nam vt dicere vul- gò ſolemus,& Bartolus libro 9. Digeſtor. apud Domitium Vlpianum notat, l. quæſi⸗ tum..idem reſpondit. verſ. deniqʒ. de inſtr. vel inſtru. lega. cæteriq́; probant, An- gel. conſil. 139. quidam emptores. Roman. conſil. 337. Deci. I. 1. ff. de diuerſ. reg iur. num. ꝛy. exceptio firmat regulam. Et, f cùm quibuſdam caſibus, aliquid lege permit- teretur, in cæteris idem prohibitum, ratio- nis eſt.
————
504 Priuatim vtile per conſequentiam publicè vti- le eſt.
5o05 QLuædam priuatim vtilia quibuſclam publicè yts libus præferuntur. cum duob. nu. ſeqq;.
5 08 Ius aliud publicum, aliud priuatun.
509 Iniuriam ſacris ſacerdotibus e Magiſtratibus factam quilibet vindicare poteſt,& uu. 519.
sio V era ratio cur militis& litigatoris ceſſatio ple- ctatur, e& num. 58⁸.
zu RKem vetitam faciens, rebus etiam proſbere ge- ſtis plectitur.
514 Papirij Dictatoris in ſeruanda militari diſciplina
ſeueritas Poſthumij item Tuberti,; I. Man- lij Torquati, e Clearchi eadem de re dittum, cumauobus nu. ſeq—.
51 QLuanao miles& in ius vocatus, hic ad Iudici- um, ille ad commeatum non veniens, Ducem es Prætorem contemnere dicantur. cum num.
ſeq.
517 Contumacia quid.
20 Cum quid ſub pœνna ad præſcriprum tempus effe⸗
ctum iri promiſſum eſt, ſiatim, qudm certum eſt ad illud tempus effici non poſſe, pæna commit- ritur.
S21 In ius Vocatus quando maturè domo profectus dicatur,& quando ſe artlaſſé.
5²²2 Tempeſtas intelligitur fiue marina, ſiue terre-
ris.
523 An impeditus de impedimento proteſtari debeat- cum nuu. ſeq.
525 Factum ſine voluntate, non babet obſequium, vt fato factum.
526 Factum abſc; voluntate non inſpicitur.
527 Factum ex voluntate interpratari debet.
5 Namfquod exceptum non eſt, id ſub regula eſt, ſic quantum repeto. Bartolus 24. libro Digeſt.diſputat.Rub.ſolu.matri.in fi. Qua
6t ratione quidam d. gloſſa. 2. verſi. quærere vnus poſsit.d.arti.⸗. negant, adiuuari exce- ptione eos, qui vi fluminis prohibiti, aut equo per iniuriam amiſſo, ad iudicium ac- currere non potuiſſent, quive mercaturæ faciendæ gratia peregre ſint, in Italiam for- te aut Moſchouiam profecti, aut rei domi- nicæ operam dent. Interpres tamen Theuton has excuſationes admittit, d. gloſ.
7 2. verſ. non obſtantib.& t nos admittendam ſupra ſcriptam exceptionem reſpondimus, 1.2. in fi.& l. 3. in prin, ff. de in ius vocant. in alio auditorio ſe cauſam habere allegantis, quia ad maius tribunal vocari non dicere- tur. Quo caſu litem inchoatam impunè deſerere licere, Iulius Paulus libro 4². Di- geſto.ſcribit.l.cõtra pupillum.in fi. de re iu-
8 dic. Tantundem 1 probandum eſt,& cùm
ad minus tribunal quis vocatus proponi- tur, ſimaioris rei lis intenderetur. Non exi- go, vt apud vnum tribunal cauſa audiri tra- Ctarive cœpta ſit, vocatum quippe in ius eſ- ſe, quominus adaliud tribunal venire ꝗs co-
gatur:

k Ar8g 2
106 PETRIROVYZII MAVvREIT-l 4
9 gatur: ſatis eſt. Enimuerò' t ſiaccidat de pa- ri cauſa aut etiam eademad duo tribunaltia, quæ æqualia ſint, quem vocari, licebit huic,
no advtrum malit, accurrere. Quod 1 ſiad neutrum venerit, quaſi vtrunq; contempſe- a rit, contumacia ꝑœnas luet. Ad t duo tri- bunalia ſimul vocacum, idcircò adalteru- trum eumaccurrere ſatis eſt, quia per rerum naturam in duobus eſſe loci eodena ternpo⸗ a2 re nemo poteſt. E*gò, 1 cui quamuis ea- dem dies, noneadem tanen nora apud di- uerſa tribunalia dicta eſ, vtrobiq; reſpon- dere cogendus erit, qua incipit fiegi poſſe, vt ſe vtrobicʒ ſiſtat. Et hz quẽdem omnia apud Domitium Vlpianum lib. 2. DOigeſte. Paulus Caſtr. tradidit l.z.§.z. in fi. ſi qus cau⸗ tio.poſt Bart. I.2. 6. qui exlibendi de cuſco. & exhibi. reor. cæterić probant,. lexã. laſ. & alij. d.§.2. à quibus plenior hac dere tra- 33 ctatio petenda eſt. Quare I veròextra ca- ſus ure Theutonico comprehenſos poœna contumacię remittatur, Interpres Theuton Spe. Sax, libro. 3. arti. 7. gloſſa. z, non ſatis explicat, eo contentus, quod caſus expreſ- ſis ſimiles ſententi? contineri videantur. Eum itaq;, qui vi fluminis impediretur, ne ſe in iudicio ſiſtat, hoſtium potito ſimilem eſſe ait. Nam vt, qui ab hoſtibus captus eſt, ſuæ ſpontis non eſt, ita, inquit,& qui vi flu- minis, quò magis iter continuer, prohibe- tur. Equi amiſsi caſum ægritudini dicit ſt- milem, negotiatorẽ mercaturæ cauſa pere- gre agentem peregrinanti comparat: eum verò, qui rei dominicæ cauſa abeſt, ad ſimili⸗ tudinem militantis habendum arbitratur,&e poſtremò omnes caſus, qui legibus conti- nentur, ad ſuprà ſcriptas quatuor cauſas iu- re Theutonico expreſſas redigi poſſe, ſcri- bit. De quibus ſingulatim dicendum mi- hi ordine putaui, quia in forum frequentes ea de re quæſtiones incidere ſcio,& ſæpe 14 † iudicantium iniquitate multos ob moram venia dignam bona cauſa cecidiſſe animad- uerti, non ſine domeſtici doloris memoria, quodam, qui in meo famulatu eſt, ſuperio- ribus annis damno litis aduerſus leges co- ẽrcito, qui nihil aliud admiſerat, quam quòd, ipſo temporis puncto, cùm eius cau- ſa ex albo, vt in auditorio Palatino fit, pro- nunciaretur, iudicio nonadfuiſſet, is poſted, vt in integrum reſtitueretur, beneficio vi- delicet ætatis, cauſa multùm ac diu ſcripto a me defenſa, ægrè ſum conſecutus: Sed ad 15 inſtitutum ſermonem redeo. Ordiar t ve- rõab ea cauſa, quam primam lex d. Arti.7. facit, ea quidem eſt captiuitas, quæ ius pro- Prium non continet, Nam legibus l.,9.
illud.in fi.ff. ſi quis cautio. Quiritium, qui
in ſeruitute eſt, hac exceptione adiuuatur, & naturalis ratio facit, vt qui externa vi di- ſtinetur, quòd in iudicium non ſtitit, hoc ei fraudi eſſe non debeat, neq; enim contem- niab eo Maieſtatem Prætoris intelligi, qui obtemperare ei non potuit. 16 Contumacia ne ĩus dicentis naſci, nemo neſcit. l. contu- a macia. ff.de re iudie. Nec 1 vacare iniu- ria eius, cui non pareretur, quidam Cardi. lem.i.col.. de dolo& contu. putauerunt. 38 Captiuitatem I non eam tantuùm accipere debemus, quæ libertatem adimit. Et enim non ijs ſolis, qui in hoſtium ſunt poteſtate, hacexceptio patrocinatur, ſed& illos tue- tur, qui publica cuſtodia ac vinculis coẽr- 19 centur.§.Ilud 2. reſpon. modò t ſciamus, ttozan Per inimri am Magiſtratus id patiantur. Nam poſte- riore caſu, mittere eos Procuratorem non oportẽre, placuit, cùm qui ſuo merito in eum caſum deuenit, hoc beneficio non vta- z0 tur. niſi t ita inops ſit, vt, quo patrocinij mercedem Procuratori exſoluat, habere ne⸗ etur. Nam in hac ſpecie paupertati veni- am dandam, benignè reſponſum eſt, homi- nis etiam vincula promeriti, quod Pariſium præceptorem meum, poſt veteres Barto.& alij.l. quæſitum. ff. de re iudic. I. 2. 9. ſi quis iu⸗ dicio. ff.ſi quis cautio.I.fi.ff. de in integ. re- ſtit. l.:. ff. de diuerſ.& tempo. præſcri. 1.2.§. fi.ff. de cuſto. reo. Doctor. e. 2. de procu. ex facto conſultum reſpondiſſe, Conſil. 102. quod ſententia. vol. 4. ſcio, qui ſententiam, quæ aduerſus eos, qui in vinculis ſunt ac publica cuſtodia, nullius eſſe momenti di- xit, ſeu per iniuriam Magiſtratus id ſuſti- nent, ſeu ſuo etiam admiſſo, cùm per ege⸗ ſtatem conducere Procuratorem non poſ- al ſunt. Tantundem t probat, d. conſil. 2. cum cauſa eſſe ardua proponitur. Nam& qui in cuſtodia iuſta eſt, ob cauſæ magnitu- dinem neceſsitate dandi Procuratoris libe- 22 ratur. d. Conſil. C. Magnitudinem t cau- ſæ, quæ de rebus, quæ in patrimonio no-
2
ſtro habentur, fortè ſit, non ex modo eius,
de quo lĩs intenderet, æſtimare debemus, ſed ex opibus eius, qui in ius vocaretur, nam homini in non magnis facultatibus poſito poteſt ea eſſe grauis cauſa, quam lo- cuples ac opulentus poſsit contemnere.
Fualitatẽ cauſæ mutat,& alij leue 7 ẽ facit, vt
23 Pels miniiſce-auis in honighaber. Sict MNatildam Argu. c.. in fi. prin. de reſti. ſpoli. lib.6.l. propter litem. ff, de excuſat. tuto.
.„ 2. 3. diuitem T, † Lu— 94 d5 84/ 9
däuin zg156 tertx 1sſgen nu uictu dcos ſeus. inſpe arge cal en — lege tant min tole 26 †G gn ncl lib. proc vt d lis e dume pedin lack. iadic pari inoe reꝗ Imp Ale⸗ d Doc pobll erltp du llin,

n accipere . Etenim poteltate, Yillostue⸗ culis cott⸗ KLia, FerI um poſte⸗ drem non merito in non vta⸗ datrocinij abere ne⸗ tati veni⸗ eſt, homi⸗ Pariſium s Barto.& ſi quis iu- integ. re⸗ ccri. 1a. 5. rocu, ex nſil. 102. tentiam, s ſantac mentidi- Ssidſuſti⸗ mperege⸗ mnon pol⸗ conſil. o:. . Damé x magnitu⸗ atoris libe⸗ nem t cau⸗ rimonio no⸗ modo eius, re debemus, 8 vocaretul facultatibu ſa, qpamlo- ntemnele. malitate
7„ laeit, Vi e dic habe. d dereſüſbe tuto.
xcuht. e iuten
PDEGISIO LITVANTICA III. 10 quia nihil ſcilicet interſit, quod huc quidem
diuitem fœminam triginta paſſuum millia, agri, quem Eccleſiæ donabat, aliquantulum terræ dixiſſe refertur, Glo. l. ſed& ſi ſuſcepi.
24 9. penul. ff. de iudi. in verb. modica. Sict& Antiochum, Aſiæ Regem a Scipione de- uictum, Tauro tenus regnare iuſſum, mo- dicos ſui regni fines deiſii nuthor eſt Mar-
25 eus Fullius pro Deiotaro. Eadem quoq; inſpectio in accipientis perſona eſt. Ideoq́; argentiaurive pondo clariſsimis viris reli- cta Domitius VlIpianus lib.5. Digeſto. d. 5. penul. modica fidei commiſſa appellauit, de quibus ſi iudicium fortè ſuſciperetur, talib. legatarijs leuis cauſa eſſet. Vc& Matildæ de tanti agri modo, cùm tenuiores homines minorum ſæpe rerum grauem ſibi atq; in- tolerandam iacturam meritò ducant. Iilam
26 † quoq; Innocentius 4. Pontifex Maximus grauem cauiam atq; arduam dixit, quæ dif- ficilis eſt atq; perplexa. Quam ſententiam lib.. Epiſtolarum Decretalium c.2. nu. 9. de procura. Nicolaus Abb. eſt ſequutus. Quod t dictum eſt, ſententiam aduerſus invincu- lis detentos nullius eſſe momenti, exaudié- dum eſt, cùm Iudici pronunciaturo eius im- pedimenti fides facta proponitur. Alexand. 1.2. f. de in ius vocand.&l. quæſitum. de re iudic.& Bart.& communiter. Doct. ibid.& pariſ. latẽ. d. conſil. 1o2. Nam ſiaduerſus ita impeditos per ignorantiam iudicaſſet, vale- re quidem ſententiam placuit, reſcindi tamẽ impedimento poſtea probato oportere.
Alexan.& pariſ. poſt Bart.& communiter
2 Dodo. vbi ſupr. Plane t quod in ijs, qui in publica cuſtodia ſunt, diximus, æquè in illis erit probandum, qui à latronibus prædoni- buſve capti, aut à potentioribus vi oppreſ- ſi in vinculis eſſe dicuntur, l. ſuccurritur. ff.
29 ex quibus cauſ. maio. niſi t quod hic datio Procuratoris non eſt exigenda: Quia ij alieno flagitio hunc caſum patiuntur.
30 Seruabitur f tamen diſtinctio, quæ da- ta eſt, ſententiãne, quæ aduerſus eos ferre- tur, reſcindenda ſit? an ipſo iure conliſtate impedimento ludici, priuſquam pronun-
3* ciaret, non ignorato. Et t quidem, qua Iudex eſt, non qua priuatus. EFam quippe ſcientiam nullum ſententiæ vitium adferre idq; Baldum ſcribere, Alexander Tarta⸗ gninus libro 2. Digeſto. l. 2.§. ſi quis iudicio.
32 ſi quis cautio. refert. In t vinculis eſſe& eos accipere debemus, qui etſi eorum cor- pori nulxvmſema adhibita ſunt, loco tamen aliquo incluſi, latumijs fortè aut ergaſtulis, vnde exire non poſſunt, aſſeruantur. Nam. hos Calliſtratus lib. Digeſt. d. l.ſuccurritur. 4. vinctorum numero habendos ſcribit,
—
27
—————¼—
attinet, parietibus quis, an vinculis magis teneatur. Nam æque vtroq; caſu facultas 33 abeundi non eſt. Eandemt opitulationem eos mereri exiſtimare debemus, qui nullis neqʒ vinculis, neq́; parietibus prohibiti, ſed datis fideiuſſoribus, aut religione iuriſiu- rãdi, ne ſe certo loco moueãt, adſtricti ſunt. Quia qui in ea cauſa eſſe proponuntur, ſine dedecore aut probro, rerumve ſuarum de-
trimento non poſſunt in publico apparere.
Gloſſa. l. in eadem. ff. ex quibus cauſ. maior. per ill.text.& l. nec non.§.. ff. eodem. Idem 34 †putem ec in promiſſo dictõve, ſine vlla di- uini numinis teſtatione, quia vt Domitius VlIpianuslib. 3. Digeſt. l.. in prin. de conſt.
ecu. ſcribit, graue eſt fidem fallere., Et, T 25 P 4158
quod ad Deum quidemattinet, inter iuſ- iurandum& nudam orationem nihil inter- 36 eſt. Quod t nobis declarat Chriſti Det ſanctiſsima illa præceptio, ſermonem no- ſtrũ eſſe iubentis, eſt, eſt, non, non, eo, quod amplius ſit, improbato, tanq́;, quodab in- credulitate ad iuſiurandum vrgentis pro- fectum eſſe videatur. c.& ſi Chriſtus. de iu- 37 reinrand. Promiſſum t hoc loco aecipio, q́ d nudam promiſsionem continet l. ſciendum. fi.de ędil. edict. dictum verò, ꝙ verbotenus
Pronunciatum eſt, nudoq́; ſermone finitur,
—
d. I. ſciendum. cuius quoq́; in iure non leuis 38 eſt authoritas. Namt& dictũ præſtare opor⸗ tere, nequaquam incertum d. l. ſciendum. eſt, niſi iactandi animo dictum quid propo- natur, ſic enim lex diſtinxit. d. l. ſciendum. 39 Quanta t verò fidei ratio hominibus ha- benda ſit, vetuſtum Quiritium exemplum
nos docet, qui fidem, quæ numinis loco il-
lis colebatur, Ioui Opt. Max. proximam in 40 Capitolio eſſe voluerunt. Hinc t illa promiſsi conſtantia M. Attilio Regulo, qur
ad ſupplicium, vt Marcus Tullius ſcribit, redire maluit, quam hoſti datam fidem fal-
4i lere. Hoc, † quod de obſtrictis promiſſo dictòve adiecimus, in nobilibus clariſqʒ vi- ris, quiq́; dignitate aliqua præditi ſunt, ma- xime obtinet. Quippe quibus ob fidei o- pinionem iuſiurandumquandoq; lex remit⸗ tat, cũcontrâ humiliorib us iniuratis nõ cre- dat, quod in illo iuris articulo eſt receptum, cũ apparitor eũ, quem in ius vocaſſet, aduer⸗ ſus ſe, cùm adiret, certis vſum verbis in ius vocato inficiante contendit, nã inficianti, ſi poteſtate pręditus eſſe ꝓponatur, veluti E- piſcopus, quãdoq; nec iurato credi Nicolao Abb. poſt Ioannem Andreę placuit. Abb. c. cũ parati. nu. 2. de appell. in eo, qui dignitate Præditus non ſit, aliud reſponſuro. Nuda
. t quoq;

—28288—oö—ö—ö———ö—ö—ö——ö—ö—öͤööoöoööoö
408 P ETRI 4 t quot natalium origo eam meruit præro⸗
gatiuam, vtin creandis Magiſtratibus, quo-⸗ tiens inter ſuffragatores variatum eſt, nobi- lium ſuffragia vincant, Bart. 1. 1. de dignita- ti. libro 12. C. per l. maiorem. in prin. ibi. qui dignitate.ff. de pact. And. Tiraq. de nobili. c.zo.num.z7.quaſi meliore fide verſati vide⸗ antur, quod& in legendis Eccleſiæ Proce- ribus obtinuit. Innocent. c. dudum. 1. ſuper verb.dignitate.& ibid. Hoſti.& Ioan. And.
43& panor. num. 14. de electio. Sed& dicto
teſtimonio præualet ſemper nobilium teſta-⸗ tio, vt inter hos eius, qui nobilitate præcel- lit. Gloſa. l. 3. in verb. plebeio. per ill. text. ff. de teſtib.glofſa.õ. item teſtium. in verb. quis decurio. a. q.3. Specul.tit. d. c. teſti.5. poſtq́ʒ. verſ.porrò. Odofr.l.fi. ff. de fide inſtr. Bart. d. l.. colu. 9. verſ.vnde in dubio. C. dedigni. Jaſ.d. i. maiorem. ff. de pact. Feli. c. in noſtra. colu.penult. de teſtib. Calca. conſ.⸗. in quæ- ſtione lacobelli. colu.ʒ.verſ.ſed poſito. De- ci.conſil.342. in cauſa partus. in I. dubio. in ſi. Marſ.conſil. 6⸗. in nomine matris. colu. 5õ. verſ.confirmatur præterea. libro. Aymo. Craueta. conſ.6. plura videnda. num. 28. Pe- trus Gerard. à petra. ſing. u. his caſibus. col. vlt.& arg.ᷣ. verſ.ſancimus.& gloſa. ibi in verb.dignita.& verb.militia.& verb. igno- hilis. in Aut.de teſtib.& notata. per Hoſtiẽ. & lmol. d c. in noſtra. de teſtib. And. Tiraq.
4 d. c. 20. num. 33. Tantùm t autem inter no-
bilium& plebeiorum teſtimonium inter- eſt, vt fœminæ nobili, quam viro plebeio maior habeatur fides. d. Petrus. Gerar. à pe- tra.d.ſing.u.& Andre. Tiraq. d. c.z0.& nu.
4533. Cuùm t alioquin, in dicendo teſtimo-
nio, viri fœminis præferantur Panor. c. fo- rus. per ill. text. de verbo.ſignifi. modõ ſeia- s mus, hoc ita eſſe exaudiendum, niſit igno- biles pro reo teſtimonium dicant: nobiles autem pro actore, tunc enim ignobilium teſtimonium fauore rei potius fore, placuit. Carolus Ruinus. conſ.:5. viſis. vol.3. verſi. præterea quam vis. lib. 6. Adde. not. per. gl. c. Clerici. 81. diſtin.& panor. c. 10. literis. pe- nult. notab.& ibid. Decium. colu. z. verſ.& iſta concluſio& Tiraq. d. c. 20. nu. 34. Quo-
47 modo t accipiendum& illud Baldi quiſq́ʒ
exiſtimauerit, lib. 4. Principalium Conſti- tutionum Bald. l. teſtium. nu. zu. ibid. 2.1oco. ſcribẽtis, paucos teſtes nobiles multis ruſti- cis& vilibus anteferendos,& rurſus, Cardi- nales paucos multis pannoſis Clericis, vt interſit, qui pro Reo, qui contrà pro actore teſtimoniũ ferant, potioribus illis, qui Reo
48adſunt, futuris. Eſtt& illud æquè fauore no⸗
biliũ receptum, vt licet nulli, etiã quiin di-
KOYZI1
MAVREI
gnitate ſit, Tribunus forte, Notarius aut Co
mes mandatum ſèe a Principe habere aſſerẽti credi oporteat, l.:. C. de manda. prin.& c. cũ in iure peritus.de offi. deleg. eius tamen ſe- qui fidem, qui nobilitate præcellit, honeſtũ eſt, quodaà Nicolao Pontifice ſcriptum le- go.& nobiliſsimus, i7. diſtin. Ioan. Andre. c.
adapoſtolicę.verb.proponi iura.de re iudi.
lib.6. Lucas de pen. l. mulieres. colu.5. verſi. 10. generaliter. C. de dignitat. lib. 2. Ioan. de platea.l. prohibitum. c. de iure fiſ. lib. 10. Ti-
49 raq. d. c.20. num. 39. Factum 1 quoq; viri
nobilis Prætori, cui in cuſtodiam traditus eſſet, non imputari reſponſum eſt, ſi laxiore
carcere vſus aufugit, Excuſatam enim eſſe
Prætoris facilitatem viro nobili fidem ha- bentis placuit, ſiue totum prætorium, ſiue etiam Ciuitatem carceris vice eſſe iuſsit.
Angel. l. ſi à bonæ fide. per ill. text. ff. de rei
vendi. Barb.c..colu. 4. de Commo.& c. ac- cedens.colu.z.vt lite non conteſta.laſ.in re- pe. l. admonendi. nu. 17½4.& 182. ff. de iure iu- rand.& Auth. iubemus. col. vlt. C. de iudic. Felin. c. cùm contingat. colu.Gʒ3. verſic. prima concluſio.de re ſcript. Alcia.tracta. de præ- ſumpt. reg.i. præſumpt. 48. num. 2. Tiraq. d.
5o c.20. num. 28. Excuſata t item eius creduli-
tas eſt, qui Caſtrum, quod à Principe ſuo in cuſtodiam accepit, nobili cuſtodiendum dedit, ſi huius dolo culpãâve in hoſtium po- teſtatem Caſtrum venit. Aliter atq; ſiigno- bili cuſtodiendum Caſtrum commiiſiſſet, quaſi huius fidem non ſequi, illius ſequi, æ- quum fuerit, Arg. l. fi. in prin. ff. de cuſto. re⸗ or.& l. penul. C. eod.& l. fI. 9. hac actione. ff. nautæ. caup. ſtabu. Tiraq. d. nu. ⁊8. quæ ſen- tentia Oldradi fuit, Conſ.ↄ2. Rex habebat. eamq́; loannes Andreæ, eius auditor, ſine præceptoris mẽtione probat: In additi. ſpe- cul.tit.de locato.in fi. cæteriq́; ſequuntur. Barb. l. ex ſtipulatu. col. 8 ff. de verb. obliga. & c. accedens. 2. col.. vt lite conteſtata. Cur- ti. Senior.l. admonendi. col. 48. de iureiurã, Jaſ.l. ſi pecuniam.§. fi. in fi. ff. de conditio. ob cauſ.Felin.c. Petrus.col..& antepenult. de homicid. Tiraq.d.c.ꝛ0. num.ꝛ7. Vnde intel- ligere licet, quantò magis excuſata eſſe no- bilium, quam ignobilium abſentia debeat, cũm fide obſtricti, ne ſe certo loco moueãt, in ius vocati non accurriſſent. Quanquam vtriſq; exceptionem dari, ſupra eſt demon-
vi ſtratum. Tantundem t in ijs reſponſum
eſt, qui ob nuditatem prodire in publicum
ſine dedecore non poſſunt. Placuitl. in ea- dem.in fi.& ibi gloſſ. ff. ex quib. cauſ maio. & l. inuiti. iuncta. gloſ. ff. de teſti. enim ino⸗-
piæ eandem excuſationem tribuere, quàm iuriſiurandi,
tetea. ceh lic Dart.S K quiste daml inopi in eg f H ludic vtq conſ depo ro, ruj quisl d. ord ne 95G 1 let,
C.Gu ſo teff ſxime 38 de ſ i non, ſedo tice ddor ſentia
₰
dr

us aut Co reaſlerẽt in.& cocũ tamen ſe⸗ t, honeltä tiptumle, Andrecc dere iudi. lu.. verſ n.loan,de lib..Ti quoq; viti mtraditus ſl laxiore nenim eſſe ſfidem ha, rium, ſiue
eſſe iuksit.)
t.ff. derei no.& cac⸗ ta aſ.inre⸗ de iure iu- C.dee iudic. tſic prima a. de præ- Tiraq. d. s creduli⸗- ipe ſuo in diendum ſtium po⸗ plligno⸗ mmiliſtet, ſequiæ- euſto. res tione. ff. quæ ſen- pabebat. itor, ſine dditi. ſpe- equuntur. erb. obliga. eſtata. Cur- ſe iureiurã- onditio. ob repenult.de Vndeintel⸗ ſata eſleno⸗ entia debeat, co mouedt, Quanquam gzeſt demon⸗ relpoolim in publieum
lacuitlines- b. cauſ malo-
ſti. enimino⸗
DECISIO LITVYVANIC4A
iuriſiurandi, datęq́; fidei religio ac fideiuſſo-
32 rum neceſsitas meruiſſet. Etſi t Alexander
1.2. 9. ſi ꝗs in iudicio. ff. ſi quis cautio. Tarta- gninus egeſtate ita impeditus ad ſimilitudi- nem ægrotantium hanc exceptionem con- cedere magis videatur, quam ſententiam
Ianocentij fuiſſe Baldus 2. libro Digeſt. d.5.
ſi quis in tudicio. in fi. ſcribit, ſed quibus magis inopes comparemus, languentibus, & qui per valetudinem adeſſe iudicio non pPoſſunt, an alijs, quibuſdam eadẽ exceptio- ne vtentibus, parui ſanè refert, cùm vtrum libet dicamus, idem in propoſito conſe-
53 quantur. Illud t hoc amplius addo, ap-
pellanti,& ob egeſtatem appellationem non proſequenti tempus noñ ẽxire. Inno- cẽenti.c. ex ratione.& ibi. Abb.& Deci. nu. 4. vbilatè allegat. de appellatione. Guilhel. l.eos. C. de appellation. Bald. d. 5. ſi quis in iudicio.l. ſi procuratorem. 5. ſi ignorantes. & ibi Barto.& Bald. ff. mandati. Fel. c. ſi qui teſtiũ. nu.⸗.& ſeq. de teſtib. Marſ. l.. 9. præ- terea. nu. 7. ff. de quæſtio. vt nec victo no- cet, ſi ob eandem cauſam non appellauerit. Bart.& Bald. d.. ſiignorantes. Eelin. d. c. ſi.
54 quis teſtium. nu. i0. in fi. Tribuunt t qui-
dam Ludo. Roman. ſing. vVο. item quæro. inopiæ& hoc in nobilibus perſonis, quod in egregijs eſt conſtitutum, l. ad perſonas. ff. de iureiur. ne teſtimonij dicendi cauſa ad
5̃ ludicem adire cogantur. Neq;t diſtinguo,
vt quidam, Baldus c. quæ in eccleſiarum. de conſtit.& c.ſedes.de reſcrip.l. bona fides. ff. depoſi.l.penult.ff. de iure doti. Auguſt. Be- ro. rub. de iure. patro. nu.⸗3. Marſ. l.. Ö. cùm quis latrones. nu. o. ff. de quæſti.& in pract, 9. oOrdine, nu. i3. aliena quis iniuria& fortu- næ vitio facultatibus lapſus ſit, an ſuo ma- gis merito ac culpa in paupertatem decidiſ- ſet, quo magis minũſve ſupra ſcripta exce- ptione vtatur. Nam& ei, qui ſuo admiſſo e- geſtate laborat, ſuccurri, æquum eſt,& ita loannem Andre, d. c. quæ in eccleſiarum.& Imolenſem ſcribere, d. c. quæ in eccleſiarũ. Felinus refert. c. ſi qui teſtium. nu. u. de teſt. & d.c.quæ in eccleſiarum. colu. 22. num. 66. prope fi.ihi in gl.z. in fi. Quæ ſententia Arg. c. quieſcimus. 42. diſtinct. l. mutus.§. manen⸗
·6 te. ff. de iure doti. vera eſt. Nam ſ vt ma- ximè facto ſuo in eas rei familiaris anguſti-
as deductus quis ſit, id quidquid fuit admiſ- ſi, in rebus ſuis iactandis diſperdendiſq;,
4 non eo ſpectaſſe, in ius vocatus ne adeſſet,
ſed obtemperare magis animi ſui cupidita- ti& morem gerere voluiſſe, quod inſpici
5 oportère, conſequens eſt, non quod in prę-
ſentia ageretur. Arg.l. verum.& l. qui iniu-
71171. 109
57 riæ. ff. de furt. Pro t qua ſententia facit,
quod Pomponius libro 2½. Digeſtor. l. eti- am.. licet. ſolu. matrimon. ſcribit, qui ma- ritum vltra, quaàm facere poteſt, etiam cum dolo verſatus proponitur, negat, conueni- ri poſſe, ſi non propter vxorem, ne ei ſoli- dum redderet, dolum adhibuiſſet, ſed pro-
58 pter alium quemlibet. Conuenienter f eum,
qui meretricem alienam ancillam libidinis cauſa ſubripuiſſet, celauiſſetq́;, extra furti noxam eſſe Domitius Vlpianus lib. 47. Di- geſtor. l. verum. de furt. reſpondit, non tam factum quæri inquiens, quam cauſam faci- endi, quod generaliter eſt accipiendum.
59 Quam frationem ſequuti quidam præcipuę
dignationis authores Guilhel. Bar.& Bald. 1.2.9. ſi quis iudicio. ſi quis cautio gloſ.& ibi Dominic.c.ſtatutum.‚.cũ verò nõ verſ.au- diens ibi relegatus.de reſcrip. lib. 6. Fel. d. c.
ſi qui teſtium. nu. it. apud Domitium Vlpia-
num lib.2. Digeſt. mulieri, quæ vulgò con- cepiſſet, vterum ferenti ex puerperibve lan- guenti intra quadrageſimum diem parcen- dum eſſe rectiſsimè putauerunt, ſi per id tẽ-
—
pus in ius vocata non accurriſſet. Nam etſi
ſuo, vtilli diſputant, delicto maximè in eam inualetudinem deducta ſit, quia tamen li-
pidinis ſuæ explendæ cauſa, non quo minus
iudicio adeſſet, cum alieno viro ſe miſcuit, exceptionem ei opitulari debere, conſe- quens Arg. d. l. verum.& d. J. qui iniuriæ. eſ- ſe. Sed, t ne occurrat, diſpiciamus, quòd nõ perſonæ prægnantis, ſed ei, qui vtero ge- reretur, id totum tributum videatur, dum mulierem prægnantem in ius vocare ſiue iudicij ſuſcipiendi, ſiue dicendi teſtimonij gratia vetatat lex, l.. Ö. ſi non propter.& ibi Doctor.ff. ſi quis cautio.& Bald. l. Impera- torij.ff.de ſtatu homi · ſi cum aliqua vteri of- fenſa hoc fiat, qua ex cauſa pleraq; recepta ſunt. Nam nec in exilium mitti Bald. d. l. Im- perator. Ana. c. intelleximus. de his. qui fi. occi. Marſ.l.i. nu. 13. ff.de quæſtio. deporta- rive Bald.& Fulgo. d.l. Imperator. finibuũſ- ve exigi Bald.d.l.Imperator.prægnans mu- lier, nec quæſtionibus ſubijcil. prægnan- tis. ff. de pœnis. Bald. l. Imperat. ff. de ſtatu. homi.& Marſil. pract. crimi.. nunc viden- dum. num. 47 poteſt, aduerſus quod ſi fiat, partuſq; effundatur, capitale Prætori fore. Bald. d.l. Imperator. nulliuſq; momenticon⸗ feſsionem, quæ tali quæſtione extorque- tur, habendam Baldus d. l.lmperator. argu.
J. maritus. ff. de quæſtion. ait. Sed t& cædi fuſtibus mulier, dum vterum fert, prohibe- tur, aut aliam quamlibet pœnam in corpus ſuum luere, Bald. d. I. Imperator. multo mi-
nus
—
—O——————

11 PETRIAROYZII MAVYAII
nus ſupplicium de ea ſumere licet, d. l. præ- gnantis.& d. l.1mperator.& vtrobiq; Do- tor. ne innoxius partus cum ſcelerata, ma- tre conſumetur,&, qui delinquere nondum ) potuit, alieni facinoris pœnam ſuſtineat. Nec t modò prægnanti, dum fœtum e- dat, ob partus incolumitatem parci rece- ptum d.l. Imperator.& d. l. prægnantis.& vtrobiq; Doctor.eſt, ſed& enixæ, ſinon re- periatur nutrix, quæ infantem alat. Baldus Poſt Oldra. d. l. Imperator. Bartol. d. l. præ- gnantis. Eadem ratione à proſcriptæ muli- eris cæde. Municipiorum legibus alioquin permiſſa, inhumana quorundam opinione reiecta, abſtinere manus iubemur, Bald.& Fulgo. d. l. Imperator. dum vterum gerit, Percuſſoribus proſcriptæ mulieris fruſtra legis auxilium imploraturis. Quæ ſic ma- tri irata eſt, vt velit tamen partum incolu- mem ſeruari Reipub. etiam ab illorum fer- ro, qui ignoraſſe prægnantem mulierem al- legarent, ad eam enim excuſationem nequa⸗ quam defugituros. Quippe quos, Augu- ſtino c. 1. num. 93. de iudic. Beroio auchore, cogitare id oportuit, nec diſtingui placuit, proxima puerperio ſit, nec ne mulier. Sta- tim enim atq; concipit, ob ſpem ſobolis in lucem venturæ, hoc beneficium accipit, li- cet nondum in vtero formatus infans pro- ponatur. Bald. d. l.Imperator. Ana,. d. c. in- telleximus.& Marſil. d. l. 1. num. 13.& d.§. nunc videndum. num. 47. Eex quippe, vr eleganter Baldus d. l. Imperator. notat, quæ hoc beneficium tribuit, non diſtinguit, de patre, an filiam prægnantem, cum adultero deprehenſam, impunè occidat, quæſitum ſcio,& quidam non teneri eum cædis aiunt, in quibus Cynum fuiſſe, Baldus d. l. Impe- rator. refert, ſatius tamen eſt, eum teneri reſpondere, quod Baldo d. l. Imperator. re- ctius viſum eſt, in quam ſententiam Fulgo- ſius d. l. Imperator. inclinat, modò ſciamus, vt idem Baldus d.l. Imperator. ait,& Ful- goſius d. l.mperator. probat, mitius agi hoc caſu cum patre oportère ob iuſtum do- lorem, cui non obtemperare, difſicillimum l.ſi adulterium. cum inceſto.. Imperatores. ff. de adulte. eſt. Quæ cùm ita ſint, non eſt in obſcuro, hęc omnia vtero, non prægnan- tis perſonæ indulgeri. Idcircoq́;,& cùm mulier in reatu, ſui exitus gnara, differendi ſupplicij cauſa id dedita opera procurauit, vtprægnans fieret, idem reſponſum Bald. d. l. lmperator. eſt. Expectari enim& eo eaſu puerperium placuit, nec diſtingui, à virò- ne, anab alio prægnans facta proponatur, quod Bartolus d. 1, 1. 5. ſi non propter-ſf. ſ
quis cautio. poſt veteres exiſtimauit. Tan- tundem probatum eſt in ea, quæ, ne iudicio accurreret, id egit. Nam& huius partus æ- què expectandus d. ũ.ſi non propter. eſt. lta quidem prima ſpecie videatur, quò ea la co⸗ bi Rauenatis d., ſi non propter. diſtinctio pertinet, aliud in ruſticanis mulieribus re- ſpondentis, quæ non tantùm inoffenſo vte- ro iter facere, ſed onera ferre poſſunt,& ſi⸗ tulam, vt laſon d.. ſi non propter. ait, capi- te geſtare. Quam ſententiam à nemine ſeri- ptorum receptam, Raphaẽl Fulgoſius re- fert.d.õ.ſi non propter. nihil tamen propo- ni, quamobrem ea diſtinctio non admitta- tur. Iaſon poſt Fulgoſi,. d. õ. ſi non propter. Arg. l. ſilongius. ff. de iudic. Non enim au- diendam eſſe, quæ cùm onuſta, ſine vlla v- teri offenſa, facere longum forſan iter po- teſt, expedita ad tribunal non remotum ve- nire recuſet, idq́; in recenti conceptionis
maximeè probandum Bald. d. l. Imperator.
& laſon. d.§. ſi non propter. arg. l. quæſi- tum. ff. de re iudic. Ana. d. c. intelleximus. eſt. Eandem diſtinctionem in muliere iam enixa ſequendam putauerim. Tametſi enim regulariter quadrageſimus dies poſt parti editum expectatur, ob languorem, qui pu- erperium ſubſequi ſolet: Gloſſ. Doctor. d.l.prægnantis. Bald. laſon.& alij. d.§. ſinon propter. idem. Baldus.& alij. d. l. Impera- tor. aliud tamen inruſtica ſeruandum erit, & duris alioquin operibus aſſueta muliere, cuiuſmodi fœminas ſæpe videmus inter o- perandum eniti, editoq́; infante poſt exi- guam poſtea moram ad opus redire, nam nec leui febricula correpto, quominus iudi- cio adſit, parcitur, d.l. quæſitum. ff. de re iu- dic. nec vetus quartana,& quæ contemnni poteſt, veniam meretur. d.l. quæſitum. Id- circoq́ʒ; fieri, vt mulier prægnans, quæ in re- gionem, poœnæ loco deſtinatam, ire damna- ta eſt, ſi non procul ea regio diſtet, vt ferre vię laborem ſine vteri periculo poſsit, rectè
Vrbe exigatur. Bald. d. I. I1mperator. Feren-
dam itaq; non eſſe mulierem quæ, cùm ſu- pereſſe ſuis omnibus negotijs poſsit, ſe in ius venire poſſe negetiudicioq́ʒ ſiſti. Cæte- rùm, quæ ita delicata eſt mulier, puerperiò- ve proxima, vt verendum meritò ſit, ne par- tum effundat, ab hoc beneficio arceri non debet. iuxta. not. per Bald. d. l. Im perator. Status enim Prægnantis non multùm abeſx a periculo vitę, ſiascedat labor. Totam ita eam remin ius dicentis arbitrio ſitam fore, Arg. l.1. ff. de iure. delibe. inſpecturi, ne non quęſitus differẽdę litis cauſa colorvideatur. Hæc diſputatio omnis eo pertinet, vt, quod mlm

mauit, Tan, enneiudtcid, Spartusa, ier elt l qudea laco⸗ J. diſtinchi nlieribusre, oſtenlo nn, ollunt,& d ter. it, aapi n emineſen ulgolluste⸗ men propo⸗ on admitta. non propter, ſon enimau⸗ — ſine VIlay, rlan iter do⸗ emotumpe, onceptionis Imperztol. ag. l. quali nteileximus, muliere iam ametſienim poſt parid am, qui pu- &Doctor, jd. ſinon Ll. Impera- ndum erit, 2 muliere, s inter o⸗ poſt exi- lire, nam inus iudi⸗ f. de re iu⸗ conteinni ltum. ld- ,quæinte⸗ ire damna- ſeet, vtferte poßit; rectẽ or. Feren- ux, cuͤm ſo⸗ oſsit, ſein q iti Cæte puerperi⸗ ito lit, ne pat⸗ jo arceri non . Imperatol. aultum 1 otam ſiach 0 ſitam fore ecturi penon olorvideaiui
— 0 inet vH qlo aen 7 du
.„.„ Pler Ah
DECISIO LITVANICA
in ius venire mulier prægnans non compel-⸗ latur, vteri videatur eſſe beneficium, non G mulieris. Sed †& ei etiam conſultum le- gem voluiſſe dubitandum non eſt. Quare Baldus eum, qui mulierem prægnantem occidit, etiam ſontem, geminum facinus ad- mittere ſcribit, d. l. Imperator. idq́; propter vitæ ſpatium, quod ei lege conceditur. Bal- dus d. l. Imperator. Inde quoq; eſt, quòd edito partu intra quadrageſimum diem quæſtio de puerpera haberi non poteſt. Bar⸗ tol. poſt Dynum. d.l. prægnantis. Prætore, qui aduerſus hoc feciſſe, haud impunèlatu- ro, ſiin tormentis exanimata mulier fortèe probetur. Bartol. poſt Dynum d. l. præ- gnantis. Sed nec confeſsionem, quæ talibus quæſtionbus eruta proponeretur, valere, Bald. d. l. Imperator. argu. l. maritus, ff. de quæſtion. Marſ. pract. crimi. õ.nunc viden- dum. nu. 48. palam eſt, vt generaliter, de qui⸗ bus quæſtio haberi non debet, ſi habeatur, extorta confeſsio nullius eſt momenti. Marſil. l.. num. 14. vbi latẽ allegat. ff. de quę- ſtion. Nec quenquam mouere debet, quod, quæ fraudem capitalem admiſit, edito ſta- tim partu punitur, niſi alendo infanti, alia nutrice non reperta, conſeruetur, Barte lus d. I.prægnantis. Bald. d. l.1mperator. Dico enim mulieri omnino perituræ, ne crimina maneant impunita, conſultum eſſe non o- portère, Bald. d. l.1mperator. Sed eius po- tius accelerandum exitum. Il. ita vulnera- tus. ffx adl. Aquil. contrà, quàm in ea dicere debemus, quæ nihil fraudis capitalis per- petrauit. In minoribus enim admiſsis, quo- tiens lex conſumi ſupplicio mulierem non vult, expectari, vt ex puerperij labore con- firmetur, conſequens eſt, ne imbeecillitas augeat pœnam, Quare non modò de mu- liere ex puerperio languenti quæſtio ha- benda nonl. prægnantis. ff. de pœnis. Bald. l. Imperator. ff. de ſtat. homi.& Marſ.pract. crimi..nunc videndum. numer. 47. eſt, ſed nec cœdi fuſtibus, nec in exilium mitti, de- portarive debet, autaliud in corpus ſuum pati. Baldus d. l. Imperator. augeri quippe ſicut dictum eſt, imbecillitate pœnam, a- liudq́; alij, vt ait Labeo, I. qua actione.§. in colluctatione. ff. ad Aquil. mortiferum eſſe. Apparet itaq; non vteri tantùm, ſed& mulieris, quæ vulgò concepit, dum graui- da eſt, ex puerperiòve languet, illud eſſe be- neſicium, ne ob imbecillitatem, ſicuti ſupraà dictum eſt, in ius venire compellatur,& cõ- uenienter parci ei, qui ſe in neceſsitatem de- duxiſſet, quod multò maiori ratione in eo eſt dicendum, qui dum ſubſtantia ſua male
—y——————
vtitur, voluptati ſeruiens bonis exutus in
6z voluntariam egeſtatem decidit. Vt t enim Reip.interſit, ne ſua re quis malè vtatur, ad- uerſus tamen id facientem nulla pœna eſt
63 legibus conſtituta. Cùm t adulteria, ſtu- pra& omnis extra matrimonium concubi-
tus diuino atq; humano iure coẽrceantur.
64 Necfeo magis pœnas in id admiſſum legib. ſtatutas, quæ alieno viro corpus ſuum mi- ſcuiſſet, effugituram Raphaẽl Fulgoſius adnotauit. d. l. ſi quis iudicio. ff. ſi quis cau-
65 tio. Igitur †& qui conturbauit, quive decoxit, ſuac;culpa bonis exutus in pauper⸗ tatem inopiãmve decidit, æquè ſupra icri- pto beneficio vtetur, atq; ille, qui fortunæ
66 vitio idem paſſus proponitur. Sed vtrum inter inopem& pauperẽ diſtinguimus, an
6/ pauper ab inope nihil differt? Quod tBar- tolus apud Scœuolam libro 36. Digeſtor. l. Lucius. õ. hæredum. ad Senatuſconſul. Tre- bel. exiſtimare videtur, qui paupertatis ver- bum meram priuationem ſignificare ait.
68 Quod ſi admittimus, cũ t inops quibuſdam Archidia.. diſtin. c. quo iure. Paul. Caſtr. id quod pauperibus.C. de Epiſcop.& Cleri.& Deci.auth.pręterea.nu.7. C. vnde vir&vx. luriſprudentibus is ſit, qui nihil habet, item vtroqʒ verbo demonſtrari, conſequens erit.
6, Sed f Bartoli ſententia manifeſtis Hermo- geniani verbis refellitur, libro 48. Digeſto. I. nonnulli. de accuſat. Bartol. l. ſi conſtante. nu. 14. ff. ſolu. matrimo. pauperem eum defi⸗ nientis, qui minus aureis quinquaginta in bonis habet. Conſtitutiones.§. ſed noſtra. Inſtit. de ſucceſsi. liber. glo. auth. de exhibẽ.
& introd, reis. õ. fi. in verbo pauper. colu.5. Bartol. d.l. ſi conſtante.& num. 2. deniq; vo
à nobis infra ſuo loco dicetur, ampliores
70 facultates paupertati aſsignant. Non t eſt itaq; ſequẽda Bartoli definitio, à qua& ipſe diſceſsit d.6. hæredum. vulgarem opinio- nem ſequutus, pauꝑerem eum definienti-
i um, cui modicum in bonis ſit. Alijt Archi-
dia. d. c. quo iure.& Panlus Caſtrenſis. d.l.
id quod pauperibus, ad verbi figuram alludentes, pauperem dictum ſunt arbitra-
72 ti, quaſi parùm habentem. Marcus t ve- ròô Varro nobilis ac probus latinitatis au- thor, de vita populi Romani libro. à parua pecunia paupertatem deduci ſcripſit. Igi-
73 tur t ſecundum ſuprà ſcriptas definitio- nes, quamcunq; ſequi libet, pauper erit, 74 qui quid in bonis habet. Qui ⁊ verò in- ops ſit, quærentibus non ignobiles qui- dam Archidia. d. c. quo iure. Paulus Caſtr.
d. l. id quod pauperibus.& Deci. d. auth, præterea,& num j, Juriſprudentes eum re-
L ij pardm
4 1
—
4
1 4
—

272 PRTR ſpondent, qui habet nihil, quaſi, qui parùm habet in bonis, is inops non probè dicatur. 75 Quod t falſum eſt. Nam&, cui exiguæ ſunt facultates, non male inops appellabitur, d Iulij Pauli verbis conſequens eſt, quilib. 2. Digeſtor.l. ſi ab arbitro.qui ſatisda. cogan. magnam inopiam dixit, quæ fideiuſſoribus cùm accidit, ex integro cauſa cognita ſatiſ- dandum ait. d. 1. ſi ab arbitro. Intelligi verò magna inopia nõ poteſt, niſi alia quędã ino- pia reperiatur, quæ magna non ſit, id eſt par⸗ 7õ ua inopia. Magnum t quippe, authore Ariſtotele, per ſe non dici, ſed ad aliud, quod in eodem genere ſit quantitate angu- ſtius, referri, vt quo in genere rerum, ma- gnum quiddam ſit, in eodem paruum aliud eſſe, ſit neceſſum, ne nihil ſi ma- gaum illud referatur: vt t exaduerſo par- ui appellatio, in quo genere ſit, demonſtrat in eodem magnum quiddam eſſe, cuius comparatione id paruum diceretur, Ita propemodum diſſerit Ariſtoteles eo libro, qui decem naturæ vocabulis ſcriptus eſt, Cathegorias Græci vocant. Secundum quæ telligi magnam inopiam non poſſe, niſi 78& parua quoqʒ inopia reperiatur. Sicjitaq; qui magnam inopiam dixit aliam eſſe ino- piam, quæ magna non ſit, paruam videlicet inopiam ſignificauit,& conuenienter gene⸗ rali inopiæ appellatione nõ excludi omnes 75 facultates. Quam t ſententiam Domitius Vlpianus libro 1⁷. Digeſtor. l. ſi Procurato- rem.§. ſiignorantes. mandati. non obſcurè probat, qui fideiuſſores, ſupra, quam debiti ratio exigebat, damnatos, nec prouocantes, cum dolo verſatos dixiſſet, ſubiecit, quid ta- menſſi paupertas eis, vti prouocarent, non
permiſiſſet? excuſata eſt, inquit, corum ino-
30 Quodt& libro 42. Digeſtor. l. ſi creditores. §. ti. de priuileg. credi. apud eundem Vlpia- num licet obſeruare, vbi ſimiliter, quam paupertatem dixit, mox inopiam appellat. 81 Secundum quæ ſanè videri poteſt inter paupertatẽ& inopiam nihil intereſſe,& ita Alexandrum Tartagninum& laſonem d. l. ſi ab arbitro. in fi. lib. 2. 1. ſi verò. O.fi. in fi. ff. qui ſatiſdar. cog. item eundem Alexandrum Tartagninum lib. 24. Digeſt. l. ſi conſtante. colu. 8. ibid. ſed an inopia. ſolu. matrimo.& Philippum Decium lib.1. d. c. quę in eccleſi- arum. num. ꝛ.& iterum d. c. ex ratione. nu. 4. ij. Epiſtolarum Decretalium exiſtimare le- 80, quorum opinionem non probo, vt nec 52 ſuperiorem. Arbitror enim, inopiæ ver-
bum, quam paupertatis latius patere, hoc
eſt inopiama paupertate differre, qua genus
pia, quaſi, qui ꝑauper eſt, idem ſit& inops.
ROI2 II
MA VR EI 3
à ſpecie,& ita pauperem eſſe, qui inops lic,
vt cognatum, qui agnatus, non contra,l. lu- riſconſultus.§. ff.. de gradib. qui inops eſt, idẽ erit& pauper: vt nec, qui cognatus eſt, idem eſt& agnatus. d.l. Iuriſconſuitus. Quæ ſententia origine verbi repetita comproba- tur, quod inops dictus ſit per inficiationem quaſinon ops. Ops autem priſcis fuiſſe opu⸗ lentum, Feſtus eſt author. Frit ergò inops, qui opulentus non eſt, id eſt, qui opes non habet, in qua cauſa pauperem eſſe conſtat, id eſt eum, qui parùm in bonis habet, ſed& eum, qui nihil. Vtrunq; enim opulentum non eſſe, id eſt opes non habere, illum quip- pe nihil, hunc parùm poſsidere. Quod con- ſequens eſt Vlpiani d.§. ſi ignorantes. ver- bis, quam paupertatem primum dixiſſet, inopiam poſte appellantis non etiam con- tra, quod docere eos oportuit, qui inopiæ & paupertatis appellationibus idem exiſti- mant contineri, ſed hoc nuſquam relatum eſt,& illo Martialis eleganti ſanẽ Epigram- mate refellitur, quod in Neſtorem libro n. ita ſcriptum extat. Epigrammate.zz.
Nect to ga, nec focus eſt, nec tritus cimice lectus. Nec tibi de bibula ſarta palude teges.
Nec puer, aut ſenioy, nulla et ancilla, nec infans, MNee ſera, nec elauis, nec canis, at calix.
Tu tamen aſfe tas, Neſtor, dici, atq; vide ri. Pauper,& in populo quæris habere locum.
Mentiris, vanoq́; tibi blandiris honare. Non eſt paupertas, Neſtor, habere nihil.
84 Porrò t inopem dici eum, qui nihil habe-
at, Gaius libro 4. Digeſtor. I. nam is de do- lo. ſignificauit, nullam, inquiens, videri acti⸗ onem habere, cui propter debitoris inopi- am inanis actio ſit. Etenim aduerſus eum, qui minus, quam debet, inbonis habet, non eſſe nobis inanem actionem, rectè partem debiti iudicio perſequuturis. c. Odoardus. extra deſolutio.& l. pretia rerum.§. cuius. ff. ad. l. falci. Eum ergò, qui nihil habet, ino- pem Gaio eſſe, conſequens eſt. Domitio
85 item Vlpiano idem multò apertius ſigni-
ficari, qui lib. L. Digeſto. l. cura.§. inopes. de minor.& honorib. his verbis, inopes, in- quit, onera patrimonij ipſa non habendi ne-
86 ceſsitate non ſuſtinent. Ex’ t his, qui inter
inopem& pauperem interſit, ſatis conſtat, quo declarato explicandũ conſequenter eſt, paupertatem ex qua patrimonij ſummam admittamus. Nã pauperi nõnullas aſsignari facultates, placuit, nec eum eſſe, cui nihil prorſus in bonis ſit,& recte fortaſſe, nec
ſine
ſineo fupta dleltu appat 1, c, helan gdiſt quod placi pert Qi guh F aatis quid mot llue par quc

inops lte
onträl dinops ec Thatug elt lits Qur comproba, nclationem sfuiſſe opu ergonogs
Guiopes non e conſtatit abet, ſed opulentum illum quip⸗ Quod con⸗ drrantes. ver. im dixiſlet etiam con⸗ qui inopi lem exiſt, àm relatum Epigram, em libron. 33.
cimice leclu. ges.
a, nec ufam, talix.
viden. elocum.
re.
thill
hil habe- is de do- ideriactis aris inopi⸗ erlus eum, habet, non ſctè partem Odoardus. Hecuiusiff habet, ino⸗ Domitio ertius ſigni⸗ ginopes de inopes, in⸗ habendine- nis, quiintet ſatis conſta equentere nij ſummam llasabigmmi eſſe, cii nl 4
b nec aaſſe,
DECISIO LITVANICA
ſine operæpretio fecerimus, ſi quo ordine ſuprà propoſitæ ſunt definitiones, id quod dicitur eſſe paupertas, explanemus, vnde apparebit, interſitnè, vtrum pauperis dica- tur, qui modicum habet, vt Bartolo, d. l. Lu⸗ cius. Ö hæredum. ff. ad Senatuſconſul, Tre- bel. an qui parùm, vt quibuſdam Archidia. 8. diſtinct. c.quo iure. Paulus Caſtren. 1. id quod pauperibus. C. de Epiſcop.& Cleri. placuit, cuive parua pecunia eſt, vnde pau- pertatẽ dictam Marco Varroni ſcripſimus. Quibus explicitis, quemadmodum hæc ſin- gula accipere debeamꝰ, quæq́; vera pauper-
87 tatis definitio ſit, diſpiciemus. Et t modici quidem appellationem lariſsimè patere, ne- mo neſcit, eaq́; voce latinè ſcientibus vtrũqʒ illud ſignificari,& quod parùm eſt,& quod paruum, ſed& paucum, deniq;& mediocre, quod ſupra id, quod parùm, quod paruum, quodq́; paucum eſt, eo verbo comprehen- di, vt in modici explicatione omnis præ- ſens diſputatio noſtra conſumetur. Quan- quam de ſingulis erit nobis nominatim diſ- ſerendum. Multa t prudentium reſpon- ſa occurrunt, quibus, quod parùm eſt, aut
etiam paruum, modicum appellatur.
8 At t qui de multis ego pauca proponere contentus ero. Domitius VlIpianus libro 21. Digeſto. l..9. ſed ſciendum. de ædil. edict. vulnuſculum modicùm dixit pro paruo,& quod nullũ habere delictumait, quomagis animal, quod veniſſet, propteren redhibea-
90 tur, ſi fortè pronunciatũ non ſit. Sedt& Do- mitius Vlpianus lib.7. Dige. l. vſu fructu.§. quoniam alias. l. hactenꝰ. de vſu fru. de ſartis tectis habendis ſcribens, in ijs, ſi quid ero- gandum eſt, fructuarium impenſa modicæ refectionis onerat, id Celſi ſententiæ con-
91 ſequens eſſe exiſtimans. Quot nomine Ne- ratius lib.ꝛ5. Dige.l.quod dicitur.2. de impẽ. reb.dota. fac. viro qui quid modicum in æ- dificiorum dotalium inſtaurationem impẽ-
9² diſſet, vxorem teneri negat. Hoc t amplius Iulius Paulus eodem lib. Digeſt.l. omnino. de impen. in reb. dot. fac. inreponendis pro⸗ pagandiſq́; vineis dotalibus modicam im- penſam à viro factam reputationem non ha-
93 bere ſcribit. Tantundem t de impendijs in ſeruorum valetudinem factis idem lulius Paulus ibidem d.I.omnino. reſpondit. Ne- gat enim, ſi modica ſint, habere exactionẽ.
9† Quafſententia Titus Gaius lib. 13. Digeſto. l. in rebus. õ.poſſunt. Commoda. in illa ſpe- cie vtitur, cùm commodatarius in valetudi- nem ſerui, quem vtendum accepiſſet, quid impendiſſe proponeretur, diſtinguens mo-
dica impendia à maioribus, vt hæc conſe-
————ö——
7111. 113
qui meritò poſsit, illa non poſsit, non magis 95 quam cibariorum. Eandem 1 diſtinctio- nem in ſeruo cõmodato, qui fugiſſet, requi- rendo, reducendoq́; ſequendam ſcribit, d.§. poſſunt.idẽ Titus Gaius vt maiores impen- ſas in eam rem factas commodatarius con- ſequatur, modicarum verò nullam habeat 96 exactionem. Accipit t& pro pauco modicũ ſolet, quo ſenſu Domitium VIpianum libro 7. Digeſt. l. plenum.. ſed ſi pecoris. de vſu& habi.loquutum conſtat, cùm eum, cui gre- gis fortèé ouilis vſus legatus eſſet, modico 97 Jacte rectè vſurum ſcribit. Sed t& pro paucis Plautus modicos dixit, in Angipor- tu, inquiens, Turba eſt, domum modici 98 introierunt. Modicum 1 deniq; hoc am- plius, vtpotè d modo deſcendens, medio- critatem quandam ſignificat, quæ intra pa- rum& nimium eſt, paruum idem& ma- gnum, idq́; ex contrario, quod eſt immo- dicum, cognoſcere licet. Sanè enim, quæ modum ac menſuram prætergrediuntur, le- gumq́; præſcriptum, immodica appellari, quo numero ſunt immenſæ ac inofficioſæ dotes. l.1. C. de inofficio. doti. donationes quoq; vulgò factæ, quibus profuſa donan- tium largitione exhauriuntur patrimonia, J. ſi filius.&l. fi. C. de in officio. dona. no- menq́; hæredibus relinquitur inane. l. pre- cibus.C. de inofficio. donat. Domitius item Vlpianus libro 24. Digeſtor. l. exannuo. de donatione. inter vir.& vxor. donationem à viro vxorifactam, quæ dotis vires exce- deret, immodicam dixit. Eadem appella- tione in eo munere, quod Calendis fœmi- neis id eſt Martijs, aut die natali vxori à vi- ro mitteretur, vſum lulium Paulum l. ſed ſi vir.d.ſi vir.ff.de donat.inter vir.& vxor. le- go, quippe qui, quòd dotis fortè vires ſimi⸗ liter excederet, immodicum dixit. Modum 99 † ſanè conſtat dici, quod eſt intra iuris per- miſsionem. Hinc dicimur modum tenere, aut non tenere, cùm quid legum permiſſu aut impermiſſu facimus. l. item quæritur.§. item lulia.ff. locati. De quo illud Poẽtæ. Eſt modus in rebus, ſunt certi deniq fines: Quos vltra, citrach nequit conſiſtere rettum. Apparet ex ijs modici appellationem latiſ- ſimè patere,& præterquam quod, id ſignifi- cat, quod parùm eſt, aut paruũ. Vnde dictã paupertatem, vt eſt à nobis ſupraà relatum, quidam exiſtimauerunt, alias eſſe eius verbi ſignificationes, quocunq; tamen ſenſu ex- audiatur, difficile eſt, quid ſit, id modicum, quam paupertatem eſſe dicimus, demon- 100 ſtrare. Nihilfquippe per ſe modicum dici, vt nec paruum& magnum, paucumve& mul- L iij tum,

114 DPTRIAOY ZII MAVREI
tum, quæq́; cætera eo verbo continentur,
ſed ad Miote erts,& quidem, vt dictum eſt, I0t intra ſuum genus. Sic f montem paruum dici, ſummus peripateticæ ſcientiæ Philo- ſophus Ariſtoteles ait, milium verò magnũ quia hoc, inquit, ijs, quæ generis eiuſdem ſunt, maius, ille minor exiſtit, id quod nõac- cideret, ſi per ſe paruum magnumq́; dicerẽ- 102 tur. Itaq;, t cùm paruum atq́; magnum alio referantur, fit, vt idem aliò atq; aliò relatum, Woz paruum atq; magnum vocetur. Det multo autem d& pauco perſimilis eſt eiuſdem Ari- ſtotelis definitio, dicere enim nos; ait, in pa- go multos homines eſſe, Athenis autẽ pau- cos, cùm longè Athenis, quam in pago, plu- res ſint rurſus in theatro paucos, in domo multos eſſe dici, cùm illic ſimiliter, quãàm hic, multo ſint plures,& conſequenter eue- nit, vt ijdem aliò atq; aliò relati, pauci dicã- tur,& multi, vt, qurin pago ſunt, cũ ijs, qui in domo ſunt atq; in vrbe collati. Vnde in- conſtans illa pauci& multi in iure demon- ſtratio, cùm, quæ pauca, eadem rurſus multa 204 dicantur. Etenim 1 tria, quatuor& quinq;, pauca eſſe& dici, nemo ambigit. l. ſciendũ. ff.de verb. ſignifica.&l.. quod cuiuſq;. He- rennius tamen Modeſtinus multa hæc eſſe
ſigniſicat, cùm liberorum multitudinem
excuſare à tutela ſcribit. l.2. 9. z2. ffide excuſat. Certum autem eſt, tres habentem liberos Romæ, aut in Italia quatuor, aut quinq; in Prouincijs Impp. Seueri& Antonini AA. hoe beneficium mereri. l.i. C. qui nu. lib. ſe. excu. Sed hæc, quia comparatione dici ſolẽt, ad proximos numeros inferiores ſpectan-
tib. defendi quo quomodo poſsint. Scimus
enim pauca aut multa dicentes aliò ſemper 105 reſpicere. Mirari † tamen illud licet, quod
vetus neſcio quis interpres lib. ⁊. Inſt.. fi. de
iu. perſon.refert gl. adnotauit, qui duo, mul- ta eſſe Imperatori Iuſtiniano ſcripſit, quo numero, cùm nullus inferior reperiatur.
106 Vnum I quippe numeri eſſe principium nõ
numerum, Philoſophis placet, quorum ſen- tentia& noſtrates Iuriſconſulti vtuntur: Gl. Il. ſi quis ante.§. fi. ff. de adqui. poſ. Archidia. proe. libro 6. ſuper verbo. numerus. Albe- ric. l. vbi. num. ff. de teſtib. hoc tamenille, quiſquis fuit, affirmans incurrit in omnium Gloſſ.& Doctor. d.§. fi. reprehenſionem, tanquam verbis luſtiniani id conſequens
107 non ſit, Quodftego ita quidem fateor, vt er-
raſſe vtroſq; contendam, falſumq́; eſſe.luſti⸗ niano tam duo, quam, quæ ſupra eum nu- merum ſunt, multa dici, ſed, quodnemo ani- maduertit, Vnum eo loci luſtiniano mul- ta eſſe, quod vt magis appareat, bene eſt lu⸗
ſtiniani verba ſubijcere, qui, in ſeruorum,
inquit, d,§. fI. conditione nulla eſt differen-
tia, in liberis autem multæ, aut enim lunt.
ingenui, aut libertini. Quibus verbis con- ſequens proculdubio eſt, vnum multa eſſe. Nam, cùm mulcas eſſe liberorum hominum differentias dixiſſet, vt id comprobaret, v-
nam ſubiecit, aut enim, inquiens, ſunt in-⸗
genui, aut liberti ninec quis mihi ſtatus nu⸗ merari dicat oportère, quos duos eſſe palam eſt, ingenuorum alterum, libertinorum ſe⸗ quentem, eo enim vnam differentiam con⸗ ſtitui, non plures, pluſquam manifeſtum eſt, ne, ſi ſinguli ſtatus ſingulas efficiant dit⸗ ferentias, falſum ſit, in ſeruorum conditio- ne, nullam eſſe differentiam, cùm in ea vnũ eſſe ſtatum, negare non poſsimus, minus mouere nos debet, quòdex genere manum miſsionis plures, quam duos eſſe liberorum ſtatus quidam Gl. d.§. fi. diſputant, alijs ma- iorem, alijs minorem, tertijs infimãex lege AeliaSentia conſequentibus.§. libertinorũ. Inſti. de liberti. Nam hane manumiſsionis varietatem& interlibertos differentiam ſa- cris conſtitutionibus d. 9. libertinorum. an- tiquatam eſſe conſtat, nec, ſi eius eſſein Re- publica vſus, Iuſtiniani verbis eò magis plu⸗ res, quàm duos liberorum hominũ ſtatus ſi⸗ gnificari, conſequens eſt, ingenuorum alte⸗ rum, alterumlibertinorum, Huic autem po⸗ ſteriori, qui quocũq; manumiſsionis gene- re ad libertatem perueniſſent, cõnumerart. Liceret itaq; libertinorũ nomẽ ad eum mo⸗ dum in tres tanq́; articulos ſecare, quorum alij maiorem, alij mediam, minimã alij liber- tatẽ nanciſcantur, enimuerò in liberorũ no- mine, diuidenti duas tantùm occurrere ſpe- cies, ingenuorum, inquã,& libertinorum.
108 Sed, iſi cui nimis ſubtiliter hæc à me tractart
videantur,& a veroabeſſe, quæ proximè ta- men dixi, negare nemo poteſt, vera eſſe, cũ tria& quatuor,& quinq; multis adnumera- ri, ſcripſi. Sed nec inficiahitur quiſq́;, quod in ijs, quæ aliò referuntur, euenire ſolet, quæ hunc numerum ſuperant, alioq́; relata, multa ſunt, aliò ſpectantihus pauca non ma-
109 le appellari. Etenimt centum,& quæ ſupra
eum numerum ſunt, pauca vocare, nonin- rectè poſſumus: Vt, cum vocem Praæconis paucis innoteſcere, ait cõſtitutio. S. uth. quiĩ ſemel.C. quo modo.& quan. iud. v.ihil enim vetat, ad quam plurimorũ aures οcem prę⸗
no conis peruenire. Eſtideniq; p⸗.ucorũ appel-
latio ad ingentẽ numerũp orrecta. Nam cœ- ſis Moſis iuſſu trib, ferme ac viginti hominũ millibus, vt cætera lud eorũ gens eſſet inco- lumis, Exo. z2, f. Padcorũvita fexro extincia
ſcribitur.
ꝛu ria io eſſe puun 18 matt. ſigni quot Dom retrict concu cimplt bius h non ſerit. vulga n recte do,W chid. uß iudic cubit gat v expil ſerui, ſtrant dig.n u pierie leck no percu 8 0, uner do.j nunc flicku K vll ld.n revid meret eo ide quod poteſ manik

eruonum, diſteren⸗ enim lunt ſerbis con⸗ multaeſte, nhomiaun robaset-. , lunt in⸗ uſtatusnn Seſſepalam tinorum ſe⸗ ntiam con⸗ nanifeltum fliciantdit ncondlitio- min eavnũ nus, minus ere manum liberorum t, alijs ma- mã exlege dertinorũ, Imiſdionis entiam ſi⸗ orum. an eſſein Re- magis plu ſtatus ſi⸗ orumalte⸗ autem po⸗ onis gene⸗ numerari. eum mo⸗ quorum lijliber⸗ rorũ no- rere ſpe⸗ tinorum. e traciari roximèta- eraeſſe, cũ dnumera- iſch, quod enire ſolet, ioq relatz, canonma- quz lupta ate, nonin⸗ m praeconis o. Auth.qc J. nahil enim „ocem ply ucorũappei- a DNamea lnti bomüod as eſſet i⸗
incia ccribiec
DEcCISIO
un ſcribĩtur. c.diſciplina. 45, diſtin. Hine foc-
312
813
215
caſio ludicri illius quibuſdam Glo. c. vidua. 34. diſtin. fuiſſe videtur, qui, cùm meretrix ea definiretur, quæ multorum libidini pa- tet, d. c. vidua. eam ipſi ſecundum hoc mere- tricem eſſe conuenienter appellandã dixe- runt, quæ plus, q́; tribus& viginti hominũ millibus ſuum corpus miſcuilſet, tanquam conſequens ſit, ſi tria& viginti millia pauca dicantur, quæ eum numerum excederent, multa eſſe. Quod quidẽ vt conſequens ſit, tamẽ,& quæ longe infra eum numerum eſ- ſent, multa rectiſs ime dici, vt in tribus, qua- tuor,& quinq; ſupra demonſtraui. Sedlice- at per nos viris grauibus pręclariſsimorum ſtudiorum argumenta tractantibus in re ſe- ria iocari. Cùm f nemo neſciat, meretricem eſſe, quæ corpore ſuo quæſtum facit, ſiue pluribus, ſiue paucis, ſiue vni etiom extra matrimonij caſtitatem ſe miſceat. Et t hoc ſignificaſſe Baldus lib. 12. Digeſt. l. idem.§. quotiens. de condict. ob turp. cauſ. apud Domitium Vlpianum videtur, qui eam me-⸗ retricem eſſe probari, ſcribit, quæ pretium concubitus accepiſſe docetur. Nam nec, vt cùm pluribus id factum ſit, aut cum vno ſæ- pius, Baldus exigit, ſolo eo deſiderato, vt non ſine quæſtu mulier id flagitium admi- ſerit. Proprium enim eſſe meretricum, ait, vulgato pudore ſuo quæſtum quærere,&
n4 recte. Dictam Tenim meretricem a meren-
do, Valla eſt author, noſtriq́; probant. Ar- chid. c. vidua. 34. diſtin. Ripa. c. 1. nu. 96. de iudic. Nomen t verò, ne quis multorũ con- cubitum, aut cum vno ſæpius repetitũ exi- gat, vno compreſſu quæri, certum eſt. Nam expilator& effractor, vt alio loco fuſius diſ ſerui, quæq́; cætera nomina crimen demon- ſtrant, vno actu oriuntur, idq́; Bartol. proc. dig. nu. 1.& l. legatis in prin. de l. 3.& l. ma. 9. qui quæſtum. per ill. tex. ff. de adult.& pleriq; omnes tradunt. Abb.& Deci. in 2. lect. c. 1. de iudic. Ioan. de Ana. c.. de cleri.
11 percuſ. Nicolao t itaq; Abbati non aſſenti-
or, qus lib. 4. Epiſtolarum Decretalium, c. inter opera.nu.5. de ſpon.& Io. Lup. rub. de do. inter vir.& vxo. char. 9. verſ. videamus nunc. Bal. tract. ſtat. verb. Gabella. adde. Af⸗ flictum conſtitu, quę paſsim.& Socin. conſ. 54. viſis teſtibus. col. 3. 1o. Neui. Sylua. nup. lib.. nu. 145. vt duos admittat mulier, exige- re videtur, quaſi quæ vni copiam ſui fecit, meretrix non rectè appelletur. Errat& in eo idem Nicolaus Abbas, d. c. inter opera. quòd eam, quæ duos admittit, palàm cor- pore ſuo quæſtum facere, ſeribit. Hoc emim manifeſtis Vlpiani verbis refellitur, lib, 3,
—-———
LITVANICA
1111. 115
Digeſt.l.palam. de ritu nupt. eam quæ cum vno& altero pecuuia accepta commiſcuiſ- ſet, palàm quæſtum facere negantis. Por-
117 rO † Alciato Doctori meo minus aſſentien-
dum eſt lib. L. Digeſto. l. maſſurius. de ver- bor. ſignificatio. apud lulium Paulum eam nõ eſſe meretricem ſcribenti, quæ cum vno atq; altero pecunia accepta ſe miſcuiſſet, niſi palam& pluribus ſe proſtituiſſet. Nam, vt fatear quidem, quæ vni atq; alteri pretio ac- cepto ſe commiiit, eam palam quæſtum nõ facere, quia non paſs im quæſtum facit, id eſt ſine delectu, quod eſt palaàm, vt Domitius
Vlpianus lib. 23. Digeſtor. l. palam. de ritu nupt. interpretatur. Quæſtum tamen eam facere, certum eſt, hoc eſt corpore mereri,
1u8 quod eſt meretricem eſſe. Statuo t itac;
omnem mulierem, quæ extra matrimonij caſtitatem pudori ſuo non parcens cum vi- ro ſe miſcuit, meretricem eſſe. Hoc ita, ſ proſtitut æ pudicitiæ ſuæ pretium accepit, ſanè ob vocabuli originẽ, à merendo enim dictam meretricem, ſuprà retuii: quin ta- men,& quæ gratis ſui corporis copiam fe- cerit, eodem numero ſit habenda, nulla du- bitatio eſt. Quod conſequens eſt Octaueni ſententiæ lib. 23. Digeſtor. d. l. palam. eam, quæ ſine quæſtu palam ſe proſtituiſſet, ijs, quæ accepta pecunia idem feciſſent, connu- merandam exiſtimantis, quaſi, quodad mu- liehrem pudorem attinet, quæ ſe alienæ li= bidini permittit, cum quæſtu id faciat, an
119 ſine quæſtu, nihil multùm interlit. ErTpro- 9 P
120
fectò, vt quidam eleganter c. meretrices. 320 q. 4. iuncta ibi gloſ. ſuper verb. prohiber. notant, diuina lex, quæ mechari vetat, quod huc quidem attinet, meretrices eſſe vetar, hoc eſt extra matrimonium ſe viro miſcere: ergò mulieri vno compreſſu meretricis no- men queri, conſequens eſt dicere. Sanè enim, quo nomine mulſerem appellemus, quæ ſe alienæ libidini ſemel permiſit, non reperiri. Quanquam ſcio quoſdam Cepo. conſ. 58. Franciſ. de Villarijs.& Ripi. c. 1⸗ numero nonageſimoſeptimo. de iudi. in hac, meretricis vocabulo abſtinere,& in- honeſtæ vitæ mulierem eam vocare, quorũ ſententia non habet rationem:& ſuperio- ribus refellitur. Deniq; t ſi, qui quid ſemel accepit, vt vxorem aduſterari pateretur, le- no eſt, eo quippe nomine plectitur. l. mari- ti. 6. qui quæſtum. de adulter. cur non mu- lier vno compreſſu meretrix dicetur? non ergò tantùm, vt aliorum c. meretrices. 32.. 4.& d. c. vidua. eſt ſententia, quarũ turpitu- do publicè venalis eſt, quæq́; multorum li- bidini patent, merętrices eſſe, ſed& eas, quę
L. iiij cum
—en⸗
—
183 * 6 4 5

, Car ypcu jucl-³ tam 7—
, aA on law
16 pEITRIROYZII— modicum ſuprà ſcriptorum medium ſtatu-
cum vno ſe miſcent, vel ſemel copia ſui fa-
n2u cta. Nec t exigo, vt proſtitutæ pudicitiæ
pretium interuenerit. Nam, vt modò con- ititit,& quæ gratis cum ſtupratoribus aut adulteris rem habuit, pro meretrice eſt. d. l.
122 palam. de ritu. nup. Ett ſi non putem eam,
quæ cum vno corpus ſuum miſccet, eiuſdem ſore ſortis, cuius, quę omnibus ſe peruulga- uit,& idcirco à teſtimoni dictione non re- pulſum iri, qd generaliter meretrices tanq́;
infames pati conſtat. Guido Papa. Sing. 8*9. per l. Imperialis. C. de nup. Ioan. Fab. C. de
123 lumma tri. in prin. col. fi. Plus tenim pec-
care, quæ meretricio eſt inſtituto, corpore omnibus paſsim peruulgato, quam, quæ vni ſe cõmiſit. vt maius delictum eſt, quod ſæpius admitteretur. Arg. l.nemo cum con- cor. ibi in gloſ. alle. C. de epiſco. audien. ad- de gloſ. authen. ſed nouo iure. verb. Caſtiga⸗ bitur. O. de ſeruis fugi.& Pari. conſ. 68. du-
12 4 bium exoritur. nu.²45. vol. 4. Adde Tvene-
ris commertium cum vno ſine reprehenſi- one quandoqʒ fuiſſe, quod&, vt Marcianus lib. 25. Digeſtor. l. in concubitu. de concub.
125 ſcripſit, per leges nomẽ aſſumpſit. Sed t nec
mulierem vnius conſuetudine contentam diſtincta à cæteris veſte vti, cogendam exi- ſtimauerim. cuius rei corpore ſuo palam quæſtum facientibus neceisitatem imponi poſſe, Baldus apud Imppp. Theod. Arcad. & Honor. AAA. lib. i. Principalium Con- ſtitutionum l. mimæ. C. de epiſco. audi. ſcri-
n6 pſit. Quanquam tf verbis Conſtitutionis
Baldus ſuam ſententiam nõ ſatis recte con- firmat, cùm ludibrio corporis ſui quæſtum facere, meretricio eſſe inſtituto interpreta-
n27 tur. In quo t quoq; errore dalycetus d. l. mi-
mæ. fuit. Nam illo ſermone ſcenicas muli- eres, quæ corporis ſui ſpectaculũ præbent, 1.1.& l. z. 9. fi. ff. de ijs. qui notan. infa. intelli- git conſtitutio. d. l. mimæ, quod mimarum mentio initio conſtitutionis facta declarat. Mimas enim ſcenicum eſſe genus conſtat. Sed ad pauci& multi tractationem reuer- tor, quorum incertam eſſe demonſtrationẽ ſupra conſtitit, vt eorum eſſe ſolet, quæ aliò
22s referuntur. Aequè t parum aliò referri, atq;
ſuprà ſcripta, palam eſt: ex aduerſoq́; eſſe ni- mium, vt paruo videlicet magnum, pauco multum, medium autem eſſe ſatis. quo de- monſtramus, quod nec parum eſt: nec nimi⸗
129 um. Quod f eſſe quoq;, inter paucum&
multum, medium poteſt. nam, vt paucum, minus, ita multum, pluſquam ſatis eſt. Ita
euenire, vt ſatis, inter paucum& multum ſit: inter paruum autem& magnũ, id, quod mediocre eſt, conſtituemus,& generaliter
MAVRE;I
emus, quà modus, vnde modici appellatio
130 deſcendit, demonſtratur, Sed hæc t exem-
plo aliquo, quo ſanè ob non nullam obſcu- ritatem egere videntur, illuſtremus, ne ru- dioribus conſultum non ſit, qui Dialectico- rum literas non attigerunt, poſt Gramma- ticorum rudimenta, vt aſſolet, ad inclytas luriſconſultorum ſcholas nimiùm prope- rantibus. Nam, Dialecticorum traditioni- bus, vel paululùm imbutos hæc non deſi-
131 deraturos, ſcio. Pomponius 1 lib. 1. Digeſt.
1. 2.§. Poſt originem. de orig. iur. parum eſt, inquit, ius in Ciuitate eſſe, niſi ſint, qui iura reddere poſsint, parum itaq; eſt, ius eſſe, ni-
332 fi ſint, qut reddant. Si ſint qui reddant, id
eſt Magiſtratus, ſatis eſt. Nihil enim a Pom- ponio exigi præterea, ſed nec opus eſſe.
133 lam † autem ſi obtentu iuris tyrannidem
Magiſtratus exerceat, nimiùm fore. Quod factum decem virorũ tempore idem Pom- ponius d. I. 2. 6.& cùm placuiſſet. refert, quos, prorogato ſibi, quo iure quaq́; iniu- ria, imperio, nimio atq́; aſpero dominatu Rempub. eò perduxiſſe lcribit, vt exercitus ab ea ſecederet. Igitur quotiens auaritia Maxgiſtratus atq; libido fas omne atq; nefas miſcentis, ſuoq́; non populi commodo ſer- uientis, in Ciuitate gralſatur, nimium eſt. Contra, cùm fas atq; ius in foro regnant, Magiſtratibus, populi non ſuas vtilitates quærentibus, quæq́; legum voluntas eſt, non, quæ cuiuſq;, pro iure reddentibus, ſa-
134 tis eſt. Belliſsimè tenim Ariſtoteles lib. 3. politicorũ, quilegem, inquit, præeſſe vult,
is Velle videtur Deum ac leges imperare,
qui autem vult hominem, is etiam beluam
135 adiungit. Porrò, t cùm legi deeſſe Magiſtra-
tus,& qui iuridicundo præſit, parum eſt. d. 9. poſt originem. Nam, vt ſatis quidem ſit, quod ad bonos ciues attinet ius in Ciuitate eſſe, ſponte ſua nulloq́; illectos præmio le-
136 gum nutum ſequuturos. Quippe, t vt Plau-
tus in Milite perbellè ſcribit, facile eſt im- perium in bonis, ob improbos tamen faci- noroſosq́; homines, ſolo pœnæ metu in of- ficio manſuros, Magiſtratus munus eſſe in Ciuitate neceſſarium. Et ita euenit, vt, quod parum eſſe dixit Pomponius, d.§. poſt ori- ginem. ius in Ciuitate eſſe, ad eam Ciuita- tem ſpectans quæ& bonos& malos ciues habet, ad aliam ſpectanti, ſi qua eſt, in qua boni ſint ciues omnes: ſatis eſſe dicere lice- at. Inter bonos enim ciues, vtpote cognitã legum voluntatem ſine vllo externo impe- rio ſequuturos, Magiſtratus authoritas ne-
337 quaquam neceſſaria eſt. Sed t& apud quoſ-
dam ne
quas i talespe nonſtt s dllsim in Erg gener turap notiei per ſe vltro ſeſe ac Tettit impto⸗ quicqu audient co itave
Opti Prec Ne Lu Ue⸗
Primi mis el egent, ſtratas næme in(oc lechio rieael eſſe 1 Wautem ſeint ricidig
f de 140, ſitis e. uus.& ricidiu legis d. 140 nul eſt aute heiant
1 G., gi elt ſ tur d.),

um ſtatu. !Ppellatio ec exem. amobleu⸗ dus, neru, Dallectico tamma⸗ d inchyas im prope, traditioni- non dell. 1. Di gelt. parumelt t, qui iura jus eſſe ni⸗ reddant, id im a bom uus eſſe. rannidem e. Quodf lem P oOm⸗ et. refert, uacz iniu⸗ dominatu exercitus s auaritia ach nefas modo ſer⸗ mium eſt. regnant, Vrülitates untas eſt, tibus ſä⸗ ees lib.;. ſſevult, nperare, Magiſtra⸗ uomeſt. d. widem lit, in Ciuitate præmio le⸗ tvt Plau⸗
dle eſt im-
tamen faci⸗ metuinol⸗ unus eſſe in nit vt,quod Ipoſtori eam Ciuita⸗ malos ciues zeſt, in cun dicete lice ote cogui terno impe⸗ uchoritzs le⸗
adqvo9 6 dam ne
—
DEGISIO LITVANICA
dam ne lex quidem, qualis Poëtarum carmi-⸗ nibus celebrata eſt aurea illa ætas, quæ, vt Naſo lib.i.transformationum ſcribit.
vindice nullo. Sponte ſua ſine lege fidem rettumq; colebat. Pæna metusq; aberant: nec vincla minatia collo Ere ligabantur. nec ſupplex turba timebat Iudtcis ora ſui: ſed erant ſine iudice tuti.
Quibus ſimiles fuiſſe gentes Paulus Apo-
ſtolus ad Romanos c. 2z. B. ſcribens refert,
quas ipſas ſibi, fuiſſe legem, ait, vt iam apud tales populos ius in Ciuitate eſſe, non parũ, non ſatis, ſed nimium etiam fit. Commo-
338 diſsimum t admodum eſt apud Heſiodum
in Ergis exemplum, cùm tria illa hominum genera enumerat, quorum alij ſingulari na- tura præditi, rerum omnium abſq; doctore noticiam tenent. Sequens genus eſt, nihil per ſe quidẽ magnum præſtantium, ſed qui vltro optimis quibuſq; ſapientũ præceptis ſeſe accommodant, dictoc; audientes ſunt. Tertium genus eſt ignauiſsimorũ atqʒ; adeò improbiſsimorum, qui neq́; ſuopte ingenio quicquam valent, nec meliorum dicto eſſe audientes volunt. Heſiodi carmen de Græ- co ita verti.
Ohtimus ille vir eſt: qui ſcit ſe cuntta magiſtro: P'ræceptis olim non infe riora ſequutus.
MNee malus iile vir eſt: audit qui recta monentem.
Qvi non ipſa ſapit. clauditq; docentibus aures.
Ilie vir muiſus viuit: nec idoneus orbi eſt.
Primis legem dari, quia ipſi ſibi ſunt lex, ni- mis eſt: alteris verò, quta aliena prudentia egent, ſatis eſt: tertijs parum, vtpote Magi- ſtratus ſeueritate indigentibus,& niſi pœ- næ metu, leges non obſeruaturis. Sed quia in Codice T'uſco, qui Florentiæ eſt, alia eſt lectio, vt poſtea, cùm hæc ſcripſiſſem, repe- ri ea eſt. Quantum eſt enim, ius in Ciuitate eſſe, niſi ſint, qui iura regere poſsint? non
139 autem, parum eſt. Poteſt t à nobis commo-
dẽ in furioſo exemplum proponi, cui par- ricidium fraudi non l. diuus.& l. congruit. ff. de offi. præſid.& l. penul. ff. de parri. Ti- raq.late. tract. de pœnis. cau. z.& 3. eſt. quia, ſatis eum furore ipſo puniri, ait lex. d. I. di- uus.& d. l. penul. De furioſis ergò ob par- ricidium ſupplicium ſumere, quia contrà legis d. I. diuus.& d. l. congruit,& d. l. pe-
140 nul. eſt præceptum, nimium eſt. Parum t
autè fore, niſi in vincula compedesq́; con- ijciantur, ne ſibi alijsuie adferant perniciem.
141 d. I. diuus. Satis t igitur erit, quod medium
eſt, ſi facta ab eis cædes impunita relinqua- tur. d.l. diuus, quia, qui conſilio delinquen-
——
—
———
1111. 117 di vacant, extra legum pœnas ſunt poſiti. l-
infans. ff. de ſicar.& cle. 1. de homi.& vtro-⸗. 142 biq; docto. Ve t eſt in ebrijs& dormientit&ꝙ bus reſponſum, quorum admiſſum conſtat‿s ‿᷑
legibus non coëẽrceri. De ebrio eſt textus. c. ſanè.& duob. ſequentib. 15. q.1. Bart. l. per- ſpiciendum. 9. delinquunt.& l. aut facta. in princ.ff. de pœnis. Bald. l. data opera. verſic. nunc de tertio. C.qui accuſare non poſſunt. &l.1. colu. penult. C. vnde vi. Saly. l. 1. C. de ſicar. Alex. poſt. Bart. d.§. delinquunt.& l. dolum.in fi. C. de dolo. Angel tract. malef. verbo. ſcienter. verſ. ſed quid ſi quis pro- pter ebrietatem. Abb. c. ſicut nobis. de te- ſtib. Roma. l.. ff. de verb. obliga.& 1. 1.§. adipiſcimur.ff. de adquiren. poſſeſ. Gemi. c. venter. 35. diſtin. Scepol. I. 1.§. idem Iulia- nus. ff. de ædili. edic. Angel. l. 1. C. ſi quis Impera.male dix. Anchar. Imol.& Carer. d. clem.:. de hom. Mat. Afflict. Conſtit. termi- num vi. fal.. notab. iz. Marſil. l. 1 in princ. numer. 6z. ff. de ſicar. Carer. practi. criminal. §.circa. 2. numero vigeſimoſecundo. Tiraq. tract. de pœn. cauſ. 6. de dormiente verò. nota l. ſi ſeruus ſeruum.§. ſi fornacarius. ff. ad legem Aquiliam. Bartol. l. penult, ff. de parricid. Romna. Alex. Aretin.& laſon. d.§.
adipiſcimur. Florian. d.§. ſi fornacarius.& l. qui occidit.§. in hac. ff. ad legem Aquili- am. Anchar.& Cardi. d. clement.. Angel, d. verbo. ſcienter. Bartol. Iaſon.& Deci. l.
vt vim.ff.de iuſtit.& iur. Marſil. l. in princ.
numero quadrageſimonono. ff. de ſicar.&
Carer. d. 5. circa. numero vigeſimoquinto.
Tiraquel. d.tractat.de pœnis cauſa 5.
143 In f eadem eſſe cauſa infantes placuit, æquè, ,‿,
enim illos atq; hos innocentia conſilij tue- tur, d. l. infans.& d. clement. i.& vtrobiq; Doctor.& latiſsimè Tiraquel. tractat. de pœnis cauſa 7.& meritò. Nam illa ætas le- gum l. fin. ff. de iur.& fact. ignor.& l. fin. rem pupillar. fal. fore.& l. in eo quod plus. 5. pupillus, ff. de diuerſ. regul. iur. antiq. præſumptione eorum, quæ videt, creditur ignara. l.. 9. impuberes. C. de falſa mone. cum concor.in gloſſ.ibi alleg.& c. ex par.
144 de corpo. vitiat. Idem t beneficium qui-
dam Gui. de Suza. tractat. de quæſtionib. ſeu tormentis.& Carer. d.§. circa. num. 12. vide Tiraq. diffuſè allegantem. de tract. de pœn. cau.. ad ſenes ætatis vitio deſipientes ac repueraſcentes nõ ineleganter ꝓducunt, quaſi& hi nocendi conſiliũ non habere vi- deantur. Neminem autem iniuriam facere intelligi, qui iniuriæ faciendæ mentem ac
145 Propoſitum non habeat. Iniuria t ſiqui-
dem, vt Domitius VlIpianus eleganter ait, l. illud,

4
118 PETRI l.illud.§. 1cum concor. in glo. ibi alleg. ff. de
146 iniur. ex affectu facientis conſiſtit. Neq; t
diſtinguo, delictum atrox ſit, nec ne, quod factum ab Hippolyto Marſilio lego, l.i. nu. 58. verſ.ſed prædicta. ff. de ſica.& paulò qui- dem minus conſiderateẽ. Vbi enim nullum delictum eſſe proponitur, non poteſt repe- riri atrocioris& non atrocioris diſtinctio, 147 quod Marſilius non animaduertit. Adde, I parricidium, vt ſupra dictum eſt, in furioſo
non vindicari.d.l. diuus. quod facinus atro-
ciſsimum eſſe,& cætera delicta immanitate ias ſuperare, nemo negauerit. Quod f Romu- lus Romani nominis conditor, declarauit, qui, cùm leges naſcenti Romæ ferret, nul-
ROYZII
MAVREI
156 offic. præſid. Illa t autem eſſe ratio videtur, quæ furioſos pœnis eximit: Nam ſiue ipſos ignorantibus, ſiue abſentibus, quorum ſi- miles habentur, l. 2. 6. furioſus. ff. de procu. &l. lulianus. ff. de diuor.& l.z.§. furioſus. ff. de iure codi.& l. i.. adipiſcimur. ff. de ad- quiren. poſſeſſ.& l. ſed ſi vnus.§. filius fa. ff. de iniu.& l. vbi non. voce.§. furioſus. ff. de diuer.re.iu.anti. comparemus, non eſſe pu-
15/ niendos, conſequens erit. Ignorantes fenim innocentia conſilij excuſat: l. infans. ff. de
158 ſica. Abſentes t autem in criminalibus dam- nari vetat Conſtitutio. I. abſentem. ff. de pœnis. Ita laſonem apud lIulium Paulum lib. duodetrigeſimo Digeſt. l. ex facto. nu.
lam in parricidas pœnam ſanxit, nullũ ho- 159 30. de vulg.& pup. diſputare lego. Adeò
minum tantum flagitium admiſſurum arbi- 149 tratus. Quod t& ſequens ætas non obſcurèe ſignificauit, quæ grauiſsimum in parricidas excogitauit ſupplicium, quò, miſeris, vſu
omnium prius eiementorum adempto, in-
ter ferales anguſtias poſitis extremus vitæ ſpiritus eriperetur.l. penult.ff. d. I. pompe. vᷣo de parrici. Nect ad rem pertinet exemplũ, quodadfert Marſilius, de Bruto, quod pœ- næ ſubditur, etiam ſi nihil deliquerit, muli- ere ad concubitum admiſſa.In illa enim ſpe-
cie reperitur, c. mulier. 15. q. 1. d. l. i. in prin.
nu. 60. idem Marſ.pract. crim. verb. diligen- ter. nu.167. Carer. item pract. crimi. 9. circa. num. uo. qui deliquit, id eſt mulier, quæ ſe Bruto cõmiſcuit: in parrieidio autem à fu- rioſo facto non ita accidit. Nullum enim re- periri delinquentem, ob ſenſus vacuitatem
i cædem admittentis. Multùm t deniq; inter-
eſſe inter hos caſus, ob id enim de Bruto ſupplicium ſumi, ne illo flagitio contamina⸗
tum indignam facti memoriam refricet: d.
c. mulier. in ſpecie verò furioſi, quianullum eſt delictum, d. l. diuus, cum concor.& c. ali- quos,.i5. q.i.eo pœna liberato, indigna facti
152 memoria nulla poteſt refricari. Peccat t& in eo Marſilius, quòd à Brutis ad hominem cuius cauſa illa& cætera à rerum natura fa- cta ſunt, argumentum ducit, hominis vide- licet dignitate ad Brutorum vilitatem inſo- lenter depreſſa. l. iuſtiſsimè. in prin. ff. de
153 ædilitio edicto. Adde f hominum cauſa vt ait Hermogenianus, I. 2. ff. de ſtat. homi. omne ius conſtitutum eſſe, non brutorum. Hominibus ergò conſultum eſſe legibus
154 oportère, non brutis. Nec t rectè aà Marſilio defendi Hiſpaniarum Reginam, quæ de fu-
rioſo, qui Regem coniugem grauiter vul-
255 nerauerat, ſupplicium ſumi iuſsit. Niſi t for- tè ſimulaſſe furorem fuiſſet probatus, hunc enim tantummodò excipit lex. d.l. diuus. de
verò furioſis aliquid admittentibus parci ſolet, vt ne ij quidem, qui, cùm ſaperent, ſuæq́; mentis eſſent, deliquiſſent, furioſi poſtea facti pœnas ſufferant, Bald. poſt Al- narotum. c.i. in fi.prin. tit. an ille, qui inter- fecit. fra. domini ſui. idem Bald. l. humani- tatis. C. de impub.& alio. ſubſtit. Alex. Are- ti.& Iaſ. poſt alios. d. l. ex facto. nu. 33. idem l. furioſum. C. qui teſta. fac. poſſ. Angel. d. verb. ſcienter. Marſ.d. li. in prin. nu. 58. Ca- rer. d. õ. circa. nu. 14. etiamſi ante furorem damnati proponantur, Bald. d. l. humanita- tis.& Bar. d. l. ex facto. Marſ. d. l..in prin. nu. 38. de ſicar.& Carer. d.§. circa. nu. 15. etſi ſcio quoſdam Principem conſulendum eſ- ſe, putare. Imol. c. Raynutius. de teſta. per d. I. diuus.§. ſi verò. refert Carer. d.§. circa.
160 nu.. Proximæ t ſententiæ Bald. d.l. huma-
nitatis. col. 4. refert. Marſilius d. l. in prin. nu.57.& Carer. d.. circa. nu. 15. illa ratio red- ditur, quòd furioſi mortuis comparentur: Cynus. Bald.& Iaſ. l.z. C. qui teſta. fac. poſſ. Carer. d.§. circa. nu. 15. in mortuos autem 16i vindicari non poteſt. Bis t ſanè peccat, qui furioſi admiſſum vindicat. Primùm, quia vbi noxia non eſt, pœna conſtituitur, quod vetat conſtitutio.l. ſancimus. C. de pœni. deinde, quia nihil ſentiens plectitur. fruſtra autem eſt, in eum, qui ſenſu caret, animad-
162 uertere. Nec mihi quis dicat, nam& hoc
argumento Marſilius vtitur, d. l.1. in prin. nu. 59. licere Iudicibus ob facinoris imma- nitatem legum præſcriptum tranſgredi, ſe- ueriusq́;, quod admiſſum eſſet, perſequi. In- no. c.i.& ibi omnes eum ſequuntur. de con- ſtitu. Bald. l. quid ergò. õ. pœna grauior. col. 4. ff. de his. qui notan. infam.& l. obſeruare. & l.proficiſei. col.6.verſ. Vndecimò quæro de offic.proconſul. idem Bald. l.& ſi ſeueri- Or.col.z. C. ex quib. cau. inſa. irroge.& l.. in prin, de precib. imper, ofleren.& l. 1. in
prin.
furiol periat citas iofor excul nullu z haein eſſeſ⸗ nonſ diuus, eum no mitolo ſqccurſ autem, cum c 164 2grot ter a cüm⸗ dume ti d) qu. tibus, nitis pe uigta duram lalone rendu Digef pretat dotiun dies, DGda Mtog pinia libro delich ſatis pu modie viadic dlilsin ett ca ſbadn ü Ippar ſats&

o videtun, 1ſiue ipſos luorum ſi deprocu. urioſus f. tff de ad flliusfa ff tioſus, Ne non eſſe pu⸗ antesfenim Hans. f Ge alibus dam ntem. fl. de im Pzulom Xfacdo.nu, g0. Adeot dtibus paxci laperent, ent, furioſi ld. poſt Al- e, qui inter- 11 humani- t. Alex. Are- nu.;3 idem T Angel.d. .nu. 8. Ca⸗ te kurorem humanita⸗ 11. ia prin. .nu.. ett lendum eſ- eteſta, per 1§ circa. l.huma⸗ inprin. ratio red- parentur: fac. poll. uos autem peccat,qyi müm, quia vitur, quod 3 de pœnt. ſtur. fruſtta et, znimad⸗ mam& hoc 1. 1, in prin. noris imma- mnggredi ſe perlequilu⸗ atur. de con⸗ rauior co- . obſeruate- ecimo quælo 1& ſileuen⸗ roge. El 3
. 1. inl ene 4 ptin⸗
DECLISTOG prin.ʒ.colu.C.qui accuſa. non poſ.& Auth. ſed nouo iure. col.i. C. de ſer. agſt idem c. 1. colum. 6. qui feud. dare poſ.& Angel. l. quod ſi nolit.§. qui aſsidua. de ædilit. edict. Roma. rub. C. qui admit. colu. 2.& l. ſi quis in graui.õ.vtrum.colum, fin. ad ſila.& conf. 4²9. Conſidero. colu. 1. idem I. ſi verò. 5. de uiro! chart. 18. ſolu, matri. Eeli. c. qualiter& quando.§. ad corrigendos. verſ. circa quar- tum. ibi.ſed pulchrè, de accuſatio. Marſ. l. vnius.ʒ. cogniturum. num.o. quem omni- no vide.ff.de quæſtio.& pract. crimi. õ. dili- genter. num. i59. Carer. d. 9. circa. num. u10. Nam hoc quæſtionem non attingit, cùm in furioſo, vt eſt proximè dictum, nullum re- Periatur facinus. Quippe quem non infeli- citas modò fati, ſed& ipſum non ſentiendi infortunium, à quo nocendi conſiltũ abeſt, excuſat, d. l. infans. ff. de ſicar. vbi autem nullum eſt facinus, nulla ibi poteſt intelligi
16 3 facinoris immanitas. Sed t finge, aliquod
eſſe facinus in cæde a furioſo perpetrata an non ſatis eum ipſo furore puniri ait lex, d. l. diuus. inciuile ergò eſt atq; inhumanum, eum nos ad nouam pœnam vocare,& cala- mitoſo aliam adſciſcere calamitatem. l. iure. ſuecurſum. ff. de iure doti. l. nauſs. 6. cùm autem. ff. ad l. Rhodi. de iactu.& c. ex parte. cum concord. ibi. in gloſ. alleg. de cleric.
154 ægrotan. Meritò t itaq; reprehenſus obi-
165
166
ter à nobis eſt Marſilius, qui in furioſos, cùm atrocius aliquid admittunt, vindican- dum eſſe ſcripſit, nõ perpenſa legis clemen- tia, quæ non obſcurè ea valetudine laboran- tibus, fati infelicitate, ſuoq́; ſatis furore pu- nitis pepercit. d.l. diuus.& d. l. infans. Nec, ſi t de legis voluntate ambigeretur, ad tam duram atq; aſperam interpretationem erat Iaſone d. l. ex facto. num. 31. authore decur- rendum. Nam, vt Hermogenianus lib. 48. Digeſt. l. penult. de pœnis. eſt author, inter- pretatione, legum pœnæ molliendæ ſunt potius, quam aſperandæ. Adde, ad eas ſpe-
LITVANICA 7772 119
variè aceipi, idemq́; modò parum, modò ſa- tis, modò nimium vocari, quod& ipſum de paruo& magno, pauco item& multo, re- Ciſsimèẽ dici, ſupra ex Ariſtotele demon- ſtraui, niſi quòd inter illa medium adijcien- dum cenſui inter paucum quidem& multũ, idem quod inter parum& nimium, id eſt ſa- tis. Inter paruum verò& magnum, medio- cre, aut certè inter omnia hæc modicum, quã à modo ea nox deſcendit. Nam, quod nec parum, nec nimium eſt, nec paruũ, nec magnum, nec paucum deniq;, nec multum. Sed inter hæc eſt ſitum, rectè modicum di- cemus, eo quidẽ ſenſu, quo modum id ver- bum ſignificat. d. 6. fi.. pretia rerum. De va-
167 ria tmo dici ſignificatione abundè proximo
loco dictum eſt, quo expedito conſequens eſt videre, quæ ſit eius definitio, quod mo- dicum dicimus quo verbo, Bartholo autho⸗ re, paupertatem demonlſtrari, ſupra retuli, & quia, vt ex ſupra ſcriptis conſtat, modici per ſe non dicitur, vaga eius atq; incerta de- monſtratio non facile poteſt, certis quibuũ- dam metis compreb endi, idq́;, cùm de tem- pore eſt ſermo, maximeè apparet, in quo ge- nere iuris prudentes initiò, quid modicum ſit, non ſatis expediunt, re in anguſtũ con- tracta, ijdem poſtremò ita ſe eſtundunt, vt vix vllis metis orationem ſuam circumſeri-
168 bant. Et t quidem, vt ab eo, quod eſt in tem-
pore minimum, id eſt à momento exordiar, eo verbo, vt Azoni per veteri legum Ma- giſtro placere lego, Gloſ.l. ſicut. 5. idem Pa- pinianus. ff. quib. mod. vſusfruct. amitti. tempus, quod ſecari in partes non poteſt le⸗
169 ges demonſtrant, id eſt punctum. Hoc †
quod Domitius Vlpianus libr. vndetrige- ſimo Digeſtor.l. placet, de adquir. hæredi. non obſcurẽé declarat, cùm quotiens, in- quit, hæreditas quidue aliud nobis per ali- um quæritur, per filium forté aut ſeruum noſtræ poteſtati ſuppoſitum, continuò no- bis quæritur, neq; momento vllo in filij ſer-
cies, quibus ipſa lege ſpecialiter addita eſt 170 uiue perſona conſiſtit. Et t Narcellus apud
pœna, pœnas alijs legibus etiam nouiſsimis irrogatas nequaquam pertinere, quod Pa- pinianus l. ſantio legum. de pœnis. eodem libro reſpondit. Igitur cùm lex omne furioſi delictum, non puniri modò, ſed ipſo furore ſatis puniri dicat, etiam atrociſsimum, cuiuſ
eundem Vlpianum lib. 24. Digeſtor. l. ſed interim.§. idem Marcellus, de donatio. in- ter vir.& vxor. cùm euaneſcere eius ret donationem ſcribit, quam per interpoſitam perſonam ad vxorem maritus voluit per- uenire, niſi aliquo momento interiecto ea
modi eſt parricidium. d. l. diuus. alia pœna i7i res interpoſitæ perſonæ fuiſſet. Quibus
vindicari non debet, quod in propoſito re- ctiſsimè dicitur. Nam ſi furore puniri, ſatis eſt: capite puniri, nimium erit. Sed his miſ- ſis ad noſtram diſputationem redeamus.
Apparet t ex ſuperioribus parum, ſieuti& ſatis& nimium, vt aliò atq; alid referuntur,
———
locis tam Domitium Vlpianũ, quàm Mar- cellum momenti vocabulo tempus, quod ſecari non poteſt, demonſtrare palam eſt.
1 Et t lulium fortaſſe Paulum, cùm lib. ſexto,
Digeſtor.l.cùm ſponſus. 9. fin. in fi. de pu- blicia in rem actio. publicana eum actione vſurum
‿

128 PETRIROYZII MAVKREI
vſurum ſcribit, qui rem à domino emptam,
uz vel momento poſſedifſet. Laxius t eodem
verbo Triphoninus lib.1. Digeſt. l. Areſcu- ſa. de ſta.homi.vſus videtur, cùm data ſub ea conditione ancillæ libertate, ſi decem millia hæredi dederit, eam conditionem, quo mo-
14 mento parit, impleri poſſe ait. Conſtat t au-
tem vno temporis puncto partum non ædi. Eius enim facti tractum quendam eſſe, na- turaliter intelligi, primùm enim mulierem parturire, inde niti, eniti deniq;: fœtumq; in lucem edere. Fieri itaq; non poſſe, vt an- cilla pariente, conditio decem millium dan- dorum impleatur,& ſimul libera peperiſſe exiſtimetur, vt Triphoninus ait, d. l. Are- ſcuſa. niſi momenti verbum, cum quodam
wy temporis laxamento exaudiatur. Practumt
quoque temporis ſignificaſſe& Marcelcus lib. 6.& 40. Digeſtor. l. innumerationibus. de ſolutio.videri poſsit, cùm duas obligati- ones eadẽ numeratione tolli vno momento ait, quo reo ſoluente vſu venit. Simul enim & ei& fideiuſſori liberationem contingere. Inſtit. quib. mod. tol. obliga. in princ.& l. cùm quis.. de peculio. ff. de ſolutio. idem quoq; apud Pomponium libr. 8. Digeſtor. Accurſius gloſ.l.ſi cum duas. commu. præ- di. Paulum Caſtrenſ. d.§. idem Papinianus. adnotauit, cùm duas Inſulas duobus eodem
é momento traditas ait Pomponius. Haud t
minus perſpicue Imperator Iuſtinianus lib. ſexto Principalium Conſtitutionum l. fin. §. fi. in fi. C. de bon. quæ libe. tractum in momento ineſſe ſignificauit. Negat quippe in ſeruis, qui filijsfamil. ita donarentur, vt ſtatim ad libertatem perducantur, vſumfru- ctum parentibus quæri, abſurdum ratus, vti ſubijcit, cùm in ipſo momento poſside- re ſeruum& libertate donare filius famil. habeat neceſſe:talem patri quæri vſumfru- ctum. Poſsidere autem& libertate donare vno temporis puncto non fieri, palam eſt. v7 Tractum ergò eo loco apud luſtinianum in momento ineſſe conſtat, hoc eſt tempus,
quod, Accurſio Gloſ. d. 9. fin. in fi. verb.
momento. per J. ratum. ff. de ſolutio. au- thore, non tam oratione explicari, quam intellectu percipi poſsit, non diſsimiliter vſum verbo momenti Domitium Ylpia- num animaduerto, qui libro ſeptimo Di- geſtor. l. ſicut. 5. idem Papinianus. quib. mod. vſufruct. amit. fructuarium, cui vſus fructus relegatus eſſet, eodem momento vſumfructum amittere, et reſumere ſcripſit. Nam, quòd Azo ſeparanda legis verba, re- petendãq́; momenti mentionem exiſtima- uit, perridiculum eſt, ratioq́; latini ſermonis
178 haud patitur. Fuſius t momenti appellatſo-
nem lulius Paulus intellexit, cùm libr. 37. Digeſtor. l.pretia rerum.§. fin. ad l. falcid. retia rerum ex temporum momentis con- ſtituenda eſſe negat. Quibus verbis Barto- lus d. 5. fi. l. pretia rerum. ſignificare eum ſcribit, nõ inſpici, quanti vna fortè die quid veneat, ſed quanti plurimis. Ad pretium itaq; rei cuiuſq; probandũ docere ait opor- tère, quanti quid certo die& multò ante, multoq; poſt veniſſet, quanquam miran- dum eſt, tanti nominis ſcriptorem nullo prudentiũ reſponſo id, quod atffirmat, com- probare. quod enim temporum momentis dies ſingulos lulius Paulus d. 9. fi. l. pretia rerum. ſignificare voluerit, non potius ho- ram, aut anguſtius aliud tempus, nihil con- ſtat. Nec Bartolus momenti verbo tam pli- xum tempus comprehendi docet. Quapro- pter, quod in tanto authore deſideratur, id nos, minuti ſcriptores, nec vlla parte cum illo comparandi, ſupplebimus. Et quidem apud Imperatorem Conſtantinum Augu- ſtum lib. Principal. Conſtit. 3. 1. omnes. i. de ferijs. momenti vocabulo diei vnius vt A- zoni lib.7. Digeſt. Gloſ.d. õ. idem Papinia- nus. apud Domitium Vlpianũ placet, aut, vt mihi quidem, plurium etiam ſignificari, prohibitis enim Vrbanis operis, à quibus die diuinæ quieti ſacro abſtinere omnes iu- bet, agricolationi operam dare, cùm res ita exigat, fas eſſe, ſcribit, cùm vitem, inquiens, ſerere, frumentumũe, oportunũ eſt. Cuius illa redditur ratio, ne, vt idem Imperator ait, d. l.omnes i. commoditas diuino beneficio tributa, occaſione momenti intercidat mo- mentum intelligens diei vnius pluriumue ſpatium. Quid enim ſi diebus dominicis ali⸗ quot ſolis operi ruſtico exercendo idonea tempeſtas ſit? quo loco, vt hoc obiter dicã, conſtitutio, d. l. omnes 1. licet de frumento- rum vitiumq́; cultura loquatur, ad cæteram agricolationẽ nihilominus produci debet. Nam& ratio generalis eſt. l. regula.§. fi.& ibi Bart.& Bal. not. ff. de iur.& fac. igno.& 1.2. 6. ſi mater. verſ. quid ſi curatores.& verſ. quid ſi deceſſerint.ff.ad tert.& l. nomen de-
179 bitoris. S. fi.de legat. 3.& exemplis tvt vul-
gò dicere ſolemus, l. damni infecti. 2. ff. de dam. infect. quod in vniuerſum caueretur,
a8o non conſtringitur. Huc t pertinet quod
Palladius de re ruſtic.lib.i.cap.6. eleganter,
181 neceſsitas, inquit, ferijs caret. Deniq;, t ſi
ſerere frumentum die diuinæ quieti ſacro fas eſt, cur non meteregcur non item in hor⸗ reum fruges conuehere, impendentibus forſitan imbribusä rurſus, ſi vitem ponere,
vineamq́ʒ
Qie ſalub Kuar Non phaci naæ.E bit,q aliao maior. ces inc pauca, 1.dere dã M gular crobi ptop h ded, Venl in pri appell tisdep lationi elle di eum, diſtet, eſt,d. Franc verb., Wdegan die eltte calun nocte in quę nua id. ab e. Uæv quod, en pzi l ℳ bun

tmat, com, momentit
. fi 1. pretia potiusho- nihil con⸗ 50 tam pli⸗ t Quapro⸗ deratur, id parte cum Etquidem um Augu- mnes..de lius vt A- Papinia- lacet, aut, gniſicari, à quibus mnes iu⸗ Um res ita nquiens,
t. Cuius ator ait, deneficio idat mo- luriumüe ginicis Ali⸗ do idonea biter dica, frumento⸗ adcætetam duci debet. aula.. fi.& lac.igno.& dres.& vell Inomence- plis tvt vul⸗ fecii..ff. Ge n caueretur, ertinet quo 6. elegantes Denii
3 quieti laclo
aiteminholt
endentibu
eitem ponete vineamc
182²
183
1584
DECISIO LITVANICA 7777. 224
vineamq́ʒ inſtituere, cur non quoq; colere: vindemiamq́; tollere? omnem enim ſatio- nem& frumentorum& vitium cęterarum- que rerum, quæ terra aluntur, fructuũ cau- ſa eſſe, qui niſi percipiantur, exantlatus in ijs labor inanis eſt. Sane qui agricolationis leges præſcripſerunt, quædam operaruſti- ca ferijs permitti, authores ſunt, eſſe quip- pe, ſicuti Vergilius cecinit, quæ feſtis ex- ercere diebus,
Fas, e iura ſinunt, riues deducere, nulla Relligio vetuit, ſegett prætendere ſepem, Inſidias auibus moliri, incendere vepres, Ballantumq́; gregem fluuio merſare ſalubri.
Qui cùm extremo carmine, fluuio merſare ſalubri, dixit: non ex omni cauſa gregem lauare licere per ferias ſignificare videtur. Non enim lanarum gratia, quod Pontificũ placitis Columella vetitum ait, ſed Medici- næ. Eſſe enim vitia, vt idem Columella ſcri- bit, quæ abluto pecore corriguntur, qui& alia opera enumerat, feriarum tempore ritu maiorum conceſſa. in quibus far pinſere, fa- ces incidere, candelas ſebare,& alia non pauca, quæ, qui ſcire auet, ab illo petat, lib. 2. de re ruſtica. cap. vltimo. Quorum quæ⸗ dã Marcus Cato ſuo de re ruſtica libro ſin- gulari cap. 2. attigit,& hos ſequutus Ma- crobius Satur. lib.i. cap. 16. quæ nobis aliò properantibus lectori indicaſſe, ſatis ſit. Sed, t vt ad momenti verbum redeam, lego Venuleium lib. 5.& 40. Digeſt. l. cõtinuus. in prin.de verb. oblig. momentum naturæ appellaſſe id tempus, quod, ſi inter ſtipulan⸗ tis& promittentis verba interuenit, ſtipu- lationi vitiũ non adfert, quod conſtat vnius eſſe diei ſpacium atque amplius. Nam& eum, qui non eadem die ſtipulanti reſpon- diſſet, obligari: Venulei verbis conſequens eſt. d.l. continuus.in fin. princ.& quidam Franciſ. de Ripa. l. 1. 9. qui præſens. ff. de verb. obligat. Bartoli ſententia confutata, eleganter putant. Diem t hoc loco, vtid obiter attingam, lucèmne accipiamus, hoc eſt tempus, quod eſt à Solis exortu ad oc- caſum, an quod eſt d media nocte ad mediã noctem inſequentem, quæſitum ſcio, qua in quęſtione Bartholomęus Socinus Tho-
mam Doctium Præceptorem ſuum putaſſe
187 ſtrari ſupra docuimus.
ait, ſtipulationem nocte probe fieri. Ad-
185 dit t huic Præceptoris diſputationi Soci-
nus, quòd vulgò dicere ſolemus, leges ad ea, quę frequentius fierent, eſſe adaptandas: I. nam ad ea. ff. de legi. die autem, quàm no-
186 cte, ſtipulationes magis contrahi. Sed t nec
hoc Socini, nec illud Doctij argumentum conſiſtere. Refelli enim apertiſsimis Ve- nulei verbis, valere ſtipulationem, inquien⸗ tis, I. ſiex duobus. ff. de duob. reis. cùm ad ſtipulantis verba, nullo extraneo interiecto actu, reſponſum poſtera die proponitur: poſteram autem diem, inita more Romano ratione, ab inſequenti media nocte initium ſumere, palam d.l. more Romano, eſt. Non ergò in contrahendis ſtipulationibus exor- tu ſolis& oecaſu diem finiri, ſed duabus di- midiatis noctibus luce interiecta, contra, quam Doctius exiſtimauit,& hoc eſſe, quod Venuleius momentum naturę dixit. d. l. continuus. Momento itaq;, quod Bar- toli d.. fi. l. pretia rerum. ſententiæ deeſt, multos dies ſignificari conſtat, quo verbo tempus, quod ſecari non poteſt, demon- Non t me fal⸗ lit, Accurſium apud Celſum lib. L. Di- geſt. l. cùm biſextus. de verb. ſigni. de mo- mento aliter diſſerere. Sed, quia nullo au- thore nititur, meritò à nobis poſthabita eius opinio eſt, quadrageſimã videlicet ho- ræ partem, momentũ definientis,& puncti decimam, puncti vocabulo latius accepto, quo Mathematicis ſignificari, quod ſecari in partes non poteſt, lib. 2. cap. 2. in Somno Scipionis Macrobius author eſt. Qua quo- que in re Accurſium nõ mediocriter erraſſe liquet, haud veritum ab Azonis, Pręcepto- ris ſententia diſcedere, qui tam momenti, quam puncti appellatione indiuiduũ tem- pus demonſtrariapud Domitium Vlpianũ lib. 7. Digeſt. l. ſicut. õ. idẽ Papinianus. qui-
188 bus. mo. vſufruct. amit. adnotauit. Hæc
de momenti ſignificatione, vt proximè ex- poſui, Iuriſconſultorum ſententia eſt. Nam, qui accuratius hæc exactiusq́; tractant, mo- mento tempus negant demonſtrari, quod tempore minus eſt, eo verbo ſignificari ar- bitrati,& quidem Plato in Parmenide lib. 9. quiddam indiuiduum eſſe definit momẽ- tum, inter motũ quietemq́; medium, quod
lib. 45. Digeſt. d.9. qui præſens. nu.5. refert, 189 tempore non fit. Quam f ſententiam ſiad-
ab ortu ad occaſum diem eſſe exaudiẽdum:
Suæ verò ſententiæ illam reddit rationem, quod, quæ noctu recte fiant, ea, ſi die facta dicantur, lucis tempore facta debeant intel- ligi. Iuxta notata per glo.& Docto. l. more Romano. ff. de feri. Certum t autem eſſe
———,—Q——
mittimus, fit, vtappellatione momenti id, quod Platone authore, tẽpore omni eſt an- guſtius, primùm, mox tẽpus indiuiduũ, la- xius deinde id eſt, quod ſecari poſsit, mul- torum deniq; dierum ſpacium ſignificetur.
190 Quod t& in alijs verbis, quæ ſimiliter pun- M
ctum

122 PEITRIROVZIII MAVR E
ctum temporis demonſtrant, vſu venit. Nam confeſtim fieri rectè dicimus, quod momento fit, vt quotiens per aliquem filiũ fortè aut ſeruum hęreditas aliudue patri do- minõue adquiritur. Confeſtim enim patri dominòue adquiri, id eſt, eodem momen- to, quo rẽ filius aut ſeruus adipiſcitur, nullo enim momento in illorum perſona, quod adquireretur, ſubliſtere, ait lex. placet. ff. de 291 adquiren. hære. Cuùm f ergò confeſtim fie- ri dicatur, quod momento, nullaq́; mora in- terpoſita fieret. d.l. placet. fuſius tamen ac- cepta eſt eius verbi demonſtratio, vt id a quoquam confeſtim fieri dicatur, quod ab eo, vbi primùm poſsit, fiat. l.2.§. confeſtim.
192 ff. ad Senatuſconſul. Tertulia. Quæ tres
magnum habere tractũ poteſt, multorumq́; dierum moram, vt in illa ſpecie, cùm mater prioribus fortè tutoribus excuſatis aut re- iectis alios liberis ſuis confeſtim petere iu- betur. d. l. 2.§. ſi mater. Quid enim ſi, nulla ipſa quidem infirmitate priuatàue cauſa alia impedita, ſæpe multumq́; conata, impetra- re non poſsit, vt ei rei primo quoque tem- pore adſideat Prætor? d.§. confeſtim, lon- gamq́; ab eo dilationem patiatur: aliud atque aliud, quo minus ſui copiam faciat, ſemper cauſanti, multisq́; diebus inter mo- ras conſumptis, ægrè tandem adiri ſe ſinat- fit itaq;, vt certus temporis numerus defini- ri non poſsit, intra quem confeſtim petiſſe
v3 dicatur. Manifeſtior in vi deiecto huius
rei euidentiorq́; demonſtratio eſt, vt maior ſæpe mora in eò, qui deiectionem feciſſet, depellendo Vrbe fortè aut Caſtro aliquo occupato, quam in tutoribus à Prætore pe- tendis tranſigitur. Id enim non multis ad- modum diebus a ſegni etiam, parumq́; be- nigno Prætore conſequi licere. vt Vrbe au- tem, vnde deiecti eſſemus, Caſtroue arma- tum& omnibus rebus inſtructum exiga- mus, longioris eſſe operæ,& quantumcun- que moræ intercedat, modò, qui deiectus eſt, in id vnum incumbat, vt vi contraria, quod amiſiſſet, recipiat, confeſtim atque ex continenti vim repuliſſe prudentium inter- pretatione exiſtimatur, I.3. 9. eum. igitur.& ibi glo.& Docto. de vi& vi arma. etiam ſi totum decennium in comparanda manu, qua iniuſto poſſeſſore deiecto ſuum rurſus adipiſceretur, conſumptũ dicatur, quæ ſen- tentia Hugonis ſcriptoris vetuſti fuiſſe c. ius naturale. 1. diſtinct. perhibetur, eamé poſteriores loan. de lImol. Barthol. Soci.& alij. L.1.§. qui præſens. ff. de verb. oblig. An- to. de But. Abb. Ioan. de Ana.& laté Eeli. c. ſignificaſti. 2, nu. i2. de homicid. ſequutos
lego, crebrius; receptã eſſe, Felinus lib. 5. epiſtolar. Decretaliũ author eſt. d. c. ſignifi-
194 caſti. Neq; I verò id, cùm alienũ factum in-
teruenit, vt in proximis caſibus accidit, ve- rum eſſe, ſed& cùm tota res in nobis ſolis ſita eſt, vt cùm non à vero procuratore no- mine noſtro factũ, ratum à nobis habẽdum eſſe, quamprimũm certiores facti ſumus, ait lex. l. ratum. ff. de ſolut. Quando enim, quamprimuùm certior factus, quis dicatur, ſi quæras: cum quodã temporis laxamento accipiendum eſſe, eadẽ lex d. l.ratum. ait: la- xamentũ verò hoc, neq; quod maximũ eſt, inquit, d. l.ratum. tempus, neq;, quod mi- nimum, exaudire debemus, ſed quod ani- mo magis comprehendere atque mente, quam effari verbis linguaue nũcupare poſ-
195 ſumus. Simili f quoq; modo acceptum eſt,
quod ſtatim fieret, ſine aliquo ſcilicet inter- uallo. Offerri enim ab hærede legatarijs ſtatim, atq; ſine aliquo interuallo dici, quod nonnullo tamen temporis ſpacio interiecto offerretur, quod intelligere magis, quam eloqui& exprimere verbis licet. Ita quoſ- dam apud Domitium VlIpianumlib. 3u. Di- geſt. Glo. in. l. cùm quidam. z. verb. inter-
196 uallo. de leg. a. ſcribere lego. Nec 1 diſsi-
milis eſt Iuliani l. tutor, qui repertorium.§. 1. ff. de adminiſtrati. tuto. definitio res pu- pillares, quæ tempore pereunt, quæq́; Vt ait conſtitutio, l. lex quæ.§. penul. C. de ad- miniſtra.tuto. ſeruando ſeruari nõ poſſunt, à tutore confeſtim diſtrahi exigentis, peri- culum ſuum, ſi quid inter moras deperiret, facturo, confeſtim autem verbum id tem- pus demonſtrare ait, quod inter pręcipitem feſtinationem atq; moratoriam cunctatio- nem eſt medium. Neq; enim onerandum eſſe, vt re ſua familiari prorſus neglecta, in rerum pupillarium diſtractionem nullis al- terius rei interpoſitis operis, incumbat. Nec rurſus ferendum moras nectentem,& friuola quædam cauſantem, nihilo enim magis partibus ſuis fungi, periculõue exi- mi, eſſe exiſtimandum, ſi contutores à ſe ex- pectari forſan alleget, qualibet de cauſa dif- ferentes, aut illata excuſatione onus tutelæ detrectantes. Nam, quiad res huiuſmodi pupillares diftrahendas confeſtim manum porrigere legibus iubetur, quo minus mu- nere ſuo protinus fungatur, huie nihil horũ adferre moram debet, d. l. tutor. qui reper-
197 torium.§.. Idq́; t vul gò in ſimilibus verbis
eſt receptum, paulatimq́; abarctiſsimo tem- pore atq; anguſtiſsimo, quod ſecari non po- teſt, in longiſsimum latiſsimumq́; per quoſ dam quaſi gradus demõſtratio diffunditur.
Nam
ac rebus is ap quar ſtran
3 nem, bosc aut c deno cum! lexv lpi die quoc 2oſ mind trigin moslit ua. eũ priua preca tuitio tem te
z06 Aus tr

nus lib..
C. ſignit
actumin.
ceidit, ve.
nobis ſolig ratore no, shabèdum iſumus zit mdo enim, uis dicarur, laxemento um ait: l uximũeſt quod mi- quodani- zwue mente, eupare poſ- feptum eſt, ieet inter⸗ legatariß dici,quod intertecto gis, quam
eb. inter⸗ ecſaißsi⸗ orium. 9. dres pu⸗ uæq;, vt c 7 ad⸗ poſſunt, tis, peri⸗ eperiret, rid tem- ecipiem unctatio- nerandum eglecta ‚in m nullisal⸗ incumbat. gentem,& ihilo enim culoue exi- oresaſeex- de cauſadit⸗ onus tutelæ huiuſmodi ſtim manum minusmu⸗ cnihil horũ r. qui repel⸗ libus verbi iſsimo tem⸗ ecari non po- „ er quo ¹
Hdüundiül3 Nam
DEcISrO LITVANTCA 777. 13
³98 Nam, t cùúm initiò id ſtatim fieri dicatur,
quod momento& abſq; vllo interuallo fit.
199 d. l. cum quidam. Id t quoq́;, quod paulò
põſt fieret, rectè nihilominus ſtatim factum
dici, l.petens. C. de pract. c. cùm ſingula. de præbend. lib..& ibi Archidia. vide Alberi. J fi. C. de errore aduoc. quodq́; quam ocyſ- ſimè fieri potuit, factum eſſet. c. olim. i.& ibi glo.in verb.ſtatim.de reftit.ſpolia.& ibi 200 omnes,& latius per Hoſtien. Exaudiri t nonnunquam ſtatim factum, quod intra vi- ginti annos factum proponeretur. Nam, vt apud Calliſtratum lib. 49. Digeſt. l.1. 9. fi. de iur.fiſ.ſuper verb. ſtatim. author eſt Accur- ſius, cauſa ſtatim mota recte dicitur, quæ in- tra viginti annos mota ſit. Mira thæc qui- dem ſunt, ex tam anguſtis initijs, in tam fu- ſam ſignificationem verba trahi, ſed eſt mihi propemodum non minus mirum, id quoq; à noſtris vſurpari in illis verbis, quæ præ- terq́; quòd arctiſsimum tempus demon- ſtrãt, nullamq́; ſua natura moram ferre poſ- ſe videntur, præcipitem quandam celerita- tem ſignificant, omneq́; temporis à ſe laxa- mentum repudiant. Nn Bartolus lib. 30. Digeſt.l. qui duos. nu.6. de reb. dubi. apud Tryphoninum, quod intra centum dierum 3 ſpatium factum eſſet, repentè factum, recte dici author eſt. Excuſari t itaq; tutores pu- pilli, cui delata eſſet hæreditas, conſangui- neosue ait, nec fraudi illis eſſe, ſi intra cen- teſimum diem hæreditatem non adiſſent,& interim pupillus deceſsiſſet, meritoq́; eis in integrum reſtitutionẽ datum iri, neq; cun- ctationem vllam eis imputari, quaſi pupillo 203 rebus humanis repentè exempto. Satis tex ijs apparet incertam vagamq́ʒ eſſe verborũ, quæ natura ſua temporis punctum demon- ſtrant, inſtabilemq́; eorum eſſe ſignificatio- nem, vt quæ latiſsimis nullisq́; propè fini- 20 bus concluſa diffundatur. Nec fertior eſt aut conſtantior ipſa modici appellatio, qua de nobis diſputatio eſt inſtituta, dum modi⸗ cum tempus decem dierum ſpatium nunc lex vocat. Sic Iulius Paulus lib. 4. Digeſt. l. promiſſor. 1.§. de pecu. conſti. ei, qui ſine die conſtituiſſet, modicum tempus, intra quod ſolueret, indulgendum ait, id eſt non 205 minus decem diebus. Nunc t laxius, id eſt triginta dierum, Domitius quippe Vlpia- nus lib. 43. Digeſt. l. i.§.1. de itine. actuq́; pri⸗ ua. eũ, qui modico tempore itinere actuũe priuato aut via ab alio, nec vi, nec clam, nec precariò vſus proponeretur, ad Prætoris tuitionem pertinere ſcribit. Modicum au- tem tempus interpretatur, quod non mi- 206 nus triginta diebus ſit. Idem t Domitius
—————
Vlpianus lib. 3. Digeſt. l. ſi debitori. de iu- dic. debitori, ne ſibi actio ederetur, ſoluere parato tempus modicum, intra quod ſolu- tio celebraretur, ſtatuendum exiſtimat, id eſt, quod damnatis reis præſtari ſolet. Id autem Imperator lIuſtinianus Auguſtus lib. 7. Conſtitutionum J. z. de vſur. rei iudi. Me- næ præfecto Prætorio reſcribens quadri-
a207 meſte eſſe ait. Sed t nec intra has Menſium
anguſtias ſe modici temporis appellatio continuit. Nam& Gloſ. clemen. i. de reb. eccleſi.non alie. ſuper verb. ad tempus mo- dicum. per textu.in l. cçm domini. ff. locati- & inſtit. de litera.oblig. in fi. biennium,& quinquennium, Gloſ.inſtit. de liter. oblig. ſuper verb.multum.& ibi Docto.& d. gloſ. ſuper verb. ad tempus modicum. ſed& ſe- ptenniũ, d. glo. ſuper verb. ad tempus mo- dicum. per tex. in c.fi.ne pręla. vi ſuas.& de- cennium d. glo. ſup. verb. ad tempus modi- cum. d. c. fi. colu. z. cir. fi. verſ. alij dieunt. ne præla. vi ſuas. pro ſubiecto argumento mo- dicum tempus accipi, quidam authores d. glo. ſuper verb. ad tempus modicum. ſunt.
208 Poſtremò, tvt eſt incerta eius verbi demon-
ſtratio, ne res ſine exitu ſit, ius dicentis ar- bitrio modici temporis definitionem con- ſtitui, placuit, Arg. l.. in fi. ff. de iure delib. &l.. 9. 1. ff. de effractor.& quæ allegat. latè glo.ſæpe. cicata. ſup. verb. ad tempus modi- cum. eamq́; ſententiam crebrius receptam eſſe, quoſdam ſeribere, Ioannes Anagninus lib.5. Epiſtolar. Decretal. d. c. fi. col. 2. cir. fi.
209 verſ.nam multi dicunt. refert. Igitur t cùm
certa eſt legis ſententia, quid pro ſubiecto argumento, modicum habendum ſit, defi- nientis, id nos ſequemur, cùm erit autem hoc in obſcuro& legibus prætermiſſum, ius dicentis motũ expectabimus, quid mo- dicum intelligere debeamus, arbitraturi, vt generaliter in ijs, quæ lege ſunt omiſſa, iuris authoritate facere ſolemus. l. i. ff. de iu. de-
zio lib. cum ſimilib. Quibus ⁊ conuenienter,
cùm is, vt ſuprà retuli, Bartolo authore, l. Lucius.. hæredum. ff. ad Senatus con. Tre⸗ bel. pauper dicatur, qui modicum habet, quem modum pecuniæ quibuſdam caſibus paupertatẽ lex definit, initiò ſpectabimus, eo deſtituti ius dicentis ſequemur arbitriũ, æſtimaturi, quæ facultates pro cauſæ quali- tate,& conditione perſonarum, paupertati aſsignari debeant. Ita Bartolus lib. 24. Di- geſt. l. ſi conſtante. nu.:4. ſolut. matri.& ibi ferè omnes. apud Domitium Vlpianũ no- tat, cæteriq́; probant. Glo.& Docto. auth. præterea.& ibi. poſt alios late. Deci. nu. 5, C. vnde vir& vxo. Angel.l. ſi verò pro con-
NM ij dem. 9.

124 PETRI dem. o.qui pro rei. nu.. ff. qui ſatis da. cog. Ioan. de pla. l. ad ſubeunda. de decur. lib. 10. Cod. Bald. c. ſi qui teſtium. col. ⁊. de teſtib. Abb. c. 1. de accuſa. Lucas de penna. l. i. de men. val. lib.9. Cod. Rapha. Comen. conſ. 331. duo fratres. in princ. Areti. conſ. 3. col.
7., verſ. ad ſecundum.& Alci. l. quos nos.§. zu, ff. de verb. ſig. Cuùm t itaq; quæſtionis erit, repellenduſne ſit ab accuſatione, qui
minus quinquaginta aureis in bonis habet, quia lex eum tali in ſpecie pauperẽ definit, I. nonnulli. ff. de accuſatio. legis definitionẽ ſequemur,& tam tenue patrimoniũ haben- tem ab accuſatione ſubmouebimus. Au- reos hoc loco accipere debemus, qui ſingu- li ſeptuageſimam libræ auri partem conſti- tuunt. l. quotiens. C. de ſuſcep.& arca. lib. 10 notat. glo. J. fi. in prin. C. com mu. de lega. Alex. conſ.:5. volu. 3. Carolus Ruinus con- ſil.*ο. Gratiſsimum, num. 5. volu. 5. Am- 212 plior t ſubſtanſtia, à liberti pauperis teſta- mento patronum excludet. Nam niſi qui centum aureos habet, in hæreditate, arcere prætextu paupertatis à ſucceſsione patronũ non poteſt, quia conſtitutioni,§. ſi inſti. de ſucceſſi. liber. Bart. d. l. fi. conſtante.& nu. 14. minus centum aureis habens libertus, a13 pauperum numero eſt. Quandoque tlex I. paupertas.& l. poſt ſuſceptam. 5. pauper- tas. ff. de ex cuſa.&§. ſed& propter. inſti. eo. patrimonij modum paupertati non prorſus præſcribit, vt cùm tutelam quis obtentu paupertatis recuſat. Exigit enim, vt oneri iniuncto ſit impar, nec aliter vult detre- ctantem audiri, d.l. paupertas. cum concor. quis verò oneri iniuncto impar eſſe dica- tur, hoc lex non expreſsit, ſed eum quidam, Glo.& Bart. d. l. paupertas. quod legi deeſt, ſupplentes, iniuncio oneri imparem arbi- trantur, cui anguſtius eſt, quaàm pupillo pa- trimonium,& ita forè, vt, qui ſit alioquin euidentiſsimè locuples, quia tamen mino- res, quam pupillus, habet facultates, in tute⸗ læ recuſatione pauper exiſtimetur, propter opum pupillarium comparationem, vt fi- deiuſſor, iudicio ſiſtendi cauſa datus, in quantiſcunq; ſit facultatibus poſitus, non cenſetur diues, niſi pro magnitudine rei, quæ petitur, locuples eſſe proponatur, glo. & Docto. l. fideiuſſor. ff. qui ſatisdat. cog. Marſ. l. 1. 6. ad quæſtionem. num. 9. ff. de 214 quæſt. Hlis t conſequenter, cùm teſtes, qui ad inuentarij conſcriptionem adhiben- tur, locupletes eſſe exigat Conſtitutio.§. ſi verò abſunt.verb.ſubſtantiam.de hæred.& falci. non minus eum, qui ad id adhibere- tur, quidã glo, d.§. ſi verò ahbſunt,& verb.
ROL2ZII ſubſtantiam. habere in bonis voiunt, quam
MAVREI
id ſit, de quo quæſtio eſſe poteſt, quod non ſine ratione dici videtur. Obſeruatur enim, quod ſuprâ ſcripſimus, cauſæ qualitas, id eſt, quanti ſit, de quo moueri quęſtio potsit, nec perſonæ inſpectio prætermittitur, cùm locupletem eſſe, qui ad teſtimonium adhi- beretur, iubet conſtitutio. 5. ſi verò abſunt. & verb. ſubſtantiã. Nam, vt in primis tsſtis fides ſpectanda ſit, l. teſtium. in prin. ff. de teſtib.negligi tamenopes non debent, ſępe hominibus ob inopiamad falſi conſilia in-
205 clinantibus. Eleganter itaq; Calliſtratus
lib. 22. Dig. inter cætera, quæ in teſtium per- ſona explorare putat oportere, illud notat,
locuples, an egens ſit, vt lucri, inquit, cauſa
a16 aliquid facilè admittat. Nam t vt Euripidis
Oreſtes ait in Electra, hoc habet vitiũ pau- pertas, quòd docet homines ſua indigentia
2u malum. Sed t hic occurrit laſon, qui lib. 2.
Dig.l.fideiuſſor. qui ſatisda. cogan.& ante. cum Alex. conſ 6. habita. in fi. volu.:.& cõ- ſil. 237. perſpectis nu. 2. 3. 4.& 5.vol. 6. Carol. Rui. conſ. 58, viſis. nu. ꝛ7. volu. 5. I& Mar L.r. 9.-ad quæſtionem.&§. fi. nu. 3. ff. de quæſt. & 6. Principal. Conſtitutionum Authen. pręterea. C. vnde vir& vxor. ob ſolam pau- pertatem repelli, quem à teſtimonio negat, quod iuris pontificij interpretũ quorundã glo.fi. c.ſi qui teſtiũ.de teſti.Spec.tit.de te- ſti... verſ.itẽ quid eſt pauper. Franciſ. Are⸗ ti.poſt alios.d.c.ſi qui teſtiũ.& conſ. 3. viſo diligenter themate. col. 10. authoritate con- firmat, paupertatè teſtimonio vitiũnon ad- ferre exiſtimãtium, ego amplius Pontificũ placitis id dicere, cõſequens eſſe puto. Nam Eugenij tertij cõſtitutione d.c.ſi qui teſtiũ. lib. z. epiſtolarũ Decretalium cautum eſt, ad valetudinarios, ſenes, debilitate confectos, & depreſſos paupertate domũ mitti opor- tere ad iuſiurandum. Vnde intelligere li- cet, nõ magis paupertatẽ reſtimonio fidem abrogare, quam aduerſam corporis valetu- dinem, aut ſeniũ, æquè enim ad omnes hos teſtimonij cauſa adire iubet conſtitutio:d. c. ſi qui teſtiũ.aduerſam autẽ corporis valetu- dinem aut ſeniũ quicquam de teſtiũ fide de-
ais trahere, nuſquam relatum eſt. Sed f hæc
ſuperiori ſententiæ non aduerſantur, qua enim ad pauperes adire teſtimonij cauſa cõ- ſtitutio præcipit, ad perſonas pauperum re- ſpexit, non admodum pecuniæ, quæ in lite eſt. Poſſe enim fieri, vt cuius teſtimonium deſideratur, habeat non minus in facultati- bus, quam de quo lis eſt, in qua eũ teſtimo- nium dicere conuenit, inſpectis tamen na- talibus& dignitate familiæ, ſit pauper, eru-
beſcatq;
—y
belcn ennd 6, tenuit veait ſump leric ꝛy reſer boni qpol moſl dam Aal beat ult
n0 a qpa ber litig
uu inan tion in p deiel fide eſſe e milei Tuitan trime ſttiu Rꝛeil 212 d.t eſto
in in
d lt linus 1 Qun tur, e cauſa d.eſ

tt quam luod non dur enin, alitas, id lo poſgi, utur, cum um adhi, to abſunt, mmis teſtis Prin. fl. de bent gpe onſilia ga⸗ alliſtrotus ſtium per⸗ ludnotat quit, cauſa Euripidis vitiũ pau- ndigentia qui lib. 4 an. Aante. lu..& cõ⸗ .6Carol. NMar-Ln. je quæſt, Juchen, am Pau⸗ dnegat, uorundã tit, de te⸗ nciſ. Are⸗ ſ 13. viſo ate con⸗ non ad⸗ ontificũ to. Nam ui teſtiũ. um eſt ad onfectos, nitti opot⸗ elligere li⸗ onio fidem ris valetu- )mnes hos titutio: d.c. oris vletu⸗ ſtiũhde de⸗ ded ſhac lantur, qui nijcauaco⸗ uperum re⸗
—————-——
DECISIO LITVANICA
111I. 125
beſcatq́ʒ propterea in ius venire:quod apud 225 Adde, I non eum modò pauperem dici aui
eundem Eugenium eſt adnotatum. d. gloſ. fi. d. c. ſi quiteſtium. Nam, vt alioquin ob tenuitatem patrimonij, qui egens eſt, in ius Venire non poſsit, dicendum non videtur, fnptu enim itineris, litigatoris impenſa 4 eri debere, conſtat. c. ſtatutum. 9. penult. de 9 reſcrip.libr.6. Ratio Tautem, cur habere in bonis non minus teſtem oporteat, quam de quolis eſt, illa reddi poteſt, quòd falſo teſti- monio dicto ſatisfacere læſo pro modo damni dati teſtis debet: c.i.& ibi gloſ. Abb. & alij de crimi.fal. hoc autem, niſi pares ha- beat facultates rei, quæ controuerteretur, qui teſtimonio læſus eſt, conſequi non po- 220 teſt. Statuendum t itaq; erit, teſtem cauſæ, quæ agitaretur, pares facultates habere de- bere, vt idoneus ſit, ne læſi falſo teſtimonio litigatoris, damnum factum perſequentis, aui inanis ſit actio. Cæterùm t extra compara- tionem quantitatis, de qua lis eſſet, tenuitas in perſona teſtis illa notatur, quæ eum ad deierandum facile inuitet.l.teſtium. in prin. ff. de teſti. Finge enim, litem de quingentis eſſe, eumq́;, cuius teſtimonium deſideratur, mille in bonis habere, ſed pro natalium di- gnitate pauperem eſſe, certe, et ſi plus in pa- trimonio habet, quam in lite eſt, ſi ſuſpectus ſit iudici, vt qui lucri cauſa credatur aliquid facilèẽ admiſſurus, non immeritò repelletur. 222 d. l. teſtium. in princ. Id t enim totum, id eſt quę paupertas ſuſpectum reddat teſtem, in iudicis ſitum eſt arbitrio, vt Albericum d.l.teſtium.in princ.ff. de teſti. ſcribere, Fe- linus d. c. ſi qui teſtium. num. octauo, refert. 223 Quanta t deniq; teſti pauperi fides habea- tur, ex perſonarum qualitate& quantitate cauſæ, iudicem æſtimare debere, Nicolaus d. c.ſi qui teſtium.& num. S. Abbhas ſcribit, nec natalium dignitas hunc tuebitur, quo magis ad teſtimoniũ admittatur, ſi ampliſ- ſimis maiorum ſuorum opibus per luxum diſsipatis, ad eam egeſtatem deueniſſet. d. Nam t placuit eum qui non fortunæ vitio, ſed ſuo probro facultatibus lapſus propo- nitur, vt qui non rerum modò ſuarum, ſed & famæ prodigus ſit: idoneum teſtem non eſſe:quod Baldus lib.2. epiſtolarum Decre- talium adnotauit. Bald. c. ſi qui teſtium. col. 2. de teſtib. Tiraq. l. ſi vnquam. verb. bona. nu.5. in fi. C. de reuocan. donati.& Alexan- der Tartagninus conſultus reſpondit. Cõſ. 237. perſpectis. nu.2. vol. 6. Quomodo enim alienæ ſubſtantiæ dicto teſtimonio parcet, qui ſuæ non pepercit notata, I. fin. 9. mino- res.C.de ſenten. paſſ. Alex. d. conſil. 237.& Tiraq.d.verb. hona.& num. quinto, in fin.
———
parum habet in bonis, ſed& qui parum probatis moribus eſt, quod idern Baidus, libr. quinto Principalium Conitiutiona l.humilem. C. de inceſtis nupt. Rrauciſ IXi- pen. l. ſi conſtante. numer. 34. ff. ſolu matri. belliſsime ſcriplit, cuius ſententiam Nlaria- nus Socinus Conſ. 1. colum. fin.& Phiiip- pus Decius d. auch. præterea. num. 15. non
226 immeritò probant. Et ſane, vt ijs nocet
paupertas, quorum facultates ipſorum pro- bro attritæ ꝓponuntur, abrogata videlicet eorum teſtimonio fide, ita per contrarium eos, qui rapinis malisq́; artibus magnas ſibi diuitias comparaſſent, nullam inde ſentire opitulationẽ debere, conſequens eſt, quod lacobum Rauennatem& Petrum, veteres legum magiſtros, exiſtimaſſe Cynus libr. 4. Principalium Conſtitutionum l. in bonæ fis dei.⸗.q. C. de reb. credi. refert, qui diuitias quo iure quaq́; iniuria quæſitas poſſeſſori prodeſſe negãt oportère, quo magis in pro- bationum inopia deferre ei iuſiurandum lu⸗ dex debeat, cùm iuſtè opes adepti hoc be- neficium mereantur, Cynus. d. l.in bonæa fi- dei.& d. quæſtio. 7. Non enim eos tacilè peieraturos, vt qui laborant inopia, præ- ſumptum d.l.teſtium. in prin. vhi poſt gloſ. Salyc. Adde. Alex. d. conſ. 237. num. quinto,
227 eſt. llludttractemus, ſi, vt ex Baldi ſententia
modò dixi, pauper& is eſt, qui parum pro- batis eſt moribus, an non ſit conſequens, eum diuitem eſſe, qui optimis moribus eſt præditus:?& ita proculdubio dicendũ erit, Franeſ Ripenſis notat. d. l. ſi conſtan-
228 te.& nu.34. Secundum t quod,& qui hone-
ſtæ vitæ ſunt, atq; inculpatæ, quamuis tenu- es eorum eſſe facultates proponantur, ad te⸗ ſtimoniũ ferendũ rectẽ admittentur, quod pleriqʒ Glo.fi.d. c.ſi qui teſtiũ.& ibi Docto. & glo. õ. item teſtium. verb. locuples. 4. q. 3. Specu.tit.de teſte..i.verſ.itẽ quod eit pau⸗ per.& gloſ.d.l.teſtiũ. verb. admittant.& ibi Flor. Cynus. l.3. q./]. C. de reb. cred. non ma- lè probant, quibus aſſentior. Nam in ijs, quę ad teſtimonij fidem ꝓertinent, non minus ſynceritas animi, quam opes externæ, vale-
229 re debet, integritas t deniq; perſonæ ac ſan-
ctimonia, vt eleganter ait Belinus, c. in lite- ris. numer. quinto, vbi latẽ alleg. de teſtib.
230 tollit omnem ſuſpicionem,& f idcirco Cal-
liſtratus d. l.teſtium. in perſona teſtium ex- ploranda honeſtæ vitæ quis ſit,& inculpa-
tæ, æquè ſpectare iubet, ac locuples ne ſit,&
in facultatibus poſitus,& carere ſuſpicio ne
vtriuſq; teſtimonium peræquè putauit, hu-
ius propter cauſam, quaſi, qui locuples ſit M 2,
iij atq;

126 PETRIROXZII M A VREI
atq; opulentus, lucri cauſa, nihil facilè ad- miſſurus exiſtimetur, illius propter perſo- nam, à qua teſtimonium ferretur, quod ho- neſta ſit,& propterea à fraudis conſilio alie- 231 na, ſit modò illud ſciamus, teſti diuiti, quam pauperi magis credi. quod Bartolus lib. 1. Digeſt. l. illicitas. 9. fi. de offi. præſid. apud Domitium Vlpianum notat, cuius illa red- ditur ratio, quòd, qui eget, quàm qui diues eſt, facilius teſtimonij ſui fidem adulterari pecunia atq; corrumpi patiatur. Abb. d. c. ſi qui teſtium. nu. 8. Salyc. l.3. ff. de teſti. Alex. 232 d. conſ.237. perſpectis. nu.5.vol. 6. Quod t ſu- pra dictum eſt in paupertatis definitione, cùm pauper ne quis ſit, arbitrari iudex de- bet, ſpectari perſonarũ conditionem opor- tére, ita accipi ſolet, vt pro dignitate nataliũ 233 modus patrimonij præſcribatur. Ideoq́;.i fieri, Bartolo d. l. ſi conſtante. nu.:14. autho- re, vt nobilis mille habens in bonis, ſit pau- per: ruſticus verò,& humilioris loci homo, tantundem poſsidens, locuples habeatur. Arg. l. nepos proculo. ff. de verbor. ſignific. & l. ſed& ſi ſuſceperit.§.1. ff. de iudic.& no- tata, l. in condemnatione. ff. de diuerſ. reg. iuris.& Socinus conſilio trigeſimo,& in cauſa dominæ colum. ſecunda, libro quar- to Angel. ſi verò.§. ſi pro rei qualita- te. ff. qui ſatisdare. cogan. Deci. conſilio 163. in cauſa matrimoniali. col. 4. verſ.z. prin- cipaliter Tira. de nobili. c.20. nu. i56. Secun-
23 dum 1 quòd Baldus lib. i. Principal. Con-
ſtitutionũ apud Irnperatorem luſtinianum, I. ſi quis ad declinandum. num.. de epiſco. & Cleri. Benedict. Capra. conſ.54. punctus quidam. Cepo. de Imper. mili. delig. 21. priuili. nobilitatis. Philip. Deci. conſ. 120. presbyter. colum. 1. Iaſon ſi conſtante. co- lum. 23. num. 151. verſ. item ſi aliquis no- bilis. ff. ſolu. matri. Ioan. Luc. repeti. rub. de donatio. inter virum& vxorem,§. u. col. 4. verſ.& inde eſt.& repe. c. per veſtras.§. 12. Colum. 2. verſ. ad cuius confirmationem rurſus.§. 23. colum. 2. verſ. benefacit.& Al- ciat. l. quos nos hoſtes.§. locuples ff. de verb. ſig. Tira. de nobili. c.0. num. 154. no- biles, quibus ſit vnde viuant, pauperibus connumerat, niſi hoc amplius, quemadmo-
dum dignitatem ſuam tueri poſsint, habere
235 dicantur. Et tidcirco eis, quod pauperibus in alimoniam legatum eſt, deberi ſcribit,& nubiles filias, habentibus, quas pro generis ſui dignitate collocare non poſsint, quod in dotes egentium relictum eſt, ſimiliter recte præſtari, ait, à quo beneficio plebeij qui ha- bent, vnde viuant ipſi,& filias ſuas conue- nienter elocent, arcendi ſunt, Bal. d. l. ſi quis
ad declinandam.& nu. 5. à contrario ſenſu. Nam, non vt nobilibus neceſsitas tuendæ
236 dignitatis ſuæ,& his incumbit. Et f ita fit,vt
nõ cumulus patrimonij ſecernat pauperta- tem a diuitijs, ſed perſonarum cõditio, plus minuſue, vt honeſtiore quiſque loco natus eſt, ad ſtatum ſuum retinendũ exigentium.
237 Quapropter, tcùm condemnato, qui cate-
nus, qua facere poteſt, ſoluere cogitur, l. maritum. ff. ſolu. matrim.& l. miles de re iu- dic. non totum, quod habet, extorquetur, ſed eius habetur ratio, nec egeat, vt Iulius Paulus lib. L. Digeſt. c. v3. l. in condem- natione. de diuerſis regulis iuris antiqui au- thor eſt, intereſſe quidam, Paul. de Citadi. tract. de iure patro.⸗.q.6. Partis. Matth. de Afflic.conſti. Siciliæ. cuius initium, quali- tas perſonæ. col. 2.& conſti. quiſquis. col. 3. Anto.Corſet. c.grandi char. penult. de ſup- plen. negligen. præla. Tiraq. tract. de nobi- lit. c.20. nu.:4½. nõ ineleganter putauerune, nobilis eo beneficio vtatur, an plebeius.
Nam reliqui nobili tantum oportet, quan-
tum eius conditio poſtulat,& natalium di- gnitas,& ne pauperũ cibis veſci, neue ſolus viuere cogatur, c. non cogantur. 41. diſtinc. Bald. l.z2. in prin. C. quod cum eo. per text. l. ſed& ſi quid inæditficauerit.§. ſufficienter. ff.de vſufructu.& l. cm vnus.§. alimentis. de alimen.& cibar. lega. idem Bald. rub. C. qui bonis cedere polſ. Angel.& Imola. l. Neſennius. 5. fi.ff. de re iud. Imola, Raphael & Alex. l. ſi maritus in id. ff. ſolu. matr.]. Ne- pos proculo.& ibi.glo. verbo, dignitate. ff. de verb.ſig.& l. tutor. ſecundum dignitatẽ. ff.de adminiſtratione tuto. Dynus, Angel. & Iaſ.. ſunt præterea. verſ. item ſi de dote. inſtit. de actio. Franciſ. Areti. conſ.17. conſi- deratis. colu. penult. Panor. c. cum adeo. de reſcri. Tiraq. d. c.ꝛ0.& nu. 4. cùm ignobilt, vnde tenuiter viuat, reliqui ſatis ſit. Docto. vbi ſupræa.ſane enim quod plebeio ſatis eſt, idem nobili ſatis fore, non eſt conſequens
238 dicere. Et t generaliter quotiens alimenta
debentur, lautius cum nobilibus agi ſolet, quam cùm plebeijs, l. 1. 9. mulier, cum con- cordantijs ibi in glo. ad lega. ff. de ventre in poſſeſſ. mitten. Adde glo. c. epiſcopus. ver- bo, victu. 10. q. 2.& glo. c. nobis. verb. mo- deſtè.& ibi. Anto. de Butr. col. 3. verſ. quæ⸗ ro, tenetur, de iure patr. T'ira. d. c. 20. nu. 145. qͥd in vſus legato eſt quoq; receptum.Vbe- rius enim nobili, quam plebeio deberi pla- cuit, l.plenum.§. pręter habitationem. verſ. & exijs.ibi, largius cum vſurario agendũ eſt ꝓ dignitate eius, cui relictus eſt fundus. ff. de vſu& hab. Andre. Barul, conſt, Siciliæ,
cuius
euisi Whuath ſentell nemol augel 1 polds. uus pl longit flliusf ca0.d terp rosne gled tame⸗ ſenõ⸗ recen aure eis Pad- tam⸗ alleg colu. cede. liorel dos cre turrisv eacate eo,x rumſ veniẽ 240 celdic ad vit 291 riope nobil Vppir dl ſed 142 Nas ff Mf.” extra depr nent, de pr mend zz corſu de cio, viro
R eun tur.& Kähc lun idem: ter.. idleic In pub col, 2.( teno n

io ſenſ 8 tuen d 2 lta ſit,yt Hauperta, litio, plus 0cO natus gentium, 1 qui eate⸗ cgitur,. es dereig orquetur, „Vt lulius Lcondem. ntiquiau- de Citadi. Natth. de im, quali⸗ uis, col.„ lt. de ſup⸗ .de nobi⸗ tauerunt, plebeius. tet, quan⸗ allum di⸗ eue ſolus diſtinc. ertext.I. icienter. limentis, . rub. 6. Imola. l. Raplel itr.. Ne- nitate.ff. gnitatẽ. „Angel. de dote. . cokſi- nadeo, de ignobil, ſit. Docto. 10 ſatis eſt, onſequens as alimema sagilolet r, cum con⸗ deventrein ſcopus. vel- . Ver b. mo⸗ verſ. quæ⸗ C. 20.. 143. tum NVbe⸗ 9 deberi P e onem vel oagendie ſt fondovef onſt, diclle culus
DESOISI0 cuius initium minoribus. Matth. de Afflic. 4. q. Tir. d. c. 20. nu. 153. quę ſentẽtia in legatis vſq;quaq; obtinuit. Nam nemo neſcit, ex legatariorũ dignitate legata augeri. l. ſed& ſi ſuſceperit.. ſed& ſi pro- ponas.& ibi gloſ. nota. ff. de iudic.& l. ſi ſer- uus plurium.§. fi. ff. de lega..& facit lex. ſi longius in fi. ſf. de iudic.&&d ſcribit Bald.l. filiusfami. per ill. tex. ff. de dona.& Tiraq. d. c. 20.& nu. 158. quare modico patrimonio in- ter pauperes diſtribui iuſſo, nihil inde latu- ros nobiles pauperes belliſsimeè Angelus d. 5. ſed& ſi proponas. reſpondit, quaſi de illis, tamexiguam ſubſtantiam relinquens, ſenſiſs ſe nõ videatur, quod in illa quoqʒ ſpecie ſcio receptũ, cùm ei, qui bonis ceſsit, turris mille aureos valens, eſt relicta, nam vrgentib. ad eius venditionem creditoribus,& homini pauperi,& modò fortunis omnibus exuto, tam amplam habitationem non conuenire, allegantib us, diſtinguendum ait Baldus, l. fi. colu. 2. verl. quæro, quidam ceſsit. C. qui bo. cede. poſſ.& Piraq. d. c.20. nu. 160. etſi humi⸗ liore loco natus debitor proponatur, audiẽ- dos creditores ſcribit. Cæterùm nobilem ad turris venditionem non eſſe cogendũ, quaſi
239 ca carere cõmodèe non poſsis. Conſtattenim
eos, qui bonis ceſſerũt, ſi quid poſtea bono- rum ſuntadepti, qua facere poiſunt, eſſe cõ- ueniédos. l. is ꝗbonis.:2.& l. qui bonis. ff. de
240 ceſsio bono. Quætin nobilibus dicta ſunt,
ad viros literarum ſcientia claros nõ imme-
244 ricporrigemus. Nam literarum excellentiã
nobilitati generis Angelus apud Domitiũ Vlpianum lib. 5. Dige. eleganter comparar, d. l. ſed& ſi ſuſceperit.&§. ſed& ſi propo-
242 nas. ff. de iudi. Et f Zen⸗=elinus apud loannẽ
xXxij. eius nominis Pontificem Romanum extrauagan. execrabilis. verb. qui mendicãt. de præben. eos, qui inter alios ſcientia emi- nent, genere illuſtribus exæquat,& niſi, vn- de pro dignitate ſua viuere poſsint, habeãt, mendicis atq; egentibus connumerat. Ac-
243 curſius t verò apud Domitium Vlpianum
lib.17. Digeſt. l. ſocietas contrahitur. pro ſo- cio. generaliter in adipiſcendis ſacerdotijs viros literatos nobilibus exæquari ſcribir, & eum ſequuti Baldus, d. l. ſocictas cõtrahi- tur.& conſ. 199. in cauſa iſta. colu. fi.libro 3. Salycetus, d. I. ſocietas contrahitur. Fulgo- ſius, d. l. ſocietas contrahitur.& pleriqʒ alij idem notant. Benedict. Plumb. l. generali- ter. 9. ſi quis alienum. verſic. quis ergò. ffde fideicommiſTlibert. Ioan. Plat.l. fI. C. de cõd. in pub. hor. libro 10.& Barb. c. poſtu. aſti. col.z. de reſcrip.& c. accedens.fi. col. z. vt li- te non conteſtata. Tiraq. de nobilis. c. 20, nu,
———
L 1 T VANICA & ibi poſt eum. 24 4 10. Quo floco Fulgoſius apud Siculos viris
T II I.
127
literatis magnum haberi honorẽ ſe accepiſſe refert,& inde ſanctã eam inſulam eſſe nõin-
— ¹..— 245 certa coniectura colligit. Sane fenim iuſtitiã
ibi coli neceſſe eſt, vbi eius profeſſores ho- norant᷑, vt contra ibi leges contem i,&licẽ⸗ tiam valere, vbi, qui artẽ boni& ęqui tenẽt,
246 non ſunt in pretio. Sedfad ſuſceptũ argumẽ-
tum redeo,& quidem ei, quod dicebatur, de pręferẽdis nobilib. videndũ eſt, ne non oc- currat, quod, vt Gregorius ⸗. eius nominis Pontifex Max. lib. 3. Epiſtolarũ Decretaliũ author c. penul. de pręben. eſt, Deo nos non natalium claritudo, ſed virtus reddit gratos atq; acceptos,& idcircò factum ait, vt Chri⸗ ſtus Deus paucos nobiles& potentes ad ec- cleſiæ ſuę gubernacula vocauerit, hoc eſt, vt quidam Glo.& Doct. d. c. penult. ſcribunt, Paulũ& Bartholomæũ: cæteros enim igno⸗ biles& inopes fuiſſe, proditum d. gl. d. c. pe⸗
247 nul.& ibi Doct. eſt. Quaretquidã, cùm ei in
Pontificatu cõpetitor obſcuritatem nataliũ obijceret, reſpõdiſſe fertur, Petro Piſcatort, filio fabri, ſucceſſorem quęri, non Auguſto. Gloſ.c.quoniã. vetus. verb. inuidia. 24. q.i Fel. c. cũm adeò. nu.⸗, de reſcrip. Tiraq. d. c. 20. nu. 16. Et prima quidem ſpecie ſuperiori ſententiæ aduerſari hæc quiſquam putaue- rit, ſed hoc nequaq́; opinandum eſt. Nam
248 † ita demum nobilitatem ignobilitati ante-
ferri, ſi cætera paria eſſe proponantur. Cęte-
249 rùm j ignobiles probos, bonæ frugi& lite-
250
251¹
ratos ſtudijsq́;& Doctrinis deditos nobi- libus improbis parùm benè moratis, lite⸗ rarum ignaris atq; contemptoribus præfer- ri oportère, plerſq; omnes exiſtimant. Glo⸗ c. conſtitutis. ꝛ. verbo. impotentiam.& ibi Hoſtien. Philip. Pran. Ioan. Andre. Abb.& alij. de appellat. Hoſtien.& Hẽri. c. penul. de præben. Tametſitillud nõ me fallit, eſſe, qui ſcribant, nobiles& potentiores mediocri- ter moratos atq; eruditos ignobilibus,& qui potentia non valent, licet moribus& li- terarum ſcientia præſtent, cùm ita Eccleſiæ vtilitas poſtulat, eſſe anteferendos, Hoſti- ed. Philippus. Franciſ. Ioan. Andr. Abb.& alij.d. c. conſtitutis. Argu. c. officij. de elect. & Fel.d.c. cùm adeò. col. 4. aduerſus quod ſi factũ ſit, hoc eſt nobili, cuius opibus ac po- tentia indigebat eccleſia, poſthabito, electio de plebeio alioquin idoneiore facta, vt Hèẽ- ricus Cardinalis Hoſtienſis d. c. conſtitutis. & alij Abb.& Philip. Dec. col.z2. in fi. d. c. cõ- ſtitutis. Tiraq. d. c. 20. nu. 1. quidam ſunt au⸗ thores, meritò in firmetur. Quęfſententia, ſi quando vnq́; ſequenda fuit, noſtra certè ęta- te maxime præualere debet. Nam laboran- te ob

N
28 PETRI
KROTYTZII
» 7..
MAVREI
te ob nouas religiones Eccleſia, ac prope 253 deo. Porro, i quod ſuprà dictum eſt, eius,
oppreſſa,& iuriſdictione parum, diſputati- one& literis non admodum opitulantibus, ad ius Eccleſiæ retinendum potentia opus eſt cum primis, atq; opibus,& hociure vti, in his regionibus conuenit, in quibus hære- ſes graſſantur,& vires indies accipiunt, vt in Polonia atq; Lituania, etſi quæ ſunt aliæ Prouinciæ, in quibus, contempto Eccleſiæ iudicio, ſuæ quiſq; prudentiæ innititur,& poſito Dei metu, ac ſine vlla magiſtratus re- uerentia, arbitratu quiſq; ſuo ſacra conſti- tuit atq; colit. Nam in Italia, Gallia atq Hi- ſpania, vbi vetus religio illæſa prorſus atq; imminuta permanet,& ſacratiſsimarum le- gum authoritate omnis cohibetur audacia, ſummaq; ac iugi magiſtratus ſeueritate nul- lus licentiæ locus relinquitur, hac natalium prærogatiua non multùm admodum opus eſt, virtute& literis ſuum ſemper pondus 252 atq; honorem habituris. Sanè ne comme⸗ morem in Iudæis& Saracenis exigendis vltas magna pietate diuinam iniuriam ſupe- rioribus ſæculis eſſe Hiſpanias, proximis diebus, vt ad me Gonſaluus Paternoius, A- ragonius, neceſſarius meus, Roma modò ſcripſit, exemplum præelariſsimum hære- ſum vindicandarum ediderunt, ſumpto de Cazalla ſupplicio, qui veteris religionis ob- litus, in vlteriorem Hiſpaniam, vnde illi o- rigo fuit, inuehere peregrinos quoſdam er- rores erat adgreſſus, quibus, ipſo Cazalla duce atqʒ Doctore cum multis eum ſequu- tis damnato, igniq́; conſumpto, mature ob- uiam itum eſt,& ita deceptis cum decepto- re de medio ſublatis, ne malum altius ſerpe- ret, quod multorum animos iam occupaue- rat, vt eſt ſeuera in religionis cauſa gentis noſtræ diſciplina, eo iudicio effectum eſt. Ioanna poſtea Regina, quæ Philippo fratre abſente ad gubernacula Reipub. ſedet,& Carolo Hiſpaniarum Principe cum optima⸗ tibus& cætero populo, iuſiurandum verbis conceptis dare iuſsis, leſu Chriſti religio-
qui quã facere poteſt, condemnatur, haben- dam rationem, nobilis, an plebeius ſit, vt nobili, quam plebeio, plus relinquatur, la- ſon libro 4. Principalium Inſtitutionum 9. ſunt præterea. verſ.item. ſi de dote num. 7. inſtit.deactio.ad milites& literatos produ- cendum exiſtimat. Quippe quibus æque atq; nobilibus relinqui non minus oporte- re ſcribit, quam eorum exigit conditio atq;
254 dignitas. Et t conſequenter inter ipſos,
vt mea fert opinio, inſpiciendumerit, alius alij quid præſtet. In milite quidem ordinis habetur& ſtipendiorum ratio,& gradus militiæ. Nam ſi hæcin pœnis conſtituen- dis ſpectantur, vt Arrius Menander lib. 49. Digeſto.l.non omnes.de re mili. author eſt, eadem in beneficijs negligi debere, inciuile eſt atqʒ inhumanum dicere. odia. de regu.
255 iur. lib. 6. In t Doctore autem ingenium,
naturam, doctrinam, atq; inſtitutionem cõ⸗ ſiderabimus, his enim rebus alios alijs præ- ſtantiores eſſe,& Ciuitati vtiliores. Il. inter
256 artifices.ff.de ſoluti. Enimuerò t& inter
milites, qui parùm à paganis diſtant,& in- ter Doctores, quinon multùm abſunt aà vul⸗ go, doctrinæq́;, quam profitentur, nudum nomen gerunt, vtriq; Reipub. haud admo- dùm vtiles arceri ab hoc priuilegio debent, quod in beneficijs, quæ Pontificum indul- gentia continentur, ſeruatum Romæ Euge⸗ nio iiij. Pontifice Andreas Barbacia refert. Proẽmi.Clemen.colu.ia. quæ ad eos Do- ctores iudicatum eſt non pertinere, qui eius ſcientiæ, cuius titulos gerunt, ignari ſunt atqʒ imperiti, quibus conſequens eſſeidem Barbacia ſcribit, d. Proẽmi. Clemẽ. eum, qui ſacerdotium obtinuiſſet, ſe Doctorem pro- feſſus, carere eo debere, ſi Doctoris titulum ſine doctrina& literis vſurpare propona⸗ tur, quæ non ſine ratione dici videntur; li- cet Felinus Rubr: de maio.& obe. num. 4. Franciſcum Aretinum, c. Cleri. col. 2. de iu- dic. Præceptorem ſuum contraà diſputare
nem Eccleſiamq́; Catholicam, Romanam, 257 ſcribat. Pro Barbaciæ ſententia facit, quod,
ſe vſq;quaq; defenſuros, in eiuſq́; cultu atq; obſequio victuros ac morituros, polliceri deniq; perſanctè, aduerſus naſcentes hære- ſes, pro ſua quenq; virili, omnem operã at
opitulationem Chriſtianæ fidei vindicibus, Cazallam magno loco natum accepi,& ſin-
quæ dicuntur, cum effectu, non verbo te- nus, accipi ſolent. l.1. 6. hæc autem verba. ff. quod quiſq; iuris.& c. relatum.cum concor. ibi.in glo.poſitis.de Cleri.non reſiden. Go⸗ me.reg.de anna. poſſeſ.q. 47. num. 4.& ante cum latiſsime Marſ. l.. 6.& 7. colu. C. de Si-
gulari dicendi facultate præditum, ſacrarũq́; 25s ca. Et t ſanè, vt nihil intereſt, qui præfici-
literarum ſcientia apprimè eruditum, qui- bus dum incautius vtitur, æternam nomini ſuo notam inuſsit,& ſe, niſi tempeſtiuè eſſet occurſum,& ſuam ſimul patriam peſſunde- diſſet. Sed ad propoſitumargumentum re⸗
tur, inutilis ſit Eccleſiæ, an nullus præficia- tur, vt Alexander iij. Pontifex Maximus Antiocheno Patriarchæ lib. 1. Epiſtolarum Decretalium c.inter corporalia.§. ſed neq;. de transla.Epiſcopo. reſcripſit, ita qui auil.
præditua
— QQ———.—·——
praii Doci cuiſn coalt expel tulos? gis 0 iy ctio circo en Fẽ elẽ 447 tut, Iit, deex 160 ann. his, ..Ve
ri. C nem potu ertin lini Eoilco W depre Gom dit,n 261 Ultus
tation mont ditiot beiu nigh tend 9 Solet nos, mod qod Ilis, Nit( habet dl ſ duc gkos, quinc tum onerii kemin llbusr

eſt einn nr haben⸗ us li VW ntur, la, dionum 5 te.num., os produ⸗- ibus eque us opont nditio at dter iplos, erit, alius emordinis & gradus onſtituen. der lid.. authoreſt, e, inciuile a.deregu. ngenium, ionem cõ⸗ galijspræ- es, Linter t&inter I, Rin⸗ inta vul- „nudum d admo⸗ odebent, um indul⸗ mæ Buge⸗ cia refert. eos Do- e,quieius ari ſunt eſſeidem eum, qoi drem plo⸗ tistitulum 4 propona) identut, l bbe, num.4. colaa. deiu- rà diſputate facit, qpod en verbote⸗ tem vetbaff
h; 1
A Waruya pu mie
DECISIO LITTVANICA T11P. 129
præditus eſt literatura, ac ſi ne ſit quidem,
l. ſi quis ad declinandam.& ibi Bald. num. z.
Doctoribus connumerari non debet. Nam 264 Sane, t vt in ijs, quæ proximè dicta ſunc,
qui in ea cauſa ſit, hũc inutilem eſſe Ciuitati conſtat, nec pro Doctore habendus eſt, qui expers eſt literarum,& doctrinæ, cuius ti- tulos ambitio ſe᷑, occupauit ignarus non ma- gis, quam manus arida, quæ nullis ſuis fun-
eſt, non qur aruit, ſed quæ incolumis eſt,&
Vãalet, ampuùtanda erit. Baldus poſt Cynum.
& ibiĩ Recentiòres. Ruch. ſed nouo iure.O. dẽ ſer.fũgiĩti. Gõme.de reguũ. de anna. Poſſe. q 47.& nu. 4. quod magna ſanè ratione dici- tur, nam quod inutile eſt, perinde ac ſi non fit, habetur. notat. glo. c. fraternitatis. verb. deerat. de frigid.& maleè. Gomeſ. d. reg. de
260 anna. poſſeſ.& d. nu. 4. Non t abhorretab
nis, quod Baldus notat, Auth. licentiam. nu. 3.verſicul. led ponamus. C. de Epiſc.& Cle- ri. cùm nouiſsimam Iuſtiniani conſtitutio- nem, d. Auth. licentiam. quæ eſt de Epiſco- porum teſtamentis, ad eos Epiſcopos negat pertinere, qui dignitatem habent, ſine ad- miniſtratione, quo numero ſunt, quibus Epiſcopatus apud Saracenos aſsignantur. OQnam ſententiam Andreas Barbacia Tract. de præſtant. Cardi, q. 3. 1 patris. colu. 3.& Gomeſsius d. q. 4/.& d. num. 4. verſic. acce- dit. non immeritò probant,& ego non in-
267 uitus ſequor. Nam, t vt laſonem libro
30. Digeftor. apud Pomponiuml. id quod. num. 23. ſcribere Gomeſsius refert, d. q. 47. & d.num. 4.& diuerſ.accedit. qui in ea cauſa ſunt, impropriè atq́; abuſiue Epiſcopi di-
262 cuntur. Conſtitittex ſuperiori noſtra diſpu-
tatione in paupertatis definitione non patri⸗ monij modum, ſed perſonarum ſpectari cõ- ditionem oportẽre, modoò, nobiliſne, an ple- beius miles modò, an paganus, doctus de- niq;, an literarum expers, nudos titulos prę-
tendentibus, à legum beneficio ſubmotis.
263 Solet& extra perſonarum conditionem, o-
nus, quod ſuſtineretur, ſpectari,& pro eius modo, diues quis ſit, an pauper, exiſtimari, quo inſpecto, ſæpe, qui minus habet in bo- nis, eo, qui plus habet, ditior eſt, quod eue- nit, cm ille, quam hic, vt bonorum, oneris habet quoq; minus. Finge enim, vt Baldus d. l. ſi quis. ad declinandam.& num. 5. ait, eſ- ſe duo noſocomia, vnum habens duos æ- gros,& in bonis centum, alterum ægros quinquaginta,& in bonis duo millia, cer- tum eſt hoc poſterius, plus habens, propter oneris inæqualitatem, pauperius eſſe prio- re minus habenti, ideoq́;, in legato paupe-
ribus relicto conſe quendo ſuperius fore, d.
—-———————
in cæteris ſimiliter omntbus, in quam rem pecuniæ erogatio eſt neceſſaria, conſide- randum eſt, eritq́; nobis is pauper, qui mi- nus habet in bonis, quam in eam rem opus eſt, diues verò, qui non minus, quam eius
259 ctionibus idonea eſt, pro manu eſt. Et tid- 26, rei neceſsitas poſtulat. Iniriò t itaq; ille circò, ſi cui ob delictum amputanda manus
erit egentiſsimus, ꝗ nec habet, vnde viuat, nec labore ſuo quærere, aut mendicare per valetudinem poteſt, cuiuſmodi ſunt, qui in noſocomijs decumbunt. d. l. ſi quis ad decli-
266 nandam. His t proximi ſunt, qui vulgò ſti-
pem mendicant. Alex. Ripa.& recentio. l. ſi conſtãte.in materiã.pauper.ff. ſol. matri. Nã qui viuere de ſuo poſſunt, eos ſacræ cõſtitu- tiones mendicare vetant, I.1. de mendi. val. liBro u. Cod.&, vt Alexander Tartagninus ſcribit, d. l. ſi conſtãte. in materia. pauperta- tis. ciuitate exigunt, niſi mendicitate abſti-
267 neãt. Sedt& qui habet quidẽ, quærereve ſua
induſtria poteſt, minus tamen, quam victus neceſſarius poſtulat, hic adhus pauper eſt.
268 Diues t autem eſſe incipit, cui non minus
eſt, quam quo vſus neceſſarius eget, vnde commodè cum ſuis viuat. Neq; enim ſatis eſſe, ſi, quod libi ſufficit, habeat paterfamil.
269 niſi& liberos ſuſtentare poſsit. Vndetpla-
cuit, vt Raphaẽl Comenſis libro 28. Dige- ſtor. apud lulium Paulum notat, l. in ſuis. de liber.& poſt.& conſultus reſpondit, Conũ-
32. duo fratres. eum pauperem noneſſe, cu- 270 ius pater diues ſit. Ert cõuenienter, muliers
inopia laborantẽ, cui pater diues ſit, à quar- ta in bonis viri defuncti per ſacras conſtitu- tiones Auth. præterea. C. vnde vir& vxo. ei debita excludi, proditũ Doct. d. Auth. præ- terea. eſt, quaſi patris opes, opes eſſe filiæ cẽ- ſeantur, d. l. in ſuis.& ibi Docto.& hoc iure vtimur.Doct.d. Auth. præterea. A quarta
271 Titaq, in mariti bonis, ſubmotam alet pater. 271 Doctor. d. Auth. præterea. Sedtan, ſi manu
quærere,& induſtria ſua victũ poteſt, quar- tam petens audienda ſit?an operari cogen- da?& Philip. Decius d. Auth. præterea. nu. 21. ad eas operas eam cogi negat oporteère, quæ ſunt aduerſus præteriti matrimonij di- gnitatem, ob cuius honorem quartam in vi⸗ ri defuncti bonis mulieri deberi ſcribit. d.
273 Auth. præterea.& num. 2u. Quodt in nobili
multõò maximè dicendum ait, quaàm operis ſuis victum ſibi quærere, indignum eſt. Nec
274 1 cõtra eſt, quod filium, qui viuere ſuis ope-
ris poteſt, pater nonalit, l. ſi quis à libe- ris.§. ſed ſi filius.& ibi Gloſſa.& Bar- tolus notat. ſf. de liber. agnoſcen. quaſſ
pauper non ſit, cui opificium ſup⸗
peditate
—
5 6 4 1

Ke—
139 PETRI peditare neceſſarios ſumptuspoteſt. Id enim in eo filio eſt acceptum, cui manu victum
1
2 quærere, honeſtum eſt. Cæteròm, t filium 280 inſtit. de intur. Vr& in liberto euenit, qui
nobilem ad veeum perie ſäſ baranad compelli, non ſine dedecore fore, quod Bar- tolus, lih.u. Principalium Conſtitutionum
l. vnica. C. de mendican. valid. reſpondit,& rectẽ. Nam quam artem nobilis eum pro- bro tractat, eam plebeius honeſtè exerce- bit, quod in decernendis alimentis ſpectari
276 oportet. Quodtin muliere patrem diuitem habente modò diximus, idem in ſacris ini- tiato Ioannes lmolenſis c. Epiſcopus. colu. 2. verſic. vlt. potes. notare. extra. de præben. ſeripſit. Nam etſi egens ipſe quidem ſit, ha- peat tamen patrem locupletem, ab Epiſco- po, à quo initiatus eſt, non aletur, quodalio- quinonus per ſacras conſtitutiones d. c. E- piſcopus. Epiſcopus ſuſtinere cogitur. Hoe 27 t ita, vt Decius ſcribit, d. c. Epiſcopus. num. 4. ſi pater filio, quem ob natalium dignita- tem manu victum quærere non decebat, an⸗
te, quam ſacris initiaretur, alimenta præſta- bat. Nam ſi propter ſacri ordinis adeptio- nem, manu victum quærere, probro ei eſſe incipiat, eius alendi onus Epiſcopo incum- Pere, ait, idem Deci. d. c. Epiſcopus. num. 4. Quippe cuius factum nocere patri non de- bet, l. non debet. ff. diuerſ. reg. iur. antiq. quò magis filium artis ſcientem,& operis ſuis victum ſibi quærere ſolitum, alere compel- latur. Idem Deci. d. c. Epiſcopus. nu. 4. Pau-
zys perem 1 itaq;, ſecundum ſupraà ſcripta, eum
. definiemus, cui in bonis minus eſt, quà3m v- ſus vitæ neceſſarius exigit. In omnibus hoc quidem, quocunq; loco conati proponan-
tur, reſpondebimus, ſed in eo, qui arte& in-
druſtria ſua quærere ſibi victum honeſte poteſt, aliud dicendum eſt. Nam hunc pau- perem non eſſe, ſiue ſolis operis viuere poſ- ſit, ſiue iuncto patrimonij reditu, Arg. d. 9. ſed ſi filius.& ibi gloſ.& Bart.& iuxta. nota. per Docto.l.ſiconſtante. in materia pauper. Corne. auth. præterea. num. 26. c. vnde vir. & vxor. ſi quidem diuitem omnem eum di- cimus, qui advitæ neceſsitatem opibus alie⸗ 279 nis non eget. Arg. d. 9. ſed ſi filius. Illudtta- men admonendi ſumus, qui diuites ſunt, eos fieri ex accidenti pauperes, vt in eo eue- nit, qui iniuriarum damnatur. Nametſi quod ad vitæ neceſsitatem attinet, faculta- tes huic fdoneæ ſint, quia tamen æſtimatio- nem ab iniuriam paſſo factam, ſecundum ius dicentis moderationem, ſufferre cogi- tur,. iniuria.& ibi gloſ.& Doct. inſti. de in- iurijs. ſi minus ea ſumma in bonis habet, pauper eſſe incipit,& ideò in eum corpus
ROTYZII
ſo
MAVREI torquebitur. I.fi.&l. ſi quis iniuriam.& ibꝰ gloſ.ff. de iniur.& Nico. de Neapo.§. pœna.
temere, id eſt, venia edicti non impetrata, patronum in ius vocauit, ex quærela enim patroni, ſi ita inops ſit, vt quinquaginta au- reos pœnæ nomine dare non potsit, tanq́; inoflicioſus, Herennio Modeſtino authore
J. fi. ff. de in ius vocan. caſtigatur. Similiter 281 qui album Prætoris corrupit, ſi pœnam quingentorum aureorum per inopiam non dependat, quod ære non poteſt, corpore ſuo luit, I. ſi quis id. quod, ff. de iuriſdict. quod generaliter in ijs, qui pœnam pecuniariam egeſtate eludunt, conſtitutum I.. õ. fi. ff. de iniu.eſt.Coërcitionem enim extra ordinem indici placuit,& eorum corpus caſtigari. d.
182§. fl. In t ijs, cæteriſq́; ſimilibus ſpeciebus, quia certus pecuniæ modus legibus eſt prę- ſcriptus, eum modò pauperem dicemus, ꝗ
quingenta, modò, quicentum, quandoq;
qui quinquagintain bonis non habet, non-
nunquam plus, nonnunquam minus non
habentem, vltraà vitæ neceſsitatem, pro cui-
uſq; dignitate pauperibus connumerabi-
mus, extra hæc, Iudicis arbitrium vt eſt ſępe
dictum, vbiqʒ ſequendum erit, æſtimaturi
inſpecta perſonarum conditione,& cauſa- rum qualitate, quis pauper ſit habendus.
283 Quo conſtituto, illa conſequentur be-
neficia, qui in ea cauſa eſſe probabuntur,
nam Tributorum recte eis exactio remitte-
tur, quod priuilegium ſola paupertas me-
ruit. l.omnes..& ibi Bart. de anno.& tri. lib.
10. C. Rom. l. ſi verò. 5. de viro. fal. 25. ff. ſolu.
matrimo. Anto. de Butr.& Abb. c. ſcientes.
de decimis. Feli. c.ſignificantibus. num.. de
offic. delega. Deci. c.. num. 46. verſ.reſtrin-
284 gitur. de probatio. Idem t in multa Domi-
tius Vlpianus lib.i. Digeſtor. I.illicitas.§. fi.
de offic.præſid. reſpondit, eius enim ſoluen⸗
dæ neceſsitate inopia liberat. d.§. fI.& Rom.
d. fal. 25. verſ. quarto. probantun. Decuma
285 † item. Nam eius præſtandæ onus egenti
remittitur. Abb. c. homines. verſi. quæro. de
vtili quæſtione. de deci.& Dec. d. c.i. verſic.
286 reſtringitur. Adde, feorum, qui in hac cauſa
ſunt, periurium excuſari. Bald. c. quærelam.
de iure iuran.& Deci. d. c.i.& verſ. reſtringi⸗
28y tur. Illudt quoq; egentibus tributum per ſa-
cras conſtitutiones ſcio, vt, cùm hominis ad
ſe non pertinentis alendi nulli onus ineum⸗
bat: pauperes tamen, qui in vinculis ſunt,
alere magiſtratus habet neceſſe. I. Iudices.
C. de Epiſco.audi. Rom. d. fal.25. verſ.quin-
2li zo biobarun. Item fideiuſſor, qui ſoluen-
do non eſt, rem debitoris iure ſuo diſtrahe-
re poteſt,
—
tepole Bado rekeli
39 nis ten. Hnusd geltrin de qua congt ſtione 90 eni lantt, pelli elle.l Buur. rator Dart pu.i nes. Cde ſtiun ſiqui iuran. de con notaſi n. ſtalt verllcu canun anl ſdecq cipall Reipt nond cipali 40.d bus.m. — gain mitate doti. ctu. aflic meru grell meidh drim tem Iuas. per ſ Ludo polty 9 deche adus manu „ apert⸗ plere⸗ tribut nonco

am Rie Spcxm. uenit qui mpetrata erelaenim agintaau, sit, tand dauthore Similiter Ipœnam Ppiamnon Siporeſuo ict.quod cuniariam H f. ff.&e aordinem aſtigari.d. ſpeciebmn, us eſt prę⸗ lcemuog qunndog abet non⸗ — ninus non
npro cun- teſt ſepe timaturi
R cauſa- endus. entur be⸗ abuntur, remitte⸗ rtas me- Ltri.lib. .fl.lolu. ſcientes. num.;.de
r reſtrin⸗ Ita Domi- licitas.ſi nim ſoluen⸗ f.& Rom. . Decuma nus egenti ſiquæro de q.cverſic lin haccavſ cquærelam erf reſtring utum pel a⸗ hominisa nus ineum⸗ inculisſuud 4 l.ludicts veil quln ſuo diſtrahe⸗ — n poicl
—x
——-———
DEGISIO re poteſt,& inde creditori ſatisfacere, quod Baldum c.ſi qui teſtium. de teſtib. exiſtima- re Felinus d. c. ſi qui teſtium. num.⸗. refert.
22 Adde 1 propter paupertatem onus cautio- nis remitti, quod Angelo placuiſſe idè Fe- linus d. c. ſignificantib. Deci. d. c.i.& verſic. reſtringitur. Marſ. l... præterea. num. sz. ff. de quæitionibus. ſcribit,& pleraq; alia. quæ congruunt ijs, quæ hanc de paupertate quę- ſtionem adgreſsi referre ceperamus. Non
»o enim modo propter inopiam non appel- lanti, vt dicebamus, aut ex eadem cauſaap- pellationem non proſequenti, fraudi non eſſe. Innocent. c. ex ratione.& ibi Anton. de Butr. Panor.& alij de appel. Bart. l. ſi procu- ratorẽ. 9. ignorantes. ffx. mand.& Angel. poſt Bart. in addi. ad ipſum. l. illud. deanno.&tri⸗ bu. lib. uu. C.& Alex. in addi. ad eundẽ. l. om- nes. eod. tit.& ante hos. Guli. de. Cu. l. eos. C. de appell. idem tenuit. Bald. d. c. ſi qui te- ſtium. de teſtib.& in l. 2.§. ſ ꝗs in iudicio. ff. ſi quis cautio. idem l.nummis.ff. de in litem. iuran.& l. acceptam. C. de vſur. idem. l. fi. C. de conditi. infert.& Matthæ. de Matth. in nota.ſuo vlti.& Fran.in. Cremen. notab. ſuo 121. ſtatuto cauetur. Deci. d. c..& num. 46.& verſicu.reſtringitur. de probat. Marſ. l. vni- ca. num. 152. C. de rap. virgi. idem I.. nu. 48. 291 ff. de quæſtione. Sed&, cùm lex muni-
cipalis ius reddi vetat ijs, qui onera quædam 294
Reipub. debita non ſoluiſſent, paupereshoc non diſtringit, quod Baldus libro 4. Prin-
quippe eſſe, rerum inopia oppreſsis, dene-
gata iuriſdictione, nouam adiungere cala- mitatẽ. Contra. l. iure. ſuccurſum. ff. de iure doti.& l. nauis.5. cũ autẽ. adl. Rhodi. de ia- ctu.& c.ex parte.cũ concor.ibi in glo. verb. afflictio. alleg. de Cleri. ægrot. Quin t illud meruit priuilegiũ paupertas, in ipſo litis in- greſſu, vt cùm, pluribus cauſis ſimul in forũ incidentib. in poteſtate ius dicẽtis ſit, quam
primũ audiat, ſi tamen pauper& diues eodẽ
tempore adludicem adijſſe ꝓponantur, lites ſuas expoſituri, diuite expectare iuſſo, pau- per ſit confeſtim audiendus, quæ ſententia Ludouici Põtani d.. de viro.& fal. 25. in pri. poſt veteres glo. ſing. c. in primis.z2. q.. fuit.
LITVA NICA 7117.
131 tibi quoq;.verb. gratis. Bald. Auth. genera- li. colu.i. C. de Epiſcop.& Clerici. Gloſſ c. cum inſtantia.verbo. peregrinari. de cenſib. Henricus.c. cum ab omni. colu.:. in prin. de vita& honeſt. Cleri. Tiraq. de nobili. c. 29. nu. 40. Adde. Ripam. l. ſi conſtante. nu. 35. ff. ſolu. matrimo. nec expenſas etiam, cùm peregrẽ proficiſcũtur. c. ſtatutum. 5. inſuper. de reſcript.lib. 6. Tiraq. d. c. 29.& 4. Quod ita quidem verum putant, vt ne vltrò qui- dem Archidi. lIoan. Andreas.& Dominic, d. 9. inſuper. per l.:. C. de Salg. hoſp. non præben. libro 2. Adde. text. I. fi.5. vt autem. ibi. vel ſpontanea voluntate offerentibus. lib. 12.& Roman.§. penult. ibi. qualitercũq; offeratur.& rurſus. c. exigit. ibi etiam. a vo- lente recipere.& ibi Gloſſa. de cenſib. libro 6.& Gloſſa. Bartolus. Philippus. Decius.l. inuitus.9.fi.ff.de diuerſ. reg. iur. idem tenu- it. Baldus auth. ſed hodie. C. de Epiſcop.& Cleri. Petrus Ancha. Conſil. 271. de titu. col. 4. verſicul. ſupereſt videri. detertio. Lapus. allegat. 37. ſtante conſtitutione. 2. dubio. Fe⸗ linus c. cùm M. Ferrarienſis. colu. 2. verſic. & in propoſito. de conſtitutio.& c. tua nos. de homicid.& c.i. in fI. de Simon. Marſilius. l. conſtitutum. colu. i. ff. de ſicar.& l. vnius. §. ſeruus. ff.de quæſtione. Tiraquell. d. c. 29. & num. 40. oblatas accipere ius eſſe iudici- bus ſeribant. Sed t nec Tabellionibus inſtrumentorum nomine mercedem, Ro- mana. d. 5. de viro. fal. 25. verſicul. 6. per text. I. tam dementis. ad fi. iunct. ibi Gloſſ. C. de Epiſco. audi.Iaſon.§.& tripli. colu. penult. inſtit. de actione. Alexan. l. argentarius. in prin. ad fi. ff. de eden. Decius. c.. colu. 26, verſicul. reſtringitur. hæc prima limitatio. de probatione. Neuiza. Syll. nup. libro 6. num. z1. Ripa. d. l. ſiconſtante.& num. 33. Ti⸗ raq. d. c. 29. num. 44. nec Aduocatis patroci- nij honorarium Alberic. proæ. C. col. 4. nu. 18. Bald. l. furioſi. Argu. illius textus. verbo. gratis. C. de nup. idem. l. ſi ad excludendam. poſt mediũ. C. de iureiurand. Tiraq. d. c. 29. nu. 39. pauperes ſoluunt,& meritò, tum quia vteleganter Bald. d. l.ſi furioſi. d. verb. gra- tis. C. de nup. Alberic. l.. C. de ſuffrag. Iaſo. d.õ.tripli.nu.54. Deci. d. c..& verſi. reſtrin- gitur. Anto. de Butr.& Abb. poſt Hoſti. c. 1. de. offi. iud. ait. vnde ſoluant, non habent.
292 Sedfeam non facilè quis ætatis noſtræ iudi- 295 Tum t etiam quia, cùm paupertas afflictio 3 quædam ſit, afflictis addiafflictio nõ debet.
cibus perſuaſerit, quibus nõ lingua modò& manus, ſedaures etiã venales ſunt, ſolis illis
253 plere auaritiã. Illud t quoq; pauperibus ſcio tributum, vt ſportulas ludicibus præſtare non cogantur, Auth. de manda. princi.§. ſi
*
——
d. l. iure ſuccurſum. cum concordant. ſuprà apertæ, qui numerare poſſunt,& illorũex- 296 alleg.
Proximam t ſententiam quidam Bald. d. l. ſi ad excludendam. num. 3. verſ. ter- tio quando.C. de iureiuran. Tiraq. de nobi- li. d. c., 29. nu. 39.& tunc veram eſſe ſcribunt, cùm
/
1
71 G— 5
1 24%

132 PETRI AOYZ2I1 MAVREI
cùm ad vocati iuraſſe proponuntur, nulli ſe
proditum eſt, quià pauperibus capere pa- trocinij cauſa quicquam probantur. Albe- ric. l. ne quicquam.§. vlt. ff. de offic. pro cõſ. & Iaſ. ea.l.õ. vbi decretum. colu. 2. idem laſ. §. tripli. colu. penult. Inſtit. de actio. Hoſtiẽ. Abb.& Feli.c.. de offic.iudic. idẽ Feli. c. ſi pro debilitate. colu. fi. de offic. delega. Cor- ſe. Deciſi. Capellæ. Toloſ. q. 481. item fuit quæſitum.& ibidem poſt eum. Aufre. Ti- 298 raq. de nobili. d. c.29.& num. 39. Porrò t de- 7 trectantes per auaritiam patrocinio paupe- ribus adeſſe, operamq́; ſuam gratis eis dare, iudicis officio eſſe compellendos, quidam authores Feli. c. i. de offic. iudic.&. Tiraq. d. c. 29.& num. 46. ſunt. Nam ſi eleemoſynam à diuitibus egentes hoc iure conſequi poſ- ſunt, c. domino. verb. neceſſe. 0. diſtinct.& c. exigunt. i. q. 7. Specul. de inſtru. editio.§. nunc aliqua. colu. i7. verſi. ſed an pauperes, Anto. Imol. Abb. Anto. Burg. c. 7.de empti. & vendi. Abb.& Anani. c. ſi quis per neceſ- ſitatem. de furt. idem Abb. c.penult. de Cle- ri.ægrot.& c. nobis. de iure. patro.& c. at ſi Cleri. 9. de adult. colum. 14. de iudic.& c. i.& ibi Feli.diſtinct.i.Roma.l.ꝛ.in prin.colu.6. verſicu.quinquageſimoquinto.ff. ſolu.ma- trimoni.lac. Zoch. c.inter opera. de ſponſa. Feli. c. ſi qui. colu. fi.de teſtib. Tiraq. d. c. 29. num. 46:nihil vetat, quin ijſidem authoribus
diciſq; ſoteria ſolui debere. Deci.d.c.i.num. 46. verſ.videtur tamen. Quam ſententiam ad operas tabellionum eadem ratione qui- dã Deci.d.c.i.nu.46.& verſ.videtur tamen.
303 non malè producunt. Illud t quoq; pau-
pertas in foro præcipuum habet, vt cum da- tus eſt ludex inter illum& illum,& quoſdã alios, ea quorundam aliorum adiectio pau- peres non apprehendat. Bald. c. ſedes. de re- ſcrip. Felin. d. c. ſignificantibus. nu..& De-
304 ci. d.c...& verſ.reſtringitur. Superioriſen-
tentia de opera pauperibus gratis danda, ad ſcholas producta eſt, placuitq́; à pauperibus præceptores accipere didactra non debere, c.i.& ibi Docto. de magiſt. glo. c.de quibuſ dam.7. diſtinct. Tiraq. de nobili. d. c.29. nu.
305 42.& meritò. Intereſt t enim Reipub. ob
inopiam bona ingenia non latere. Quam
306 † cauſam fuiſſe Damiano Sophiſtæ Philo-
ſtratus in vitis Sophiſtarum refert, vt egen- tes ſine mercede in diſciplinam reciperet, quod Syllæ temporibus a Taberio quoq; Hiera, Grammatico, Bruti, Caſsijq́; præce- ptore, in proſcriptorum liberis factitatum Suetonius libro de Illuſtribus Grammati-
307 cis author eſt. Huc t pertinet, quod Epi-
ſcopus, quive eius nomine diœceſim Eccle- ſiarum inuiſendarum, miniſtrorumq́; earũ gratia, ſtatis temporibus de more obijt, à paupere Clerico procurationem exigere, vetatur. Gloſ.c. cum inſtantia. verbo. præ- grauari.& ibi Abb. de cenſib. per c. placuit. 1. q. 2.& gloſſ. venerabili.& ibi Abb. eodem tit. Hoſtien.& Ioã. Andr. c. procurationes. eodem tit.& Doctor.c. cùm Apoſtolus. eo- dem tit. Mari.Soci.tract. de viſitatione. lib.
has gratuitas operas cõſequantur. Vna enim 308⅝ u. q. 3. Tiraq. d. c. 29. nu. 43. Hoc t capite
horum ratio eſt, quare diuerſum ſtatui ius,
nõ oportet, Arg.l. illud. ff. adl. Aquili. quod
ſi operas ſuas egentibus dare pernegent, ad-
uocatis foro, Medicis autem medendi exer-
citio ius dicentis authoritate interdicendũ
Ripa.tract.de peſt. penult. remedio curati-
7— ²9 no. verſ. ſubdit. Pa. num. io0. eſt. Quod ſde prr ꝙ m Patrocinio pauperibus ſine mercede præ- ſtando diximus, ita acceptum eſt, ſi ſummã
. ea res contineat neceſsitatem, hoc eſt ſi cau- warc ſa amiſſa pereundum fame pauperi ſit, vt au⸗ thor eſt Felinus. c. i. num. n. verſ. limita. de
300 offic.iudic. Sed fnec egenti, cui aliunde ſub-
ueniri poteſt, Medicus gratis operam ſuam dare eodem Felino d. c.i. verſ. limita. autho- re compellendus erit. Vtrunq; t autem eò venit, quod nemo alium afficere benefi- cio cogi debet.Feli.d.c.⁊.& verſ.limita. Pla-
92
AM gau †7ſ4
30¹
30² cuit † tamen extra ſummæ neceſsitatis ca-
ſum, ære publico aduocatis honoraria, Me-
—
pertractato, quod fuit de captiuitate adiecto de paupertate articulo, quæ ad captiuitatis ſimilitudinem, eorũmve, qui in vinculis ſunt, excuſationem meruit, l. in eadem. in fi. & ibi gloſſ. ff.ex qui. cau. ma. 5. anno. prius, quam ad ſequens caput, quod de infirmita- te eſt, trãſeamus, quid de vi fluminis prohi- bitis dicendum putemus conſequens eſt vi- dere.Et quidem eum, cui hoc accidit, capti- uo ſimilem eſſe, Interpres Theuton Spec. Sax. lib. 2. Arti. 7. gloſ. ꝛ. verſ. Quærere vnus poſsit. ait,& ideò exemplo eius, qui in ho- ſtium poteſtate eſt, iudicio impunè non ad- fore. Cui ſententiæ ſuprà occurrere dice- bam, quod Theutonum lex excuſaſſet quæ- dam, in quibus cùm ita impediti mentio nulla eſſet, hunc caſum extra legis eſſe bene-
309 fieium videri, ſed non eſt ita. Nam t quo-
tiens quidã caſus excipiuntur, illi legis ſen- tentia contineri videntur, qui eandem ha- bent
4
-
bentta ol du r leg' ql lnulodi cateta⸗ velinte lupple ſumei niat, it tellt, enim ſeruu iudici idem &.Ni nu.§. ptis⸗ cosa opot cunc eſtco tilive Anto Conſt notauii zu dum N Spee uoch kar 3u s 9 excep henſa Pretat Pariſii Conſ. parte., titib, Rcün ponit illisy autali quxe videa i A M dut cex co ye num( 3 ſtus ret Ptaiur comm illrec ſngul eri po In prin gereſc

beanm ententiam atlone qui⸗ tur tamen, quoc; pau, NMcum da, nd quolſcj lectio dal ledles dere nu De, perioriſen, 8 danda, ad pauperibus on debere, de quibul 1 d.c.9.n. Leipub. ob ke. Quam ſtæ Philo- tvt egen⸗ reciperet, rio quoq; q; præce- ctitatum ammati⸗ uod Bpi- mEccle- mq; earũ re obijt à exigere, rbo. præ- c. placuit- b. eodem rationes. tolus. eo⸗ tione. uid. e apite ate adiecto captiuitatis iin vinculi eadem inf. anno. prius, de infirmita⸗ ninis probi⸗ quens eſtvi- ccidit, capti- heuton dpec. Auærere Vnls dus, quiin bo⸗ une non ¹0, currere diee
DECISIG Lt.IT VANICA 7777
nus prædiũ dicere refert, l. nam vt ait. ff. de- legi. quotiens lege aliquid vnum velalterũ introductum ſit, bonam occaſionem eſſe,& cætera, quę ad eandem tenderent vtilitatem vel interpretatione, vel certè iuriſdictione ſuppleri:Similem verò habere rationem ca- ſum eius, qui vi ffuminis, ne in iudicium ve- niat, impeditur, ei, qui in hoſtium poteſta- te ſit, palam eſt, imò verò eandem. Vtrumqʒ enim inius venire æquè non poſſe, nam, vt ſeruus humana vi, ita hic naturali caſu, ne iudicio adſit, prohibetur, quod cùm euenit, idem ius ſtatui lex vult. illud. ff. adl. Aquili. & Nicolaus Abbas c. cùm inter vniuerſas. nu.. de electio. nominatim in caſibus exce- ptis admiſit, qui cũ caſum electionis& pau- cos alios excepiſſet, quibus abſentes vocari oportẽère ſcripſit, non excludi alios dixit, ꝗ-
1 30i bentrationem. Vnde t Domitius Vlpia, 314 t quis autem occurrat,& nullam a lege Sa-
xonica adijci rationem dicat, quamobrem captiuitas excuſetur, reſpondeo non hoc exigi. Sufficere quippe, ſireddi vna aliqua ac ſola quidem poſsit, quod cùm accidit, pro eo eſt, ac ſi expreſſa ea ratio eſſet,& inde ius produci poſſe, quod Nicolaus Abbas Cy- nol. non dubium. C. de legib.& Baldo l. maximum vitium. C. de libe. præter. ait pla- cuiſſe, d. c. cùm inter vniuerſas. nu. 8. prope. fi.& ante eos Accurſius l. quãuis. in gl. mag.
315 C. de fideicommiſ.tradidit. In t propoſito
autem, cùm illa ratione captiuitas excuſe- tur, quod, qui in eum eaſum deueniſſet, quo minus dicto Magiſtratus audiens ſit,& ſe iudicio ſiſtat, maiore vi impeditur. Igitur quaſi id expreſſum ſit, habendum erit,& ad prohibitum vi fluminis producendum, vt eadem ille exceptione vtatur. Modò
cunq; eandem rationem haberent. Quod& 316 † ſciamus, eum non audiri, qui flumen cir-
eſt conſtitutum: c. cum dilecta, de confir. v- tili vel.inuti.& Accurſius apud lImperatorẽ Antoninum Auguſtum lib.4. Principalium Conſtitutionum.i.C. de cõdict. indebi.ad- notauit, quod in propoſito eſt maximeè dicẽ-
zu dum. Nam t captiuitas, quam Saxonum lex
Spec. Sax. libro 2. Arti./]. excuſat, excuſatur P 2— 2— 2⸗.
quoqʒ; iure cõmuni, quod ijs, qui in hoſtium
poteſtate ſunt, hac parte ſubuenit. l. ſed& ſi
312 gs.§. illud. ff. ſi ꝗs cautio. Quotiens f autem
exceptio, quæ iure Municipali datur, cõpre⸗ henſa eſt iure cõmuni, æquè produci inter- pretatiõe debet, atq; ius ipſum cõmune, qd Pariſius, præceptor meus, lib. 4. reſponſorũ Conſ.4r. abſolutionem. nu. ꝛ3. per text. c. ex parte. de Cleri. non reſiden.& not. c. i. eod. tit. lib.õ.tradidit, adijciens illud verum eſſe, & cùm lex Municipalis ſtrictim ſcripta pro⸗ ponitur, certos quoſdam caſus excipiens, illis vſu verbis, tantummodò, duntaxat, autalio eiuſmodi ſermone, quaſi nunquam, quæ eandem habent rationem, excluſiſſe videatur, quod Bartolus ante eum ac Bal- dus alijq; probauerunt, Bart. l..§.& parui. ff. quod vi aut clam. Bal.l. ita pudor. C. de a- dult. gl. l.illud. C. de ſacroſan. eccleſi. Anto. c. ex parte. ⁊. de offi. deleg. etiamſi odium in eo verſetur, quod Alexandrum Tartagni- num Conſ.ꝛ03.. Vol. reſpondiſſe idem Pari-
3iz ſius refert.d.conſ. 4⁄.(uod t verò exce-
pta iure Municipali ſimiliter atq;, quæ iure communi continentur, interpretanda ſint, illa redditur ratio, quod Princeps, cùm ius ſingulare condit, ius commune, quo ad eius fieri poteſt, ſeruatum vult. Argu. l. ex facto. in prin. ff. de vulg.& pupil. c. cauſam, quæ de reſcript. Pariſ.d. conſil.:4½, num. 22. 81
2 —————— 2———
cumire, aliaq́; via peruenire,& ſe, qua die o- portebat, iudicio ſiſtere potuit, 1.. 9. ſi quis tamen.. ff.ſi quis cautio. aut flumen nauigio, ſi quod ſtetiſſet, ſuperare, d. 9. ſi quis tamen. niſi id facere, inundante aqua& ripas ſu- pergreſſa, ſoluente ſe fortè hyeme, parùm tutum videretur. Quid enim deliquit, qui incolumitatem ſuam ac ſalutem pericu- lo ante tulit?& conſiſtere, quam incertam nauigationem tentare maluit: d. l.2.. ſi quis iudicio.& õ.quid diximus. quaallegatione eum tantùm adiutum iri, ſciendum eſt, qui non probetur, ita ſerò iter ingreſſus, vt qua- libet moræ neceſsitate interpoſita, perue- nire, quo vocabatur, non poſſet. Hunc enim tanquam, qui, ne in vim fluminis in- cidiſſet, haud cauit, ferendum non eſſe, idq́; cauſa cognita ſtatuendum, ait lex, d.. ſi quis tamen.quia obijci ei ſcilicet non poteſt, cur multò ante profectus non fuiſſet, nec ex contrario audiendus eſt, ſi quid ſit, quod ei imputari meritò poſsit. d..ſi quis tamen.
3 j Sequens t excuſatio infirmitatis eſt, non
animi tantùm, d. l.z.§. ſi non propter. verſic. idem eſt.& l. quiqᷓ. ff. de in ius vocan. ſed&
3is corporis. d. l. z. 9. ii quis iudicio. Animi tæ-
gritudinem dementiam atq; furorem voca-
319 mus. Dementia t autem, cuius latiſsima
appellatio eſt, omnes eos continens, qui ſa- næ mentis non ſunt, a furore, vt mihi quidẽ videtur, differt, qua genus a ſpecie. Nã, qui furioſus eſt, id eſt qui inſania quadam agita- tur, ſie enim furioſum noſtri definiunt, Deci.& alij.d.l.furioſorum. C. qui teſta. fac. poſſ. Fulgo. cõſ. 79. quidam nu.z.& Corne. conſ.zi6. in cauſa vertente. num.. volu. 3. de- mens eſt, id eſt, ſine mente. nõ etiam, qui de-
mens,
5 A ½ 3

334 PETRIAOYT
mens, continuò& furioſus, vt qui hoc tan- tum morbi patitur, vt iudicium animi nullũ habeat, ſed idẽ, neq; ſibi, neq; ijs, quibus cũ viueret, pernicioſus ſit, quod eſt furioſorũ proprium. l. congruit.§. furioſi.& l. diuus. ff.
320 de offi. præſi. Similist in mente ca pto, cuius
quoq; latiſsima appellatio eſt, à Baldo tradit᷑ diſtinctio, qui lib. 6. brincipalium Conſtitu-⸗ tionum, l. humanitatis. C. de impub. Sequi- tur. Fulgo. conſ. 79. quidam. nu.2.& Corne. cõſ.:16. in cauſa vertẽte. nu.i.vol. 3. captorũ mente alios eſſe ait, quorũ ſæua demẽtia eſt, quædamq́; veluti rabies: alios verò, ꝗ quie- ta ſunt dementia, id eſtſe dato animo atq;trã- quillo, neq; ſibi, neq; alijs pernicioſi, quod 321 ijs, qui in furore ſunt, accidere ſolet. Cui t malo per ſacras cõſtitutiones obuiam eo re- medio itum eſt, vt neceſſarijs ita affectorum hominum cuſtodiendorum cura incumbat, fruſtra pœnam de precaturis, ſi qua eorũne- gligentia forſitan arguatur,&d diuus Marcꝰ & Cõmodus reſcriplerunt. l. diuus. ff. de of- 32²2 fic. præſi. Hocfamplius diuus Pius, cùm cõ- tineri per ſuos neceſſarios nõ poſſunt, in pu⸗ blica vincula eos conijci debere conſtituit. 323 l. congruit. ff. de offi. præſi. Porròf dementis & mente capti eadem ſignificatio l. tam de- mẽtis.C.de Epiſ.audi. Fulgo.conſ.⸗9. quidã.
eſt, vtroq; enim verbo eos generaliter de⸗
324 mõſtramus, qui mente carent. Præpoſitio t enim de in dementis vocabulo priuat. Idẽq;
3²5 † eſt demens, quod amens, id eſt mente pri- uatus, mẽte verò captus nihil aliud eſt, q́;, cuius mẽs capta eſt:& morbo obnoxia, nec 3 6 ſuæ ſpontis. Sanèfdementes mentẽ omninò nõ habere, dici non poſſunt, ſed, quod per- inde eſt, eam habere, quæ per morbumad- uerſamq́; valetudinem officio defungi ſuo nõ poteſt, cùm nihil itaq; interſit, eam quis mentem habeat, qua non cernit, nec, quæa- gantur, intelligit, an nullam habeat, vt ocu- los habere,& illis nõ videre, aut carere pror-⸗
ſus oculis, factum eſt, vt, qui mentis vſu ca- rent, tanquam qui mentem non habeant, de⸗ mentes,&, quod idem eſt, amentes, id eſt ſi-
ne mente dicantur. Nam ſi dementes re ve-
ra mentem non haberent, vnde, cùm reſipi- ſcunt, mentem reſumerents l. furioſum.& ꝗ teſt.fac.poſſ. aut quemadmodum furore ſe- dato,& vi morbi ſe remittente, in conſpectu inumbratę quietis poſſent conſtituiel. quod meo. 9. ſi furioſo. ff.de adquir. poſſ. deniq; 32²7 quemadmodũ viuere? Cõuenientert mente capti mentẽ quidem habent, ſed ita morbo impeditã atqʒ oppreſſam, vt ea nihil diſcer- nant, dicunturq́; ad ſimilitudinem luminib. captorum qui quidem luminib, id eſt ocu-
2 11 MAVREI
lorũ figura noncarent, ſed quia illis per mor bum non vident, pro ijs habent᷑, qui prorſus ſunt luminib. priuati. l. luminib. C. qui dare tutor. vel curat.poſſ.& l. vnica. qui morbo ſe
328 exeuſ. Vttcui membrüaruif, u. puta manus, cuntus nulla i rꝑore functio eſt, in pari cauſa haberi ei ſolet, qui manumnon habet, quòd Bald. lib. 6. Principaliũ Conſtitutionũ Auth. ſed nouo iure. nu. 1z. C. de ſer. fugi. ad- 329 notauit. Igitur t qui in ea cauſa ſunt, ſiue de- mentes, ſiue mente capti, ſiue furioſi, quiho-⸗ rum ſpecie, ſicuti ſuprà dictum eſt, continẽ- tur, abſentium loco, aut etiam dormiẽtium,
& qui eorum, quæ in ipſorum cõſpectu fie- rent, nihil intelligunt, interpretatione legũ habentur, l.2.9. furioſus. ff. de iure codicil.&
J. vbi nõ voce.. furioſus.& l. in negotijs. ff.
de diuerſ. reg. iur.& l. i. 6. adipiſcimur. ff. de adquir.poſſ.& h.furioſus.Inſt.de inutili ſti- pula.& 9. præterea. quibus non eſt permiſſ. fac. teſt. Adde. Marſ.l.i. in prin. latè allegan- tem. nu./z. cum multis.nu. ſeq. ff. de ſica. nul⸗
laq́; eorundem voluntas eſſe dicitur, l. furio⸗
i de diuerſ.reg. iur. Paul. Caſtr. l. mutum. nu. 9. ff. de adquir. hære. animumq́; in eis de- eſſe, proditũ l. ꝛ.§. furioſus. ff. de procur. eſt, quodq́; ab illis admitteretur, tanq́; caſu ali- quo ſine facto perſonæ accidiſſet, exiſtimari debere, Domitius Vlpianus lib. 9. l. fed& ſi quemcunq;h.§.& ideò. ad l. Aquili.& Pom- ponius lib. 26. Digeſt. l. fi. in fi. de adminiſtr. tuto.reſponderunt, quod& Philippus De- cius apud Iulium Paulum lib. L. Digeſt. d. l.
3z0 in negotijs. nu. 4.adnotauit. Non deſunt, qui eoſdem mortuis comparent, in qutbus Baldus l. humanitatis. col. 4. C. de impub.&
alio ſubſti. Marſi. d. l.i. in prin. num. 57. fuit.
Quamobrẽ Marſilius furioſos d.l.i. in prin. num. 58. neq́; eorum, quæ in furore, neq; eo⸗ rum, quæ ante furorem admiſerunt, vllas pœnas ſufferre, ſcribit: Sed ego non aliam eſſe eius rei rationem arbitror, quàm, quæ à diuo Marco& Commodo reddital. diuus. ff. de offic. præſid. eſt, ſatis quippe eos fu- rore ſuo puniri. Nec, quod hæc quæ modo retuli, de furioſis ſcripta ſunt, eò minus in dementibus ac mente captis vera erunt. 331 Nam vt quidam authores Baldus l.2. C. de cura. furicum. ſimili. tracta. per Alexan. l. ſi conſtante.§. ſi maritus. in fi. ff. ſolu. matri- mo. Fulgo. conſil.⸗79. quidam Corne. conſil. 22. Viſis. volu. 4. Deci. d. l. furioſum. num. 7. C. qui teſta.fac.poſſ. Pariſſ. conſ.Ss. viſo pro⸗ ceſſu. num. 6.& 7. volu. 3. facit. c. fi.de ſucceſſ. ab inteſt. ſunt, in alteris ſcripta, in vtriſq; di- 332 cta debent intelligi. Quibuslconnumerabi- mus fatuos, Deci, d. l. furioſum. num. u. non
vtiq;
v ti plo tem le niolot js qui ntole ingen fal alios. tota. iore⸗ 333 rioſu plim cis o dum men VIle elt zt bn ne, Vnl tesn tranq tes di ſempe citatur buscu mene quc antur hllin mod ſid. eamal rant, Vwia Areg pudii none ineſſ furo⸗ achu ment 3 6 ot. mu non ſeac yalid tione adto nöco T ogat quib furioſ tioſt diem.

li per mor dui brorfus L.qui dare luimorbo ſe datamanun, K, in pari an hader ontitutioni eler ugiag Unt lluece, rioli quibo 3 Contine, lormietiun, cöſpectuſe⸗ mationelegi re codicil,& negotiſs f. cimur, fde inutili ſti⸗ ſt permill até allegan⸗ 8 de ſica, nul⸗ tur. furio⸗ l mutum. in eis de- ocur. eſt, zcaluali⸗ exiſtimari . 1. ſed Aſ i.& Pom- adminiſtr. ppus De⸗ Digelt. d.. adeſunt, in quibus eimpub.& mn. 57. fuit. AX.u in prin. tote, nec; eo- ilerunt, Vlas go nonalum quim, quæa ſdital. duuus. uippe eosſ xc quæ mold t, eò minusin vena erumt. aldusCd erglerꝛori ſt ſolu.mauf Corne. conll
335 furioſos appellamus.
DECISIO ILITVANICA 771S. 435
vtiq; omnes, ſed eos, qui à vulgari pruden-
tia plurimum abſunt,& propterea curato- rem legibus accipiunt, ad ſimilitudinem fu- rioſorum, I.i. cuml. ſeq. ff. de poſtula. Nam ijs, qui pluſeulum habent iudicij,& ideò cu- ratore non indigent, tam&ſi hebetiore ſunt ingenio, teſtamentum, cæteraq́; ſapientes poſſunt, facere licet. Deci. d. l. furioſum. poſt alios. quos alle. d. num. u. idem conſ. 443. vis tota. nu. ꝛ1. aliter atqʒ ſuperioribus, qui ma- iore animi morbo ahadnrat. Deci.d.l. fu-
333 rioſum.& d. nu.. Quod t in furioſis ſcri-
pſimus, idem in ijs, qui morbum, quæ Græ- cis qęuui dicta eſt, patiuntur, reſponden- dum erit. Nam& eos per morbum impotes mentis eſſe, creditum eſt, quare, ſi quod in ea valetudine teſtamentũ fecerint, non valere, eſt conſtitutum. c.fi.de ſucceſ.ab inteſt. Ap-
334 paruit t itaq;, ex ſuperiore Baldi diſtinctio-
ne, vt eò redeam, duo eſſe dementiæ genera, Vnum eorum, qui mentis quidem compo- tes non ſunt, at ſedato tamen ſemper atq; tranquillo animo, qui verbo generali demẽ⸗ tes dicuntur: ſequens eorum, quorum aut ſemper aut ſæpe mens furore quodam con- citatur, non ſine ipſorum aliorumve, qui- bus cum viuunt, perniciæ, hos ſuo nomine Verendum † ta- men eſt, ne ſuperiori definitioni occurrat, quòd eodem ſenſu furor& dementia accipi⸗ antur, quaſi inter furorem,& dementiam ni-⸗ hil interſit, id quod diuus Marcus& Com- modus lib.i. Digeſto.l. diuus. de offic. præ- ſid. ſignificaſſe videntur, qui reſcripto ſuo eam affectionem, quam dementiam dixe- rant, furorem poſtea vocant,& Domitius Vlpianus lib. 24. Dige. l. Iulianus. de diuor. & repud.furioſam, propter dementiam, re-
pudiare ſponſum non poſſe, ſcripſit, ſed hoc
non eſt contrà. Furorem enim, dementiæ ineſſe; vt ſpeciem generi, nihilq́; poſſe per furorem fieri, quod non idem per dementiã factum rectè dicatur, vt omnis furor de- mentia eſt, non contra, omnis dementia fu-
5 ror. Vt t in adgnatione& cognatione dici-
mus, qui adgnatus ſit, eundẽ cognatum eſſe, non etiam, qui cognatus ſit, eundem eſ⸗ ſe adgnatum.l. Iuriſconſul.. 7. ff. de gradi.
337 affi. Similiterl.ff. de adoptio. tin adroga-
tione& adoptione receptum conſtat, vt, ꝗ adrogatus ſit, is rectè adoptatus appelletur, nõ contra, qui adoptatus eſt, idem erit& ad⸗ rogatus. l.z2. in prin. ff. de adoptio. Quod ſi quibuſdam locis, vt ſæpe obſeruatum eſt, furioſi& dementis fit mentio, aut etiam fu- rioſi vel dementis, diſiungendi figura, l. diem.§. coram, ff. de recept.& l.tam demen-
——-———õ—
tis. C. de Epiſcop. audi.&l. 2. ff. de inoffic. teſta. ea res nihil mutat, nam adgnatum& cognatum rectè dicimus, adgnatum idem vel cognatum,& in cæteris, quæ ſe ad eun- dem modum habent, ealoquendi formula
338 non improbatur. IIlla t verò Franciſci
Connani ſententia, hominis alioqui pere- legantis, mihi probari non poteſt, qui libro 1i. cap. 4. Commentariorum iuris ciuilis, fu- rioſos a dementibus eò differre putat, quaſi furioſi furoris habeãt intermiſsionem, nul- luſq́; eorum ſit, qui aliquando non reſipiſ- cat, cùm ex aduerſo dementes ſuæ, vt ille ait, prudentiæ nunquam reſtituantur, refel- li enim diui Marci& Commodireſcripto, d. l.diuus. quod in hæcverba extat, ſi tibi li- quidò compertum eſt, Aelium priſcum in eo furore eſſe, vt, continua mentis aliena- tione, omni intellectu careat, potes de mo- do pœnæ eius diſsimulare. Idem quoqʒ de- clarat Imperator Iuſtinianus libro quinto Principalium Conſtitutionum, l. cùm furi⸗- oſus. C. de curat. furioſ. cùm negat, furio- ſum, quem morbus detinet perpetuus, ſi in patris ſit ſacris conſtitutus, curarorem ha- bere poſſe, paterna verecundia vice curato- ris ſuffectura. Eſt& conſtitutio eiuſdem Iuſtiniani eodem libro quinto, I. cum alijs. C. eodem. qua eſſe homines quoſdam ſcri- bit, qui perpetuo furore vexantur, quoſ- dam, qui morbi veluti inducias habent, nec ijſdem quidem ſpatijs, alijs enim anguſtio- res, alijs laxiores contingere. Eſſe itaq; fu- rioſos, qui perpetuo animi morbo vexan- tur,& ſuæ menti nunquam reſtituuntur, contraà, quàm Connanus exiſtimauit. Eſt
339 t& tertium genus eorum, qui ſemper qui-
dem dementes ſunt, non ſemper tamen in- ſaniunt, id eſt furore agitantur, ſed inum- bratæ cuiuſdam quietis, ſicuti Celſius libro 41. Dige. l. quod meo. õ. ſi furioſ. de adquir. poſſe. ſcribit, quandoq; apparẽt, vt pruden- tium numero ab ignaris haberi poſsint, c. dilectus.& ibi Gloſſ. verb. furore. de ſpon- ſa. dum quædam more prudentium& lo- quuntur& faciunt, non enim eò magis ſuæ mentis eſſe, Corneo& Pariſio authoribus, Corne. conſil. 69. viſis nonnullis. num. 27. volu.:.& conſil. 73. viſis& diligenter inſpe- ctis.num.s.eodem volu. Pariſ.conſil.7. ad veritatem. nu. 44. volu.3. exiſtimari debent. Sæpe enim& impuberes, inquit Corneus, d. conſil. 73.& num. 8. multa ſapienter lo- quuntur, quamuis ea ætas, vtait conſtitu- tio, l.1.5.impuberes. C. de falſa. mone. quic- quid videt, ignoret, quod& in ijs vſu veni- re, idem Corneus d. conſil.73.& numn. 3. ſcri- N ij bit,

— d
7
& honeſta,
436 BETRIROYZII MAVREI m bit, qui per morbum extra ſuam ſunt men- ſurdus. inſtit. quib. non eſt permiſ. fac. teſta. ſc tem. Sane, qui huius tertij generis eſt,& cũ ſimiliter mutus intelligitur, qui eloqui non guim
quieſcit, furioſus eſt dictus Celſo, d. 9. ſi furi⸗ poteſt,& qui grauiter ac tardius loquitur. d oſo. quia furere ſoleat, vt luſtiniano, qui ea d.. item ſurdus.& H. mutum. Inſtit. de inu-— V quandoq; mentis valetudine eſt,& cùm ſa- tili.ſtipu. Secundum hæc itaq; mente capti nodo pit, furioſus dicit᷑, d. l. furioſum. prioris vi- media vox eſt, qua illi demonſtrantur, qui- uig delicet ſtatus tẽpus ſpectanti, quod Philip; bus non eſt integra mens ac plena,& qui- un pũ Decium d.l. furioſum. nu.z. fefellit, cũ id bus item nulla, cùm his nihilrectè geri aut eh aduerſus omnium eſſe ſententiam ſcripſit, iudicium ſuſcipi, palam eſt, vt cum furioſis, u eum furioſum definientium, qui eam animi d. J. 2. 9. furioſus. cum cõcordantijs proximè ebli affectionem extrinſecus oſtẽdit, appellari e⸗ allegatis. ff. de iure.codicil. quibus compa- re 3 nim furioſum, rei melius intelliẽgdę, gratia, rantur, Soci. conſ. 47. facti narratione. colu. fü 3 & cũ quis quieſcit, nihil vetat. Nam& Pro- 2. volu. 3. Alexan. conſi. 54. ad quæſitum. vo- 1. 3 culus lib. 41. Digeſt. l. infula. in fi. de adquir: lu. i. Corne. conſ. z2. viſis nonnullis. ac teſta- 1 rer. domi. agrum, qui inſula fuiſſet, cum flu- tionibus. colu. 3. volu. 4. Fulgo- conſ./79. qui- pube mine circumdari deſijſſet, vt res facilius in- dam nu.i.& Pariſ. conſ.8s. vilo proceſſu. nu. ptio 340 telligeretur, inſulam dixit. Quartumtgenus 7. volu. 3. quia ſimiliter, quid agatur, nonin- dels eſt eorum, qui furere quandoq; deſinunt, telligunt,& legum interpreratione abſen- d aut mente eſſe capti, dilucidiſq́; quibuſdam tium loco haberi debent, l.2. 5. furioſus. ff.de vin temporum interuallis plenè ſapiunt, quos iure.codicil. cum concordantijs ſupra alleg. ie inter hæc morbi laxamenta, iure prudentiũ cum cæteris, contra, Deci.& Doct. d. l. furi- mil vti placuit.l.furioſum.& ibi Doctor. C.qui oſum.ſed curatorem habeant, nec ne habe- reci teſtam. fac. poſſ.&§. præterea. Inſtit. quib. ant, nunquid diſtinguimus? aut quod tan- niq non eſt permiſ.fac.teſtam.teſtamentum cõ- tundem valet, ita hebetes ſint, vt habere le- ſillen dere, cæteraq́; facere, quæ, qui integra ſunt gibus curatorem debeant? Nam hos Philip⸗ 1j qt ſemper mente, facere poſſunt. d.l. furioſum., pus Decius, d.l. furioſum. nu.:0.& u. C. qui lldi 341& ibi Doctor. Poſtremumtgenus eſt fatuo- teſtã. fac.poſſ. quaſi ſuæ mentis non ſint, te- delale rum, qui neq; inſaniunt, noxijueq́; cuiqa; ſtamentum facere poſſe, negat, illis eo iure ral. ſunt, ſicut furioſi, aut toto animi iudicio ca- permiſſo, qui pluſculum habent intellectus, quio rent, vt generaliter dementes: quaſdàmve ac propterea curatore non indigent,& arbi⸗(ard furoris dementiævéè habent inducias, ſed tror, eũ beneficio legis vſurum, qui ita men⸗ hſon — prudentiæ non ſatis ſunt ac conſilij compo-⸗ te captus eſt, vt curatore indiguerit. Lexl. 14,0 tes, quibus cum recte contrahimus,& ma- 2. ff. de poſtul. enim, quę curatorem huic da⸗ A trimoniumeſt, teſtariq́;, qui ea ſunt mentis ri vult, arguit eum non tanti eſſe iudicij ac Barte imbecillitate, poſſunt. Deci. d. l. furioſum. intellectus, vt negotijs ſuis ſupereſſe queat, ſure num. 1. poſt alios. quos ibi allegat. Licebit fruſtra alioquin auxilium curatoris deſide- mmnl hos mente quoq; ad aliquem modum ratura. Igitur huic, niſi curator interueniat, lnn captos dicere, non ſuperioris generis, quo non recte litem intendi, vt nec furioſo, l. 2. 9. ruri illi continentur, qui mente penitus capti ſi non propter.verſi. idem eſt. ff. ſi quis cau- por ſunt, ac omni intellectu carent, ſed huius, tio.cui, ſicuti dictum eſt, comparatur. Nec cci quod eos demonſtrat, qui medij inter pru- quodaduerſus eum, pro eòve iudicatum e- A1 dentes atq; dementes ſunt, id eſt, qui nec to- rit, valebit, nullas deniq; contumaciæ pœ-. dn ta mente præditi, nec tota rurſus ſunt priua- nas, qui in ea cauſa eſt, patietur. Nam hoc in A d ti,& adaliquem modum prudentiam capi- furioſo reſponſum l. furioſo.& ibi Imola.& 4 unt. Quamuis enim quibuſdam partibus 342 alij. ffl. de re iudic. eſt. Sed f an, quod in de- 1 capti, vt puta luminibus, id eſt oculis, dican- mentia& furore ſuprà eſt à nobis dictum, n tur, qui earum nullam habent functionem, ſit in ebrietate quoq; reſpondendum, tra- 1s 1. vnica. C. qui morbo. ſe excuſa.&l. lumi- cttemus. Quæ quæſtio in Lituania, cui ope- tiu nis. C. qui dare tuto. vel. curat. poſſ. nihil ta- ram his noſtris Commentarijs damus: in men vetat,& de ijs ita loqui, qui earundem Polonia item ac cætero Septemtrione, ob d partium nonnullũ retinent vſum. Sic Mar- gentis vitium vino& compotationibus 89 cus Tullius pro Rabirio Poſthumo Quin- plus æquo indulgentis, non erit neq; ſuper- nſi tum Scæuolam mancum& membris omni⸗- uacua, neq; inutilis. Et ſanè ebrium demen- bro bus captum dixit, quod homini viuenti, ſi ti, ac furioſo comparari poſſe, quiſquam di- uind ſtricta verbi ſi gnificatione vtamur, accidere xerit. Ebrietatem enim, vt dementiam& fu- S non poteſt æque ſurdus dictus eſt*& qui rorem, quandam eſſe mentis exterminatio⸗ hune prorſus non exaudit,& qui tardius,§. item uem conſtat, c. à crapula,& ibi Doct. de vita u 4

lac teſt.
Aoqui non dbECISIO logein Shonee Lleri Romam lain prim LIT VANIGCA IIII. tit, deinu- 9.* e Vver„obli a.&** num. ſi uis cau 7.. 137 mente capii Auam Jementes lioſs. h 33 rlos nin ambſondune hm t dics Kasellienne Mra nos quide„ cùúùm iudicio, ad antur oui per morbum, illos 9 m⸗ vocat 4 ad quod ſe qui⸗ noni 11I per vinum, quid a os neſciunt, d. c. à crapul in Scu on intelligere, tan 89 gatur, rũt, ali mt,d. C.A crapula. non occur-
„& qui- 1 gere, tanquam à mente quod aliter atq; ij, qui leuius eſſe poti dicunt
eczegeri modo,& a ſe exulantes. d. c. à daodam⸗ nec perh 1 e poti dicunt, eriaut ui i tes.d.c.aà crapula. 8 per hoc, quid agatur, deſinunti
umfurioſi qui ignorantibus ebrio 4 uht re, aut eius eti 1 intellige-
„Awrloll, cum c. inebri scomparent, c. ſanè 6 SelaraP oſtea meminiſſe. 8
is houne neſnandſebevſener, eliuvd dnd.. Neneenerüce oenaläur, ten bancihe⸗
us comp entur, qui libro 3. d onſtitutionum, l. d 4 eompa. ebrietate d ro3. de repub de ijs.qui Al. data opera. nu. 6. tione, colu grauatos. vbi terrarum ſi. eijs.qui accuſ.nõ poſ. 3 eI.O,
. re, ſcribit, alij i terrarum ſint, neſci- reſétilii nõ poſ.vtroſq; puniri debe xſitum. vo 3 alij infantibus Roma. d. 1. 1. i e ſcribit, facta tantũm in 3 3
rur.vO. prin.& num. 9. id a. d. l. 1. in ebri ter magnã& paruã lis.acteſta⸗ L.di.9. id eſt minoribus ſᷣ 2 ietatem differentia
acte„ſi infanti. C. de i 3 eptennio, ebri. vt, qui per magnam onſ ggi⸗ lerBaenima iure. delibe. quod ide etatem deliquerunt, miti
. Ea m va-;, mitſus puni uan aſere tinnane acräe ſeenpah Adleniot,eisſesscurnne tnimnd cd . 2. uid vide are, vt præ;— 4 tur nonin⸗ PiſgereattulienDrarest tlegum pręſum⸗ valde bernahilsen delinquentis volũtas in one abſen⸗ de falſa. mone. vnde maun pwderevele. 3e furjoſtenulla io dir Valdè enim ebrij, ve loſus, ff.de pulari ne 1 it ebrios negq ſti 2¹1 eſſe voluntatem, J. furioſi Wicld.. qʒ ſpondere rectè poſſ ff. de diuer. reg. i.1. furioſi.
1.. E*. Ur& d 2 upraalleg a. in prin. nu. 3 poſſe, Roma. d.— g.iur.& d.c.a crapula. ſed qui ..nu. 8. per glo. c. vnuſqui 21⸗ culpa non caruit, qui largi quia c. d. furi⸗ neq; iurtſi 8.c. vnuſquiſq;.22;„qui largius merum hauſi „dl. urandi religion 11(. 22..4⸗& ebrietat b aufit eobſtringi, ſi em non cauit, ta 7 2 ec ne habe⸗ naiſhmm ggod GatOire gi, ſi pro⸗ nSdebui ‚tanq́; quiignorar 3 dato iureiurando, ſe fact õ debuit, per ebrietatem aliqui 6 1. aliquid ab1 quod tan- recipiſſent, nõ feceri Ale Iactuos miſſum 71218, 3 ead- Hüheſe niq nec dn wereu 4 eatoei, De-⸗ parant ine hache Tolebenunn dormienti cõ- s Philip⸗ ſiſlent/teneric. ſand, Lum 8 eeiau admê.& doloſ. d.q he dal nael.ll. vorb, ſcfenter. 8 9„. 1ne riauer. s lecC eOs Ii 7 15... unt qui per ſo u.C.qui 5. q.i. Roma. d. l.:. in prin.& ¹ delinquunt 1 mnũ 211.1..& nu.9. poſt G 1 ‚tam puniendos putan aſint, te⸗ 1i. l. diuus. ff. de offi. præſi. R u⸗ delinquant, quaà putant, quod
... Rom. A 4„quam uod„ 4 liseoicte& laſ. l.. adipiſcimur. ff. adqui lex epen. dormiunt, delxniskein non ignari ſe, cum nellectus, ria. l. ſi ſeruus ſeruum. 9 Felnachr.Plo⸗ bant, non ſoli cubant Calpalte enalete n, Slarbi⸗ Au Keelelt gin hac. ff. adl. Aund Wnet nõ dolus deldeneane danach Lidnr. . ardina. clem 3 4 ércentur, B 3 em co⸗ ui itamen⸗ en.vnica.de homicid. Bar tur, Bart. Iaſo.& alij.!
; 2. ‚Bartol. AlA4, lI..H. 1 ff. rit. Lexl- e 6 Heri 85 vim. ff. de iuſti.& dad d. poſſ. Cardi. rle onta i o Nüe dü huic du- 1. C. e vi. Mar. l.. in prin. nu. oz. ff prin. nu. 49. ff. de ſicar. Deci.l Marl. l.z. in 114 ca. Carer. pract. cri rin. nu. 63. de ſi⸗ f de iuſti 3i Deci.l.vt vim.nu.ꝛ iudicijac B pract. crimi. 9. circa. num. 25. li de tuſti. Se jur. Carer. prac, Crirmi ſe cfrea.
art j 2⸗2 num. ⁊ licet pract. crimi. 9. cir iſſe qpeat, lus eun echegeſcione parùum ſil⸗ con⸗ nonogelene her cui dormientes non Weclrer ris delide- 1 ur. Nam quod apud Marci n præcauerunt. Bis enim, quii
3. num lib. 21 arCla⸗.„quiignart no- aterueniat, linqu uhee dse AiGeltelchedibieigaelfihe as⸗ Peui necne, iixta ſe cubantibus, qutcod arioſo. 9, Lheleitärcden Duſs alreaftcglaſilau Sa- eceneeafcgne ignoſci placuit i quis cau- pœ ib. l. aut facta. in prin. d. ia Bartoli fuit li.43. Digeſt.. . enis. negat,& illi Inprin. de enul. a 43. igeſt. l. Manuk. Nec Percennd Ha eiute ſacum pe deruleneri kanid ldn dindeprieſ apud He- A. cpœna li ũ ita diſti 4 judicatume- Angelus re 1 erat, quod leriq R nguentis, eam
rum capitaliũ dili ſcri pleriq; Rom. Alex. Aret. Iaſ. 53 tumaciæ pœl⸗ adnotauit. Traci 1 gens ſcriptor, deadqut 3 t. Iaſ.& alij. d. l.1. 5
malefi. gloſ verb. ſe adquir. poſſ. Anch. clẽ 2
Nam bhocin& doleſc gloſverb. ſcienter C Anch. clẽ. vnica. de homici
* C. pe..* agno. l. 3 Cl.
cibilmohd ebritis eJenenoles nleee in ea eſſe cauſa Sagnaeleieſöſsench ff.de diuerſ.reg.iur. .—önnV 1VB arl in ius non recte 2 G. N: a. num. 256. omn 1 qpodinqe poſsis, non magis, quaàm d e bant, ſolicitam h es pro- 7, emens aut furio æcquidem habent quęſti nobis dictum, ſus, qui abſentium, i 1. 2 nem, in iudicij quęftio⸗ 183% ignorantium, dormie 1 ijstamen culpa, quæ anteceſsi jendum, uli- tiumqʒ loco habẽtur.l. z.9. furi n⸗ ſpectari non ſolet, ali 4 teceſsit, 1—)T lI. z2.9. furio ſus. ff. de i 4 et, aliter atq́; in delictis i 1 re.cod..ſui.inſti.ft. de ſu- fieri. ellctis inde ania, cuiope- ſui.inſtit.de hæred 1 ‚vtmulierem, ſtini ,1 defer.& l. ſia furi quæ ab inteſta. rat ſi in ius vocata non accur⸗ 3 damus: in lefer.&. ſia furioſo. ff. ſi cert. peta.& d grauiditas excuſet, ſiue ex vi —. 1010..& de ob⸗ 892.„— ex viro, ſi. mtrione, 0 ceo e acio Iſiafurioſo. Sed hrius erit. gò etiam cõceperit. Laetenfnveni 5 ul otationibio sis diſtinguere, grauiter qui non ſit, quæ pudori ſuo non 12 iga proponat„ grauiter quis potus eſſe tamen, cu pepercit, quia it negyloe hroponatz anleuiusait eſt vtruùmne per vi- ta Pdum corpus ſuum alieno viro miſcu⸗
um quis ex on era6. — Confhs riracnan ſitmentem„an ſui ſit ſuæ LAeedhſreReſennien ſiſteret, ſed vt
iſquam mpos,& illi ignoſci, ſi ſe iu icio nõ ſiſtat idini, nullas cont
qulcq hune cõtumaciæ a. Oliftat, nase umacle POx-
. Ä⸗ maclæ pœna lecti N— am pati, placuit. Bart 1 1 u extra ſe ſu 3 11 P pter. ff. ſi ui 2 Pro- mtio nt, cùm, ad ſimilitudi quis cautio. Idem er 1
extetmu furioſorum,j 3 ilitudinem cemus, vt ei, ſe iudici go in ebrio di-
Dockdeyis 1. 2. 9. ſi propter. verſiidem eſt, ff nõ ſit 5, 5 ei, ſe iudicio non ſtitiſſe, fraudi &honets ,4. nam æquè eum, cùm largius potarer, vre esd iij non
————

338 PETRIROYIZ2II MAVREI jur non hoc egiſſe, vt per ebrietatem præceptũ em, Vt Domitius Vlpianus refert, le deu gelol Magiſtratus non exaudiret. Hoc autem de quis iudicio. ff. ſi quis cautio. iubebat 6' nnen eo ebrio dictum accipi debet, qui per vino- diffiſum, id eſt, vt ego quidem intetha die 3 ms,n lentiam nonſatis id, qd ageretur, intelligit, dilatum, quo 4 per valetudinem 23 de Jo g eiuſve meminiſſe poteſt, quem infanti, gno adeſſeliceret. Sienim ehds, 8 1 1 dit (ranti, dormienti, dementi deniq; ac furioſo nus li.4⸗ Dipeſto-dl. Imorlitune de 8 zaf zuni ſ. uprà comparauimus: Marſi. l.. in prin. nu. ſcribit, diem differt, dilatus Bies eſſe de. cauli (5zcum ſeq.ff. de ſica. cæteris, qui leuius poti 346 donec morbus durat. Non— rccss ſtach a1 3,gos proponuntur, hac exceptione non vſuris, dæus, d.§. ſi quis iudicio. vir alioquin eru 5 L quos, quia parùm diſtant à ſobrijs, ſobriorũ tus, diem diffiſum, aut, vt ille legi mauult, nie numero haben dos eſſe, conſequens eſt dice« aduerſus Tuſci codicis fidem, diff uſum, rem Lun re. And. Tiraq.l. ſi vnqᷓ; glo. ſuper verb. do- in poſterum diem reiectam, interpretatus nn natione largitus. nu.12 4. C. de reuocan. do- eſt, quaſi de diurno morbo lex ². Tabulz- uun na. Marſ.ſing. 27⁶6. parm& nihil. Nam eis, rum loqueretur, non etiam de eo, qui plu- ſi quid deliquerint, nihil de pœna remitti, rium dierum haberet moram, de quo æque duß conſtitit, quaſi nullam admiſsi ſui allegare legem ſenſiſſe, exiſtimare debemus. Quia, d ignorantiam poſsint, quæ iure noſtro ebri- cur aliud in diuturniore morbo ſtatuatur, q 1 os excuſat, non vt nullas verùm vt mitiores reddi ratio non poteſt. l. à Titio. ff. de verb. d9 pœnas accipiant. Baldus l. data operanum. obliga. lex deniq́; non diſtinxit. l. 3.& ibi gi. 5 343 6. C. deijs qui accuſa. non poſſ. Sed t ne- 347 ff. de offic. præſid. Adde, t morbus ſæpe G V ſcio, an non ſatius Pittacus, priſcus legum diuturnos eſſe,& iuris præſumptione in 17 an L lator, cuius propriam eſſe legem Ariſtote- dubio exiſtimari, Cardi. c. cùm inter. de ele- 3 lie les libro ꝛ. cap. 10. de rebus publicis refert, ctione.per c.cõmuniter. 33. diſtin. Alex. d.l. 33 To qua, de delictis iamadmiſsis, furioſum. in a.col. Deci. c. prudentiam. col. eiir grauiores ſumi pœnas ſanxit, ſobriorum 4. de offic. deleg. Gome. reg. de infirmis.re- peccatis leuius plecti iuſsis. Quæ certẽ lex ſig.q.9. nu. 4. Adde. l. ſi lõgius. in prin. ff. de Cer.z. in ſeptemtrione viuentibus, vbi ſæpius per iudi.quo legem ſpectaſſe veriſimilẽ Argu.l. dodem ebrietatem, cædes& peſsima quæq́; flagitia 348 nam ad ea. f. de legib. eſt. Nonfexigo, mor- clia perpetrantur, perquaàm eſſet neceſſaria,& bum omnino ceſſare, ſed ita remitti, vt quo üpe magna ratione reciperetur,& enim, quibus minus ad iudicium venire quis poſsit, ei; 4 d,h in regionibus certo aliquo vitiorum gene- non noceat, quoniam, qui ita languet, mor- mutos re frequentius delinquitur, exacerbari ſup- be ſontico impeditus dici non poteſt. l. quę⸗ ption Lieee lecehe e augeri pœnæ, quo minu- ſitum.ff. de re iudic. lex autem 12. Tabularũ prin. antur delicta,& nimiùm multis perſonis morbum ſonticum, non alium excuſauit. d. ſtitut 1 graſſantibus„vt Claudius ait Saturninus, l. 349 9. ſi quis iudicio. Et I morbus quidem reſpon aut facta.d.fi. ff.de pœnis. exemplo coërcea- ſonticus lJauoleno libro L. Digeſtor.l. mor-⸗- elri tur licentia,& peccandi conſuetudo tolla- bus. de verb.ſigni. ex Caſsio is eſt, qui cuiq; mnct tur. Hæc de animi infirmitate dicta ſunt, rei nocet, quod generaliter accipiendum dicio. nuncad corporis ægritudinem venio. 350 eſt. Cæterùm, f quodad præſentem di- miiud 844 Et i initiò ſciendum eſt, morbum apud 82a- ſputationem attinet, lulianus libro 4². Di- mere binum, vt Domitius Vlpianus lib. 1. Dige. ge,. d. l. quęſitum. ita arctat, vt morbum ſon- qunl 1.1.5. ſed ſciendum. de ædili. edict. refert, ge- ticum eum eſſe definiat, qui cuiq; rei agẽèdæ ptun neraliter definiri, habitum cuiuſq́; corporis impedimento eſt, ei exceptione negata, qui moch contra naturam, qui vſum eius ad id facit ſanus aliâs ac robuſtus iuriſdicundi fortè tẽ⸗ um deteriorem, cuius cauſa natura nobis eius pore leuiſsima febre correptus proponere- Föäus corporis ſanitatem dedit: non tamen om- tur, d.l. quæſitum. eo ſimiliter excluſo, cui do nem morbum excuſationem mereri. Nam vetus eſſet quartana, ac propẽè iam deſita, Kri pleriq; homines ita ægrotant, vt ſupereſſe quæq́ʒ ſperni poſsit, l. 1.§. ſed ſi ſciendum. Nan tamen rebus ſuis non incommodè poſsint, verſ. proinde. ff. de ædili. edic, vt ſuis ſu- 8 quibus, quia morbus, quominus ſe iudicio pereſſe negotijs omnib. per morbi languo- ſess ſiſtant, impedimento non eſt, ſubueniri non rem nihilo magis impediretur, d. l. quæ- In 345 debet.l. quæſitum. ff. de re iudic. Sanètenim ſitum. quaſi, qui ita affecti ſunt, morbum de lex 12z. Tabularum, vnde, qui iura Theuto- ſonticum habere non videantur. d. l. quæ- nibus dedit, hanc exceptionem ſumpſit, 35i ſitum. Sontici t veré appellationem tan- 17 Spe. Sax. lib. z2. arti. 5 non omnem morbum quam nocentis eſſe ſcribit, Venuleus J. excuſauit, ſed ſonticum, quo quotiens al- fi. ff. de ædil. edi. Nam ſontes, inquit, 1 eruter exlitigatoribus impediebatur, di- nocentes dici, Sic Vergilius lib. 6. Aenei- 1 hi 3 dos ulhs
6 Ns

ert, 1 9 iubebat e mterpretor nem iudicid vt&luli im dereind, 8 elle deber Ge itach hu⸗ loquin erugi, legimanlt lt uſum ren nterpretatus 1e. Tabul⸗ 20, quiplu⸗ de quo æque nus. lia, o ſtatuatur, ff. de verb. 13. Kibig. orbus ſepe nptione in nter. deele- 7. Alex. d.. atiam. col. firmis. re- prin, ff de àArgull. go wor⸗ ui, vtquo poſsit, ei guet, mor⸗ dteſt. quę⸗ .Tabularũ cuſauit.d. us quidem tor.l.mor⸗ „qui cuiq; diendum eſentem di- ibro 4½.i⸗ orbum ſon⸗ q rei agede negata, qt ndi fortè te- proponere- excluſo, cui e jam dellta, ſi ſciendum. ic, vt ſuis lu⸗ orbi languo⸗ T, d. 1 qd- nt, morbum
———————
DEOCISIO LITVANIGCA
dos continuò, ait, ſontes vltrix accincta fla⸗
352 gello Tiſiphone quatit inſultans. Morbo †
autem impediri litigantem, accipere debe- mus, non quo ipſe laborat tantùm, ſed& quo eius neceſſarij, c. communis,& ibi glo. 13. diſt. Alex. l.a. 9. ſi quis iudicio. ff. ſi quis cautio. Deci. l.i. nu.54. ff. de offi. eius Pariſ. conſ.10²2. quod ſententia, in fi.vol. 4. Docto. c. qugrelam, de procura. Gomeſ. in regu. Cancel. reg. de infir. reſig. q. 9. priuig. infir- mitatis 3. idq́; ob mœrorem, quem in ſuo- rum ægritudine quiſq; capit. d. c. commu- nis,& Pariſ. d. conſ. 0z. eſſe item inhuma- num, in aduerſis caſibus ſuos deſerere. Ge- neraliter denique ad ægros adire, humana conditione ſola nobis cõiunctos, iubemur, quod officium ſine nonnullo delicto præ- termitti nõ poteſt.c. vnum orarium.§. alias ea demum. z25. diſt. Gomeſ. d. q 9. priui. infir. 67. Vnde, quanta cuiq; propè neceſsitas in- cumbat, ne ſuis non adſit, cùm ægrotant, aduerſaq́; ſunt valetudine, intelligere licet.
353 Quodt in infirmis. diximus, eſt in debilibus
æquè reſpondendum. licet enim aliud ſit, ægrum eſſe, aliud, debilem: vt notat rub. de Cler. ægro. vel debili. Deci. d.l. i. num. 23. eodem tamen iure vtroſq; cenſeri, placuit. c. li qui teſtium, cum ſimili. de teſtib. Deci. c. ſi pro debilitate, in prin. de offic. deleg.&
354 d.l.i.& num. /3. Reif quoq; capitalis dam-
natos, ſi in ius vocati non accurrerint, exce- ptione adiuuari, conſtat. l. ſed& ſi quis, in prin. ff. ſi quis cautio. quod meritò eſſe con- ſtitutum, Pariſius, Præceptor meus, lib. 4. reſponſorum Conſ. i0ꝛ. quod ſententia. nu. 33. ſcripſit. Nam ſi corporis, inquit, languor hanc tribuit exceptionem, 1.2.§. ſi quis iu- dicio. ff. ſi quis cautio.& l. quæſitum. ff. de re iudic. quantò magis animi ægritudo idẽ mereri debet? Arg. c. communis. 23. diſt. qua laborare capite damnatos, præſum- pturn eſt, in qua cauſa eſſe, non qui morte modo, ſed& qui exilio coëẽrciti ſunt,& ſo- lum vertere iuſsi, ſciendum d. l. ſed& ſi
355 quis. eſt. Tantundem I in ijs reſponden-
dum putauerim, qui in rerum ſuarum di- ſcrimen vocati, iudicio non accurrerunt. Nam in eo, qui in ius venit, indeq́;, acce- pto graui nuncio, vtimpendens rebus ſuis periculum maturè depellat, diſceſsit, Io- annes c. ſi poſtquam. verb. licentiam. de elect. libro ſexto Andreas idem ſcripſiſſe lego. Hunc enim nullas contumaciæ pœ- nas luere, placuit, quod loannes Imolen- ſis libro quadrageſimoſecundo Digeſt. 1. quæſitum. numero tertio de re iud. apud luliansum rectiſsimè probat. Quapropter,
356 vbhi ſupra. plectetur.
1111. 139
ijſdem Ioannes Andreas,& Ioannes Imo- lenſis. d. c. ſi poſtquam.& d. l. quæſitum. authoribus, ſi quis rei iudicandæ tempo- re, vt imminens ædibus ſuis incendium ar- ceat, aliä3mue maiorem vim inſtantem pro- pulſet, diſceſsit, nulla contumaciæ pœna loannes Andreas& loannes Imolenſis Sed t an exigimus, vt diſcedendi poteſtas aà Iudice litigatori fiat?& ſanè, ſi periculum moram ludicis orandi non admittit, impune diſcedenti eſ- ſe, ſatius eſt dicere, Ioannes Andreas& Ioannes Imolenſis vbi ſuprâ. æquè ſi lu- dicis copia non ſit, imò magis venia dari Ioannes Andreas& loannes lmolenſis, vbi ſupra. debet. Quid enim deliquit, qui ad Iudicem, vt eum exoraret, adire non po- tuit: eum verò, qui contempta ius dicentis authoritate diſceſsit, pœnam non effugiet. Ioannes Andr.& Ioannes lmolenſis vbi
357 ſuprA. Modò t ſciamus, non quemlibet
timorem excuſare, ſed maioris mali. Ita enim Ioannes Andreas& Ioannes Imolen- ſis diſſerere d. c. ſi poſtquam.& d. l. quæ- ſitum. lego,& Labeonis reſponſo conſe- quens eſt, metum libro quarto Digeſt. 1. metum. 2. quod met. cau. ad hunc modum
358 defmientis. Fortaſsis t& in propolito per-
ſonæ qualitatis inſpicienda nobis erit. Nam alioquin, vt Titus Gus l. metum. 2. ff. quod met. cau. eſt author, metus, qui ho- minem conſtantiſsimum permouere po- teſt, non qui in vanum,& ad omnia trepi- dantem incidere, priuilegium mereri ſo-
359 let. Tantæ autem curæ legibus ſalus eu- uſque eſt, vt non modò valetudine impe-
ditis, ſiin iudicium non ſtent, venia ſit. l. 2.- §. ſi quis iudicio. ff. ſi quis cauti. ſed cau- tum& illis placuit, qui eò vocarentur, quò tutò venire non poſſunt, excuſari enim ſa- cris conſtitutionibus, c. accedens. 2.& ibiĩ Felin. num. tertio. verſ. prim. concluſio. vt lite non conteſ.& clemen. paſtoralis.§. notorium. de re iudic.& c. cum dilecta. de confir. vtili vel inuti.& c. venerabilibus. §. ſecus. de ſen. excom. libro ſexto,& c. cum perſonæ. de priuileg, libro ſexto,& c. accepimus. de fide inſtrumen.& l. Fulcinius.§. quid ſit latitare. ff. ex quibus cauſis, in poſſeſſ. ea Gloſ. c. hortamur. 3. quæſt. 5. Gloſ. penult. in fin. cle. appel⸗ lanti. de appella. Roma. laté. l. ſi verò. 9. de viro. fallen. u. ff. ſolut. matri. Butr. repe. c. veſtra. colum. trigeſimaoctaua, de coha. cle.& mulier. qui in ea cauſa ſint, nemo eſt, qui neſciat,& meritò. Quid enim deliquit, qui Tyranni crudelitatẽ metuens, hoſtèsve
X jiij formi-

360
361
146 rETRIROYZII
formidans, aut aliam maiorem vim, in iudi- cium nõ venit? d.S. quid ſit latitare.& Fel. d. c. accedens, nu. 3. Quod t quidã Anto. de Butrio. c.i. de iudici. Angel.& Alex. l. cùm res. in prin. de legat. 1. Fel. d. c. accedens.& d. nu. 3. Rip. trac. de peſ. parte. 3. par. ⁊. prin- cip.in prin.& tunc verumarbitrantur, cùm pacto conuento id comprehenſum eſt, vt quocunq; loco quis ſuſcipere iudicium co- gatur, quaſi loci non tuti exceptio ineſſe conuentioni ſemper exiſtimetur, nec, quòd cogitare poterat, fore, vt inlocum non tu- tum vocaretur, eò magis onerari debet, cõ- tra, quàm quidam loan. de Imo. d. l. cùm res arg. l. ſi quis domum.§. 1. ff. loca. putauit, nam eius loci, quo accedere veriſimiliter ſe non obſtrinxiſſet, Alex. d. l. cùm res. ex di- ctis. Butr. c. i. de iudicijs.& Fel. d. c. acce- dens.& num. 3. conclu. i. inter paſciſcendum non veniſſe in mẽtem debitori credendum eſt. Superiora t accipere debemus, ſiue capiti ſuo quis, ſiue cauſæ metuens, in ius nõ. Ioã. Andr. in ſpe.3. par. de accu§. fi. verſ. quid ſi bannitus.& Angel. in diſpu. Bono. in. 4. dubio.& phi. c. ex partei. is fi. de ap- pel. Ange. l.z.§. quod diximus. poſt mediũ. ff. ſi quis caut. Fel. d. c. accedens. nu. 4. con- clu.z. venit, nam& ei, cui ludicis iniquitas meritò ſuſpecta leges opitulantur.
362 Quod t in litigatore dictum eſt, in Iudice
363
quoque reſponſum didici. c. ſtatuimus.& ibi Pau.de offi. deleg.lib.6. Fel. d. c. accedẽs. num.ʒz. conclu.i. Iudici enim iuſſo in loco parum ſibi tuto ius dicere, eligere licere lo- cum, vbi ius tutò dicere poſsit, qui à deſi- gnato non multum abſit, palam Ioan. And. d. c. ſtatuimus. facit cle. i. de for. comp. Ma- ri. Soci. c. qualiter. z2. q. 10. art. 10. de accuſa- tionib. Fel. d. c. accedens. num. 3. eſt, quod in Eccleſiæ proceribus controuerſiam reli- gionis tractantibus Pontanus conſ.352. co- lu. ⁷. per c. vſuras. C. de ſolu. Fel. d. c. acce- dens. num. 3. in fi. reſpondit, illò concilium transferre ius eis eſſe exiſtimans, vbi in tu- to ſint. Sed tan eum, qui ſibi metuit, non oneret, quòd accepta fide publica in ius ve- nire tutò potuit,& ludicem iuſtis allegatio- nibus recuſare? videamus. Et dixerit qui- ſpiam, non eſſe venia dignum publicæ fidei beneficio vti nolentem, tanquam qui impe-
dimentum remouere Bald.& Imol. l. quib.
dieb. in prin. ff. de condi.& demon. Fel. d. c. accedens. nu. 4. faciunt. quæ ſcribit. idem Fel. poſt luno. c. cùm non liceat. de præſcri- ptionib.potuerit, nec remouerit, ſed melius
eſt diſtinguere, frangi fides publica ſoleat,
nec ne, ſolere enim ſæpe aduerſus eam fieri
MAVREI
nihil autem intereſt, nullam accipere fidem publicam, aut eam ſequi, quam violari me- ritò vereamur, ab hoſtibus fortè Fel. d. c. ac- cedens. num. P. poſt Sali. l. reos. col. 5. verſ. ex prædictis contrarijs. C. de accuſationib. datam, aut eo ludice, eum quo capitales ini- micitiæ nobis intercedunt, Fel. d. c. acce- dens. num. ꝛ. poſt Bar. in l. is qui reus. ff. de pub.iudi.& Imo.ibidem.col.fi.vbi late. di- ſtinguit. num. 30. quiue vim, quæ timetur, authoritate ſua prohibere non poteſt. Fel. d. c. accedens. num. 4. verſ. u. aduerte. poſt Bar. l. illicitas. 9. ne potentiores. ff. de offi. præſi. idem Fel. rub. de treng.& pac. Nam
quin fidem publicã dare ludex poſsit, illa—
dubitatio Fel. d. c. accedens. num. 2. poſt Bar. d. l. his qui reus. eſt. A Principe itaque fidem publicam datam ſequi oportet, cuius authot itate in tuto eſſe litigator poteſt. Fel.
364 d c. accedens. nu. 2. Idem t in Duce belli
eſt reſpõſum hoc ita, ſi ſeruari data ab eo fi- des conſueuit, nec infringi militari licentia. Rota de dolo& contumacia Deciſ. 12. alias 315. in nouis. Silere enim leges inter arma,
ſæpeq́; laſciuientis militis temeritas, quam
Ducis authoritas plus valuit, neque enim Romanorum omnes Manlios fuiſſe, aut Polonorum Tarnouios eſſe vel Mielecios, quibus Imperatoribus nullus licentię locus in Caſtris noſtra ætate relictus eſt, legumq́; vox non minus, quàm armorum ſtrepitus
365 exauditur. Sed † finge,& dari& ſeruari
fidem à Duce belli datam ſolere, ſed ad eam petendam nontutò nuncium mitti, an frau- di ſit illi, qui ea neglecta iudicio non occur- riſſet?& Franciſus Franciſ. Aret. conſ. 16. præſuppoſito. in facto. colu. z. Aretinus& Felinus d. c. accedens. num. 4. verſ.z. aduer. eum ſecutus, impunè hunc in ius non veni-
366 re, reſponderunt. Niſi tf opera litem inten-
dentis, quod per ſe conſequi non poteſt, reus impetret, tunc enim fruſtra moras eum nectere,& periculum excuſare. Fel. vbi
367 proximè. Quod t de loco, quo quis voca-
tus eſt, diximus, de regione, quà illò iter eſt, erit reſpondendum. Oldr. conſ.43. Fel. d. c. accedens. 2. num. 10. per illum textum, vt lite non conteſ. Nihil enim intereſt loco, quò vocamur, conſiſtere, aut illo accidere, non poſſumus, vtrunq; enim caſurn periculum
368 vitæ continere. Hoc t ita, niſi alia regione,
quò quis vocatus eſt, venire tutò poſſe pro- ponatur, tunc enim, niſi veniat, contuma- ciæ pœnas meritò luet. Probare itaqueeum oportere omnẽ acceſſum eò, quò vocatur, eſſe periculoſum, Maria. Soci. Rub. de dila- tionib, char. 43, Fel, d. c, accedens, num. 10.
quod
vt lit parti eo, vl nona Grego nomtn. pimus concil c. ver dilati po Ade 8 lenten tere, ſtræ ex par nor. 8 c. ben ſte.p. bei eilcu ſed ptioi quo wueri ſa Cod onm li ¹ tur.( Vrhatte. elt(C peltil tevey rit. dilato ket, i monal

dete ſidem iolatime, keldcac c. verſ cuſationid, Pitales ini bw d.c. acce⸗ ireub.ſh c vbilate. i x timetu, poteſt, Pei uerte, poſt .ff. deoff, (pac. Nam
obit i
um. 2 polt ripe itaque rtet, cuius oteſt. Fel. Duce belli a ab eo ſl⸗ ilicentia, I. 1. alias terarma, s, quam ue enim ille, aut Lelecios, ntielocus tlegumc ſtrepitus i& ſeruari ſedadeam ti anftau- onoccur- t.conſ. 16. tetinus& H.aduer. nonveni⸗ litem inten⸗ non poteſt moras eum re. Fel. vbi oquis voca- ziloitet eſt, a.Fel de extum, vt lile eſt loco, quo xcidere, non n periculum Alia regione, t poſle blo⸗ at, contuma⸗ reitaqueeum u0 vocatuh Rub cedl um. 10⸗ lens,J 1o l
1—2-7
DECGCISIO I11TVANICA 7717. 144
quod rectiſsimè mihi dictum videtur. Nam & qui nauigio committere ſalutem ſuam noluit, maris tempeſtatem fortè metuens, aut Piratarum manus, terra, quà tutò pote- rat, in iudicium non venit, non auditur,& qui vim fluminis cauſatur, quod circumire potuit, pontève ſoluto, tranſmittere naui- gio. nam his non ſubueniri, Domitius Vl- pianus libro ſecundo Digeſt. l. 2.§. ſi non propter. ſi quis cautionibus. ſeribit. Supe-
369 riora, fcùðm vis humana metuitur, accepta
ſunt: eadem tamen ſiabent peræque locum, cũm cœli grauitas quædamq́; quaſi diuina vis præſentiam venienti periculoſam facit.
adillam iudicio ſuſcepto reum confugere. Sed verius eſt, hanc exceptionem ſemper vtilem fore. Quotiens enim exceptio ta- lis naſcitur, totiens ea ſe tueri, qui conue- niretur, poteſt: naſci verò, quotiens ad lo- cum peſtilentem quis vocatur, palam eſt: totiens enim eum onerari conſtat. Igitur totiens eo iure vti licebit, nec intereſt, con- teſtata lis ſit, an non c. inſinuante. de of- fic. delegati. ita idem Franciſcus Ripen- ſis d. par. 3. numero octauo. poſt veteres Archidia. loannes Andr. Gem.& Peru. e. ſtatuimus. de offic. delegati. libro ſexto. Fel. d. c. accidens. numero decimoquinto,
Bar, I. recuſare.§. ſi quis alio. ff. adtrebel. 372 vt lite non conteſ. diſputat. Quod t de
perc. ad ſupplicationem. de renun. gloſ. c. communis filius. 23. diſtin. textus. c. quo- run dam.74. diſtin.& l. 2. 6. penultimo. ibi vel aliqua fortuita calamitas. ff. ſi quis cau. Fel. laté d. c. accedens. num. 11. conclu. 6. vt lite non conteſ. Ripa.trac. de peſ. par.3. Partis. 2. principalis in prin. Quapropter eò, vbi lues peſtilens graſſatur, vocatis, ſi non accurrerint, parcitur, quo beneficio Gregorium, vigeſimum ſecundum eius
loco peſtilenti dictum eſt, ad locum inho- neſtum meritò producetur. Non enim minor honeſtatis bono viro, quam ſalu- tis haberi ratio debet,& idcirco eò voca- tus, quò venire quis honeſtè non poteſt, ſi non veniat, nihil delinquit, quod eſt in arbitri præcepto reſponſum, l. quid tamen alias. ſi cùm dies. 9. ſed ſi in aliquem. ff. de recep. qui arbit. in locum inhoneſtum ſi- bi litigatores adeſſe iubentis, vt puta in po-
nomine Pontificem maximum, vſum acce- 373 pinam aut lupanarium. Inſpici t itaque
pimus, qui cœli noxam excuſans, piſas, vhi concilium coactum erat, non Mari. Soci. c. veniens. de accuſationib.& d. Rub. de dilationib. Fel. d. c. accedens. nu. u. venit.
370 Adeò f autem verum eſt, ad locum peſti-
perſonarum qualitatem oportẽère, nam quo integræ famæ homo ſine dedecore acce- dere non poreſt, illo ignominioſus hone- ſtè ac ſine probro venire poterit, aliud enim alij turpe d.§. ſed ſi in aliquem. eſ-
lentem vocatos impune iudicio non occur- 374 ſe. Diximus de acceſſu ad locum pe-
rere, vt alium vltro patrocinium cauſæ no- ſtræ ſuſcipientem mittere non cogamur, c. ex parte.ibi tu veltui.& ibi Glo. Imol. Pa- nor.& peru. not. de appellationib.& Glo. c. bene verſ.ſecurè de elec. Rip. trac. de te- ſte. parti. 3. par. 2. num. 4. quæ ſententia habet rationem. Nam, vt eleganter Fran- ciſcus Ripenſis d. par. 3.& num. 4. verſ. ſed contrarium. diſſerit, inciuile eſt exce- ptionem habenti ob loci inſalubritatem ali- quò non veniendi, ſuamq́; cauſam ꝑer
tueri volenti procuratoris mittendi neceſ- ſitatem imponere, ea inprimis re ſuſpecti,
quòd. veramnipeirahſot⸗ offerat, I. quæ
omnia.verſ.nec verendus.ff.de procu. mul-
tic; huius ſententiæ authores eſſe referun- tur. Gloſ. Imolen. Panor.& Peru. d. c. ex
37 parte. Sed t finge, eum, qui ita vocatus
eſt, contempto periculo ſemel ad locum peſtilentem veniſſe, an rurſus vocatus, iu- re venire recuſet? quod quiſquam negaue-
rit. Nam, cùm loci non tuti exceptio ſit
dilatoria, ante litis ingreſſum illa vti opor- tet, ita demum. C. de procura.& c. inter. monaſterium. de re iudic, fruſtrà itaque
ſtilentem, de receſſu nunc videamus, an eadem ſit, inde recedentium cauſa? quod conſequens eſt dicere. Aeque quippe iu- ſtus eſt metus peſtem fugientis, atque ad peſtilentem locum non venientis, nec mi⸗ nus legibus comprobatus. c. negotiato- rem 8s. diſtin. Rip. tract. de peſ. par. z2. nu. 71. Igitur& ei, qui loco peſtilenti ex- ceſsit, ne contumaciæ pœnas vllas luat, erit meritd ſubueniendum. Naturali-
375 ter t enim mortem formidamus atque per-
horreſcimus, c. nolite timere. u. quæeſt. 3. cum Gloſ. Nipa.trac. de peſ. parte ſecun- da. de princ. contra. numero centeſimo ſe- xageſimo quinto. quaſi naturæ diſſolutio- nem, quam malum eſſe Sapho. vt Ari- ſtoteles libro Rhetoricorum ad Theodo- cten ſecundo refert, ratiocinabatur: Dij namq;, inquiens, niſi ita iudicaſſent, more- rentur: ipſe verò Ariſtoteles, libro Ethico- rum tertio, cap. ſexto, mortem maximè om- nium eſſe terribilem ait,& eius præceptor Plato, in Phedone, vnum ex maximis ma- lis mortem exiſtimari ſcribit. Igitur qui lo- co peſtilenti excedit, rem naturæ cõuenien-
tem
rre Gedh üure
——————

376
377
378
379
380
3⁸1
142 PbETRIROYZII
tem facſt, quæ docet nos mortem timere, & omne vitæ cauere periculum atque de- clinare.qui metus vt libro primo Epiſtola- rum Decretalium c.i.col. 3. de ſumma Tri⸗ nitate, quem refert Ripa. tract. de peſ.a. par. 2. par. de prin. contrac. num. 165. circa me- dium. Nicolaus Abbas ſcribit, ita alte in hominum animis hæret, vt auelli nulla ra- tione poſsit hoc amplius;, idem Nicolaus Abbas apud Innocentium tertium c. cùm dilecti. num. 16. de dolo.& contuma. Ripa. d. trac. de peſ.in prin. nu.8.& Pariſi. conſ. 3. & ſi prima facie num. 12. volu. z. eleganter notat, non vacare diuini numinis offenſa
MAVREI ſupraà dictum eſt, ita quſdam Rip. d. par. ⸗,
num. 145. putant accipiendum, ſi more Ec- cleſię ex iuſta cauſa abſentibus præſtari dia-
382
factum noxam cceli nõ euitantis, tanquam
qui imminens mortis periculum non de- clinat, Deum tentare videatur. Vndet multa fluxerunt, in primis ei, qui loco ali- quo morari debet, ſi cœlum peſtilens fugi- tans, alio migret, impune Ripa. trac. de peſ. par. 2. num. 143, eſt. Quod † in Eccleſiæ miniſtris ſcio reſponſum, quibus hoc am- plius Henrico Cardinale Summa de cleri. non reſi.§. fi. facit. d. c. ad ſupplicationem.
de renunciatione.& c. paſtoralis.7. q. 1.&
c. bonæ memoriæ. de elec. eſt textus clarus. cle.ne in agro. õ.fi. iunctæ gloſ. verſ. ratio⸗ 383 quere-· Quod t tamen hodie cordi non
na. il. de ſta.mo. Fel. d. c. accedens. 2. verſ. 6. conclu.vt lite non conteſ.laſ.l.2.9õ.penul.ad fi. ff. ſi quis cau. Ripa trac. de peſ.par. 2. nu. 336.& ſequenti. Hoſtienſi authore reditus ſacerdotiorum ſaluos eſſe conſtat, diaria quoque, quæ diſtribui inter præſentes quo- tidie ſolent. c..& ibi Ioan. Andr. Gemi. Peru.& commu.Docto. de cle. reſi. Ripa. d. trac.de peſ.par. 2. num.i44. Quæ ſententia Federici Conſ. 246. exoriente adde Rip. d. par. num. 144.& ſequenti. Senenſis eſſe re- fertur, cui non inuitus aſſentior. Nam t ge- neraliter, qui iuſta ex cauſa abſunt, pro præ- ſentibus l. quæſitum. ff. d. legat.. I. ſeiæ. 9. pamphilæ. ff. de inſtruct. vel inſtru. legat. & I. ſi quis Titio. ff. ex quib. cau. maio. fa- cit.l. teſtamento ff. de alimen.& ciba. legat. &l. cùm hæres.§. ſtichus ſi hęredi. ff. de ſtat. lib. Roma. d. conſ.263. Ripa. d. tract. de peſ. par. 2. num. 10. ſunt. Secundum t quod Pontanus Conſ. 263. viſo puncto. per l. ſi quis ita.ff. de cõ.& demon.& alios textus. latè pen. ibi. allegas. illius iuſiurandum de- fendit, qui in ſua ciuitate, vnde octo menſes peſtilentiæ metu abfuiſſet, ſemper fuiſſe iu- raſſet. Proximam 1 ſententiam quidam Ro- ma. d. con. 263.& Rip. d. trac. de peſ. par. 2. num. 10.& multi ſequen. non male ad om- nes alias cauſas, ex quibus quis iuſte abeſſe
proponitur, porrigunt. Quod tde diarijs
384 fruſtra noſtræ pulſant querelæ.
ria ſolent, alioqui ſolis ijs, qui ſacris in⸗ terſunt, ea deberi, nemo neſcit. c. licet. de præben.& c. de cætero. de ele. nõ reſi. idem. Rip.d.par.2.& num.:45. Sed f an relinqui vicarios ab Eccleſiarũ miniſtris exigimus:? & quidem in ijs, quibus populi cura com- miſſa eſt, probandumerit, ne nullo relicto
vicario diſcedant. Nam qui in ea cauſa ſunt,
vitæ diſerimen adire;& populi ſibi crediti
ſalutem ſuæ anteponere debent c. tres per-
ſonas.23. q. 4.& Ioan. i0. a-& Rip. d. par. 2. num. 4α 1ꝛ† nam ſi eum, qui exercitui præeſt, vigilare pro ſalute ſuorum oportet, idem multò ſanè magis eum, qui Dei Eccleſiæ præeſt, facere oportet, quanto corporibus animæ præſtant. Hunc enim animarum, il- lum corporum curam gerere. Rip. d. par. 2. num. 150. poſt Ioan. de Imo. c. fi. col. z. de cle. nonreſi. Denique ſi turpe eſt, militiam de- ſerere, quòd admiſſum lege Caſtrenſi Capi⸗ talel. non omnes. 5. 1. ff. de re mili. eſt, quan- to erit turpius Eccleſiæ præpoſitis commiſ⸗ ſum ſibi populum in vitæ periculo derelin-
eſſe, quibus eſſe deberet, videmus. Quis enim Pontificum in his regionibus inua- leſcentes atque adeò noſtræ inſultantes re- ligioni hæreſes amolitur? quis pœnis per- ſequitur? vindicat, vleiſcitur? ne quid ipſe damni faciat Pontifex Eccleſiæ res detri- menta plurima pati, deſpoliari ſuorum tem- pla ſuſtinet, modò reditus ſuos ſeruet ipſe, retineatq́; incolumes, ſed ſurdorum aures Eð titaqʒ vnde dilapſi ſumus, redeamus,& quid in li- terarum Doctoribus reſpondendum ſit, tractemus, vtrũmne loco peſtilenti exce- dere, docereq́; deſinere ſalua mercede poſ- ſint? an pro numero magis temporis præ- mium ferant?& hoc conſequens eſſe, quiſ- quam dixerit, nam ſi labor& pecunia, vt Papinianus libro trigeſimotertio Digeſt.J. ſcio. in prin. de annuis legat. Rip. d. trac. de
poſ. par.i. par. z. num. u. ſeribit, diuiſionem
recipiunt, nihil proponitur, cur nõ& mer- ces pro docendi operis conſtituta diuida- tur. Ripa loco proximè citato. quodexem- plo militis cõprobatur, cui poſtliminio re- uerſo ſtipendia& donatiua temporis, quo apud hoſtes fuit, Imperator Antoninus Au guſtus libro duodecimo Principaliũ Con- ſtitutionũ cap. primo, de re militari, negat deberi, quod Bartolus ibi notat, J. 1. de re militari. lib. 2. C. Rip. loco proximè not.
num. uz⸗
numai ellebc militix liusil ddo,nal ror,l. caiiRi Daldu g lacc muifa tutiol annuc plius menl locot quoc C. lo par. bent cdor qu. eose tiſſe. ſuas lo Digel ſt dey C. dec reſpor quot noral §1.1 temp eo de Bal.l. defund 4.par. tumin quo n ceren cunia boris dam, gisan ſech des 2 pra Vp Vatij llin retulit rd 0. 3 quali rint,n audie. autén leng c

b. d Dat., jmorebe⸗ teſtaridig iacris in delicet a Sreltidem, an relinqui exigimus, i curacom. ullo relicho acauſaſun, ſidi crij citres per, jp. d. par. 1 ituiprzelt drtet, idem ei Beclelia corpotibun marum, il⸗ Yp. d. par.2. dol. zde cle, nilitiam de, renſi Capi- eſt quan- scommil- derelin⸗ otdi non 1. Qus bus inua⸗ tantes re⸗ xnis per⸗ quid ipſe es detri⸗ umtem⸗ ruet ipſe, um aures Eotitaq; quid inli⸗ endum ſit, lenti exce⸗ rcede pol- poris præ- eſſe, quil⸗ hecunia, vt io Digeſt.l 9.4. tnac. de diuiſionem rnõ dmer⸗ tuta dicida-
quodexem⸗ V
ſtliminiott- mpotis, qll ſoninus Au cipaliũ Coi⸗ ülitarh negr ar. 11. winina num. uz⸗
DECISIOG num. uz.& meritò, quia, cùm in captiuitate eſſet, non militauit, ſtipendium verò deberi militiæ conſtat, non ocio. Apparet hocam-
EITVANTICA FIIT 143
d. l. ædem. nu. 8. per I. ſi ita fuerit. ff. de manu- miſ.teſ. ipſe ſignificauit, quam diſtinctionẽ Franciſcus Ripenſis d. par. 2. nu. 316. cũ ſeq.
plius in nauta, cui vehendi munere nõ fun- 385 ꝓbat. Sed tan, quæ de loco peſtilenti dicta
cto, naue forſan amiſſa, vectura non debe- tur, l. exconduct.§. item cùm quidam. ff. lo- cati. Rip. d. par. 2. num. u4. quid quærimus? Baldus Bal. l.z. nu. z. C. delegat. poſt Dinum & laco. de Are. Adde Deci. conſ. /70. per te⸗ nui facultate.libro 6. Principalium Conſti- tutionũ apud Anto. Pium notat, eum, qui annuas docendi operas locauiſſet, nec am- plius ſex menſibus, docuiſſet, ſex tantùm menſium mercedem ferre debere, idem alio loco nihil ei deberi ſcribit. Deci. d. conſ.70. quod& in medico reſpondit. l. ædem. col.3. C. locati. Adde. Deci. d. conſ.⸗70.& Rip. d. par. 2. num. u3. Hæc quidem ſollicitam ha- bent quæſtionem: verius tamen eſt, Do- ctoribus& eius temporis mercedes deberi, quo peſtilentia eiecti non docuerunt, per eos enim, quo minus docerent, non ſte- tiſſe. Nam ita generaliter in ijs, qui operas ſuas locant, Iulius Paulus libro trigeſimo Digeſt. l. qui operas locati.& I..§. diuus. ff. de va.& extra cogni. facit l. penult.& fi. C. de condi. ob cauſ. Rip. d. par. ². nu. u4. reſpondit, qui& ab aduocatis, per quos, quò minus cauſam agerent, nõ ſtetiſſet, ho- noraria iure repeti negat, d. l. qui operas. §. 1. 114. nec ſuperſtiti modò Doctori eius temporis, quò vacauit, merces debetur, ſed
co defuncto hæredibus. Glo. d. S. diuus.
Bal. l.1. C. de ſuffragijs. Iaſ. poſt alios l. diem defuncto. colum.⸗. ff. de offic. adſeſſo. Rip. d. par. z2. num. u⁰. Cur aliud verò conſtitu- tum inmilite ſit, cui pro numero temporis, quo milicauit, ſtipendium ſoluitur, d. l.. de re mili.illa redditur ratio, quòd in eo pe- cunia, quæ numeratur, remuneratio ſit la- boris, æquè in nauta: d.§. item. cùm qui- dam. in Doctoribus autem ipſorum ma- gis animi iudicium, artisq́;, quam docent, ſpectari dignitatem. Quamobrem merce⸗ des eorum diuidi nõ oportere, ſed integras præſtari debere, Bartolus apud Domitium Vlpianum lib. L. Digeſt. l.1. 5. Diuus, de varijs& extraordinarijs cognitionib. bel- liſsimè diſputat, Nec cõtrà eſt, q́d ex Baldo retulimus, qui Doctorib. ꝓ numero tẽpo- ris q̃ docuiſſent, deberi mercedes ait, d. l.1. C. de lega. nu. 2.& d. l. ædem. aut certè nihil, quaſi qui totius tẽporis operas nõ pręſtite- rint, nihil egiſſe videãtur. Illud enim ita ex- audiendum eſt, ſi per eos ſteterit: in ꝓpoſito autẽ nõ ſtare per Doctores cõſtat, qui peſti- lens cœlũ fugientes diſceſſerunt,& ita Bal.
——
ſunt, eadẽ de adiacenti loco reſpõdebimus:?- & cõſequens eſt, hoc putare, quaſi in eadem cauſa& ij ſint. Argumento eſſe, quòd, quæ ex adiacentibus prædijs, vbi incendium fie- ret, rapta eſſent, ꝓ ex incendio raptis haberi placuit, I. 1. 5. incendio. ff. de incen. iu.& nau.& idcirco ex adiacentib. locis incendio recepta ad edictũ Prætoris ex incẽdio quid rapere ꝓhibentis, pertinere, reſponſum d.§. ex incendio. eſt, eadẽq́; eſt interpretatio ad- hibita in ex ruina ablatis. Nã& quæ ex rui- næ adiacentibus quis ſuſtuliſſet, ea, tanq́; ex ruina ablata debent haberi. d. l.1. 9. itẽruinę. Apparet itaq; ex his non modo ad locũ pe- ſtilentẽè non accedentiũ, indeve recedẽtium ꝓbabilem eſſe cauſam, ſed& eorũ, qui ad lo⸗ ca adiacentia non veniſſent, indeve receſsiſ-
386 ſent, æquè enim& his parci. Illud ⁊ habet
quæſtionẽ, ſuſpicionis tempus peſtilẽtięnè, an ſalubritati potius tribuamus:?& benignè peſtilentiæ adſcribemus, id enim eſſe cõſul- tius ait Ripenſis, d. par. 2. nu. 132. exemploq́;
3/7 defendi. Nam& belli ſuſpicio pro Arg.j.
pedius. in prin.& l. 1. 5. ſi ſuſpicio. ff. de incẽ. ruin.& nau. Rip. d. par. 2. num. 134. bello eſt, &, quod in belli tempore eſt conſtitutũ, id in belli ſuſpicione obſeruari conſueuit. Vn⸗
388 de Treceptum eſt, vt publicanis, modicis ob
belli ſuſpicionẽ perceptis vectigalibus, de- ductio fiat, æqueè ac belli tempore idẽ paſſis fieri ſolet, quod Ancharanũ cõſ.8s. præmiſ- ſa facti ſerie. conſultũ reſpondiſſe, Pranciſ-
389 cus Ripen. d. par. 2, nu. 134. refert. Huc t per-
tinet, quòd, vt eſt ab Alfeno l. habitatores. 9. fi.ff. loca. Rip. d. par. z. nu. 26. reſponſum, Inquilino propter iuſtũ periculi timorem emigranti penſio remittitur, etiãſi nihil pe-
390 riculi re vera fuiſſe ꝓbetur. Sed t captiuita-
tis& infirmitatis cauſis explicitis, ad reli- quas poſteriores duas, quas ęquè Saxonum lex Spec. Sax. lib. 2. Art. ⁷. excuſat, tranſea- mus quarũ altera eſt, peregrinatio, ſequens
391 publica expeditio. Et t licet alias peregri-
nari eos dicat cõſtitutio, l. Ciues. de incolis. lib. 10. Codi. qui inde, vbi larem habent, ae domiciliũ, quocunq; profecti ꝓponuntur. etiamſi adhuc intra prouinciæ fines ſint,& hoc tantiſper, dum eodẽ reuertunt: Hoc lo- co tamen eum peregrinari acceptũ eſt, qui patriæ ſuæ finibus exceſsiſſet, d. art.)⸗7. ibi ex- tra fines terræ.& hoc ſiue ſuæ ſiue alterius rei priuatę gratia, peregrè eſſet. Nà ꝗ Reip. cauſa abſunt, eos ſequẽs caput apprehendit,
cd
—
—
8 4 4

144 P ETRI
392 Sed † vtrümne ex neceſſaria tantúm cauſa
peregrinantem lex excuſet? an ex volunta- ria:? Et non arbitror voluntate ſua peregri- nanti ſubueniri, nam in alijs ſpeciebus, ne- ceſſariam peregrinationem allegantem le-
ROYZII MAVREI
inſtituat, an ſua voluntate. poſteriore enim caſu diſquirere, ꝗ iuridicũdo præeſt, debet, priuilegio dignus videatur, qui probabili de cauſa abeſt, an non. d.l. nec non. cùm ne- ceſſariam cauſam habenti ſemper ſubuenia-
ges excuſant, l. aut ſi valetudinem,& l. aut 3958 rur. ff. ex quib. cau. maio. fere per totũ. His t
longa. ff. de procu. non quoque volunta- riam. Sed nec, niſi qui ex neceſsitate Rei- pub. cauſa abſunt, adiuuantur. l. ſed& ſi per prætorem.§. fi. in fin. ff. ex quib. cau. maio. 393& qui data. Conſtat t quippe eos, qui Rei- pub. cauſa abeſſe affectaſſent, à priuilegio
breuiter de peregrinatione dictis, ad ſequẽ- tem cauſam de publica expeditione deſcen- damus, quod caput eos tuetur, qui Reipub. cauſa abſunt, ſiue bello operam dent, C. de reſtit.milit.per totũ. ſiue in pace Reip. ſuæ ſeruiant, ffl. ex quib. cau. maio. per totũ. cau-
Reipub. cauſa abſentium reuocari. l. pera. 399 ſam t autem accipere debemus neceſſariam:
394 ff. ex quib. cau. maio. Planè t ſua cauſa peregrinari eum accipere debemus, qui co- gnitionis gratia, aut appellationis aliquò
d. l.& ſiper prętorem.. fi. nam affectata ab- ſentia prodeſſe non ſolet, l.& qui data oper. ff. ex quia cau. ma.& quæ ex cuiuſq; volun-
profectus d. l. ſed& ſi per prætorem.§. fin. 400 tate deſcenderet. d.. ſi. Quod tin eo Cal-
eſt: alterius verò cauſa eum, qui legatione pro ciuitate fungitur, d.. fin. vel teſtimonij dicendi gratia eſt aliquò euocatus.d.. fin.
liſtratus lib. 4. Digeſt. I. item hi. ex quib. cau.maio.reſpondit, qui grandis commodi ſui captandi gratia id egit, vt Reipub. cauſa
395 Sed t an inter neceſſariam cauſam habentes 40i abeſſet. Et 1 Alfenus non verè dici Reip.
eum connumeremus, qui religionis ergò peregrinatur?& ſi nũcupato voto id faciat,
— 1. ⸗— 8. cauſa abeſſe eũ ſcribit, l.nõ veréè. ff. ex quib. cau.maio.qui ſui priuati negotij cauſa in le
tanquam qui neceſsitate eius ſoluendi diui- 402 gatione eſt. Et t Domitius Vlpianus Reip.
no numini obſtringatur, c. licet de voto,& voti redemp. proculdubio facti ſui ratio ei conſtabit,& idcirco à legis auxilio non erit arcendus, ſin verò nuda voluntate peregri- nari inſtituat, non puto ei ſemper ſuccurri, Scio quoſdam apud Titum Gaium lib. 4. Dig.Glo.d.l. aut ſi valetudinem. in eo, qui ſua volũtate diui lacobi fanum adiſſet, aliud reſpondiſſe, Herennij Modeſtini l.& reli- gionis. ff. de procur. ſententiæ conſequens
cauſa abeſſe eos ſolos aitl. Reip. ff. ex quib. cau. maio. intelligi, qui non ſui commodi cauſa, ſed coacti abſunt, eadem eſt illorũ cõ- ditio, qui id magis egiſſe proponantur, vt Reip.quam ſuis commodis ſeruirent.l. 1.§. caupo. ff. nau. caup.& l. cùm probatio. de proba.& l.cùm aurũ.õ.peruentamus.de au⸗
4⁰3 ro& argen. leg. glo. d.l. non verè. Sed t&
qui nullius lucri ſpe illectus, vt Reip. cauſa abeſſet, operam dedit, ab iſto priuilegio re-
eſſe ratos, ob religionis beneſicium excuſa- 404 uocatur. d. l.& qui data opera. Nec tille ad-
tionẽ tribuentis, ſed extra neceſsitatis cau- ſam id ego nõ putauerim vſqʒ quaq; admit- tendum, vt in arbitro Iulium Paulum l. nõ diſtinguemus.§. ſacerdotio. ff. de recep. qui arbi, recepe. reſpondiſſe repeto, quem ſacer-
iuuabitur, qui maturius, quàm erat iuſſus, profectus proponitur, d. l.& qui data o per. vt& contra, qui tardius reuertit, d. l. itẽ hi. neq; enim hunc ſine dolo malo abeſſe intel- ligi, quare non eſſe adiuuandum, placuit. d.
dotio obueniente ſententiam dicere, negat 405l. item hi. Sedt necille opitulationẽ mere-
cogi debere, eo nõ honori perſonæ, ſed Dei
maieſtati indulto, cuius ſacris vt eleganter 406
ait. d. 9. ſacerdotio.& piè, vacare ſacerdotes Ooportet,& hoc niſi probabilẽ abſentiæ cau-
396 ſam habere proponatur. Probabilis t enim
tur, qui, vt litem declinaret, abeſſe Reipub. cauſa curauit. d.l. item hi. His tannumera- bimus legatos etiam municipiorũ, quibus ex Principum Marci& Cõmodi conſtitu- tione ſuccurritur.l.legatis. ff. ex quib. cau.
abſentia pro neceſſaria propemodum eſt, 407 maio. Milites t planè inde, vbi militant Rei-
quod in magiſtratu abfuturo reſponſum ſcio, quẽ non modõò ex neceſſaria cauſa iuriſ⸗ dictionẽ mandare poſſe, ſed& ex probabili, placuit, Deci. poſt. Cyn. l.i. nu. 66. ff. de offi. eius.& eum, qui ſtudiorum gratia abfuit. Non minus, quàm ex neceſsitate abſentem,
pub. cauſa abeſſe, intelligi debent, 1. mili- tes planè. ff. ex quib. cau. mai.& ideò ab hoc
403 beneficio nõ erunt ſubmouẽdi. Aliter t atqʒ
magiſtratus, nam, vt maximè Reip. operam dẽt d.l.& qui data opera.publica cauſaabeſſe nõ exiſtimãtur. q. l. vt ſunt. ff. ex quib. cau.
ne videlicet per iuſtiſsimam abſentiæ cau- 409 maio. Nec t fruſtrà magiſtratuum hoc loco
ſam decipiatur, leges tuentur. l. nec non. ff.
397 ex quib.cauſ.maio. Multùm f igitur intere-
rit, voti neceſsitate adactus peregrinari gs
mentio a nobis fit, ꝓpter minores magiſtra-
tus, qui ſine imperio& poteſtate ſunt, nam, qui in ea cauſa ſunt, in ius vocari rectè poſ- ſunt,
1
40⁰ mgil nipb ſquid rint, q rint, v per pte reimg wus. bus I Lu placu petui ylĩ nunc Drin tum. me Ang dK offl. ti, nil far.& cum a rimus, quam riret, B 4 4⁴.C nire, num,; abadc gotia ſitinit diſtra. to, vel cia.alit luſtara ſi, da. pobit quand mune! templ loru- mrito drand 4 3 tioll. ſeripl Tltog., cit,fh ihlipr cepom ſtratu Leiti magiſt us tum in magiſt ci yt

commodi pub. cauſa sdici Reip, fexqubb. cauſz inle⸗ nus Reip. ex quib. ommodi Norũ cõ⸗ antut ut ent,1. 1,. batio. de us. deau⸗ Sed f& eip. cauſa legiore- cillead⸗ at iuſus, Ataoper. d.L.itéhi. veſle intel⸗ ; puacuit. d. ionẽ mere- ſe Reipub. annumera⸗ tũ, quibus li conſtitu- Xquib cau- uilitant Rei⸗ ent, l.mil⸗ idedab hoc Aliter tatq eip. opetam cauſaꝛbelt X quib. call. m hoc loco es magitta te unmme „( 7 lirec ka
————————————nꝛe
410
DECGISIO ſunt, l. nec magiſtratibus.& ibi Doct. ff. de iniurijs. vt qui cum imperio ſunt, depoſito magiſtratu. d.l. nec magiſtratibus. Sed& in ipſo magiſtratu non malè conueniuntur, ſi quid contra muneris ſui religionem fece- rint, quia fortè ſententiam venalem habue- rint, vel pœnam per auaritiã irrogauerint, per preciumve remiſerint, aut qualibet alia re improbitas eorum probata fuerit, l. iube- mus. C. adl. Iuli. repetundar. his enim caſi⸗ bus nullum honorem haberi magiſtratui
ui placuit. d. l. iubemus. Eiuſdem t ſortis per-
4 3
petui magiſtratus ſunt, Bart. l. de pupillo. . ſi quis ipſi prætori. num. 10. ff. de ope. no. nuncia. vt puta, Papa, Imperator, Rex,& Princeps quilibet. C. vbi cauſ. fiſ. per to- tum.& C. ſi aduerſus fiſ. per totũ.&l. proxi- me. fl. de his, quæ in teſt. delen. cum ſimilib. Ang. l. z. nu. 4. ff. de in ius vocan. poſt Bart. d.§.ſi quis ipſi prætori. nu. 10. per l. 1. ff. de offi. procu. Cæſar. Nam& eos in ius voca- ri, nihil vetat. d. I. 1. de offic. procur. Cæ- ſar.& Bart. d. 9. ſi quis ipſi prætori.& nu. io. cum alijs proximè alleg. quod niſi admiſe- rimus, fore, vt, quod ipſi deliquiſſent, nun- quam vindicaretur,& aduerſarij ius depe- riret, Bart. d. 9. ſi quis ipſi prætori.& nu.
444 10. quod opinandum non eſt. Simile feue-
nire, ait Bartolus, d.§. ſi quis ipſi prætori. num. u. in tutore,& curatore, quia nec hic ab adoleſcente, nec ille à pupillo, dum ne- gotia gerunt, conueniri poſſunt, Glo. l. ni- ſi finita. 9. cùm furto fin. ff. de tutel.& ratio. diſtra.& l. 3.&l. rationes. C. de admini. tu- to. vel curato.& arg. c.ꝛ2. de noui ope. nun- cia. aliter atque curator furioſi,& vtrumq; iuſta ratione. Nam niſi cum curatore furio- ſi, d. l. niſi finita. 9. cùm furioſi.& tunc agi poſsit, cùm negotia gerit, non reperietur, quando agi poſsit, ob nullum finem eius muneri legibus præſcriptum: in tutore au- tem pupilli,& curatore adoleſcentis, quia illorum officium temporarium eſt, aliud meritò eſt conſtitutum. Bart. d.. ſi quis ipſi prætori.& num. u. poſt Gloſ. d. 9. cùm fu- rioſi. Quod t in perpetuis magiſtratibus ſcripſimus, idem in ijs reſponſuml. luriſpe- ritos.in prin. ff. de excuſatio. facit lex ſuſfi- cit. ff. de condict. indeb. Bart. d.§. ſi quis ipſi prætori. num. 12. eſt, qui, quo ad Prin- ceps magiſtratu eos abire iuſſerit, in magi- ſtratu futuri ſunt, idq́; propter incertum. Sciri enim non poteſt, ſemper ne ſint in magiſtratu futuri, an quandoq́; magiſtra-
414 tum iuſſu Principis depoſituri. Quod t in
magiſtratibus, qui imperiũ habent, dictum eſt, vt, quam diu in magiſtratu ſunt, in ius
LLTVANICA
7 7 11. 145
vocari non poſsint, d.l. nec magiſtratibus. &l. 2. in prin. ff. de in ius vocan. in alijs qui- buſdam perſonis eſt quoqʒ cõſtitutum. Ve- tat enim lex, d.l.2.& Pontificem, dum ſacra
4 5 facit, in ius vocari. In t eadem eſſe cauſa pla-
cuit eos, quibus alicunde, propter loci reli- gionem, diſcedere nonlicet. d. I. 2. quò nu mero habentur, Accurſio authore, inſtitu- tum Monaſticum profeſsi, Glo. d. l.z. verb, non poſſunt. quiq;, relicta hominum ſocie- tate, in ſolitudinem ſeceſſerunt, d glo. verb. non poſſunt. Anachoritas Græci vocant.
416 Nec t recté Zaſius, d. I. 2. ff. de in ius vo-
can. qui reprehenſo Accurſio, cuius crebra
opinio eſt, Docto. d. l. 2. virginibus veſta- libus, quas à templo Veſtæ per religionem
exire fas non erat, hoc priuilegium tribu-
tum putat, tempora Vlpiani reſpiciens, cu- ius id reſponſum eſt, quibus Monaſticæ vi- tæ inſtitutum incognitum ſcribit. Quam ſententiam ſi recipimus, bona pars Digeſt. ocioſa nobis erit, noſtræq́; ætati nõ accom- modabitur,&, ne longè petatur exemplum, quod modò de Pontifice dictum eſt, qui, dum ſacra facit, in ius vocari vetatur, d. l. 2. fruſtra erit. Nam nec eo loco ſacra noſtra intelligit Vlpianus, quæ non nouit, nec noſtros item Pontifices, vt, cùm idem VlI- pianus lib. u. Digeſt. l. fi. ff. de mortuo in- feren. conſultus, an monumentum imper- fectum, vbi reliquiæ hominis conditę ſunt, loco facto religioſo perfici poſsit, Pontifi- ces explorare debere reſpondit, quatenus ſalua religione conſumare opus volenti- bus mos gerendus ſit. Nam nec eo loci de noſtris Pontificibus ſentit æquè, cùm Pa- pinianus lib. 5. Digeſt. l. hæreditas. de hæ- redi.petici. ad monumentum teſtatori faci- endum, compelli hæredem Pontificali au- thoritate ait, ne noſtris Põtificibus nequa- quam ſenſit. alijs ſimiliter Digeſt. l.§. hu- ius ſtudij.verb.publicum.de iuſti.& iure.& I. oſſa. de religio. locis, ſacra& Pontifices conuenienter ſuæ religioni veteres luriſ- conſultos accepiſſe conſtat, vt& ſacerdotes & ſacerdotia. d. verb. publicum.& l. non di-
ſtinguemus. 5. ſacerdotio. ff. derecep.& qui ar. recip. Sed quia vt Tertullianus lib. 1. Di- geſt.l.ideò. de legib. eleganter ſcribit, ſem- per quaſi hoc legibus ineſſe credi oportet, vt ad eas quoq; perſonas pertinerent, quæ quandoq; ſimiles erunt,& Imperator luſti- nianus, quicquid ex veterum luriſconſulto- rum reſponſis in 50. Digeſtorum ſuorũ li- bros tranſtulit, quaſi ſua volũtate ſeriptum, ſuoq́; ore prolatum, vult haberi, l.:. Ö. tanta. &I.1.§. ſed neq;. C, de vet. iu. enu. quotiens ſacrorum
————C—P———

144 PETRIROY2ZII
ſacrorum ac Pontificum in L. libris Dige- ſtorum fit mentio, tanquam de noſtris ſa- cris, noſtrisq́; Pontificibus ſcriptum, acci- pere debemus, I. 1.. huius ſtudij. ff. de iuſti. & iure. l. oſſa, de religio. niſi cùm res geſta, &, quæ ad legis præceptum non pertinet, narratur, vt cùm Pomponius lib.. Digeſt.
1.1. 9. deinde. ex his legib. de origin. iur. le-⸗
gum interpretandarum ſcientiam& actio- nes, priſcis illis Quiritium ſæculis, apud Collegium Põtificum fuiſſe refert, id enim noſtris temporibus, mutata Reipub. for- ma, accommodari non poteſt,& hiſtoriam continet, non iuris præceptum aliter atq;, cùm Vlpianus eos, qui propter loci reli-
gionem alicunde ſe mouere non poſſunt, in
us vocari vetat. d. I. 2. ff. de in ius vocan. Eo itaque ſermone ijs datum priuilegium dicemus, ꝗ Monaſtico ſunt inſtituto, quiq́; contemplandi diuini numinis amore Vr- bium celebritatem exoſi, in ſolitudinem ſe receperunt, ſanctimonialibus item, quę ho⸗ die profeſsione cælibatus electa, in Cœno- bia ab hominum conuentu ſecreta, ſe abdi- derunt. Nam hæ perſonæ in eadem cauſa ſunt, in qua Vlpiani tempore fuerunt, quos ſe certo loco mouere vetabat religio. His igitur perſonis Vlpiani verbis datum pri- uilegium dicemus, Arg. l. ideò. ff. de legib. quia per ſimiles ſunt his, de quibus Vlpia- nus ſentit, d. l. 2. ff. de in ius vocan.& de his Imperatorem luſtinianũ intellexiſſe, ꝓcul- dub id eſt, cuius voluntate, quicquid in L. Digeſt.libris ſcriptum eſt, profectum eſſe, accipere debemus. d§. tanta. Accedit his, quod idẽ Imperator luſtinianus in ſuis Pan⸗ dectarum libris, nihil vſq́; eſſe voluit ocio- ſum. d. l.1.9. fed in hoc ſtudtũ. quod Domi- tius Vlpianus lib. 4. Dig. l.1. quot met. cau. ad edictũ Prętoris eſſe generaliter ieruandũ notat: eſſent autem ocioſa Vlpiani verba, de quorum intel ectu diſſerimus, ſi ad ſolas ve⸗ ſtales virgines referri ea dicamus, quarum nomen nobis reliquum fecit antiquitas, re- ligione cùm falſæ Deæ numine extincta. xæ- que erunt ocioſa, ſi illis, eodẽ Zaſio autho- re, ſignificari veteres templorum cuſtodes putemus, quos ſe loco mouere fas non erat,
& non potius ad eos, qui in eadẽ cauſa ſunt,
& illis perſimiles, interpretemur pertinere, Arg. d. l.ideò. quod Zaſium, virum alioqui non intelligentẽ, miror non aduertiſſe. Sed dum ille antiquitatis ſciens voluit videri, ſe
4u ſuæ ætatis ignarum, oſtendit. Eſt t& eodem
loco idem Zaſius in Accurlium d. l. a. ff. de in ius vocan. iniquus, quem irridet, quòd Priuilegium ei, qui equo publico in publi-
MAVREI
ca cauſa tranſueheretur, datum, d. l. z. ad præconem. putauerit pertinere. Quo ſenlu acceptis Vlpiani verbis Bartolus d. l. 2. li- beratum à ſe præconem quendam refert: qui dum publicæ rei, munere ſuo fungens⸗ daret operam, ductus eſſet in carcerem, ait enim Zaſius d. l. 2. ea verba, Budæo d. l. ⸗. interprete, ad equitum tranſuectionem pertinere, quæ ex Fabij Maximi inſtituto cenſendi cauſa fieri per Vrbem Romam ldibus Quintilibus ſolebat, quem morem multis intermiſſum annis,& iam antiqua- tum Octauius Auguſtus, vt author eſt Sue⸗ tonius Tranquillus in eius vita, reuocauit, & quidem, vt fateamur eo conſilio ſcri⸗- ptum illud ab Vlpiano eſſe: ad præcones tas men produci, nihil vetat. Arg. d. l. ideò. ff. delegib. Nam eorum quoque cauſa, vt e- quitum, qui equo publico tranſuecti cenſe- bantur, publica eſt, niſi priuatæ rei ſeruiant. Quo caſu id priuilegium eos non habere, placuit. Doctor. d. l. 2. ff. de in ius vocan. ded ſi verborum apices ſequi libet, cur Za- ſius eadem verba ad eos porrexit, qui ad ar- tem boni& æqui docendam authorandi, vt infulam,& cætera Doctorum inſignia ac-
——. cĩpᷣiant, in ædem ſacram ducuntur, quos in-
terea in ius vocari poſſe negat, d. l. ²2. quo dicto, quaſi re noua,& quæ nulli veterum in mentem venerit, gloriatur,& maleè ſe ia- ctat. Licet enim eam dignitatem conſequu- ti pubſic ẽſſe iũris cipiant, l.:. in prin.& ibi Bald.& Fulgõ. ff. de iuſti.& iur. adeò, vt iniuria eis facta, Baldo& Fulgoſio autho- riIu d. LEIPTIE PrNime alle. de iuſti. &iur. publica accuſatione vindicetur: pri- uati tamen iuris interim ſunt, nondum au- thorati eaq́; dignitate potiti aliter atque in ſpecie præconis euenit, cuius perſonam iam eſſe publicam conſtat, quanquam quod in eo, qui Doctoris dignitatem aſſequutus eſt, dicitur in eo, qui ad eandem dignitatem euehi proximè debet, meritòo producitur.
4 8 Arg. I. pe. ff. de mili. teſta. Sed t quia, vt Serees Pedium Vlpianus refert, l. nam vt
ait. ſt. delegib. quotiens lege aliquid vnum vel alterum introductum eſt, bona occa-
ſio eſt, cætera, quæ tenduntad eandem vti-
litatem, vel interpretatione vel certè iuriſ-
2p dleliome ſuppleri, videamus, vtrum iuriſ-
conſulti, dum artẽ boni& æquttradunt, ad
fimilitudinem Pontificum, dum ſacra fa-
ciunt, in ius vocari non poſsint?& non ma- lè forſitan eis comparabuntur, nam& ſacer⸗ otes eſſe iuſtitiæ, l. 1. ff. de iuſti.& iurè. S& leges inter ſacra connumerari, inde ſacra- tilsimas leges dicimu, quarum interpre- tandarum
undun tis, per ile, his.ve avtili ſatur, ptoci arcete jurist Ln. in apiij vocel cunt, Rlun gocel dom Qu tes vicit 4uo Dob audi priui nona to eon ca tran uu Specia tendar Reip fecti, l abel ſed d adiuu futur fl de ptiuil dumen dalij. ſum, elt dic &l. ſeruit &ibi enim Rece däu paul riſol tur, dliis. dum lippu 4 lnu, Doq arbitt ali ud 6 comm ulegj

teuocauit, allio ſcris xconesta⸗ .J ided, ſ. auſ„Me⸗ ecti cenle⸗ etſeruiant. 8m labere, ius vocan. et, cur Za⸗ quiadar- vrandi, vt gnia ac⸗ duos in- 1.*. God iveterum male leu⸗ conſequu- in prin.& r. aded, vt lo autho⸗ uſti. etut: pri⸗ adum au- racue in ſonam iam m quod in alſequutus dignitatem roducitur. dtquia, vi rt.l. nam vĩ iquid vnum bona occa- eandem vii- lcerte iuril vtrum iuri. etradunt, ad um ſacnaſa 7 Rnde na am& laceli ſEis , jnde ſacn⸗ um iaterple taadarum
—
DECISIO tandarum authoritatem quaſi ſacrorũ par- tis, penes Collegium Pontificum olim fu- iſſe, Pomponius ſcribit, 1. 2. 6. deinde ex his.verſ.omnium.ft. de origi. iur.& publi- ca vtilitas in legum diſciplina maximè ver- ſatur, vnde inter multa introductum eſt, vt procul à Iuriſconſultorum auditorio fabros arcere liceat, qui artis ſuæ ſtrepitu ſcientiam iuris tradentibus impedimento ſunt. Bart. 1.1. in fin.& ibi alij. ff. ſolu. matri. Tenta-
41¹9 riq́; t poteſt, idem priuilegium, ne in ius
vocentur,& illos mereri, dum domi diſ- cunt, quæ poſtea auditoribus ſuis tradant & ſumma quidem ratione, fruſtra enim eos docendi gratia in auditorium venturos, niſi domi prius, quæ tradant, perdidiſcerint. Qua ratione fabros, qui impedire diſcen- tes poſſunt, ab eorum domibus atque adeò vicinia arcendi ius Bart. d. l. 1. in fin.& ibi
4²0 Docto. eſt. Sed t an, cùm domo egreſsi in
auditorium docendi gratia veniunt, idem priuilegium mereantur? quæri poteſt,& non arbitror eis eſſe denegandũ, argumen- to eorum, qui equo publico in cauſa publi- ca tranſuehuntur. d. 1. 2. de in ius vocan.
421 Spectari t item non tam vbi ſint, quam quò
A..— tendant, oportère. Hinc videmus, abſentiũ Reipub. cauſa loco haberi, qui domo pro- fecti, nõdum prouinciæ fines exceſſerunt, l. abeſſe. ff. ex quib. cau. maio. nec ij modò, ſed& qui nondum ſe loco mouerunt, ſunt adiuuandi. Nam generaliter Reip. cauſa ab-
futuris ſubueniri placuit. l. filius famil. 5. fi.
ff. de procur. aliud exiſtimantibus fruſtrà 424
priuilegium docenti dari, niſi& ad docen- dum eunti idẽ ſeruetur, l. 2.& ibi Bart. Bal. & alij.ff. de iuriſdic. ſed& docenti conceſ- ſum, concedi ad docendũ eunti conſequens eſt dicere, Arg. l..§. i. ff. ſi vſus fruct. peta. &l. 3.5. qui habet.& ibi Paul. Caſtren. ff. de ſeruituti. ruſti. prædio.& l. refectionis.& & ibi glo. ſi. not. ff. commu. prædio. illud enim ſine hoc nequaquam explicari poſſe. Receptum deniq; eſt, vt quę proximè ante- cedunt, ineſſe credantur,& idcirco, quæ paulò ante bellum facta ſunt, perinde habe- ri ſolent, ac ſi belli tempore facta ꝓponan- tur, quod Baldus lib. 24. Dig. I. fructus. 6.1. alias.l. diuortio. col.z2. verſ.& ſic dicetur. fa- ctum& ibi Alex.ſolu.matri.notat,& Phi- lippus Decius apud Papinianum probat. l.
42²2 1. nu. 66. f. de offic. eius. Sed an, quod in
Doctoribus diximus, inauditoribus verũ arbitremur: diſpiciamus,& fortaſsis non aliud erit reſpondendum, ne, quos ſtudiorũ communio coniungit, eos nos legum pri- uilegijs diſiungamus. Adde, verſari in audi-
——————
L.ITVANTCA 7IIE 14
toribus publicã quoq; vtilitatem, vt in do- ctorũ perſona. Rip.l.. nu.129. ff. ſolu. matr. per.fi. in proẽ. inſti.& auth. habita. C. ne fil. pro pat.& c. ſuper ſpecula. ne Cleri. vel monach. Quapropter quod in arcendis e vicinia fabris priuilegium doctoribus tri- butũ eſt, idem omnium ferme ſententia au- ditores meruerunt. Bart.& alij. d. l.1. ſolu. matr. Arg. l. legatis ſeruis.§. ornatricibus.
4²ã3 ff. de leg. 3. Deniq;, t in ijs, quæ peripateti-
corum ſchola ad aliquid appellat, quod in
vno eſt conſtitutio, æquè in alio recipitur,
etiamſi nulla eius mentio fiat, Dominic. c.
cupiẽtes..deniq;. de elect. lib.6. Feli. proẽ.
de erect. nu. õ. ſiue priuilegiũ vnitributum
ꝓponatur, ſiue etiã pœna edicta, ſiue aliud
placuit. Nam emendi poteſtate facta, nullo
ſoluto vectigali, immunitas quoq; vendẽti
data intelligitur. Dominic. poſt Imol. c. eos.
col.i. de tempo. ordinan. lib. 6. Feli. d. proẽ.
& nu. 6. item pœna in eum conſtituta, qui rem prohibitam emeret, teneri vendito- rem, eſt reſponſum. Abb. c. quia Clerici. de
iure patro. D D. l. fi.ff. de accep. Feli. d. ꝓẽ.
nu. 6. Similiter, Bart. l.z. de cupreſsis. lib. 12. C.& ſi conuenerit. ff. de pact.& l. ſi ab eo. C. de legit. hære.& Feli. d. proë.& num.z. quod certi magiſtratus impermiſſu emi nõ poteſt, idem eius impermiſſu vendere non licebit. Bart. l. fi. C. de acceptila. perd. l.2. C. de cupreſ.& ibi etiam Bart.& Feli. d. proẽ. nu. 5. Conuenienter itaq; fieri, vt, quod in- dulgeretur Doctoribus, idem auditoribus tribuatur. Sed f quærat hic aliquis, vtrum- ne ad doctores omnes auditoresq; hoc pri- uilegium pertineat?& quidam Bart. l. i, de Collegia.& char. top. lib. n. Cod. Alberi. l. nec non. ff. ex quib. cauſ. maio. Andr. Sicul. proëẽ. clemẽ, col. 14. refert. Feli. Rub. de ma-
iori,& obedi. nu. 4. Ripa. l.:. nu. 138. ff. ſolu. matri.& c.. nu.ↄ4.& quæ latè ibi allegat. de iudic.ſtudior tores, imperitos,&
nudum nomẽ gerentes gaudere priuilegio negant oportère, alij Franciſ. Areti. cleri. z. col. de iudic.refert. idem Feli. d. rub.& nu. 4. de maio.& obedien. Adde Bart. l. 1. C. de Tiro. lib.12. contra. Prior ſententia iuſtior eſt,& Reip. vtilitatibus magis ſeruit, nam ſi ſtultos prudentibus, rudes doctis pares fe- cerimus, paucos repertum iri, qui magno- pere ꝓmouere ſtudia ſua curent, ſed& no- ua Friderichi conſtitutio Authen. habita. C. ne fi. pro. pa. eis priuilegiũ dat, quorum literis mundus illuſtratur,& qui domo pro- fecti, neceſſarijs ſuis relictis,& dulciſsima patria, amore ſcientiæ quodam modo exu- lant. Ita Franciſcus Ripenſis diſſerit. d. c. 1. O ij nu. 94.
——y—
5 4 3

148 PpETRIROYZII MA VeR E L
nu. 94. de iudic. quanquam ipſe mediam quandam ſententiam ſequutus, doctores „Prſus illiteratos,& auditores, qui relicto li- 2 terarũ ſtudio ventri& libidini, rebusq́; alijs · friuolis dediti vagantur, à priuilegio reuo- cat: d. c.& nu. ↄ4. quorum verò nonnulla pe- ritia eſt, ſtudiorumq́; cura, eos, etſi nihil ma- gnum aut poſsint aut moliantur, ſalua habe-⸗ re priuilegia debere ſcribit, quod non male 425 defendi poteſt. Quod t extra eos tamẽ non intelligemus, qui in auditorum album, quam matriculam Imperator Zeno lib. 12. Principalium Conſtitutionum appellat, l. 3. de agentib. in reb. relati dicuntur, nam, qui in ea cauſ⸗ X ime in lite- rarum ſtudia incumbant, priuilegium non merebuntur. l. ex eo.& ibi Docts: ffde mi- lita. teſtã. Alex. l. ſcriniarios. col. 2. Verſ. vel intellige. in fin. ibi liceret. alias C. de teſta, 42⁶ mili.& merito. Nam& miles, vt Domi- tius Vlpianus libro vndetrigeſimo Digeſt. l. ex eo. de mili. teſta. ſcribit: licet lectus Ty- ro ſit,& publicis expenſis iter faciat, prius, quam in numeros referatur, militaribus 42²7 Priuilegijs non gaudet. Sed tijs explicitis, cæteros caſus referamus, quibus, ne in ius vocari quis poſsit, conſtitutum eſt,& ſanę idem honor, qui ſacris, habitus eſt matri- monio. Nam nec: qui vxorẽ ducit, nec quæ nubit, rectè in ius vocatur. d. l. z. ff. de in ius 428 vocan. Er, fuibus caſibus magiſtratus in ius vocari poteſt, dum de re dognoſcit, vo- 42²9 cari vetatur. d. l.z. Quod t æquè receptum eſt in eo, qui equo publico in cauſa publica 430 tranſueheretur. d. L.z. Idem t priuilegium meruerunt, funus ducens familiare,& iuſta 43 mortuo faciens. d. l.z. Similiter, tvt Cal- liſtratus l. 3. ff. de in ius vocan. ex diuorum fratrum reſcripto comprobat,& qui cada- uer proſequitur, in ius vocari prohibetur, & alij, quorum initio diſputationis noſtræ maentio fuit,& in ijs infantes. l. quiq́; liti- 43² gandi. ff. de in ius vocan. Sed t hæc, an ita accipimus, vt venire quidem in ius Ponti- fex, dum ſacris operatur, compelli non poſ- ſit: vocari tamen poſsit? ita ſanè, vt ſacris peractis ſe iudicio ſiſtat? Sic iudicem quo- que dere cognoſcentem,& deinceps cæte- ros, qui vocari quædam agentes vetanturę & Bartolus d. l. 2. omnes hos in ius vocari, vt poſtea ſe iudicio ſiſtãt, rectè poſſe ſcribit. Non enim ſpectari putat oportère, qᷓ tem- pore in ius vocentur, ſed quando venire in ius debent. Arg. l. in tempus. ff. de hæredi. inſtitu. Quam ſententiam in Pontifice An- gelus& Fulgoſius nõ admittũt, d. l. 2. ſacra enim turbari iſta in ius vocatione aut alia
8 .II. de mi⸗
qualibet re, vetat conſtitutio, c. decet. de immuni. eccle. lib. 6. Angel.& Fulgo. d. 1.2, quæ omnẽè item iudiciorum ſeculariũ ſtre- pitum templis abeſſe iubet,& hoc verius puto, nec contrà eſt, quòd refuga, qui in ſa- cram ædem ſe recepiſſet, in ius vocari po- teſt. l. præſenti. C. de his, qui ad eccleſi. Cô- fugi. eius enim illa poteſt eſſe ratio, quod incertum ſit, niſi ex æde ſacra quò cõfugit, vocari rectè poſsit, quando eius poſtea cõ- ueniendi futura poteſtas ſit, contrà, quàm
in Pontifice euenit, quem mox ſacris pera-
433 Ctis in ius vocare promptum eſt. Quæ fra- tio facit, vt magiſtratus, qui perpetuum ha- bent imperium, vt proxime diſtinximus, conueniri ſemper poſsint, C. vbi cau. fiſ. per totũ.& C.ſi aduerſ.fiſ.per totũ.& l.pro- ximè. ff. de his, quæ in teſta. delen. cum ſi- milib. Ang. l. 2. nu. 4. ff. de in ius vocan. poſt Bart. l. de pupillo. ę. ſi quis ipſi prætori. nu. 10. ff.de ope. no. nũ. per. l.. ff.de offic. pro- cur. Cæſar. quorum verò temporaria pote- ſtas eſt, hi non niſi depoſito magiſtratu, I. nec magiſtratibus. ff. de iniur. Bart.& alij d. 9. ſi quis ipſi prætori. horum enim conue- niendorum futura eſt quandoq; poteſtas il- lorum, niſi in magiſtratu conuenirentur, nunquã. Nota. per glo. I. niſi finita. 9. cùm 4 furioſi.ff. de tutel.& ratio. diſtra. Idemq́; t reſponſum in eo conſtitit, qui ad Principis arbitratum magiſtratu fungitur, ob incer- tum, quam diu imperiũ habiturusſit. Arg. l. iuriſperitos. ff. de excuſat.& l. ſufficit. ff. de condict. indebi. Bart. d.§. ſi quis ipſi præ- tori, num. 12. poſt Gloſ. d.§. cùm furioſi.
435 Hæc t quidem ad Angeli ſententiam dici poſſunt, quæ meritò Raphaeli Fulgoſio probabilis viſa eſt. d. 1. 2. de in ius vocan. 436 Nec occurrit, quòd, vt Socinus, d. l.2. Bar- tolum ſequurus ait, ex æde ſacra vocari quis
in ius poteſt. l. præſenti,& ibi. Bart. C. de his, qui ad eccleſi. confu. idem Bart. I. pleri⸗ que. ff. de in ius vocan. Animaduerto enim, ædi ſacræ non habitum hunc honorem, ſed Dei Maieſtati, cuius ſacris vacare Pontifi- cem oportet. l. non diſtinguimus.§. ſcer- dotio. ff. de recep.& qui arbit. receg. Nam
in lege, ædis ſacræ nulla mentio eſt,& ex-
tra eam publica authoritate ſacra fieri quo- tidie videmus. Noluit itaque lex impor- tuno litigatori magiſtratus authoritate li- cere, intempeſtiua in ius vocatione animũ ſacrificantis Pontificis à numinis contem- platione auertere. Quod enim religionis Priuilegiũ fueriteſi itarem arctemus, vt hoc tributũ diuinæ maieſtati dicamus, nõ vt vo⸗ cari in ius Põtifex ſacrificans poſsit, ſed ne, inter⸗
intern hpocq ſacrum zind gy contin 95 bo doini gemd quide vetat 433 comp non! Sumt 49 ait Pa to qle tiice cient vell pell habi 441 d l lexd reſpo niren dlipict ſequut cäis ca incat ſtiman vocat 441 niren hicel piamu 463 uite. quid hibetu liſuor Naire non d ius it ſarüc eafun qual 444 Sdci rem voc. kum, 44ſ pertu amili 446 mote proſe ciuile tes, q contr 1.R nc

decet. i algo..n lariũ ſte⸗ oc verius vCuiin ſa Vocari po⸗ eccleli co, matio,quod 10 cdkugi, poſtez ⸗ d d, quim acris pen⸗ Qfra- etuum ha, tinximus, bi cau. ſ del pro⸗ n. cum ſi⸗ ocan. poſt ætori. nu. flic. pro- aria pote- iſtratu, J. Ralij d. conue- teſtas il⸗ irentur,
4.§. dm ldemq Principis ob incer⸗ ſit. Arg. licit. f de ipſi præ-
m furioſi. tiam dici Fulgolio us vocan. dLa Bat⸗ vocati quis Bart. C. de rt.. plerij erto enim, orem, ſed re Dontili⸗ us. H. ſacet⸗ lecep. Nam eſt,&er a feeri quo- lex impol- horitate l
————.——— Z———,———
DECIS 10
I IT VANICA
IIII. 149
intermiſſo ſacro, in ius venire compellatur- 4/e gro. Cadauer, t Odofredo& Fulgoſio
hoc quippe, more recepto, neceſsitatis eſt, ſacrum ſemel cœptũ non deſerere, vt ea le-
gis indulgentia nullũ religionis beneficium
43³⁷ continere videatur. Interpretabimur ter- 80, Pontificem ſacris operantem, non mo- dò in ius non venire, intermiſſo ſacro, le- gem d. l. z. ff. de in ius vocan. velle, ſed ne, id quidem agentem, in ius vocari, nam vocari Vetat eum lex: d. 1. 2. non autem venire
43 compelli. Atqui t à legis verbis recedere non licet. l..§. ſi is, qui nauem. ff. de exacti.
439 Summam tdeniqʒ rationem haberi ſolitam, ait Papinianus, l. ſunt perſonæ. ff. de religio.
44° quæ pro religione facit. Quod t eſt in Pon- tifice dictum, idem in alijs perſonis ſacra fa- cientibus exaudiendum ait Accurſius, Glo. verſ.Pontificem. d. l.z. tanquam honore nõ perſonæ ſacra facientis, ſed Dei Maieſtati habito, quæ ſentẽtia meritò recepta Docto.
44¹ d. l. 2. eſt. Sed tan in cæteris perſonis, quas lex d. l. 2. enumerat, idem quod in Pontifice reſpondendum putemus, vt non modò ve- nire non cogi, ſed nec vocari in ius poſsint, diſpiciendũ eſt. Etlicetab Angelo,& eum ſequuto Fulgoſio, d. l.2. Pontificis ſacrifi- cãtis cauſa excepta tantùm ſit: ego nõ aliud
in cæterorum perſona reſpondendum exi- ſtimauerim, eo fermè ſolo, quòd lex d. l.. vocari, quos enumerat, vetat: non autẽ ve- 442 nire nõ cogi. In t re verò dubia, ſi qad modò hic eſt dubij, ſatius eſt, vt eleganter ait Vl- pianus, l. 5. ſi is qui nauem. legis verbis ſer-
443 uire. Sanè, t quòd ad ius dicentemattinet, qui, durn de re cognoſcit, vocari in ius pro- hibetur, d. l.z. non magnum erit, ſi tribuna-
li ſuo relicto,& cauſas tractantibus, in ius venire non adigeretur, niſi& tunc vocari non poſsit. Voluiſſe itaq; legem, exiſtiman⸗ dum eſt, non modò, ne deſerto auditorio in
ius ire iudex cogatur, ſed ne, in media cau- ſarũ cognitione, ab animi intentione, quam
ea functio maximeè deſiderat, auocaretur, in qua ſentẽtia quoſdam fuiſſe Bartholomæus 444 Socinus d. l.z2. author eſt. Qui t verò vxo- rem duceret,& quæ nuberet, idcirco in ius vocari prohibiti videntur, d. l.z. ne nuptia- rum celebritas& gaudium cogitatione litis 445 Perturbarentur. Funus t aurem ducentis familiare, iuſt́ve mortuo facientis mœrori 446 mœrorem addi, lex d. l.ꝛ. noluit. Eadem t in proſequenti cadauer: l. vel qui cadauer. in- ciuile enim eſt, atq; adeò inhumanũ lugen- tes, quibus ſolatium deberetur, affligere ac contriſtare. l. iure ſuccurſum. ff. de iure do-
ti.&l. nauis. õ. cùm autem. ad l. Rhodi. de tact.& c. ex parte. cum ſimilib., de Cleri.
—-—————
authoribus, d. l. 2. accipere debemus etiam non familiare. Nam etſi maior ratio in eo ſit, qui familiare caudauer proſequitur, ob domeſticum dolorem, quaàm qui homini ad ſe non pertinenti hunc ſupremũ honorem exhibet: quia tamen lex nõ diſtinguit, idem indulgere quodcunq; cadauer proſequenti videtur. Arg.j.3. ff. de offic. præſid. Odo-
448 fredo t itaq;& Fulgoſio aſſentior hanc ſen-
tentiam indiſtincte ſequutus. d. I. 2. licet aliud Accurſio& Bartholo.& pleriſq;, alijs ſciam placuiſſe, d. l. 2. ff. de in ius vocan. nul- la neceſsitate verba legis interpretando ar-
449 ctantibus. Idemq́; t puto dicendum in eo,
qui iuſta mortuo facit. nam ſimiliter lex d. 1.2. nõ diſtinguit, familiarine, an extraneo iuſta fiant. Non adferre deniq;, magnam li- ti morã exiguum temporis ſpacium, quòd in cohoneſtando cadauere iuſtisve facien- dis exigeretur,& propterea non eſſe verba
450 legis anguſte amareq́; accipienda. Illud t re-
ctius Accurſius& cæteri, quòd omnes, qs in ius vocari, lex d. l.z. vetat, in ea cauſa eſſe ſcribunt, vt in vincula duci nõ poſsint. d. l.
451 2. Et, tquod in Pontifice, dum ſacra facit, di-
citur, ad omnes, qui ſacris operantur, cuiuſ- cunq; ordinis ſint, pertinere putant. Glo.&
452 Doct. d. l.z. Hoc famplius Paulus Caſtren-
ſis, d. l.z. nu. z. Pontificẽ, cæterosq́;, qui ſa- cri ordinis ſunt, in ea cauſa eſſe ſcribit, vt, quocũq; tempore in ius vocati, proponan- tur ſe tunc iudicio ſiſtere, non habeant ne- ceſſe, cùm ſacris operari ex inſtituto reli- gionis eos oportet,&rectè. Nihil enim in- tereſſe, quo tempore quis in ius vocetur, ſt tunc, cùm ſiſtere ſe iudicio debet, legum be- neficio ſui copiam, eum facere non oportet. Arg.l. quod ſponſæ.& ibi Bald.& alij. C. de
453 donati. an. nupti. Quod t in alijs perſonis,
quæ eadem lege d. l.z. cum ſeq. in ius vocari prohibentur, pari ratione defendi poteſt.
454 Igitur t& iudex quolibet tẽpore, cùm ope-
ram litigatoribus non dat, in ius vocatus, quibus horis ius reddere ſolet, ſe iudicio ſi- ſtere, male iubebitur,& præceptum huiuſ- modi contemnẽs, contumaciæ pœnas nul- las luet. Arg. d. l. quod ſpõſæ iunctæ. d. l.2.&
455 ſecqq. Similiter, t qui vxorem ducturus eſt,
quæve nuptura, ſi dies iudicij in tẽpus nu- ptiarũ inciderit, in ius non veniſſe, ei fraudi non erit. Arg d.l. quod ſponſæ iunctæ. d. l.
456 2. Tantundem t in eoreſpondendum exiſti-
mo, qui in tempus, quo funus familiare ducturus erat, accurrere iudicio iuſſus pro- ponitur, eadem enim, quæ in ſuperioribus caſibus, Arg.. illud. fl, ad l. Aquili. ratio eſt.
O inj Nec
————

5 PETKRI 45 Nect diuerſi in eo probandũ erit, qui iuſta
ROITZII
MAVREI endum eſſe, author eſt Hermogenianus lib-
facturus mortuo familiari eſt, familiareve 454 27. Digeſt. d. 9. eorum. Conuenienter fmu-
45 cadauer proſequuturus. Sed ftan, qui eum honorem extraneo exhibere voluit, hoc priuilegio vtatur? ambigi poteſt,& huma- nitatis ratio poſtulare videcur, vt& hica le- gis beneficio non reuocetur, quæ inter fa- miliaris& extranei cauſam non diſtinxit, d. 1. 2.& hoc ita, niſi, qui extraneo hunc hono- rem habuit, litis declinandę, eludendive iu- dici gratia affectaſſe id proponatur. Arg.l. & qui data opera. ff. ex quib. cauſ. maio. ll-
459 lud t ſuperiori diſputationi reliquum eſt, vt adijciamus, ne quid hac parte cõmentarijs noſtris deeſſe videatur, qd in perſona Pon- tificis ſacra facientis, quem in ius vocari ve- cat lex. d.l. z2. ff. de in ius vocan. ſuprà dictũ eſt, hoc ad eos, quorũ miniſterio Pontifex, dum ſacris operatur, neceſſario vtitur, eſſe porrigendum. Fruſtrà enim Pontitici be- neficium cribui, niſi his quoqʒ perſonis de- tur, ſine quarum opera defungi ſacrificio Pontifex non poteſt, Arg. l.z.& not. ibi per Docto. ff. de iuriſdict. qua ſententia& in cæteris vtemur, qui, vt eſt, ſuprà rela- tum, idem beneficium, ne in ius vocentur, meruerunt, nam quorundam cauſaalijs pa- trocinabimur, quibus ſubmotis, fruſtrà pri⸗ mis lege beneficiũ datur. Arg. d. l.z.& not. ibi.ff. de iuriſdic. Quo enim funus ducenti prauilegium, ne in ius vocetur, d. 1 2. ff. de in ius voca. niſi deſignatori idem tribuatur? ꝗn libitinario atq; Slierhahic quorũ
460 Opera expediri funus ritè non poteſt. Qua t ratione Oldradus Conſ. u. Thema tale eſt. beneficiũ Noſocomijs datum, ne ex eorum annuo reditu decuma ſoluatur, ad Noſoco- miorum præfecturam gerentes eſſe produ- cèndum, reſpondit. Nam nec hi decumam ex ſuo reditu præſtare cogentur,& meri- tõ, perituros enim ægros,& qui illis locis per aduerſam valetudinem decumbunt, niſi ſint, qui eorum curam gerant,& idcirco, Oldrado d.conſ.u.authore, rectè priuilegia
461⁄ communicari. Idemq́; t eſt, in pleriſq; caſi- bus ab eodem Oldrado d. conſ. uu. adaotatũ. Nam, quod beneticium milites legibus ac- cipiunt, vt læſi in integrum reſtitutionẽ im- plorent, ff. ex quib. cauſ. maio. per totum. hoc eorum medicis ſimiliter tribuitur.l. in-
462 ter eos.§. fi. ff. ex quib. cauſ. maio. Item t il- lorum comites, qui Reipub. cauſa abſunt, eodem priuilegio, quo Reipub. cauſa ab- ſentes, vti ſolent, æquè enim atque illi tute- la excuſantur. J. adminiſtrantes. 9. eorum. ff.
463 de excuſatio. Quod t de comitibus, qui ſta- tutum numerum non egrediuntur, accipi-
lieres, quæ domeſticis delitijs duritiæ ca- ſtrorum& matrimonij obſequio poſthabi- tis viros militantes ſunt ſequutæ, Reipub, cauſa abſentium beneficio, per ſacras con- ſtitutiones, fruuntur, l. 1. C. de vxorib. mi- li. eademq́; iura ſibi vendicant, quæ mariti quo exemplo O:dradus d. conſ.. quoque
465 vtitur. In t hanc ſententiam, ne hoc tranſ-
cam, ꝓpterea, vt mea fert opinio ‚itum eſt, quod iſdẽ ferme belli caſibus vxores, qui- bus viri, ſubijciuntur. Vnde videmus, pa- ganos, qui in hoſticolo ſunt, quamuis eori conditio à militum perſonis diſtet:quia ta- men eadem pericuia experirentur, ſuprema ſua iudicia, ſicuti milites, quoquo modo ve- lint ac poſsint, rectè ordinare, illisq́; ibi diẽ ſuum functis, quæ poſt mortem ſuam fieri voluiſſent:rata fore.l. vnica. ff.de bono poſ-
466 ſeſ. ex teſta. mili. Non t me fallit, fauore mi-
litum id eorũ vxoribus tributum eſſe, Ac- curſium Glo. d. l.1 C. de vxorib. mil. putare, vt quæ ſe in caitra ſequerentur, eodem, quo illi, beneficio perfruantur, ſed liceat nobis ſummam Accurſij authoritatem reueritis, noſtram ſententiam in medium proferre, quodq́; prudentium reſponſis machi eſſe conſequens arbitramur, literis conſignare.
467 Profert ¼ Oldradus d. conſ. uI.& alia pru-
dentium reſponſa, vnde ſuperior ſententia cõfirmatur, cùm, quæ quibuſdam tribuun- tur, ne fruſtrà in ijs procedant, ad alios le-
46 gum authoritate porriguntur. Illud t in pri⸗
mis ex Domitio Vlpiano, qui lib. 7. Digeſt. l. Cęterùm. 5. mulier. de vſu& habit. Quin- tum Mutium exiſtimaſſe refert: legato do- mus vſu mulieri, cum viro eã habitare poſ- ſe, ne, cùm vtidomo mulier vult, carendum
469 ei matrimonio ſit. Eadem t ratione Pom-
ponius lib. 45. Digeſt. de verborum obli- gationibus tractans cap. uu. l. ſi ſtipulatus fuero.ſi ſtipuletur vir per quendã non tieri, quò miaus ipſi illa autilla domo vti liceat, vxore ſtipulatoris prohibita, æquè ac ſi fti- pulator prohibitus eſſet, ſtipulationẽ com- mitti, reſpondit, idemq́ʒ fore, vxore ſtipu-
lata,& viro prohibito. d. l. ſi ſtipulatus fue- 470 ro. Quibus f conuenienter Venuleius Sa-
turninus lib. 43. Dig. l. penult. de preeario. precario rogantẽ, vt ſibi in illo aut illo fun- do morariliceat, ſuperuacuum eſſe ait, adij⸗ cere, ſibi ſuisq́; tanq́; per iprum quoq; per- miſſum eſſe videatur, vt dubitandũ non ſie, quæ quibuſdã concederentur, ad eos quo
Pertinere, quibus carere, qui beneſiciũ ſpe-
cialiter accipiunt, nò poſſunt,& cõſequen- ter non
*+⸗
tet nol ſlinius ſgcul vocad- quibus cium! 1 tinius 4 de, no⸗ capite mitte! debeꝛ ſenten 49 Mbet Dom „ligh intete vmh. ump nor 43 ua dem tuon cural celle cepere udi& judicio. 4’r inius rarium procu neceſ tia ius vt Pol detrin Donti peratu lus voc eive 80,cu un 3 libuß & C. deint 9 fültan derlo un tur

niadusli enterf mu. uritig Ga, dpolthabi,
Keipad,
Kcras con, ondd. mi, Aox marii d Alogpe choetnn , it um eit
Cor 6s, qul.
demus, pa⸗ amuts eorq tet:quiata⸗ m. ſuprema modoye- isq;ibidiẽ ſuam fieri bono pol⸗ auore mi⸗ eſſe, Ac⸗ il putare, ſem, quo aenobis eueritis, roferte, gis eſſe n alia pru- ſententia tribuun- aliosle⸗ fin pri⸗ Digeſt. t. Quin⸗ galo do⸗ tare pol⸗ carendum one Dom⸗ orum obli⸗ ſtipulatus non tieri, vtiliceat, èac liſti⸗ tionè com⸗ xote ſtipu⸗ pulatus lue-
enuleius da⸗
de preeario
aut illo fun⸗
elle ait, zdi⸗ n quochpel an di non ſih 2d eos quo- eneltcũ he a cõſcquen
——
PECISIO ter non ſolùm eos exceptionem habituros, ſi in ius vocati non Vvenerint, quibus id lege ſpecialiter competit, l.2. cum. ſeq. d. ff. in ius vocan. ſed& illos hoc ſibi vindicaturos, quibusab eo iure ſubmotis, eiuſmodi bene- ficium fruſtra legibus introduceretur. Qui
471 tin ius vocati, eò, ſaluis legibus,& ſine frau-
de, non veniant, ſatis ſupra conſtitit, quo capite pertractato, conſequens eſt videre, mittere ne procuratorẽ, qui in ea cauſa ſunt, debeant? quæ ſane quæſtio diſsidentibus ſententijs perquam impedita eſt, nec facilẽ
472 habetdefinitionem. In † ea Bartolus apud
Domitium Vlpianum libroa. Digeſtor. l.. §. ſi quis iudicio. ſi quis cautio. diſtinguens intereſſe ſcribit, perpetuum quis priuilegi- um habeat, ne in ius vocetur, an tem porari- um poſteriore caſu, nullam mittendi procu- ratoris incumbere neceſsitatem, priore cõ-
473 tra. Quæ t diſtinctio ratione, vt mihi qui-
dem videtur, non caret, nam ſi, qui perpe- tuõ nititur priuilegio, ne in ius veniat, pro- curatorem mittere impeditus nõ habeat ne⸗ ceſſe, futurum eſt, vt actionem habentis ius depereat, l. penult. C. de procur.& l. fI. C. de iudi.& 5.q.. quia Epiſcop. Rom. d..ſi quis iudicio.quò enim in eum nobis actio, quem
474 in ius vocare non poſſumus. Planèttempo-
rarium priuilegium competenti propterea procuratoris mittendi nulla eſt impolita neceſsitas, quia modici temporis indulgen- tia ius ſuum perſequi volenti non magnum, vt Pontanus d.. ſi quis iudicio. ait, adferre detrimentum poteſt, quid enim decedit Pontificem in ius vocaturo, ſi, dum ſacris o- peratur, cùm vocare non poſsitcl. 2. ff. de in ius vocan.æquè ſi in eo, qui vxorem ducit, eãve, quæ nubit, idem ſeruetur, d. l.2. aut in eo, qui iuriſdictioni præeſt, dum litigatori- bus dat operam,& ius dicit? d. l. 2. in ſimi- libuſve caſibus, quos Domitius Vlpianus & Calliſtratus libro z. Digeſtor. l. 2.& 3. ff.
de in ius vocan. enumerant, à nobis ſupra
475 fuſius dicuſsis. Fruſtra † deniq; fore his
perſonis, nein ius ipſæ veniant, priuilegi- um dare, ſi procuratorem mittere cogan- tur, quod laſon d. 9. ſi quis iudicio. elegan-
476 ter adnotauit. Hæc t in habentibus pri⸗
uilegium accepta ſunt, nam, cùm priuilegi- um nullum competere proponitur, alia comprobata eſt diſtinctio, ſpectandum quippe Bartolus d.§. ſi quis iudicio. ait: ex iuſta quis, an ex iniuſta cauſa ablit. Nam ex iniuſta cauſa abſentibus per procurato- rem adeundus eſt Prætor,& ideò exuli re- uerſo tempus in integrum reſtitutionis ſta- tutum non prorogari, placuit,, Papinia-
LIETVANICA
111 I. 151 nus. ff. de mino. ſuæ negligentiæ acceptum relaturo, quod procuratorem non relique-⸗ rit, ſecundum quæ regionce aliqua abſtine- re iuſſus, ſi ed vocetur, defendi per procu- ratorem debet, quod in proſcripto Barto- lum. fin. fl.de integ. reſti. reſpondiſſe, laſon d. 9. ſi quis iudicio. refert, quam ſententiam pleriq; Angel. l.. 9. quod diximus. ſf. ſi quis cautio. Bald. de pace cõſtan. verb. ſententi æ quoqʒ gl.& Archidiaco. c. ſi quis ægrotans. 5. q.3. Ioã. Andr.& Dominic. c. ſtatutum..5. . de reſcrip. lib. 6. Ang. diſputa. incip. Bono⸗ nienſis a ſua ciuitate bannitus. Imol. l. de æ- tate. ffl. ad Trebel. probant. Nihil enim ve- tat, vnde quis proſcriptus eſt, eò illum in ius vocari, Glo. l. eius. z. 9. Celſus. ff. ad munici. Bal. l. adulter. in prin. ff.de adul. Canoniſtæ. c. ex parte. i. de appell. Iaſ. d. 9. ſi quis iudicio. hoc ita, niſi per factiones forte proſcriptus eſſe proponatur, nam, vt Angelus, d.. quod diximus. idem quæſtione Bononienſ. qui- dam. 4. q. Ioannes Imolenſis l. recuſare.. fin. ff. ad Trebel.& Alexan. d. 5. ſi. Tartagninus authores ſunt, verendũ eſt, ne ita proſcri pti cauſæ parùm cõſultum eſſe videatur. Enim-
477 ueròfin eo, qui ex iuſta cauſa abeſſe dicitur,
intereſſe Bartol. d.§. ſi ꝗs iudicio.icribit, in- ter voluntatem& neceſsitatẽ eo, qui volun- tate ſua abeſt procuratorẽ habere iuſſo,& idcircò appellatorem peregrinantem in a- lijs ſuis cauſis defendi in Prouincia debere, cõſtitutum I.:. ff. eum. quiappell. in proë. de⸗ fen. eſt. Nã, qui ex neceſsitate abfuturus eſt, niſi actor ſit, l.i. ff. de diuerſ.& tẽp.præſcrip. Procuratorem relinquere non compellitur.
478 d.. ſi quis iudicio. Quanq́;, t cùm perpetuũ
impedimentũ eſſe ꝓponitur, veteribus ph- cuiſſe ſcribit Bartol. d.§. ſi quis iudicio. mit- tendi procuratoris neceſsitatem imponi.
479 Tantundem t in diuturno impedimento
veteres reſpondiſſe, idem Bartolus ibidem refert, quam ſententiam lacobum Butri ga⸗ rium ait probaſſe, legibuſq́; eſſe conſequen-
40 tem docet ibidem. Illudfveteribus addens,
in cauſis, quæ celeritatem deſiderant, cuiuſ- modi ſunt, quæ feriarum tempore tractari
poſſunt, 1.6. fed excipiuntur. cum. ſeq. ff. de feria. mittendi procuratoris incumbere
neceſsitatem, Argu. c. cùm dilectus. de dolo &contu.quam ſententiam Innocentij Pon- tificis c. 2. de procur. fuiſſe refert, igitur,& cüm minus diuturnum impedimentum futurum eſt: defendi, qui in ius eſt voca⸗ tus: Quid enim ſi dilatio eſt actionem peremptura? d.§. ſed excipiuntur, eò ſa- ne caſu inciuile eſt dicere, procuratorem mitti non oportẽre, Bart. d.§. ſi quis iudicio.
O iiij Dekfendif
————yy

152 PETRIROYZII MAVREI
48. Defendi t& eo caſu reus per procurato- ribus adijciendum eſt, in electionibus nul⸗ rrun rem debet, cùm antè, quàm impeditus eſſet, lam cauſæ arduitatem excuſari. c. cupientes. 9 Quod
lis cœpta proponeretur, l. eundem. 9.i. ff. de§. quod ſi per viginti. verbo.procuratorem. mus,
lega. gloſ.& Bart. I. fi. ff. de in integru. reſtt. de elect. lib.. Iaſon. d. 9. ſi quis iudicio. in fi⸗ Jonma Ial. d. õ. ſi quis iudicio. col. penul. verſ. limita. 490 ne. Idem t placuit,& cùm à Romano Pon- qume
3. aut certè præparata, nec id reus ignoraret. tifice vocatus quis proponitur. c. cùm dile- bellißn
Bald. l. ab eo. c. quomo.& quando Iudex. Iaſ. cti.de dolo& contumacia.laſ.d.õ. ſi quis iu- rei mo
482 d. verſ. limita.3. IIlud tquoq; in actore iuſta dicio. in fine. Vtroq; enim caſu wittendi gerumall
& neceſſaria cauſa impedito Bartoli diſtin- procuratoris neceſsitas eſt,& meritòo, hoc ã iure
ioni addendum eſſe, laſon d.. ſi quis iudi- quidem propter ſummam vocantis autho- peril
cio. verſic. tertiò principaliter. ſcribit, vt ita ritatem, quam reuereri omnes ſecundum di
demum per procuratorem litem proſequi Deum oportet, illo autem, ne, qui Eccleſiæ vox,f
cogatur, ſi cauſa ardua non eſt, aut idoneum præſit, diu deſideretur,& diuinæ maieſta- polta
procuratorem reperire non poteſt. Quod tis cultus negligatur. Bart.& Doctores.& hocbe
483 † de cauſa ardua dictum eſt, non in præſen- ibi laſo.d. 6.ſi quis iudicio.in fi.per d. c.cùm pelli
ti tantùm articulo, ſed quotiens abſens pro- 491 dilecti. Hoc † extrema parte diſceptationis gi,co
curatorem mittere debet, eſt acceptum,& noſtræ tractandum eſt, quemadmodum, 995 ld.
hoc inter omnes conſtare, c. quærelam.& qui ſe impeditum allegat, quod ait, probat:? dicei
ibi gloſ.& Doctor. de procuratoribus. But.& quidam lacob. de Areti. l. ſcire. 6.ſufficit. fertis
c.cùm dilecti. de dolo.& contu.& c. bonæ. verb.naturali iuſtitia.per ill.text. ff.de excu⸗ deler
1. per gloſ. verbo.ſecurè. de electione.& c.ſi tu.& Archi. c.i. de dolo& contu. libro 6. iu- Idſ
pro debilitate. per glo. ibi de offi. deleg. Balæ reiurando dato impedimenti fidem fieri, ſa- dere.
dus d. l. ab eo. col. z2.& l. i. ad fi. prin. ff. de ꝓ- tis eſſe putauerunt, in quibus Oldradus 5Co,
cu. Paulus Caſtrenſis. Roman. Iaſ.& alij. d. Conſi. 60. eſt tempus. num. 4¹. fuit, alij teſti- 1 dei
§. ſi quis iudicio. Imo. l. quęſitum. ff. de re iu- bus id ſolenniter probari debere reſponde- lince
dic.& l. recu.§. fi.& ibidem Alexand. 2.& 3. runt,& in his IJacobum per. l. 3.5. ſi ad diem. daf
col. ff. ad Trebel. Areti. Conſil. 106. præſup-&l. qui commeatus. ff. de re mil. Ad idem ein Dei
..— 3 4 ⁰6. Del
ponitur in facto. Colu. 13. idem laſon refert. lex. ſi quis ex argen.§. an hoc. ff. de eden.&l. R Jlrm
3 d.. ſi quis iudicio. colu. pe. verſ. vltimò ad⸗ ſi creditor. C. de pigno.actio. facit.l. in exce⸗ Aeiie
44 de. Arduam cauſam quidam Bald. c. edo- ptionibus. ff. de proba. Roma. l.2. 9. quod di- ehen
ceri. de reſcriptis.& ex c. ratione. colu. 2. de ximus. ff. ſi quis cautio. Arenam fuiſſe, Bar- Ri
appellationib.laſon d..ſiquis iudicio.verſ. tolus Bar.l.2. õ.quod diximus. ff. ſi quis cau- P t vltimò adde. eam definiunt, quæ de ſtatu tio.refert, qui poſt Gulielmum veterem iu- 4
A 4‿* cuiuſq; eſt, de magniſve rebus. Arduis caul ris Magiſtrum, perſonę qualitatem ſpectan- 1 I— Iis ea, quæ famoſa eſt, non immeritò adnu- dam putat per l. non omnes.§. a Barbaris. ff. Karhh
l—rſe 7 meratur. Baldus d. c. ex ratione.& vno. di. de re mil.& l. Quoties. de naufrag. libro u.
dα⁴t quæſitum.& qui allegantur. ab laſone. d. eod.& aut.hodie.C. de minor. Adde. Rom. Bde⸗ 7 486 verſ.vltimò adde. Ardua t deniq;, an non d.. quod diximus. nu.5.& modò iuriſiuran⸗ aulie
ardua cauſa ſit, ius dicentis arbitrio contine-⸗ direligionem ſequi, modoò teſtes deſiderari, meztus
ri, placuit. Bald. d. c. edoceri.& laſ. d. verſ. vl- ſccribit, d.. ſi quis iudicio. quam diſtinctio- von ſer
487 timò adde. Ita t verò acceptum eſt, quod nem Fulgolſius d. l. 2.§. quod diximus. ff. ſi Ntacci
diximus, in arduis cauſis mitti procurato- quis cautio. probat,& eſt Angelus d.. quod y t lenn
rem non oportere, vt ne ad vnum quidem diximus. ſecutus, illud ei addens, ad iuſiu- polth
cauſę articulum mittere procuratorem quis randum decurrendum non eſſe, niſi cũ eius ttl.c
cogatur, quod Baldum c. ꝛ. de teſtib. adnota- quodallegaretur, difficilis eſſe probatio ꝓ- dsC.
re, laſon d.§. ſi quis iudicio. col. penul. verſſ. ponatur, vt cùm quid in ſolitudine locò́; dilnn
488 ſed aduerte. refert. Hoc t loco admonen- deſerto,& ab hominum oculis longẽ remo- eum
di ſumus, neceſsitate in cauſis arduis eos, ne to factum dicitur, quod& Paulus Caſtren- Lans
procuratorem mittant, defendi, qui iudiciò ſis d. 9. quod diximus. verum putat. Non( adeſſe nullo modo poſſunt, id eſt quorum 492 † diſcrepat ab his Baldi d. 6. quod diximus. Kcnr
neceſsitas ineuitabilis eſt, cæterùm, qui ita ſentẽtia, qui, cùm veriſimiliter probari teſti- musxe
diſtinerentur, vt accurrere nihilominus iu- bus impedimentum poteſt, nõ eſſe ſatis iuſ- ſcetem
dicio polsint, hos procuratorem mittere o⸗ iurandum ſcribit, aliter atq; cũ veriſimiliter ctum portère, conſequens eſt dicere. Ita Innocen- probari teſtibus, quod allegatur, non po- penult
tium c.z.de teſtib. diſtinguere,& Baldum teſt. Tunc enim iudicem arbitraturum ait, cum f ꝑutare, d. c. 2. de teſtib. Iaſon d.§. ſi quis iudi- perſona, quæ impedimentumallegat, ea ſit, riab ec
489 cio.prope finem. author eſt. Illud f ſuperio- cui eredi poſſe meritò videatur,& ita dela- ſbidel turum cllus

nibus nuil cupientes, uratorem. dicio. in fi⸗ wano Pon, deelmale, eliquisin, luwittenci neritd hoc antis autho⸗ ſecundun ui Bcclelia wæmaieſtz, ociores,& er dc.cm ceptationis dmodum, it, probatr .9. ſufficit. ff ge excu⸗ libro iu⸗ em fieri,ſa⸗ Oldradus alijteſti⸗ eſponde- ad diem. Adidem eden.&l. Linexces „quod di⸗ uille, Bar⸗ iquiscau- eteremiu⸗ npechan⸗ arbarſs.fk. 3 libro u. lde. Kom. uriſturans deſiderari, diſtinciio- iximus ffſ d. quod
9 ad jullu⸗.
niſi cũ eius probatio p⸗ dine lococ;
longetechd- lus Caltren⸗
otat. Nh od dixichus. nobatitei⸗
elle ſais il
—,———————
DECISIO turum iuſiurandum, aut non delaturum
493 Quod t cùm difficilis probatio eſt, dixi-
1. ITVANICA 1117. 153
poſſeſsionis dam num filiumfam. ſenſurum, quæ, niſi pater omprobalſet, adquiri non
mus, vt iureiurando res finſatur,&, cũ de 498 potuiſſet. 8ed t hoc Bartoli ſententiam non
non magno præiudicio tractatur, admittẽ- dum eſſe, Paulus d. 6. quod diximus. Caſtrẽ. belliſsmè putauit, quaſi credibile non ſit, ob rei modicæ compendium quenq́ peieratu-
49 † rum. llludfadmonendi ſumus, impedimen-
rũ iureiurando amplius, quam ſemel, nõ ꝓ- bari, Bal. not. l. fi. ad finem. ff. de bo. autho. Iudi. poſſ. idẽ Bald.& Ange. I. veluti..hæc vox. ff.de edendo. Rom. rub. de arbitris. Iaſ. poſt Ange.& alios. d. õ. quod diximus.& ab hoe beneficio, qui quandoq; peieraſſet, re- pelli. c. paruuli. 22. q.3. not. Rom. l. admonẽ- di, col. ⸗.& rurſus. 28. ff. de iureiurã. Alex.&
495 Laſ. d.6. quod diximus. Sed tan deferri à lu-
dice iuſiurandum exigimus?& placuit, de- ferria ludice debere, cæterũ, qui Iudice non deferente iuraſſet, tanq́; qui ſibi iurauit, non audiri, nec eò magis cõtumaciæ pœnas eua- dere. Rõ. d.6. ꝙ diximus. poſt Bar. Conſ. ex facto ꝓponitur. per l. videamus. 9. deferre. ft.de in litem iuran. Alex.& Iaſ. d.. quod di⸗ ximus. Nam iuſiurandum nemine deferen- te datum legib. non defenditur. I.3. ff. iure-
496 du. De t illo percõmodẽ Bartolus d.§. quod
diximus, quæſijt, an cũ, cui mari forté ad iu-
dicium veniendum fuit, probare ſatisſit, per
irempus, quo venire debuit, deſæuiſſe tẽ- ibus mare, periculoſamq́; fuiſſe naui- onem:& putat hoc amplius eum fidem ſacere oportere, ita maturè ſe ad mare veniſ- Le,vt, piſi tempeſtas nauigationem impediſ- ſet, ad iudicium accurrere potuiſſet, qd con- ſequens eſſe Iulij I. ꝗ cõmeatus. ff. de re mil. Pauli ſentẽtię ſcribit, in milit. qui intra com- meatus diem non veniſſet, deſiderantis, vt non ſeriùs ſe loco profectum doceat, quam vtaccurrere intra commeatum poſſet. Quæ
e 9-
497 ſententia rationem habet,& crebro Doct.
poſt Baldum. d. 5. ꝙ diximus. Anto. de Bu- tri.c.cum non liceat. de præſcriptionib. Ab- bas. C. extramiſſa. eodem tit. per ea. quę not. ibi Inno. facit lex. ſed per prætorem.§. ſed cũm ſeriæ. verb. voluit. fl. ex qui. cau. ma.& l.ante. cũm ibi notatis. eodẽ tit. recepta eſt. Quanq́ non deſunt, qui eam vellicent, & carpant,& in his Paulus d.§. quod dixi- mus.verſ.ſi quis tamen. Caſtrenſis, qui no- cere negat id factum non eſſe, quod ſi fa- ctum fuiſſet, nihil erat profuturum, I. fin. ö. penultimo. ff. quis ordo. in bonor. poſſ. vt, cum filiusfa. patre ita abſente, vt certior fie- ri ab eo non poſſet, bonorum poſſeſsionem ſibi delatam non petijſſet. Negæt enim Mar- cellus d.§. pen, vllum non petitæ bonorum
„—————————*— BBV
offendit, nam in ſpecie filiſtamil. bonorum poſſeſsionem non petentis, initiò, vt Ale- xander d.. quod diximus. Tartagninus ait, conſtitiſſe, fruſtra eum bonorum poſſeſsio- nem petiturum, quæ aà patre per abſentiam comprobari non potuiſſet,& idcircò de ea petenda ſolicitum eum eſſe atq;anxium non oportuiſſe.Cæterùm eũ, qui in ius erat vo- catus, cùm domo proficiſci debuit, ſcire nõ potuiſſe, vtrum aduerſa maris tempeſtas ve⸗ nienti futura impedimento eſſet, nec ne: in Milite, qui intra commeatus diem ventu- rus, ſerids iter ingre ſſus d. l. qui commeatus. eſt. Ita Alexander Tartagninus Bartoli ſen- tentiam defendit, confutata Pauli Caſtren-
499 ſis opinione. Bartolo 1 quoq́; Raphatl
d.õ. quod diximus. num. z. arg. natatorum. I. ſi deceſſerit. ff.qui ab. da. cogan. Fulgoſſus non pepercit, caſum, qui poſtea eſſet inſe- cutus, quod admiſſum eſſet, excuſare ſcri- bens, vt in Nauta eſt reſponſum, qui mer- ces contra domini voluntatem in deterio- rem nauem tranſtuliſſet, ſubmerſa enim v- traq; naue, non teneri Nautam ait lex, l. fin. 9. ſi ea cõditione. ff. ad l. Rhodiam. de iactu. qui naue, in quam merces eſſet trãslatæ, ſub⸗ merſa, proculdubio teneretur. d. 9. ſi ea con- ditione. Ait deniq; idem Fulgoſius d.§. qd diximus. inter militem& eum, qui in ius vocatus ſit, multùm intereſſe. Nam in hoc priuatam vtilitatem verſari, ſcribit, in illo publicam: quæ maiore fauore dignal. vni- ca. õ. fi. ibi quod communiter. cum concor- dantijs ibidem in gloſ.verb. cenſemus. C. de
5oo cadu. tollen. eſt. His t Fulgoſtius, d..
quod diximus.vt ingenij acumine& ſciẽtiæ fiducia fretus multa innouare ſolitus, Bar⸗ toli ſentẽtiã refellere cõatus eſt, cuius diſpu- tationem Alexãder Tartagninus d. 5. quod diximus. parùm cohærere, infirmamq́; eſſe docet, multùm intereſſe inter Nautæ factũ, inquiens, merces in deteriorem nauẽ tranſ- ferentis,& in ius vocati, qui ſeriùs domo ꝓ⸗ fectus eſſet. Nam qui, merces inquit, in de- teriorẽ nauem transfert, nõ id agit omninò, vt merces perdat, poſſe enim fieri, vt ſalua ea nauis, quò merces vehuntur, perueniat, eum tamen, qui parũm maturè domo profi- ciſcitur, illud agere, ne ad diem ſibi pręſtitu-⸗
501 tam ſe iudicio ſiſtat, neu iudici pareat. Ita t
Alex. d. Ö. quod diximꝰ. Tartagninus diſpu⸗ tat,& rectè quidẽ Fulgoſij ſententiã refellit, quæ& ab alijs meritò reiectaeſt, eſſe enim ei conſequens, vt is contumax non ſit, non
— modo,
———————

54 PETRIROYZII MAVREI lnds modò, qui oportunè domo profectus non diem non venientis plectitur, non qua vti⸗ tvepo eſt, ſed& qui ne pedem quidem domo ex- litas aut priuata aut publica negligitur, ſed vonbul 502 tulit, quod deridiculum eſt dicere. Sed tan quã alter prætorem, alter ducem ſuum, tar- wdhe Bartoli ſententiæ occurrat, quod lulius d.l. dius loco profecti, contemnunt, nullam v- 4 iniu qui commeatus. Paulus in milite loquatur, tilitatis in propoſito rationem habendam, 6 duse in cuius facto publica verſatur vtilitas, quæ zu conſequens eſt. Nam t nemo neſcit, in bel- zcurte priuatæ meritò præfertur. l. vnica.§. pen. C. lo militaris diſciplinæ, quam vtilitatis cau- rion de cadu.tollendis.in eo verò, qui in ius vo- ſam Romanis antiquiorem ſemper fuiſſe,& 3 An caretur, de commodo tractetur priuato. Ita idcircò, qui, quæ dux prohibuit, fecit, quive nuli 503 t enim Fulgoſius d.. quod diximus.& nu. mandata eius non ſeruauit, rebus etiam pro⸗ E 21 2. Bartoli ſententiam infirmat, ſed parùm at- ſpere geſtis, plectitur. l. deſertorem.§. in bel⸗ L diet tente hoc ab eo dici, Alexandro d.. quod aã lo. ff. de re milita. Quod ſecutus Papirius r ja diximus. Tartagnino videtur. Nam, vt ad dictator. Q. Fabium Rutilianum Equitum 8 1 c locũ, inquit, vbi ob impedimentum conſi⸗ Magiſtrum aduerſus eius imperium exerci- 5 3 ſtere eum oportuit, venerit, nulla verſatur tum in aciem educere auſum, etſi Samniti- 13 4 vtilitas publica, ea igitur re, quod in viam bus fuſis in Caſtra redierit, virgis cædi iuſ- 8 ſe maturè non dedit, aduerſus publicam vti- ſit, ac Po. Ro.& trib. extremum ſupplicium dihin litatem quicquam factum eſſe, intelligi non deprecantibus, vix capiti pepercit. Durius zn ms 504 poteſt. Adde, I priuatam vtilitatem pub- tʒz t illud poſthumij Tiburti& T. Manlij tor- Va licæ ineſſe, nihilq́; priuatim vtile eſſe, vt quati exemplum memoratur, qui filium v- tuni Bartolus& Baldus authores l. i. 6. huius ſtu- terq́; ſuum, ille, quia ipſius in iuſſu hoſtem 4, no dij.ff.de iuſti.& iu. ſunt, quod non publicè adgreſſus eſſet, hic, quia cum Geminio Me- verien per quandam conſequentiam vtile quoq; tio Tuſculanorum Duce prouocatus igno- känun 505 ſit. Eſſe I dicam item quædam publicè vti⸗ rante ſe dimicauit, victores ſecuri feriri iuſ- Inpech lia, quæ priuatorum commodorum obten- 514 ſit. Celebre f eſt deniqʒ illud Clearchi Lace- ſar. N 506 tu deſerere licet. Et t neab argumento pro- dæmoniorum Ducis& ſciteè dictum, à mili- ſemperl poſito diſcedam, nonnè emanſori, cui miles te inquientis Imperatorem potius, quàm anacda intra commeatus diem non rediens compa- hoſtem timeri debere. Plecti itaq; militis Woiler ratur, l.3. 9. emanſor. verſ. ſi ad diem. ff. de re contumaciam, tanquam Ducem ſuum con- videtu milit. ſeruum fugientem perſecuto ignoſci- ʒi5 temnentis, conſequens eſt. Contemni tau- 125t tur l. qui cum vno.. fi. ff.de re milit.&, ne tem a Milite Ducem ſuum iam tum conſtat, lgauti emanſoris pœnas ſufferat, venia datur? Nec cùm maturè iter non ingreditur, quia iam antep. 507† huic modo indultum eſt, ſed& illi ‚qui, tunc certum eſſe incipit, eum ad commea- fumin dum parentibus aut adfinibus fortè laborã- tus diem in Caſtra peruenire non poſſe. Sic damne tibus dat operam, ſeriùs ad Caſtra reuertit, 5 6 † quoq; in eo accidere, qui Prætoris forte endum ſuccurritur. d.. fI.l. qui cum vno. Nam d, literis euocatus non maturè domo proficiſ- gantidi qui in ea cauſa ſunt, vt Arrius Menander citur, nam& ab hoc ſeridùs profecto Præto- diempr author d. 5. fl.eſt, emanſorum numero non auy rem contemni, palam eſt. Contumaciat e- wvtca habentur, aut certè emanſionis pœnas nul- nim nihil aliud eſt, quam ius dicentis con⸗ adkerre 5od las ſuſtinent. Sed †& ſi, in Milite, qui in- temptio.l.contumacia.ff.dere iudic. Igitur fieilcit tra commeatus ſpatium ad Caſtra non re-& Militem, quia Ducem ſuum,& in ius ſorep uertit, vtilitatem publicam verſari dicamus, vocatum, quia Prætorem contemnit, plecti umcen non continuò, in eo dictum adin ius voca- /is dicendum eſt. Non t eſt autem dubium in domo) tum non producemus. Quid enim ſi ius offenſa Magiſtratus vindicanda ius publi- vnmi publicum redditurö ius quippenaſtuum eſa νcum verſari. Vnde placuit, factam Magi- dr ſe duplex; vruprbtfeumI, Aferunrpriui⸗ ſtratui iniuriam, tanq́; Reip. factam quem- nics tum, nemo neſeit, hoc ad ſingulorum, illud libet poſſe ſuſcepto iudicioperſequi, atq́; vl⸗ ca a ad Reipublicæ vtilitatem ſpectans. d.§. hu- ciſci, vt Paulus d. 9. huius ſtudij. num. 1. Ca- ſente 509 ius ſtudij. Vt t in ijs, qui ſacra, ſacerdotes ſtrenſis adnotauit, æquè atq;ſacris aut facer- prob⸗ Magiſtratũſve violaſſe, aut iniuria adfeciſſe d0otibus violatis. Doct. d.. huius ſtudij. Sa- probantur, quorum admiſſum coërcere ius 59 neè t quod diximus, à Milite& in ius voca- publicum ſolet, criminis perſecutione cui- to Ducem& Prætorem contemni iam tunc libet permiſſa, Doct.d..huius ſtudij.& hic cùm tam ſerò ſe in viam dant, vt nec hicad ergò publice intererit, eum, qui in ius voca- iudicij, nec ille ad commeatus diem accurre-⸗ tus eſt, iudicio ſiſti,& veniẽdi moras nullas re poſsit, ſimile eſt ei, qui pœnam promiiſt, zio nectere. Sed tquia ceſſatio militis& litiga- nili opus ante kalendas lunias effeciſſet, in toris, huius ad iudicij, illius ad commeatus qua ſpecie, cùm certum eſſe cœpit, ante ka- lendas

Anqpus wl gitur, ſed
V uum tar. dnullam v. nabenchm, eleidinbe⸗ tlltatis cu⸗ der fuilleg keeit gie 8 etiam pro⸗ em.Hin bel us Papitius 3 Equitum num exerci⸗ di damniti, lis cædi iuſ- ſupplicium it, Durius Hnlij tor⸗ 1 filium V⸗ ſuhoſtem ninio Me⸗ tus igno- feriri iul hi Lace⸗ n, à mili⸗
) Cuam
q; wilitis uum con- emni fau⸗ nconſtat, quiaiam ommea⸗ oſſe. dic oris fortẽ proliciſ⸗ to Præto- maciase- ventis con⸗ dic. Igitur n,& in ius nnit, plecti dubiumin a ius publi⸗ cam Magi⸗ Ctam quem⸗- ſequi atc 1 .num..C⸗ ris aut ſacer usſtudijde éin iusvoca-
DECISIO lendas Iunias opus effeci non poſſe, cõmitti tunc pœnam cap. uz. de verborum obligati-
520 onibus Proculus ſcripſit. Illud t tractemus,
quod Bartolus d.. quod diximus. exigit, vt qui in ius vocatus eſt, non tardiùs domo p- fectus eſſe dicatur, quàm vt ad iudicij diem accurrere poſsit, alioquin impedimentialle- gatione fruſtra vſurus, quomodo accipim⸗. Et Angelus d.. quod diximus. in hac eſſe cauſa eum ſcribit, qui tam ſerò domo profe- ctus eſt, vt, niſi duplomate vſus, id eſt itine- re diebus ac noctibus cõtinuato, l. continu- u1s. 9. cùm ita. ff. de verb. obliga. ad iudicij di⸗ em accurrere non poteſt,& ita Ioannẽ An-
dreæ glo. c. cupientes., cæterúm. ver. octo
dies. de elec. lib. 6. ſcribere refert, eamq́; ſen⸗
centiam Alex. d. 9. quod diximus. Tartagni-
52 nus probat. Equidem, fvt fatear, ita ſe artan⸗
——
tem indignum eſſe, cui exceptio patrocine- tur, ſi quis caſus accelerantem forte detinu- it, non eo magis indulgendum ei exiſtima- uerim, cui, cùm domo proficiſcitur, tot tan- tummodõ dies ſuperſunt, quot abſq; vllo impedimento itineri faciendo ſatis eſſe poſ- ſint. Nam ob multa, quæ accidere ſolent, lemper laxius tempus ſummendum eſt, ne, quacunq; mora itineri iniecta, ad iudicium venire non liceat. Et hoc eſt, vt mihi quidẽ videtur, d Domitius Vlpianus lib. 2. Dige. 12 6. ſi quis tamen. ſi quis caut. non obſcurè ſignificauit, cùm ei, qui ſe artauit, id eſt qui antè profectus, potuit in tempeſtatem aut fluminis vim non incidere, exceptionẽ dan- iam negat: quod tamen cauſa cognita ſtatu- endum eſſe ſcribit, nec impedimentum alle- ganti dicendum, cur non multò ante iudicij diem profectus eſſet, non autem, cur nõ an- tẽ, vt caſus itaq;, qui moram iter facientibus adferre plerunq; ſolent, ante vertamus, pro- lciſci nos domo maturiuũs oportet, nec ſatis fore putare, ſi, qui à iudicij loco millia paſſu⸗ um centum abeſt, quinto ante iudicium die domo proficiſcatur. Nam etſi vicena paſſu- um millia in dies ſingulos dinumerari iubet Prætor, l.. ff. ſi quis cau. prouidendum erit in ius vocato, ne, qualibet mora eunti inie- cta, ad iudicium accurrere non poſsit,& hãc ſententiam Paulus d. 9. ſi quis tamen. Caſtr. probat,& ego non inuitus ſequor. Nam&
LITVFANTICA T7r;, T 155½
rationem habet,& Domitij Vlpiani reſpõ- ſo d.a. ſi quis tamen. congruens eſt tempe⸗ ſtatem accipere debemus tam marinã, quam terreſtrem, quę iter quoquo modo remora-
523 tur. d. S. quod diximus. Sed t an caſu aliquo
detentum, ne ad iudicium veniat, eius re te- ſtationem interponere oportet hanc quæx- ſtionem Bartolus d.§. quod diximus. in im- pedito tempeſtate marina indicat magis, quam proponit. Quanq́; Franciſco Areti- no, Conſil. 162. verum eſt. vt laſon refert, ſi- gnificaſſe Bartolus videtur, quibus in locis interponi talis teſtatio ſolet, interponẽdam eſſe, extra ea eius interponendæ nullam e1 neceſsitatem. Sed eam ego ſententiam non video Bartolo in mentem veniſſe, qui tan- tùm dixerit, eam interponi teſtationem qui⸗ buſdam in locis marinis ſolere, ſed vtrum neceſſariò interponatur, nec ne, id Bartolus neq; dixit, neq; ſignificauit, vt& Alexander d. 5. quod diximus. Tartagninus animad- uertit, qui hac in quæſtione illud ſequendũ eleganter putat, vt ſiapparere aliunde non polsit, in ius vocatum illo, vnde progredi tempeſtate prohiberetur, vt ad iudicium ac⸗ cutreret, veniſſe, teſtationem eſſe neceſſari- am, ſin minus, nullurn o peræ pretium eſſe, de re non obſcura teſtationem interponere.
524 Quæf ſententia probabilis mihi videtur, vt
huie videlicet ſoli, qui ius dicenti obtempe- raturus, domo profectus eſt, impedimen- tum proſit, non etiam illi, qui ſui itineris aliã forte cauſam habuit, ſi impedimẽtum, quod aliud agenti obiectum eſt, callide ad contu-
55 maciæ pœnas eludendas alleget. Prætori t
enim obtemperaſſe non videri, qui non ani- mo ad iudicium veniendi aliquo ſe contu- lit, non magis quam legatarius, qui fato Ca- pitolium aſcendit, paruiſſet teſtatori dice- tur, qui ea conditione, ſi Capitolium aſcen- derit, legatum dediſſet. l.2. ff. de conditioni-
526 bus.& demonſtra. Fati t enim, niſi voluntas
accedat, nulla inſpectio d. l.z.& Bald. l. fœ- diſsimam. C. de adul. eſt. Quicquid deniq; fit, vel in delictis, qua facientis volun- tas eſt& propoſitũ, interpretati- one leguml.qui iniuriæ.& l. verum. ff. de furt. accipi ſolet.
PETRI
——õÿ——C—Z—Z—;x——

* PFTRI ROYZII
REI ALCAGNICENSIS,
26 27
28 30 34
36 37
MAV,
R E⸗
G6II IVRECONSVLTI,
Deciſio Lituanica Quinta.
T1TAV LJ S.
De fœnore ſiue vſuris.
SVMMARIV M.
Tutor pecuniam pupillarem ocioſam iatere paſ ſus, ſitnè vſuris plectenduuux. Vſuræ tam humanis, quam diuinis legibus ſunt prohibitæ. Lituani(ines, cum deficiuntur iure Theutoni- co, Pontificum&(æſarum legibus vtuntur. Ius diuinum humanis conſtitutionibus præſtat, & orbi terrarum dat legem,& in omni foro vineit. Propoſita mitio quæflio altius repetitur. Cauſidicorum inſcitis auget laborem ius dicẽtis. Quæ deſunt aduocatis partium, iudex ſupplet. Fænerator Cloatio Verrio vnde ditlus. ynde item Varroni. nu. ſeq. Cloatius V errius ab Aulo Gellio irritus. Fænus Marco Varroni à fœtu dactum, quaſi pe- cuniæ fætura. Idem Nonio& Feſto placuit. Vſura Marco I arroni vnde dicta.& nu. 46. Vnde item Aoni Henrico(ardinali Hoſtienſ, e Nicolao Abbati.& nu. 46. Teſtamentum vnde Seruio Sulpitio atq Iuſtini- ano dictum. In teſtamentis qua quiſq; mente ſit ſpectandũ eſt. Ualla a Gellio& Alciato meritò reprehenſus. In vocabulorum alluſione variare ſcriptoribus licer. Furti vocabulum iuriſconſulti varis deriuant.
qdem faciunt in militis appellatione.
Carpitur A30.
Rei appellatio quàm latè pateat.
Henrici(ardinalis Hoſtienſis lapſus.
Aeris appellatione quid contineatur. cum nu. ſeq. & nu. 4 0.& ſeq.
In ijs, quæ pondere& menſura cõſtant, æquè, vt in ijs, quæ numero, vſura cõmittitur.& nu. 42.
Azo& Henricus(ardinalis Hoßtienſis defen- duntur.& nu. 38. Item ius& miles nde di- cantur. nu. eod.&æ ſeq.
Origmes vocabulorum quandoq; vocabulis pa- res ſunt, quandoq; fuſiores, quandog anguſtio- res. nu. eod.& ſeq.& nu. 32.& nu. z5.
Dictum Aélij carpitur. es nu. 29.& 31.
Priſcianus Grammaticus refellitur, qui bellum, quaſi minimè bellum dictum ſeripſit.& nu. 29. G nuz. 31.
Quæ belli beneficio hominis conſequantur.
Franciſci Connani diligeus coniectura.
Iuriſconſultorum, laus& in Repub. yſus item aduocatorum.
Furtuma furuo id eſt nigro dictum,& quare. Fur nocturnus cum clamoris teſtificatione iure occiditur, diurnus, non niſi ſe telo defendat.
38 4¹ 43
44
58 60
61
6² 63
64
6ʒ
66 67
68
75
Vſara propris in peeunia numerata conſiitit. Romani, vrbe nondum adulta,æs cudebant. Sententia Nicolai Abbatis, nullum eſſè pecuniæ yſam i rerum natura dicentis refellitur. Qui pretio fruiturorem habere videtur non mi- nus, qudm, qui refruitur,& contra. Quc temporis puncto durant, propter vtilitatẽ, iure conſiftunt. Vfura quid vulgò,& quid Asoni. Vſuru m omnibus, in quibus mutuum con ſaſtit, habet locum vocabulatus accepto proprie ve- rò in pecunia numerata.
Quicquid ex parte debitoris accedit ſorti, Vſura
eſt.
Extra mutui vſura regulariter nõ contrahitur-
Pænæ loco appoſitum, ſi ceſſat fraus, extra νſu-
ræ cauſam eſt.
Inter pænam& ſuram quid interſit.&& nu. ſeq.
Quod a debitore creditori nibil ſperanti datur Vltra ſortem, ſine yſuræ vitio accipi poteſt, cis autem ſperanti, contra.& quomodo mtelliga- tur, cum duob. nu ſeqq.
Qui ſperauit ex mutuo aliquid capere, etiam ſi ni- hil aecepit, Deo eſt obnoxius, qui accepit hoe amplius homini. cum nu. ſeq.
Qui ſperauit quid vltra ſortem accipere, alioquin tamen mutuaturus, yltro à debitore datum re- ctè accipit.
Liberetnè fæneratorem delicto debitor gratiam ei fænoru faciens.
Humanaprudentia celere Deum nibil poteſt.
Eo, quod ablatum eſt, non reſtituto, peccatum non remittitur.
Non quidquid ſorti accedit, yſura eſt, niſi peca- nia poſoit æitimari. cum nu. ſeqꝗ.
Doctor dans alicui pecuniam mutuam, vt fibi profttenti det operam, an vſuram committat? cum nu. ſeqq. ad nu. 411.
Spectari, quod principaliter agitur, ſolet.
Quidam contemptis honorib. pecuniæ amore ca- piuntur, alij contra, contempta pecunia hono- ribus ſtudent.
Cum res in dubio eſt, quod eſt animæ magis ſalu- tare, in Dei foroſpectamus, aliter arq; in foro hominum. cum nu. ſeq.
Aeceſſörium in grauioribus delictis non minus, quam principaliter altum plectitur.
7i Luæituaria habens mancipia, fiue principalites
hoc negotium gerat, ſiue alterius ne gotiationis acceſszone leno eſt.
72 Sine quæſtus conſilio vſara non eſt. 73 Qui pecunia mutudò auditorib. data frequentius
habere auditorium ſtudet, fiue concilianda fa- mæa, ſiue veteris retinendæ gratis id faciat, peccat, fænerator gamen non eſt.
74 Fonori
98
Ioo( 101 Arg ſoꝛ ger⸗
103 Con

ata conſinn.
— cudebant. umeſſe pecunie N efellitur. zdetur non m. tra.
ter vriltats ni.
euum conſſſit to Dropris ye⸗
Dcontrahitar. „ertis Tſa-
t.G nu ſe eranti datur iji hoteſt cã ao mteliga-
ee etian ſini ai accepit hoe
ere, alinzun pe datum re⸗
itor gratiam
ibil poteſt. to, peccatum
eſt, niſ heeu-
nuum, viſi mn committut
ſolet. anie amore ca- hecunia hono-
ime migisſtl⸗ viteratg ifuni
u non minu ar..
ue yr neiycliu⸗ ds negotiatiund
et 4.
ata ſieuenius concilunts guutu i fueus
r 1 Honani
DECISIO LITVANICA V. 357
74 Honoris eonſeruandi graria oecidere hominem licet. 75 Fugere probrum eſt. 7 henſ omni iure permittitur. 77 Tuxype eſt peeunia celebritatẽ nominis quærere. 78 Keipub. intereſt inuentutem rectè formari. 79 Ingenio, natura, doctrina&s inſtitutione ali alijt præſtant. go Auditorijs, vbi artes traduntur, multa tributa ſunt priuilegia. 8 Nummi vſus non eſt fæneratio cum nu. i25. 32 Mutui no dantus, ſed accipiẽtis cauſa interuenit. 83 Subuenire egentibus mutuo dato oportet. 84 Peccat, qui opem egenti non fert. 85 In Doctorib. dictum ad alios cuiuſlibet artis ho- mines producitur. 8 Doctor& alij luerum, hominibus ad ſe mutuo dato illectis, factum reſtituere pauperib. debẽt. 87 Ptrum morib. vſuræ permitti poſgintẽ& de Po- loniæ conſuetudine, ſecundum quam creditor pignoris fructus ſorte ſalua facit ſuos, latiſima diſpuutatio, cum plurib. nu. ſeqq. 38 Qus facit, quod ublicè putat licere, nõ delinquit. 39 Contractum mens, qui vulgò non ereditur vſu- nmcrius, vſucræ crimen non contrahit. 90 Non intelligitur culpa, quam cõſuetudo admittit. 91 QLuod publica conſuetudine admiſſum eſt, delicto caret. 92 Conſuetudo a dolo e culpa excuſat. uod illicitum eſt conſuetudine fit licitum. 94 Ludex contra legem iudicans ſeruata conſuetudi- ne non facit litem ſuam. 95 Conſaetudo generalis bonam fidem inducit. 96 Conſuetudo a falſi& cædis pœna excuſat. 97 Quod legibus introduci poteſt, idem es conſuetu- dine. Par enim eſt nõ ſeripti poteſtas, cit nu. 112. 98 Antiqua iuriſbrudentia vſuras permiſit. nia pupillaris periculo tutorum vacat. 1oo(ommunis error facit ius. n0i Argumenta ſuperiora refelluntur. eum nu. ſeqq. 102 Serui fuga minus habet delicti, quàm fæneratio. 103 Conſuetudo Polonica defenditur à Beroio, quo authore creditor pignoris fructus lucrans ſoli Deum vltorem habiturus eſt. 104 Carpitur Beroij ſententia,& nu. 106. 105 Auaritia idolorum cultui proxima eſt. 107 De vſurarum quæſtionib.& ſimilibus Pontifex ccognoſcit. 108 Legem de yſuris ferentes dictantes aut ſcriben- te’s/ſunt excommunicati. 105 Lex de vſuris lata deleri debet,& quare. nu. ſeq. au1 Lex humana diuinæ repugnans, ne tunc quidem cum fertur, valet. a3 LConſuetudo approbans ſuras zure(anonico dà- natur. 4 14 Totius orbis conſenſu yſuræ permitti nõ poſſunt. us Nefaria eſt omnis de yſurarum permiſsione legiſ- latio. 816 Diftinctio Beroi præceptoris quomodo procedat. 117 Decipiitur, qui conſuetudiiis legi diuinæ repu- gnantis obtentu eluſuros ſe magiftratũ putani- 118 Bartoli argumentum diſcutitur. 1i Carpicur Beroius. 120 Ahyla Græcis templa ſunt. 8 4 121 Fænerare tam diuma, quam humana lege prohi- bemur. 422 Aſylum olim quare inſtitutum.. 823 Komulus Græcos imitatus inter vrbis initia 1- lum aperuit,& quare,
124 Qui violat Aylum maieſtatis reus eſt.
125 Fæneratores pecuniæ, quæ exſe nibil producere
poteſt, fructum quærunt.
126 Seruus in Aſylum fugiens rem iuri natunali&o
Gentium conuenientem facit.
127 Fuga libertati cuiuſdam ſpecies eſt.
128 FϾnerator leges dininas atq; humanas violat.
329 Admiſſum ſeruorum in Aylum confugientium
leuiſsimum eſ.
130 Prircipum ſtatuæ es Eecleſiæ æquè ſanctæ ſunt
a Aſylu, nam nec inde extrahere queng licet.
131 Apprehendens ſacerdotem euchariftiam deſeren-
tem auelli ab eo non poteft.
132 Qui ad Principum ſtatuas ſacrämce ædem ron- Jugientes gaudeant immunitate,& qui non.
133 Dommi ſeruos inclementius a ſe tratlatos venun-
dare coguntur. cum nu. a.
134 Expedit Reipub. illibatam eſſe dominorum in ſeruos poteſtatem.
135 Exemplum memorabilis ſæuitiæ domini in ſeruii.
136 Perfugium ad Principum ſtatuas ædem ſacram
aut Aſylum quandoq delicio caret, quandoq; publicètile eſt, quando delinquentibus tri- Buit veniam, cum nu. ſeq.
138 Seruus in Aſylum fugièẽs quare fugitiuus no ſit.
139 Tam ſeruis, qudm liberis confugere in ³ſylum
licet,& quando. eum nu. ſeq.
142 Concluditur contræ Bartolum, eum nu ſeqq.
144 Mais eit delicti fæneratoris, quã ſerui fugitiui.
145 Pœnæ pro modo delicti imponuntur-
146 Quæ pœæna ſeruorum fugitiuorum.
147 Fuga in ſeruis res eſt naturalis.
148 Fæneratores tam diuinaæ, quàm bumanæ leges
hlectunt.
149 Legis diuinæ in fæneratores pœnas æternas eon- ſtituunt.
150 Fur dupli apud Romanos olim, ſænerator qua=
drupli condemnatur.
15 Marco(atoni fænerari e occidere idem.
152 Pauper trucidari fænore dicitur.
153 V ſuræ malum.
154 Pecunia eſt vita homimis,& ſecundus ſanguis.
155 Alimoniam detrabere, necare eſt.
156 Plutarchus fæneratores harpyis comparat.
157 Pœnæ iure(anonico in fœneratores, eorumq; fau-
tores conſtitutæ. cum nu. ſeꝗ.
158 Leges de ſuris ferre, ſancire, dictare, ſeribere,
non licet, ſcriptasq; delere oportet.
159 Leges diuino iuri contrariæ nec, cum feruntur,
... Dalene,
160 Locare domum fϾneratori non licet.
161 Srincehn expellere ex ſua ditione fæneratores de-
Pet.
162 Affirmans fœnenare licere, hæreticus eſt.
163 Plaronis in fæneratores lex.
164 Cato fϾneratores Sicilia eiecit.
165 Agis Athenenſium dux tabulas fænerator, com-
Huſsit.
166 Coneluditur contra Bartolum.
167 Quod morib. contra legem diuinam introductum eſt, non conſuetudo, ſed ſurpatio atq; corru- Ptela dici debet. cum nu. i69.
168 Quod iure gentium licet, conſuetudine prohiberi non poteſt, multò magis quodiure naturæ&
Dei eſt conslitutum.
170 Diuturnitas peccatum auget.
171 Peccatum iteratione acerbius redditur.
172 LIadæi ſolis olim Chananais fœænerare potuerunt,
e quare. 7 173 Luod

335 P ET RIROYZTITI MA VREI
I O4 noftruw eſt, recaperare quibuſcuuq; arti- Dus ab miuſto poſſeſſore poſſumus. cum+ num. 29.
175 Whlte emergens ſine vᷣſuræ vitio peti poteſt, & nu.ido. ſeqq.& 183.
179 Cum alterius iactura nemo locupletari debet.
182 Salicetus carpitur.
18 4 Non modò damnum emergens, ſed lucrum etiam ceſſans ture petitur. cum 3. nu. ſe—q.
185 Petro Arciecouio cauſarum ſublechiticarum a- pud Regiam auditori confulenti reſpondit au- thor.
188 Concluditur Iudæos rectè& iure Chananæis fæ- nerare potuiſſé.
189 Quod fœnus iure diuino fuerit probibitu,&quod non.
150 Cum fœnus nouo iure diuino indiſtinctè prohibe- atur, illud permittere(Conſtitutiones humanæ nullo&s,u oſſunt.
191 Legiſlatorus officium eft peccata corrigere, non indulgere..
192 Cædes iure diuino non ſemper punitur.
193 Conſuetudo puerorum Bononienſium lapidibus certantium improbatur.
194 Qui legem ferre non poteſt, nec conſuetudinem uducere vel iuuare.
195 Lex efl conſilium prudentium.
196 Conſuetudo ius diuinum tollere non poteft, ſed bumanum.& nu. ſeq.
198 Marſilius carpitur.
199 Multitudo excuſat delictum.
200 Incertitudo excuſat delictum,& quare, cum 2. nu. ſeqaj.
202 De ſuſpitionibus nemo damnari debet.
203 Satius eſt impunitum relmqui facinus nocentis, quam innocentem damnare.
284 Concluditur contra Marſilium.
20 Ealſi crimine nullũ magis infamat, grauiusq; eſt.
206 Cardinalium priuilegium m damnatus liberan- dis, damnatos ob falſum non liberat.
211 LLod ius diumum vetat, humana conſtitutione permitti non poteſt. 212 Tolerantiam in his, quæ peceato yacant, non ha- HBet conſenſum. 213 Meretrici ſupri mercedem e ja, actio non datur,& in qua meretrice intelligatur,& qua- re. cum 3. uu. feqꝗ. 217 Inſtituti meretricij& fœnoraticij comparatio. 208 Luod meretrici datum eſt, nõ repetitur, ſed quod fuœneratori. 21 Fænerator ex quæflu ſuo decimam ſaluere, es e- leemoſynam dare non poteſt. meretrix autem ex ſuo quæſtu poteſt.— 220 An vſuræ permitli humanis côſtitutionibus poſ hint, lariſimè diſbutatur. cum plurib. nu. ſe*†. 221 Vjuræ 4 veterib. viris prudentib., Imperatorib., Regib.,& alijs Principib. olim permiſſæ. 222 Principes ſine iusta cauſa, uihil facere eredun- . kur. 223 Prmceps ius diuinum alias limitatum poteft er cautſa limitare.— 224 Pontifex ſummus Vetita iure diuino quando; bermutt:t. 12 225 Natura congruit, benefarientibus benefacere.
226 Non eſt, contra charitatis officium, beneficium as eo ac cipere, eui dederis.
227 Volenti non fit iniuria.
228 Lui foris funt, nibtlad nos.& nu 230,
225 Pontifex in, in quib. ſecundum ius bumannaa mortaliten peccatur, diſpenſare poteſt, nõ quo
in is, in quibus ſecundum ius diumum mor-
taliter peccatur-
231 Alexandri& aliorum diſputatio perſtringitur.
232 I ſurarum cauſa, non ad Principum ſeculariuꝝr, ſed ad ſolius Papa cognitionem pertinetrt. 233 V ſuras neq Princeps ſecularis, neq; eceleſſiaſticus etiam Iudæis permittere poteſt. 234 Seruus legem domini tollere non poteft. 235 Imperaror, Reges& Principes, Dei ſunt ſerui.
236 Papa eft ſeruus ſeruorum Dei.
237 Luicquid contra legem Dei fit, peccatum est.
238 Leges, quibus vſuræ permittunturnec, cum fer- rentur, valuerunt.
239 Diuma lex, Vt eins author Deus, immutabilis eſt,& in omni foro vmeit.
240 Vſu' æx nulla lege ciuili aut conuentione publica
vVel priuata fieri licitæ poſſunt.
241 Ad vſaras nemo naturaleter aut ciuiliter obli-
gatur, nec earum perſequendarum gratia atlio gdari poteil, etiam Iudæis. 3
242 Vſuræ Iudæuws Paulo(aſtrenſi authore publieæ conuentionis ſeruandæ gratia, ſolui debent.
24 3 Royvus à Paulo(aſtren. diſſentit. 2
244 Clemens Quintus Ponutifex Maximus de vſuris
leges ferre vetuit.
245 Leges vſuras permittentes deleri debent,& eis vti non licet.
246 Lege diuina vſuras prohibente Pap ſoluere ne- mmem poteſt, etiam pietatis cauſa.
247 Hominus ab boſtibus redimendi gratia fœænerare non licet.
248 Maius eft fœnerantis, qudm mentientis deli ti.
249 Mentiri aut horitate Pontificis non licet, vt nee
animam occidere.—
250 Mendacium maius peccatum, quàm fornicatio.
251 Fornicatio permitti Pontificis authoriuate non poteſt.—
252 Cur hom inis ſeruandi, qudàm redimendi cauſa mẽ- tiri, qudàm fœnerare mmnus eit delitlum.
253 Confutantur argumenta 8 Vſurarum hermiſsi-
one addutta cum plurib. nu. ſfeqq. 25 44 Veteres ignoratione Dei Yeri ſuras permiſe- runt.— 255 Imperarores vſuras maioris mali fuga induxerit, 4 fner ſuæ nutriſd: Ciionis ea re tranſgreſgi. 256 Reges& ali Prmeipes fœænerare Iudaus permit⸗ tentes reprebenſit. 257 Qua lege Pruiceps ſolutus non eſt, alios ea ſoluere non poteſt. 9 258 Conulitur Principibus t leges de ſuris latas & priuilegia aboleant. 259 Epiſcopus(oncordienſis ob permiſſas Iudæis- Juras temeritaris ſuæ œænas Deo pependit. 260 Diſputatio de vſurarum permiſtione uefariaeft. 26t Carpuntur mali conſiliarg Prucipum. 262² Redit author ad diſputationem de vſuris. 263 Præſumi pro Prucipe, quomodo mtelligitur. 264 Argumentum dicentium legem cauſam peype- tuam non habentem à Bricipe poſſe difimgui, bus refellitur,& uu. ſegꝗ. 266 Noua lex diuma mndiftin i prohibet vſuras. 267 Lex Christi tam Iudgos, quam Chriſtianor tenet. 268 Argumentorun
165 L
185 Vl 7 vy Vit f
Fe 1
299 be
1ℳ
292 Aℳ

beneße um 43
60.
u hunannn otelt na 1 1G Uunun nr. erß 1 gita, n ſeralanuu ertinet,
eccleſteſtin teſl. Guan ſtmi
Latum efl, nec, cum fer.
innutalili lone publia
iliter ohli- gratia altio
fe huulicæ debent.
de vwu hent& eis ſoluerene⸗ ia fernerare
ntis delicti- kcet, vtnee
forniectid. Oritate non
dicauſamé- lilum. run perniſi⸗
nauyerniſe
3 indurerlt greßi. deus ſermit⸗
liateuſoliee de oſuru lia
ſcs Iudeksu pe endit. ne hefenuch dum.
4 ur. unteligitun cauſam he⸗je
poll ulugu
ihet vſude mitunattenet
9 gunuuuuns
—————
295 Lopbore
DEOCISIO EITVANICA V. 159
268 Argumentorum pro vfuris diſputantium viti- um,& nu. ſe⸗¹†.
269 Facta licui decimarum gratia ius diuinum non
læditur.
270 Meretrix e Hitrio ex ſuo quæſtu decimã ſolue- re hoſſunt, ſed eam eccleſia nõ recipit,& quare.
271 Piſcars,& foro operam dare, natura Verunq li- citum eſt& honeſtum: fænerare verò illiciti eſt natura atq inhoneſtum.
272 Die feito qui piſcatur, foroò ve dat operam, in tem- hus tantum peccat, qui fænerat verò, in tempus Gnaturam.
273 Dies Deo dicati quandoq impunè non coluntur.
274 Lus diuium aliâs limitatũ limitare Papa poteſt.
275 Agrorum culturæ dare operã diebus feſtis licet.
276 Quod ex neceſitate fit, peccato caret,& quare, cum nu. ſeq.
278 Obligatio ad antidora in pactionem deduci non hboteſt, cum nu. ſe—q& nu. 282,
279 Luæ dſa conſumuntur, locari non poſſunt, niſt
pecnnia fortè ad oſtentationem.
280 Mihil magis contrarium eit fœne rantium conſi- lio, qudm beneficium dare.
281 Muatuum ſpe lucri datum beneficium eſſé deſinit.
284 Creditor mutuum dans obligare ſibi debitors, ve
aliquando ibſi viciſsim det mutuũ, non poteſſ.
285 Luimutuum dedit, accipere à debitore ſupra ſor- rem, quod offertur vltro poteſt.
286 T leraſörtem quid accipere, quam, ſperare, cur minus liceat.
287 Litꝛum argumenti pro ſurarum permiſgione factidetegitur.
288 Fœnerator vſuras extorquere vi dicitur, etiã ci à Volentibus ſoluuntur,& quare., nu. feq.
289 Pecunia eft res violentia.—
290 Qui data pecunia mulierem adulterauit, vi com-
miſiſſe dicitur adulterium.
21 uariſimumeft mulierum genus.
292 Auaris omnia perſuadet pecunia.
293 Pecuniæ muldtio non æquò atq datio vim adfert.
294 Fænus conſenſu partium fieri licitum nõ poteſt.
eriari i iduttarii litigato- ib. volentibus rectè ius dicitur, aliter atq; cum lege diuia feriæ ſunt inductæ.
296 Aduerſus id, quod eft cuiuſquam fauore prohi-
tum, nibil vel eo volente fieri poteſt, vſq; ad Nu. 304.
305 Quotiens propter publicum bonum dari probibe- tur, id ab vltro offerentibus accipere non licet.
306 Fænus a ſponte dantibus accipere non licet,& quare.
307 Vtrum ladæis fænerddi poteſtas ex cauſa publieè fieri poſsit.
308 MNullus Princeps ſecularis permittere Iudæis fœæ- nus exercere poteſt.
309 Au Papa id poſsit, variæ de hoe opinioner.
310 Intempeitiaa reuerentia eſt, illud cui tribuere,
uodipſe ſibi competere negat.
3u1 Rationes præcipuæ, quib. Papa Iudæis fænerandi potestatem facere poſſe videtur, recitantur& refelluntur, cum nu. ſeqq.
312 Iudæorum ſalus negligi a Papa non debet, cum
nu. ſeq†. 3¹3 Deteſtabilior est error hæreticorum, quàm Iudæ- oruem,& quare. 8 2
314 Ignoſcendum Iudæis& quare.— 31 Luod dicitur de is, qui foris ſunt, nihil ad nos, quomodo intelligatur.& nu. ſeqq.
——] 2——n————————
318 Tudæos, vt nos ipſi, diligere debemus.
319 Iudæo egenti eleemoſyna à Chriitiano danda.
320 Infantib. Iudæorum nutrices Chriftianæ in ne- ceſgitatibus non ſunt dene gandæ,& quomodo⸗
321 Iudæis Chriſtiani ſeruire non debent.
322 Chriſtiani cum Iudæis neq; cibum capere, neq la- nari, neq́; habitare, neq; eis vti M edicis debent.
323 Concluditur Papam ludæis fœænerandi poteſtatem
facere non poſſe.
324 NVon debet quus inde impunitatem habere, vnde
pœna erat expectanda. 325 Falſò putant ſudæi(hriftianos ipſis eſſe alienos. 326 Inſpici veritas debet, non opinio. 327 Tida ſolis(hananæis fænerare potuerunt,& ſuum fœænerando auferre, non alienum. 328 Lex Chriiti fænerare mdiſtmtlè vetat.
329 Iudai lege Chrifti tenentur.
330 Iudæi ad ſuſcipiendam Chrifli religionem, com-
— ppelli non poſſunt, Chriitiani ad retinendam
poſſunt. e. 331 Iudæum eſſe delictum,& quando in Iudæos vin- dicandum, cum nu. ſeq.
335 Diſferentia inter opinꝛone es facto delinquentes. 336 Argumentum Alexandri Tartagninis refellitur- 337 Clementina de vſuris contra Paulum(aſtrõ.&
eum ſecutos declaratur ab authore. 338 Paulus(aſtren. capitur, conuentionem de vſuris
5 d ludæus exercẽdis factam ſine ſeandalo eſſè atq
honeiſtam dicens, non grauem, ſed ſuauem.&
nu. ſeꝗq..
339 V furd creditoribus ſuaues, debitoribus autem
mame.
340 Adquirere, beatum efl, amittere verò miſerü⸗-
341 Vjura Hæbreis morſus dicitur& qui eam capit mordere, plecti item ſuris, vt pæna dicitur.
342 V ſuræ diuturnitatæ conſuetudinis non defen- duntur.
343 Lex tam conſuetudinem ſequentem, quam ante- cedentem eollit.
2„.
344 V ſurarum permi ſsio, nec publies Vtilis eſt, nee neceſſaria, imò damnoſa,& nu. ſeq.
346 Omnus ætas habuit,& bonos& malos.
347 Publicè vtilitatis aut neceßsitatis cauſa permitti Vfuræ non poſſunt.
348 UV jurarum probibitio ſola Dei voluntate conti- Netur& Nll. 352.
349 Lex, licet dura, ſeruanda eſt.
350 Omnium quæ constituta ſunt, ratio quæri uon debet, in lege præſertim diuma.& qzare, cum nu. ſeq.
353 Nullus Princeps, ne ipſe quidem Papa, fænerädi pote flatem facere etiam Iudæis poteſt.
354. Bapa vſq ad animam& ſanguinem ius diuinum defendere debet.
355 Conſutetudo Polonica, qua eft receptum, vt ere- ditor ſalua forte fructus rei pigneratæ ſuos fa- ciat, aut horitate Regis ſenatus ac populi con- firmari non poteſt.
256 Creditor fructus rei pigneratæ in ſortem compu- tare recuſans coram Iudice eccleſiaſtico conue- niri poteſt.
357 Quibuſdam caſibus creditor ſine yſuræ vitio fru= Ctus rei pigneratæ facit ſuos.
358 Cum in quærenda pecunia, quæ mutudò data eſt, laborauit creditor, an fructus rei pigneratæ fa- cꝛat ſuos, diſbutatur.
359 Iteman, cùm ſpecies non eſt, debitorem pignus
luiturum, idem quoq dicendum ſit. 2 7 360 Omne
8 2
————————————

260 dHETRIROVZ II
360 Omne genus fiuftun ex re pigneratad ereditore præceptor, minuit ſortem.
3 Vſus inſtrumenri rei pignoratæ minuit ſortem.
36ꝛ V ſus ornamenti rei pigneratæ nõ minuit ſortem.
363 Gperæ ſeruor pignori datorum ſorti impudãtur.
364 Lumentorum vecturæ exonerant pignus idem in eæteris quæ pecunia æſtimari poſſunt.
365 Ue rerum vſus, qui æſtimationem non admittit, ad ſortis exonerationem non pertinet, cum du- obus nu. ſeqq.
368 Fruttus rei pigneritæ ante conſumptionem ſor- tem nonmmuunt,& quare eum nu.374.
369 Fruclus pendentes pars fundi habentur-
370 Fructus pendentes inter immobilia numerantur.
371 Fruttus ex re pignerata percepti pignori ſunt.
372 Suæ rei pignus non conſiſtit.
373 Fructus ſorte recepta cum pignore reſtituuntur.
374 Species cum quantitate non compenſantur.
375 Lua inter ſe funttionem non recipiunt non com- penſantur, aliter atꝗ quæ recipꝛunt, vſq ad nus. 380.
379 Carpitur Beroi dubitatio.
381 Fructus intelliguntur deductis impenſis etiam à Pnædone fattis,& de quib. impenſis intelliga- eur, cum duob. nu. ſeqq.
384 Impenſa neceſſariæ quæ.
385 Impenſæ vtiles quæ.
386 Qucædam impenſæ modoò neceſſariæ, modòè vtiles funt.
37 Inter impenſas neceſſarias& tiles quod ad de- ductionem quid mterſit.
388 Impenſe vtiles quando deducantur,& intri quẽ nodum,& quando non, vſq; ad nu. 390.
391 Ftiliter impenſa, niſi reddat debitor, tollit eredi-
tor,& quando.
392 Impenſc voluptariæ quæ,& quæ earum condi- tio.
393 In voluptarijs impenſis æſtimãdis quid ſpectetur.
394 Impenſa voluptariæ in rebus promercalibus loco Vtilium ſant,& quare.
395 Lucæ impenſe voluptarijs adnumerentur, cum nu. ſeqq.
396 In Polonia& Lituania magnus balneorũ vſus.
399 Carpitur Accurſius.
400 Creditor fructus rei pigneratæ tempore peritu- ros Ancharano& Auagnino authoribus ven- dere tenetur.
401 Ancharanus& Anagninus refelluntur, cum nu. ſégq.
402 Luæ diuerſi generis ſunt non compenſantur.
403 Fructus rei pigneratæ quã din maneat debitoris.
404 Creditor fructus rei pignoratæ, qui ſeruando
ſeruari non poſſunt, vendere non cogitur,& tls. 06. G nu. li.
40°5 Idem in piguore, eñ ex pacto illud vendere licee.
40 Fructus rei pignoratæ, ſi imputari creditori ni- hil poteſt, periculo debitoris pereunt, vt& ipſum pignus cum nu. ſeq.
409 Creditor non cogitur fructus rei pignerare con- ſumere,& quare. cum nu. ꝗ½*
4ο0 Nemo emere cogitur-
42 In fructib. tam, qui ſernando ſeruari non poſſunt, quam qui poſſunt, quæ facultas ereditoris.
413 LQuando creditor re pignerata vtens furtum cõ- mittat,& quando non.
4*4 Quod legis authoritate fit, iuſtè fit.
44 Vtrum percepti fructus, an& qui percipi potue- runt, ſortem minuant diſputatur, vſq; ad num. 435.
MAVREI
416 Fraudi eft ereditori, cum fundo bignerdio nè⸗ glecto ſuum minus fertilem colit.
4 z Inciuile eſt Hoſtienſe aut hore ad colendam a- grum pigneratum cogere ereditorem.
418 Imputatur creditori ſi locari ſolitam non locauit.
419 Loannis(alderini impropoſita quættione opinio.
4 20 Malefidei poſſéſſor tenetur ad fructtus, qui per- cipi potuerunt.
4 21 Antonij Butrij in eadem quæſtione diſtinctio, itẽ Abhatis nu. ſeq.
4²3 Beroius& Royzius Butrij diſtinttionẽ probant.
4²4 Creditor in re pignerata dolum& culpam praæ-
dt.
4²⁵ A culpæ faciens mentionem leuem etiam in- telligit.
4²6 Pignus debitoris e creditoris gratia mterue- nit.
427 Hoflienfis refellitur,& nu. ſeq.
4²⁸8 Culturam fundi negligens in qua culpa ſit, lata- ne an leui.
4 ²9ꝑCreditor i re pignori aecepta exattam diligen- tiam adhibere debet, vt diligens paterfami- lias.
430 Diligens paterfamilias agri eultura non negli-
it. 43¹ C. Srn ampliat pretium agrorum.
432 Neglecta cultura fundus deterior redditur.
433 Cur legetarius fundum, in quo habet ſu fru- ctum, colere rectiè cogatur.
434 Concluditur contra Hoſtienſ.& Anagnium.
436 Frudlus ex re pignerata percepti, qua meliorà ereditore fatta eſt non mmuunt ſortem, ſed cre- ditori cædunt. cum duob. nu. ſeqq.
439 Concluditur diſputatio.
440 Vtrum tutores pecuniam pupillarem fænerare cogantur,& nu. 444.
44 1 Olim non impund tutorib. fuit pecuuiam pupil- larem non fænerare.
44 2 Eodem nece ſgitas impoſita eſt ab Imperatore lu- ſtiniano curatorib. cum adoleſcentibus quorum curam habent facultates non ſufficiunt.
443 Error veterum& Iuſtiniani m tutorib.& curæ- torib. ad fænus exercẽduũ cogẽdis quo arguitur-
444 Lex diuina yſuras prohibens in omni foro vin- eit.
445(apriuorum redimendorum gratia cum fœnera- re non liceat, nec pupillaris patrimonij augen- di cauſa licere debet.
446 Abſöluitur tutor, qui pecuniam pupillarem faæ⸗- nerare noluit.
447 Tutor pecuniam pupillarem imprediorum com- parationem collocare uegligeus, quanti pupilli intereft eſt rei condemnandus.
448 Vtrum tutores ecuniam pupillarem dare in ne-
goꝛ'iationem ea lege debeant, Vt ſalua ſorte pars lueri pupillis quæratur.
449 Pecuniam dotalem ad honeſti lucri partem dare in negotiationem conſtitutione Innocentij li- cet, idem in pecunia ad puerorum alimoniam relicta traditum eſt. cum nue ſeq.
4 51 Inunocentij conſtitutio quomodo intelligenda. cũ eu. ſeqq.
454 Loannes Andreæ er Hoſtienſ. refelluntur. cum nu. ſeq.
456 Pecuniam ita dare in negotiationem, vt ſalua ſorte lucrum diuidatur, nec honeſtum eſt, nec vſuræ Yacat vitio cum nu. ſeq.& nu. 109.
ey ſeq. 458 Luicquid
reptor miniſ giselle ercere Kemoll
tot parat nia præ ber iaͤt niamv cum re 2Enimu niam p gibus . cle Doctol diuinis tet.a. ces E. tumall fœnen in re p oporru metu, were digſen Theu torſo ſe, ad. eum C dostai conlaer ellet g 36·in C 4ante üi in prop fuit pr. daacitis

ignertan,
cblenaun 4. em,
non locaui tiane pinn, 44, Aui der.
aülinci, 8 ians ynben c ulhona.
em etiamin.
atia interus.
ulpa ſtlata.
lam diligen. haterfami⸗
non negu.
elditur. her vſ hu-
vgnuum, ua meliord em ſed cre-
m fenerane riam yupil
heratore lu- lus quorun ꝛunt.
nib. Ccuri- warguitur- n foro vin⸗
cuͤm fenert⸗ monij augen·
upiluremfr⸗
ediorum cun- guanti pubili
rem darein ne⸗ unſlu ſn
en yertem lut
hnacenti l um alimoniam
nelligenäaai
nen, ujſ la ſecnu
3 Lirmi
„—————
————— ͤ—
DECISIO LITVANICA V. 161
45 Luidquid pecuniæ mutud date accedit, quo- cunq nomine appelletur, uſura eſ,& ided ſor- tem minuit, cum nu. ſeq.
460 Societas, cum ſit fraternitatis inſtar, æqualitatẽ exigit, cum trib. nu. ſeqq.
46 Diſcuritur intellectus. l. ſi non fuerint. H. ita co- iri. f.·pro ſõcio. cum duobus numi ſegꝗ.& num. 465.& ſeq.
464 Quo tempore inter ſocios ffat diuiſio.
465 Lucrum non intelligitur, niſi omni damno dedu-
ATER fDECEDENS magnum pecuniæ numerum Alliberis ſuis reliquit, quam cùm tutor vacare, ocioſamq́; iacere — paſſus eſſet, factis ſuæ tutelæ pPupillis iudicium cum eo ſuſceptum eſt, cuius fidei conueniſſe, verecundiæq́; dice- batur, officio deniq; incubuiſſe, eam ſum- mam ſterilem eſſe non ſinere, eaq́;, aut præ- dium comparare, l.ob fœnus.& l. tutor. qui reptorium. 9. ſi poſt depoſitionem. ff. de ad- miniſ. tuto. aut, quod ex re pupillorum ma- gis eſſe videbatur, fœnus d. l. ob fœnus. ex- ercere, qui actus& minus haberet periculi, & emolumenti plurimum. Exaduerſo tu- tor paratum ſe quidem fuiſſe pupillari pecu⸗ nia prædium comparare, ſed nullo idoneo Per id tempus fortè reperto, maluiſſe pecu- niam vacantem habere, quam quicquam ea cum rei pupillaris detrimento comparare.
2 Enimuerò, t quodad fœnerandum pecu-
niam pupillarem attinebat, ne id faceret, le- gibus ſe non humanis extra in antiq.& lib. 6.& clem. de vſur.& 4. q. 3. per totum.& Doctor. l.. C. de ſumma trinit. modò, ſed diuinis Exodi. 22. D.& Leui. 25. E.& Deu- ter. 2z. D.& Pſalm.:4. B.&. Bze. 8. B.& Lu- cæ 6. E.& c. ſupereo. de vſur. etiam prohibi- tum allegabat, quibus in vniuerſum omne fœnerandi genus improbatum eſt Nec ſe in re pupillari augenda eam inire rationem oportuiſſe? quam in ſua, diuini numinis metu, repudiaſſet. c. fin. 46. diſtinct. Qua
3 ¼ de re aditi cùm eſſemus, nec quicquam ad
pręſentem quæſtionem definiendam in iure Theutonico reperiſſemus, de quo in audi- torio noſtro reſpondere in primis eſt neceſ- ſe, ad Imperatorum& ſummorum Pontifi- eum Conſtitutiones habere receptum, o- pus fuit, quibus Theutonicum ius ſuppleri conſueuit, aut qua parte parùm perſpicuum eſſet, declarari. Specul. Saxoni. libro 2. artic. 36. in Gloſſ. ad fin.& lihro 3. artic.44. in Glo.
4 ante finem. Quod t deniq; iure diuino
in propoſita ſpecie cautum eſſet, nobis non fuit prætermittendum, id enim humanis placitis præſtare, legemq́; orbi terrarum da-
6
7
tto neq; damnum niſi omni luero deducto.
468 Pactum contra naturam contractus vitiat con- trattum.
471 Verus conſtitutionis Innocentij intellectus.
472 Dans mutuò pecuniam aliquid vltra recepeu- rus, etiam ſi pecuniæ periculum ſuſcipiat, vſu- ræ crimen non eſfugit.
473 urarij ifames ſunt,& ſempiternis ſupplicijs damnati.
474 Humana vita pausis contenta eſt.
re oportet,&, vt eleganter& piẽ Bald. Au- then. ad hæc. C. de vſur.& Rubri. eo. in prin.& l.vſuras. etiam in prin. eo. ait, in om- ni foro vincere. Reſq́; t altius repetita in- de diſceptationi ita initium fecit, vt quere- remus primùm, fœnus aut vſura quid eſſets deinde, an id genus quæſtus exercere, ius faſve cuiquam ſit? Quibus duobus articu- lis explicitis, quid in propoſita ſpecie eſſet reſpondendum, intelligi poſſet. Quatin re intanta caſidicorum inſcitia noſtram deſu- dare operam fuit neceſſe. Nam t& cautum conſtitutionibus C. vt quæ deſ. aduo. par.
in Ru.& nig. eſt, vt, quæ deſunt aduocatis
partium, iudex ſuppleat. Et quidem, quod ad primum caput ſpectat, vt magis res in a- perto ſit, priùs, quam quid fœnus ſit, aut v- ſura, tractemus, vnde eæ appellationes de- ſcendant, commodiſsimũ eſt videre,& ante hæc, fœnerator vnde dicatur, Ac, t ne hoc omittam, Claudio cuidam Verrio in libris, quos inſcripſit verborum à Græcis tractorum, vtapud Aulum Gellium libro 16.noctium Atticarum cap. ¹2. ſcriptum lego, fœnerator appellatus eſt, quaſi αονένe goꝝ. quod qui eum quæſtũ exercerent, huma- nos ſeſe atq; placidos pecuniam deſideran- tibus oſtendere ſoleant, cuius ſententiæ Hypſicrates quidam Grammaticus author refertur. Ea t ſanè deriuatio infulſiſsi- ma Gellio eſt viſa, id ſequuto, quod Marcus Varro, per quàm probus latinitatis author libro 3. de ſermone latino ſcriptum reliquit, qui fœneratorem à fœnore dici, rectius exi-
io ſtimat. Fœnus t autem à fœtu dictum,
quaſiq; à fœtura quadam pecuniæ parien- tis atq; increſcentis, idem Marcus Varro
u putauit. Quod t& Nonio placuit, nec
diſſentit Feſtus. Qui tamen, cum libro s. Antiquitatum Romanarum, vbi de hoc diſ⸗ ſerit, fœnus à fœtu appellatum, ſimiliter atq; Marcus Varro libri initio ſcripſiſſet, librum deinde claudens naturalem terræ fructum verbo fœnoris ſignificari dixit, ob eamq́; cauſam& nummorum fœtumfœnus eſſe vocatum ſubiecit, quod per quandam veluti ſimilitudinem accipiendum eſt. Sane
P iij enim,
———JJöy————
—/ Daefornn daur
——
an

162 P ETRI
enim, vt agricolæ terra fructum, ita fœne- ratori pecunia alia aliam producit. Apparet itaq; quæſtus pecuniæ pecunia quærendæ, cur fœnus appelletur: vſuræ autem verbum vnde deſcendat, conſequens eſt videre.
12 Et t Marcus Varro libro quarto delin- gua latina, vſuram, quod vſu ad ſortem acce- dat, dictam exiſtimauit. Azo In ſumma.
13 num. 4. C. de vſur. t autem ab vſu quod ob vſum rei detur, dictam vſuram magis puta- uit, quam ſententiam Henric us In ſumma. S. & vnde dicatur. extra. de vſura. Cardinalis Hoſtienſis retulit, nec improbauit: putat tamen ipſe vſuram dictam, de ſuo illud ad- ferens, quaſi vſuream, ſiue vſuæram, id eſt, vſum æris, hoc eſt pecuniæ. Nicolao de Rubri. de vſur. num.ꝛz.& c. nauiganti. num. 5. eo. deniq; Abbati, ad verbi figuram ſimi- liter alludenti, dicta eſt vſura, quaſi vſum rapiens, vendi enim pecuniæ vſum ait, qui in rerum natura non eſt,& ita rapi. Qui omnes, vno Varrone excepto, ad extre- mam verbi ſyllabam, alludunt, dum Azo, quaſi rei, Henricus Cardinalis quaſi æris v- ſum vſuram dictam ſcribunt. Nicolaus de- niq; Abbas tanquam vſum rapiẽtem. Quod
ab Imperatore Inſti. de teſta. in prin. luſti- niano,& ante eum à Seruio Sulpitio, à quo id eſt ſumptum, cùm teſtamentum quaſt te- ſtatio mentis vocatum eſt, factum videtur, non tanq́; teſtamenti verbo, verbum men- tis inſit, eaq́; vox duplex habeatur. Ne idem in cæteris vocabulis eodem modo deſinen- tibus dicere ſit conſequens, vt in velamen- to, authoramento, condimento,& ſimilib. ſed quia rem explicari commode ita fortè cõ
15 tigit. Nam 7 in teſtamentis, qua quis mente ſit, cum primis ſpectari ſolet. l. in conditio- nib. ff. de condi.& demon.& l. ex facto.§. re⸗
16 rum. ff. de hæred. iuſti. Vt t immeritò Iuſti- nianum Valla,& Seruium Sulpitium in hac ipſa teſtamenti alluſione Gellius reprehen- derit, quod Andreas Alciatus lib. 4. de ver- borum ſignificatione Vallæ temeritate ca-
7 ſtigata eleganter adnotauit. Sed t an illud coarguemus? quodaliud Azoni, Henrico Cardinali aliud, in vſuræ alluſione, aliud de-
28 niq; Nicolao Abbati videatur, nec † inter ſe conueniant,& non arbitror. Nam id fa- ctitatumab ipſis legum conditoribus con- ſtat. Etenim, cùm in furti deriuatione, aliud Labeoni aliud Sabino placuiſſet, Iuli. Pau- lus lib. 47. Digeſto. l.. de furtis. eorum refe- rens opiniones id non improbauit. Sed
t& Domitium Vlpianum libro vndetri- geſimo Digeſtor. l..9. miles. de teſta. milit. in militis vocabulo varie conſtat loquu-
ROYZII
MAVREI
tum, cuius verba ſubieci. Miles appellatur, vel à militia, id eſt duritia, quam pro nobis ſuſtinent, aut à multitudine, aut à malo, quodarcere milites ſolent, aut à numero mille hnminum, ducitum à Græco verbo, tractum aà tagmate. Nam Græci mille homi- num multitudinem TATMA appellant, qua- ſi milleſimum quemq; dictum. vnde ipſum ducem XIAlIAPXONappellant. Vt reprehen- di in vſuræ vocabulo diuerſa alluſio nõ poſ- 20 ſit. Niſſtillud non recte ſeriptum eſſe videa- tur, quod Azo vſuram vſum rei dixit. 2i Verbo I autem rei, non modò omnia, quæ in noſtro ſunt patrimonio, conſtat demon- ſtrari, l. 9. rei. ff. de reb. credi. ſed& quæ ex- tra exiſtunt, nec, vt in noſtro patrimonio ſint, rerum natura patitur. de diuis. rer. in ff. 22 prin. ff.& l.i. in prin. eo. Contrat Henricus Cardinalis, qudàm Azolatè, tam ipſe anguſtè vſurę vocahulum contraxit, ad es videlicet. 23 Quo tverbo, vt nummos ſignificarinon ne- gemus, ſiue argentei, ſiue aurei ſint, l. etiam. & ibi Alciatus. fl.de verb. ſignifi. cætera ta- men, in quibus vſura contrahitur, certum 24 eſt eo verbo non demonſtrari. Nemo te- nim dixerit, quæ pondere& menſura con- ſtant, ea æris vocabulo contineri in quibus æquè atq; inijs, quæ numero conſtant, vſu- ra committitur. Abbas& alij. Rubri. extra. 25 de vſur. Sed ¼& hæc,& proxima Azonis ſententia defendi poteſt. Nam origines, vnde vocabula deducuntur, ſæpe ex æquo,
atq; vocabula ipſa, patent: vt cùm Domiti.
Vlpianus lib. i. Dige. l.. in prin. devſ.& iu. ius a iuſtitia ait appellatum. Libro itemvn- detrigeſimo Digeſtor. d.§. miles. militem à 26 militia dictum ſcribit. Nam t amollitia, quod Feſtus Aẽlium ſcriptorem vetuſtum exiſtimaſſe per antiphraſin refert, eò quod miles nil molle, ſed potius quid aſperum gerat, explodendum eſt. In Pandectis enim Tuſcis a militia, ſicuti dixi, eſt ſeriptum, nõ à mollitia, cui refragatur ſequens interpre- tatio. Nam ſubiectum eſt a mollitia, id eſt, à duritia, quaſi quis exponat, molle id eſt du- rum, quod eſt perquam ridiculum, non mi- nus, quam ſi quis dixerit lucem, id eſt tene- 27 bras. Nontme fallit, eſſe quoſdam Gramma- ticos, qui nõ nulla vocabula per antiphraſin deduci voluerunt, in quibus Priſcianus bel- lum ab eo appellatum, tradidit, quod mini- mè ſit bellum, quo nihil abſurdius dici po- teſt, inſt. in fine. pri. de excuſ. tutor.& Leui. 26. B.& ler. 46. A.& lit. ſeq.& 4s. B. ibi ma-⸗ ledictus. qui prohibet gladium ſuum à ſan- guine.& loel. 3. B.& lit. ſeq.& Pariſ. de pu- teo. tract.dere mil. c, an pugnæ, num. 9. ſed venia
verh d udio in luce
33 iifelt 1 hellares nasabe tute vin ſequim fuerit, 9 culam quem molliti opinio culum⸗ ao res per dum il gans c turfsll ſpicatu eumal roris ac 1 amolli opus d militiæ iple Don les, cum ratut. N Derro zdio no ti rede
3 nunq cum cecam les, an 34 fertur. conlult feſbt ec illieito pœnis, nitater hunte les holt malun, nidicun diuidat däaiar lemc bos fac cet. Bo Contum videri, externe domeſ Gein, 1mo gr net adm iwalj

appellatu 1 b 4 nobis aut a malo, tä numero acd verbo, mille homi⸗ dellant n, vnde lplum treprehen⸗ ullo nõ dol⸗ eſſe viden, dixit. mnia„Clex ſat demon, quæex. datrimonio tzrrer infk Henricus ſeanguſte videlicet. arinonne⸗ nt, letiam. cæterata- „certum Nemo fe⸗ ſura con⸗ in quibus ſtant vlu⸗ dri. extra. ma Azonis origines, eex æquo, m Domiti. devſ.& iu. oitemvn⸗ militem à Awollitia, nvetuſtum rt, ed quod id aſpetum dectis enim riptum nõ s interpre- itia, ig eſt,d leideſt u- um, nonmi⸗ „id eſt tene⸗
———y———— ☛——
——————
DECISIO LITVANICA T 163
venia dignum ſit, hominẽ Grammaticum, ſtudio illo ſuo vmbratili occupatum, quæ in luce Reip. fiunt, non vidiſſe,& in re ma- 28 nifeſta tam inſigniter erraſſe. Etenim t ſi bella res eſt hoſtem finibus arcere, focos& aras ab externa viaſſ. erere, ciues ſuos à ſerui- tute vindicare, bellum, quo omnia iſta con- equimur, bella proculdubio res erit, vt nõ fuerit, quamobrem DPriſcianus ad tam ridi- *9 culam verbi deriuationem defugerit. Per quem ſimiliter errorem Aelius militem à mollitia appellatum putauit? cuius inepta Oopinio ſacris Pandectarum libris per auda- culum aliquem illata æqui& boni profeſſo- 30 res perdiu falſos habuit. Quo †loco men- dum ineſſe Franciſcus Connanus, perele- gans ſcriptor, in ſuis iuris ciuilis Commen- tarijs lib.⸗. cap.⸗. non incerta coniectura ſu- ſpicatus eſt, quod à nemine ſcriptorũ, ante eum animaduerſum miror, quos potuit er- roris admonere inſolẽs deriuatio, duritiam 31 àmollitia deducentis. Adde t non fuiſſe Opus, deriuationem à contrario petere, cm militiæ verbo duritia ſignificetur, vt idem ipſe Domitius Vlpianus eſt author, d.§. mi- les. cũm militiam, id eſt, duritiam interpre- tatur. Hoc obiter lectorem admonuiſſe, 8&e ab errore in viam reuocaſſe, nõ fuerit à ſtu- 32 dio noſtro alienum. Eòt itaq;, vnde diuer- ti, redeo. Eſt item origo vocabulorũ non- 33 nunquam, quam ipſa vocabula, fuſior. Vr t cúm rurſus miles, ne à militis verbo re- cedamus, eodem Vlpiano authore d.§. mi- les. à malo, quodmilites arcent, deduci re- 34 fertur. Hoc t enim ſimiliter præſtare iuriſ- conſultos, qui boni& æqui notitiam pro- feſst, æquum ab iniquo ſeparant, licitum ab illicito diſcernunt, præmijq́; propoſitis ac Pœnis ad quietem publicam, pacemq́; in ci- uitate retinendã homines alliciunt, pertra- huntq́;. l.1. in prin. ff. iuſti.& iu. Porrò ſimi- les hoſtem fines inuadentem, id eſt externũ malum, manu repellit, luriſcõſultus, qui iu- ridicundo præeſt, admiſſum iam malũ intra ciuitatis, viſcera, vt ita dixerim, atq; pręcor- dia iuriſdictiõe arcet atq; imperio, graſſan- temq́; domi peſtem cõprimit, dum impro- bos facinoroſosq́; homines ſupplicijs coẽr- cet. Bonos item ciues ab iniuria vindicat,& contumelijs, nõ minus vtilis publicẽè poteſt videri.& enim nihil multùm intereſt, ab externo quis hoſte damnum accipiat, an à domeſtico,& ſuo ciue, domo, agro, exclu- datur, fortunisq́; ſuis cæteris deſpolietur, imò grauius hoc ferri ſolet, maiusq́; conti- net admiſſum. Quo enim maiore vinculo alius alij coniunctus eſt, eò ab illo violari
maius eſt nefas. Hinc in eos, qui parentibus ac neceſſarijs mortem obtulerunt, ſeuerius eſt vindicatum, ff. de parrici. quod præſtare eos, qui iuridicũdo præſunt diximus, idem cauſarum patroni quoq; præſtant, de quib. Imperator Leo& Anthemius lib.z2. Princi- pal. Conſtitutionũ. Aduocati, C. de aduoca. diuer.iudicior. qui dirimunt ambigua facta cauſarum, ſuæq́; defenſionis viribus ſæpe publicis in rebus ac priuatis lapſa erigunt, fatigata reparant, non minus inquiunt, pro- uident humano generi, quàm ſi prælijs atq; vulneribus patriam parentesq́; ſeruarent. Nec enim ſolos noſtro imperio militare credimus illos, qui gladijs, clypeis,& tho- racibus nituntur, ſed etiam aduocatos. Mi- litant namq; cauſarum patroni, qui glorioſę vocis cõfiſi munimine, laborantium ſpem, 35 vitam,& poſteros defendunt. Eſt, I& vt ad inſtitutum argumentum redeam, tertium genus nominum deriuandorum, cùm ori- go, quã, quod inde deduceretur, anguſtior 6eſt. Vt tcùðm furtũ Labeonil.i.in prin. ff de fr. à furuo, hoc eſt nigro dicitur, qd clam
& obſcuro furtum fiat,& lerumq; nocte, Furta enim& in luce ineereliich ete palam ſar e
inc eſt illa h.
37 eſt, non minus, quam noctu. —Jegis 12. Tabular. diſtinctio, furem noctur- — num cum clamoris teſtificatione occidere
Permittentis: diurnum non niſi- tele fede- fendentem. l. itaq;. 9. lex. 1z. Tabular. ff. ad
38 legem. Aquil. Ergò, t quod Azo in vſuræ
alluſione lit fuſiore vocabulo vſus. Henri- cus Cardinalis Hoſtienſ. contractiore, ma-
39 gnis eos authoribus tuerilicet. Quanquã, t
ſi in ſola numerata pecunia vſuram proprie contrahi arbitramur, quod Azo ſumma. C, de vſur. num.3. ſcripſit,& Henricus Cardi- nalis Hoſtienſ. ſumma extra. de vſur.. pro quib. rebus. probat, qui vſuram vſum æris dixit, contractiore vſus vocabulo non vi-
71 FeA
⸗
40 detur. Aeris tenim verbum plenius eſt,&, να ‿ſ
—... 3 vt eſt dictum, omnis materiæ nummos ſi-
gnificat, non æreos modò, ſed argenteos etiam, atq; aureos. d. l. etiam.& ibi. Alcia.
4¹ ff. de verbor. ſignif. Romani f enim olim — pauperes, vrbe nondum adulta, æs cude- bant, eoq́; nummo vtebantur, quam appel- lationem poſtea rerũ potiti, ac domito ter- rarũ orbe, cùm proopum maieſtate argen- teo atq; aureo nummo vterentur, retinere 4² non erubuerunt. Aes t itaq; omnis generis nummos hodie cêtinet, d. etiam. ſed quia receptum eſt,& in ijs, quæ pondere men- ſuraq́; conſtant, vſuram committi, Abb. Rub. extra. de vſur. nu. 2.& ibi. Ana. col.:.& Bero. nu. 45. ad ſuperiorẽ defenſionẽ redeũ-
3 P iiñ dum
1245 vſen en

164 PETRIROTYZII
dum eſt, vt contractiore verbo in alluſione
z vſus nihil peccaſſe videatur. His t expedi-
tis conſequens eſt, vt ad Nicolai Abbatis d. Rub. de vſu. nu. 2. opinionem veniamus, cui vſuram dictam quaſi vſum rapientem ſuprà retulimus. Quomodo autem vſura vſum rapere dicatur, id eodem authore d. Rub. de vſur.& num. 2. ita eſt acceptum tanquam qui vſuram exercet, is pecuniæ v- ſum, qui in rerum natura non ſit, vendat. Quo loco primùm animaduertere licet, o- mnium ſuperiorum ſententias aà Nicolao Abbate tolli, tam enim Marcũ Varronem, quàm Azonem& Henricum Cardinalem Hoſtienſem ab vſu dictam vſuram ſcripſiſ- ſe, quòd apertè refellitur, ſi pecuniæ, vt Ni- colaus Abbas ait, nullus eſt in rerum natura vſus, Deinde pugnantia à Nicolao Abbate dici, quomodo enim in vſura rapi vſus ab eo intelligatur, qui eum quæſtum exerce- ret, ſi pecuniæ, quæ vſuræ materia eſt, nul- lus in rerum natura vſus eſt, reperiri nõ po- teſt. Quò magis miror Auguſtinum Bero- ium, d. Rub. de vſur. num. 46. Præceptorem meum, hominem iuris pontificij conſultiſ- ſimurn hanc Nicolai Abbatis ſententiã plu- ribus explicantem, hoc nõ animaduertiſſe, niſi pro Nicolao Abbate quis reſpondeat, id quod ipſe non obſcurè ſignificare vide- tur, idcirco pecuniæ nullumin rerumnatu- ra vſum eſſe, dici, quòd eius vſus in con- ſumptione conſtat, eo quippe puncto, quo pecunia vtimur, noſtra eſſe deſinit, alteriuſ- qũͦe eſſe mox incipit: receptum autem eſſe, quæ non durent, eaperinde haberi, vt alio loco multis exemplis comprobaui, ſuprà deciſione 3. num. 66. cum plurib. num. ſeq. ac ſi ne fuiſſent quidem, I. ſi pro parte.§. ver- ſum. ff. de in rem. verſ. ob eamq́; fortè rem Domitius Vlpianus l. hoc ſenatuſconſultũ de vſufru. ear. rer. quæ vſu. con. lib. 7. Dig. pecuniam in abuſu eſſe atq; conſiſtere ſgri- pſit, ſed quia idem VIpianus l. 1. de vſufru. ear. rer. quæ vſu. con. pecuniam, vt& cæte- ras res, quibus cùm vtimur, mox caremus, vſu tolli, eodem libro dixit. Gaiusl. ſivini. ff. de vſufruc. ear. rer. quæ vſu. con. item vſu contineri ſcripſit, inſcriptus denique lib. ⁷. Digeſt. titulus eſt de vſufructu earũ rerum, quæ vſu conſumuntur, in quibus pecuniam eſſe conſtat, vt negare non poſsimus pecu- niæ vſum eſſe. Quomodo hæc inter ſe non pugnent, diſpiciendum eſt,& arbitror VI- pianum, d. l. hoc ſenatuſconſultum. cùm pe- cuniam in abuſu eſſe, ſiue conſiſtere dixit, id tempus reſpexiſſe, intra quod pecuniæ legatæ vſusfructus durat. Licet enim pecu-
MAVREI nia iam abſit, in victum fortè aliàmve rem
neceſſariam erogata. adeſſe tamẽ& interim
creditur, dum tantundem reddere, non fi⸗
nito vſufructu, haud habemus neceſſe. Re-
—
—
cte itaq; ſecundum hæc pecuniam in abuſu
eſſe, ſiue conſiſtere dici, cùm ea vti atq; frui ———᷑—ÿ—ÿ—ÿ—ÿ—x—x—ꝛ—ꝛ—·r———
d& tunc exiſtimemur, cùm ipſa caremus.
Nam quin impendendo vti ea dicamur, ne- gari per rerum naturam non poteſt. Falſum item fore, pecuniam vſu tolli continerive, cõtra quam Vlpianus& Gaius ſcripſerunt, d. l.i.& d. l. ſi vini. niſi quis ea nos vti tunc dixerit, cùm inloculis habemus incluſam, quod per quam ridiculum eſt. Defendi ita- que Nicolai Abbatis ſententia non poteſt, pecuniæ vſum in rerum natura eſſe negan- tis, tanquam nec tunc quidem pecuniæ ſit vſus, cùm eam impendimus, cuius etiam v- ſus, reb. quæ inde comparantur, repræſen- tatur, fitq́; diuturnior, vt non tam tunc vti pecunia noſtra dicamur, cùm eam numera- mus, in rei cuiuſquam emptionem, quam, cùm re empta vtimur, domo fortè aut fun-
44 do. Etenim 1 ſi qui precio fruitur, vt Gaius
lib. 7. Digeſt. l. quia de vſufructu.& Ana. Rubri. extra de vſur. colu.z. verſ. intelligit. ſcribit, nõ minus habere intelligitur, quam qui principali re vtitur, fruitur. Ex contra- rio, qui re quapiam vtitur, fruitur, id quodã modo habere debet intelligi, quo ea res
45 comparata eſſet, id eſt precium. Nec t quod
puncto temporis pecuniæ à nobis abit do- minium, mouere quenquam ea res debet. Nam,& q́d nobis per filios ſeruòſve quæ- ritur, id conſtat ne momento quidem in il- lorum perſonis conſiſtere:l. placet. ff. de ad- quiren. hæred. propter vtilitatem tamen, quæ hoc ſequeretur, ita quæri patribus do-
minisq́; vetus iuriſprudentia non immeritò 46 introduxit. d. l. placet. Confutata t itaque
Nicolai Abbatis ſententia, vſum pecuniæ, qui eſt permagnus, perq́; neceſſarius, in re- rum natura eſſe negantis, vſuram ab vſu, ſi- ue ſimpliciter, vt Marcus Varro, ſiue rei, vt Azo, ſiue ęris, vt Henricus Cardinalis Ho-
47 ſtienſ. maluit, deduci dicendum eſt. Quo t conſtituto tractandum ordine eſt, quid v=
ſura ſit, ſiue fœnus, nam vtroque verbo ſignificari conſtat. Et Azo. d. ſumma. C. de vſur.num.i.quidꝗquid ſorti accedit, ab om- nibus vſuram vulgõ dici, ſcribit: ipſi autem vſura eſt, ita enim definit, d. ſumma. de vſur.
& d.num. i. quæ ꝑroꝑter vſum rei conceſſæ
datur, conceſſam intelligens datam aut mu- 48 tuatam. Et t ne quis rei verbum generaliter
accipiat, I. 1.§. rei.& ibi poſt Alex.& alios. Deci.num.ia. negat extra pecuniam nume-
7, ratam Vſore 7— J, 4
nuan V otule vibus fatealll b qmalis 10 qui multaa ſttvfur læacce cco int poſt ra mente quod v 14. 9.. elt O vt ſiue ſioe E ſuue vin diorum vltra ſ 3 ceribit. MVI cipi vul rio cæt Abb. A luramte traeast nch c 13 -e* zih. fl. torem rumal te aut quid 68, ſiue nit Vfũ deyſur. 54 ro. d. m 81VS lit viun GRA eſt conſ traude um doc 3 extrae Pœnan idem E 19 lun ke Draſtari ühac, Vlur. mn cumadt neretur, e.conſti 4 de vlur.
mmpra

imye tem interim te„non li⸗ ecelle Re, miin abulu Etiatqpfru 1 caremuh, camur, ne⸗ eſt. Fallum dwiinerlge eriplerunt vtitunc incluſam, efendlit on potelt, lle negan⸗ ecuniæ ſit g etiamy⸗ repræſen- ntuncvti anumera⸗ n, quam, aut fun⸗ vt Caius & Ana. ꝛeelligit. r quäm XCoMra- id quodã luo ea tes dec ſquod sabit do- res debet, ſwequa- jem in ll⸗ fl.de ad- a tamen, ribus do- immerito ata titaque pecuniæ, rius, ia te⸗ ab vluhli ſiue r ei,vt linalis Ho- eſt. Lo ſt, quid ve- que vel bo mma. C.de dit, ab om⸗ :ipſiautem ma. devſuu rei concelle tamautmu- m enenlie lex Ialios. niam nume rauam
Gx—————— 4——— 1
DECISIO LITVANICA T. 155
ratam vſuram propriè contrahi, licet acce- pto fuſius vſuræ verbo in cæteris rebus in quibus mutuum conſiſtit, vſuræ eſſe locum fateatur. Quod poſtremum Hentieus Car- dinalis Hoſtienſ. d. ſumma extra de vſur.§. pPro quibus reb. probauit, nam definitioni multaaddit. d. ſumma extra de vſuris. 9. ꝗd
45 ſit vſura. Quicquid t enim ſolutioni rei da-
tæ accedit, ipſius rei vſus gratia ſiue id pa- cto inter contrahendum conuento ‚ fiue ex Poſt facto id agatur, alterutrõòve tempore ea mente creditor eſſe proponatur, vt quid, quod vltra ſortem ſit, accipiat, vſuram eſſè 14. J. 3. Pertotum. definit. Quod dictum eſt. QVICQVID, ita exaudiendum ait, vt ſiue pecunia accedat, ſiue fructus ſpes, ſiue ECLEGMA, hoc eſt, Electuarium, ſiue vini cuppula, aut aliud quiduis cupe/ diorum, quantulumcunque enim ſit, quod vltra ſortem acciperetur, id in vſura eſſe,
0ſcribit. c. plerique. d. 4. ꝗ.z]Z. Quod verò
MVTVO DAaT AE adijcitur, ita ac- cipi vult, vt intelligatur Gofredo Rayne- rio cæterisq́; ferme omnibus authoribus Abb.& alij. Rub. de vſur. extra mutuum v- ſuram regulariter non committi, id eſt, ex- tra eas res, quæ numero, pondere, menſu⸗ raq́; conſtant. Abb. d. Rub. de vſur. nu. 2. Ana. ibidem. colu.:. Bero. col. 16. num. 45. Quæ ſolæ ad cauſam mutui pertinent. 1. z.
519. 1. ff. ſi cer. pet. Id t quidem quo ad credi-
torem ſpectat, aà quo proficiſci oportet eo- rum aliquid, quæ numero conſtant ponde- re aut menſura, cæterùm debitore aliud quid vis vltra ſortem præſtante, ſiue ſpeci- es, ſiue factum id ſit, nihilomagis eſſe deſi- nit vfura. 14..3. per totum. Abb. d. Rub. de vſur. num. 4.& ibidem. dictum.& Be-
52 r0. d. num. 45. Adiectum † deinde eſt, IP-
SIVS Hoſtienſ. d. ſumma de vſur.§. quid ſit vſura. verſ. ipſius rei. REIVSVS GRATIA. Nam ſinon vſus, inquit, id eſt conſumptionis gratia, lo coq́; pœnæ ſine fraude quid apponeretur, extra vſuræ cau- ſam hoc erit exiſtimandum. per c. dilecti.
53 extra de arbit.&:4. q. a. fraternitas. Inter t
pœnam verò& vſuram hoc ait intereſſe, idem Hoſtienſ. d.§. quid ſit vſura.& verſ. ipſius rei. quòd vſura pro temporis modo præſtari menſtrua annuàâve ſoleat: Authen. ad hæc. C. de vſur.& Azo. d. ſumma. C. de vſur. numero ſecundo. pœna verò tunc, cùm aduerſus pactum quid factum propo- neretur, cuius ſeruandi cauſa adiecta eſſet. c. conſtitutus. de pœnis.& Azo. d. ſumma
54 de vſur.& nu. 2. Aut; dici ait poſſe, pœ-
nam præxſtari, quia non fuerit factum, quod
8ͤ——————
conueniſſet, aut quia non ſoluitur, quod de⸗ beretur, d. c. dilecti. cùm ex aduerſo vſura ob id pendatur, ne ſortem reddere debito-
rem oporteat. c. conſ. de vſiur. PACTIt
verd CONVENTIadiectio id valet, vt abſq; pacto creditori ſupra ſortem accipere ius faſq́; ſit, ſi quid fortè vltrò d volente de- bitore tribueretur, c. ſicut.:. q. 2.& 4. q. 3, vſura eſt.& 18. diſt. c.d. elogijs. Ab. de Rub. de vſur. nu..& ibidem. Ana. colum. i. verſ. quæro.& ibi. Bero. nu. ꝛ9. verſ. 4. ſit conclu. idem. Ab. c. quæſtus, nu. 8. de vſur.& Hen- ri. Bochic.in ciuitate eo.niſi ea mente fuiſ ſe dicatur, vt aliquid ſupra ſortem accipe- ret, ſiue initio, ſiue ex poſt facto hanc ſib: ſpem propoſuiſſet, Abb. Rubr. de vſur. nu. 1.& ibid. Ana. col. 2. verſ. intelligit. Adde Bero. ibidem. nu. 30. quòd in pacto eſt quo- que reſpondendum. Nam& qui ex poſt fa- cto pepigiſſet, in ea cauſa eſt, vt vſuræ cri- men contraxiſſe videatur, nõ minus, quam ſi initio id actum proponatur. c. conſuluit. ibi. ceſſante. omni conuentioni. dev ſur. S
56 Bero. nu. ꝛ0. verſ. præterea. eo. Sed f vtrum
exigimus, eum, qui pecuniam credidiſſet, nõaliter id fuiſſe facturum, quàm ſi, ſe quid vltra ſortem conſequuturum, ſperaſſet, quo magis vſura commiſſa eſſe videatur? an in eadem quoqʒ cauſa& ille ſit, qui nulla ille- ctus lucri ſpe, erat egenti pecuniam creditu⸗ rus?& multũ ſanè referre, arbitrandum eſt. Nam, qui gratuitò crediturus erat, qd vltra ſortem voluntate debitoris datum accepiſ- ſet, id ſine vlla Dei offenſa retinere poteſt: d. c. ſicut.& d. c. vſura. eſt.& d. c. de elogijs. Abb. d. Rub. de vſur. nu..&ibi. Ana. col. 1. verſ.quæro.& ibid. Bero. nu. 29. verſ. quarta ſit concluſio. poſt Henri. Bochic. d. c. in ci- uitate. qui verò nõ niſi fœnerato erat egen- ti opẽ laturus, is reſtituere, quod ſupra ſor- tem accepiſſet, niſi Deo eſſe vult obnoxius,
57 habeat neceſſe. Quanquam f Magiſtratus
imperio atq; iuriſdictione, vt id faciat, com- pelli non poteſt, d. c. conſuluit.& d. c. in ci- uitate.& ibi Hẽri. Bochic.& Bero. d. Rub. de vſur. nu. 4. niſi hoc amplius eius eſſe in- ſtituti proponatur, vt gratuitò mutuum da- re non eſſet ſolitus. Nam quod huic ab eius inſtituti non ignaro ſupra ſummam credi- tam eſſet numeratum, extorqueri iuſdi- centis authoritate poterit, quaſi tacita con- uentione actum videatur, vt ſupra ſortem aliquid penderetur: Bero. d. Rub. de vſur.
58 nu. 20. Tam Tinuiſum eſtautem fœnerandi
cõſilium, vt ſatisfacere Deo& eũ oporteat, qui quęſtus faciendi ꝓpoſito mutuũ dediſ- ſet, etiãſi deceptus nihil tulerit, nam quin,
qui
——

59 tate.
166 PETRI
qui eamente fuit, Deo ſit obnoxius, dubi- tare non licet. Bero. d. Rub. de vſur. nu. 23. & ſequen. poſt Henri. Bochic. d. c. in ciui- Ea t inter hunc& eum, qui quid lu- cri abſtuliſſet, facta differentia, vt ille ani- mo& re, quibus deliquit, ſatisfacere coga- tur, hic, quem reum Deo cogitatio fecit 22. q 5. qui periurare.& 24. q.:. c. odi.& 15. q. 1. c. fin.& ⁷. q. 5. c. i. in fin.& 4. q.. c. ſi quid. & c. cum voluntate de ſententia excom.& nu. 24. ſolo animo, 14.. 3. C.1. Bero. d. Rub. de vſur.& num. 24. quid enim reſtituat, qui 6o nihilaccepit? Spem f autem omnem ſu- pra ſortem accipiendi non omnino damna- re oportet. Nam, qui lucrum ſperauit, ſi nihilo magis erat ſe à dando mutuo abſten- turus, quicquam poſtea voluntate debito- ris conſequutus, ne Deo quidem obnoxius eſt.d.c. conſuluit, ibi qui non alias mutuo traditurus.& gloſ. ibi verſ. ſperantes.& Rub. de vſur. nu. 29. conclu. 4.& Hoſtien. d. ſumma de vſur. õ. quid ſit vſur. prope fi- 6rnem. De t illo ſcio quæſitum Gloſ.& lo- an. Anid. c. peccatum. de reg. iur. lib. 6. Ho- ſtien. d. de ſumma. de vſur.. qua pœna. verſ. ſed fœnerato. Abb. c. præterea. num. 3. de v- ſur.& latius. c. cum tu. num. 15. eo. tit.& Anchar. conſ. 9s. iſtam quæſtionem. circa fin.& conſ. 306. efficax. colu. ꝛ. verſ.& circa hoc. Alex. 67. conſ. 91. viſis actis. num. 1. lib. 2.& Fede. Sen. conſ. 19. quæſtio talis eſt.& cõſ.22. vtrum vſurarius,& Lapus Decaſtel. c. in ciuitate. de vſur.& Anto. de But. d. c. cum tu. liberet ne fœneratorem delicto de- bitor, qui gratiam ei fœnoris fecit? In qua ſpecie rectiſsimè Dynus e. peccatum. de reg. iur. lib.6. ſcribit, ſi quidem fœnerator, quod vſurarum nomine abſtuliſſet, debito- ri refundere paratus ſit, conſequuturũ eum liberationem, quaſi breui manu receptas v- ſuras fœneratori reddidiſſe debitor exiſti- metur: Argumentuml. ſingularia. in fi. ff. ſi cer. pet.& l. licet. 5. quotiens. ff. de iure dot. &l. vir ab eo. ff. eo.& l. 3.§. fin. ff. de donat. inter vir.& vxor. quidam hoc amplius Io- anne Anagnino authore d. c. cum tu. col. 8. in fin. verſ. 3. quæri. de vſur. vſurarum de- ſiderant oblationem: alij etiam reſtitutio- nem. Quorũ ſequi ſententiam& ſi fœnera- toribus conſultius eſſe putem: à Dyno ta- men nõ diſſentio, modò ne quid inſit com- 6z menti. Nam 1bona fide rem geri oportet, & ſimulationem omnem abeſſe, nihilque quicquã dolo aut humanis artibus agi, cùm eſt Deo, vt in præſentia, ſatisfaciendum, quem cælare humana prudentia nihil po- teſt. 32. diſtinc. c. erubeſcat.& 2. q.⸗, c. con⸗
ROXY2II
MAVREI ſuluiſti.& c. in ciuitate, in fin. de vſur. Ne-
6z mo t autem neſcit eo, quod ablatum eſt non
reſtituto, peccatum non remitti. d. c. eum tu.& ibi Bero. num.. de vſur.& c. ſi peſ.14. quæſt. 6.& d. c. peceatum. de re. iur. lib. 6.
64 Illud t admonendi ſumus, non quiequid
ſorti accedit, ad vſuræ cauſam pertinere, ſed id tantum, quod pecunia æſtimari poteſt. Bart. I. rogaſti.. ſi tibi. ibi partes. ſf. ſi cer. pet: Abh. Rub. devſur. num. 4.& ibidem. Ana. colu. 2. verſ. dictum.& ibidem Bero. num. 3318 ſeq.& num. 45. idem Ana. c. plur. colu. 3. verſ. quicquid enim ali. 14. q. 3. quaſi per totum. Quare ſi inter mutuandum pa- ciſcar, vt me beneuolentia proſequaris aut honore, pro meâve ſalute Deumores, nul- lum erit vſuræ crimen. Præter enim quam, quòd ad hæc alium alij Chriſtiana charitas
obſtringit, beneuolentia, honor habitus,
precesq́; Deo immortali oblatæ æſtimatio-
nem pecuniariam non admittunt. Quan- 65 quam t in habito honore quibuſdam caſi-
bus aliud pleriq; reſpondent, lIoan. Ana. c.
ec.lib. 6. in mercu.& ibi. Philip. Francus. Abb. c. i. num. z. de depoſi.& Ioan. Cald. c. nauigam.& ibi. Ab. num.7.& Ana. colum. 7. verſ. 4. princi. quæri. de vſur. Abb. Rub. eo. num. 4. Iaſ. d. õ. ſi tibi. in fin. Ant. corc. ſingula verb. Docto.. Bero. Rub. de vſur. num. 58. Ioan. Arnol. proble. 9.& Bolog- ni. Authem. habita. num. 256. C. ne fili. pro prem. id eſt, quotiens emolumenti quid in- de ſperatur. Quod in ea ſpecie euenit, cùm doctor mutuo dato auditores ad ſe pellicit, auditorio frequentiore id conſecuturus, vt auctius ſalarium accipiat. Tantundem Pe- trus Philippus Corneus d.§. ſi tibi. probat, cùm id doctor agit, vt pluribus auditoribus pecuniæ illecebra ad ſe illectis collegam ſuũ opprimat, ſed hoc defendi non poteſt, niſi eo ſpectet, vt collega ſuo auditorũ frequen⸗ tia ſuperato, ad ſalarium auctius perueniat. Ioan. Andr. d. c. peccatũ. cum Doctor. pro- ximeę alleg. Sola quippe collegæ oppreſsio æſtimatione pecuniaria caret, ſed an ſupe- riori ſententiæ occurrat, quod Salycetus Authẽ. ad hæc. C. de vſur. Bero. Rub. ex- tra. eo. num. 6õO. ſcribit, qui primam pecu- niæ credendæ rationem ductam eſſe ait, vt frequens habeat auditorium,& per hoc fa- mam nominis& doctrinæ opinionem con⸗ ſeruet, nihilq́; de veteri exiſtimatione amit- tat,& cõuenienter ne quam famæ iacturam patiatur, non autem vt nomen ſuum illu- ſtrius reddat, dignuùſve maiore ſalario vi-
66 deatur. Conſtat f autem, vt vulgo dicere
ſolemus, ſpectari, quod principaliter age- reiur,
—
felllt, 2 cet. pet certum dotesall graufama zwotei honore temnan pectus b 6s res ſibi nac ing poßimn compat qdanin c in Cil nt.glo. ſti. Rc. c. in ciu colu./. hor. dc rerereſ quatur, yt vocal d2. rog H ti non oo lorom ſ Lominc Gcatur. mare d cins! mielug Jogb dal tinonc gmus, niæ rati audttori & literat adipilce tate nor eſſe 0 delictun eipaliter crimen 6 1 Aict D Atbletas Lenocn haberm Lotlum

—————— 8— .——³—— — 2
vfur. Ne, D ECIS10 LITVANICA y. 167
um elt 1 „ Sllnon retur, o , d 2 Portere. 1. ſi UisS ne 4 ecum cer. pet. Sed hocf. G caufam. ff. ſi ter hoc agat Doctor, vt data mutuò audito- allpel acti habet quæſtionẽ, in- ib ſa. faci00 1 bell. certum quippe eſſe, qui pecunia ad ſ 1r. ribus pecunia, factoc per hoc frequentiore niael. tores allicit, quæſtus ic dn 12 2 a leddi auditorio maius conſequatur ſalarium, ſeu rlucct 67 an famæ ſtudio. Quoſdam Loninn alaclat, famam ampliare volenti hoc accedat conſi- va eleſa amore ita captos, videmus, vt reha unfne lium, quin pro fœneratore ſit habendus, nari poteſ honores& nominis celehriratem facile tijs nulla dubitatio eſt. Salyceto itaq; nõaſſen- es hlen temalartt, camrelff cile cõ⸗ tior. Hęe quidem, cùm retinendęliterarum R ibiden pectus ſpretis 6 erSt generoſius eſt& doctrinæ opinioniacceſsit maioris ſalarij . 5 3 3. 4 6 1 dem Ber Ca resfibi ueren pibus omni ſtudio hono- 72 quærendi ſtudiumn. Nam 1 cùm nullum na eplar Aacme lſrnee neehan, lgitur t in quæſtus conſilium proponitur, vſuræ cri- 19. du pofaun. ia nuaf varietate, cùm ſcire non 73 mine vacare factum arbitror. 2 Non di- un auü bean s, quæſtus ne cauſa, an famæ magis ſtinguo itaque, vt Beroius ræceptor andum a, mparet ſibipecunia auditores Doctorid tiuumn 19 1. 3 Ln 3 ptor, v- equaris aut qd animæ magis ſalutare eſt, ſ LtOrlel, e ꝗ ſpe quæſtus abiecta famæ magis Jores c. in Ciuitate. I ibi. gl. eeſt; ſequendũ dicäà ſtudet, conſeruare veterem doctrinæ opi- dres, nl. Funirate,ef i. gl.& Abb. notab. 4. no- nionem nitatur,& reti d aclo: nim quam, tat. glo. c. vnico. de ſcruti. facit. c. ſignifica ſt nitatur,& retinere, quoc adeptus n charics ſti. Rec. ad anclientiam, de Hottuct e 3. eſt, nomè, an augere magis, quaſi ſola com- r habitus c. in ciuitate. colu. 3. verſ. no uod dse modi adeptio his artibus procurata dam- Hilnat— colu. ⸗ verſ. ⸗&vfs. nO. quocl vbi. netur, non etiam incommodi depulſio. V- 3 lImatlo- b. 8 1 27 vluræ crimen interpreta- trumq; enim& ui veterẽ ſ„ Qun⸗ or. Idcircó; eum auditores pecunia qus- nem en 1el, ene Kcanneal rere reſpondebo, vt maius ſalari contentus eſt,& qui celebriorem red- Cäll⸗ quatur, ſed qui-„l arium conſe- dere ſtudet, extra vſuræ erimẽ pono. Hunc, mn. Ana.c. 34— da lere interpretatio in Dei, quia famæ augmentum& o Inſordis 3. Francus. 6d 4 daathlodſſ recepta, Soci. d.§. ſi tibi. niariam æſtimationẽ non a(Ar lcem .Cald. c I. rogalti. ff. ſi cer. pet. ſententiæ Salyce- accidit, vſuræ cri Ierahat(r coom. 69 ti non occurrit. Humanum t ſi quid ſtitit: warlne nn nraſtle dfi eküh forum ſpectantibus aliud dicitur 4 8— tor tt dm werdsuia, mnulii acceie „Nub. Leinn incertum eſt 2 101 GO lonem quærat, non poteſt videri vſurę cri- Ant, cote 3, elt, qua mente quid factum men contrahe dſi- äeviat dicatur, fœnerandi conſilium abeſſe, exiſti hic zererncllnenecele one adn doog mare debemus. Ita Bartholomæus So⸗ Eo ter e nrenens Saue daf⸗ quia id . 54 2 conferu— 1. 2 zolde⸗ cinus Iib.. Digeſto. d.§. ſi tibi Dua2 arSaen et cuius augmentum Pecu- ſe e 7 6 ne fllipro 8 9 i. apud Do- nia æitimari non ſt. oc eſt, famã enll.p mitium Vlpianu didi 1 poteſt, hoc eſt, famã& no- 7.).7/ tiquitin 0 eeeae 85 m trade it; ſed nec eò ma- minis opinionẽ:ita tamen hos vſuræ crimi- 2 gente can a4 Atyceki ententia defenditur. Nam& nelibero, vt peccato eoſdem vacare negem 19 non contectura, ſed re vera conſtare fi ac irdarnt 1 8, ſe pellicit am conſtare fin- atq; adeò infamia. I. vnica.& ibi Bar. de ſtu — Amus, primam a doctore credend SAIe 7. uru vt m endæ pecu- libe. vrbis Romæ, lib.. Adde Bologni — niæ rationem initam, vt fre hab 1 Slll. adem be⸗ AncittOritn— quens haberet Authen. habita. nu, 256. C. ne fil. pro patre roh d, n orium,& per hoc doctrinæretineret Lucubrando enim& vigilando Aehrine⸗ 5... 5 8. denerun 2 Aralcen e unfheen: accedere autem nomen& literarum famam conſeruari, non ſpiſcendi maioris ſalarij conſilium, dubi æ illicio, ſ— . ⸗ pecuniæ illicio, fed an proe veteris o- Nexci g.. oportet& hunc, pro fœneratore Panpas retinendæ dh lasdaranhehe otelt, n elle. Quotiens enim, quod accedit to ſibi . graue dato ſibi comparat, quo magis peccato exi rũ ftequem delictum aliquod continet, eius. St Peccaroel⸗ eius, quod prin- 74 matur. Illud ſit, quod honoris 1 co 5 . 2 2...— 93 nſeru ₰— peruenli- cipaliter ageretur, conſideratio, quo minus di gratia Occidèr hominemllcer Pet 65,, cCr 21131 ⸗ 2. 8 E.. octor. plo⸗. men contrahatur nihil quicquam facit. ſing. 33. nobiles. vt eſt in aggreſſuram paſſo g=, u— ebio Hincf Domitius Vlpii 1b 8.Vd z 11 22318 paſio eoppt itius VIpianus lib. 3. Digeſt.) reſponſum. Cui, 81 126f L. „Jan lape⸗ Athletas. 5. ai LI.I 75 1elP Qui,& fi fuga elabi poſsit, quiat ed an lup 1 letas. 6. ait prætor. de his, ꝗ notant in fa. fugere tamen probrum eſt, Bald. l.:. in fi. enocini eh ee u„ am e d. 1.1. in fi. c- d dalycetus keehsren 35 ma age eait, qui quæſtuaria vnde vt. Deci l. vt vim, nu. 35. ff. de iuſti.& ro. Rub.&x et mancipia, ſiue hoc principaliter ne- iur. ſtare, cæſoq́; aggreſſore ſe tueri, ius eſſe otium t, ſiue alterit u 288 ueri, ius eſſe mam pecu⸗ gotium gerat, ſiue alterius negotiationis conſtitit. Bar. l. I. colu. z2. C. vnde vi. Deci. d elle ait,l— cceſsio ſit, vt ſi caupo ſit forſan aut ſtabu- I. vt vim num. 33. Ita enim poſt Salycetum eperhoc„ 8 qui mancipijs huiuſmodi vtatur mi- Beroius d. Rubri. de vſur. num. 16.& ſeq. ionem con aiſtris, qui miniſterij occaſione corpore præceptor diſputat, ſed quia cædes ita fact ſuo quæſt fagf. 5 P* 3 Cʒædes Ita facta ztioneami uo quæſtum aciant. Vtroſs enim Leno- in Dei, vt ſicloquar, foro impunita Bal. c.fi næiactuan f uſnceureNertſerlee. Idem in balneato- col. 2. verſ ſed nunquid. de conſuetudine& 4 n ſuum Ilu⸗ Tete põdit, qui in officina ad cuſtodienda Ana. c. ſuſcepimus. in fi. de homici.& Pe- ri ſi Foticühana nre. veſtimenta mancipia il- ci.l. vt vim. nu. 35. ff. de iuſti.& iur. non eſt uip dicete l0 tur 1 vitæ genus obſeruantia dicitur fugæ dedecus percuſſorẽ peccato nomlibe. ere, Sec incipali-— — lere. undum quod, ſiue principali- 76 rat.adde, diuerſa hæc eſſe. Vim ꝗppeillatã relul contra-
—. 1 3 2—— 2 8— ————— ———.—— ———————— 8.

483 P ETRIROYZII MAVREI
contraria vi propulſare, omnes leges om- niaq; iura permittunt, l. ſcientiam.§. qui cùm aliter. ff. ad legem Aquil. nobisq́;, vt ſalutem corpusq́; noſtrum tueamur, ferrum porrigunt, isq́; præcipuus armorum vſus 7 eſt. Vt autem f aucto mutui datione audi- torio doctrinæ opinionem quis retineat, id nullis legibus nulloq́; iure vnquam licuit. 73 Quin turpitudine non caret, et t Reipub. intereſt, ne flat. Auocari enim hoe facto iu- 79 uentutemab illorum auditorio, quorum f forſitan ingenio, natura, doctrina,& inſti- tutione, quibus alijs alij præſtare ſolent, l. inter artifices. ff. de ſolut, melior euaſiſſet. 80 Nemo fautem neſcit, publicè vtile eſſe, di- ſciplinarum curſum non impediri. Vnde à ſacris conſtitutionibus auditorijs, vbi artes traduntur, multa tributa priuilegia legi- mus. Docto. l. 1. ff. ſolu. mat. poſt. gloſ. fin. & ibi Bar. l. vnica. de ſtu. libe. vrbis Romę. libi u. C.& Bal. l. 1. in fI. C. ſi de momẽ. poſſ. 81 Alius f eſt deniq; nummi vſus, quam fœne- 32 ratio. l. i ff.de contract. emp.& vendi. Et mutuum non dantis, ſed accipientis cauſa intercedere debet, quod ſecus fit, ſi cum quæſtu eſt, vſuræ vitio non vacat. 14. q. 3. 83 per totum. Et t in egentis perſona neceſsi- 84 tatem continet. Peccat t enim, qui egenti opem non fert. c. conſului. de vſur.& Ana. c. nauiganti. colu. 2. eo. tit. Igitur neq; Sa- lyceti ſententiam, neque Beroi diſtinctio- 85 nem ſequor. Quod t in doctoribus, qui ar- tem aliquam publicè tradunt, dictum eſt: idem in piſtoribus& molitorib. eſt acceptũ, ſi pecuniam dent mutuam quibuſdam, vt ad piſtrinas eos& moletrinas ſuas alliciant, indeq́; quæſtum habeãt, Abb. d. c. nauigan- ti. num. 17. de vfur.& ibi. Ana. colu. 7. verſ. 4. princi. quæri. quod nos ad laniones pro- polasq́; rectè producemus, ad omnes deni- que opifices, qui, vt ad illorũ tabernas ven- titemus, pecuniam nobis dant mutuã, hoc non ſperato non daturi. Nam cùm eadem, quæ, in ſuperioribus, ratio ſit, cur non idem ſtatuatur, non reperiri. l. illud. ff. ad legem 86 Aquil. Illud t ſcio quæſitum, cùm reſtitue- re, quod vſuræ nomine ablatum eſt, opor- teat, cui reſtituere doctor, cui piſtor, cui cæteri debeant? illis enim, quos ad ſe dato mutuo hiallexiſſent, nihil abeſſe videri,& pauperibus reſtitutionem fieri debere, pla- cuit. Quæ ſententia Nicolai Abbatis fuit, libro quinto Epiſtolar. Decretal. d. c. naui- ganti. num. i. de vſur. ita ſcribentis. Fœ- 87 nerare t hoc eſt ſupra ſortem, quicquam ac- cipere, de quo nobis erat iecundo loco di- cendum tam humanis, quam diuinis legi-
88
pus nonlicere, c. ſuper eo.& per totum. ex- tra.de vſur.& eo, lib. 6.& clemen.& 14. q. 3⸗
er totum.& latèẽ Docto. l. cunctos popu- los. C. de ſum, trin. ſemper couſtitit, ſed an introduci moribus contrà poſsit, videa- mus, defendiq́; in Polonia illorum factum queat, qui rebus pignori acceptis vtuntur, fruuntur,& non prius debitores ad eas re-
etẽdas admittunt, quam ſolidũ acceperint, nec fructibus ſortẽ minui patiuntur, cõtra,
uam ſacris conſtitutionibus cautum eſt. c. 1.& 2.& c. conquęſtus. de vſur.& c. ad no- ſtram. i. de iureiur.& c. cùm contra. de pig. &l. 1.&. C. de pig. actio.&l. 2. C. de par. pig. Hanc quæſtionem Auguſtinus Be⸗ roius, doctor meus, libro 5. Epiſtolar. De- cretal. quia in omnib. num.. de vſur. in Po- lonica conſuetudine nominatim proponit, & ſi talem conſuetudinem in Polonia eſſe, nequaquam, vt ſcribit, credat,& putauerit, inquit, aliquis, ſic enim diſſerit, id probs fieri. Non enim nouo exemplo iſtud ten- tari, ſed recepto more& conſuetudine in- ueterata, cuius initium ignoratur,& pro- pterea eos, qui à contractu multis ante an- nis vſurpato non abſtinent, nihil delinque- re, quiſquam arbitrabitur, tanquam qui, quòd vulgò non improbaretur, feciſ- ſent. Inde, t vt apud Labeonem& Cœlium quæſitum eſſe Domitius VlIpianus l. quid ſit fugitiuus.. apud Labeonem. ff. de ædio li. edic. refert, ſeruum, qui in Aſylum con- fugiſſet, fugitiuum nõ eſſe, placuit, id enim feciſſe, quòd publicè facere licere, eſt arbi-
39 tratus. Quod tad vſurarum caſum non in-
eleganter produxiſſe, Bartolus d. 9§. apud Labeonem ſequitur. Alex. conſ. 39. viſis Se conſideratis.poſt prin.lib.3.& Cæpola. cõſ. 3. dicendum eſt. colu. fin.& tract. de ſimul. contrac.in caſus poſi. colum. 2.& rurſus. 5. caſu princi.col.penul.& Firmia. trac. de E- piſcopis.lib.ʒ. par. 1. q. 14. Tiraq. de pœnis cauſa. 42. num. 8. Adde aug. Bero. c. quia in omnib. num. 6. de vſur, videtur, eo excuſa- to, qui id feciſſet contractus, quodillicitum non eſſe, vulgò crederetur,& ſi re verav- ſuræ vitio non careret 1 2
— Nn··——
ſuræ crimen contrahere. Bart. d.§. apud La⸗
oo beonem. Hæc Beroius. Huic t ſententiæ
9i ſiti. Idem t Baldus eodem lib. 4. Princi⸗
illud congruit, quòd, vt poſt Accurſium idem Bartolus, Baldus, Salycetus, Paulus Caſtrenſis,& pleriq; libro 4. Principalium Conſtitutionum. pignus. c. de pig. actio. notant, non intelligitur culpa, quam con- ſuetudo admittit. Arg. l. 3. ff. ad Macedo. Petr. Anchar. conſ. 348. pro deciſione quæ-
palium
lo e ee—— ú22 4
—
alum ue ſc 62 pol 94 ui gen bi Doc texlpi Corne.
dicem, ſoetuch reliten gailc pe gen Lenol Jöbarele cædiof necſall pralen tadine ſcetuc
js g udete n.C. nica.( quitur viſo de. & Anto Innocer §.Col.as 1 ff ſic fallitati 2,Ang. ro quoc fk de ſe diellie⸗ doRoc Ting, in illaſſ

R
lamme PDECISIO LITVANICA V. 169 85 nns deunaſgitlüionum ſcribit, 1.*. colu. 3. ſtricto.& conſuetudine.&c. cùm venera- un ene 8— 3* icuſtos. C. de ædil. acti. per. bilis. de conſue.& pleriq; probant. Ana. c. Kt, wi n 5 dechne Kr, de do publica conſue- felicis.in fi.prin. de torne.& Barba. d. c. cùm ue l Hekeiterreetar Klaen non eſſe. Eat venerabilis.col.&c. cũm conſuetudinis. co- ſnun CuſetEo Aeraltnselrie, üA dolo ex lu. 4.in prin. de cõſue.& Fran. de cre. notab. d1 tur bi DS.l.ſi pignore.. fi. ff. de pig.acti.& 149/ mos eſt puerorum Bononiæ. NMarſ d. l. ad eas e, ibi Doct.imò, Bartolo authore, d. õ. fi.per ill. 1. nu. i0i. idem. l. fl. q. 6. extra ordinaria. C. de accepetin, tex.l. pignus. cum ſua glo. C. de pig.actio.& y/ proba. Nihil t deniq; vetat, moribus illud deur, cönn, Corne.. iuris ignorantia. nu. 8. c. qui admit- introduci quod legibus poteſt, eãdem enim numelk ti.& à culpa. Nam, vt eleg anter ipſe ſcribit, eſſe non ſcripti, quæ ſcripti, authoritatem. l. Ac. adno⸗ qui id feciſſet, quod ab alijs fieri ſolet, is nec 8 de quib. cum legib.ſeqq.ff. de legib. Cõſtatt ra de dig. in dolo, nec in culpa eſt, quam ſententiam autem antiqua iuriſprudẽtia vſuras permiſ- 0. depu. Ludouicus Pontanus certi cõdic.õ.ſi num- ſas eſſe,& flagitio omni caruiſſe. ff. de vſur. ſtinus Be⸗ mos. per tex. ibi not. ff. ſi cer. pet.& laſon„9 pertotum. Et t quod ad quæſtionem à no- lolar, De⸗ 93 d.§. ſinummos. no. 3. probant. Adde, t bis ſupra propoſitam attinet, pecuniam pu- fur in d⸗ quod illicitum eſt, id conſuetudine fieri li- pillarem, niſi in prædiorum emptionẽ ver- proponi, 54 Kena d.§. ſinummos. Vnde 4 placuit, iu- ſa eſſet, in fœnuũſve collocata, periculo tuto- lni eſſ fenſele Mntun legem iudicauit, ſi con- rum vacare, erat conſtitutum, l. ſi tutor. qui urauern Fen Wmem Lehadi proponatur, non face- repertorium.§. de adminiſ.tuto.& 1. ſitutot rip b re iten Pann„Bar. l.. in fin. prin. ff. quod conſtitutus.& l.ob fœnus. ff. de eo. impoſi- ltudt ꝰ5 quiſq; iur.& meritò. Conſuetudine t quip- ta quoq; propiore ſæculo curatorib. ab Im- n0 len pe generali bonam fidem induci. Ioannes peratore Iuſtiniano Authen. vt. 2. qui obli- udine in- Zenobius inter conſi. Bald. conſil.3⸗0. ver- ga. ſe habere perhi. res mino.§. quoniam. „& pro- 96 ba reſcripti lib. 3. Hæc tad falſi crimen& ver. quod ſi mobilis. colla. 6. eſt neceſsitas ante an⸗ cædis factę, quidam audacter producunt, vt pecuniæ adoleſcentium fœnerandæ, qui in elinque⸗ nec falſi teneatur tabellio, quiabſentẽ, quaſi tam tenui eſſe re familiari proponuntur, vt um qui, præſens fuiſſet, tabulis adſcriplit, ſiconſue- inde ſe, niſi fœnore exercito, tolerare non kecl- tudinem regionis eſt ſecutus, tãquam con- 100 poſsint. Sed t& ſierrare omnes in Polonia (Coœliunm ſuetudo excuſet a falſo. Hoſti. c. quanto. de fateamur, qui ab eiuſmodi contractibus nõ usl. quii ijs, quæ fi. à præla. ſine conſenſu capi. Bal. c. abſtinent: hoc tamen ipſo defenduntur, ff. deædi 1. de feudi cognitione. idem Bald. l. 1, colu. communis enim error, vt dicere ſolemus, hlum con⸗ n. C. de confeſ.& l.. C. de ædil. acti.& l. v- ius facit. l. Barbarinus,& ibi glo.& Docto. itidlenin nica. C. quæ ſi long. conſue. verſ. modo. ſe- 10 ff. de offic. prætor. Sed t hæc, quo magis ſu- ellati⸗ quitur alia quæſtio.&l. de quib. char. pen. prãâ ſcripta conſuetudo iuſta ſit,& retineri mnonin⸗ viſo de cauſis.ff. de leg. Hoſtien. loan. And. debeat, ſi altius conſiderentur, non multùm 3§. a0ud& Anto. de But. c. z2. ad fi. de fiden.inſtrumẽ. admodum valent. Ea itaq; nos, quo propo- yvilis 8& Innocen. c. ſanę de tem po. ordi. Alex. conſ. ſita ſunt ordine, refellamus,& initio, quod epola. coi. 3. col.z. vol. 6. Jaſonl. ſingularia. char. fi. col. ex Bartolo d. l. quid ſit fugitiuus. 5. apud zelmu. 2. f. ſi cer. per. Phil. Deci. conſ. vv5. in cauſa Labeonem. ff. de ædili. edic. relatum eſt, qui — falſitatis. col.9.& latius. conſ. 9. diuino. col, ſerui factum in Aſylum ſe conferentis, fugę ru E 2. Ange. trac. malefi. ver. falſario verſ. quæ- delicto vacare dixit, id, vt Beroius Præce- trac.ꝗe 4 ro quod modis circa prin. Marſ.l... nu. 100. ptor ſcribit, d. c. quia in omnib. nu. 6. inſti. ldep œnis ff. de ſica. Oldr. conſ./ 6. Mat. Afflic. cõſtit. de vſur. propoſitæ quæſtioni non ſeruit. c. quain Siciliæ aduocatus. verſ. an autem conſuetu- 10z Non t enim, eo authore, æquè magnum de- eoexculä- do. Rochus Curi. c. fi. col. 5.de cõſue. Andr. i03 lictum in ſerui fuga eſt, atq; in fœnore. Sedt Ailicitum Tiraq.tract.de pœnis cauſa. 42. nu. u. Quod quia Bartoli ſententiam receptam eſſe, atq; re verav- in illa ſpecie Baldus ſcripſit, d. c.. in prin. crebriorem apud Alexandrum Tartagni- im huncY/ verſ.ſed pone.de feu. cogni. cùm tabellio, numlegit, in Apoſ. ad Barto. d. 6. apud La- §.zJpudla quaſi præſentibus tribus ærarijs quæſtori- beonem. pedem refert,& tanquam de ſen- tſententie bus, pecuniam illatam ſcripſit, vnus autem tentia deiectus cõſuetudinem Poloniæ de- Accurſium abeſſet, æquè nec cædis eum teneri, qui ho- fendit, atq; non abſtinentes d contractibus tus, Paulus minem in eo certamine occidit, quod erat iure diuino aut humano prohibitis, qui vul⸗ ineipalium more ciuitatis permiſſum„ vt cùm inter g0 liciti crederentur, pœnis, quibus in cor- epig aciio pueros colluctatione ſapidibũſve certatur, pus vindicatur, eximit, non etiam, quibus vam con vt fieri Bononiæ ſolet. Cædem enim ineo inanimam, hoc eſt, æternis gehennæ ſup- qIlacedo certamine factam pœnan non mereri, Pe- plicijs, itaq; tutos eſſe ab humana non à di⸗ 5 equx- trus Ancharanus reſpondit, conſ. 273. iure te¼ς uina vindicta concludit, Qua t diſtinctione dlon n 5,„ A alere b,dlun 9 Wen. ror- 1= er 5 eB un 4—S— eee
——————;——y———————
———

17 PETRIROYZII MAVREI
alere fœneratorum improbitatem videtur magis, quàm auaritiæ malo mederi, qua pe- ſte nulla maior in Republica eſt, aut perni- 105 cioſior, vtpote t idolorum cultui proxima. Epheſ. 5. Colloſ. 3.& c. auaritiæ. cum con- cor. ibi. in gloſ. ſuper verb. idolorum, de 06 Præben. Ego t verò pro meo in gentem Polonam ſtudio non dubitabo Beroio, do- ctori meo, cuius ſententia, exemplo Caſsij Magiſtrum ſuum excuſantis, l. qualem. alias dicere.õ. vnde.& ibi Bart. ff. de recep. defendenda mihi fuit, obuiam ire, adeò e- nim inuiſa eſt vſura Pontificibus. Quo- o rum t de ſimilibus quæſtionibus notio eſt, Bar. l. Titia.& ibi Alex.& alij. ff. ſolu. ma- tri. Bar. l. quoties. C. de iudi. Anchar. conſ. 243. Fede. Senen. cõſ. 245. Cal. conſ. 3. Alex. conſi. i. numero ſeptimo. lib. 2. fortun. de vlti. fin. iur. Cano.& ciuil. numero 64.& 108 Bero. c. 1. de conſti. numero ¹é. vt, t non modò ijs, qui de earum actione quicquam conſtituiſſent, illis vindicibus impune non ſit, ſed ſit etiam fraudi dictare conſtitutio- nem, aut etiam ſcribere audentibus. Nam hos omnes Clemens Clem. vnica. de vſur. eius nominis Quintus, Pontifex ſummus, 109 cenſura coẽrcet. Qui ⁊ hoc amplius, ſi quid huiuſmodi conſtitutum eſt, id deleri no iubet. Deleri Tautem, non corrigi, pro- pterea, vt ego quidẽ interpretator. Quod, ni ſcùm ſit iuri diuino contrarium, quod con- ſtitutum eſt, ne initio quidem, Baldo au- thore, Authen. ad hæc. nu. c. de vſur Adde cogno. l. curabit. num. 4. C. de emp.& Ti- raq. trac. de pœn. vllius fuit momenti, nec quiſquam hæc, quaſi de iure ſcripto dicia, u2 refellat. Eandem f enim eſſe, vt ſupraà di- xi, ſcripti iuris, quæ non ſcripti, id eſt, con- ſuetudinis, authoritatem, l. de quib. ff. de legib. vide Gome. c.. num. 123. de conſtit. libro ſexto. nec introduci ab is conſuetu- do poteſt, qui legis ferendæ nõ habent po- teſtatem, d. l. de quib.& ibi notat. Ad- 113 de, t æquèab eodem Clemente conſuetudi- nes, d. Clem. vnica. quibus vſuræ permit- 214. tuntur, nominatim damnari. Certumq́; t eſt, non vnius modò populi, c. inter dile- ctos. de exceſ. præla. conſenſu ſœnerandi ius introduci non poſſe, c. inter dilectos. de exceſ.præla. ſed nec plurimorum, nec or- bis, gloſ.& Docto. d. c. quia in omnib. de- niq; totius. Gloſ.& Docto. c. quia in om- 315 nib. Nam f cùm humanæ authoritatis non ſit, contra, quam Deus ſanxit, conſtituere, Bald. d. Authentica. ad hæc. temeraria eſt, imò verò nefaria omnis de vſurarum per- us miſsione legislatio, Illa t autem Beroij
Præceptoris diſtinctio, qua Polonica vſos conſuetudine, de qua adhuc diſputamus, magiſtratus metu, non Deiliberat, non in conſuetudine, quæ iuri diuino repugnat, accipi debet, ſed in ea, quæ legibus huma- nis aduerſatur, nec ſatis proba eſt,& idcir- co eis cedit. Ita Philippus Decius diligens & acutus diſputator lib.ꝛ. Epiſtolar. Decre- tal. belliſsimè ſcribit. c. nam concupiſcen- tiam lec. 2. nu. 6. verſ. in contrarium tamen alias. alleg. de eonſtit. ſequitur. And. Tiraq. trac. de pœn. tempe. cauſa. 42. num.7. Ad- de Gloſ. c. ſanè. de ſuper verbo antiqua. in nu fin. de tempo. ordi. Blandiuntur t ach ibi, & ſtultè imponunt, qui obtentu conſuetu- dinis diuinæ legi repugnantis eluſuros ſe magiſtratus iuriſdictionem arbitrantur. 2u8 Diſtinctione t Beroi d. c. quia in omnib, nu. 6. in fi.præceptoris confutata, ad quam, ne Bartoli ſententiæ aduerſaretur, d. 9. apuq Labeonem. vi tanquam adactus deſcendit, quantum momenti in Bartoli argumento ſit, videamus, quod mihi quidem pertenue videtur atq; infirmum„vt mirer, reperiſſe Bartolum, qui ſe ſequerẽtur. Illud itaq; nos diſcutiamus,&, vt inde exordiar, Bartolo authore, ſeruus, qui in Aſylum cõfugit, fu⸗ gitiuus nõ eſt, d.§. apud Labeonẽ. cur ita? quia id facit, quod ꝑublicè facere, inquit, li- cere arbitratur. igitur qui in Polonia pecu- niam mutuã dat, accepto pignore, fructus eius ſuos facturus,& debitorem à pignoris repetitione, niſi ſolidũ reſtituat, ſubmotu- rus, fœnerator non eſt, cur ita? totidẽ ver⸗ bis, quia id facit, quod publicè facere licere arbitratur, more videlicet in Polonia ita re- 119 cepto. Sed t quantum inter hæc interſit, Be⸗ roius pręceptor non ſatis perſpexit, factum enim a ſeruo id proponi, quod alijs humana lege licere ſuæ defenſionis cauſa conſtat, I. capitalium.§. ad ſtatuas. ff. de pœn.&l. v- nica. C. de ijs, qui ad ſtatu. conſu. iuncto. d.§. apud Labeonem. æque atque ad tem- nꝛ0 pla confugere, niſi vtrumq; idem ſit, namt Aſyla Gręcis templa ſunt, vt author eſt Ti⸗ tus Liuius. Aeque itẽ atq; ad ſtatuas eò re- ceptum haberi, d. õ. ad ſtatuas.& d. l. vnica. & d. s. apud Labeonẽ. verſ. ne eum quidem. & idcirco ſibi licere per errorem eſt illud ar⸗ 121 bitratus. At ffœnerare, id eſt, quicquam ſu- pra ſortẽ auferre, imò verò ſperare, non mo- dò humana, id eſt, Pontificum, extra de v- ſur. lib.6.& Clem. per totũ.& 14. q.3. per to⸗ tum. quorum de huiuſmodi quæſtionibus notio eſt, Bart. d. l. Titia.& ibi Alex.& alij.ff.ſolu.matr. cum concor. ſed diuina etiã
lege, c. ſuper eo. de vſur. cui ſeruire omnes
oportet,
opolte vetaml 1 orbiuc fugien Romu Grac ille acc ut nibus at, hu
Vt diu minit
1 0. terali &Nic prælu Gyg.
nj pret nic, curlo
di. li fœnel ſeruie rerum
nõ quæru giunt, dlgente uy cium. litkog tuſdan
13 minic nerat
99 perlr ſeruoꝛ ſum,! ſtatuas Kapuc hars 5 Aiudec alie, iu 130 fu.&d ea ſumt confu
f c dehis, dralid
n loeis ceptu
Iſs mMa dotem drehen Archie ſomm nu.n.
c. aane eccl. ⸗ lium, 8
l R
2

nica vſa butamus, , nonin repugnar, dus hum, t, Aiei us diigeng lar Decte, neupiſcen, um amen nd. Ting, Im.). Ad. ntiqua in itaqh libi conſuetu⸗ luſurogſe rantur.
nomnib,
ad quam, d. apug
eſcendi.
2 gumento pertenue
reperiſſe
aG nog Bartolo git, fu⸗ cur itae quit, li⸗ na pecu- fructus pignoris ubmotu⸗ tidẽ ver/ erelicere ia ita re⸗ erlit Be⸗ K,eCtum shumana conſtat,. æn.&l.v- u. iuncto, ge ad tem- ſit, namt oreſt Ti⸗ tuas eòre- d.l. vnica. mquicem, eſt illudan cquamſi- e, non mo⸗ xtra dev- q.z per to⸗ æſtionibus bi Aleu g
diuinaetla vire omnes
opol tet
———————
PDECISIO LITVANICA V.
Oportet, Bal. Authen. ad hæc. C. de vſur. azz Vetamur. Adde, I Aſylum ob hoc eſſe ab vrbium conditoribus inſtitutum, vt illò cõ⸗
17 9.pœnales. col. penul. inſti. de actio.& quæ latè. Allegan. in addi. ad ſingular. Romani. 339. dicamus ad ſolatium.& ad ſuppliciũ re-
143 fugientes tutum habeant receptum, quod t 131 trahi. Quomodo Ttautẽ in eos, qui ad Prin-
omulum Romani nominis authorem, ræcos imitatum, inter vrbis initia aperu- iſſe accepimus, vt ciuitas repleretur homi- 14† nibus. 1.. ff. ſolu. matri. Aſylum t qui vio- lat, humanæ maieſtatis reus eſt habendus, vt diuinæ, qui ædem ſacram temeraſſet, ho- minibus, qui eò cõfugiſſent, inde extractis, 1.2. O. de ijs, qui ad eccle. confu. Abb. c. in- ter alia. nu. 27. de immu. eccle.& c. pen. eo. & Nicol. Bocr. tract. de ſeditioſis. 7.& vlt. præſuppoſito. num. 45.& ſeq.& Hierony. Gygas tract. de cri. læ. maieſ. q. 10. nu. 1. in 145 prætfa. Inuentæ t autem ac percuſſæ pecu- niæ, qua difficultatibus permutationũ ſuc- curſum eſt, l. ů. ff. de contrahen. emp.& ven- di. aliam longè rationem eſſe, quam, quæ à fœneratoribus vſurpatur, qui ſuæ auaritiæ ſeruientes ex hac ipſa pecunia, quę nihil per rerum naturam producere poteſt, fructum 126 quærunt. Item t ſerui, qui in Aſylum cõfu- giunt, rem priſtinæ libertati, id eſt, naturæ & gentium priori illi iuri conuenientem fa- 127 ciunt. Fugam T enim, vt ait Cælius, d. l. gd ſit fugitiuus.õ.item rectẽ ait. libertatis cu- iuſdam ſpeciem eſſe, hoc eſt, poteſtate do- 128 minica in præſenti liberatum eſſe: cùm t fœ- nerator leges omnes, diuina humanaq́; iura 129 perfringat ac violet. Adde, t leuiſsimũ eſſe ſeruorum ad Aſylum cõfugientium admiſ ſum, non certè maius, quaàm ad Principum ſtatuas, aut ad eccleſias ſe conferentium. d. §. apud Labeonem. ibi. qui ad ſtatuam Cæ- ſaris cõfugit.& ibi, qui in Aſylum vel quod aliud confugit.&§. fi.inſtit. de ijs, qui ſui vel alie. iur. ſunt.& C. de his, qui ad eccle. con-
430 fu.& de his, qui ad ſtatu. confu. Nam t& hæ
ea ſunt religione& iure ſanctæ, vt qui illò confugiſſent, non temerè extrahantur, d. 9. fi.& dictis titu. de his, quiad eccle. confu.& de his, qui ad ſtatu, con. perfugium enim ac præſidium omnium hæc eſſe, loca conſtat. z3 locis proximè allega. Quod t eſt quoq; re- ceptum in euchariſtia ob præſentis numi- nis maieſtatem. Nam damnatus, qui ſacer- dotem euchariſtiam ægro deferentem ap- prehenderit, auelli ab eo impune nõ poteſt, Archidia. c. quæſitum. 18. q. 2. Hoſtien. in ſumma de immu. eccleſiar.§. in quantum. nu. nz. verſ.quid ſi quis cùm fugit.& Abb. c. ſanè. poſt Antoni. de Butr. ibi. de immu.
eccl. Anto. Corſe, ſingulari. verb. Cardina⸗.
lium.& verb. priuilegium immunitatis. A- Iex. Rub. ff. de noui, ope, nu. col. 3. Gomeſ
——————————
cipum ſtatuas, ædemve ſacram ſe receperũt, legibus vendicetur, videamus?& ex cauſa id æſtimari, palam eſt. Soli quippe, qui ſuo perfugio inuidiam alijs creare voluerunt, quive armati,& non minus ferri fiducia, quãm loci religione freti, eò confugerunt, ad pœnã vocantur. l. vnica. C. de ijs, qui ad ſtat. confu.& l. ſi ſeruus. C. de ijs, qui ad ec- cle. confu. Cæterùm, qui nihil admiſerunt, his, ſiue ad Principũ ſtatuas, ſiue ad ſacram ædem ſuæ defenſionis gratia profugiſſent,
333 tutiſsimum eſſe receptaculum conſtat. Ita t
vt ſeruos durius habitos,& propterea ad Principum ſtatuas ædemve ſacram confu- gientes, venundare bonis conditionibus domini compellantur, õ. fi. inſ. de ijs, qui ſui
134 velalieni iuris ſunt.& meritò. Expedit te-
nim publicè, vt ſuis quiſq; rebus nõ ex ani- mi libidine, ſed ex præſcripto legum potius vtatur.d..fi. Illibatam eſſe deniq; domino- rum in ſeruos poteſtatem oportet. d.. fin.
135 Quis t enim ferat immanem Vedij Pollio-
nis Equitis Romani ſæuitiam, qui cœnante apud ipſum Auguſto, ſeruum ob cryſtalli- num inter miniſtrandum fortè fractum, ex- tẽplò interfici,& murenis obijci iuſsit, iræ ſuæ obtemperaturus, niſi Cæſar prouolutũ ad ſuos pedes ſeruum, non mortẽ, ſed mor- tis genus deprecantem ſeruauiſſet. Qua de re Annei Senecæ ex libro, quem de ira ad Nouatum ſcripſit, ſubijcere verba placuit. Cum diuus, inꝗt, Auguſtus apud Vedium Pollionẽ cœnaret, fregit vnus è ſeruis Cry- ſtallinum, ex quo rapi eum ad mortem Ve- dius iuſsit, nec vulgarem quidem, nam mu- renis obijci iubebatur, quas ingens piſcina continebat. Quis non putaret hoc illũ cauſa luxuriæ facere? ſæuitia erat, ſed euaſit è ma- nibus puer,& ad Cæſaris pedes confugit,
nihil aliud petiturus, quam vt aliter periret,
ne eſca piſcium fieret, in quo adeò motus eſt nouitate crudelitatis Cæſar, vt illũ quidem dimitti,& Cryſtallina potius omnia per- fringi iuberet, piſcinamq́; compleri. Refert hæc Petrus Crinitus lib. 6. de honeſta diſci-
136 plina, cap. io. Apparet itaq; perfugium ad
Principum ſtatuas, ædemve facram,& con- uenienter ad Aſylũ delicto quandoq́ʒ care- re, d. S, apud Labeonem.& d.§. ſanè.& d. I. vnica.& d. c. inter alia. quandoq́; etiam ex re eſſe publica. d. 5. fi.& Cynus. d. 5. ſanè.& Abb. d. c. inter alia. ſæpè quoq;,& cùm ex delictũ eſt a ſeruis, Principalium ſtatuarũ,
Qj ædis
————————

174 BHETRI
ædis ſaeræ aut Aſyli ſanctitudo veniam tri- buit. Cynus d.õ. ſanè. per ill. tex.& Abb. d. 537 c. inter alia. Nam, t cùm leuior eſt ſerui in dominum offenſa, vt ſi forte vini phialam ſeruus furtim hauſit, aliudve aliquid pocu- lenti eſculentive, qᷓd ſperni poſsit, conſum- pſit, interuertitve, antiſtes ædis ſacræ, quo confugit, ſeruum domino non reddit, niſi offenſam remittendi,& quidem iurato. Cy- nus. d.§. fanè. per ill. tex.& Abb. d. c. inter alia. At verò, quia ſeruis ad huiuſmodi præ- ſidium confugientibus fugæ conſilium ab- eſt, d. S. apud Labeonem. verſ. idem puto. niſi quid grauius admiſerint, l. ſi ſeruus. C. de his, qui ad eccle. confu. loci religione à caſtigatione ac vi dominica defendentur, d. §. ſané.& ibi Cyn.& c. interalia.& ibi Abb. de immu. eccle.& à crimine, ipſo non fu-
giendi conſilio, d. 5. apud Labeonem. verſ.
idem puto. niſi illò ſe contuliſſent, vnde re- cuperari à dominis non poſsint, aut quo- quo modo abduci, hos enim Cælio fugiti- uos eſſe. d.l. quid ſit fugitiuus.§. item Cæ- lius. ff. de ædili. edict. ex quibus intelligere licet, quam nullum, aut certè leue admiſſum ſit ſeruorum in Aſylum, aut quod aliud reli- gione& iure ſanctum cõfugientium. Nam, niſi quid antè deliquerint, in iniuriàmve al- terius aut inuidiam eò ſe contulerint, eis, vt ſuprà docuimus, fraudi non eſt, non tan- tum, quia id fecerunt, quod publicè facere ſunt arbitrati, quaſi ſua decepti opin ione id fuerint arbitrati, vt malè Bartolus d. õ. apud Labeonem. putauit, ſed quia non fugiendi animo hoc fecerunt, hanc enim cauſam Domitius Vlpianus d.§. apud Labeonem. adiungit: quæ,& li ſola ſubſit, fugæ exi- mit. d.. apud Labeonem. verſ. idem puto. 138 1gitur t ſeruum, qui in Aſylum confugit, cò tantùm defendi à fugæ vitio, quod id publicè ſacere licere eſt arbitratus, falſum eſt. Eſt enim proculdubio recte arbitratus. 139 Nam t& ſeruis, non tantùm liberis, ad hu- iuſmodi præſidium confugere licere, plus quàâm manifeſtum eſt. d.§. fin. inſ. de ijs, 40 qui ſui vel alieni iur. ſunt. Hoc † quidem ita, vt eſt in liberis hominibus cõſtitutum, d. I. vnica. C. de ijs, qui ad ſtatu. confu.&l. capitalia.. ad ſtatuas. ff. de pœn. ſi iuſtis ex cauſis, non in alterius necem aut infamiam id faciant. d. l. vnica.& d.§. ad ſtatuas. Quid enim ſi eis dominus immo derate vta⸗
10TZII
MAVRI iubet,& ſi aſperius, quàm æquum eſt, atq́;
inclementius habitos, aut atrociore iniur:a affectos cõſtiterit, venundari præcepit, ita vt in eius domini poteſtatẽ nunq́; reuertan-
142 tur. Planum t itaq; à nobis factum eſt, dece- ptum fuiſſe Bartolũ, d. 9. itẽapud Labeonè. qui eò ſolo ſeruũ fugę vitio eximit, ꝙ id fe-
ciſſet, quod publicè facere licere per errorâ
eſſet arbitratus, cum ea re, ſicuti docui, ſi iuſta ex cauſa illò confugiſſet, nihil admodẽ 143 erraſſet. Quo t conſtituto Bartoli argu- mentum concidit, quo ſerui facto in Aſy⸗ lum confugientis, quaſi falſò id ſibi licere exiſtimantis, eius factũ comparat, qui eum contractum inijt, qui vulgò iuſtus creditur, re autem vera fœneratitius eſt, cùm ſeruum
non erraſſe oſtenderim, quippe cui in Aſy-⸗
lum confugere licuit. d.§. fin.& d. 9. ſanè. & d. l. vnica. illum verò, qui talem contra- ctum iniuit,& erraſſe proponimus,& id perpetraſſe conſtat, quod humanæ diuinæ⸗ que leges vetant, c. ſuper eo.& toto teliq. tit.extra.& lib.6.& clemen. de vſur.& 4 q. 3. Per totum.& Docto. 1.1. C. de ſum. tri- ni.hoc eſt, fœneraſſe. Et hæc eſt vera quæ- ſtionis definitio apud Labeonem d.. apud Labeonem.& Cælium propoſitæ in ſpe- cie ſerui in Aſylum confugientis, quem nõ opinio ſola falſò ſibi illo confugere licere exiſtimantis à fugæ vitio liberat„contra quam Bartolus ſcripſit,& Bart. d.§. apud Labeonem. ſed ipſum cum primis non fu- giendi conſiliũ. d.. apud Labeonem. verſ. idem puto. At enim fingamus in Aſylum ei confugere non licuiſſe:&, cùm illud eſ- ſet arbitratus, erraſſe, à quo delicto error eum defendit, videamuseà fugę ceite, id eſt
144 fugitiuus ne ſit. Quid ſi eſſet fugitiuus caut
ugitiuo fœneratorẽ comparamus? nequa- quam vero: ex pœnis enim, quibus m illo- 145 rum admiſſa vindicatum eſt, pro t modo ſcilicet delicti imponi ſolitis Gloſ.notab. c. meliore propoſito. 27. q..in gloſ.2. not. cum concor. ſupra 3. Deciſi. num. 34, alleg. licet
146 cognoſcere. De t fugitiuorum delcto a- pud Calliſtratum libro vndecimo Digeſt.
I. fugitiui. ff. de fugi. ita ſeriptum lego fu⸗ gitiui ſimplices, id eſt, vt ego quidem inter- pretor, qui fugę nullum alzud flagitium ad- iecerunt, dominis redd ændi ſunt, ijs, qui ſæ pro libero geſsiſſeat, grauius coëreitis. Nulla itaque in lugitiuos animaduerſio eſt,
tur? duriuſve quid in eos ſtatuat,& quod 14 niſi aliud adzaiſiſſeut„nam t ſeruus fugiens
141 tolerari non poſsit? Extat t Antonini ad Aelium Martianum reſcriptum,§. fin. inſ.
rem natuxaliter licitam facit. Oldra. conſ. 39. num. 6.& I. quid ſit fugitiuus.§. idem
de ijs, qui ſui vel alieni iur. iunt. quo de quę- 145 recteè, ff. de ædil. edic. At in improbum
relis ſeruorum, qui ex familia lulij Sabini ad ſacram ſtatuam profugiſſent, cognoſci
fœneratorũ genus, ſi nihil præterea perpe⸗ * traueritit
traueti inlurg ra gel ℳ931 urinid
leges authol etern⸗ anima mutu ſo Hum itadu conſt ſttcre Cato plt buer
pi G dein quan
iji nerat illud tur, q oraine ſcereſſ poltli Cato,c h alluſt bens nored 1z trum ſtitut moni tosad VI4 modo eſthon verb. y uoca,d conlti. cunt, Alimer 1j guis, s re elt chusin 1

m elt, at dre mniur 2a acepit ie bteuer tan⸗ m elt dece, — abeo n. ait, g le, per ercorz t ddeui( hil admod 1 toli arga⸗ in ähy libi licer a, qui eum credtuur, Im ſeruun cui in Alj⸗ 4.§. fane. mcontra. us,& id x diuinæ, oto teliq Ir„& 14. ſum, tri- ela qlx⸗ apud in ſpe⸗ auemno ere licere t, contra .§. apud snon fu⸗ nem, verſ. Aſylum illud eſ- o error te, id eſt uus? ant 8? nequa⸗ dus millo⸗ o t modo dnotabc. ,not. cum ileg. licet delicio d- 70 Digeſt alegor u⸗ dem intel- gitium ac⸗ ,1js ¹ guile coẽrcitis. Guerlio elt us fugiens ldra. con s. H. idem imptobum eaperhe trauetuut
——— 2
149 trini. Sanè t enim eum
DECISIO ILITVANICA V 173
trauerint, omnes humanæ diuinæq́; leges inſurgunt.c.ſuper eo.& toto reliq.tit.ex-
tra.& lib. 6.& clemen. per totum de vſur.&
14. q. 3. Per totum.& Doct. 1.. C. de ſumma.
leges diuinæ, quibus omnis humana cedit authoritas, Bal. Authẽ. ad hæc C. de vſur. xternas pœnas edicunt, Pſal. 14.& c.. ibi animas deuorat.& ibi gloſ. de vſur. lib. 6. mutuo dato nihil ſperare iuſsis. Luc. 6.
ita duræ ſunt apud veteres Romanos olim conſtitutæ, vt duplo ſceleratior fœnerator ſit creditus, quàm fur. Qua de re Marcus Cato libri ſingularis, quẽ de reruſtica ſcri- pſit. exordio Maiores, inquit, noſtri ſic ha-
buère,& ita in legibus poſuere, furem du- 160
pli cõdemnari, fœneratorẽ quadrupli. Vn- de intelligere licere, idem Marcus Catoait, quanto peiorem ciuem exiſtimauerint fœ-
151 neratorẽ, quam furẽ. Huc t quoq; pertinet
illud eiuſdem Catonis, à quo cùm querere- tur, quid maximè in re familiari expedirete ordineqʒ reſpondiſſet illa quatuor, bene pa- ſcere, ſatis bene paſcere, bene veſtire ‚arare, poſt hæc interrogatus, quid fœnerari: tune Cato, quid, inquit, hominẽ occidere? Quo
52 talluſiſſe Auguſtinus ad Macedonium ſeri-
bens videtur, qui trucidari pauperem fœ- nore dixit, 14. q. 4. c. quid dicam.& recte v-
¹53 trumq; quidem. Nam t vſura, vt ait Con-
ſtitutio, d. c.. de vſur. lib. 5. extaurit patri- monia, hominesq́; adeò omni pecunia exu- tos ad egeſtatem deducit, quare quodam-
154 modo vitam eripit. Pecunia t enim quędam
eſt hominis vita, l. aduocati, iuncta gloſ. in verb. vitam.& ibi Corne. nu. 3. C. de ad- uoca.diuer.ind.Bal.l. receptitia.nu. 4. C. de conſti. pecu.& ſecundus, vt quidam di- cunt, l. necare. ff. de lib. agno. Corne. l. de alimentis. nu. 3. C. de tranſactionibus, ſan-
455 guis. Alimoniam 1 denique auferre, neca- 356 re eſt. Corne. d. l. aduocati. Quò t Plutar-
chus in eo libro, quem de vitãda vſura ſcri- ꝑpſit, ſpeciaſſe videtur, cùm fœneratores Harpyis ſimiles eſſe ait, quas à Dijs iratis miſſas Phineo Regi oculis capto epulas ap- poſitas deuorare, fabulata eſt antiquitas.
357 Porrò f Pontificium ius fœneratores ab al-
taris communione excludit, c. quia in om- nib.§. ideoq́; de vſur. admiſſa ſua confiteri volentibus aures claudit ſacerdotum, c. fin. 9. nullus. de vſur. lib. 6. abſolutionem pe- tentibus abnuit, d.§. nullus. ab impuris il- lorum manibus oblationes accipere ſeuero edicto vetat, d. c. quia in omnibus. teſta- mentum condere ſupremumq́ʒ ordinare iu-
dicium, quo nihil magis hominibus debe- tur, l.1. C. de ſacroſan. eccle. fœneratoribus ius non eſt, d. c. fin.§. fin. de vſur. lib. 6. de- functorum reliquias ſacro inferre loco, non
quęſtum ſectantibus 15s licet. d. c. quia in omnibus. Leges, tqui-
bus nequiſsimę arti fœneratoriæ lit conſul- tum, ferre, dictare, ſcribere, fraudi eſt, Cle- men. vnica.§. nos igitur. de vſur. latas dele- re iubet conſtitutio, d. 9. nos igitur. delere, inquam, non antiquare aut corrigere, non
1so Humanæ verò in eius inſtituti homines 15 tollere aut abrogare dixit. Nam t leges,
quæ iuri diuino aduerſantur, quales ſunt o- mnes, quæ fœnori fauent, ne tunc, cùm ro- garentur promulgarenturq́;, vt author eſt Baldus, Authen. ad hæc. nu. a. C. de vſur. adde Cagno. l. curabit. num. 4. C. de acti- empt. valuerunt. Locare t domos homi- nibus, ludaicæ etiam ſuperſtitionis, qui fœ- neratio ſunt inſtituto, ciuibus impune non eſt. c.1. 9.& quia. de vſur. lib. 6. Alex. con-
16 ſil. 75. num. 8. lib. 3. Principes f hoc genus
hominum ſua exigere ditione iubentur, d. §.& quia. eadem neceſsitate Reſpublicę te-
162 nentur omnes. Tam t magnum autem fœ-
neratorum flagitium eſt, vt ſi quis fœnerari ius fasq́; eſſe dicat, pro hæretico ſit. d. Cle- men. vnica.§. fin. Bero. Rub. de vſur. nu.
163 73. Plato, t quem Marcus Tullius Philoſo-
phorum Deum appellat, ita fœneratoribus infenſus fuit, vt ei, ꝗ in fœnus accepiſſet, nee vſuram, nec ſortem reddere, ius eſſe volue-
164 rit. Nec t minore odio iſtud quæſtus genus
eſt Cato proſequutus, qui fœneratores tota
165 terra Sicilia exegit. Agis fautem, Athenen-
ſium dux omniũ fœneratorum tabulas igni cõcremauit, qua flamma nullam ſibi clarius
166 fulſiſſe, dixiſſe fertur Ageſilaus. Multa t
conſultò prætereo, quæ delicti huius graui⸗ tatem atque odium arguunt: apparere ta- men ex his affatim poteſt inter fœneratoris factum& ſerui fugam, quæ Bartolus, d. l. quid ſit fugitiuus.§. apud Labeonem. ff. de xædili. edic. eſſe paria nõ rectè putauit, quan- tum interſit, etiam ſi ſeruum, qui in Aſy-
lum d.§. apud Labeonem. confugit, fugi-
tiuis annumeremus, vt hinc, quam fragile ſit Bartoliargumentum, d.§. apud Labeo- nem, abundè conſtet, quo pluribus, quàm erat fortaſsis opus, confutaro, ad ea refel- lenda, quæ nos pro Polonica conſuetudine tuenda attulimus, veniamus, vt diuinæ le- ges, quæ fœnus improbanr, nulla diſpu- tationis noſtræ parte offendantur,& non erit operoſum fortaſsis hoc præſtare, ea quiꝑpe, quæ legi diuinæ aduerſantur, infir- ma ſunt per ſe,& facilè veritati cedunt, quæ nullis humanis artibus aut ingenio vinci
Q üj poteſt

Berꝛnreve ene en 6*ντ νG⁸ V I. r
974 PETRIROYZII MAVREI V aotlot 167 poteſt aut expugnari. Et t quod dicebam, um& c. non ſatis.&c. ſeq. de ſimò. Reddi † depol culpam non intelligi, quæ conſuetudine item iteratione atrociora delicta& augeri, 5 nuor admitteretur,& rurſus, publica conſuetu- cũmrepetuntur, l. cum eoncor, ihi. in glo. 1 fer v dine permiſſum delicto vacare,& quæ cæ- alleg. C. de Epiſcopali. audi.& Tira. trac. nima tera de conſuetudine in eandem ſententiam de pœn. cau. 42. nu. 14. palameſte durius. 2Chal attuli, ea quæſtionem noſtram haudqua- in eos vindicatum legibus eſt. Mui-delin- h busku quam onerant. Non enim, quæ eiuſmodi quere conſueuerunt, quam qui quando J pelo⸗ ſunt conſuetudine dicam contineri, ſed v- eſiquiſſe proponuntur, d. l. 3. cum concor. fmor ſurpatione potius atque corruptela. Hoc(. de Epiſ. audi. inconſtans deniq; eſt dice⸗ erle ita, quodad noſtram quæſtionem attinet, ſi re, illud ius, cuius tranſgreſsio peccato non rogr quid ſit, quod iuri naturali atque diuino ad- vacat, ſæpius peccando antiquari: d. c. fin. retal uerſari proponatur, c. fin. de conſue. An- cum concor.ſi quis verõ nihil vetare dicat, crre gel. l. iniuriarum. 1.§. fin. ff. de iniur. Mar- quo minus diuinum ius, quod perpetuam.h ſi. l. i. in prin. numero ¹⁰³. ff. de ſicar.& I. ſi prohibitionem non habet, id eſt, à quo ca- v5 Ae quis ne quæſtio. numero ſexageſimoocta- ſus aliquis exceptus reperitur, humana lege Per uo. ff. de quæſtio. hoc enim in iure gen⸗ anguſtetur, Bar. l. omnes populi. 3. q. pru. tium reſponſum, ad ius naturale& diuinum& ibi alij.ff.de iuſti.& iur.& Bal. l. fin. nu. 4. Angelus libro quadrageſimoſeptimo Di- C. ſi cõtra ius vel vti.pub.vt in homicidio, F geſt. d.§. fi. apud Domitium Vlpianũ pro- quod, quia ita iure diuino prohibitum eſt, 168 duxit,& ſummam habet rationem. Nam † vt quandoqʒ cædes fraudi non ſit, c.i. de ho⸗ ſi introduci conſuetudine non poteſt, vt pi- mici. lege humana quibuſdam caſibus im- 4 ſcari quem, aut euehiculum ducere in mari pune admittatur: C. quando. lice.vnicuiq;. inn ante prætorium noſtrum noſtràsve ædes ſine iudi. ſe vindi.l.1.& 2.&l. vt vim.& ibi 1 iure prohibeamus, d.§. fin. id eſt, ſiius gen- Docto. ff. de iuſti.& iur. ita etiam in fœno- lii tium vlla parte conſuetudine violari non ua re dicamus, quod t inter ſ agitare ita vetere lu⸗ poteſt, quomodo, quæ iure naturæ, aut lege diuina ludæi erant vetiti, vt tamen non y) rvol quod idem valet, Gloſ. in prin. inſ. de iure ſuæ gentis hominibus optimo iure fœnera- Con natu. genti.& ciui.& item inſ. de obli. quæ re potuerint: Hoc enim nominatim cau- dosin ex delic. naſcun.& Alex. l. Iulianus. de con- tum eſſe conſtat, Deuter. 3. D. ſed quia, ve ditio.& demonſ.& Marſ. d. l. 1. in prin. nu- rectiſsimè quidam interpretantur, refert. renal 1ero 102. ff. de ſicar. Dei continentur, con- Ana. c.1. colu. fin. verſ. alij Theologi. de v- dfe ſuetudine tolli poſſe dicemus: eſt ſi quidem ſur. idem c. cõqueſtus. etiam col. fi. in prin. vn.d tanto, quàm gentium naturæ ius potentius, vbi latius.eo.tit. ea fœnoris permiſsio cùm duod quanto natura, id eſt, Deus, d. gloſ. inſ. de non ſuæ gentis hominibus extra Chana- Mo alœn iure natu. genti.& ci. in prin. cum concor. nęorum perſonam non eſt accepta, noſtram noſtr hom ini præſtat. Fieri denique non poteſt, quæſtionem non onerat. Diſputamus enim vendi vt naturæ ius diuina quadam prouidentia nos de eo fœnore, quo quid de alieno cui non ſo conſtitutum,& propterea, vt Deus illius quæritur: Iudæos autem exercito cum Cha⸗ quose author, nullis mutationibus obnoxium, nanæis fœnore nihil ſibi de alieno quæx ſitu- eg,n § ſed naturalia. inſ. de iur. natu. gen.& ciui. ros fuiſſe, quicquid enim habuerant Cha- relarc Aequum item ſemper ac bonum l. penulti. nanai, id Dei iuiu atque edicto facium eſt. in prin. ff. de iuſti.& iur. humanis placitis erat Iudæorum. Anania locis proxime al- deach a6 tollatur. Enimuerò t ſi quid, quod turi na- leg. A Chananæis itaque vt iniuſtis rerum larnat turali repugnat, introductum moribus eſt, ſuarum poſſe ſſoribus, quod occupant, re- to fan id, vt modo dicebam, vſurpatio aut corru- cuperare tanquam ſuum ludæis ſiue manu, conco Ptela potius appellari, quàm conſuetudo ſiue qualibet machinatione licuit, idq́; ſine dicin debet, d. c. fin. de conſuetu.& Angel. d.§. vllo fœnoris vitio. Anania locis proximè on fin. d. l. iniuriarum. ne quiſquam ſibi tem⸗ 173 alleg. Neque t enim eos, qui ſuum ab in- u poris longinquitate blandiatur in ijs, quæ iuſto poſſeſſore recipiunt, delinquere di- cenn iuri naturali atque diuino aduerſantur. cendum eſt, l. qub tautem.§. apud Labeo- rhn 270 Nam, I vt eleganter ait Conſtitutio, c. fin. nem. ff. quæ in frau. credi. nec quomodo pen de conſue.& c. cùm in eccleſiæ. de deci. Pa- ſuũ ꝗs ab hoſte vindicet, diſtinguere debe- dd riſ. conſil. 6s. dubium exoritur. num. 246. 7 mus. Ana. c.. col.5. in fi verſ. nota benè. glo. tme volu.. tanté grauiora ſunt peccata, quan- de vſur. poſt Ab. ibi. nu./. in fi. tex. c. domi- In dto diutius infelicem animam detinent alli- nus. 23. J.z. Nã, vt apud Verg. ait ille, dolus, devfa Satam augerich non minui diuturnitate. c. /₰ an virtus, ꝗs in hoſte requirat? Et tidcirco pto cuùm haberet, in fin. de ao, qui dux. in mat. ſi, vt rem meã à depoſitario, commodataria 1 ſu 5 N aus AM = n
2

F
A
Reaäi Kaugen bi in go. ira. trac,
am concos Aqg elt aie ecca non ri: d, eöhn, etaredien, erpetuam » à quoca, mana lege l. z q. pru. 4 enu. 4. lomicidio, bitumelt C.. deho⸗ ſibus in⸗ vnicuiq. rim.&ibi in ſœno- a vetere nennon fœnera⸗ tim cau- dquia, r, refert. logi. dev- fin prin. iſsio cim Chana- a noſtram mus enim lieno cui cum Chas quaſitu⸗ erant Cha- ao factum roximè al- ſtis rerum upant, te⸗ aue manu, aale s proxime ſuum abin⸗ inquer e di⸗ ud Labeo⸗- quomod zuere debe⸗ abend go⸗ X. c. domi⸗ krtiden o datarl mmoda 1u
14
4
————————·
(„ 4 5 7. 4— Ceese fr, ſao ait, n, r fm, an ferr, ſe
175 bus fuiſſe. Hac Ie cautione ſe Pelo,& bonum nomèfeciſſe, quod erat peſ⸗
₰
— hECISI9 L I, TVANTCA vy.
aut fure recipiam, mutuam pecuniam dem depoſitario, com modatario aut furi, fœne- rator non ſum dicendus, Bero.Rubri. de v- ſur. nu. /0. Argum. c. i. in fi. de vſur. Meum e- nim& hic conſequor, ita nec ludæos ſuum à Chananæis conſequutos pro fœneratori-
ſimum, cùm à quodã eſſe ſe meo in ære per Perfidiã negãte, nouo ære mutuò dato, Chi- rographum, quo ſe vtramq; ſummam debe- re fateret᷑, extorſi, quod factum delicto va- care conſtat. Quid enim admiſi, meum con-
v6 ſecutus? d. l. quod autem.§. apud Labeonẽ.
7 6. Conuenièterffurtum ꝑaſſo, qui furi, 0
779
Adeslautem fuum perſequentibus fauent leges vt duod quis iudicio ſuſceꝑto extor- quere non poteit, quia nec tahulis id ſuum
uod tantidem fit,
Probare, necteſtibus forſitan peteſt huic, furtim auferrerus eſſe ſpolia. Hlori. l. ttaq. ſf. ad le. Aqu. Fel. c. quo- niam. col. fi. de ſimonia. pęr gloſ.c. iuſ. genti⸗ um.verb.ſedium.ibi.niſi forte.ꝛ.diſtinc. Idẽ Innoc. c. quia pleriq;. de im. eccle. Bal. l.. co- lu. 2. C. deteſt. Alex. cõſ. 31. circa primũ. col. .Vol.& quæ latè allegat. Marſ. ſing.. nu.
cios indicaſſet, mpunitatem
to promilit, ſi poſt udicium fidem non ſer- nel ſraucinon eſſe, reſponſum eſt. Ioã. An- dre. in addi. ſpe. Rub. de fur.& Marſ.d.ſing. 177.& nu. 5. malitijs. iec tantùm, ceùm noſtrũ quod quis forſitan occupaſſet, cõſequimur, à fœnoris abſumus vitio ſed t& cùm, quod noſtra intereſt, perſequimur, vt ſi fundum vendidi,& tradidi, emptor verò pretium non ſoluit. Nam, quin damnum fructuum, quos ex fundo percepit emptor,& eram ego, niſi fundum tradidiſſem, percepturus, reſarciri mihi, recie petam, nulla dubitatio eſt. I. curabit.& ibi Docto.& late Cagno. C.
9 de actio. empti. Et t hoc æquitas poſtu⸗
lat naturalis, ne quis cumalterius detrimen- to fiat locupletior. l.nain hoc natura. cum concordantijs. ibi in Gloſſ. alleg. ff. de con-
dic.indebi.c.ſuam.& ibi Gloſſ. de pœn. Dy-
130 nus. c. 2, de reg. tur. libro ſexto. Idem t eue-
484
nit nullis fructibus ex fundo vendito per- ceptis, ſi, quia emptor pretium non nume- rauit, ſub vſuris tantundem pecuniæ acci-
pPere habui neceſſe, aut in pœnam obnon
ſolutam creditori pecuniam incidi,& cer- tum eſſe Butrigario authore refert, Ana- gninus, c. conqueſtus. col. ꝛ. verſ. adde etiam. de vſur.reſarciri hoc mihi damnum ab em- ptore debere,& eſſe valde notandum ait.
Idem t ex contrario ſcribit Baldus, hv-
8.
2. u Sa, un⸗ rl ſe d.,
———————
ue&
275 ſuras. nu.5. C. de vſur. per l. Lucius Titius. ſecundum vnam lecturam. ff. de actio. em- pti.& ven. cùm rem non tradidit venditor, etiam ex qua nullus fructus per rerum na- turam percipi poteſt, hoc eſt lapides aut ti- gna, emptor autem, vt fidem contractus im-
8 Pleret, pecuniam ſub vſuris accepit, Eas e-
nim vſuras a venditore conſecuturum em- ptorem Baldus ait, d. l. vſuras. per l. Lucius Titi.ff.de actionib.empt.& hoc Anchara- nus, Conſ.; 7⁶. Paul. l.z. C. de vſur. Caſtren. Pontanus. Conſ. 0ο.propoſitæ. ver. 3. Ioan- nes Imolen. l. cùm ſeruus. õ. fructib. ff. de le- 82.1. Socinus, Conſ. s8. col. 3. lib. 4. Anagni- nus d. c. cõqueſtus. col. z. verſ. quærit.& Ca- gnolus l. curabit. num. 20. C. de actio. empt.
182 Vverius putant, ſententia Salyceti d. l.vſuras.
ſiſo⸗
183
damnata, qui negabat onerari venditorem earum vſurarum refuſione debere, quarum ſoluendarum mora ſua nullam emptori ne- ceſsitatem impoſuiſſet, ante omnem enim eius moram pecuniam ſub vſuris acceptã: iuſtam eſſe verò emptoris cauſam aiebat Sa- lycetus, d. c. cõqueſtus. ſi illas vſuras ſibi re- Ama deſideraret, quas poſt venditoris mo- ram cõtraxiſſet. Sed Anagninus d. l. vſuras. & illas, quæ ante vẽditoris moram, deberẽ- tur præſtari oportẽère diſputat, nõ enim ſpe- ctari venditoris morã in ꝓpoſita ſpecie, ſed perfidiam, ait, qua factum eſt, vt mox pretio numeratorẽ emptam nõ acceperit emptor: vſuſq; nõ fuerit, qd conſequutus, vſuris ple- cti, æquo ſuſtinuiſſet animo, ſcribit idẽ Ana⸗ gninus hanc Baldi ſententiã poſt eos, quos ſuprã citaui, Laurentiũ quendã in ſingulari de vſuris Cõmentario ſecutũ,& ego non in⸗ uitus probo, ne venditoris perfidia tranſeat impunita,& deluſus emptor fruſtra ſe vſuris onerauerit. Quod Baldus in emptore dixit, idem in quocunq; pecuniæ debitore eſt ge-
—
Ceor,
f ◻
ſoluit, accipere ſub vſuris pecunſã creditorẽ
oportuit. Nam hoc damnum reſarcire debi--
torem creditori debere placuit,& ita Inno- centium c. 2. de vſur. ſcribere Ludouicus Pontanus Conſili. 101. propoſitæ. in prin- refert. Et hoc endem Baldum poſt Accur- ſium lihro a. Principalium Conſtitutionum l. cum allegans. nu. 14. de vſur. ſcribere lego. Quod& Alexan. Conſ.z21. ſuper titulo. nu. 2.& ſeq. lib. z. Tartagninꝰ, verum eſſe putar.
184 Sed non modò damnum, quod quis alie-
no facto ſentit, reſarcitur, verùm& lucrum, quod erat veriſimiliter facturus,& non fe-
—
cit, præſtari debet, idq́ poſt Petrũ Ancha-
ranum d. c. conqueſtus. qui conſultum ita ſe reſpondiſſe refert,& Nicolaus d. c. con-
QꝘ ujuij queſtus.
5 K 4
8
Ke, ,ν
— 2r⸗— ₰
Ae A. —— R neraliter reſponſum, vt ſi, quia ſua die non h

8276 PITII
ueſtus. num. 6. Abbas. Idem Anagninus Krbit d. c. conqueſtus. col. z. verſi. quare. in ea ſpecie, cùm ei pecunia ſuo tempore non ſoluta proponitur, qui negotiari, ſolitus eſt. conſecuturum enim eum aà debitore tantum ait, quantum, ſi eam pecuniam habuiſſet,& exercuiſſet, erat veriſimiliter lucraturus, lu- dice eius rei modum æſtimaturo. Hæc An- charanus& Anagninus. d. c. conqueſtus. Idem ante eos Iacobus Rauennas, Cynus Authen. ad hæc. C. de vſur.& Baldus l. cun⸗ ctos populos. C.de ſum.trinit. putauerunt, & poſterior Alex. conſ. 223. ſuper. tit. num. s. 28 lib.z. ætas admiſit. Secundum t quæ Petro Arciecouio cauſarum ſub lechiticarũ apud Regiam auditori, amico me conſulenti nu- per reſpondi in ea ſpecie, cùm ſocius diſtra- cta ſocietate pecuniam, quam alter ſocius cõtulerat, retinuiſſet, diuq́; reſtituere recu- ſaſſet.Dixi enim, quantum hic, ſi eam pecu- niam habuiſſet& exercuiſſet, fuiſſet veriſi- militer lucratus, tantum ei refundere ſociũ debere, qui pecuniam auarè poſt diſtractam ſocietatem retinuiſſet,& per hoc eius impe- dijſſet negotiationem,& ita ius dictum eſt. 386 Conuenienter ⁊ his in mutui ſpecie Nico⸗
aus Abbas, d. e. conqueſtus. nu. 6. qui& ſu-
periora probat, reſpondit, qui ſe negotiari ſolito pecunia, quam mutuo dediſſet, quo tempore conuenit, non reſtituatur, quanti eius intereſt, præſtituta die pecuniam habu- iſſe, tantum à debitore eum conſecuturum ſcribit, id eſt quantum lucri veriſimiliter ea pecunia facere potuiſſet, quod in ius dicen- tis arbitrium, vt eſt dictum ſupra, referen- dum ait,& ita euenit, vt non modò damni, quod quis fecit, ſed& lucri, quod facere po- tuit, ineatur ratio. Quod ſummam habet æquitatem,& meritò a pleriſq; omnibus comprobatum Cynus poſt lacobum. Rauẽ. d. Authen. ad hæc. Bald. d. l1.1. C. de ſumma 387 trinit cum concordan. eſt,& t Domitij Vl- pianil.ꝛ. in fin. ff. de eo. quod cer. lo. reſpon- ſo eſt conſequens, qui in ea ſpecie, cùm qui- dam pecuniam traiectitiam dediſſet, Epheſi recepturum, vbi ſub pœna vel pignoribus pecuniam debebat,& quia ſua die Epheſi pecuniareddita non eſt, pœna commiſſa eſt, vel pignora diſtracta, vel cum fiſco aliquid debitum eſſet, res ſtipulatoris viliſsimo ve- nijt, Iulianum Labeonis opinionem ſecu- tum putaſſe ſcribit, vltra traiectitiam pecu- niam ſtipulatorem, quanti eius intereſſet. Epheſi ſua die eam redditam, rectè petitu- rum. Tantundem idem Vlpianus d.l.i.in fi. in eo reſpondit, qui merces eſſet ſolitus cõ- parere, vt non ſolius damni, ſed lucri quoq;
KROYZI1
x&ᷣ
MAVREI»vr
ratio habeatur, idq́; totum ludieis arbitrio contineri, Titus Gaius l.z. ff. de eo. quod cer.lo.ait, quem in his æquitatem ante ocu- los habere conuenit. l. ́d ſi Epheſi. in fin. ff. de eo. quod cer. lo. Igitur ſi vltra ſortem, qᷓd intereſt, ſine vllo vſuræ metu recte petitur, ſi quis, quod eius eſt, conſequatur, multò minus erit vſuræ vitio obnoxius. l. quodau- tem.õ.apud Labeonem. ff. quæ in frau. ardi.
188 Dubitandum 1 itaq; non eſſe, quin ludæi
fœnerare Chananæis, vtpote ſuæ terrę reiq́; ſuæ occupatoribus potuerint, Refert. Ana. c.i.col.fi.verſ.alij Theologi de vſur.idem c. conqueſtus etiam.colu.fi. in prin. vbi Lati- us. eo. tit. nullumq́; vitium eorum facto in- fuiſſe, vt nec hodie ineſt, ſi quis, data mutuò pecunia, ad quid aliud, quod ſuum eſſet, ſibi⸗ ve deberetur, perueniat. d.. apud Labeonẽ, & Bero. Rub. de vſur. num.-ο. poſt Ana. c.i. col.ʒ⸗.in fin. verſi. nota bene.gloſ.de vſur.&
185 ibi Abb. num. 3. in fi. Solum t quippeid
fœnus improbatum eſt, quod ſortide alieno accedit, quod genus quæſtus ſolum diuina lex vetus exercere vetuit, Exodi. 22. D.& Leui.25. E.& Deutero.23. D.& Nec. 5. B.&
Pſalm.14. B.vt proculdubio Iudæorum vul⸗ gus, auaritia cæcum, falſò ſibi perſuaſerit, de
alieno quicq́; olim ſuo adijcere patrimonio per fœnus licuiſſe, quod noſtrorum pleri
Alex. Conſi.:. num. 3. verſ. ſecundo princi- paliter. libro 2.paulò minus conſiderati ve- rum putauerunt. Quorum error ab ijs, qui altius ſunt ac ſantius Philoſophati, deprehẽ- ſus& detectus eſt, fœnerandi facultate ſo- los Chananæorum populos contracta, pla- noq́; facto ſuum recipere, non alienum quę-
190 rere fœneratitia arte fas olim fuiſſe. Nec, i
ſivetus ius diuinum fœnore quæſtum quæ- rere a quibuſdam perſonis fas eſſe, ſignifica- re videatur, dubium ea res quenquam deti- nere diutius debuit. Lex Luc. 6. E. enim no- ua, Chriſti Dei ore prolata, omnem eximit dubitationem, quæ ita fœnus vetat, ſpe quę⸗ ſtus eius etiam damnata, vt nullam excipiat perſonam, à qua fœnus auferre fas ſit, Igitur humana lege conſtitui non poteft, vt illo aut illo caſu liceat fœnerare, vt nec mœcha- ri, aliũdve facere, quod lege diuina nullo vnquam caſu licuit, Barto. l. omnes populi. 3.q.prineipaliter.ff. de iuſti.& iu.& Bald. l. fi. nu. 4. C. ſi Con. ius vel vtili. pub. cùm prę- ſertim, ſi quid in hoc genere quæſtus contraà ius diuinum conſtitueretur, peccandi fieret poteſtas, cui obuiam ire legis lator debet,
191 cuius † partes ſunt lata lege peccata corri-
gere, non indulgere, l. 2. ff. de legib. ſolutum eſt& illud Argumentum de cæde inter pue⸗ 5 108
2⁴
ie certer ſimag gpolt alle.d iuahac puerid vj nonp conſu deleg quicq defl. vitiaa eocen ta Pnů tia con conſdet tur dal cum co nwen gefent 190 tumd polite conſu nuljiu Iloris fer lor
iis, vel
Ndurec in lege nisaut useſtn ff de in
num.
ut tame Bonon cettam newiin miror tatiſsin enim m Cuæſtio inem vedece illeocc icku ber ad mult recte he bereſa

lata mutud neſſet libi Labeond- tAnacc. 1. de vſur.& quippeid idealieno um diuina i. 17, D.& c. 5.B.& rum vul⸗ aſerit, de rimonio m pleric doprinci- derative- 2b is, qul deprehẽ- rultate ſo⸗ nch pla⸗ uum quę- Nec, i tum quæx- lignifica- quam deti⸗ E, enim no⸗ nem eximit at ſpe qup mexcipiat 48 lit lgitut ſt, M illo necmocha jiuinanulo nes populi 1.& Bald. b. cum pte- ꝛſtus contl 4 ccandi ſeeret lator debet, ccan conl⸗ b ſalum nter Ue qe inte ha
—õ
0 7 8 Cr
ros Bononienſes la
52r StOo IIT pidibus de more certan⸗ tes facta, Alex. Cõſ. 240. nu. 8. lib. 6. 5oſt An- 192 cha.& Ana.& alios. ſupra nu. 6. alle. Sicfe- nim cædem lege diuina vindicari, vt quan- doq; impunita c.i. de homi. ſit, quo iure fœ- nerare, id eſt fœenerando quæſtum quærere, 193 nullo caſulieuiſſe, ſupra conſtitit. Tametſi † alere eam puerorum inſaniam in ciuitatib us bene conſtitutis, vt more vſurpato lapidib. *9 4 certent, haud ſanè decet. Nec video, etiam ſi magnis authoribus Alex. de conſ.z40. nu. 8. poſt Ancha.& Ana.& alios. ſupra nu. 96. alle. Adde Tiraq. de pœn. cau. 42. nu.. cędes ita facta defendatur, quomodo introduci à pueris conſu oſsit, à quibus Iex ferri lp nonpoteſt. l. de quib. ff. de legibus. Quæ † 20 conſultum prudentium virorum eſt, L.-. ff. de legib. non puerorum, eiuſq; ætatis, quæ, quicquid videt, ignorat, l. 1.§. im puberes. C. de fal. mone.& c. ex parte.& ibi gloſ.de cor. vitia.aut proximæ. Nec quo magis facta in eo certamine cædes tranſire debeat im puni-
ta, Principis tolerantia in ea certandi licen- 201
tia conuenientis adiuuatur. Nam etſi ea re conſuetudo comprobata maxime videa- tur, Salyce. l. nullus. per ill. text. C. de ludæ. cum concordant. ſupra. num. 2u. alleg. quia tamen cædes iure diuino prohibet, ad eius defenſionem nullius haberi momenti id to- tum debet. Abſurdum T enim videri, vt Hy⸗ Polstus l.. num. 102. ff. de ſica. Marſilius ait, conſuerudine ius diuinum antiquari, quod nuliius authoritate Principis, vtpote infe- rioris tolli poteſt, aut immutari, c. cum in- ferior demaio.& obe. Gloſſ.l. ſin. C. ſi conſ. ius. vel vti. pub.& c. cum ſint quidam. 25. vT q recté hæc quidem a Marſilio. Nam fvt in leges humanas, non vilis ſit conſuetudi- nis authoritas, in ius tamen diuinum nulli- us eſt momenti. Angel. l. iniuriarum. 5. fin. ff. de iniur.& Marſilius. l. ſi quis. ne quęſtio. num.7. fl. de quæſtio.& d. l.i num. 103. Non
296
19b t tamen illa rectè, quibus conſuetudinem 204
Bononienſem defendit, cùm cædem in illo certamiae factam ob certantium multitudi- nem impunitam eſſe debere ſcripſit, quod miror Doctori in criminum cauſis exerci- tatiſsimo in mentem venire potuiſſe, quod enim multitudinem excuſat, hoc præſenti quæſtioni non ſeruire, dinem quippe, qua colluctatione lapidibuſ- ve decernunt, delinquere, non qua ille vel ille occiditur, cuius cædes ad vnum, ſivnius ictu perijt, aut ſi plurium, ad quoſdam, non ad multitudinem pertinet, ręctè hac parte Marſilius ait, conſtat opor- tere.c. ſanè.,& ibi Gloſ. de tempor. ordi.& c.
199 poteſt. 3. 4. Igitur 1 ſi quæratur, venia
palam eſt. Multitu⸗- 20½ tum fortiſsimum
VANTICA P. 17⸗
vt conſtitueretur.hoc diſtinct.& c. quoties. 2.1. q. 7.& c. comeſationes. 44 diſtinct.& n digni ſint, qui more recepto, quauq́; ſolſen- ni colluctatione lapidibuſpe certant, exciu-
fare eos quidem poteſt multitudo, etiam ſi nulla ita certandi eſſe conſuetudo propona- tur, ſin verò tractetur, cædes in eo certamſ⸗ ne facta eſſe ne debeat impunita, quia id ad vnum duõſve, a quo quibuũſve quis interfe- ctus eſt, non ad multitudinem pertinet, alia erit inipectio cædeſq; facta proculdubio al⸗ legatione multitudinis excluſa vindicari de- bebit. Hoc ita, ſi ſeiri cædis author poceſt: e0 enim ignorato, impuntum erte detfctũ, nec multitudine excuſabitur. Quod fin i la ſpecie reſponſum eſſe didici, cm e qua-
tuor, qui in domo erant, vnus iacto lapide quem percuſsit, nec ſciri, qui lapidem iece- rit, poteſt. Placuit enim nullum e quatu- or ob incertitudinem ad pœnam vocari. Al- leg. late Marſilius Rub. de proba. nu. 41 9.A⸗ lex. Cõſ.50. nu.. lib. i. Idem quoſdam glo.l. item. Mela.. ſed& ſi ſeruum. plures. ff. ad. I. Aquil. Ancha. Conſ. 21⁷. in Chriſti nomine. ſpecu.tit. de homi.9.⁊. pone. quod quatuor homines.& Anania. c. ſignificaſti. 2. col. 14- Alex. Conſ.. viſo proceſſu. lib.i.& Conſ.z. col..lib. 7.& quæ latè. alle. Marſi. Rubri. C. de proba. nu. 418. tradere ſcio, cùm in plu-
Tiumaggreſlia vnoaccento vulnere occ⸗ e,„ us quis eſſe proponitur,& percuſſor igno⸗-“"n re ue
ratur, omnes enim& hic extra ꝑœnam fo-
202 Te placuit. Vtrunq; illa ratione, ne au-
thore delicti non reperto, de ſuſpicionibus quis damnetur, quod fieri nõ debere diuus Traianus Adſiduo Seuero reſcri pſit. l. ab- ſentẽ. ffl.de pœn. quod eſt ſapientiſsimè con⸗ ſtitum ne eo. qui deliquit, incolumi, qui in-
203 ſons eſt, fortè plectatur. Satius 1 enim eſ⸗
ſe, aitlex impuni ocel tis, AMam innocentem damnare, d.lrabſenté. MEan t Itaq; ſententiam non ſequor, cę- dem ita factam multitudinis allegatione de- fendentis. Nunc ad falſi pœnam venia- mus, qua non plecti tabelliones eſt dictum ſupra, qui abſentes quaſi præſentes Tabu- lis adſcribunt, Alexa. d. Conſ.⸗40. nu. 8. cum. concor. ſupra. nu. 96. alleg. quodargumen- eſt. Habetur f enim falſi crimen maximum atq; grauiſsimum, quo, vt Paulus Caſtren. Conſ.i/. videtur. dicen- dum. poſt prin. Marſ. Rub. ff. de fal. num. 1⸗. eſt author, nullum magis hominis famam o⸗
cui parcere, vt 206 nerat atq; exiſtimationem. Adeòvt, cum
damnatus facinorum ſuorum pœnã reddi- turus Cardinalicij ordinis antiſtiti obuiam factus
——————

Aò
PETRI
factus ſupplicio liberetur, Bald. Paulus Ca- ſtrenſis& Saly. C. de appel.& laſ. 6. penales. circa fi. inſti.de acti. iterum. Paulus Caſtrẽ- ſis. l. addictos. C. de Epiſco. audi.& Cæpol. cautela.2.& Barb. tract. de præſtan. Cardi. q. 9. parte.:. per totam. q.& Corſe. ſing. verbo. Cardinalis.& Marſ. Rubri. ff. de fal. num. 13. & ſing.273. notiſsimum eſt. verſ.quib. etiam add.poteſt.& Tiraq.tract. de pœn. num..& ſeq.tamen ſi ob falſi crimen eam ſententiam excepit, eximi pœnę non poteſt, Idem Mar- ſil. d. Rub. defal. nu. 4. ſunt alia pleraq; quæ ob eius delicti magnitudinem ſunt recepta.
Idem Marſ. d. Rub. ff. de fal. nu. ⁰. Deſcen-
e dit t quoq; falſi crimen iure diuino, quò- Serne æqus falſum dicere atq; fœnerare vetamur,
ſuetudine, qui falſumadmiſit, defendatur, defendi meritò debeat, qui conſuetudinem fœnerandi receptam ſecutus, fœnus exer-
cet. Et ita ſanè dicendum videretur,& non
dubito, quin ad hunc modum ſit generaliter
20s reſpondendum. Hoc t ita, ſi falſi conſilio
quid factum proponatur, quod in ſpecie, quam Baldus c.i. in prin. verſi. ſed pone. de feu.cogni.adfert, non euenit, cum Tabellio quaſi præſentibus tribus ærarij quæſtorib. pecuniam illatam ſcripſit:vnus autem abeſ⸗ ſet. Illud enim, vt Baldus d. c.. in prin. ver- ſicul. ſed pone. de feu. cogni. ait, ratione non carere, quaſi, vbi maior pars ſit, ibi omnes eſſe videãtur.l. quod maior. ff. ad muni. Ad⸗ de, vt idem Bald. d. verſ. ſed pone. ſcribit, id, de quo rei ſumma erat, id eſt pecuniã ærario illatam verum fuiſſe, ea præterea re abſenti nihilnocitum eſſe. Deniq;, vbi quid bona mente ac propoſito fieret, ibi falſum eſſe nullum poſſe. Ita Baldus, d. c.. de feudi. co-
205 gni.& rectè. Nam t vt dicere ſolemus, c. ho- Le⸗ 6rg Ten mines. 22. 4. 2 ream linguam non facit, niſt
—.„———,— rea mens, ita niſſrea mens ream non faciert manum ſcribentis. Conſtat item, à quo do⸗
lus abeſt, eum nulla falſi pœna teneri, Mar⸗
Iilius. vbi Ange. citat. Rub. de falſis. num. 5. etiamſi non neſciam Henricum Cardina- lem Hoſtienſem contraà putaſſe,& eam con- ſuetudinem, quod falſi erimen induceret,
modum lege, ita& conſuetudine, cuius par
eſt authoritas, l. de quibus.& ibi Doctores. ff.de legib.permitti vſuræ poſsint, expedi- tum habet reſponſum. Nam, vt fatear, pa-⸗ rem eſſe conſuetudinis& legis authoritatẽ,
& Romanorum legibus vſuras eſſe permiſ- ſas, potuiſſe tamen permitti negabo, Cum
KOY2II
Vf=reg Lbr
MAVREI enim inter omnes conſtet, c. ſuper eo.& ibi
Doct.de vſur.& l.i.vhi omnes. de c. ſumma trinit.vſurarum prohibitionem iure diuino
au deſcendere: Quod ius diuinum vetat,
id nulla humana conſtitutione permitti po⸗ — ℳ—— teſt, non magis, quam, vt Baldus Authen.
ad hæc. C. de vſur. Cagno. l. curabit. nu. 3. C.
de actio.empt.eleganter& piè ſcripſit, do- mini lex contrario ſerui placito tolli. Adde,
populum Polonum condendæ legis autho-
ritatem non habere, ſed ſimul cum Rege& ſenatu. Ergò conuenienter nec conſuetudi- nem potuit introducere. d. l. de quibus.& ibi Doctor. Quod ſi quis Regis& ſenatus tolerantiam pro conſenſu eſſe reſpondeat,
Salycetus. l. nullus, per il. tex. C. de Iudę. no.
per glo.& Doctor. c. quia circa. de conſan. & afficient. l.1. õ. ſcientiam. ff. de tribu. actio. & 1.1,5. magiſtrũ. ff. de exerci. acti.& Alex. Conſ.8. num. u. lib. 6.& Conſi.. circa finem vlti.col.verſ.pro hoc dicit.lib.2.& quælatè alle. Marſ.pract. crimi. 9.aggredior. nu. ꝛ8.& ſing. 7D7. patientia quem omninò vide. hunc
212 falſi dicam: Tolerantia t enim in ijs, quæ
peccato non vacant, non habet conſenſum, Abb. c. niſi. de præb. Gome. c.i. num. i32. de
213 conſti. lib. 6. vt in lupanarijs. Ita t enim lo-
an. Imolenſis& Ludouico Pontano autho- ribus l. affectionis. ff. de donat. ante& eos. Accur.l.4. 6õ.ſed quod meretrici.ff.de condi. ob turp.cauſ.conniuere Principes in mulie- rum flagitijs, quæ corpus ſuum in lupanario proſtituunt, vt tamen vulgati corporis cau- ſa promiſſum perſequentibus non opitulẽ- tur. Nullam enim, inquiunt, quaillud con- ſequantur, proditam eſſe actionem. Licet
214 t enim non turpiter accipiat ſtupri pretiũ,
quæ illud vitæ genus elegit: d.§. ſed quod meretrici.quia tamen turpiter facit illud vi-
tæ genus ſequens, turpiter vulgati corporis mercedem petit. d.§. ſed quod meretrict.
2us Hõc I quidem in ijs, quæ palaàm quæſtum faciunt, nam quæ furtim, ac clam ſuo pudo-
ri non parcunt, hæ ſemper turpiter faciunt, & quã pudori ſuo non parcunt,& quà pre- tium petunt,& quà vltro oblatum accipi-
2ié unt. Idcircoq́; t Cyno, l. cum te. C. de con- improbaſſe, cuius opinionem ipſe Baldus d.
210 c.. retulit. lllud, quod ſequentiloco pro contraria ſententia dicebatur, vt quemad-
di.ob tur.cauſ.Angelo, d. l. cum te. Paulo l. 4. ſed quod meretrici. ff. de condi. ob tur.
cau. Caſtrenſ. Fulgoſio l. affectionis. ff. de
dona.& laſone d.. ſed quod meretrici. au- thoribus quicquid corpore ſuo quærunt, fiſco vindicatur, l. Lucius. de iure fiſci.& 1. ff.in hæred. in prin. l. de calum. glo. l.3. C. de
condi.ob tur. cauſ.cùm quæ meretricio ſunt
inſtituto, ſibi, vt ijdem ſcribunt, locis. pro-
ximsè allegatis, quærant;& propterea de
quæſtu
-—
laftu ſoluert a Tanlo magi. quam l vofœne eſt. N. merett ctatut ſtituti ctum merett eſt& Ana.c 33 t.Qu tur. d. fœner iureiu zy miler⸗ ſolui nia po de dec vteſtp Rege fœrnera quentid re ſet no gsſo ardua iuriſ iured natep ab tenca curco 221 quam tinvte rasapp cutiech runt. cipim ludæi rump no. Cle Ve.& Relpe dęori Cöln cöl 6 nua e cuiush conſtit ea co⸗ rum etn m eſt au qui acr tiam co

& quælate er. nu. 28.& vide hunc inijs, quæ nſenſum, m. z:. Ce enim lo⸗ noautho- nte Keos. decondi, sin mulie⸗ lupanario poris cau- m opitulẽ⸗ illud con⸗ a, Licet dri pretld, led quod cit ilud vi-
aticorpotis meretrici.
mquæſtum
ſuo pudo- ter faciunt, Raxähre⸗ ꝛtum accipi- te C.de con⸗ te. Paulol ondi.ob tul. lionis, fide
eretrici 20⸗
———————
DE CISIO LITVANICA y. 179
quxæſtu teſtari, eleemoſynam dare, decimam ſoluere poſsint. Cynus& Bald. d. l. cum te.
3.„ 7 Tanto f autem Regis& ſenatus tolerantia
magis abeſt à conſenſu in vſuræ crimine, quam in vulgaris meretricij flagitio, quan- to fœneratioim probior, quam meretricium eſt. Nam, vt turpiter meretrix faciat, quam meretrix eſt, eamq́; vitæ turpitudinem ſe- Ctatur, d. 9. ſed qᷓd meretrici.quaà tamen pro- ſtituti corporis mercedem accipit, vt eſt di- ctum ſuprã, turpiter non facit, d. 9. ſed quod meretrici.cùm fœnerator,& qua fœnerator eſt,& qua fœnus accipit, nam nec hoc licet, Ana. c.præterea. not. i. de vſur.turpiter faci-
218 at. Quapropter t meretrici datũ non repeti-
tur. d.§. ſed quod meretrici. cùm eius, quod fœneratori datur, repetitio c. debitores. de iureiu. ſit etiam in ludęorum perſona.c.poſt
219 miſerabilem. de vſur. Indef fit, vt nec decima
ſolui, nec eleemoſyna dare ex fœnebri pecu⸗ nia poſsit, gl. c. ex trãſiniſ.& ibi Abb.& alij, de decimis. aliter atq; ex quæſtumeretricio, vt eſt proximẽè dictum, vt conſequens ſit, Regis& ſenatus tolerantiam, quo magis fœnerare liceat, ob graue eum quæſtum ſe- quentium admiſſum, conſenſum non habe- re, ſed habere cõſenſum fingamus, an eo ma⸗
220 gis fœnerare licebit? Ingens † hic illa at
ardua naſcitur quæſtio,& à multis magniſq; ſuriſprudentibus diſputata, an vſuræ, quæ iure diuino prohibentur, humana authori- tate poſsint permitticquæ ſanè quæſtio non abiq; operæ pretio altius erit à nobis repe- tenda.Et prima ſpecie nihil proponivideri, cur conſtitutiones permitti nõ poſsint, quiſ
221 quam putauerit. Nam †& vetus iuriſprudẽ-
tia, vt ex latiſsimis Dige.libris apparet, vſu- ras approbauit,& Imperatores poſtea inſe- cuti editis Conſtitutionib. vſuras permiſe- runt. Idem quoq; a Regibus factitatum ac- cipimus, in quib. quidam Aragonum Rex, Iudæis& Saracenis vſurarum exercenda- rum poteſtatem ſcribitur feciſſe. Card.& In⸗ no. Clem.vnica. d.vſur.& Alex. Cõſ.i. nu.. verſ.& iuxta.hoc.lib.z.Idẽ ſibi Venetorum Reſpubli.& Mantuanoruan Princeps in lu- dęorũ perſona vſurpaſſe referũtur. Pau. Caſ. Cõſ.ʒꝰ⸗ non videtur expediens.lib. 2. Barb. cõſ. 16. clementiſsimũ. lib. 4.& Alex. d. cõſ.i.
um. C.de teſta. c.. de conſtit. lib.&. nihil ſine iuſta cauſa facere. gl.l.relega. de pœn. Inno. c. quę in eccleſiarũ. de conſti. Barb. Conſ. 6. nu.. col. 2. cir. fi. vol. 4. Alle. ex Alex. Cõſ.i. nu.5. vol.z. vide in addi. ad eundẽ. Cõſ.z. nu.
223 20. vol.. contra. alleg. Quæ tcùm ſubeſt, ius
diuinum, quod perpetuam non haber pro⸗ hibitionem, ſed quibuſdam caſibus, quod generaliter prohiberetur, permittit, ex cau- ſa humanis cõſtitutionibus poſſe arctari,& moderationem accipere, exploratum Bar. l. omnes popul.3. q. principali.& ibi omnes. ff.de iuſ.& iu.& Bal. l. fi. nu. 4. C. ſi cõtrarius. vel vt il.pub.eſt. Nam quamuis occidere le- ge diuina vetemur: 23. q.5. in pri.& c. de oc- cidendis.& c. miles.& de furtis. c. ſi ꝗs pro- pter. quia tamen idẽ eadem diuina lege quã- doq; permiſſum reperitur: c. i. de homi. Bal. d 1. humana lege idem permitti ex cauſa poſſe, receptum Bar. d. l. oẽs populi. 3. q. pri⸗ ma.& ibi omnes. ff. de ius.& iur. Bald. d. l. fi. nu. 4. eſt. Quod in propoſita quæſtione eue- nit, non enim, vt eſt à nobis ſuprà dictũ, per omnia iure diuino vetitas eſſe vſuras, ſed quæ inter ciues exercerẽtur. Alex. cõſ. i. nu. 3. arg. 2. vol. 2.& Bar. d. conſ. 6. Nã ab hoſte chalend vſuras auferre,& illo iure licuiſſe
224 cõſtat. Deut. c. 23.& c. ab illo. 14. q. 4 In falijs
quoq; pleriſq; ſpeciebus hoc ſibi Pontificẽ vindicare videmus, vt, quæ iure diuino de- ſcendũt, ea arbitratu quãdoq;ſuo, quandoq; ex cauſa moderetur. Nam& decimas diuino iure debitas c. tua nobis. de decimis.& 16. q. 1. decimæ. ſuapte voluntate nonnunquam remittit, c. à nobis. de decimis.& diebus Dei maieſtati dicatis, quibus diuina lex tam ve- tus, q́; noua abſtinere nos abopere iubet, c. licet.in prin. de ferijs. piſcatui dare operã, cùm neceſsitas hoc depoſcit,& iudicio ex- periri, cauſaſq́; agitare per Pontificum con- ſtitutiones licet. d. c. licet. 9. indul gemus.&
225 c. fi.de ferijs. Adde t vſurarum cauſam ſecũ-
dum rationem naturalem eſſe, quæ ſuadet, vt, à quo beneficium accepimus, ei contra- rio beneficio gratiam referamus.Nihil ita
eum delinquere videri, qui id, ad quodali- um ſibi naturaliter obligaſſet, in pactionem deducit, quib. conuenienter vſura: ſirei ta- men modus adhibeatur, ſecundum naturam
nu. 2z. Boleslaus deniq; maioris Poloniæ dux, aa6 eſſe dicetur. Et † quidem inoffenſis chari-
cuius hac de re inter Polonorum leges extat conſtitutio, Caſimiri Regis principatu po- ſtea cõfirmata, non vſuras modò, ſed vſura- rum etiã vſuras permiſit Iudæis. Pręſumptũ
322 f eſt autem Principes, Philoſophiæ plenos,
qui ſacro ſuo pectore omnem iuriſpruden-
tiam concluſam habere creduntur. l. omni-
——,———————————
tatis officijs, c. cùm in officijs. de teſtament.
charitati enim non repugnat, ſi beneficium accipiat, qui dedit, quodam quaſi permuta-
tionis genere.l. ſed& ſi lege.§. conſuluit. ff. de hęred.peti.hãc quęſtionẽ ponit.gl. 14. q.
3. c.i. Verb. pluſq́;.& Bald. Rub. C. de vſur.& Ana.Rubri.ex eo. colu.C. verſ.ſed aduerte. Nullamt

180 PETRI
22) Nullam t deniq; iniuriam fieri videri vſu- ras ſoluere volenti.l.in diem. ſf. de aqua. plu. &l., 5. vſq; adeò. ff.de iniur.& Deci. Conſi. 170. Quod tunc ſaltem admittendum vide- tur, cùm non Chriſtianis, ſed ludęis publica cauſa id ſuadente, fœnerandi fit poteſtas. Nam& populi commodis ita ſeruiri, ac ne- ceſsitati,& nihil in Iudæos delinqui, quorũ ſalus, vtpote ſua perfidia iam damnatorum, 228 à nobis negligi ſine ſcelere poteſt. Qui t enim foris ſunt, vt Paulus:. Corin. 5. ait, ni- hil ad nos, c. gaudemus. de diuor. adde, vt quidam Paulus Caſtren. Conſil.ʒ97. non vi- detur expediens. Alex. Conſ.. libro 2. Barb. Conſ. 6. vol. ¼. diſputant, putare ludæos, ſe nobis quaſi alienis fœnerare lege diuina nõ prohiberi. His ex cauſis a Reipub. Vene- tæ moderatoribus factam Iudæis pacto cõ- uento fœnerandi apud ciues ſuos poteſtatẽ Paulus Caſtrenſ. Conſ. 397. non videtur ex-
ediens. lib. z. refert, quorum ipſe factum e- dito reſponſo hactenus comprobat, vt ma- gnaaſſeueratione audiat dicere, eius cõuen-
ROTIZII
MAVREI dia damnatos eſſe ſuo iure viuere permittẽ-
330 dos. Nam, t vteſt anté dictum, qui foris
ſunt, nihil, inquit, ad nos. Hoc quoq; extre- mo argumento Barbatiam d. Conſ. 16. colu. 9.· in prin.vſum lego,& omnes ferè, qui per- mitti vſuras à Pontifice poſſe in perſona lu-
231 dæorum ſcripſerunt. Sed t nec Alexan-
dri Tartagnini diſputatio ſatis cohæret, nec hoc argumentum, quo tanquam indubita- to pleriq; omnes vtuntur, vllam habet fir- mitatem,& pleraq; ſuperiora, quibus illud efficitur, non vt ludæis alijſve improbatæ religionis hominib. fœnerandi poteſtatem Pontifex facere poſsit, ſed vt Chriſtianis, cuius rei Pontiſicem nullam habere autho- ritatem ijdem ipſi, qui ita diſputant, aſſeue- rant. Alexand.& Barb. locis proximèalleg. Idemq́; in Imperatoris perſona, Regum, Principum rerumq́; publicarum quibuſ- dam argumentis concluditur, hoc eſt, vt ex cauſa ſine religionis diſcrimine fœnerandi poteſtas quibuſuis ab eis fieri poſsit, quod &, qui illis vtuntur argumentis verum eſſe
tionis vſum non modõò carere ſcandalo, ſed 232 nec dicunt, nec dicere poſſunt. Nam f vſir-
honeſtum etiam eſſe, nec grauem populo, vt videri poterat, ſed ſuauem. Habuit ſentẽ- tiæ ſuæ aſſertores Paulus Caſtrenſis, Ale- xandrum Conſi. i. libro 2. Tartagninum& Andream Barbatiam, Conſi. 16. lib. 4. magni nominis ſcriptores, qui idem Mantuano- rum Principi conſulti reſponderunt. Paulo hac parte, quàm Caſtrenſis, religioſiores, quòd ſummi Pontificis authoritatem deſſ- derant, Petrum Conſi. 243. Chriſtianiſsime S& llluſtriſsime Princeps. Ancharanum ſe- cuti, qui huius& ſimilium quæſtionum co- gnitionem Eccleſiaſtici eſſe iudicij ſcripſit,
229 non lmperatorum aut Regum. Summa
diſputationis, qua Alexander d. Conſi.1. lib. 2. Tartagninus vtitur, hæc eſt, quæ in ius di- uinum ſine venia peccantur, in ijs Pontifi- cis quidem, inquit, indulgentia nihil poteſt qui hanc ſibi authoritatem illis tantum caſi- bus meritò vindicat, cùm in ius humanum alioquin ſine venia delinquitur, quaſi ſua le- ge ſoluere quicquam admittentes, non Dei poſsit. Et hoc Henrico Cardinali Hoſtienſi placuiſſe,& quibuſdam Speculatori ſub ti- tulo de leg.õ. nunc de Epiſcoporum. verſic. ſunt etiam qui dicunt. idem tenet. Archi. 4.
rarum cauſam ad Pontificis ſpectare cogni- tionem, nõ ad Imperatoris, Regum, Princi-⸗ pum, reruũmve publicarum, poſt PetriCõſ. 143. Chriſtianiſsime& Illuſtriſsime Prin- ceps. Ancharani ſententiam deſijt dubitari, idq́; inter omnes conſtare Andreas d. Conſ. 16. Col. 8. num. 6. Barbatia eſt author, de quo à nobis inter refellendum, quæ contrâ adfe- rebantur, fuſius erit dicendum. Nunc, quod
233 verius putamus: confirmemus. Et t dubi-
tare proculdubio non oportet, omneſq́; in hoc conſentiunt, nullis neq; Imperatoris. neq; Regum, neq́; Principum, neq; rerum publicarum, neq́; ſummi deniq; Pontificis Conſtitutionibus, vt, qui melius ſentiunt, Ioan. Barb. de ſan. Seuerino. l.i. nu. 45. C. de ſummatrinit.quem ſequitur Petr. Paul. Pa- riſ.conſ.ct.dubium exoritur.nu.%4.& ſeqq. prodiderunt, vſuras poſſe permitti in perſo-
234 na etiam ludæorum, non 1 magis certè, vt
Baldus Authen. ad hæc. nu. 2. C. de vſur. ele- ganter& piè ſcribit, quam legem domini contrario ſerui placito tolli& abrogari.lm-
235 peratorem f enim, Reges, Principes, eoſq́;,
quirebus publicis præſunt, omnes Dei ſer- uos eſſe.c.tua nos. de decimis.& l. 1. 9.1. C. de
q. 6. c. fl.& Alex. de Conſi. i. num. z. refert, at 236 offic. præf. præto. Aphricæ. Ipſum t verò
peccetnè ſine venia ludæi fœnerando, fru- ſtra, inquit, quærimus. Superuacuæ enim rei operam eos dare Petro d. Con.243. Chri-
ſtianiſsime& Illuſtriſsime Princeps. An- 237
charano authore ſcribit, qui Iudæos peccan⸗
do reuocare nituntur, itaq; tanq́; ſua perfi- 238 ad hæc.& num. 2. ait, Secundum t quæ,
ſummum Pontificem, ne quis eius celſitati detractum dicat, ſe ex profeſſo ſeruum ſer- uorum Deiappellare. in proæ. Decretal.
Quicquid ſ deniq; contra ius diuinum ſit, peccatum eſſe, idem Baldus d. Authen.
leges
leges nonel d. Aul abuil 19 hacae thor lis per 1u. g, d.Au cit. tutioꝛ vlläm 1 Lib nonv rarum legec tione diuin nota. 24i devſ nem! ſorten earum demal nonme ſtasfac necili grip ia yt in ſu⸗ ꝛ4! dieat y Uenti Magi tiamſc ciio pe ſetuet dæidem ita pul viilita tz poſte Caſtre tentian utſtrabo Donti cade quale tendis

—————
perwitte, quiforis oqh extre⸗ 3 d colu. & qui ber⸗ derſonalu, ec Alexan, baret nec induditz, nlabetfi. vibusillud mprobatz doteſtatem hriſtiand ere autho⸗ nt, aſſeue⸗ eimealeg. Regum, quibul- ꝛeſt, vtex œnerandi it, quod erum eſle am fvſu⸗ ecogni- Princi⸗ etriCoſ. me Drin⸗ dubitari, Sd.Conſ. r, de quo ntraadte- unc quod tt dubi⸗ mnelcyin eeratoris. ch retum Pontificis sſentiunt, 1. 4. Cde r. Paul Pa- 9. Eſegg. tiin petb⸗ iserte,vt jevlurele⸗ demdomini rogrilm ipes eoſq nes Dei ſer⸗ 119.Cd um t velo eius cellimi ſeruum ſer Decreual ius diuinum gd. Authen-
um f quæ,
leges
—»
DECISIO leges omnes, quibus vſuræ non eſſe iure diuino correctas, vt Accurſius d. Authen, ad hæc. dicebat, ſed nunquam valuiſſe, ſcribit idem Baldus, d. Authen, ad
239 hæc.& rectè. Diuina t enim lex, vt eius au⸗ thor Deus, ſemper firma atq; immutabi- lis permanet,. ſed naturalia. initi. de iur. na- tu.&, vt Baldus Rubr. in prin. C. de vſur.& d. Authè. ad hæc. nu.2.ait, in omni foro vin- cit. Igitur lege diuina ſalua humanæ conſti- tutiones contrariæ conſiſtere nõ potuerũt, vllàmve vnq́; iuris authoritatem habere.
240 Quibus t conuenienter Paulus Conſ. 397.
non videtur expediens. lib.z2. Caſtr. qui vſu- rarum cauſam cum primis defendit, negat, lege ciuili aut vlla publica aut priuata cõuen tione fieri licitas vſuras poſſe, vt quæ tam diuina, quaàm humana lege prohibeantur. nota. l.1. C. de ſum. tri.& Authen. ad hæc. C. 241 de vſur. Etfidcircò vſurarum nomine nemi⸗ nem naturaliter aut ciuiliter obligaril. ſi nõ ſortem.ff.de cõdi. indeb.ſcribit, ſed nec dari cearum perſequendarum gratia actionem, i- dem auchor eſt, quod ita accipiendum ait, vt non modo cum Chriſtianis fœnerandi pote⸗ ſtas facta proponitur, ſed& cum Iudęis:Nã nec illis vſurarum nomine quenquam obli- gari poſſe, nec in quenquam actionem dari ita, vt ſi vſuras quoquo modo perci piant, id in ſuarum animarum diſpendium percipere 142 dicat. Addit f tamen idem Paulus d. conſ. 397. Caſtrenſis, ſi qua interuenit publica cõ- uentio cum ludæis, vſuras etiam indebitas Magiſtratus authoritate ſolui eis debere, e- tiamſi obligatio nulla contracta ſit, aut a⸗ ctio prodita. Et hoc vt pactorum fides ſeruetur, l..& ibi nota. ff. de pact.& ne lu- dæi decept i à mutuò dando abſtineant,& ita publica, inquit, neceſsitas& communis vtilitas fraudentur, l.ꝛ. ff. de iuriſdic. de quo 243 poſtremo poſtea viderimus. Nam t Paulo Caſtrenſi hac parte nõaſſentior,& eius ſen- tentiam abeſſe longè a vero infra demon- 244 ſtrabo. Extat t etiam Clementis Quinti Pontificis Maximi conſtitutio, Clem. vni- ca.de vſur.pręſenti quæſtioni valdè ſeruiẽs, qua leges de vſuris exigendis aut non repe- tendis latę damnantur, ijs, qui illas tuliſſent, dictaſſent, ſcripſiſſentve cenſura Eccleſia- 245 ſtica ſeueriſsimè coëreitis., luſsis † hoc amplius, quicquid ea dere tabulas eſſet, re- latum, id, quoad eius facere quiſq; poſſer inde intra trimeſtre delère, qui non deleſſet, cùm potuiſſet, huic illam comminatur pœ- nam co nſtitutio, d. Clemen. vnic. quam, qui tales leges tuliſſent, dictaſſent, ſcripſiſʒent- 251 ve, ſuſtinent, in eadem eſſe cauſa eos eadem
LITVANICA P. ſunt permiſsæ, 246 voluit conſtitutio,
teſt, illud minus, Authen.
250 cõſtitit: Mendacium Trurſus,
481 qui legibus illis vteren- tur. Et ne itaalios de vſuris legem fer- re vetare Pontifex videretur, vt id ſibi tan- quam auguſtiori maieſtati vindicaret, Ale- xander Tertius Pontifex Maximus libro 4. Epiſtolarum Decretalium c. ſuper eo. de v- ſur. non modò legem diuinam, tam vetere, quam noua ſanctione vſuras prohibentem antiquare& tollere ſe poſſe negauit, ſed& ea quenq́; ſoluere, etiamſi inrei piæ cauſam, quod fœneratione quęreretur, eſſet verten-
24 dum. Nam hominis ab hoſtibus redimen-
di gratia fœnerare vetat, qua vix vlla maior reperiri neceſsitas poteſt,& fauore digni- or. Vertitur enim libertatis cauſa, hominũ barbaricæ feritati ſubiectorum,&in ſum- ma miſeria viuentium, quos inde liberari,& ſuæ ciuitati reddi, publicè intereſt, I. fin. C. de poſtlimi. reuer. periculum præterea ani- mę, qua nihil pretioſius eſt, verendum enim eſſe, ne, qui in hoſtium poteſtate ſunt, ſerui- tutis& compedum pertæſi, laxioris vitæ a- more, vt fieri aſſolet, Chriſtum abnegent,& impijs ſe alligent religionibus. Quantum
248 tautem admiſſum in fœneratitio quæſtu ſit,
ex criminum comparatione intelligi poteſt.
Nam cur captiuorum redimendorum gra⸗
tia fœnerare vetet Pontifex, d. c. ſuper eo. il- lam adfert rationẽ, nam ſi, inquiens, ſeruan- di hominis cauſa mentiendum non eſt, mul⸗ tò magis captiui ab hoſtibus redimendi gra⸗ tia fænerandum non erit. Quibus verbis maius fœnerantis, quàm mentientis eſſe de⸗ lictum ſignificatur,& conuenienter minus licere fœnerare, quàm mentiri. At mentiri nulla Pontificis authoritate licet, ergòmi- nus fœnerare eadem authoritate poteſt li⸗
249 cere. Sané t mentirinon magis Pontifi-
cis authoritate licet, quam animam occide- re: Os enim, quod mentitur, occidit animã, c. ſi quis adte 22. q. 2.& conuenienter fœne- rare, quàm mentiri, quod leuius eſt peccatũ, c. ſuper eo. de vſur. minus poterit Pontificis authoritate permitti. Nam ſinon hoc po⸗ then. multò magis. C. de ſacroſan. eccle. nec hic ſubſiſto, vt Ponti- ficis authoritatem à permittendis vſuris ab- eſſe, quam longiſsimè oſtendam fœnerati- oniem maius eſſe delictum mendacio modò vt magnis au⸗ thoribus Cardina. Clẽ. ad noſtrã, verſ 7. in 2. q. de hæreti. Dec. d. c.& ſi clerici. 7E. nota. de iudi. placuit,& iam dudum dubitari deſijt, fornicatione maius delictum eſt, Igitur for- nicatio fœneratione leuius erit admiſſum. Sed t fornicatio Pontificis authorita- te permitti non poteſt, Baldus l. fi C. ſi con- tra ius.
———.

482 5 ETRI tra ius.vel vtili.pub.& c.lator. verſicul.ſed
252
quid ſi regina. de re iud. Dec. c. quæ in eccle- ſiarum. nu. 1.& ſeq. de conſtit. ergò minus mendacium, multò rurſus minus fœneratio quæ mendacio, quod fornicationem vincit, Cardina.& Deci. locis proximẽ allegat. gra- uior eſt, permitti Pontificis authoritate po- terit. Cur t autem hominis ſeruandi, quam ab hoſtibus redimendi cauſa mentiri, quam fœnerare minus ſit delictum, vt hoc obiter dicamus illa, vt mihi quidem vide- tur, eſſe poteſt ratio, quòd, qui captiui redi- mendi gratia fœnerat, priùs, quam proſit, id eſt captiuum redimat, nocet, vſuras vide- licet extorquens, cùm, qui mentiendo ho- minem ſeruat, proſit ei, quem ſeruat, ei ve- rò, cui mentitur, nihil quiequam obſit, imò verò quandoq; proſit. Quid enim ſi percuſ- ſori hominem, cuius occidendi cauſa venit, ibi negem eſſe, vbi latere eum ſcio, proſum percuſſori certẽ meo mendacio, nam effi- cio, ne homine occiſo lege Cornelia tenea- tur. His breuiter expoſitis ad propoſitam de vſurarum permiſsione quæſtionem re-
253 uertamur. Igitur t cùm nulla humana le-
25)
256
ge etiam Pontificia vſuras permitti poſſe
KROYZII attigerunt, meritò incidit reprehenſionem.
MAVREI
Car. Flo. Clem. vnic. de vſu. q 1§. per ill. tex. cũ gl.& ibi loã. Imol. refert. laſ. d. l. cunctos populos. nu. 6.& ſeq. eandem ſubierunt no⸗ tam Reges alij, Principes, rerumq́; public. moderatores, qui contempta lege diuinaidẽ
257 ſibi ſumpſerunt. Nemo ftitaq; eorum, qui re-
258
rum potiuntur, ſibi blandiatur,& ſe ea lege
alios ſoluere poſſe putet, qua ſolutus ipſe non eſt. Nam, vt ego quidem iudico, non magis permittere Princeps alicui poteſt, vt inoffenſa Dei lege fœneret, quam ſi ipſe fœ-⸗ neraret, extra eandem Dei legem ſe ponere, quæ ita humano generi data eſt, vt violari à quoqᷓ; hominum ſine graui flagitio non poſ⸗ ſit. Quis enim ſe lege Dei teneri negete& eã tranigreſſus non peccare putete Rectéèfitaq; fecerint permiſſarum vſurarum authores,
quive eis ſueceſſerũt, ſi leges de vſuris latas
dataq́; priuilegia ſuo aboleant edicto, In Principis enim Chriſtiani ditione humanas leges diuinis antiquatis dominari‚ nefas eſt, eas præſertim, quib. ſaluis, ciuium fortunæ ſaluæ eſſe diu non poſſunt, auertendam ꝗ́; à Principibus Dei iram eſſe, ne cuius imperiũ contempſerunt, eius vindictam ſera poſtea
docuerimus, reliquum eſt, vt, quæ contrà 25 pœnitentia deprecentur. Ferunt, fEpiſco- 254 adferrebantur, ordine refellamus. Ertini-
tio, quod de vetere iuriſprudentia diceba- tur, qua licitas fuiſſe vſuras conſtat, id factũ eſſe ignoratione veri Dei reſpondeo. Imperatores † verò, quibus vera Dei reli- gio nota fuit, Bartolus, Baldus, Salycetus, Paulus Caſtren.& Iaſon poſt Iacobum Bu- trigarium permiſiſſe magis maioris mali fu- ga, quàm approbaſſe vſuras, rectiſsimè pu- rauerunt, l. cunctospopulos. C. de ſum. trin. Bero. Rub. de vſur. nu. 8. Erraſſe tamen eos ijſdem authorib. conſtat, fineſq́; authoritatis ſuæ temerè tranſgreſſos. Legem quippe ſu- perioris maieſtatis imperio latã inferiores, vt,& Accurſius Gl.:. in prin. Authen. de ec- cle. tit. adnotauit, tollere l. nam magiſtra. ff. de recep.& c. inferio. de maiori.& obedien. non potuerunt. Adde, vt inter omnes con- uenit, Bar. l. Titia.& ibi Alex.& alij. ff. ſolu. matri. Bar. l. quoties. C. de iudi. Anchar. cõſ. 243. Fede. Senen. Conſ. 45. Calde. Conſil.3. Alex. cõſ.i. nu. o. lib. z.& conſ 59. nu. 5. lib.1. & Marquar. de Suſan. tracta. de ludæ. par. i. nu.i0. cognitionem rei vſurarię omniumq́;, quæ animæ periculum continent, ad ſolum ſummum Pontificem pertinere. Inteadem cauſa ille Aragonum Rex fait, qui ludæis& Saracenis ſua authoritate contra ius diuinũ fœnerandi poteſtatem temere fecit, ideoq́ʒ in omnium ſcriptorum, qui hoc argumentũ
pum quendam Concordienſem Pontificia Bononiæ legatione fungentem magno ſu- percilio, ſpreta Dei lege, Iudæis fœnerandi poteſtatẽ facere auſum, graues breui poſteà ſuæ temeritatis pœnas pependiſſe: Bononia enim, quò magno omnium applauſu exce- ptus erat, cum infami nota grauiq́; ignomi- nia pulſus ſcribitur. Anto. depra. uete. inter. Cõſ.Alex.cõſ.49. lib.. paucis vtar.& laſon.
260 I. i. nu. 70. C. de ſum. tri. Nec taudiendi ſunt,
261
qui ingenij fiducia in contrariam partem diſſerunt: Inanis enim certẽ eſt eorũ diſpu- tio, atq; etiam nefaria, diuiniſq́; præceptis
repugnans, quæ non argumentando arcta-
ri, ſed obſequendo impleri a nobis debent. Illorum t itaqʒ factum ſemper improba-
ui, quos vindictæ diuinæ oblitos ed aua⸗
ritia compulit, vel adegit ambitio, vt pro iuſtis iniuſta Principibus ſuis, iniqua pro æ- quis reſpondeant. Et quæ eis grata eſſe atq; vtilia intelligunt, ea legibus, quo res poſtu- lat, detortis iuſtiſsima eſſe atq; æquiſsima dicere non erubeſcant, eo verſu, fide ſuæ aſ- ſeuerationis ſcilicet impleta, diſputationem deceptores concludere auſi, credite, me vo-
262 bis foliũ recitaſſe Sibyllæ. Sed t nos ad pro-
poſitam de vſurarum permiſsione quæſtio- nem redeamus, in qua me eorum ſententiã ſequi non pœnitet, qui eius reiauthoritatẽ Maximo etiam Pontiſici nõ tribuunt, quos
rectilsimẽ
gecil conll 263 cdutu futem tut, il nonh polle præl ſedh enin amt Alci Bald goll 61,D quæ eecl C mini adpt 2ſi quet eam diuin hibit nobi licete cem ſint. elt cis li tem mun hoca C. de nu t. ad hæc nes col 367 na l ineoi uino dicitu priea adijci bo el 266 mus, 30. ckat, Lucꝛ dquot ratorib

△ ———— —————
nenlonen, ber ill tex, Cuncios dieruntno moh publie eiulnaice rum uite, Clleeles olunwöigt iudico aon ipotelt nſiiplelo⸗ ſe poner, vt violaxia tio non pob negete& e Lecefing authores, kſuris latas edicto, lu ſehumanas dneftseſt, m fortunr endamq à vimperiũ ra poſtea pilco⸗ Dontifich magno ſu⸗ fœnerandi reui poſtea ſe Bononia lauſexce- qyignomi- jete inter. e. Claſon. jendi ſunt, àm partem eotũ diſpu- qpræceptis
tandoarcta-
bis debent.
erimproba-
tos eò au, itio, Vtpro niqm pto T⸗ ntraeſſeaig dores poſt 3 xquiſsima
b ſde ſuæst
putationem dite, me 4 tnosadpo one queli rum ſegtenn, eiauthoriune
ibuunt, guos rectibine
—
DECISIO LITVANICA y. 183
rectiſsimè ſenſiſſe inter refellendum„ quæ contrã ſunt dicta, planiſsimum ſum infra fa-
263 cturus. Proximumti taq; argumentum con-
futemus, quo præſumi pro Principe dici- tur, in ijs, quæ prohibitionem perpetuam non habent, legem eum diuinam moderari poſſe. Primùm enim fateor pro Principe Prælumi, iuſtãq; eum cauſam habere credi, ſed hoc in ijs, quæ iuris ſunt humani: in iure enim diuino aliud receptum eſt. Ita Andre- am tracta. de præſum. regula. 3. præſum. 8. Alciatum, Doctorem meum, poſt veteres Bald. c. quæ in Eccleſiarum. de conſti. Eul- go. l. fin. C. ſi con. ius. vel vti. pub.& Conſi. 6t. Domina Catharina. col. 2. Rom. conſ.ʒ5. quæri. primo in fi. Fel.& recen. d. c. quæ in eccleſia.& laſo.l. ſi teſtamentum. per ill. tex. C. de teſ.& repe.l. quo minus.col. z. ff. de flu⸗ minib. diſtinguere lego. Hoc quidem quod ad priorem argumenti partem attinet. Se-
264 quens, t in qua ſumma ferme argumenti eſt,
eam tribuens Principi authoritatem, vt ius diuinum, quod perpetuam non habet pro- hibitionem, poſsit ex cauſa moderari, bis à nobis refellenda eſt. Primùm, quia id con⸗ ficere videtur, vt Principes extra Pontifi- cem Maximum ferre de vſuris legem poſ- ſint. Nam hoc contra omnium ſententiam eſt, cm non modò Regibus rebuſq; publi- cis liberis ferendæ de vſuris legis authorita⸗ tem detrahant, ſed& ipſi Cælari, cui& qui mundi dominium tribuere non dubitant, hocaudacter denegant, in quibus Baldus C.de nouo Codi.faci.nu.6.& Athen. habit. nu.:z. C. ne fil.pro parte. idem Bal. Authen.
ad hæc. nu. 2. C. de vſur. fuit,& hoc inter om- nes conſtare Andreas cõſ.i6. clementiſsimũ.
265 nu. 6. lib. 4. Barbatia eſt author. Peccat f&
in eo idem argumentum, quo vſuras iure di- uino perpetuam non habere prohibitionẽ dicitur. Falſum enim hoc eſſe, ſi vſuras pro- priè accipiamus, hoc eſt, quibus ſorti quid adijcitur, eas enim nullo iure diuino permib ſas, c. ſuper eo. de vſu. abunde ſuprà docui-
266 mus., Et, t ſiqua in vetere lege Deuter⸗
23. D. diuina, quod ad vſurarum cauſam ſpe- ctat, obſcuritas ſuberat, eã noua Chriſti lex Lucæ 6. E. ſuſtulit, quæ neminem excipit, à quo fœnus auferre fas ſit, ea parte fœne- ratoribus, quaàm vetus, grauior. Quod non manum modò a fœnore, ſed mentem e- tiam atqʒ cogitationem abſtinere iuſsit.
267 Nulla t autem dubitatio eſt, quin ludæos ea
Chriſti lex teneat, omnibus enim dicta eſt: Quippe quam cùm ſanciret Chriſtus, non diſtinxit his magis ouilis ſacri ouibus, an il- lis, quod vetabat, dictum vellet, omnibus
1—.—————— ——————
proculdubio& his& illis ad Chriſtum per- tinentibus, quod illis verbis apertiſsimè ſi- gnificauit, cùm dixit: Ioãnis 10.& alias oues habeo, quæ non ſunt ex hoc ouili,& illas 0⸗ Portet me adducere,& vocem meamaudi- ent,& fiet vnum ouile,& vnus paſtor.
268 Quod t deinde contra dicebatur, decimas,
quæ iure diuino deſcendunt, c. tua nobis. de decimis.& 16. q.i. decimæ. Põtifice quibuſ- dam caſibus remitti, c. à nobis. de decimis. diebuſq́; diuinæ maieſtati dicatis, quib.tam vetus, quam noua Dei lex abſtinere nos ab opere iubet, c. licet. in prin. de ferijs. ex cauſa dare piſcatui operam, atqʒ foro Pontificia authoritate licere. d. c. licet. 5. indulgemus. & c.ſi. de ferijs. Hac diſputatione illud con- cluditur, Pontificem Chriſtianis ex cauſæ fœnerandi poteſtatem facere poſſe. Nam il- lis decimæ ſoluendæ& dierum Deo ſacrorũ neceſsitas ex cauſa Pontificia authoritate remittitur, ſed nunquam relatum eſt, vt vlla Pontiticis authoritate Chriſtiani fœnus ex- ercere poſsint. Alex. conſ.. nu. 2. lib. a. Hoc dictum ſit à me, vt oſtenderem, eos, qui cõ- tra diſputant, ſecum pugnare& ea argumẽ- tis cõprobare, quæ vera eſſe, ijdemi pſi ne-
.
269 gant. Nunc t quam leue ſit in ijs argumẽtis
momentum, monſtrabo, quibus magnæ di- gnationis iuriſconſultos vſos eſſe, mirari li- cet, quaſi non intellexerint, vt de decimis primũm reſpondeam, facta quibuſdam a Pontifice decimarum remiſsione ius diui- num ea re nihil lædi non enim remittendo Pontifex non deberi eas facit, imò verò de- beri hoc ipſo ſignificat. Quomodo enim, q́d non deberetur, remittatur, Arg. l. decem. ff. de verbo. obliga. vrgeret quæſtionem no- ſtramargumentum, ſi non deberi decimas 3 quibuſdam Pontifex cõſtituiſſet, ſed earum dum quibuſdam gratiã facit Pontifex, ea re ius diuinũ non offendit, vt nec debitor, ſire⸗ ſtituere vſuras parato fœneratori eas remit- tat, quicq́; delinquit, imò fœneratorem deli- cto liberat. Dinus. c. peccatum. de reg.c.iur.
270 lib.. cum laté. alle. ſupra. nu. 61. Euentc f etiã
vt decimæ debeantur, eccleſia tamen eas nõ accipiat, vt in perſona meretrieis& hiſtrio- nis, à quibus deberi decimas conſtat Gloſſ. Abb.& alij. c. ex tranſmiſſa. de decim. eas ta- men eccleſia, ne in hiſtrione futilis, in me- retrice flagitioſæ vitę inſtitutum a pprobare videatur, non recipit. Hoſtiẽ. in ſum. de de- ci. 9.de quib. reb. verſ. dicas. quod tenetur. Gloſſ. Abb.& alij. d. c. ex tranſmiſſa. Hoc
271 de decimis ſit dictum. Cæterùm 1 ad die-
rum Deo ſacrorum cultum quod attinet, vi- dentur, qui illo argumento ſunt vſt, parùm R ij perſpexiſle,
—————y——õ—————

484 PETR I perſpextſſe, quantum inter licita& illicita interſit. Piſcari enim& foro operam dare natura vtrunq; licitum eſt,& ſemper habi- tum honeſtum: fœneratio verò naturæ re- pugnat,& ſemper habita turpis eſt. Igitur, cm quis die diuinæ maieſtati dicato per cauſam neceſsitatis piſcatur, foròve dat operam licet non ſuo tempore, rem tamen n iuſtam atq; honeſtam facit. Pontifextitaq́; quia in tempus tantũm delinquit: ignoſcit facto, contrà autem, quia, qui fœnerat, rem naturæ repugnantem& per ſe turpem om- niq; tempore prohibitam facit, huic Pon-
quia in rem& in tempus ſimul peccatur, cùm in ſuperiore ſpecie in tempus pecce- tur tantùm, quod, niſi ſibi Deus dicaſſet, arz omnium erat, vt acr. Dici t& illud aptißimẽè poteſt, cultum dierum Deo ſacrorum ita præceptũ eſſe, vt aliquando impunè deſere- retur, fraudi enim Apoſtolis non fuiſſe, cõ- primendę famis cauſa ſpicas die ſabbato vel⸗ lere, ac diſcutere, nec patrifamiliàs ouem, quæ in foueam decidiſſet, aſinumve aut bo- uem inde die ſabbato extrahere. Horum e- nim factum Chriſtus defendit. Matth. 12. A. Lucæ 14. qui& ipſe ſalua ſabbati religione frendentibus Phariſæis multos die ſabbato ſuæ valetudini reſtituit. Matth..& Luc. 14. 274 Non † eſtautem dubium, quin ea, quæ per- petuam non habent in iure diuino prohibi- tionem, à Pontifice arctari ex cauſa poſsint, vt eſt ſupra dictum,& Bartolus lib. i. Dige- ſtor.l. omnes populi. de ius.& iur. q. 3. prin- ci.apud Titum Gaium vocat, cæteriq́; Do- ctor.poſt Bar.d.l.omnes populi. probant. 2 Quod t a Conſtantino Imperatore Au- guſto religioſiſsimo factum lego, qui libro 3. Principal. Conſtituti. l.omnes. i. C. de fe- rijs. agrorum culturæ dare operam, cùm ne- ceſsitas põſtulat, diebus Deo dicatis ius eſſe 276 vult. quod f eſt meritò conſtitutum. Nam& generaliter dicere ſolemus, neceſsitatem le- Sibu eſſe ſolutam. c.z. in fi. de obſer. ieiuni.
1. Gerar. ſing. 100. quodé e ret, delicto carere. c. ꝗd nòeſt licitum. de reg. 277 iur. Cmfenim, vt Nicola. Abbas d. c. quod non eſt licitum. ait, ꝑeccatũ voluntate ft,
quicquid neceſsitate quæ voluntati contra⸗ d 1 ces ag ria
8
eſt, forte fit, id ꝑeccato vacare, palam eſt. Alſud exiſtimantib., vt idem Nicol. Abb. d. c.quod non eſt licitum.concludit, cõſequẽs fore, factum ſine culpa puniri, quod dicendũ 278 non eſt. Itemtquod dicebatur, vſuram eſſe ſecundum naturalem rationem, quæ ſuadet, vt pro beneficio beneficium reddamus, ni⸗
ROTZII
tifex neq; ignoſcit, neq́; ignoſcere poteſt,
c. quantò de cõſ.& c.ſicut. de cõſen. diſti.
MAVREI hilq; propterea delinquere, quĩ id, ad quod alium ſibi obligaſſet, in pactionem deducat, quoddamq́; eſſe permutationis genus, l. ſed & ſi lege.. conſuluit.ff. de hæred. peti. offi- cijs charitatis inoffenſis c. cùm in officijs. de teſta.reddi enim pro beneficio beneficium. Ad iſtud ex Bald. Rub. C. de vſu. in pri,. ſen- tentia reſpondere breuiter poſſumus, nullũ iure naturali remunerationis modum præ- ſcribit, percipiue humano intellectu poſſe. luſtitiæ deniq; non congruere, aut charitatt vt beneficium ita vel ita æſtimetur,& quod ſitum in voluntate eſt, ad neceſsitatem tra- hatur, in hanc ſententiam Baldus d. Rub. C. de vſur.in prin.& eum ſecutus Ioãnes Rub⸗ ex eo.de vſur.colu.. verſi. ſed aduerte. Ad- de. Bero.ibi nu.n. Anagninus: ego verò di- co, extra donationes, quod dicitur, non pro-⸗ cedere. Antidora enim eſſe, id eſt contraria dona, vbi nullum donum anteceſsit, intelli- gi non poſſe, donationem intelligo, nõ tan- tùm, cùm rem donamus, ſed& cùm eius cõmodamus vſum, ea enim re beneficij de- bitorem nobis, adquirimus. l. ſi pignore. ff. de furtis. Nam& locare rei vſum licuit.
2/ Quod t in pecunia, cæteriſq; rehus, quę vſir conſummuntur, non euenit. Cùm enim in abuſu conſiſtant, l. hoc ſenatuſconſultum. 6. 1. ff.de vſufr. ear. rer. quę vſu conſum. hoc eſt earum vſus conſumptione percipiatur, inde ſalua lege diuina Luc. 6.lucrum ſperare non licet, niſi pecunia fortè oſtentaturo locetur, quo caſu placuit à vano oſtentatore merce- dem rectè accipi. Gloſſa. Abb.& Doctor. c. conqueſtus. de vſur.& Abh. Rubr. eo. nu.3.
280 Addetnihil magis aduerſari fœneratoris cõ⸗ ſilio, quam donare, id enim agere, ꝗ eo ſunt inſtituto, vt de alieno quærant, nõ vt de ſuo largiantur. Ideoq́; fœneratorem alios obli- gare ſibi, ac deuincere beneficio, quorum imminet fortunis, dici non poſſe. Mutuum
281] enim ſpe quæſtus propoſita beneſicium eſſe deſinit, quod Chriſti Lucæ c. E. DEl verbis comprobatur dicentis, ſimutuum dederitis his, a quibus ſperatis recipere, quę
282 gratia eſt vobis? Poſtremò t dicam, obliga- tionem, quæ naturaliter ex mutuo dato na- ſeitur, in pactionem deducere non licere, Nam ſi dato mutuo ſperare ſola animi deſti- natione quid vetamur, multò magis accipe- re. Accipit autem iuris interpretatione, qui
283 alium ſibi obligat. In t bonis enim noſtris eſſe incipit, quod nobis debetur. I. bonor.
284 appellatio. ã. æque. f. de verb. ſignifi. Hæc ſententia adeò vera eſt, vt obligare eum, cui mutuum damus, ad tantundem no-
bis poſted mutuo dandum non liceat.
Gloſſ.
b
Goole zabb conl ftioni gurbu Cius. obmu rare, I dat. N um d
ſtince liodig lurepe ritate, 388 du ſuras, iniulr. ſ. quc mum! Loenin tem di cuniæi
Daptiſ
3 Cacial
vilo 8 inqui
Aurh

tur—& quod bitatem t⸗ usd.Rub.C, loänes Ruh, duerte, Ac ego vero di⸗ ur, nonpro- iſt contrari eit, intelli⸗ igo, nôtan⸗ & cim eius enelieij de⸗ pignore,ff licuit.
us, quę vſi menimin nſultom.9. ſum hoceſt ipiatur inde iſperarenon uro locetun atore merce-
A Doctonc. ubr. eo. nu.z. heratoris co⸗ re, qeoſunt vovtdeſuo malios obli- cio, quorum ſſe. Mutuum a beneſicium Cã 6. E. D El „ſmutuum recipere, qu icam oblig/ utuo dato m⸗ ere non licet laznimideli- magisaccihe retatione, l
2⁸⁵
286
287
288
239 390
291
—
———— 2—————
DECISIO LITVANICA
Gloſ.c.ſi fœneraueris.verb. expectes. 14. q. 3. Abbas c. conſuluit. in fin. de vſur.& Imol. conſ.6.& Roma. Conſ. 500. ſummarius quę- ſtionis. c. l.z. Barba. c. illo vos. colu.4. de pi- gor. laſ.l. ex hoc iure. colu. ¹. verſi. 15. effe- ctus. ſf. de iuſti.& iu. Quod dixi, accipere ob mutuum datum minus licere, quam ſpe/ rare, hoc ita exaudiendumeſt, ſi ſpes præce- dat. Nam, t cùm nulla ſpe propoſita mutu- um datur, quod vltro offerturâ volente de- bitore, id accipere ſine ſcelere licere, inter omnes conſtat. Abbas c. conqueſtus. num. 8. verſi. 1o. de vſur. perc. dilectus. de Symo- nia.& c. ſicut..q. 2.& Ana. Rubri. de vſur. colu.i.vVerſ.quæro ibi nam ſi gratis. c. vſura. 14. q. 3.& c. de elogijs. 18. diſtinct. Cur tau- tem, quęrat aliquis, accipere quid ob mutu- um datum, quam ſperare minus liceat, illa eſt ratio, quia ſpe debitori nihil nocemus, a- liter atq; acceptione, Fit enim haere pau- perior, etiamſi vtrunq;ʒ aduerſus Dei legem ſit, ideoq́; vſuræ vitio non vacet. Lucæ 6. E. lilud t quoq; vitium habet hoc argu- mentum, quod ſuperiora, concludit enim, quodomnes negant, hoc eſt fœnerare indi- ſtinctè licere, Quod conſequens eſt dicere, ſi obligatio naturalis in pactionem deduci iure poſsit,& quidem ſine Principis autho- ritate, quod eſt perquàm abſurdum. Item, t quod dicebatur, nullam iniuriam fieri v- ſuras, ſoluere volenti, 1.1.§. vſq; adeò. ff. de iniur.& c.ſcienti.de reg.iur.libr. ſexto.qua- ſi, quod quis ſua voluntate feciſſet, id ad ani- mum reuocare non poſsit, falſum eſt. Nihi- lo enim minus extorquere vſuras fœnerato- rem dici,& ab inuito ſolui, idq́; propter pe- cuniæ interuentum, quod poſt Ioannem Baptiſtam l.i. char.:10. c. de ſumma trinitate. Cacialupum Philippus Decius Conſ. mo. viſo themat.adnotauit. Pecuniat enim vim. inquit, quandam adfert. Et t inde Angelum Authen. de leno.. f. cir. fi. oan. Neuiſanus. ſyl. nup. char.4. col.z2. Mar.l.vnica. nu. 5. C. de rap.virgi.& ſingu.,53. datio pecuniæ fa- cis. Cyn.d.l.vnica.verſ. 3. oppono. ſcribere referunt, in eum, qui data pecunia adulteri- um multeri perſuaſiſſet, ea lege vindican- dum eſſe, quæ eum tenet, qui viĩ adhibita mulierem adulteraſſet, ſed hoc ob auaritiam muliebrem admitti poteſt, mulierum e- nim genus auariſsimum eſſe, conſtat, Gloſſ. l. Neſennius. verb. ex contrario. ff. de nego. geſ.& Gloſſ. fi.l. ſed ſi ego. ff. ad Sena. con- ſul. Velle& l. quæ dotis.& ibi Bar. in prima oppo. ff. ſolu. mat.& l. 2. verb. ætatis. C. de his.qui veniam.ætat. impe.&l. ſi à ſponſo.
C. de dona. ante nup, Tiraq. l. connubiali.5, zoꝛ virg. Idemq́; t in tabellionibus reſponſum
CCae dA 7
☛—
V.
perſuadet pecunia, ita quoq; ijs, qui eo vitio
293 non tenentur. Adde, t multum intereſſe in-
ter pecuniæ dationem& mutuationem, quod, quæ mutuamus, eorum repetitio eſt, non eorum quoq́; quæ damus. Igitur non æque vim adferre pecuniæ mutuationem
294 accipienti, atq; dationem. Quare t ſatius
eſt dicere, cùm fœneratio ſitlegibus prohi- bita, eam contrahentium voluntate iuſtam fieri non poſſe.notab. l. 1. C. ne fide iuſ. dot. dent.gloſ.l. à diuo pio. ff. de ritu. nuptia. Et hoc Philippus Decius magis probat, d. cõſ. HFo.& ego verius puto, in ijs præſertim, quę
295 iure diuino continentur. Et t idcircò fie-
185 num. 43. ideoq́; adalterum ſexum produci, 292 nonoportère. Nam t non, vt auaris omnia
i, vt, licet diebus feriatis, qui humanale
deſcendunt, volentibus litigatoribus re
ge Cor 2 2*α‿3
.— C—. ASee,,— 2— ke-„ A₰
ius dicatur.l.i.in prin.ff. de fer.& c. fi. in fin.
cio experiri lex diuina vetat, affectantibus-
4 2—d extra. eo. Non tamen quibus diebus iudi ee AhaK, b 6h
litigatorib. rectè ius dicetur.d. e. fin. in prin.
296 Poſſumus t& illud reſpondere, aduerſus
id, quod eſt cuiuſquam prohib itum fauo-
297 re, ne illo quidem volenti fieri poſſe. Vndet
videmus, ſeruum torquere in domini caput vltro eum ad quæſtiones offerentis non li- cere, hoc enim, cùm dominorum ſit gratia conſtitutum, eorum voluntate remitti non
poteſt, vt ſalua ſit ſemper ſeruorum in do⸗
minos veneratio. Ita eleganter Hippo- lytus Marſilius libro XLVIII. Digeſtor. l. vnius facinoris. 9. ſeruus. in fin. per ill. text. de quæſtionibus, apud lulium Paulum ad-
298 notauit. Congruit t his, quod Imperator
1.1. de falga. hoſpitib. non dam. lib. 12. Cod. Conſtantinus Auguſtus lib. z. Principali. Conſtit.reſcripſit, qui vetat eos, qui militãt ab hoſpitibus ſuis culcitras, lignum, oleum extorquere, qua re quia hoſpitibus conſultũ eſt, eorum quicquam velaà volentibus acci-
299 pere, idem Conſtantinus vetuit. Sict& Im-
perator Anaſtaſius Auguſtus eodem libro J. fin. Ö. vt autem. de re milita. cùm conſtitu- iſſet, à milite ſportularum nomine nonam- plius vno ſolido præſtari debere, à volente & vltro offerente plus accipere vetat. d.9.vt
30o autem. Idcircoq́;, t quæ pignora execu-
tores rerum iudicatarum accipere prohi- bentur, ea ne à volentibus quidem accipere
301 poſſunt. Marſi. d.. ſeruus. Nec t Medico,
cui ex pub. ſalarium præſtatur, ab ægris eti- am vltro offerentibus accipere quicq́; ius eſt, Fel. c. tua noſ. col. fi.de homic. poſt Bart. I. Archiarij. C. de ꝓfeſ.& medi. lib. 10. Marſ. d.§. ſeruus.&l. vnica. num. 239. C. de rap.
R üj eſt,
—.— 2
—,—————.
ctẽè 5.—
b
4 1
—

186 PETRIROTZII MAVREI
eſt, qui ex publicò habent quoqʒ ſalarium, nam nec hos operarum ſuarum nomine à priuatis quicquam accipere poſſe placuit. Fel.d.c.tua no.s poſt Bart. l. munearũ. 9.fi. ff. de diuer. reg. iur. antiq. Marſ. d.§. ſeruus. 303 num. 3.& d. l. vnica. nu. 238. er t omnia vna eademq́; ratione recepta ſunt, ne, quæ quorundam ſunt introducta fauore, eorun- 304 dem voluntate mutentur. Quod t non ſine ratione reſponſum eſt, Nam, cùm à plurib. conſuetudine quadam inducta vltro datum
accipitur, alij dare verecundia coguntur
Marſilius d.õ.ſeruus.poſt Feli. d.c. tua nos. 30 Et t generaliter quotiens propter publi- cum bonum quid dari probibetur, id ab vl- tro offerentibus accipiendum non eſt. Feli⸗ nus d. c.tua nos. Bald. Authen. ſed hodie. C. de Epiſcop.& Cle.adde. Marſil. d.õ. nec ſer- 306 uus. nu, 4.& d. l. vnica. nu. 241. Quibustcon- uenienter dicemus, fœnus etiam a volenti- bus accipere ius nõ eſſe, fœnerationis enim prohibitio ciuium fauore introducta eſt, quorũm fortunas, vrx ait cõſtitutio, c.. de v- 307 ſur. lib.6. exhaurit. Illud t ſequitur, in quo qui præſentem quæſtionem tractarunt, de- ſudauerunt,& ſeſe nimis anxiè torſerunt, id eſt, an Iudæis publicè fœnerandi fieri ꝑote- ſtas ex cauſa poſsit? hoc eſt cùm populi v- 308 tilitas ac neceſsitas id poſtulant. Et t con- ſtat ferè inter omnes, nullum Principemex- tra Pontificem Maximum poſſe hoeper- mittere, quod Petrum Ancharanum, d. cõſ. 243.& Andream d. Conſ. 6. nu. 6. Barbatiam hunc Principi Mirandulano, illum Arimi- nenſium regulo conſultos reſpondiſſe lego idq; omnes exiſtimare, idem Barbatia d. cõſ. 309 16.& nu. 6. refert. An t verò Pontifex Maxi- mus hoc poſsit, quidam Anchar. Conſ. 243. Alex. Conſ.i.lib.z2.& Conſ.S. lib. 6.& Barba. d. Conſ. 16. num. 5. in fin. cum ſeq. Socinus. iunior. Conſil. 108. conſideratis omnibus. colu.i. libro 3. Ioan. Baptiſta Ferretus. Conſ. 37.& primo aſpectu.vbi latè. libro:.& Mar- quar. Suſan. tract. de ludę. lib.. nu. 14. aiunt, alij, Anto. de Butr. c. ſuper eo. not.i. de vſur. Ioan. And. c. peccatum. de reg. iur. libro 6. in Mercu. Ant.de Prato veteri Conſ. 45. lib. 4. veteri.Conſ.Alex.laſ.l.i.lectu.:. colu.14. C. de ſumma trin.& lIoan. Baptiſ. de ſancto Se- uerino. ibidem. nu. 43. cum num. ſeqq. vide. Marquar. Suſan. d. c. u. nu. 4. vt in arduis& perplexis quæſtionibus accidere ſolet, ne⸗ gant: aientium tamen crebrior eſt opinio. Marquar. Suſan. d. c. u.& nu. 4. verſ. in quo z10 dubio. In i quam ſententiam qui inclina- uerunt, Romanam maieſtatem intempeſti- ue reueriti mihi videntur, niſi intempeſti-
ua reuerentia non eſt, illud Pontifici Roma⸗- no tribuere, quod edita conſtitutione, c. ſu- per eo.de vſur.ipſe ſibi licere negat. Igitur
zu t veniam mihi præfato Iiceat refellere, quæ, qui contraà diſputant, pro Pontifice Roma-
no inuito atq; repugnante allegant,& qui- dem quo magis ludæis publica cauſa ſuadẽ-
te fœnerandi poteſtatem facere Pontifex
poſsit, illa duo cùm primis mouent, quòd,
cùm ſua ſint perfidia damnati Iudæi,& foris
ſint, hoc eſt extra eccleſiam, proptereaq́; ad
nos Paulo 1. Corinthiorum 5.& c. gaude- mus.de diuor. Apoſtolo authore nihil quic⸗ quam pertineant, eorum ſalus curæ eſſe Põ-
tifici non debeat,& conuenienter nihil in
ſimul põpuli commo dis ſeruiri, habituri à quibũs fœnerato pecuniam accipiat. Ad-
ditur& illud, putare ludæos, ſe nobis quaſi alienis lege diuina fœnerare non Deutero. 23. D. prohiberi his ex cauſis Venetos Iudę-
is apud Ciues ſuos feciſſe pacto conuento fœnerandi poteſtatem Paulus Caſtrenſis retulit quorum ipſe factum edito reſponſo 312 defendit. Conſi. 307. libro z. Sed † hæe di- ſputatio perquam infirma eſt, parumq́; co- hærens. Nam initio, quod dicitur, ludæorũ
eos delinqul, ſifœnerare permittantur,&
3 ſalutem tanquam ſua perfidia damnatorum, curæ eſſe Pontifici non debere, falſum eſt. lludemm exiſtimantibus conſequens fore, hæreticorum ſalutem, qui nouis repertis ſu- ſceptiſve religionibus ab eccleſia diſceſſe- runt, Pontifici Romano curæ eſſe nõ debe- re, nam& eos ſua eſſe perfidia damnatos, 30 palam eſt. Quod t tantò magis dicendum eſt, quantò deteſtabilior eſt hæreticorum, quãm ludæorum error. Hos enim, vt Bal- dum ſcribere Anagni. c. conſuluit. col.2. de Iudę. ait, initium habere veritãtis, illos non habere. Rurſus lIudæos legem a domino ac- cepiſſe conſtat, non etiam hæreticos quod ipſe Anagninus d. c. conſuluit. col. 2. quoſdã Gloſſ.l.z. verbo. obſtinationis. C. de ſum ma 314 trinitate. ſcribere refert. Ideoq́; t ignoſci ludæis, Cynum exiſtimare ſcribit idem A- nagninus, d. c. cõſuluit. col. 2. vt olim, q́d& eſt à Deo promiſſum, agnita veritate Chri- ſtum profiteantur, eſſe autem hæreticorum ſalutem à Pontifice negligendam, nequa- quam dicendum eſt, ergò nec ludæorum.
31 Quodt deinde dicitur, Iudæos, vt qui foris
ſint, id eſt extra eccleſiam, nihil ad nos per- tinere, c. gaudemus. de Diuor.& per hoc e- orum ſalutem a Pontifice negligi poſſe:Ol- drado, Conſ.z. 6. factum tale eſt. num. 2. Ni- colao d. l. gaudemus. nu.:2. Abba. Anagni- no, poſtulati, col. ¼,, de Iudæ,& Alexandro
3 Conſ.
Conl utho ete pel tin nuntu funt. quad ehſil peru Pecl eiüß „6 Rur
linen
26. c proxit loan. mader Eccle ills, mezn palke te. d traſq ſumn. ſunt atadu Adde pril. dbe nim! Jad nidel eſt ſu hatvn Chri non. quod conſ. w rec Oport 39 Deni conſt perate gentiꝛ pretar
quibun

———2— 5———„.
Roma- le, e ſu gitar equx, Roma⸗ K gpi⸗ ſaluad. dontifer b quod, iRlois ereachad . gaude⸗ hil quics elle bö⸗ rnihilin antur,& abituriz at. Ad. dis quaſi Deutero, dos ludg onuento aſttrenſis eſponſo hae di⸗ nq; co⸗ adæorũ norum, ſum eſt. eenslote, penis lu⸗ diſcelle⸗ nõ debe- amnatos, licendum ticorum, WBal⸗ Tol..de
‚illosnon ominoac- ticos quod
J. aquoſcã de ſumma t ignolci iidem A⸗ olim, do& ritate Chti⸗ xreticorum
DECISIO LITVANICA P- 187
Conſ.z attentis. num. ꝛ7. lib. /. Tartagnino authoribus, non ita diffuſo ſermoneintelli- gere debemus, vt nihil per omnia ad nos Pertineant, ſed quà pœnæ ſpiritales impo- nuntur, quibus ſoli Chriſtiani coẽrceri poſ- ſunt. Nam ludæi, cùm in Eccleſia non ſint, quædam ibi pœnæ loco ſuſtinere, aut inde eiſci per rerum naturam non poſſunt. Su- Peruacuam itaq; fore in ludæos cenſuram Eccleſiaſticam, qua, qui quid in Eccleſiam ciũſve diſciplinam admiſerunt, plectuntur. Rurſus Teos, ꝗ foris ſi ihilad nosper-
5tinere, acceptum eſt, qua eos inuitos& re- „Pugnantes ad Chriſti cultum trahere non 72b ſumus, ſed nec volentes admittere, niſi
ꝓba tos, c. Iudæi.& c. ne, q́dabſit. de cõſecra. diſt. 4.& c. ſæpe. 28. q 1.& Pari. cõſ.a.& ſi eſ⸗ ſe.ludæũ eſt crimẽ. nu. 0. lib. 4. cùm Chriſtũ
profeſſos, ſi inde forie deceꝑti exciderint,
retiner̃ẽ religionem ſemel agni
lamus. Extra hæc eos, qui foris ſunt,& in ijs Iudæos, ad nos pertinere,& ad ſummi Pontificis ſolicitudinem ſpectare, nequa- quam ambigere licet, c. ſępe. in fi.& ibi gloſ. 28. q.i. Oldra. Ahb. Anagni.& Alex. Iocis proximè allega. Quod nõ obſcurè Chriſtus Ioan. 10. ſignificauit, cùm alias oues ſe dixit habere, quæ non eſſent ex hoc ouili, hoc eſt Eccleſia, ſed eſſent quandoq́; futurę, nam& illas, inquit, oportet me adducere,& vocem meam audient,& erit vnum ouile& vnus pPaſtor. Ioan. 10.& c. fin. de Baptiſ.& c. ſoli- tæ. de maio.& obedien. Secundum quæv- traſque oues ad Chriſti vicarium, hoc eſt, ad ſummum Pontificem pertinere, authores ſunt Innocen. c.quod ſuper ijs. de voto. Ol- dradus. conſ. 264. Baldus. conſ. 428. lib. 5. Adde. Pariſ. conſ. z. 1ib. 4. nu..& Ioan. Ba- ptiſ. de ſanc. Seue.l. 1. nu. 38. C. de ſum.trini.
Chriſto mandata eſt? paſcendas itac;& has & illas oues eſſe Petro à Chriſtocominiſſas, reſpondeamus oportet,& per hoc Pontitici Petri ſucceſſori, incumbereq́ illi onus, eas adducẽdi, quod eſt in ſe Chriſtus profeſſus, vt fiat olim vnum ouile& vnus paſtor: pa- ſcendas tamen varia paſtione, vtraſque qui- dem oues verbo Dei& Chriſti doctrina. Exemplo, vt Oldradus& Baldus aiunt, cõſ- 464. nu. 5.& humanitate, has, hoc eſt, Chri- ſtianos pro imperio, illas, quæ ex hoc ouili non ſunt, hoc eſt, ludæos pro indulgentia. Nam Pontitfex Chriſtianos, ſi quid in Chri- ſti religionem cõmiſerint, coẽrcere pœnis debet,& ad retinendam, quam ſemel pro- feſsi ſunt, fidem compellere, aliter atq; alte- rius illius ouilis oues, hoc eſt, ludæos, quos nõ minis, territionibus, aut vlla vi ad Chri⸗ ſti cultum adigere Pontifex debet, ſed hor- tationibus, atq; delenimentis blandeć ap⸗ pellando eò, pęcunia etiã& qualibet bene- ficentia inuitare.c. qui ſyncera.4½. diſtin.& c. debet homo. cum concor. in glo. ibi alle. 23. q.. Enimuerò, ſi quid ius diuinum, quod vetere inſtrumento legeq́; Moſaica conti- netur, admiſiſſe Iudæi proponantur, in eos vindicare Pontifex poteſt. Et hoc inter o- mnes conſtat. Abb. poſt Innocen. c. quod ſuperijs. deuoto. Ana. c. poſt miſerabilem. col. 2. in prin. de vſur. Philip. Deci. poſt Ab. ibic.nouit. nu. z2. de iudi.& ibidem. Alci. nu.
318 3. Adde c. ſæpe. in fi.& ibi glo. 4. q.:. Adeòt
autem negligi Iudæorum ſalus à pobis non debet, vt eos nõminus, quam ipſi nos dili- gere debeamus. c. charit. ver. nõ illi.& verſ- ſequenti.de pœn. diſtin. 2.& Oldra. d. conſ- 264. prope. princi. Quod naturæ congruit, quæ, vt Florentinus ait, l. vt vim. de iuſti.& iu.inter nos cognationem quandam cõſti-
& Beroius. Rub. de conſti. num. 15. Non e- 3˙½ tuit. Quapropter t ludæos egentes eleemo-
nim Pontifex Maximus eas ſuas oues eſſe, & ad ſuam pertinere ſollicitudinem inficia-
ſyna ſubleuare iubemur, c. quieſcamus. di- ſtin. 42.& c. ſi cupis. 16. q.¹.& c. non ſatis. 86.
ri debet, quas Chriſtus, cuius ipſe vicarius 320 diſtin. Oldr. d. conſ. 264.& teorum infanti-
eſt, ſuas eſſe dixit,& a ſeadduci oportere, vt fiat vnum ouile& vnus paſtor. Nam cùm Chriſtus Petro, vt ſuas paſceret oues, iuſsit, non diſtinxit.& hoc ijdem Innocen. d. c. quod ſuper his. Oldra. d.conſ.z264. Bald. d. conſ. 48.& Beroius. d. Rubr de conſti. nu. 15. rectẽ notant, nos itaq; diſtinguere non Ooportere, cõſequens eſt. l.3. ff. de offi. præſi.
3 9i Deniq; t ſi, vt lauolenus l. beneſicium. de
conſtit. lib.i. Digeſt. ſcribit, beneficium Im- peratoris, quod à diuina ſcilicet eius indul- gentia proficiſcitur, quam pleniſsimè inter⸗ pretari debemus. Quid dicemus in verbis, quibus Eccleſiæ ſponſæ ſuæ adminiſtratio à
bus, Iudæa nutricè fortè non reperta, Chri- ſtiana non denegatur, c. ad hæc.& ibi Do- cto.de ludęis. modò ne intra ludęorũ parie- tes ea cura mandetur. Aſsiduam enim cum Iudæis moram mulierculæ Chriſtianæ ob ſexus fragilitatem& rerum inſcitiam peri- culoſam eſſe. c. ad hæc.& ibi Docto. de lu-
321 dæis. Et t generaliter ſacris conſtitutioni-
bus, d. c.& ſi Iudæos. continetur, ne Chri- ſtiani in Iudæorum ſint famulatu, non illa modò ratione, quòd æquum non ſit, Chri- ſtianos Iudæis, qui Chriſti morte ſeruitu- ti ſubiecti ſunt, d. c.& ſi ludæos. ſerui- re, ſed quòd verendum ſit, ne à Chriſti reli-
R iij gione
———,—.———ö——————— 2 6

322 tionem pertrahant. d. c. ad hac. Adeòt autem à ludæorum conſuetudine abſtinen⸗
v
————
188 PETRI gione eos alienent,& ad ludaicam ſuperſti-
dum eſt, vt cibum cum eis capere, lauari,
habitare, eiſq; vti Medicis vetemur. c. nul-
lus.& ſeq.28. q.1. Deci.c. nouit. numeroꝛ. de iudi. Quod eſt prudenter& ſancte con- ſtitutum. Sed hoc neque Lituania ſeruat, neque Polonia, non ſine magna Chriſtianæ religionis indignitate atque ignominia.
3²3 Igitur t cùm inter commiſſas Chriſti oues
ludæi ſint, Marquar. de Suſan. trac. de lu- dæ. lib. 2. cap. 2. num. 3.& propterea paſce- re eos verbo debeat Ponti 2e Readecere ad ſacrum ouile, vt vocẽ eius audiant, quod de ſe Chriſtus dixit Ioan. 10. vt ſit vnumo- uile& vnus paſtor, eiſdem, vt fœnerent, permittere non poteſt, non magis, quam Chriſtianis. Nam vtroſq;, vt ſuprà conſti- tit, paſcere verbo debet: facere autem fœ- nerandi poteſtatem, perdere verbo eſt, non
324 verbo paſcere. Adde, t inconſtans eſſe, in-
de Iudæos impunitatem publica authorita- te habere, vnde pœnas meritò expectare debuerant, quotiens enim in legem diuinã Iudæi committunt, animaduertendum à Pontifice in eos eſt: Abb.poſt Innocen. d. c. quod ſuper ijs, cum concor. nemo verò ambigit, quin, qui fœnerant, in legem diui⸗
325 nam committant.c. ſuper eo.de vſur. Nec t 330
ad rem pertinet, quòd Iudæi ſe nobis tan- quam alienis inoffenſa lege diuina fœnera- re poſſe putant, nam id falſò putant. Archi- dia. c. ad menſam. u. q.z. Abb. c. nouit. nu. 3. de iudici.& Anchar. c. nulla. num. 10. de conceſ.præben. Quomodo enimalieni il- lis ſimus, qui eiuſdem paſtoris ſumus oues, id eſt, Chriſti, licet non eiuſdem ouilis. In- de inter proximos nobis ludæi numeran- tur. Archidia. Abb.& Anchar. locis proxi-
316 me citatis. Inſpici tautem veritas cùm de- 33 beat, non quid ille vel ille per inſcitiam opi-
netur. l. vulgaris.§. ſi quis æs. ff. de fur.& l. fin. ff. expila. hæredi. Igitur non id, quod Iudæi decepti putent, ſpectandum eſt, ſed quod eos putare oportuit, ne, ſi aliquo ca- uillo res Chriſtianorum diripere, à quo nõ multumabeſt vſura, c. ſi quis vſuram. 14. q. 4. Abb.& alij. Rub. de vſur. ſibi lege diuina licere probent, reperta illis ſit latebra, qua
ſe a rapinis& furtis defendant. Reſpon- 327 derit& illud poteſt, quod eſt à nobis ſuprà
ſcriptum. Hactenus Iudæos alienis fœne- rare diuinæ legis permiſſu potuiſſe, quà ſu- um conſequerentur, vt in Chananæorum perſona, quorum terra fortunæq́; omnes, erant Deiedicto ludæis addicta: non autem
KROYZII MAVREI
qua, quod alienum eſſet, fibi fœfieratione
addicerent: ab alijs autem quorum bona neque ludæis addicta, neque debita eſſent,
vſuras auferre nunquam olim fas fuit. Ana. c. i.col.fi. verſ.alij Theologi.de vſur. idem. c.conqueſtus, col. fin. in prin. verſ. inter alia dicit. eo. Solum itaque fœnerandi ge- nus, quò ſuum conſequerentur, illis lege
diuina permiſſum fuiſſe, non quò quid de
alieno quærerent, ſecundum quæ ludæi in- offenſa lege diuina fœnerare Chriſtianis nõ poſſunt. Nam nec illis alieni ſumus, Archi- dia. c. ad menſam. u. q.3. Abb. c. nouit deiu- di.& Anchar. c. nulla. num. 10. decõ. præ. & c. quod ſuper ijs. de voto.& Marquar.
Suſan. tract. de Iudæ. c./7. num. 4. nec bona
noſtra addicta illis diuina lege ſunt aut de- bita,& hoc quidem ſi ad veterem legis diui-
3²8 næ ſanctionem ſpectemus. Caæterùm, t ſi
ad nouam, nulli fœnerare eos fas eſt, nõ fœ- nerare modò, ſed fœnus ſperare. Nam ita mutuum dare Chriſtus iuſsit, Luc. 6. E. vt nthil inde ſperaremus, nec vlla perſonarum diſtinctio adiecta eſt, vt eſt in veteri lege
329 diuina factum. Quin fautem lege Chriſti
Iudæi teneantur, ambigi non debet, eſſe e- nim eius oues, vt ſupraà monſtratum eſt, in- deq́; fieri, vt ſua ſint perfidia damnati, quia Chriſtum non agnoſcunt, nec eius audiunt vocem. Inter t Chriſtianos autem& Iu- dæos hoc intereſt, quod hi ad Chriſti cul- tum, quem nonagnouerunt, compelli non poſſunt: c. ſicut& ibi Docto. de Iudæ.& c. maiores. verſ. item quæritur.& ibi Docto. de Baptiſmo.& c.quaſi ſyncera. 45. diſtin.& Pariſ.conſ.z.& ſi eſſe ludæum. nu. 1.& ¹9. &34. lib. 4. illi, hoc eſt, Chriſtiani poſſunt, & ita fieri, vt ſi Chriſtum profeſſus, quid in Chriſti religione errauerit, nec reſipiſcat in eum legibus vindicetur, extra. de hære. per totum. non quoque in ludæum. Qui t etſi, qua ludæus eſt, delinquat, Gloſ. l. ſed ſtres. ff. deleg..& l. non erit. 6. diuus. ff. de iu. iur. &l.. C. de ſum. trini.& Pariſi. conſ..& ſi eſſe ludæum. libro 4. tolerari debet: d. c. qui ſyncera. Gloſ. Roma.& Alex. l. multum in- tereſt.ff.de verbor. oblig. Fel. c. multorum. num. 5. de ludæ. recenti poſt. Bar. l. apud lu- lian.o.conſtat. de legat.⁊ Pariſ. d. conſ.z. hoc ita, ſi in Chriſti legem committat, hoc eſt, in nouam legem diuinam. Nam ſiin veterem diuinam legem peccet, venia dignus nõ eſt, Innocen. Abbas.& alij. c. quod ſuperijs, de voto. non aliter atq; Chriſtianus, ſi in Chri- ſtilegẽ ſuo innixus iudicio cõmittat. Nam ſi ludæus de quoquam diuinæ legis capite malẽ ſentiat, in eum tanquam hæreticum&
impie
—
jmpiet nod ſtianu zz ſerit ricus Grege brum muth. nullat riner zg gede vare d ſeripl tosl gisv caau quii 3t lgite ſiqu liqui zj quoc mngi Chrit ſeidta eſttan qpod in geli Kcien dcq reticl quo dit en ſtinc cere, verſac milſo! quodt elle de relim trimo trahit literis didp d) verſa kanta lc lœnen creden rari& d. C. h defar. Vario! cüme men 9 lerarun
L
B5

atione bona ellent, Am. iidem. Linter
adi ge⸗
lis lege
quid de Udxiin, lanis n Archi. it deiu— d. præ. larqpuar. decbona aut de- gis diui. ruͤm tſi nõfœ- Namita 6. E. vt onarum eri lege Chriſtt elle e⸗ delt in⸗
ti, qwia audiunt m& lu⸗ zriſticul⸗ pellinon udæ,&c.
di ocio. diſtin.& .1.& ¹9. poſdunt,
s Cuidin eüpilcatin ehare. pet Qui † etli J. ſed ſ res, de iu ir. ronſ. 2& ſ derawc. qui multumin⸗ multotum. arLapudli- conſe zt, hoc eſtin
lin veterem
——
gnusnoch
ns, Ce ſuperi. s, in Chn⸗
— lam mittat. mit te
hæreticum impie
—— e——4.„„
D.ECISIO LITVAaNTCA pC 189
impietatis aſſertorem vindicandum eſt, In-
no. d. c. quod ſuper ijs.& ibi alij. vt in Chri- ſtianum, ſi in Chriſti religione idem admi-
33¹ ſerit. Scribunt t d. c. quod ſuper ijs. Hen-
ricus Cardinalis Hoſtienſ.& loan. Andr. Gregorij Noni& Innocen. quarti iuſſu li- brum quendam, qui ludæis dictus eſt Tal- muth, tuiſſe publice combuſtum, quòd non nullas contra diuinam legem veterem con-
tineret hæreſes, illis, qui ita docerent, aut 1. 7 333 crederent, ſeuerè punitis.
Refert t Mar- quardus Suſannius Vtinenſis luriſconſul- tus, ſeriptor diligens libro, quem de ludæis ſcripſit, ſecundo, cap. 6. apud Venetos mul- tos Iudæorum libros, qui certos diuinæ le- gis veteris continerent errores, eſſe publi-
ca authoritate combuſtos, grauide Iudæis,
qui illos deprauaſſent, ſumpto ſupplicio.
33¾ lgitur fdubitandũ non eſſe, quin in Iudęos,
ſi quid in diuinam legem maleè ſentiẽdo, de- liquerint, ſit vindicandũ. Innoc.& alij. d. c.
335 duod ſuper ijs. Nihil t igitur eos iuuat, quo
magis fœnerando excuſentur, quòd, cùm Chriſtianis fœnerant, inoffenſa lege diuina ſe id facere putant, in eos itaq; vindicãdum eſt, tanquã in hæreticos, Innocen.& alij. d. c. quod ſuper ijs.& quia fœnerant, eſt tanquaà
in delinquentes, hoc eſt, contra legem ſuam facientes, animaduertendum. Innoc.& alij.
d. c.quod ſuper ijs. Electio enim in fide hæ-
reticum facit:c. hęrelis. 14. q.3z. factum autẽ,
quo quid in legem cõmittitur, pœnæ ſub- dit, extra.& ff.& C. de pœn. per totum. di- ſtincta enim hæc eſſe. Nam vt aliud eſt cre- dere, fœnerare licere, aliud fœnerare, ita di- uerſa contrahũtur crimina. Priore enim ad- miſſo hæreſis cõtrahitur, poſteriore ab eo, quodfit, fœneratio, vt, ſi quis mœchari non eſſe delictum credat, ea praua opinione hæ⸗
reſim cõmittit: ſuum verò corpus extra ma- trimoniũ alij commiſcens mœchiam con- trahit,& generaliter quicumq;, quod ſacris literis cõtinetur, aliter intelligit, quaàm ſan- cti Spiritus ſenſus flagitat, quo ſcriptũ eſt,
hætericus eſt, d. c. hæreſis. 24. q. 3. cùm ad-⸗ uerius quædã faciens, quæ ſacris literis ve- tantur, ex facti genere nomen contrahat de- licti,& mœchando mœchiæ,& fœnerando fœneratiõis reus fiat, cum hoc& illud licere credens vno nomine hæreticus ſit, vt ſi fu- rari& occidere licere putet, hæreticus erit,
d. c. hæreſis. cùm vtrunq; faciens fur ſit, ff.
de fur. perto.& homicida. ff.& C. de furtis. vario nomine ex varijs malefactis cõtracto,
cùm ex varijs malè creditis vnũ hæreſis no-
men quæratur, etiamſt in mille ſacrarum li-
836 terarum erret articulis, Illat verò Alexan-
t
———————— *
dri argumentatio, cõſ,. nu. 3. 1ſb. a. inter ea, quæ iure diuino atq́; humano ſine venia de- linquuntur, diſtinguentis, negata in illis Pontifici, conceſſa in his indulgendi autho- ritate,& vera eſt,& manifeſtã habet ratio- nẽ, mecumq́ facit, qui nego, vſuras vtroq; iure diuino prohibitas poſſe Pontificis au- thoritate etiam in Iudæorũ perſona permit- ti, ſed cùm ſubijcit, fruſtra quæri, in legẽ di- uinam peccent ſine venia fœnerãdo lIudæi, nec ne, falſum eſt. Cùm enim hoc, vt eſt à nobis ſuprà demonſtratũ, per veterem legẽ diuinam eis non liceat, vindicare in ipſos& poteſt,& debet Pontifex Innoc.& alij. d. c. quod ſuper ijs.& ad vſurarum reſtitutionẽ cõpellere, c. poſt miſerabilẽ. de vſur. Quod deinde ex Ancharano adijcit, d. conſ.i. nu.. ſuperuacuæ rei operã eos dare, qui Iudæos à peccando reuocare nituntur, id illis dictũ intelligi debet, qui Iudæos à ſuperſtitione ſua reuocare volunt. c. qui ſyncera. 45. di- ſtin. Nam quin ſuperuacuum non ſit, illos ab ijs, quæ veteris legis diuinæ continent tranſgreſsionem, reuocare nemo dixerit. Innoc.& alij.d.c. quod ſuper ijs.& Deci. c. nouit. nu. 2. de ludæ.& ibi Alex. nu.. con- tra exiſtimantibus conſequens eſſe, nec à furtis ludæos, nee à latrocinijs cæterisque
flagitijs, quæ vetus ſanctio diuina coërcet,
eſſe reuocandos, impuneq́;, quicquidadmi⸗ ſerint, laturos, quod deridiculum eſt puta-
387 re. Superioribus tabundè confutatis operę
precium eſt, nunc de Clementis Quinti cõ- ſtitutione loqui, Clem. vnica. de vſur. nam Paulus Caſtrenſis, conſ. 397. nõ videtur ex- pediens. lib.z2. quia Venetorum conuentio- nẽ Iudæis apud ſuos publicè fœnerare per- mittentium, Magiſtratu fœnus perſequen- tibus ius reddere iuſſo, cuius ipſe defenſio- nem ſuſcepit, damnat, omne adhibuit ſtu- dium, vt interpretatione aliqua ſubtili eam conſtitutionem deuitaret. Dixit itaq; Cle- mentem illis obuiam ire voluiſſe, qui ſuis placitis iuſtas fieri vſuras poſſe putant, non ijs, qui cũm contra ſentiant, ſuis parcentes eligunt ludæos, homines ſua iam perfidia damnatos, qui ſine ſcelere ſe nobis fœnera-
re poſſe arbitrantur. Enimuersò, ſi quoquo modo fieri iuſtas vſuras putarent, eas ipſi
inter ſe, inquit, exercerent, non de eis exer- cendis cum ludæis paciſcerentur. Hanc Pauli Caſtrenſis interpretationem ſecuti ſunt errore non animaduerſo Alexander
Tartagninus conſ.. nu. 8. lib. 2.& Andreas
Barbatia, conſ. é. numero 6. lib. 4. quam& alij imprudentes horum authoritatem re- ueriti probant: at ego longẽ aliam Clemen-
tis
———¼
——

1 „0 PETRIROYZII MAVREI V tis fuiſſe ſententiam nihilambigo. Eume⸗ niss legibus, bonis denique morſbus aduer⸗ ch b nim illis obuiam ire voluiſſe, qui legibus ſatur. d. Clemen. vnica. in prin. Deci. conſi. bretsl municipalibus vſuras poſſe licitas fieri, ſucc yo. viſo themate poſt prin.& loan. Baptiſ. aufen innixi prudentiæ putant, falſum eſt. Con- Cacialupus. repeti. l.1. charta. 10. C. de ſum. dleitur ſtitutio enim in eos apertè ſcripta eſt, qui trini. Si honeſtum eſt fœnerare,& rapere cel, na contra diuina& humana iura vſurarũ pra- erit quoque honeſtum, fœnus enim rapinæ diclu uitatem quodammodoapprobantes, earum proximum eſt, 14. q. 4. ſi quis vſuram. erit& iiaeti ſoluendarum neceſsitatem imponunt: eum trucidare honeſtum. Nam qui fœnerat, tru- difor V autem populum, qui lata a ſe lege fieri lici- cidare hominem dicitur. 14. q. 4. c. quid di- tulor. V tas vſuras putat,& fœnerare lege lata per- can. Quod poſtremò non grauem, ſed ſua- z4 nem. V mittit, non quodãmodo, ſed reuera ac pro- uem eius conuentionis vſum Paulus Ca- pial priè prauitatem vſurariamapprobare dicã. ſtrenſis ſcripſit. d. conſ.ʒ97, Non abſurdum turni V Nota eſt enimyerbi quodammodo ſignifi- modò atq; deridiculum eſt, ſed pugnat etiã Nam catio, l. 4. 9. Cato,& ibi Bartolus in ſexta op- cum ſentiu. Quomodo enim ſuauitatis quic⸗ trodt I po.& Aret. ibidem.ff. de verb. oblig. Bart. quam habeat ea conuentiò, quæ malum il- lshe Alex.& alij.l. quod ſine.ff. ſolu. mat.& l. i. lud in ciuitatẽ inuehit, quo deminutis pau- eade ff.rer. amo.& Docto. l. prætor. ff.de eden. latim 8 acciſis ciuium fortunis paupertas ritas haud propriẽè, quod diceretur, demõſtran- adſciſcitur. Vix enim fieri poſſe, Ioanne Vte tis. Hoc verò intereſt inter eos, qui permit- Anagnino authore, d. Rubri. de vſur. colu. conl ti iure Municipali vſuras putant, legeq́; la- 2. verſ. quinta ratio. vt, qui fœneratò acci- Del ta fœnerare permittunt,& eos, qui contraà piit breui pauper non fiat. Non patitur de- tatẽ ſentiunt,& conuentione ſua ius dant exi- nique rratio, vt idem debitori ſit,& credito- unde gendi,& ſoluendi imponunt neceſsitatem. 339 ri ſuaue. Vſuras t autem eſſe creditoribus 36 Qde Quòd illi bis peccant, primùm, cùm vſuras ſuaues Domitius Vlpianus lib. xL.V. Di- ticun permitti poſſe putant, deinde, cùm eas lege geſtor. l. ait prætor.§. ſi quid in fraudem. uqun lata permittunt. Hi ſemel, cùm earumex⸗ verjſ. ſane, quæ in frau. credi. ſignificauit, tece actionem concedunt, impoſita ſoluendine- cuùmad creditores reſpiciens, dulcitudinem enin: ceſsitate. Priores itaque hæreſis contrahe- vſurarum dixit, quod& nullo magiſtro in- mäͤin re crimen, quia malè putant, conſtat: Cle- telligi poteſt. Quomodo enim dulces vſurę Fin men. vnica.d. fin. de vſur. vtroſq; autem de- creditoribus non ſint, quæ nullo periculo, Cyn linquere in Deum atq; homines, quia con- nullis operis, ſolo temporis curſu, tam dor- a tra diuina& humana iura vſurarũ exactio- mientibus, quam vigilantibus quærunturc 6 nem concedunt,& impediunt repetitionẽ. quomodo rurſus non amaræ debitoribus, 384 b Hoc eſt, quod Clementis conſtitutio dam- quibus mutuo accepto ſingula tẽporis mo- euh nat. d. Clemen. vnica. in prin.& huic malo menta oneroſa ſunt,& eorum ſenſim mi- 7u mederi ſtudet:non eis autem obuiam it, cõ- nuunt patrimonium, ſiue accepta pecunia J eul tra quam Paulus Caſtrenſis ſcripſit, qui vy ſint vſi, ſiue non vſi. Hanc vſurarum dul- Lade ſuras humana lege licitas fieri poſſe opinan- cedinem perſpexit Innocentius, Rubri. de Luis tes, hoc errore decepti fœnerare ſine perſo- vſur.& ibi Abb.num.5.& Ana. col. 2. in fi. vu narum diſcrimine tam Chriſtianis, quaàm verſ.quæro iuxta prædicta.2.& Bero. num. ſlon Iudæis permittunt. Quippe quos non quo- 3z. qui ideò earum quæſtum prohibitũ ſcri- Aden dammodo, vt eſt ſuperius ſcriptum, ſedre- pljit, ne, ſifœnerare perleges liceret, homi- deiſs uera ac propriè vſurariam prauitatẽ appro-⸗ nesalijs artibus miſsis factis ad fœnerandi ny bare, dicere debemus. Male itaque Reipub. inſtitutum ſe conferrent, deſtituereturque necet Venetæ conuentionem à Paulo Caſtrenſi agricultura, cæteræq́; artes vitæ humanæ uee el d.conſ. 397. defenſam conſtat. Vide Felinũ. neceſſariæ, quæ labore& induſtria cõſtant, iei c. quia. in fin. de ludæ. con. Paul. Caſtren. te- eundem tamen ſucceſſum non ſemper ha- wul 338 nen. Qui t& in eo non leuiter errauit, quòd bent. Igitur debitoribus amaras vſuras eſ- Juo ſupra ſcriptæ conuentionis vſum honeſtũ 340 ſe conſequens eſt. Adde t naturaliter bona, 9 wbe eſſe, non modò ſcandalo carere ſcripſit,& eodem Domitio Vlpiano authore, l. bono- Wdl alj populo, non, vt videri poterat, grauem, ſecd- rum appellatio.§. naturaliter. ff. de ver. ſi⸗ Coalt ſuauem. Quomodo enim ſcandalo carere, gni. quod beent, dicta eſſe, hoc eſt, quod ſeno & honeſtũ hoc amplius eſſe, illud dicemus, beatos faciant eos, quibus illa quæruntur. nrum quod cum rerum natura pugnat, quæ pecu- Ergòex contrario, illa qui amittunt, quaid- Küa niam ex pecunia non producit, Ana. Rubr. patiuntur, erunt proculdubio miſeri: in mi- clüjun de vſur. colum.3. verſ. quarta ratio.& verſ. ſeria verò nulla eſſe ſuauitas aut dulcitudo uugen eſt& alia ratio. quodq́; diuinis atque huma- 341 poteſt. Malum t vſurarumexi pſo rei vo⸗ diutin cabulo maiori 5,. ö—. rsC frre eLn, A Lhu iee baf, Jese, es eiees N. F e‿e. 4 1 23 Vara, 22ſa!: 3 J

———————
gaduer. keonli Daptil, de lum, rapere ltapinæ merit& erat tru. quid di⸗ ledl⸗ ulus Ca. dſurdum gnatetũ dis quic⸗ aalumi⸗ atis pau- aupeltas loanne Gur. colu. atd acci⸗ titurde⸗ credito- itoribus V. Di⸗ audem. licauit, adinem
oris mo⸗ ecunia rum dol⸗
M A res K, 2, /
DECISIO LITVANICA Py. 191
cabulo licet deprehendere, vſura enim Hæ- breis ipſorum lingua morſus eſt,& eum qui autert, mordere,& cui aufertur, morderi dicitur. Idem eloquendi quoque ratio do- cet, nam vt pœna plecti quis, id eſt, puniri dicitur. I. mariti. 9. plectitur. ff. de adulte. ita etiam vſuris plecti. Nam& hac loquen-
di forma vſus veteres luriſconſultos lego. l.
tutor. qui repertorium. 9.ſi poſt depoſitio-
34² nem. ff. de adminiſ. tuto. Nec t defendi ſu-
prã ſcripta conuentio conſuetudinis diu- curnitate, cuius ignoratur initium, poteſt. Nam, quod contra ius diuinum mores in- troduxerunt, æqué, atque quod leges, nul- las habere vires vnquam potuit. Nam cùm eadem ſit ſcripti, quæ nõſcripꝑti iuris autho- ritas, I. de quibus. cum concor. ff. de legib.
vt eſt ſæpe dictum, quod lege non licet,
conſuetudine licere non debet, legem autẽ
Deipropter ſummam conqditoris authori-
tatẽ nulla bumana lege abrogari poſſe, ab- 1 1.
unde ſupra docuimus. Bal Authen. ad hæc.
343 C. de vſur. Non t poteſt eſſe deniqʒ tam an-
tiqua conſuetudo, à Paulo Caſtrenſiallega- ta, quæ diuinã legem anteceſſerit, nec ſi an- tecessiſiet, eò magis valere dicit poteſt: Lex enim& antecedentẽ& inſequentẽ conſue- tudinẽ tollit. Bart.& Recen. l. ſi mihi& tibi. § in legatis. ff. de lega. i. cum concor. ibi alle. Lyn.& Bal. l. z. C. quę ſit lõga cõſue. Cano. omnes. c. z. de cõſue.& c. ſtatutũ. in prin. re- probata ibi gl. de reſcrip.lib.6. laſ. l.. nu. 38.
344 verſ.z. ſtringit. C. de ſum. tri. Nũc fcauſas, ex
quibus vſuras meritò permitti Paulus Ca- ſtrenſis, conſil. 397.& eum ſecuti Alexander Tartagninus conſ.. nu. 3. lib. z.& Andreas Barbatia conſ. 1¹6. num. 6. lib. 4. putauerunt,
mur, atque neceſsitate, euenitq;, vt, qui paupertatem ſuſtinere non potuimus, ege⸗ ſtatem ac mendicitatem ferre cogamur.
345 Sed f neceſsitatis cauſam, quo magis vſuræ
permittantur, malè prætexi, quiſquam di- xerit: viuere enim ciues commode poſſe, etiamſi inter eos nemo ſœneratio ſit inſti- tuto, nihil vetat, multas enim gentes fine fœneratoribus degere,& ante inuẽtam pe- cuniam omnes homines in ea fuiſſe cauſa conſtat, vt olim Troianos, quos nondum ære percuſſo rerum permutationibus vſos accepimus. l.. ff. de contra. emp.& vendi.
346 Nect mihi quis charitatem refrixiſſe alle-
get, quo magis iniquiſsimæ fœnerandi arti latebra quæratur. Nam& hodie eſſe, qui charitate mouentur,& olim fuiſſe ab omni- bus charitatis officijs homines alieniſsi- mos, nullaq́; fuit ætas, quæ probos non ha- buerit atque improbos, quoſdam item miti atque humano, alios ferino atque immani ingenio præditos. Hæc dicta ſunt ad eorum refellendam opinionem, qui ex re eſſe ci- uium habere in ciuitate ſfœneratores per er⸗
347 rorem exiſtimauerunt. Sed 1 finge in vſu-
rarum permiſſu publicam verſari vtilitatem & neceſsitatem ciuium, an idoneæ cauſæ e- runt, ex quibus vſuræ permittantur? ſed hoc nequaquam opinandum eſt. Nam, vt qui ab hoſtibus captus eſt, redimatur, ſuæẽ
ciuitati reddatur, publicè expedit, I. fin. C. de poſt limi. reuer.& l. 1. ff. ſoluto matri. in- tereſt autem Barbaricæ feritati ſubiecti ca- ptiuitatis neceſsitate liberari, d. l. fin.& ta- men redimendorum à captiuitate homi- num tauſa, vt eſt à nobis ſupra dictum, fœ- nerare vetat Conſtitutio. c. ſuper eo. de v-
Rbri. de diſcutiamus. Et duæ illæ proponuntur pu- ſur. In quo notandum eſt, præter publi- cd.zinfi plica Vrilitas, ciuium neceſsitas, quihus cam vtilitatem& neceſsitatem, verſari quo- gero.num. vrgentibus viuras recte permitti placuit. que pietatis cauſam, quæ magnos ſemper 2 ſee, 1 libitũlcti Sed falſum eſt in vſurarum permiſſu publi- meruit fauores.& neceſsitati comparatur. 2. Jes 2 4 1 ret, homi cam verſari vtilitatem, aut ciuium ſuccuri c. fin. ibi neeeſsitas vel pietas. de ferijs. Il-. V œnerand neceſsitari, Nam cùm publiceẽ interſit, ci- lud non omittam, maiorem eſſe neceſsita- ᷑ Ce zurr,— nque ues eſſe locupletes atque opulentos,§. pe- tem Barbarica feritate in ſeruitutem ab- B.* Kretin 2 nul. inſti. de ijs, qui ſui vel alie. iu. ſunt.&§. ductorum omni ea, quam ſuſtinere, qui in zbom ne conſiderauimus. Authen. vt iudi. ſine quo- ciuitate degunt, coguntur. Hos enim, riachſtan. quo ſrffra fiant. cola. 2.& l. ſeruum quoque. quæcunque patiantur, viuere, illos pro nul- ſemperir 9 publicè. ff. de procu.& Bart. l.1. num. 25.& lis, l. quod attinet. ff. de diuer. reg. iur. as vſurased- ibi alij. ff. ſolu. matri. vſuris verò, vt ait antiq.& l. cùm hic ſtatus.§. ſi donator. ff. iterbomm Conſtitutio, c. 1. in prin. de vſur. libro de dona. inter virum& vxor. eſſe,& mor- ote,lbono⸗ ſexto. populi exhauriuntur facultates, vſu- tuis annumerari. ſeruitus enim, vt Domi- f de vet. rarum permiſſus erit conuenienter publi⸗ tius Vlpianusl.ſeririrutem. ait, mortali- c eſt, qu cẽ damnoſus, non vtilis. Sed nec ſuccurri tati comparatur. Igitur cùm redimen- uætuntu- ciuium neceſsitati, dicere quis poteſt, quin dorum captiuorum gratia& ſeruili neceſ trunt, quäl: augeri potius neceſsitatem.(Quantò enim ſitati liherandorum ſœnerare non licet, hoc mileriinml diutius fœneratoris pecunia vtimur, tantò priuilegium nulia ciuilis neceſsitas, mul⸗ ot daciu maioribus rei familiaris anguſtijs diſtringi- to, quam illa, minor mexeri debet. Hac xipboteim⸗ qhelenn) *2 axhulo
. 7. JNA?: 2/he e r d⸗
———

4 4 7— 7 Se ſe Vs Bp w, Sein
2 PETRIROYZII MAVREI
quidem, ſi certa aliqua ratione prohibitas a Deo vſuras conſtaret, à nobis dicerentur, hoc eſt, ſi quam Deus prohibitionis ſuæ 34 cauſam expreſsiſſet. Cæterùm 1 cùm ſola Dei voluntate, vt Baldum Authen. ad hæc. nu.z. verſ. item prohibe. C. de vſur.& An- geluml. ſi nauis. ff. de rei vendi. ſcribere R- nagninus refert, Rub. de vſur. colu. 4. verſ. & ideò. res tota contineatur, inquiri prohi- bitionis cauſam non oportet. Quod enim ſola voluntate conſtitutum eſt, tam latẽ pa- tet, quàm legis verba. Seruandum itaq; eſ- ſe, quà verba faciunt, etiamſi occurrat ra- tio, quamobrem illud ſeruari videatur, non 349 oportere. Nec t ſi præduram Deilegem eſſe putemus, idcirco animi noſtri motum ſecuti ei non obtemperabimus, ſatisq́; eſſe nobis debebit, eſſe legem ita ſcriptam. l. proſpexit.ff. qui& à quibus. Gomeſ.c.i. nu. fin.de reſcrip. ne quod in humanis legibus abundẽ eſt, in diuinis non ſit ſatis. Sic enim diui Auguſti legem omni ratione, vt vide- ri poteſt, carentem Domitius Vlpianus de- 35o fendit.d.l.proſpexit. VetatI denique Ne- ratius l.& ideò. ff.de legibus. eorum, quæ à maioribus ſunt conſtituta, rationem inqui- ri: hoc quidem propterea, vt idemn ſcribit, ne multa, quæ certa ſunt, ſubuertantur. Fo- re enim, vt ſi quid ratione carere comperia- tur, id ſtatim, tanquam nulla ratione conſti- tutum, iuris authoritatem amittat. Nihil au- tem vetare, ea, quæ ſunt ab hominibus con- ſtituta, cur ita conſtituerentur, homines re- perire. Non itaque temerè eorum, quæ à maioribus ſunt conſtituta, rationem inqui- ri: hoc tamen Neratius vetat, ne, quæ certa 35 ſunt, ſubuertantur. At, t quæ à Deo con- ſtituta ſunt, eorum ſine temeritate inquiri ratio, aut reperta affirmari, niſi à Deo ſit expreſſa, non poteſt. Nam humani captus imbecillitas ſecretiora Dei iudicia conie- ctura aſſequi non poteſt. Sed aſſequi poſſe fingamus, inanis erit certè labor inquiren- tium, quod reperiſſe, fruſtra eſt. Nam& ſi parum plena eſſe diuinæ legis ratio reperia- tur, aut nulla, eò propter ſummam condi- toris authoritatem, Dei legem humana cõ- ſtitutiõe artare nõ licebit, aut tollere. Nam, vt ſæpe dictum eſt, inferiorum authoritate imminui lex ſuperioris non poteſt. c. cum inferior. de maio.& obe. cum, concor.& 352 Bal. Authen. ad hæc. C. de vſur. Illud t ta- men ſequi, vt Baldum d. Authen. ad hæc. nume. 2. verſ.item prohibet. C. de vſur.& Angelum d. l. ſi nauis. ff. de rei vendi. Ana- gninus d. Rub. de vſur. colu. 4. verſ.& ideò.
bitionem ſola Dei voluntate contineri. 353 Cui t ſententiæ conſequens erit, vſuras hu- manalege nullo caſu poſſe permitti, ſemper enim diuinam voluntatem, qua ſola vſura- rum prohibitio nititur, offenſum iri. Con- cludendum itaque eſt in proxima quæſtio- ne, nõ modò nullum eorum, qui rerum po-⸗ tiuntur, etiam Cæſarem fœnerandi poteſta- tem ludæis facere poſſe, quod inter omnes conuenit, d. conſ. 1. num. 6. ſed ne ipſum quidem Pontificem Maximum, vt eſt aà no- 354 bis proximèe planum factum. Quo tenim ore eum, qui diuinum ius vſque ad animam & ſanguinem defendere debet, c. ſunt qui- dam. 25. q.i. vſuras diuina ſanctione prohi- bitas, permittere poſſe dicemus? confuta- tis, quæ maximè pro contraria ſententia fa- 355 cere videbantur. Superioribus f conueni- enter conſuetudinem Polonicam, qua cre- ditor rei pigneratæ fructus ſorte non im- minuta facit ſuos, tanquam iuri diuino re- pugnantem, nequaquam valere, cõcluden- dum eſt, etiam ſipublica regis ſenatus po⸗ puliq; accedat authoritas, continet enim il- le contractus manifeſtum vſuræ vitium, vt ſacris conſtitutionibus eſt comprehenſum. c.1.& 2. c. conqueſtus. de vſur.& c. ad no- ſtram. i. de iureiuran.& c. cùm contrà. de 356 pig. Quaꝑropter tadiri e cleſiaſticum debere, Nicolaus Abbas lib.; Epiſtolar. Decretal. ſcribit, c. ſi gnificante. num.ꝛ. de pignorib.& nõ obſcura quidem ratione probat. Creditor enim, inquit, qui pignoris fructus in ſortem non imputat, fœnerator eſt, ad coẽrcitionem itaque iudi- 357 cis eccleſiaſtici pertinebit. Non t me fallit, quibuſdam caſibus fructus rei pigneratæ lucro eſſe creditori, quos petere ab autho- ribus lib.. Epiſtolar. Decretal. apud Ale- xandrũ tertium licet: Abb.& c.alij.c. con- queſtus. de vſur.& Socin. tracta. Falle. Fal- len. 6.& Iaſ. 9. fuerat. inſti. de acti. Docto. l. ſi inſulam.§. vſuras. ff. ſolu. matri. Roma- nus. conſ.573. Anchar. conſ. 38. Bal. Nouel. tracta. de dote.⸗. par.ꝛ. priuilegio. Matth. de affec. Deci. ſi. 284.& 291. eos enim perſequi aliò mihi properantinon eſt cõſilium, duo- bus exceptis,& illis quidem maximè nota dignis, quos omitti à me nõ oportuit, quia in ijs ab aliorum Doctorum opinione diſ- ſentio. Primus caſus eſt, cùm creditor, vt pecuniam nanciſceretur, quam egenti mu- tuõ daret, laboraſſe proponitur, ſequens, cùm ſumma pecuniæ creditæ ita magna eſt, vt ſpes non ſit, debitorem pignus aliquan- 3 do luiturum. De primo nunc videndum, de
2 8
ſcxibere refert, ſatius eſt, vſurarum prohi⸗ 358 ſequenti mox dicemus. Et t Henricus Car-
— 1:.„ dinalis C hn Pes 1„; A ef Mca‿ Ua‿2(2 ire 7
cesel uspo⸗ ſ puce conl labo ditor linol in bre wit, ptor lam,

2——————
7,, 24 tiner, DECISIO LILTVANICA P. 993 nen hu⸗ Aünalis oſtienſe. ſumma de vſur. õ.an ali⸗ eſt ſine ratione. Falſum ergo eſt, fructus der quo. Pallen. 13. qui eius eſſe ſententiæ re- villæ laboris in pecunia quærenda impenſi avſura- fertur author, vt creditor, qui in pecunia mercedem eſſe, iſtud enim dicentibus con- ti. Con ita quærenda laboraſſet rei pigneratæ fru- ſequens eſſe Celeſtini conſtitutione, d. Cle- Auaſtio, ctus, quaſioperæ ſuæ& ſollicitudinis pre- mẽtina vnica. de vſur. grauem atq; intolera- erumpo, cium ſalua ſorte ſuos faciat hoc conſequens bilem vſurarum modum induci, quod ne- ipotelt eſſe Celeſtini tertij conſtitutioni ſcribit, c. mo nõ videt, ſi creditori ob laborem, quem heronneg ad noſtram. de reb. eccle. alienan. vel non. in pecunia quærenda puncto propè tempo- ne ipam ꝗquæ creditori villam voluntate& precibus ris ſuſtinuit, quod in Celeſtini ſpecie acci- teſtano. Monachorum, quorum erat, ſua pecunia li- dit, fructus rei pigneratæ ſorte ſemper in- no fenim beratam in beneflciumq́; acceptam, reſti- columi, quærantur, præſertim ſi ita vberes animam cuere iuſſo, vltra creditum ſuum fructus eos eſſe proponamus, vt quotannis ſortem ſunt dai⸗ villæ multis annis perceptos, tãquam labo- excedant. Nam hoc ſecundum ſupraà ſcri- ne prohi 1is mercedẽ ſaluos relinquit. Quam ſenten- pttam ſententiam conuenienter Celeſtini confun⸗ tiam loannis Andreæ, d, c. conqueſtus. Ni- conſtitutioni diceretur, quod nequaquam tentin⸗ colaus Abbas, d. c. conqueſtus. Ludouicus opinandum eſt. Adde, ſi debitoris laborem coaneni. Pontanus, ſingulari. 542. regula eſt.& po- in pecunia adipiſcenda mercedem mereri quacse ſterior ætas recepit, Socin. d. Fallen. 6. caſu. dicamus, fœneratorum auaritiæ latebram vorin 22. Nico. Boẽr. Deci.44. quo ad ſecundum. quxæri, eiuſmodi laboris allegatione, qui eo dinde nu. 24. Didac. Couar. lib.. variar.reſolu.c.z3. ſunt inſtituto, authoritatem legum atq; ma- luchn Nandden erit igitur expeditum. ne ab ea giſtratus ſemper eluſuris, vix enim fieri ‚Vt a uguſtinus Beroius, c..nu. 8. de vſur. do- ſine labore pecunia quæratur: nihil autem ſarl. Ho⸗ ctor meus, diſceſsit, ſed ego, etſi à tantæ di- multum intereſſe, tunc creditor in quæren- enim i gnationis iuriſconſultis diſſentire nefas eſſe da pecunia laboret, cùm mutuò danda eſt, lum, vt Ppropemodum videatur, vt ſuus ſit veritati atq; egenti ſubueniendum, an antè, vt eam nenſum. ſemper locus, quod rectius putem, non re- haberet, laborauerit, vtraq; enim opera æ- adw⸗ ticebo.Et initiò, quod huius quæſtionis eſt què conſultum eſſe debitori,& eius neceſ- onträ de caput, in tota illa Celeſtini conſtitutione, d. ſitati opem latã. Quod ſi recipimus omnis dicem e. c. ad noſtram. qua hæc ſententia nititur, de de vſurarum prohibitione ſanctio diuinis bbaslib. labore in pecunia quęrenda, quæ mutuò da- atq; humanis legibus deſcendens hac ſubti- gniftcante. retur, ſuſcepto vllam eſſe literam nego. In- li diſputatione penetolletur, ſolis ijs eo be- raquidem certum itaq; relinqui, vllus ea ex cauſa ſum- neficio non vſuris, quibus pecunia ſucceſ- nqut, qui ptus à creditore ſit labor. Sed ſumptum fin- ſiõe aut fortuna qualibet ſine opera ſua ob- impont, ge, non ſatis eſſe dicam. Nam Conſtitutio d. ueniſſet, quod perquam abſurdum eſt dice- aque iu c.ad noſtram. non dicit, cuius laboris mer- re, Nec diſtinguo notabiles labores ſuſti- tmekält, ces eſſe debeant villæ fructus, illiuſne an ei- nuerit creditor, an non quod Pontanus ſin- dignerur us potius, qui in villę culturam eſſet impen- gular. 542. regula eſt. ſignificare videtur. ap autbo⸗ ſus. Quod ſi coniecturam in incerto ſequi Nam Conſtitutio d.c.ad noſtram. ſimplici- Jpu Nle⸗ placet, magis eſt, vt de culturæ labore loqui ter laboris facit mentionem, nec notabilem dijc eon⸗ conſtitutionem credamus, villa enim ſine aà non notabili, magnũmve a modico di- Palle- labore multis pręſertim annis, quibus à cre⸗ ſtinguit.& quod magis eſt, in quam rem la- 1 Dociol ditore poſſeſſa ſcribitur, d. c. ad noſtram. co- bor ſit impenſus, in pecuniam quærendam, 3 3 li non potuit, atq; exerceri: pecunia verò, ſi an in villæ culturam, vt ſuprà diſſerui„non tl Naai in promptu fortè fuit, credi ſine labore po- dicit. Nec deniq;, vt ſuprã oſtendi, an vllo Bal 1 4. tuit,& in villæ liberationem numerari: in labore pecuniam, quã crederet, quæſiuerit lo Matthe promptu autem fuiſſe, aut non ægrè reper- creditor, ſignificauit conſtitutio, d. c. ad no-— im pellcdi tam, Celeſtinus d. c. ad noſtram. ſignificare ſtram. etſi mercedem labori confitendum, g ſllium,o non obſcurè videtur: ſine mora enim deſi- ſit deberi. c. charitatem. 12. q.. modum ta=--ε ν‿η‿έά̈ιασσ naxime noli derio Monachorum villamliberare volen- men ei rei adhiberi oportuit,& nõ ſine tem⸗ vortuit, qun tium ſatis factum eſſe à creditore ait Conſti- poris præfinitione fructus rei pigneratæ oinione dil tutio. d.c.ad noſtrã. De labore ergò in vil- creditori relinqui, contrà, quam Henricus creditot, lam impenſo ſenſiſſe Celeſtinum, propius Cardinalis Hoſtienſis, ſumma de vſur. 6. an egentimd⸗ eſt exiſtimare,& hoc Nicolaus Abbas d. c. aliquo. Fallen. 13.& alij eum ſecuti tradide- ur, ſeque ad noſtrã. verius putauit, ita, vt ſi nihil im- runt, Abb. poſt Ioan. Andreæ. c. cõqueſtus. mgmel⸗ penſum in villam à creditore proponatur, de vſur.& Pontanus ſing. 542. regula eſt. in nus aliqlul villam& fructus eum reſtituere debere, quibus Beroius d. c.i. num. 28. de vſur. fru⸗ idendunde conſequens eſſe ſcribat, qux ſententia non ctus rei pigneratæ non ſolius laboris in enrien 3——— quærenda dinalb
——bööö
————————y———⅓—y——-QQ——

R—.—
““ 2
359 ad ſequentem tranſeo.
194 PETRI
quærenda peeunia ſuſcepti, ſed expenſæ e- tiam ea ex cauſa factæ præmium eſſe ſcribit, qua de re verbum nullum facit conſtitutio. Beroio itaque non aſſentior. Hæc ſuperio- rem Henrici Cardinalis ſententiam reſpici- entibus dicta ſint. at quia aliam fuiſſe Cele- ſtini d. c. ad noſtram. mentem extrema ſuæ diſputationis parte idem Henricus Cardi- nalis ſcribit, ſumma de vſur.§. an aliquo. Fallen. 13. quod& magis approbare vide- tur, quid deinde dicat, videamus.& quia non vidit, quomodo ſaluis in integrum re- ſtitutionis legibus l. quod ſi minor.§. reſti- tutio. ff. de mino. reddita villa retineri fru- ctus à creditore potuerint, ait Pontificem voluntate Monachorum feciſſe creditort fructuum gratiam, quos reſtituere eũ cum villa oportuit, d.§. reſtitutio, illamq́; ini- tam àa Pontifice rationẽ ait eſſe, vt eo lucro contentus creditor, iure ſuo non diſcuſſo, poſſeſsione villæ decederet:& ita Mona- chi priſtinum ius ſuum maturius recupera- rent. Quam ſententiam loannes Andreæ non improbat, d. e. ad noſtram. nec ego in- uitus ſequor, cùm reſtitutio lulio Paulo au- thore, d.§. reſtitutio. ita facienda ſit, vt v- nuſquiſqʒ in integrum ius ſuum recipiat:di- ci autem non poſsit eum ius ſuum in inte- grum recipere, cui retentis fructibus fun- dus redderetur. Hoc priore caſu explicito Cuùm t ita magnus pecuniæ numerus ereditus eſt, vt ſpes non ſit, debitorem pignus aliquanto luiturum,
ſne quod cùm accidit, quaſi res pignerata debi-
„
Koris poteſtatem ac domimum exierit,& pleno iure ad creditorem cœperit pertine- re, placuit creditori fructus quæri,& hoc ſacobum Arenam& Rauennatem Cynum etiam ſcribere Alexander Tartagninus re- fert, l.i.§. per ſeruum. corporaliter. verſ. v- nica. tamen. ff. de adquir. poſſeſ. quod Ac- curſius l. legata. 9. fui. ff. de ſupel. lega. Bar- tolus d. 5. fin.& rem legatam. ff.de ædimen.
legat.& loan. Imol. d. õ. per ſeruum corpo⸗
raliter. probant,& hos ſecutus Bartholo- mæus Socinus, d. Fallen. 6. caſu. 9. Adde Anton. Trigo. ſing. i. in fi. quam ſententiã reſponſo Sceuolæ confirmant legato præ- diorum, quod cuiuſquam eſſet, prædia pi- gnori accepta contineri ſcribentis.l. qui ha- bebat.in prin. ff. de lega. 3. Si in patrimoniũ creditoris eſſent fortè redacta, quod ferè fie⸗ ri ait Sceuola, cùm ceſſat debitor, adfertur & Papiniani reſponſum ad eiuſdem ſenten- tiæ confirmationem, ſupellectili legata ar- gentum, quo creditor voluntate debito- ris vteretur, contineri exiſtimantis. l. lega-
ROTZII
MAVREI
ta.. fin. f.de ſupel. lega. Sed nec hoc Papt-⸗ niani, nec illud Sceuolæ reſponſum ad ſu- perioris ſententiæ confirmationem, vt mihi quidem videtur, quicquam facit. Non e- nim, cùm ceſſat debitor redigi in creditoris atrimonium pignus, ait Sceuola, ſed fere redigi, niſi hoc amplius impetrauerit â prin⸗ cipe creditor, vt iure domini pignus poſsi- deat: l. eleganter. in prin. ff. de pig. acti.& l. fi. C. de iure. d. inpet. glo. d. 1. qui habebat⸗ manente itaq; pignoris vinculo, quicquid inde fructuum perciperetur, ſorti, acceptũ ferri debet. c.i.& 2. c. conqueſtus. de vſur. & c. ad noſtram. i.de iureiuran.& c. cum cõ- tra. de pig.& l.i.& 2. C. de pig. actio.& l.. C. de par. pig. Adde, Sceuolam ceſſationem debitoris deſiderare, d. l. qui habebat. quò magis pignoris cauſa mutetur: ſuperioris autem ſententiæ authores, ſolùm id deſide- rare, vt ea ſumma credita ſit, quam debitor exſoluere per inopiam fortè non poſsit.& ita pignus luere. Igitur, etſi non ceſſet debi- tor, conuenienter horum ſententiæ, quod Sceuolæ reſponſo non eſt conſequens ipſo temporis puncto pignoris cauſa mutabi- tur, eodemq́; momento pignus& obliga- bitur& ſoluetur: nam iam tunc cũm tradi- tur, magna ſcilicet ſumma in creditum da- ta, verum eſſe incipere, debitorem pignus nunquam luiturum, ſed hoc non eſt ciuile dicere, nec Sceuolæ ſententiæ conſequens. d. l. qui habebat. Illud non omittam, vt nulla ſit etiam ſpes, debitorem pignus luiturũ, ea re, quod pignori datum eſt, in creditoris pa⸗ trimonium redigi, dici non debere, cùm id pignori datum proponitur, ex quo fructus percipiuntur. Nam ſi debitor luere ceſſet, ipſum ſe pignus ſuo reditu luet, fructibus, qui inde pergiperentur, in ſortis exonera- tionem ſemper abituris.l.1.& 2. C. de pig. a⸗ ctio. c. 1.& 2.& c. cõqueſtus. de vſu. Hæc ad Sceuolæ reſponſum: nuncad Papiniani, d. l. legata. 9. final. quod, vt mea refert opi- nio, præſenti quæſtioni æquè nihil ſeruit- Nam quodvoluntate Domini argento pi- gnerato creditor vtatur, ea res cauſam pi- gnoris haud quaquam mutat, quò magis ar⸗ gentum debitoris eſſe deſinat,& credito- ris fiat, hoc enim Papinianus d.§. final. non dicit, ſed nec gratis vti argento credi- tori licebit, non magis, quam ſerui pigne- rati operis, domũſve penſionibus, qui- bus ſortem minui conſtat. I. 1. Cod. de pig. actio. Sed quanti vſus argenti pi- gnerati locari potuit, tantum erit acce- Ptum ſorti ferendum, nec, quod volunta- te Domini argento creditor vtatur, quem-
quam

r———————8öſͤſſͤſͤſͤſͤ—— ———2—
—
ePapi. DECISIO LITVANICA V. 195 nad ſu quammoueat. Nam etſi æquè à volente de- Adeò autẽ hęe vera ſunt, vt arboribus euul- vtmihi bitore ſupra ſortem creditor quid accipiat, ſis aut ventorũ vi deiectis vti creditor, niſi on e⸗ haud quaquam eare fœnerator eſſe deſinit, exonerato pignore, non poſsit: eſſe quippe, ditorig vt eſt à nobis abunde ſuprà demonſtratum, vt cætera, quæ enumeraui, l. arborib. ff. de ſedfere niſi oblatum aliquid fortẽè nihil ſperanti vſufru.in fructu,& æſtimationem capere, taprias proponatur. Abb. c. conqueſtus. num. 8. non ambigi autẽ, quin, quicquid ſorti acce- Spobsi⸗ verſ.io. de vſur. per. c. dilectus. de Symonia deret, quod æſtimari pecunia poſsit, etiamſi acRl.& c. ſicut.. q. 2.& Ana. Rubr. eo. col. i. minimi pretij habeatur, vſura ſit, 4. q. 3. per ubedat verſ quæro. per c. vſura eſt. 14. q. 3.& c. de totũ. Bar. l. rogaſti. 9. ſi tibi. ibi partes. ff. ſi uiequid elogijs. 18. diſtin. Et ita ſit 3 nobis ſuperior cer. pet. Ana. c. nauiganti. colu.7.ibi quart o accegtu ſententia confutata Veriusq́; erit proximis principaliter quæritur. de vſur. Bero. nu. 33. de viu. caſibus fructus rei pigneratæ debito impu-& ſeq. Rub. eo. Adde Ab. Rub. de vſur. nu. cume⸗, tari, vt eſt generaliter conſtitutum. c.1. X2. 4.& Ana. c.1. col.z. verſ. quicquid enim eo. 0.Nl. 5 conqueſtus. de vſur.& l.i.& 2. C. de pig. a- vt in ceteris, quæ maius præ ſe ferunt emo⸗ 1 Tchen 360 ctio. cum concor. Ne f verò neſciant cre- lumentum, quicquid perciperetur a credi- Hgud ditores„qui rerum pigneratarum fructus tore ad ſortis exonerationẽ pertinere, nõ ſit
„q minuant ſortem, quando,& ad quem mo- dubitandum. d. c.i.& 2.& d. c. conqueſtus. verioris dum operæ precium ſumus facturi, ſi hoc de vſur. cum concòr. Ergò ſi auri, argenti, delide⸗ noſtræ diſputationi adijciamus. Et initiò ſulphuris, æris, ferri, cæterorumve fodinæ debitor ſciendum eſt, omne fructuum genus, qui fuerint in fundo pignerato: aut etiã lapidici⸗ oßit.& cœlo, aqua, terraq́; naſcuntur, ſiue humana næ, quicꝗd inde creditor effoderit, excide- et debi⸗ quærantur opera, l. fructus. ff. de viur. ſiue rit, acceptũ ſorti referendũ eſt. Nam& hæc quod natura magis proueniant, d. l. fructus. ſiue omnia in fructu habentur.l.ſi cuius..inde. ns ipſo iure deniqʒ percipiantur, I. ſi nauis. ff. de rei 36¹ ff. de vſufruc. Idẽ tf dicemus ædibus pignori utabi- vendica.I. prædior. ff. de vſur. I. mercedes. datis, non enim modò penſiones, quas pro bliga⸗ ff. de hære. peti. Bero. c.i. num.:14. de vſur. fructibus accipi ait lex, l. prædiorum. ff. de auadi⸗ cum ſorte penſari, c.i.& 2.& c. conqueſtus. vſur.id eſt, quãti locari ædes nudæ poſſunt, tum da- de vſur.& c. ad noſtram. l. de iureiuran.& pignus exonerabunt, l.i. C. de pig. actio. ſed apignus c. cum contra. de pig.& l. i.& 2. C. de pig. erit etiã inſtrumenti habenda ratio, hoc eſt, eſt ciulle actio.& l.2. C. de partu pig. nec aliud dice- quanto pluris ædes inſtructæ non inſtru- lequens⸗ re, conuenit, conſtitutiones enim d. c. 1.& ctis locentur,& quidem pro inſtrumenti vtqull 2.& d. c. conqueſtus. de vſur. cum concor. modo& qualitate, æque cella vinaria fortè iturũ ea de hocloquentes non diſtinguunt. lgitur ſi pignerata, ſerijs, cuppis, amphoris, cęteroq́; torspas quis reditus in fundo pignerato ſit, aucupij inſtrumento non impune creditor vtetur, cumid forſitan aut venationis, quidquid auiũ aut ſed ſimiliter quanto pluris cella, quæ in- Auuenu ferarum ceperit creditor, 8id ſorti referre de- ſtructa eſt, quam, quæ inſtrumento caret,
elet bet acceptum. Aucupium enim& venatio 362 locetur, erit habenda ratio. Quod t in in- ea in fructu ſunt, l. item.§. aucupiorum. ff. de ſtrumento diximus, non erit idem in orna- raeidd vſufru.hoc ita, ſi fructus fundi ex aucupio mento reſpondendum,& merit. Quod eronerd⸗ venationève conſtet, venationẽè, ff. de vſur. enim ornat, ad voluptatem refertur, non ad Cereee depig 3¹&l. ſeruis vrbanis.§. venatores. ff. de lega.. vtilitatem, l. quæſitum. 5. ſi domus. ff. de in- 2 5 e N 5 lHecad&l. quæſitũ.. ſi in agro. ff. de inſtru. fructi- ſtruc. vel inſtru. lega. ideoq́; æſtimatiooem r—᷑— 4 oiniani, 4 bus autem pignus exonerari, palam eſt, d. c. nonadmittit, quòd cùm accidit, nullum eſſe- æ& ,, efert opi⸗ 1.& 2. de vſur. cum cõcor. Idem erit in piſca- vſuræ vitium, ſupra conſtitit,:4. q. 3. per to- 2 bi ſeruite tione reſpõdendum, ſi quod fortè ſtagnum tum. cum concor.lImpune itaq; creditorem rgenlo Pi⸗ in fundo pignerato eſſe proponatur, non ſpecularibus& velis, his ad æſtatis, illis ad aauſam pi⸗ minus enim piſcatio, quàm aucupiũ& ve- Brumæ iniuriam arcendam vſurum, volu- omagis at natio, in fructu eſt, d. ũ. aucupiorũ. Idem di- ptati enim ea deſeruire. d. 9. ſi domus. Serui & crediio cemus de Pauis, ſi apũ aluearia in fũdo ſint, 363 f quoque pignori dati operis ſui ſortem mi- 3. 9. final à debitore forte inſtituta: aut ſi qua eò ſe for- nuunt. l. fin. C. de par. pig.& l.1. C. de pig. a- ento credi⸗ tuitu apum examina cõtuliſſent. Nam quin ctio. Vnde intelligimus, infantem pignori erui pigne⸗ is reditus in fructu ſit, nõ ambigitur. d.l.itẽ. datum ægrotũ, defectæue xtatis hominem 3 qpui 5.& ſi apes. Si ſylam cæduam aut arundine- ad pignoris exonerationem, nihil pertine- ſe de tum ceciderit creditor: aut ex nõ cædua pe- re, eorum quippe nullas operas eſſe. l. arbo- 1. 1 1 damenta& ramos in vineam ſuam ſumpſe⸗ 364 rib. 6. de illo. ff. de vſufru. Quod t in ſeruis ugen cce rit,& hoc debito imputabitur, eſſe enim, vt eſt dictum, æquè in iumentis erit reſpon- n erit a 4& ſuperiora, in fructu, d. l. itẽ. 6. fin. cũ. l. ſeq. dendum, nam& eorum vecturas ſorti im- od wuir, S8 putali, ar, d,.,.—
4./Q0 Son an ee,
————————
———-- 2——õÿ
—

196 PETRIRO
putari, conſequens eſt, l. mercedes. ff. de hæred. petit. quod eſt in cæteris omnibus,
quorum vſus æſtimari pecunia poteſt, ge-, neraliter reſpondendum.:4. q. 3. per totum. 373 pignus. ff. de diuer. regu. iur. antiq. Adde, 365 Cæterũm, † quarum rerum vſus æſtimatio- nem non capit, his abſtinere creditor vſurę metunon ett iubendus, Bar. d.§. ſi tibi. cum
concor. nec vereri debet, ne quid ſorti ea re
366 decedat, vt proximè in ſpecularibus& velis diximus. Secundum † quod ſi ſtatua aut
imago pignori data proponatur, ea credi- tor, ſecretiore cubiculo fortè poſita ad ocu⸗ lorum voluptatem non erit vti prohiben- dus, modo ſine intertritura vtatur. l. credi- 367 tor. 1.& ². C. de pig. actio. Idem t putaue- rim in nomiſmatis, quæ gemmarum vſum præſtant. l. nomiſmatũ. ff. de vſufruc. Nam etſi vt& ſtatuæ& imaginis, ita horum vti-
litas nonnulla eſt, fruſtra alioquin vſumfru⸗
ctum in illis legari, contral. nomiſmatum. &l. ſtatuæ. ff. de vſufruc. quia tamen æſti- mationem pecuniariam eorum vſus nõad- mittit, eo creditor abſtinere non eſt iuben- dus, nec eo nomine quicquam ſorti impu⸗ tare compelletur, modò, vt eſt dictum, ijs ſi- ne intertritura vtatur. d. l. creditor. 1.&6 z. 368 Quod f eſt ſuperius à nobis dictum, fructus rei pigneratæ à creditore perceptos cum ſorte penſari, ita acceptum eſt, ſi percepti à creditore conſumantur, Gloſ. l. diuortio.§ ob donationes. verb. compenſationes.& ibi Docto. ff. ſolu. matri. Bald. poſt Fran- ciſc. Accur.& Cyn. l..& fin. C. de pig.a- ctio. Abb. c. i. num. 3. de vſur.& ibi Ana.& Bero. num. 24. hoceſt, ſiue in ſuos i pſe vſus vertat, ſiue diſtrahat,& in nummum redi- gat, quæ ſententia rectè ſe habet,& manife- ſtam continet rationem. Nam non reperiri quomodo ante cõſumptionem penſari cum 369 ſorte fructus poſsint. Etenim, ſcùm pende- rent, rei pigneratæ, vtputa fundi fuiſſe par- tem, conſtat. l. fructus pendentes. ff. de rei 370 vindi.& tidcirco inter immobilia nume- rari. Gloſ. c. 1.§. ſciendum. verb. echæren- tib. tit. de feu. cogni.& ibi Marti. Abb.& Car. Alex.& Zafi. Epi. feu. parte. 4. col.. adde Bart. Bald. Angel. Rapha. Imol. Pau. Caſtr. l. ſi fimiliusfa.§. cùm fundum. ff. de Verb. oblig. quæ latiſsime allegat. Tiraq. de retrac.O.1. glo.⸗.num.z6. cum multis ſeꝗꝗq. 374 Perceptos t autem pignori, vt corpus, vn- de eſſent nati, eſſe cœpiſſe, I. quamuis. C.in quib. cauſis pig. vel Hip. taci. contraha.& l. Paulus..7. ff. qe pigno. Sel. in prædijs. ff. in quib.cau. ꝑig. vel Hip.taci. contra.& Bero. c. 1. nu. 37.& 45.& 49. de vſur.& ita debito- vVz ris adhuc manere. Nes, t ſi creditoris fa-
I Z II MAVREI
ctos dicamus, cui& pignori ſunt, d. l. quam⸗ uis. cum concor. ſuæ rei pignus conliſtere, conſequens ſit, quod eſt abſurdum. I. ne placuiſſe, fructus cum Pignore, ſorte rece- ꝑpta, in reſtitutionem venire. c. ad noſtram, a. de iureiurando.& I. ſi pignore. in prin. ff.de pig.actio.& l.1.& 2.& fin. C. eodem. Bero. d. c.. nu.. Adde c. cum contra. de pi⸗ 374 gnor. Cur tautem conſumptio deſidere- tur, quò magis fructus cum ſorte pẽſentur, &, quod deberetur, minuant, illa redditur ratio, quõòd ſpeciei cum quãtitate compen- tio non ſit. l. ſi conuenerit. in prin. ff. de pig.actio.& c. ad noſtram..& ibi Innocen. de iureiur. Glo. Bar.& alij. l. diuortio. 9. ob donationes. ff. ſolu. matri. Abh. c. 1. nu. 3.& ibi Ana.col. a.& Bero. nu. 43. de vſur. nec recipere functionem inter ſe poſsint, quod poſt Franciſcum Accurſium Cynus& Bal- dus exigunt, I. 1.& fin. C. de pig. actio. vt re à creditore percepta pignus ſoluatur. 375 Secundum t quod percepto ex re pignera- taa creditore, tritico, vino, oleòve, ſi pecu- nia debeatur, nulla erit compenſatio. Quia hæc functionem cum ſorte non recipiunt. 376 Aliter t atque ſi domus aut nauis eſſe pi⸗ gnori data proponatur, tunc enim fructus inde percepti, id eſt, penſiones& vecturæ nulla expactata cõſumptione cum eo, quod deberetur, penſari. l. 1. C. de pignor. actio. Deberi enim pecuniam& pro penſionibus 377& vecturis pecuniam pendi. Idem t fore, ſi oleum quis debeat,& oliuetum pignori datum ſit, aut vinea ab eo, qui vinum de-⸗ buit. Percepto enim oleo æquẽè bono, aut vino ad concurrentem ſorti modum com- penſationem fieri,& continuò pignus libe- 378 rari, conſequens eſt. Tantundem t re- ſpondendum erit agro pignoridato, vnde triticum perciperetur, percepto enim triti- co conſumprione non expectara pro modo eius, quod perciperetur, compenſationem fieri, æquè dicendum eſt, verum eſt enim ſortem de fructibus eſſe perceptam, quod, vt pignus perimatur, deſiderant conſtitu- tiones. c.:.& z.& c. conqueſtus, de vſuris. 379 cum concor. Vr; non fuerit, quamob- rem Beroius præceptor, d. c. ¹. numero quadageſimonono. de vſuris. vera hæc eſ- ſe dubitauerit. Nam ſi decem tritici, vi- ni, oleive, culleos ex oliueto pignerato, ex vineâve, aut agro creditor, cui tantundem tritici, vini, oleive debebatur, percepe- 9 rit, nihil proponi, cur pignus liberatum non dicamus, eo enim tritici, vini, oleive 9modo ex foluto, pignus proculdubio perime⸗
rdu, nerds eni es

dlgu onliſtere n. 1 nech deKdcde, te tece⸗ Unoltan in hrin. 0 odem, üra degi⸗ odelidete,
1 belennu aredditur Compen. drin. ff de ·i Innocen, rtio..ob 71. nu.& vſur.nec int, quod nus& Bal⸗ actio, yt uacur. epignera- Lpecu⸗ o. Ouia cipiunt. dselle pi⸗ mfruGus Evecturæ deo, quot or. actio, nſionibus lem tfore, npignori inum de- bono aut lum com⸗ ghus lbe- dem 1re⸗ dato, vnde enim triti⸗ pro modo aſationem meſt enim am, quod, nt conſtitu⸗ a, de vfuris , quamob- 1. numero veralæcel-
——————
384 placuiſſe. VYVlpiano authore J.§. 1. ff. de impen. in res
—
DEGISIO
380 perimeretur. Hoct autem ita, ob legẽ mu- tui, I. cũm quid. ſi cer. petat. ſi æqueè bo- 385 num, quod percepit creditor, atque quod
vendi. Bart.& Alex. l. fructus. perill. tex. ff. ſolu.matri. Bal.& Sal. l. ſi quis ſciens. C. de rei vendi. Fel.c. ad noſtram.. de iure iuran. Paulus Caſtren. Alex.& laſon.&alij. l. di- uortio.õ. impendia. ff. ſolu. matr. Romanus. ſing. 336. Bero. c. 1. nu. ↄ6. de vſur. Tiraq la- tiſsimè de vtroqʒ.retra. gloſ..§. 15. nu. 1.&
332² 2. cum ſeqq. quem omnino vide. Quod t
beneficium, quia naturalis ratio illud tri- bui expoſtulat, vetus iuriſprudentia præ- doni denegare erubuit,& rectè. Nam, vt eleganter lulianus ſeribit, l. fundus. qui do- tis. ſt. famil. hær. adde. concor. in gloſ.ibi verbo.hoc genus allega. nullus caſus inter- uenire poteſt, qui hoc genus deductionis
383 impediat. Impenſas f autem quas admitti-
mus?& eas ſolas, quæ neceſſariò ſunt factę, deducendas quiſquã putauerit. Sed verius eſt,& vtilium fieri deductionẽ. Et hoc poſt Accurſium l. creditor. 2. verb. neceſſarios. C. de pig. actio.& l. ſi ſeruos. verb. neceſſa- rijs. ff.de pig. actio. Cyno d. l. creditor.. ſcio Impenſæ t neceſſariæ Domitio
dot. fac. hæ dicuntur, quæ habent in ſe ne- ceſsitatem impendendi, hoc eſt, quæ ſi factę
non ſint, vt Iulius Paulus per inficiationem definit, l. impenſæ. ff. de verb. ſigni. res aut ) peritura, aut deterior futura ſit, aut vt,&
Domitius Vlpianus ait, l. impenſæ. ff. de impen.in res dota. fac. imminuetur, vt puta ſi ædificium ruens, quod habere debitori v- tile fuit, refecerit creditor, oliuetâve reiecta reſtaurauerit, vites propagauerit, arbores curauerit, ſeminaria pro agri vtilitate fece- rit, aggeres erexerit, flumina auerterit, ædi- ficia vetera fulſerit, refecerit, arbores in lo- cum mortuarum repoſuerit, neceſſariò im- pendiſſe dicendus erit.l... fi.& l. vel ſi vi-
LITVA NICA P. 197
ff de impẽ. in res dota. fac.& l.ſi neceſſarias. ff. de pigno. actio. Vtiles t autem impen- ſas Domitius Vlpianus eas definit, l. quod dicitur.i.& fin. ff. de impen. in res dota. fac. quæ vtiliter factæ ſunt, quibusq́; res melior eſt reddita. Fulcinius ita rem meliorem vti- libus fieri deſideratur, l. impenſæ. ff.de ver. ſignif. vt non deteriorem eſſe, quod impen- ſæ neceſſariæ præſtant, non ſinant, id enim vtilium impenſarum nõ eſſe, ne deterior res fiat, non ſinere, ſed vt meliorem reddant, hoc eſt, quibus factis vberior, quam antè, fructus adquiratur. Quod euenit quotiens vltra, quàm neceſſum eſt, augendi reditus gratia quid impẽditur, vt in arbuſti paſtina- tione, fundive cultura, quæ ſupra, quàm neceſsitas poſtulat, utiliter adhiberetur. d. l. impenſæ. de verb. ſig. Eodẽ numero ſunt, quæ in puerilis ætatis doctrinam impendũ- tur, aut etiam adultioris, ſiartes neceſſarias doceantur d. l. impenſæ. iuncta. d. I. ſi ſer- uos.& l. veluti. ff.de impen. in res dota. fac. inter impenſas vtiles eſſe Titus Gaius& lIulius Paulus aiunt Nouelletum in fundo facere. l. vtiles. ff. de hær. peti.& d. l. veluti. Iulius Paulus hoc amplius tabernã extrue- re. d. l. veluti. Addit his Domitius Vlpia- nus pecora prædijs imponere, id eſt, ſter- corare. d. l. impenſæ. ff. de impen. in res do-
386 ta. fac. Admonendi t ſumus, eſſe quaſdam
impenſas, quæ modò neceſſariæ, modò vti- les ſint. Quædam enim pro fundi condi- tione vtiliter quandoq; fiunt, quæ alioquin impendendi habent neceſsitatem, vt piſtri- num extruere, aut liorreum, quibus paupe- rior villa carere poteſt, non quoque lati- fundia. Quæ cùm neceſſariò extruuntur, in neceſſarijs impenſis haberi, ait lex l. 1.§. fin. ff.de expen. in res dota. fac. hoc eſt, cùm fundus, niſi id ædificij in eo ponatur, dete- rior ſit futurus. Cæterùm ſi vtilitatem ea res contineat, vtilibus impenſis adnumera- bimus. d. l. impenſæ. de verborum ſignifi.
37 Quanquam neceſſariò factæ, an vtiliter
impenſæ lint, non parui refert, neceſſaria- rum enim impenſarum fieri ſemper reputa- tionem conſtat. l. ſi neceſſarias. ff. de pig. actio. Vtilium ita demum ſi debitoris vo- luntate factæ proponantur. Voluntate de- bitoris factum accipere debemus, non id modò, quod ipſe nominatim iuſsit, ſed& quod ab ipſo fieri cœptum eſſet, d. I. ſi ſer⸗ uos, quòdve erat ipſe alioqui facturus. l. in
tes.& d.l. veluti.& l. omnino.& l. impenſę. 388 fundo. ff. de rei vendi. Nam fetſioneran-
ff.de impẽ.in res dota. fac. Neceſſarijs quo- que impenſis adnumerari placuit, quod in
ſeruorum valetudinem inſumptum eſt. lz.
—
4—; 2CC 7e
—½άμρά᷑άœ- *
dus debitor non eſt ſumptu, qui in ſeruos artificijs inſtruendos fieret, d. l. ſi ſeruos. ſi tamen apud debitorem opificio aliquo ſer-
1ij uos im-
——
Wdr 2
——————

390 ſeruos.
19⁸ PETRI uos imbui cœptos excoluerit creditor, qᷓd in id erogatum eſt, contraria pigneratitia actione conſequetur, pignorive incumbet, quoad eo nomine ſibi ſatisfiat, d.l. ſi ſeruos. æquè atque in impenſis neceſſariò factis, d. 3 9 1. ſi neceſſarias. Idem t erit reſpondendum, & cùm nulla debitoris voluntate intellecta ſeruos pigneratos artificijs neceſſarijs in- ſtruxerit creditor, d. l. ſi ſeruos.& hoc ita, ſi ſumptuum ratio modum nõ excedat, du- rum enim eſſe, debitorem adeò onerare, vt ſi ſumptus refundere creditori velit, care- re eum ſeruis oporteat. d.l. ſi ſeruos. Nam, vt rem pigneratam negligere ob dolum& culpam, quam præſtat, d. l. ſi ſeruos.& l. creditor.ꝛ. de pig.actio.& l. contractus.ff. de diuer. reg. iur. non debet creditor, ita nec tam precioſam reddere, vt debitori pi- gnus luere volenti laribus& ſepulchris aui- tis carendum ſit, d. l. ſi ſeruos.& l. in fun- do. ff. de rei vendi. nouumve æs alienum contrahendũ, remve, quam receptam vult, aut diſtrahere, aut penuria cogente, apud creditorem derelinquere, habeat neceſſe, d. 1. ſi ſeruos, vt cùm multorum iugerum ſal- tum, quem per inopiam reiq́; familiaris an- guſtias non colere modò debitor non po- teſt, ſed ægrè luere. Nam, ſi creditor eum ſaltum magnis impenſis excoluiſſet, dedu- ctionem eius, quod impendiſſet, petens au- diendus non eſt, niſi modus ei rei adhibea- tur, idque totum ius dicentis arbitrio pla- cuit contineri, mediè hæc diſpecturi, ni- hilque delicato debitori, omne fortè ſum- ptuum onus deprecanti indulturi, ſed nec oneroſum creditorem, nihil de impenlis remittentem laturi, ita eleganter rem om- nem Domitius Vlpianus temperat. d. I. ſi Quo I loco ſcire oportet, non quantum inſumptum à creditore in rem pigneratam eſt, deduci debere, ſed quanto res eſt facta precioſior, d. l. in fundo. niſi cùm ſuprà ſumptus modum rei precium ac- ceſsit: tunc enim id ſolum, quod impen- ſum eſt, in reputationem venire, conſe- 391 quens eſt. d. l. in fundo. Planè tre pigne- rata impenſis vtilibus ita precioſa facta, vt graue ſit ſumptum reddere pignus luere volenti debitori, vetari creditor non de- bet, ea tollere, quibus ſublatis priſtina rei facies manet, nullaq́; parte pignus reddi- tur deterius. d, l. in fundo. Hac in im- penſis vtilibus, ſuperiora in neceſſarijs
z92 ſunt accipienda. Nam in voluptarijs,
quod eſt tertium impenſarum genus, l.. ff. de impen. in res dota. fac. aliud erit dicen-
ROYZII
396 ſis impenſſis eſſe vult.
397 quem. ff. de recep.
MAVREIT
factæ ſunt, priſtino in ſtatu earum inter- uentu ſeruata eſt neque melior reddita, de- bitorem ergò non onerabunt, hoc ita ſi ſe- parationem admittunt, paratusq́; debitor ſit, creditorem, quæ voluptatis cauſa im- pendiſſet, re incolumi tollentem pati, l. pro voluptarijs.ff. de impen. in res dota. fac. quod etiam in perſona prædonis obtinuit. Nam& ei poteſtatem fieri tollendorum, quæ ſine rei detrimento tolli poſſunt, con- ſtitutum eſt. l. vtiles. in fin, ff. le. de hæred. peti. Enimuerò, quæ ſeparari non poſ- Pum ſiue ea prædo, ſiue alius poſuit, relin-
393qui oportet. d.l. pro voluptarijs. In t vo-
luptarijs impenſis ſpectandum non erit, quantum creditor inſumpſit, ſed quanto locupletior futurus eſt eo, quod ornatus gratia adiecit, ſublato: d. l. in fundo.§. con- ſtituimus.& d. l. pro voluptarijs. cæterùm ea tollere volens creditor, quæ detracta ni- hil ei ceommodi ſunt allatura, ſed ob futura debitori ferendus non erit, d.§. conſtitui- mus. vt ſi fortè tectorium, quod induxiſ- ſet, debitori inuidens detractum, picturaſ-
394 ve corraſas velit, niſi t in rebus promer-
calibus factæ proponantur, aliudve, quo ſpecies ornetur, adiectum dicatur, eſſe e⸗
nim vtilium loco incipere, quæ in talibus
rebus impenſa ſunt. Quod lulius Paulus li- bro vigeſimoquinto Digeſtor. d. l. quod ſi hæred. non ineleganter reſpondit: illa, ſicuti puto, ratione quòd, quæ ſpeeiem or- nant, rebus promercalibus precium ad-
395 dunt. Voluptarias t impenſas Iulius Pau⸗
lus ait eſſe viridia, d. l. impenſæ. de verbo- rum ſignificat. aut, vt Vlpianus appellat, l. ſi cuius. 9. fructuarius. ff. de vſufruc. viri- diaria, ſic enim apud vtrumque habet Tuſ- cus codex. aquas ſalientes, in cruſtationes, loricationes, picturas. Domitius VlIpia- nus d.§, fructuarius. eodem numero ha- bet geſtationes,& deambulationes ar- boribus linfructuoſis opacas atque amœ- nas. Idem Balinea extruere in voluptuo- Quod t Polonia& Lituania non facilè receperit, ob multum apud vtramque gentem domi lauandi v- ſum, etſi eorum, qui publicè lauari ſine de- decore poſſunt, alia eſt ratio, ſolis ijs, qui
ſalua exiſtimatione ſua publicis balneis
non vtuntur, ſumptus ita facti calculum fruſtrà deprecaturis. Argum. I. quid ta- men. alias. ſi cùm dies.§. ſed ſi in ali- Idem ¼ Vlpianus Neratium ſcribere refert, l. vſufructu. §. final. ff. de vſufruct, pauimenta in vo-
dum, quippe quibus neque res, in quam 398 luptarijs impenſis eſſe, Ego, t ſi quod
operis
perce guus hocy noltt ctib
ſario

4 WmW———————
im inter, die, ge⸗ lta liſe. 2 debitor auſa im⸗ datil.pro dota. ac. odiindit eddtum, unt, Con⸗ de hæted, non pol. uit, relin, In yo⸗ non erit, 2d quanto d ornatus do.9. eon⸗ cæterum etractani- ob futura conſtitui⸗ induxiſ- pickuraſ promer⸗ ve, quo , edeeh in ulibus Paulusli⸗ 4.I quod adit: illa, peeiemor⸗ recium ad⸗ ulius Pau⸗ de verbo⸗ ppellat,l. fruc. viri⸗ abet Tul⸗ uſtationes, tius Vlpia⸗- numero ha ationes ar⸗ que amœ⸗ voluptuo- polonia&e ob multum Luandiv- ari ſine de- ſolis js, qui ſcis balneio di calculum
DECISIO LITVANICA P. 199
operis topiarij factum ſit, in voluptuoſis impenſis eſſe, æquè dicam, id enim totum, Præter ornatum nihil penſi habet, vt in ſer- uo eius artis gnaro reſponſum eſt, l. cùm quæretur.§. fina. ff. de lega. 3. cuius operæ ſpeciem duntaxat ornare dicuntur: non autem culturæ prædiorum vllam adferre v-
399 tilitatem. Errat t enim Accurſius, Gloſ.
d. 9. fin. aut quiſquis alius fuit, qui topiarij ſerui operas eſſe putauit, agrum conſerere,
ſpinis purgare, ſepibus& foſsis cingere,
cumars topiaria ornet duntaxat, d.§. fin. o- peræ verò in agro conſerendo, purgando, ſepe& foſſa muniendo inſumptæ, hæ ad fu- res arcendos, illæ ad fructum percipien- dum, non mediocrem patrifamiliâs ad-
400 ferant vtilitatem. Sed, t an pignoris fru-
ctibus vti poſsit creditor eõſve diſtrahere ſit compellendus, diſpiciamus. Et hoc di- cere Petro Ancharano præceptore autho- re Anagninus c. colu.i. verſ. nota. quod cre- ditor. de vſur. conſequens eſſe ait Conſtitu- tionibus, c.:.& a.& c. conqueſtus. de vſur.& c. ad noſtram. i. de iureiur.& c. cũ contra. de pig.& l.z. C. de par. pigno. quibus creditor, cùm fructus ſortem exæquant, pignus de- bitori reſtituere iubetur,& hoc non in om- nibus quidem fructibus dicendum ſcribit Anagninus, ſed in ijs ſolis, qui ſeruando ſer- uari non poſſunt. Nam, qui ſeruari poſ- ſunt, eos nihil vetat à creditore pignoris lo- co retineri, donec ſuum recipiat. Argumẽ. l. is cui. 9. quæri poteſt. verſicul. quin imò. ff.
40i vt in poſſeſ.legat. Hæc t poſt Ancharanum
præceptorem Anagninus:at ego contra ex- iſtimo. Nam initiò falſum eſt, cùm fructus Percepti exæquant ſortem, creditorem pi- guus debitori reſtituere oport&re. Nec hoc vlla conſtitutio c.⁊.& 2.de vſur.& d. c. ad noſtram. 1.dicit, ſed illud, cùm ſors ex fru- ctibus percepta eſt: pignus eſſe tunc neceſ- ſariò reſtituendum, d. c.i.& 2. de vſur.& d. c. ad noſtram. 1. percipi autem ex fructibus ſortem, nemo dixerit, cm id fructuum per- ceptum eſt, quod æſtimatione ſortem exæ- quat. Nam niſi fructibus cum ſorte penſatis
402 liberari pignus non poteſt. Penſari t ve-
r0, quæ diuerſi generis ſunt, hoc eſt ſpeci- em cum pecunia negat lex. l. ſi conuenerit.
4⁰ 2.& ibi Bartol. ff. de pig. actio. Manere titaq;
fructus debitoris, licet in pignoris nexu, ſ. 3· C. in quibus.cau.pig.ta.contra.idq;, quo- ad creditor eos conſumat, hoc eſt in ſuos vſus vertat, vel diſtrahat, aut miſtura aliò- ve quoquo modo ſuos faciat. Baldus.l. fin.
404 C. de pignor. actio. Nec t verum eſt, quo
um, qui ſeruando ſeruari non poſſunt, di- ſtrahendorum imponi creditori neceſsita- tem, ea ratione, quod illos, niſi ſuo recepto,
405 reſtituere debitori non cogitur. Nam Tnec
pignus quodex conuentione creditori ven⸗
dere licuit, vendere, creditor debitore e-
tiam affectante, habet neceſſe, inhumanum enim hoc eſſe ait lex. d. l. quamuis. ff. de pig. actio. Quæ ſatis creditorem facturum exi- ſtimauit, ſi emptore à debitore reperto, ido⸗ neaq́; cautela pro indemnitate accepta, pi- gnus venire patiatur, vt inde ſibi ſatisfiat, d.
406 l. quamuis. Quod ſi in fructibus rei pi-
gneratæ fieri ſuſtineat creditor, ſatis fore putauerim, ne eos vendere inuitus coga- tur, quod eſſe inhumanum ait lex. d. l quam⸗
4⁰7 uis. Admonito t itaq; debitore, vt emptorẽ
quærat, niſi eum fructus tollere ac vendere, accepta cautela, malit creditor, non erit, cur fructuum interitum formider, quos, cùm creditori imputari nihil poteſt, I. ſi ſeruos. ff. depignore. actio.&l. contractus. ff. de diuerſ.reg.iur. debitoris periculo, in cuius & bonis ſunt, l. pignus. C. de pig. actio. peri-
408 re, ſarius eſt dicere. Namt hoc in pi gno-
re, vnde nati ſunt, fructus, cuiuſq; cauſam ſequuntur, l.3. C. in quib. cauſ. pig. vel hyp. ta. con. eſſet reſpondendum. d. l. pignus. Sed
409 t nec erit conſumere eos cogendos, ne e-
mere quis inuitus compellatur. Cõſumptio enim ſpeciem quandam emptionis cõtinet, eo quippe quo, quod ex pignore editũ eſt, conſumitur, à creditore quanti illud eſt, tan⸗ tum ſuo debere debitori incipit creditor, Gloſſa. l. diuortio.dõ.ob donationes.verbo. compenſationes.& ibi Docto.& Pau. Caſt. nu. 6. ff. ſolu. matri. Bero. c. 1. nu. 5². de vſur. & conuenienter de ſorte decedit. Nemo
410 † autem emere cogendus eſt. l. inuitum. C. 4u de contrahen. empt. Adde t vt fructus rei
pigneratæ in ſuos vſus vertere aut diſtrahe- re creditor poſsit, eius eſſe cauſa conſtitu- tum, quo maturius ad ſuum perueniat, igi- tur poſſe ſuo beneficio renuntiare. l. quam-
4 2 uis. ff. de pig. acti. Idemfergò erit dicendum
in fructibus, qui ſeruando ſeruari non poſ-
ſunt, quod in illis, qui poſſunt, vt nec ven-
dere creditor eos inuitus, nec conſume- re cogatur, ſed hos debitori ſeruet, illos à debitore, ſi ita ſederit, ne medio tempore depereant, diuendi accepta cautela patiatur. Quanquam& illos, qui ſeruari poſſunt, in crediti deminutionem vendere credi- tor, aut in ſuos vſus vertere, ſi ex ſua eſ- ſe re putauerit, poteſt, conſtitutio c. 1.& 2. de vſur.& c. ad noſtram..de iure. iur. enim
deinde adijcit Anagninus, cùm ait, fructu- 413 non diſtinguit, Sedtquomodo fructus exre
—————-—
S iiij pignerata
———

416 mauit, niſi fraus eius arguatur.
200 PETR I pignerata natos creditori vendere in vſuſve
ſuos vertere permittimus? quos in eadem 420 bere.
eſſe cauſa conſtat, in qua corpus, vnde nati ſunt, eſſet, l. quamuis. C. in quibus cau. pig. vel.hyp.ta.contra. cum corcor.in gl.ibi alle. hoc eſt pignori eſſe. Pignore autem vti cre- ditor ſine furti vitio non poſsit? l. ſi pigno- re.in prin.ff. de fur.&.§. furtũ. z. inſtit. de ob⸗ lig.quæ ex delic. naſcun. ſed hoc nequaq́; di⸗ cendum eſt, niſi cùm rei pigneratæ vſum in luecrum ſuum quis conuerteret, d. l. ſi pigno⸗ re.õ.i.quod à creditore non fit, qui exone- randæ ſortis gratia nõ alienæ rei contrectã- dæ inter vertendæveè conſilio rei pigneratæ fructib.vtitur. Ea quippe res tota debitoris
4 4 non creditoris lucro cedit. Adde, t legis au-
thoritate creditorem fructib. rei pigneratæ vti, d. c.i.& 2. de vſur. igitur illi id fraudi nõ eſſe debere, cõſequens eſt dicere. l. Grachus
4ʃ5 C. de adul. De fillo nunc videamus, qui fru-
ctus ad ſortis exonerationem pertineant, an ſoli, quid creditore ſunt percepti, an& qui percipi potuerunt? Henricus in ſum.tit. de pig.O.quando.ver.ſed nunꝗd. Cardi.Floſti. ad ſolos perceptos creditorem teneri exiſti- Arguiq; t tunc fraudem ſeribit, cum fundo pignerato neglecto ſuos agros minus fertiles, creditor
417 colit. Inciuile † eſt idẽ præterea arbitratus,
ſi fundum pigneratum creditor inuitus ex- ercere cogeretur, bobus agro colendo for- ſan amiſsis damnũ ſibi ſarciri à debitore fru- ſtra petiturus, nec vanum hunc timorem vi-⸗ deri, nam in bonæ fidei poſſeſſore hoc eſt re- ſponſum, vt amiſſorum ita boum detrimen- tũ eum, non fundi dominum reſpiciat. Bald. 1.1. in fi. C. de fruct.& lit. expen. Frã. Cremẽ. ſing. 34. Tiraq. trac. de vtro. retra. gl. 15. nu.
418 26. Non 1 negat autem quin imputetur cre- ditori, ſi fundum pigneratum non locauit,
cùm poſset, ea enim re in culpa eſſe. Arg. l.z. C. de diſtra.pig. Idemq́ʒ ſcripſit inre quali- bet, ſiue ſoli, ſiue mobili, aut ſe mouenti, quę locari conſueuit. Argu. l. ſed& ſi quid. 5.& ſi veſtimentor.ff.de vſuf.& l. vel vniuerſor. ff.
4 ½ de pig. acti. Ioannem fverò Calderinum ſcri-
bere Nicol. Abb. lib. 5. Epiſt. Decret. c.. nu. 5. de vſur. And. cu. col.5. poſt me. ibi. vtrum.
RKROYZII
MAVREI
cipere pignoris poſſeſsioni mala fide incũ- Conſtat t autem malæ fidei poſſeſſorẽ ad fructuum, qui percipi potuerunt, ſummã teneri.c.grauis.& ibi notata. de reſti. ſpolia.
4²1 Abb. c. i. nu.. de vſur. Antonius tautẽ Bu-
4²²
423
trius, cuius diſtinctionem idem Nico. Abb. refert. d. c. 1.& nu.. intereſſe putat, dolo la- tãve culpa creditoris fructus non percepti dicantur, an ei nihil eiuſmodi imputetur,& ſecundum hæc fructuum qui percipi potu- erunt, damno, creditorem onerari, aut leua- ri cenſuit. Hanc tfAntonij Butrij diſtinctio-
nem duabus ſuperiorib. omiſsis, quaſi ſilen⸗
tio eas damnans ita demum veram eſſe Ni- col.d. c.i.& nu..de vſur. Abb. ſeribit, ſi de- bitoris gratia pignus, datum proponatur, tunc enim dolum tantùm& latam culpam creditorem præſtare ait. Cęterùm ſi vtriuſq; cauſa ex æquo pignus interuenit, fructus, qui leui etiam culpa creditoris percepti non ſunt, debito ſeribit imputari, quaſi tunc ad omnes fructus creditor teneatur, quos dili- gens paterfamiliâs percepiſſet. Hanc t ſen- tentiam Auguſtinus Beroi. d. c..& nu. 10s. in fi.de vſur. Doctor meus, veram putat, ſu- perioribus duabus Henrici Cardinalis Ho- ſtienſis& Ioannis Calderini confutatis,&
42²4 meritò. Pignorifenim acceptum præter do-
lum, culpam recipere ait lex. l. ſi vt certo. 6. nunc videndum. ver. ſed vbi. ff. cõmo.& l. ſi ſeruos.ff.de pig.actio.& l.ſi creditor.2. C. de pig. acti.& l. contractus. ff. de diuer. reg. iur.
4²5 antiq. Culpæ tautem à lege facta mentio, vt
magnis authoribus Bal. l. Authẽ. quod locũ. ꝗ 2. ff. de colla. per legem. ſi cùm venderet.§. fi. ff. de pig. acti. notat. Gloſ. l. in venditione. §. de tempore. verbo. ex culpa.& Bar. ibi in vlt. notab.ff. de bonis auth. iudi. poſsid. De-
ci. d. l. contractus.& quæ ibialle. nu. 29. pla⸗
4²⁶
cuit, leuem culpã continet. Rectiſsimè itaq; Nieol. Abb. cùm fpignus, vt plerunq; ſolet, debitoris& creditoris gratia interuenit, hu- ius, quo magis ei cautum ſit, illius, quo faci- lius reperiat creditorem,§.fi. inſti. quib. mo.
re. contra. obliga. quod leui ereditoris culpa
4* prætermiſſum eſt, ei imputat. Ex t quo&
ipſa Henrici Cardina. Hoſtiẽ. ſententia ſatis refellitur, ſolam fraudem in neglecta fundi
autẽ teneatur creditor. refert, quoad credi- 4⁸ pignerati cultura male deſiderantis. Cuius t
tori ſatis factum non eſt, eorum fructuũ ini- ri rationem, quos percepitcreditor, cũ ple- nè autem creditori ſatisfactum eſt,& ita per- empto pignore in reſtitutionem& eos fru- ctus venire placuit, quos percipere creditor pPotuit. Quæ ſententia, vt prima quidẽ ſpe- cie videri poteſt, non eſt ſine ratione, credi-
torem enim eo, quod deberetur, accepto, in⸗
5ℳ
ſententia nec ea parte admittẽda eſt, qua ne- gat, creditorem ad fundum pignori acceptũ 7 1 7 4 7 colendum cogi oportère. Nam intermiſſa
fundi cultura, qui coli conſeuit, vt Bartolo l. quod nerua. col. u. ff. depoſiti.& arg. l. mu⸗
lier. 9. ſed ſi. ff. ad Trebel.& Baldol. quę for-
tuitis. C. de pig.acti. Bero. d. c.i. num. 10. de vſur.placuit, culpa lata non vacat, aut certe,
vt alius

— 3——— *—. 2— 5. 1 ————
deincä- fleſſorẽ ſummä .ſpolia. aute Bu. coAbb. dolola- ercepti utetor ipipotu- autleua⸗ iſtinctio⸗ ualilllem nelle Ni⸗ lbit ſide⸗ ponatur, n culpam ſ vtriulq; fructus, ceptinon ſitune ad quos dili⸗ lanc klen⸗ I nu. 1os. vutat, ſu⸗ alis Ho- uuatis,& later do- vt certo, d. 5mo.&l.ſ tor. 2. C.de ꝛer.reg.iur⸗ mentio, vt quodlocũ- venderet,ſ. enditione. Bar ibiin obsid. De⸗ nu. Pla⸗ uime itaqh runq ſolet eruenit, hu⸗ s quo faci fi quib.mo. litotts culpa ExTqxod ententunſti eglecta lun antis. Cuius neſt, quane, mori accep 1
DECISIO
vt alius quidam ſcribit, Florianus. l. item. ſi fundi. ff. de vſufru. leui, quam exhibere cre-
4*9 ditorem oportère, ſupra conſtitit. llludtaon
omitto, creditorem in re Pignori accepta
exactam diligentiãadhibere debere,§. fi. in-
ſti. quib. mod. re contra. obli. eaq́; facere o- Portère, quæ diligens paterfamiliâs eſſet in
5 1e ſua facturus. l. ea igitur. ff. de pig. action. Neminem t autem diligentem patremfa-
13 miliãs agros ſuos incultos iacere paſſurum. Culrura 1 enim pretium ampliari præ- diorum. l. non intelligitur.§. diui. in fin. ff. de iure. ſiſc.& l. ei qui.§. fin. fl. de peti. hæred. Eſſe igitur, quod creditori, deſerta fundi pignerati cultura, nõ immeritò imputetur. 43²2 Adde fund um, qui non coleretur, ea re de- teriorem reddi. d. 9. diui. in fin. cum concor-
dan. Ergò& ſiaà creditore non exigamus, 435
vt fundum Pigneratum meliorem redda 5,
Præſtare tamen illud tenetur, ne deterior e-
ius negligẽtia fiat:l. creditor. 1.& ². C. de pig.
acti. fieri verò fundos, niſi colantur, deterio⸗
res dictum eſt. d.§. diui. in fi. cum concordã.
433 Famq feſſe caufam, Bald. lib.⸗. Digeſt. apud
Celſum notat, J. itẽ. ff. de vſufr. cur fructua-
rio fundi, in quo habet vſufructum, colẽdi,
& quidem recte, neceſsitas legibus impona- zur, ne aut omiſſa aut intempeſtiua cultura fundus deterior reddatur. l. ſi merces.§. con⸗ ductor. ff.loca. Nam percipiat inde quidle- gatarius, an non percipiat, proprietarij nihil 334 quicquam intereſt. Conſequens t itaq; ſuperioribus eſt, creditoremad fundum pi⸗ Bneratum colendum cogi, contra, quam Henric. Cardi. Hoſtien. in ſum. tit. de pig.§. quando. verb. ſed nunquid. putauit,& eum ſecutus Anagni. c.. col.z. verſ. nõ quod cre- ditor. de vſur. nihilq́; vereri eum debere, ne
bobus agro colendo forſan amiſis iactura 437 do. ff. de pig. acti.
afficiatur, quicquid enim inſtrumenti ruſti- ci intercidit, id im pendijs neceſſarijs adnu- merari ſolere, quibus videlicet nõ factis res eſſet peritura, aut etiam deterior futura.!
.
LITVANICA py 201
relinquere neceſsitas fuit, ne eo neglecio,& per hoc deteriore reddito l. non intelligi- tur. 9. diui. in fin. ff. de iure fiſ.& l. ei qui. 5.fi. ff. de peti. hæred, præſtare creditor id dam- num debitori teneatur, l. creditor..&e 2. C. de Pig.actio.iniquum ergò fore, iactura bo- um amiſſorum illum affici. Adde„ bonxz fidei poſſeſſorem ſuo commodo res hære- ditarias attingere, fructibuſq́; inde perce- ptis ita vti, vt quicquid conſumpliſſet, hæ- reditati, non ipſius patrimonio expenſum feratur. l. ſed& ſi. c. cõſuluit. 9. quod autem. f. de hæred. peti. Cum creditor quicquid ex rei pigneratę fructibus percepiſſet, ſorti fer- re debeat acceptum, c.1.& 2.&c. cõqueſtus. de vſura. cum concordantijs.& hoc Berot Præceptorts diſputationi conſequens eſt. d. C.u. z0. HMa f aurem Joannis Calderini ſententia ſtante pignortis nexu ad ſolos fru- ctus, quos creditor percepiſſet, teneri eum exiſtimantis, ad eos hocam plius, quos per- cipere potuiſſet, ſi credito acceꝑto pignus non reſtituiſſe proponatur, etſi prima ſpe- cie rationem habere videatur, manifeſtis ta- men Principum Conſtitutionibus 1.2. C. de pig. actio.& l.z. C. de par. pig.refellitur, quæ & cos fructus, quos percipere creditor de- buit potuitve, eſſe debito imputãdos iubẽt.
436 Antonijfitaq; Butrij ſententia hac reiectað
ſuperiore, ſequi, ſatius eſt, hoc autẽ, niſi qud quod pignori datum eſt, redditum melius a creditore pponatur, nam quod amplius in- de percipi potuit, cùm im probe à prædone exigatur, I. cæterùm. ibi im probe. ff. de rei vind.& perceptum creditoris fiat, nec debi- to imputetur, non deſiderabitur, Bero. c. 3. num. 26. de vſur. ne de nihtilo ſit ‚quodcredi- tor bona fide poſsidet.I. ſi pignore. 9. ſi præ- Quareſſi creditor rudem ſeruulum pignori acceptum erudiſſet, nec neglectæ eius, artificij operæ onerabunt, creditorem, nec perceptæ mercedes erunt ei adimendæ, ſed relinquendæ ſaluæ. Idem
impenſæ. in prin. ff. de ver. ſignifi. Porrò, 438 t eſt dicendum, ſi in fundo pignerato vine⸗
quod boum agro colendo amiſſorum dam- num non agri dominus, ſed bonæ fidei poſ- ſeſſor agnolcere debeat, Bald. d. l. in fi. C. de frue.& lit. expen. ea res quæſtionem noſtrã non onerat, multùm enim intereſt inter cre⸗ ditorem& bonæ fidei poſſeſſorem, hunc e- nim fructuum ſibi quærendorum mente& propoſito agrum colere, creditorem verò domino operã dare. De ſe itaq; queri illum
as inſtituiſſet creditor, non modò enim eo, quod inde vini percipi potuit,& perceptũ non eſt, onerandus non erit, vt ſorti im- putet, ſed nec percepto priuandus. Argu⸗ men. l. penult. ff.oca. Quæ enim inuidia eſt˖ non ferre, vt inde creditor emolumentu E..* quærat, vbi ſumptum fecit? Et hæc dicere Beroi præceptoris diſputationi cõſequens eſt. d. c.. nu. 24.& ſequen. de vſur. Apparet
debere, qui temerè,& ſuo iure parùmbene 439 exhis, qui fructus rerum pigneratarum
Perpenſo fundum ad ſe nihil pertinentem coluiſſet, creditori autem nihil eſſe quod imputetur, quippe cui agrum incultum non
2 2—————— ——* 9
debito imputentur,& quando, ad quem
item modum, explicituſq; eſt omnis de im-
permiſſo fœnore atq; vſuris articulus. lgi- tur cùm

202 pP ETRI
tur cùm abundẽ ſupraã conſtiterit, quid fœ- nus aut vſura ſit,& longa deinde diſputatio- ne docuerimus, ita eſſe diuino iure fœnus prohibitum atq; vſuras, vt nullis humanis legibus contraà conſtitui, aut moribus intro⸗ duci poſsit, conſequens eſt, vt ad quæſtionẽ in auditorio noſtro agitatam, cuius diſcuti- endæ gratia ſuperiores duas illas præmiſi- mus, tranſeamus,& tractemus. Pecuniam
440 f pupillarem tutores fœnerare non dicam
poſsintn, ſed habeantnè potius neceſſe? quod quiſq́; fortè reſponderit, multa enim priuilegia pupillorum ætas atq; orbitas me-
441 ruit: Et t nominatim vetus iuriſpruden-
cia tutores, qui pupillarem pecuniam eſſent diutius iacere ſterilem paſsi, damno coërcu- it, l. ob fœnus. ff. de adminiſ. tuto. vſuriſq́; quas inuidiſſent pupillis, plexuit. l. tutor. ꝗ.
repertorium.§. vſuræ. ff. de adminiſ. tuto.& 44² 1. ſi tutor conſtitutus. ff. de eo. Eandẽtquoq;
curatoribus nouiſsima luſtiniani Conſtitu- tione Authen. vt ij, qui obliga ſe habere per- hi. res mino. 5. quoniam. verſ. quod ſi mobi- lis. colla. 6. impoſitam eſſe neceſsitatem con- ſtat, cumadoleſcentibus alendis illorum fa- cultates, niſi fœnore exercito, nõ ſufficiunt. Sed t quia veri Dei ignoratio,& Chriſtia- næ religionis, illum veteribus peperit erro- rem,& principalis authoritas, vt abundẽ ſuprã conſtitit, vſuras permittere nõ poteſt, multò minus ad eas exercendas quenq́; co-
444 gere. Lex fenim diuina, quæ Baldo Authẽ.
ad hæc. C. de vſur.& Rubri. eo. in prin.& l. vſuras etiam in prin. eo. authore, in omni fo- ro vincit, in vniuerſum fœnerare vetat, nul- la ætatis orbitatiſq; commiſeratio eum me- reri fauorem debet,& hoc Azoni. in ſum. C. de adminiſ. tuto. Henrico c. per noſtras. de dona. inter vir.& vxo. Cardinali Hoſtien.& Dyno placuiſſe, Cynus lib. 5. Principalium Conſtitutionum Authen. nouiſsimẽ. C. de adminiſ. tuto. refert. Quorum ſententiam Angelus l. ſi nauis. ff. de rei vendica. Salyce- tus Authen. nouiſsimè C. de adminiſ.tuto. & Anagninus c. quia in omnib. col. 9. verſ. adde etiam prædictis. de vſur. probant. Cui Angelus d. l. ſi nauis. illud addit, vt ne tunc quidem, cùm fœneraſſet pupillarem pecu- niam tutor, vllum inde ſentire lucrum pu- pillus debeat, ſed id totum ſibi tutor vindi- bet, cuius periculo pecunia fœnerata eſt, vt ille ſcilicet emolumentum ferat, quem, ſi res ſecus cecidiſſet, agnoſcere damnum opor- tuit, l. ſecundum naturam. ff. de diuer. reg. iur. antiq. Cynus. Authen. ad hæc. C. de v- ſur. pupillo: qui fortunam non ſubijt, exclu- ſo. Ego& hac parte cum Angelo ſentio,&
KOYZII
MAVREI
roximam ſententiam non inuitus probo, ne pupillorum cauſa fœnore permiſſo, id cuiq́; tributum videatur, quod niſi offenſa
445 lege diuina concedi non poteſt. Quod ſi
commiſerationis cauſa eſſet hac parte quic-
uam indulgendum, in quos propenſiorem eſſe legislatorem oportuit, quãm in hoſtiũ potitos? qui feritati barbaricæ aclibidini ſubiecti, ſeruilibus iniurij s, contumelijs, ꝓ- bris, flagris deniq; obnoxij in compede& neruo vitam degunt eorum tamen redimẽ- dorum, gratia,& ſuæ ciuitati reſtituendo- rum, vt in eo maximè publica verſetur vti- litas, l.fin. C. de poſtlimi. reuer.& l.. ff. ſolu. matri.verendumq́; ſit, ne, ſeruitutis pertæſi ſe Chriſto abnegato impijs addicant religi- onibus fœnerare non eſt permiſſum,& ita ſacris Pontificum Conſtitutionibus c. ſuper eo. de vſur. cauetur, vt minus miretur quis, quod horum cauſa ſponte ſua& voluntate facere paratis non licet, eius neceſsitatem tutoribus fauore pupillorum imponere ius
446 non eſſe. Secundum t quæ nos tutorem, qui
pecuniam pupillarem ocioſam eſſe pati ma- luit, quaàm eam fœnerare, nilul deliquiſſe iu- dicauimus, eſſe rati graue, tutorem inuitum ſub alieni compendij emolumento contra- ctus lege diuina prohibitos inire, cogi,& a- nimæ ſuæ creare periculum, l. videamus. ff. de in lit. iur. Cyn. Authen. nouiſsimè. C. de adminiſ.tuto.& hoc aditus Princeps ex ap-
447 pellatione pronunciauit. Eo fautem, quod
pecuniam pupillarem in prædiorum com- parationem non collocaſſet, tutor, eum non onerauimus, nulla enim allegabantur per id tempus venalia fuiſſe, non parſuri alioquin eius negligentiæ. Bart. l. tutor. qui reperto- rium.. ſi poſt depoſitionem.ver.vl. ad hoc. ff. de adminiſ.tuto. non vtvſuras pendere eũ eſſemus iuſſuri, id enim lege diuina, vt ſæpe diximus, interdictum c. ſuper eo. de vſur. eſt, ſed quanti comparata eſſe prædia,& per- ceptos inde fructus, pupilli intereſſe potu- iſſet. Nam hoc nomine tutorem pupillo condemnandum eſſe, etiamſi dubitandi ſpe⸗ cie, Bartolus lib. 26. Digeſt. d. 6. ſi poſt depo⸗ ſitionem. ver. item quod. rectiſsimè notauit, Nicolaus c. conqueſtus. c. verſ. 12. caſus. de vſur. Abbas Pontificum Conſtitutionibus conſequens eſſe ſcribit,& Anagninus d. c. conqueſtus.col.ʒ.ver. eſt& alius caſus.& c. quia in omnib.col.ꝛ0. ver. exemplum. de v-
443 fur. probat. Sed t nequid huic iam definitæ
quæſtioni affine, quod pupillorum cõmo- dis ſeruiat, eſſe prætermiſſum à nobis hac parte videatur, tractemus, an alio quoquo modo conſultum eſſe pupillorum rationib.
poſsit,
—
pobi iaceal h vid Fint qalall cictis tores laren igpi 449 ratur ii it tetv cie, tam d.c. ſalte hon matt tete ſuer tran Hjo bidit Barto Idiui tatelic f.0. waint uim inon devſ ripe eils: SSi quod pillo tutor ſe dica 4ha tutio h Rndre cuniæ ita co conſt capere matrir Nrod üsloc rit in Argn Hocietz tß iacoin eadem! Aiquid nepard caulam ſortem ſialio kt, ein 44 ded

———
Wprobo nild, i ſi offenſa Qodt atte quie⸗ denlorem dinhoſtiä aclidicini umeljs,, ompede& en redimè, ſtituendo⸗ erſetur vti- la flolu. tis pertall cantreligi⸗ um, Rin dus c.ſupet retur quis, voluntate ceßsitatem ponere ius torem, qui e patima- quiſle iu⸗ inuitum d Conta⸗ cog ⸗ deamus.ff ſimè,C. ceps exap utem, quod orum com⸗ or eum non anturperid rialioquia uireperto⸗ Nadhoc. 8 pendereeũ uina, vt ſepe reo. de vſur. I dia,& p el⸗ tereſſe polu⸗ dtem pupillo übitandi ſde llpoltäepes zime notauit, r. ucalus·de ſtitutionibus
DECISIO LITVANICA P. 203
poßsit, ne omninò illorum pecunia vacet, iaceatqʒ inutilis?& quidam Roman. Conſi. 28. viia facti. ſerie.& Conſ. 39. prępoſitę. nu. 5in fi.& Conſ. 38. in hac cauſa. nu. 4¼. Ana. c. quia in omnib. col. ꝛ0. verſ. adde etiam præ- dictis. de vſur. ad curam ſuam reuocare tu- tores oportere ſcribunt, vt pecuniam pupil⸗ larem idoneis hominibus dent exercendã, a quibus aliquid honeſti lucri pupillo quæ-
449 ratur. Namthoc in dote licere, Innocentius
iij.lib.4. Epiſtolar. c.per veſtras. de dona.in- ter vir.& vxo. Decretal. conſtituit in ea ſpe- cie, cùm vir vxorem ob dotem nõnumera- tam domo exegiſſet, iubet enim conſtitutio d. c.per veſtras. dotem viro numerari, aut ſaltem mercatori dari exercendam, vt pars honeſti lucri, quod inde ca peretur, onerib. matrimoni ſuſtinendis deſeruiat, ne præ- terea per dotis denegatæ occaſionem, con- ſuetudine tori non repetita, vir& vxor con⸗ tra matrimonij fidem vetitis ſe inquinent li-
45° bidinibus. Eamflnnocentij conſtitutionem
Bartolus apud Marcianum lib. 35. Digeſtor. I. diui. aAdl. ad pecuniam in puerorum alimẽ- ta relictam produxit, quod Bald. 1.. prope. fi. C. de condi.debi. per c. per veſtras. de do- na. inter vir.& vxo. probat,& Ioãnes d.§. di⸗ ui. Imolen.& eius auditor Anagni. c. quia in omnib.col.ꝛ0. verſ.adde etiam prædictis. de vſur.verum putant,& vt idem in pupilla⸗ ri pecunia reſpondeamus, ratio ſuadet, atq; eius ætatis commiſeratio atqʒ orbitatis iure
45ʃ quodam exigere videtur. Sed t vt pu-
pillos eius conſtituùrionis beneficio opera tutorum in ampliando patrimonio vti poſ⸗ ſe dicamus, videndum eſt, quid illa conſti-
45² tutio habeat indulgentiæ. Et t Ioannes
Andreæ d. c. per veſtras. in lege dandæ pe- cuniæ beneficium eſſe ſitum ſcribit, quaſi ita conferri pecuniam in negotiationem conſtitutio permittat, vt lucri, quod inde caperetur, partem vir ferat, quæ oneribus matrimonij ſuſtinendis deſeruiat, pecunia verò dotalis, hoc eſt ſors operam conferen-
tis ſocij ſit periculo, eam de hoc caſu perie-
rit, interpoſita de hac cautione, reſtituturi, Argumen. l. i. ff. ſol. mat. tanquam ita coire ſocietatem per leges liceat.l. ſi nõ fuerint..
433 ita coire. ff.pro ſoci.&§. de illa. inſt. eo. In †
eadem fuiſſe ſententia Henri. in ſumma.§. an aliquid.de vſur. Cardi. Hoſtiẽ. refertur, qui, ne parũm religioſus haberetur, pupillarem cauſam agentium conſcientiam onerat, ne ſortem, ſi fortuitu perijſſet, repoſcant, quaſi ſi alio fortẽ caſu, quam fortuito intercediſ- ſet, eius tepoſcendæ ius eſſe non inficietur.
454 Sed t hæc, id eſt vt ſalua ſit ſors,& vlla
de hoc interponatur cautio, vt& Nicolaus Abbas d. c. per veſtras. adnotauit, non dixit conſtitutio. d. c. per veſtras. Illud tantùm cauens, vt commiſſa mercatori pecunia pars honeſti lucri, quod inde caperetur, matri- monij deſeruiret oneribus, ergò nec nos di-
455 cemus: Imò t contrarium ſigniticaſſe
conſtitutio d. c. per veſtras. videtur, cùm fa- cit honeſti lucri mentionem cuius quæren- di eauſa pecuniam dotalem mercatori com-
456 mitti iubet. Placuit t enim prudentibus,
honeſtum lucrum non eſſe, quod pecunia in negotiationem data, quæ periculo ſit
457 eam exercentis, quæreretur. Quin feam
conuentionem non carere vſuræ vitio, pro- ditum eſt,& hoc inter omnes fermè con- ſtat, Glofſ. c. pleriq;. verbo. negotiatio. 14. q. 3. Rofre. in ſumma. Baldus. l. i. num. u. q. 9. C. pro ſocio. Ioan. Calderi. c. nauiganti. de vſur. Abbas.c. per veſtras.nu.s. Rom. Cõſ.
238. pro habenda, nu. 7.& 8. idem Conſil. ‚50.
circa.nu.5.& 7.& 8. idem Conſ. 560. ſumma- rius. lib. u.& Paul. Caſtren. Conſ. 5z. viſo in- ſtrumento. lib. 2.& Angel. Aret. 9. de illa. in- ſtit. de ſocie. Fulg. d.l.ſi non fuerint.§. ita co⸗ iri.ff.pro ſocio.& manifeſtam videtur habe⸗ re rationem. Nam, vt eleganter Ludouicus Conſ.⸗20. circa. nu.6. Pontanus ex facto cõ- ſultus diſſerebat, aut mutuò datam pecuni- am dicemus, aut in ſocietatem collatam. pri- or ſpecies, vt rectè Pontanus exiſtimat, vſu-
458 ræ crimen continet, quicquid f enim pecu-
niæ mutuò daræ aecederet, quocunq; quis nomine appellet, vſuram eſſe. l. rogalti. S. ſf tibi.ff.ſi. cer. petat.& c. conſuluit. de vſur.& 14. q. 3. c. ſi fœneraueris.& c. putant quidam. & c.vſu. Paul. Caſ. cõſ.⸗20. cir. nu. 4. Rõ. cõſ. 238. pro habenda. nu. 4. idẽ. cõſ./20. cir. nu. 4.
459 Alex. conſ. 8. circa. num. 4. lib. 3. Et t idcircò
Bald. l.. nu. u. q.9. C. d. ſocio. Adde. Ang.§. de illa.inſ.de ſocie.& Rom. cõſ. 20. circ. nu. 7. Ana. c. nauiganti. colu. 4. in prin. de vſur. ſorti accepto ferẽdum eſſe ſcribit, quicquid creditori ex lucro negotiatione eius pecu-
460 niæ facto numeraretur. Poſterior Tverò
ſpecies, ſi pecunia, inquit, ita data coitam eſſe ſocietatem dicamus, iniuſtam habet cõ- uentionem,& ſocietatis naturæ repugnan- tem, quæ, cùm fraternitatis inſtar ſit, l. verũ. ff.pro ſocio. nullam inter ſocios inæqualita⸗ tem patitur, ſed pro modo eius, quod in me- dium contulerunt, ſiue pecunia& opera ſit, ſiue induſtria& gratia, re bene vel ſecus ge- ſta, lucrũ ſentiant aut damnum. Quare cùm conuenit vt alter ſocius duas trèſve partes habeat, alter vnam, ita demum Domitio l. ſi
— non
———————

404 PETKRI
non fuerint.ff. pro ſocio. Vlpiano authore, iuſtam eſſe ſocietatem placuit, ſi, qui plures partes habiturus eſt, idem plus pecuniæ, o-
eræ, induſtriæ, alteriuſve rei in ſocietatem
46 contuliſſet. Sed tan non contrà eſt, quòd
ita coiri ſocietatem poſſe, Caſsium putaſſe, idem Domitius d. l.ſi non fuerint.ff. pro ſo- cio. Vlpianus refert, vt nullius partem dam⸗ ni alter ſentiat, lucrum verò commune ſit? & prima ſpecie aduerſari ſuperioribus vi- deatur,& ſocietatis naturæ repugnare, quæ æqualitatem inter ſocios, vt inter fratres, quibus comparantur d.l. verum. expoſtu- lat? ſed hoc nequaquam dicendum eſt. Ita enim hanc conuentionem valere, vt Sabi- nus d. l. ſinon fuerint. ſcribere refertur, ſi tanti ſit opera, quanti damnum eſt, id eſt, ſi operæ æſtimatio pecuniæ, cuius ſubeun- dum periculum eſt, par eſſe proponatur, vt puta, cuùm alter ſocius quadringenta in ſo- cietatem contulit, alter operam, quæ pecu-
niæ reſpondet, id eſt quæ quadringentis æ⸗ 466 paret 1 itaq; Caſsio d. l. ſi non fuerint. au-
ſtimatur, pluriſve, ſi ſolus fortè nauiget, ſo- lus peregrinetur, pericula ſub eat ſolus,&
462 hoc rectiſsimè dicetur. Aequiſsimum
enim eſt, vt nullum quadringentoruma- miſſorum damnum ſentiat, qui operam cõ- tulit, ne afflictus, id eſt operæ ſuæ iacturam paſsus ad nouam vocetur afflictioneml. iu- re ſuccurſum. ff.de iur.dot.& c. penult. cum concordan. in Gloſſa. ibi alleg. decle. ægro. eiuſq; pecuniæ damnum præſtare cogatur, quæ ſi finita ſocietate, nulloq́; lucro facto, extaret, ſocio, qui eam contuliſſet, ſalua erat manſura. Nam cum ſocio, qui operam contulit, ſortem diſtracta ſocietate reliquam factam non eſſe communicandam, deſijt dubitari, Bald. Paul. Caſtren.& Salyce. l.z. ff. pro ſocio. Bald.Conſil. CCLxX.lib.. Corn. Conſi. 23. col. fin. libro.& Conſi. CLll. col. fin. libro 3.& Conſ. LVIII. col. 2. lib. 4.& A- lex. Conſ.uy. viſis. in fin. lib.. Enimuerò,
463 1cũúm opera ſocij minus confert, ſocietati,
quam pecunia, vt cùm quadringentis à ſo- cio collatis operam quis, quæ ducentorum ſit, conferat, lucrumq́ eſſe cõmune placu- erit, iniquè, qui operam viliorem contulit, damnum quadringentorum deprecabitur, Argument. d. l. ſinon fuerint. 6. ita. coiri. à contrario ſenſu. idq́; pro modo eius quod ſocius amplius, quaàm ipſe, contulit,& ita totis quadringentis amiſsis medietatis, id eſt ducentorum damnum proprium erit pe- cuniam conferrentis, nam ei ſummæ opera ſocij reſpondebat. Alterius verò medieta- tis, id eſt aliorum ducentorum damni par-
KROY2ZII
MAVREI tum itaq; præſtabit, quia altero tantò mi- nus, quam ſocius, contulit, contulit enim, quadringentaille, hic operam tantùm du-
464 centorum. Illudtadmonendi ſumus, lucri
& damni iniri prius rationem non oportẽ- re, quam finita negotiatione,& hoc Bartolo J. neminẽ. de ſuſcepto. lib. i0. Cod. placuiſſe, Ioannes Plateenſis& Angelus Aretinus ſcribunt, inſti.õ. de illa. de ſocie. quod& ego
465 probo. Namſcùm lucrum, vt ſeruius l.
Mutius.ff. pro ſocio. in notatis Mutij ſcri⸗ bere refertur, non intelligatur, niſi omni damno deducto, non expectato negotiatio⸗ nis exitu, hoc eſt damnis& lucris, quæ va- rio euentu inter negotiandum accepta ſunt/, non compenſatis, quantum in lucro ſit, ne- quaquam ſciri poteſt, id eſt quantum ſorti acceſsit, quantumve in damno, id eſt quan- tũ inde ademptum deminutuùmve ſit, dam- num enimab ademptione quaſiq́; deminu- tione dictum, Iulius Paulus libròo 38. Dige- ſtor. l.z. de damno infecto. author eſt. Ap-
thore rectè ſocietatẽ ea lege coiri, vt nullius partem damni alter ſentiat, lucrum verõ commune ſit, nec vllam ineſſe huic conuen- tioni iniquitatem, ſi, vt Sabinus d. l. ſi non fuerint. ait, tanti ſit opera, quanti damnum eſt, id eſt non maius periculum ſubeat, qui pecuniam confert, quam qui operam, ſi ille ſuæ pecuniæ, hic operæ damnum faciat,& ita illud Caſsianum d.l.ſi non fuerint. à Pau⸗ lo Caſtrenſi Conſi. 55. viſo inſtrumento. nu.
4672.& 3. lib. 2. acceptum dego. Igitur tnon
in vtriuſq; ſocij perſona valebit damni de- precatio. Nam, vt rectè conuenit, ne quod damnum amiſſæ pecuniæ in ſocietatemab alio collatæ ſentiat, qui operam contulit. Non quoq; contra, ne, qui pecuniam con- tulit, vllum eius damnũ ſuſtineat, cuius dif⸗ ferentiæ manifeſta eſt ratio, Eum enim qui operam contulit, opera perdita ſatis damni facere. Quare ſi ad damnum pecuniæ ſar- ciendum compellatur, duplici afficietur in- commodo, hoc eſt operæ& pecuniæ, quod eſt perquam durum. Cuùm contrãà, ſi qui pe- cuniam contulit, eius amiſſæ damnum ſen-
ſurus non eſt, aduerſo negotiationis euen-
tu, nullam faciat iacturam, quod& Anagni- nus c.nauiganti. col.3. verſ. nam ſicut in lu- cro.de vſur. recte notat. iniquum autẽ eſſe, ſocietatem ea lege coire, vt aduerſus nego- tiationis exitus alteri ſocio detrimentum adferre poſsit, alteri non, d. l. ſi non fuerint. nihilq́; hic fraternum eſſe,& ſocietatis con-
gruens, æquabilitati. contra. l. verum. ff.pro
tem ſentire, qui operam contulit, debet. Cè=- 468 ſocio. Eam t itaq; conuentionem, vtpote
ſocietatis
☛
ſoci eler contt ffie m4n 49 48 1, 605, dub con inte Bal cor Hpo res neg der el
nil Pa 411b. Inn don nibu pery Rom Mex
458 nu.
1.G
inp
cul
1a. 3 Dal. anoc 4 docu Dont data pec lon
nig nau
dun

tn PFT. ROV. MAV. DECOIS. LITVA v. 205 llit enim ſocietatis naturæ repugnantem nullius ſuo periculo futuram dediſſet. Nam, ſi ntaͤm d⸗ eſſe momenti, dicendum eſt, vt eſt in alijs quid propterca, quaſi periculi precium, nud luen Sn actibus receptum. l. cùm precario. qui pecuniam ea lege mutuauit, receptu- noponte de preca. Bar. l. vbi ita donatur-. f. de do- rus ex pacto proponatur, vſuræ crimen kVanolo, Ainen de ſie oe 120. Circa. nu. 6. non eſfugiet 2 c. nauiganti. de vſur. eam dhcuſſ 45) Ange.§. de Aieſiſtl d ſocie. Quin tpœ- enim conuentionem notiſsimos mutui Areinus nus, quæ in fœner atores ſun t conſtitutæ, terminos egredi, quod gratuitum eſſe de- dadäeg 29 2dullta contrahunt, eſſe plectendos, bet,& ab omni quæſtus ſpe vacuum. c. cõ- tlernind u Sta Sn0 Oportet, vſuræ enim vitio eã ſuluit. de vſur.& 14. q. 3. per totum. vide
uij ci. Conuentionem nô car ere, palam eſt, idq; gloſ. c. conqueſtus. verb. de feudo. verſ. 1l niſtomni Pad omnes conſtare, Rofre. in ſumma. lud nota. de vſur. Etnos aliquis cius quæ- egotitio 3 ne ned.S Pr0 ſocio. cum con- ſtionis, qua de ſumus aditi, terminos di- cor. ſupra alleg. ſupra retuli. Fœnerato- xerit fortaſsis egreſſos quod factum Ano- quxæva- 470 res t itaq; ſe eſſe nonignorent, quilita in bis eſſe, ſinegare non poſsimus, in com- ceptaſunt negotiationem pecuniam conferunt, vt mune tamen conſulere volentis ſtudium croſit, ne⸗ pPericulo eam exercentis fit:lucri autem, 473 reprehendi non debet. In t hoc præſer- ntum ſorii 6 inde fieret, partem ferant, ſeu certã tim fœnoris capite pertractando, in quod jeſ quan- eu pro modò quæſtus, qui inde fieret, nã qui committunt, eos præter infamiæ no- äſit, dam. nifi ſors S&quæſtus fortunæ cõmittantur, tam, l.improbum.& ibi gloſ.& Bal. C. ex Bdeminu- Paulo Conſ./5. viſo inſtrumento. num. 1. quibus cau. infa. irro.& Bero. c. cùm tu- 33. Dige⸗ 471lib. z. Caſtrenſiauthor e, vſura eſt. Nec t num. 14. de vſur. quæ æqus, aut certè ma- eſt. Ap⸗ Innocẽtij tertij cõſtitutio c.per veſtras.de gis, quàm mors, terribilis eſſe viris bonis lerint. au⸗ dona. inter vir.& vxo. vt magnis autho- debet, l. iuſta cauſa ff. de manu. teſta. Ge- vt nullius ribus. Bal. l. i. nu. u1. q. 9. C. ꝓ ſocio. Abb. c. rar. ſing. 33 nobiles.& Alex. l. ſi victum. ff. um vero per veſtras. nu. 8. de dona. inter. vir.&vxo. de re iudi&l. iſti quidem.§.1. ff.quod me- conuen Roma. Conſ. 238. pro habenda. num. 8.& tus cau.&l. reprehendenda C. de inſtitu. aͤAänon Alex. Conſ. 8o. circa. nu. ⁊. lib. 3. Bal. Conſ.&ſubſtitu.& Authen. de conſulibus ad fi. Acarnum 453.lib. 3.& Roma. Conſ.500. ſummarius.&l. 2. de offi. ma. offl.& Pariſi. de Puteo lubeat, qui nu. i0. Petrus. Ancha. repe. L. peccati. col. tract. de re milita. tit. an principes. iure eram, ſlile 11. de reg. iur. lib. 6. Ana. c. nauigãti.col. 4* belli. num..& Pariſi. Conſ.;/ S. agit. nu. 32. mfaciar,à in prin. de vſu. placuit, aliud vult, nec dos, lib. 4. X Bero. Rub. de vfur. num. 62. Lenn⸗ erint.aDa cuius cauſa ſemper X vbiq; præcipua eſt, piternæ manent pœnæ, in expiabiliaque umenom 1.i. ff. ſolu. matri. hoc meruit priuilegium, diuinis legibus conſtituta ſupplicia. c..in tur tnon vt ſalua ſemper ſorte, lucrum ſperetur. prin. ibi gloſ. de vſur. libro 5. Sed Vti- 8 de⸗ Bal. d. l.. nu. uu. q. 9. C. pro ſocio. concor.1. nã haud hæc auri cupiditate cæcis ſcrip- tcamni 4 quod diuinæ legi refragari, abundè ſuprà ſerimus, quibus Deus nummus eſt nihil- uneued 472 docuimus. Aded † autem inuiſum eſt que tam ſanctum eſſe acC religioſum po- cietatema Pontificum placitis conſilium quæſtum teſt, quod, ſi vel modici ſpes refulſeritlu- m contult. data mutuò pecunia quærentium, vt,& ſi cri, non violare atque infringere ius faſ- cuniam con⸗ pecuniæ periculum in ſe ſuſcipiant, nihi- 474 que eſſe ſibi putent. Ignari t ſcilicet hu- t, cuus di lo magis fœneratores iure dellnal habe- mana vita quàm paucis egeat. de quibus um enim qul ri. quod eſt in ea ſpecie conſtitutum, d. c. ille. menſura tamẽé, quæ ſufficiat cenſus, ſatis damni nauiganti. cùm nauigaturo quis, ad nun- inquit, ſi quis me conſulat, edam, in quan- ecuniæſi- dinaſue profecturo pecuniam mutuam tum ſitis atq; fames,& frigora poſcunt. flicietur in⸗ cunix quod FEINIS. tra,ſiquipt damnumſen⸗ 1 ztionis euen⸗ T IND EX d& Aragni- m ſicutin lu⸗ um aufẽet” uerſus nego⸗ detrimentu . non fuerint.
cietatis col
verum feh 4 em, vipole
ſocielali
7
g———— 2—„——. 2
ͤͤͤͤſͤſͤſſſo

—.—-.—— D-DTX W——— 2—ꝰ———————,——-—Z——————=S=BS S. =DTNRͤC D S E FE= EEZEE DWK FE FR=E eEE=WKSEET2E XSK ———=—— S B= R=ZBEERZ FE=E= IBAES=SSRRS== VSU==n 1 X— 2—— 5 18 S=SS=S=EgV=V=B==KKSSS —+ T* X EES 58—==S S S8 SAE=g N N X ͤ 5 5 4 . of„— ——— * 8 4 8*

——————
INDEX VERBORVM
ET RERVM LOCVPLETISSIMVS IN PETRIROYZII MAVREI DECISIONES.
Numerus prior indicat Paginam, poſterior numerum Decifionis.
A.
Bigei nomen vno actu non quæ-
. ritur. Folio 84. Numero5oz. Abſentia aſſectata nõ tribuit pri- uile gium. Fol. i4 4. Num. 393- Abſentia breuis pro præſentia eſt
— n 142..— 378. A.bſentiæ adſcribitur tempus, quo ſe quis ad iter comparat. 46. 79-
Abſens crimmaliter condemnari non poteft. ui. 158. Be 8 Abſens Reipublicæ cauſa excuſatur,&e quomodo id accipiendum. 14 4. 398. dſque ad nu. 4 0s. Abſens ex inſta cauſa& voluntaria procurato- rẽ habere debet, aliter atq ex neceſſaria abſens, niſi actor fit. 15i. 477. Abſens iuſta ex cauſa pro præſente eſt: 4½. 378. Abſens domo aliquot menſibus ex cauſa neceſſa- ria, non abfuiſſé intelligitur. 47. 92. Abſentis loco est, qui reuerſus eſt, dum ſe de via colligit. 46. 79. Abſens iuſta ex cauſa procuratorem mittere te- metur. 151. 476. Abſens non habetur, qui breui rediturus eſt. 46. 78. Kbſentis numero non eſt, qui redeundi animo diſceßsit, etiam fi diu abſit. 54. 169. Aöſentes mercaturæ, aut rei dominicæ cauſa ex- cuſantur à contumacia,& quare, 105. 6.& 13 Abſentium Reipublicæ cauſa priuilegia habent eorum comites,& id quomodo intelligatur.
150. 462. nu. ſeg. Abſentibus& ignorantibus furioſi comparan- tur. 118. 156.
Abeſt qui aliquandin domo ex neceſcitate, pro ſemper præſente eſt. 142. 379. nu. ſeq. Abſit iudex, an præſens iuridicundo vacare non
poßsit, uibil intereſt. 46. 81. Abeſſe non mtelligirur quis, vnde animo rede- undi abeſt, etiam ſi diu abſit. 54- 169.
Abſoluere, quam condemnare, facilius iudex de- bec. 42. 21. Kcceſſorium ibi eſſè per rerum naturam intelligi non poteſt, vbi principale nullum eſt. 97. 564. Aeceſſörium in grauiorihus delictis non minus, quam principaliter factum plectitur. 1sꝝẽ. 70. Aeceſſorij furtum non fit, niſi principalis furtum
FRat. 97. 565. Accidens quando vincat naturam. es contra. 29. 35
Aecipere non licet ab Vltro offerentibus, quod propter publicum bonum dartprohibetur. 186. 05. Aanan, eæ rei non peragens, nihil agit. 42.18. Accuſatus capitaliter Socrates nec patronũ quæ- hiuit, nec iudicibus ſuhplex fuit, educiq; è cu- ſtodia cum poſſet, noluit. ia. 100.
Aclio meretrici ſtupri mercedem perſequenti no datur,& in qua meretrice intelligatur,& qua-
re, cum tribus nu. ſeq. 178. 21.;
Allionem de ſua perfidia aut improbitate nemo conſequi dehbet.o. 556.
Actionem in poſteriorem furem non habet, fur re furtiua furto amiſſa,& quare. 96.559.& cum num. ſeq.
Actiones ſuas transferens pater in filij potentio- ris perſonam ius crediti non amittit. 70. 375.
Actor per procuratorem agit, ſiidoneum reperit, aut ardua cauſa non eſt,& quomodo intelliga- tuur. 152. 4 32. num. ſeq. cum num. 4.87.& nu⸗ 489.&ꝙ ſeq.
Actus qualitas à furioſo furoris inducias paben- te, quo magis valeat, inſpici debet.1;5. uu2.
Actus, qui geritur, vt Valeat, interpretatione adinuandusz. 29. 38.
Adaliquid quæ ſunt, in ijs in vno dicla in altera procedunt. 14 7f 423.
Ad finem quis aut cognatum latronem receptans leuius punitur. 76. 427.
Adgreſſus fallere an, vt deceptor, plettarur. 41.
7. Adgreſſuram paſſis, ſinon ſe defendat,& ita oc- cidatur, ac ſi ſuis manibus eſſet occiſus, habers debet. 80. 473- Adgreſſurum paſſus, ſi appre benſum hominem Hercuſſori pro elypeo obiecit, illeq; oceiſus ſit, trum cædis nomine teneatur, ſi, qui obiectus eſt, omninò periturus erat. Ʒ7. 215. cum nu. 227. Adgreſſor iure occiditur. 6o. 27².&nu. ſeq. Adgreſſörimpuns occiditur, quia legam inter- Sfẽtã a je mter fectus intelligirur. 17. 439·&&̃ nu ⁵ε†. Adgreſſörad uetus percutere, cñ telo, ad quem venꝛens, mter dim cum moderamine iculba- tæ tutelæ repellendam, iure occiditur. 85.522. Adgreſſörem occidere, iure diuino licet. 80. 470. Sſque ad nu. 4 /77. Adgreſſorem ſuum fugientem occidenti capitale
non eſt. 86. 524⸗ Adoptatus& adrogatus diſferunt, quà genus à ſpecie=. 135. 337. Aadquirere beatum eſt. 190. 340. Adquiſiuiſſe non videtur, gui, quod adquiſiuit, mx perdidit. 4⁶. 84.
Adquiſitio poſſeſsionis, non earum modò rerum fit, quas in conſbectu habemus, ſed earum, quas proximè conſpicere licet. 22. 219.
Adſeſſor quis in ea cauſa eſſe nõ poteſt, in qua pa- tronus fnit,& quare. 27 14.& num. ſeqq;.
Adſumptio origmis, quæ non eſt, veritatem na- ruræ non perimit. 54. 174.
Adiacentil' ur in locis eſt reſpondendum de loca peſtilenti dictum. 1443. 385.
Adulterans mulierẽ pecunia data vi adulterium committere dicitur. 185. 290.
T 1 Adul-
—anͤͤͤͤͤͤͤ
—z—————————

1 N DE X.
Adulterio gncuius licet mneeſti erimen ſit, leuius tamen punitur. 73. 490. MAdulterium committere vità retinendæ gratiæ nemo debet. 59. 2 4. cum nu. ſeq. Adulteri pœænas legib. ſtatutas nemo eſſugit., un. 64. Adulterari vxorem maritus ſemel paſſus, leno eſ:. 115. 120. Adulterari mulier proſcripta non poteſt. 6i. 281. cum num. ſeq. 1 Aduocatorum es iuriſconſultorum laus& in
KRKepub. 2us. 163. 34- Aduocatis partium quæ deſunt, index ſupplet. 161. 7⸗
Aedes vicinas intereidens, ne ignis ad ſe perue- niat,& fumes alienæ nauis, vt ſuam expediat, præcidens eo nomme non tenetur.& quare. 56. S, 207. Cum. nu. 209. G 217. Aedes proximè ſacrandaæ p ſacris habétur. 2. 211. Aeg. yptij ad ſingulos morbos ſingulos habuère medicos., u.— 74. Aeger in mortis articulo rects matrimonium cõ- trahit. 24. 3 250. Kegris alienandi facultatem auferens beneua-
lentibas permittere videtur. 21. 195. Aegrotant qui grauiter tanquam morti proximi, mortuis æquiparantur. 23. 22‧.
Aegroranti vxori maritus medicum non adhi- Ses, ea inde mortua, dotis lucro priuatur. uu. 71. NMegrotanti xori maritus imperitum medicum ad hibens, ea defuncla, lucro dotis carere debet,
ac ſi fuus ipſam manibus occidiſſét. i0. 65, Aegrotanti ſumptus nõ modicus eft neceſſarius, cum ob alia, tum ob expléèdam medicorum aua- ritiam. i9. 177. Aegritudo mortiferd varis deprebenditur. 12. 94. Aegritudo mentis aut ſanitas intelleciu, nõ cor- poris ſenfibus, percipi poteſt. 26. 7. Aegritudines, quæ ſine dſu lecti tolerari poſſiint, alienationè zure Saxonico nõ impediut. 21 205. Megrotus iure Maideburgenſi teſtamenti faci- endi alienandiue, quid ſine hæredum conſenſu SRdltra tres ſolidos nõ habet facultatẽ. 1s. 129. Aegrotus, qui medici non adhibet, ſq; ad eulpã oneratur, furioſus tamen eſſe non præſumitur.
10. 69. Aegrotus medico non obremperans, ſuæ non eſſe mentus quibuſdam creditur. 7. 15.
AMegrotus iure Saxonico Eccleſijs cæterisch; p's locis fine hæredum conſenſu teſtamẽto dare le- garec; poteſt. 19. 175.
Aegrotus dt iure Saxonico teſtare alienaréune hoßsit, quorum hæredum cõſenſum exigere de- bet, tractatur. 18. 150. Vſq; ad nu. 169.
Aegrotus cur iure Jaxonico neq mter viuos rem
ſuam alienare poſsit, diſputatur. 19. 170.
Aegrotus, qui cognita morbi grauitate, morituri
Fe inde intelligit, ſi medicum nõ aecerſit, repre- beudi non poteft. i4. 90.& nu. ſeq.
Aegrotus iure Theutonico vltra tres ſolidos alie
nare non potefl. 21. 199. Aegrotus cur iure Saxonico ſine pæredum con- ſen ſu ſubſtantiam fuiam alienare non poſsit, ra- rio redditur,& refellitur. ig. Aegrotus, qui morbi euentum expectat, ne mer-
cedem medieo ſoluat, auaritiæ non inſaniæ, ar-
gui dehbet. 12. 89. Megroti, qui de vita laborant, tanquam morti Proximi, mortuis comparantur, 225 330⸗
176.
Aegroti non vna de canſa medico non obtempe-
rant. i4. 108. Aegroti medico nò obtemperantis alienatio men- tis quando arguatur,& quando non.o 6z. Aegrotum qui putant iure Saxonico tantum pa- ratæ pecuniæ dare, cui velit, quantum manu apprebendere a nullo adiutus poteit, ſine lege loquuntur. i. 143. cum nu.ſeq. Aegroto malum medicum adhabens, pro homici- da eſt. io. 64⸗ Aaexgrotis alienandi fæcultatẽ adimens lex Saxo- nica malè defendi à duritia poteſt, tantumq;, quia ſcripta eſt, ſeruanda eſt. 23. 240. Aegrotis alienandi facultas iure Saxonico quare adempta ſit, tertia ratio exponitur,& refeli- tur. 20. 193 cum nu. ſeqq. Aegroris tam mobilium es ſe mouentium, quam fſoli alienationem ius Iheutonicum ademit, eo bona valetudine vtétibus permiſſo. 21.196. Aegrotis rerum ſuarum alienatio cur ꝛure Saxo- nico prohibeatur, vera ratio. 21. 204 cn. nu. ſe. Aegrotis de rebus ſuis ſtatuere lex vetans, duræ, & inbumana eſt,& contra aliarum gentium
iura. 21. 203. Aequaliter inſtructus duobus locis,& æqusè fre- quens vtrobiq; domicilium habet. 1. 128. Aeſeculapius ob auaritiam ab ſoue fulmine per- euſſus eſt. 19. 173. Aeſculapio Romani adẽ extra mænia poſuerunt, non paſsi eum intra vrbem coli. ui. 80.
Aeſtimatio voluptariarum expenſarum quomo- do fiat. 19 8. 1 393.
Aeſtimari quæ pecunia poſſunt, pignus exone- rant. 195. 364.
Aetas in hominibus quandoq; mores mutat, nune in bonum, nunc in malum. ⸗8. 538. Verſ. ſed & ꝛnter eos.
Aleator eſt, qui ſæpius alea luſit, non qui ſemel. 84. 505.
Alere alium qui tenetur, cum tantum ei reliqui
eſt, vt pluribus fufficere non poſsit, obligatio-
ne liberatur. 6z. 295. Alere tenetur filius patrem exulem. 76. 431. Alimoniam detrahere, necare eſt. 173. 155.
Alimenta dene gare, necare eft. 76. 432. Aliquantulum wocauit Matilda triginta paſſuii
millia agri. 106. 23. Alienat, quod ſuum non eſt, nemo, aut quod non habet, trausfert. 19. 173.
Alienandi facultatem ægrotis adimens lex Saxo- nica mals defendi à duritia poteſt, tantumq, quia ita ſeripta eſt, ſeruanda eſt. 23. 240.
Alienare ægrotus iure Maideburgenſi ſine hæ- redum conſenſu vltra tres ſolidos nibꝛl poteft.
16. 129.
Alienare qui ægrotum exiſtimant iure Saxonico tantum poſſe, quãtum porrigere extra lectum, ybi decum'beret ſuis ipſe virebus queat, nullo ꝛure nituntur. i7. 143. G145.
Alienare mulieres bona ſua more in Italia rece-
HPro nõ poſſunt, quibuſdam propinquorum ſuo-
rum non adhibitis. 20. 186. Alienaye vxor viro né conſentiente iure Theu- tonico bona ſdia non potel. 20. 187. Alienare rem ſuã ægrotus, ur iure Saxonico non poſsit, diſſutatur. 9. 170. Alienare maritus dotein ob famem hoteſt, ex alia neceſsitate non poteſt. 59. 256.
Aliena eſes ſian taã ſuuam a grotus, cur iur esaxo- 468
3 ½
ri nlui Alendi 1 vlfib” Aieue Mao- Auena 114 Auena 37 6. Alten 11, C Auen ex/ 10, Alen toni me. Alie) c9 Aler ma Ahen tu⸗ Alie yriu Aüien tiu noxio Aluſo 167.
Annd
9. Anuud Afet
huta Ahhr Aſſuci 930 Agan A3. cond Agnie alig 4 9 nas

ſeg 7 4 1.,pfo homitr.
64. nens lex darg. 4— tantunq 1 . 440.
dronico quan ur,& fefele. eum Au, 7 V entram, quam acum ademu, rmiſſo.1.i96. cur ꝛure Sau- 04 cu.nuſe. Tetans Aunn, irum gentun 20z. & auè ffe- 21.. 129. fulmie yer-
176. ia hoſſuerunt, 1 Lo. rum quomo- . dignus erone-
369 fes mutat, nunt
538 verſ.l
—, von guſſen e ntumei felinui poſiitahligatu. 295, em /6. 434 z. u. 6. 49. utnigintaeſun 3. mo, aut quod nun dmens lex daui- gtefl, tantumſ K.23.*o urgenſeſmmehe⸗ aos uhnl Hatell. uu9. nantiure daxomd 1 yvertra lellum
nbus queat, nuld 145·G 149
uen lehag. dn auorum/ſiu opi uorum 6 86 ieneinn in 157
0..
. nh e Satonud
riur ge
1 exui nemputiſ ⸗
iuresail- watun tu i rd
——————
„
1 N. Dz EÄF X
nico ſine hæredum eonſenſu non poſsit, ratio redditur& refellitur. 19. 176.
Alienare vt de ſuo aliquid prouinciali Saxonum
lege ſine hæredum conſenſu quis poſsit, quibus
Viribus eſſe debeat. 16. 130.
Alienare ægrotus iure Theutonico vltra tres ſo-
lidos non poteſt.21. 199.
Alienare aliud eſt, aliud conſentire alienanti. 19.
Ja.
Alienare prohibatus in filium alienare poteſt. 71. 376.
Alienatio mentis vnde arguatur. 11. G 13. G 50. G57.
Alienatio mentus nõ tam ex factis dictiſue, quùm
ex faciendi dicendiue cauſis deprehenditur. 10. 58. Alienatio rerum ſuarum cur ægrotis iure Theu- tonico prohibeatur, Vera ratio. 21. 204.& nu- me. ſeqꝗ. Alienatio mentis quando ex eo arguatur, quod ægrotus medico non obtemperat. 10. 63. Alienas merces ſuarum ſeruandarum cauſa in mare proijciés magiſtro nauis tenetur. 56. 208. Alieno flagitio impediti procuratorem non mit-
tunt. i0⁷. 29. Alieno iure nobis quod competit, quam quod p- prio, infirmius est. 75. 418.
Alieno ſcelere perire bominem Chriſtianum ſa- tius eſt, quam alij obtemperantem homina in- Noxto Ditam eripere. 57- 213.
Alluſio ocabulorum variatur à ſeriptoribus. 162. 16.17.
Aliud eſt vendere, aliud vendenti conſentire. 19. 174:.
Aliud eſt alienare, aliud coſentire alienãti. 19. 74.
Affectio naturalis facit, Ot delinquentis pæna alleuetur. 76. 4. 27. cum duob. nu. ſeqq.
Affectata abſentia nõ tribuit priuile giũ. 4. 4.933
Affectu poſſeſsio rerum poteſt apprehẽdi. 22. 219.
Afhirmatio Tabellionu teſtatorem mentis ſuæ nõ eſſe ſertbentis viribus teſtamenta nihil detra- hit. 27. 16.
Affermans, fænerare licere, hæreticus eſt. 73. 162.
A ffiicto non eſt addenda afflictio. 119. 131.14⸗ 193 G 295. 46.
Agamedis& Trophonij exceſſus. 4. 99. Agis Athenienſium dux tabulas fæneratorum conbuſsit. 173. 165.
Agricola teſtamentum facturus iure Saxonico, aliquidue altenaturus, quibus viribus eſſe de- beat. i6. 135. cum quatuor nu. ſeq.
Agriculturæ dare operã dieb. feſtus licet. idꝙ. 275.
Agricult uram nou negligit diligens paterfami-
lidg. 20¹. 430. Aiacis Telamonij exceſſuu,& cauſa. 7. 25. Amittere, m iſerum eſt. 190. 340. Aumittitur feudum contumacia. 30. 57.
Amiſßsi in acie filij per gloriam in perpetuum vi- uere intelligarur, parentibusc; proſunt. 23. 236.
Amlſha Voce mortiferé vuluerati etiam retts te-
Kamentum factunt. 24. 248. Amphiouis exceſſus,& cauſa. 7. 24. Amici ortus aotri post patriam& parentes par-
tem ſibi vendicaut. 7z. 387. Aumauns cultus mulierum genus. 43. 4i. Anarhema eſt mox profeſſurum violans, æqus
atq; qui profeſſum violauit. z2. 210.
Aucilla, quæ percuſſörem dominæ ſuæ, vim ſibi ab eo metuens, nec elamore terruit, nec ploratu
A
2——
6. 9.& 10.
prodidit, ob exempli capite punitur. 73. 4044 Ancilla, quæ enixa in fuga eſt, eo loci, vnde ab- eſt, enixa intelligitur. 84. 109. Ancillæ legatæ fattum legatario nocere non de- het.õ0. 118. Auima in homine quandiu eſt, mortuus dici non poterl. 24. 2456 Anima quod eſt magis ſalutare in Dei foro ſpe-
ctamus, cum res in dubio eſt aliter, atq; in foro
hommum. 167. s8. cum nu. ſeq. Animam qui perdere poſſunt, metuendi ſunt, nõ qui corpus oecidere. 57. 214. Anunimam occidere, Vt põtificis autoritate non li- cet, ita nec mentiri. 181. 249. Animi iudicium in teſtamenti ordinatione maxi- me exigitur. 6. 2*
Aunimi iadicio quæ fiunt, ad hæc, qui intellectu carent, nulla principis indulgentia idonei red- duntur. 6.
6 Animi languor, vt corporis, excuſationem habet.
39.„ 354: Animi iudicio quæ geruntur, in ijs mentis, non corporis integritas exigitur. 24. 249.
Animo&s corpore opus eſt ad domicilij conſtitu- tionem. 50. 123. Antidoralis obligatio in pactionem deduci nõ po- teft. 8 4., 278. cum nu. ſeqq.& nu. 282. Anticipatio Latinè, Græcè rolepſis. 514. Anticipationis exempla d5. 144. cum duob. nu. ſe. Antiochus Aſic rex ampliſsimos regni fui fines modicos dixit. 107. 24. Antiquius quod eſt, non ſemper dignius eft. 74. 414. Anuli geſtatio in muliere non eſt certum contra- cti mat rimoni argumentum.. 47. Apparitoris officium ſapè vilibus perſonis tri- buitur. 26. 5. Apparitoris& Tabellionis fides in quib. ſequen-
da, vel non. 31.. Abpparitoris adſertio perſonis infra dignitarem
poſitis vincit. 31. 67. Apparitoris perſona minus honeſta, quam Tabel- lionis, habita eſi 26. 4. Apparitoris improbitate poteſt quis in contuma- ciæ diſbendium deduc:. 30. 45.
Apparitoris quandoq, quandoq litigatoris dicio pro modo cauſc& penſonarum dignitate ſlari.
31 84 66. Apparitoris perfidia leue, Tabellionis graue da- mnum adferre poteft. 30. 43.
Apparitori aſſérenti, eum quem in ius vocaſſet, præ fracts reſpondiſſé, ſe indicio non adfuturi, non ereditur 31. 1
Apparitori ſe pulſatum aliaue qualibet iniuria affectum alleganti fides non habetur. 31. 74.
Apparitori id, quod eius oſficio non incumbit,
affirmanti non ſtatur. 31. 72. Apparitori finibus muneris ſui non excedenti, creditur.z1. 69. Appellare non poteſt ex peremptoris contumax. 30. 46. Appellare conatus non efi pro appellatore haben- dus. 42. 30.
Abpellandi beneficinmamittere, cuius maximus & perneceſſarius vſus eſt, cum magno litiga- toris fit detrꝛmento.30. 44
Appellatio à ꝛudice contra conſuetudinem iudi- cãte æquè admittenda eſt, atque ſi cõtra legem iudicatum eſſet. ⸗74 4⁰7.
.
iEẽS Appel⸗
73
—-———
b
„

1 NDE X.
Appellationer, quæ erimen demonſtrant, regu- lariter vno æν quνᷣœæᷣmνσαυntur. 84. 501. Arbiter& Iudex comparantur. 33. 89. Arbitro in ijs, quæ ad cauſam a ſe indicatam per- tinent non ereditur. 27. 12. Arbitrando index modum præter greſsus, ſi reum grauiter lædit, impuneè ferre nò ſolet 100.590. Arbitrando iudex, licet ad vtramuis partem m- elinare poſgit, ad mitiorem tamen pænam pro- eliuior eſſe debet i00. 589. Arbitrio indicis relinquitar ad conſtituendum eo loci domicilium, quò quis maiorem partem fortunarum ſuarum intaulit, quandiu morari ibi debeat. 52. 144. Arbitrio iudicis relunquitur, qui pauper ſit, niſi lex modum patrimonij definiat. 123. 210. cum duobus Nu. ſeq.
Archagatus obſecandi atq vrendiſaæuitiam Ro- manis artem medicã inuiſam, medicoś;y omnes fecit, dictus ob id ipſe carnifex. 77.
Arehagatus medieus anno ab vrbe condita 535. Peloponeſo komam venit, nunqud antè vſam medicis. 11. 76.
Ardua cauſa quæ. is2z. 484. cum duo. nu. ſeqq.
Ardua in cauſa impeditus ſua culpa, proeuratorẽ non mittit. ios. 2t.
Argẽti facta appellatiòe quid cõtineatur. 2.224.
Argumentum a ſimilibus Valet. ¹33. 310.
Argumentum ab dpparitore ad Tabellionẽ 26.3.
Argumentum ab ordine Verbor valet. 66.340.
Argumentum ab ordine Verborum non ſemper Valet.72. 384.
Argumentum d tempore ad locum valet 22. 2¹7.
Argumentum furoris eſt, lapides in commeantiu perniciem ſine cauſa iacere s.&. 11.&7.
Argumentum furoris non eſt, lapides in vulgus
iacere, niſi hoc amplius more inſanorum illud fatti pbetur. 9. 52. cũ nu. ſeq.& nu. 56.& ſeq.
Argumentum inſaniæ non eſt, medici non adhi-
bere in morbis, qui ſanari poſſunt. z. 92. AKrunentum pudicitiæ eſt, modicus in muliere orztatus. 4 4. 50. Argumentum impudicitiæ eſt, cultus in mulie- ribus. 4 4. 46. Argumentum à praæmio ad pænam. 27. 20.
Armorum dſus expediendæ ſuæ cuique ſalutis canſa nobis d legibus permittitur, non vt in- noxios wiolemus. 56. 210.
Arma patriæ inferentéẽ patrem, aut filiũ filio, aut hpatri occidenti parcitur,& præmium datar.
78. 442. Armatus ſi manus aduerſus aliquem leuauerit, e ab eo oceidatur, capitale eſt. 83. 497. Artus medicæ oſor(ato. ii. 78. Artis medicæ incertitudo. ui. 7;. Artem medicam Archatus Romanis inuiſam fe- cit. 11. 77= Arter ibi in precio eſſe ereduntur, vbi eari pro- feſſores honorantur. 225. Artibus malis quæſitaæ diuitiæ, poſſeſſori nõ pro- ſint. 125. 226.
Aſx rex, qui in ſummo pedi dolore medicori, non Dei, opem implorauit, rephenſus eſt. 12. 86. Aylum inter vrbis initia aperuit Romulus,& ꝗε e. 121. 123. Ahylum olim quare inſtitutum. 121. 122. Mylum qui violat, maieſtatis reus eff. izt. 122. A/ li vt loco extrahere neminem licet, ita nec a principum ſtatuis,& Eceleſijs. 2i. zo. A'ſyli in locũ fugientin ſeruori admiſſum leuiſ-
ſimum eſt. 121. 129. A'yli in loeum ſeruus fugiens rem iuri naturali,
& gentium conuenientem facit. 12¹. 126.
Aſylim locum fugere, tam ſerui, quam liberis licet,& quando. 122. 139. cum nu. ſeq. Aſyli in locum fugiens ſeruus quare ſugitiuus
non ſit 122. 138. Aſyla Græcis templaſunt. i70. 120. Aſpaſiæ regina laus 44. 51. Aſſertio Tabellionis, teſtatorem ſana eſſe mente
ſcribentis, fidem non facit. 26. 6.
Atrocitas delitti facit, vt in cadauera ſenſu ca- rentia vindicetur. õ †. 350. eum nu. 352. Aerox inter delictum& non atrox diſtinctio in quibus valet. 98. 73. Authoritas pontificis Maximi matrimoniu, quod indiuiduæ vitæ propoſito non copulatur, con- hirmare non poteſt. 6. 10. Autoritas legis& conſuetudinis par eſt. 178.210. Autoritas legum eſt neceſſaria, interpretum ve- rò probabilis. 20. 190. Autoritate legum non poteſt rerum natura mu- tari. 54. 176⸗ Autoritate vſus ſumma ereditur Princeps, ne, quod ageretur, intereidat. 29. 39. Autoritate legis quod fĩt, iuſte fit. 00% 4 4. Audiri non debet contumax, niſi expenſis refu-
fis. z. 9 6. Auditorum in perſona, an habeat locum, in Do- ſtoribus dictum. 147. 422, Auditorum in perſona dictum, an ad nudum no- men gerentes porrigatur. 14³.ν 424. Auditorijs, vbi artes traduntaur, multa tributæa ſunt priuilegia. 18. 80.
Auguſtini Rotundi prætoris Vilnenſis in indi- dicando verecundia atq; modeſtia. s. 3. Auguſtino Rotundo prætori V rbano reſponſum 4 autore datum. 28. 21. Auxilium muocans legum, qui in leges commi- ſit, nonauditur. 96. 557. Auaritia Idolorum cultui proxima eft. io. ¹05. Auaritia Aeſculapij offenſus Iupiter ipſum ful- mine pereuſsit. 19. 178. Auaritiamedicorũ. 11. u2. 13. 77 vſque ad nu 192. Auaritiam medicorum vt expleant, ſumptus na modicus eſt ægrotis neceſſarius. 19. 177. Auaris omnia perſuadet pecunia 185. 292. Auariſsimum eft genus fœmmarum. 87.& 1835.
538. verſ.eſſe quippe er 5. 291. Auus appellatione patris continetur. 59. 251.
Alneorum magnus vſis in Polonia& Li- tuania. 198. 96. Baptiſmatis myſterium à ſolis Sacerdotibus eſt tractandum, niſi in caſu, neceſsitatis. 9. 24 5. cum num. ſeqᷓ.
Baptiſare ſeipſum nemo poteſt. 58. 147. Bartolus refellitur. 48. 100. Beatum efl adquirere. 190. 340. Beneficium ab eo accipere, cui dederis, nõ eſi con-
tra cbaritatis 4 cium. 179. 226. Beneficium eſſè deſinit mutuum ſpe lueri datum.
184. 281.
Beneficium aphellandi amittere, euius maximus & perneceſſarius vſus eſt, cum magno litiga- toris fit detrimento. 30. 44.
Bene ficio alium affieere nemo cogi debet. 185.301.
Benefacientibus benefacere naturæ cõgruit. ⁷⁹.
22„. B**
2 yedi Bllu Halum? pijlin hunez Beluni hellun Bellun hello Beli he 8. Beli N 50 1 Pona I yud one Bonui Bonun qfe Bono Bonan gj. HByeuu Breuu 163, Preue: ſaunht Breue tei 84.
0 (eane (eſi (eſen tunt, loſvren lalere/ nueli nun. (eder o- priua (ædes 9 ſit eo
(edes,

4—yy———, 3————ͤ 8 A.———
un natunal d. 1ab. luam liben Lum nu Reg. le fugitjuug 138.
no.
1. ana M 39 6. iena ſenſuri⸗ . eum Nu.zu. taiſtincko n
. F. monin, quod dulat ur, eon- 10. ar eſt. 8.an, erpretum ve- 190. 1 Hatura mu- ¹76, rinceps, ne, 39. 00. 414, vpenſi refa- 86, eun, n Do- 4²2, lnudum no- 414. multa tribute 80. nenſi in iuli du.. hano reſponſas u. in legegeomni⸗ ſſi. ma eſl.„o, 10. iten yſim fu⸗ nt. ſuead nuijs: unt, ſumptus no 649.. 4 85. 29²* um. 87. F 6 z. etur y. 19l.
Polonia& li⸗
396. gacer otibus 4 ſitaui. 26
34 59, 10o.
1 N D E X.
Bis pereat, qui furioſum punit. u¹8. 161. Bellua præeſt, homo quibus præeſt. u16. ¹34.
Bellum nou dici, quaſi minimòè bellum, contra Priſcianum. i6a.
niu1. 301. Bellum zuſtum furtum facit licitum, non quoque bellum zniuſtum. 62. 300.
Bellum& induciæ comparantur, ideocq; quod de bello, idem de inducijs eſt iudicꝛum. 23. 230. Belii beneſerio quæ homines conſéquantur. 163.
28.
Belli vt ſuſpicio pro hello eſt, ſuſpieio peſtilentiæ
hro peſtilentia habetur. 14 3. 386. cum tri- bus nu. ſeq—. Bona mortem ſibi conſciſcentium, quando fiſeo vindicentur,& quando non. 7. 22. Boniz cedens facultates poſtea nactus, qua facere doteſt, conuenituf. 127. 3 239.
Bonis in noſtris non ſant illieitè quæſita. ↄ6. 558.
Bonum ↄb publicum dari probibitum ab vltroͤ offerentibus accipere non licet. i86. 305.
Bonos& malos omnis ætas habuit. 19. 346.
Bonam fidem inducit conſuetudo generalis. 169. 95.
Breuis in loco mora non conſideratur. 45. 73.
Breuis in loco moræ nullain iure iſpectio eſt. 53. 163.
Breue temporis ſbacium in cauſis cognoſcendis ſumptum vitiat ſententiam. 32. 83.
Breue tempus in cauſis cognoſcendis quod. 320 84.
C. Adauer mortem ſibi ronſciſcentis in ſter- quilinium abijcitur. 6. 14.
Caſari exæquantur principes liberi,& idcireò m (æſare ditta in illis habent loeum 65. 332. & nu. 335.
Cæſari fii ſpaniarum reges ſuos faſces non ſubmit- tunt. 65. 333.
Cæſarem Reges Poloniæ non agnoſeunt 65. 334.
Cadere fugientem ius non eit,& hoe quomodo
incelli gatur. 77. 436. cum duobus num. ſed†.
Cædes omnis, quæ legis municipalis permiſſua priuato fit damnatur. 79. 453.
Cædes quocunque iure permiſſa, niſi diuino inre ſit comprobata, peccato non vacat. 80o. 467. Cædes, quæ ad defenſionem fit, iure Pontificio nullam totam irrogat. 80. 471. Cædes armati manus aduerſus aliquem leuantis, Hhab eo occidatur, capitalis non eſt. Tz. 497. Cædes exulis licet toleretur, laude tamen caret, imò ignominiam irrogat. 79. 454 cum duobus num. ſeq†. Cades exulis patris duplex continet flagitium. g80. 469. Cædes adgreſſoris impunita eſt, quia legum inter- pretatione à ſe interfettus intelligitur. 77. 439& nu. ſeq.. Cædis a pœna conſuetudo excuſat. 169. 96. (æde, egr alio territorio in alind miſſo, fa- 11
cta, delittum vtrobique vindicatur. 72. 388. Calani Indi Philoſophi exceſſus. a. 30. Calamitas aliena emolumento nobis eſſe non de-
bet. 183. Calumniator dicitur, qui ſemel calumniatus eft.
84. 50⁰1.
27.& num. 309.&
Calumniatorem calumniandi conſilium non fa- cit, niſi factum intercedat 83. 500.
Captiuitas tam Saxonico, quam cõmuni iurè ex- cuſat à contumacia.& quare. 105.& 106. 2. E 15.& 311.& 315.
Captiuitas quæ excuſet à contumacia. 106. 18.
Captiuorum redimendorum gratia cum fænerare non licet, nec pupillaris patrimonij augendi
cauſa licere dehet. 202. 445. Captos ab hoſtabus lex(ornelia, quaſi præambula hora captiuitatis mortuos fin vit. 23. 234. Cardinales pauci multus pannoſis elerieis ante fe- runtur. 108. 47. Cardinalium priuilegiiũ in damnatis liberandis, damnatos ob falſum non liberat. 1789. 206. Charitas iuri diuino cougr uit. So. 472. Charitate parentum in liberos Dei religio anti- quior. 75. 4½ꝙ.
Career ad facinoroſos homines coutinendos, nõ ad inuoxiorum iniuriam repertus eft. 6. 2/77, Carceris præfetus puniri debet, ſi ferrum, vene- num, aut aliud, quo mors cõſciſci poteſt, in car- cerem inferatur. 57. 225. Carceris pæna puniri contumax poteft.;o. 5a. Carceris loco dans nobili prætor prætorium aut ciuitatem, ſi ille aufugiat, exeuſatur. 10. 49. Carcerem conatus effringere ob loci ſantlitatem capite punitur.ol. 276. (arcerem effringens e cæſis euſtodibur euadens, N eo per ꝛniuriam coniettus erat, neque carce-
ris effracti reus eſt, neq; cædis 60. 275. Caroli ſecundi Imperatoris cautio ad veriratem eruendam. õs. 60.
Caſtigatio militis centurioni, ſerui domino, hilu patri, vxorts viro, diſcipuli præceptori,& aliorum quorundam cum moderatione permiſe ſa eſt. 56. 203. cum nu. ſeq. Caſtrum ſibi ereditum nobili eommittens, Hillius admiſſõ in hoſt: um poteſtatem venit, Veniam meretur, aliter atque ſi plebeio comiſſſet. i08. 50. Caſuum ſimilium idem eſt, quod de expreſiis, iu- dꝛ⁊eium. 106. 12. (aſis mortalitatis medicinam per imperitiam fa- cienti imputatur. 10. 68. Cato fæneratores Sicilia eiecit. 173. 164. Catonis I tꝛcenſis exceſſus 8. 857. Catonis pertinax odium in Græcori literas„ qu- hus præſertim ars medica continetur. 78. Catullus in Peninſula lacus Benaci, nonl eronæ,
natus eſt. 54. 180. Cauſa abſque iuſta, Principes nibil facere ere- duntur ¹79. 233.
Cauſa faciendi inſpicitur, non fattum. 109. ys. mm duobus nu. ſeqq. Cauſa faciendi, dicendiue, quam facta ditlauè,
magis furorem arguit. io. 59. Cauſa cum ſubeſt, prenceps ius dininum alias li- mitatum poteſt!imitare. i79. 223. Cauſa ex neceſſaria menſibus aliquot domo abſens non abfuiſſée intelligitur. 47. 92. Cauſa perplexa inter graues& arduas numeni- tur. 107. 2G⸗
Cauſa ardua qua. 154.
484.& duobus nu. ſeda.
Cauſa, cur mulieres ornatus ſtudio xæ. 43. 40,
Cauſa originis naturu non lege cvnſtat 54. 1 93. (auſa in ardua impeditus ſua culpa procuratorz Aon mittit. 0⁶ε 21.
T ꝛig Cauſa
————öbbööööö—

1 NDE X.
auſæ plures einſdem rei cum eſſe poſſunt, ei vnã A Leah denn ene ertam aliqnam tribuere non eil neceſſe. 7.& 106. 16. Cauſæ magnitudo ex quo æſtimetur. 22. C(auſa iatiura contumax regulariter non pletli- tur. 30. G 31. 55. cum nu. 63. Cauſcæ contrariæ ex contrarijs eſſectis deprehen- untcar. 15. 118. Geſs multæ eſſe cim poſcint, Vt ſibi quis mortẽ — conſciſcat, vna praæſumi non debet. 9. 46. Cauſc forenſes ob longã earum ſeriem breui tem- porus ſpacio definiri non poſſunt. 33. 91. Cauſa vni cognoſcẽdæ vnus dies nõ ſatis. 32. 85. Cauſidici à pauperibus patrocunij cauſa quicquam capientes peceant. 132. 298. Cauſidicorum inſcitia auget laborem ius dicen- tis. 161. 6 Cazallæ ſupplicium. 128. 25² Cedens bonis facultates poſtea nactus, qua facere poteft conuenitur. 127. 239. Celeritas'bi deſideratur, proeurator mittendus eſl. 151. 480. Celeritas non inſtè agit 33. 93. Centum es amplius pauca dicuntur. 4. 108. Centum intra dies quod fit, repentéè dicitur facti. 123. 201. cum nui ſeqq. Centurioni miles ſe caſtigare olenti quoquo- modo reſiſtens notatur, vitem tenens, militiã mutat, conſulto frangens, capite punitur, vt emanum inferens ſe caſtiganti. 56. 203. Ceſſans lucrum iure petitur:non modò damnum emergens. ⁷5. 18 4. cum tribus nu. ſeqq. (eſſatio militis& litigatoris cur pletiatur, Vera ratio. 154. 510.& nu. 518. Chananæu Iudæos rectè et iure fænerare potuiſſe, concluditur.i7s. 188. Chananeis ſolis Iudæi fænerare potuerunt,& ſuii fœænerando auferre, non alienum. 88. 327. Chananais ſolis olim Iudæi fænerare potuerunt, & qudye. 17⁷74. 172. Charondæ Lyrij exceſſus. 8. 3 39. Charattere aliquo aut ſtigmate notari debet eius facies, qui pncipis figilli adulterauit, 100.593. Charmides ob hominem ſanandum H-- ec. pa- ckus est.i9. 179. Charitas omnis ordinata incipit à ſeipſa. 62. 293. Charitati non repugnat, beneficium ab eo aceipe- re, cui dederis. 79. 226. Chirurgum imperiti vulnerato adhibente, can-
tionibiſue aut alia improbata ratione vulnera
curante,& inde defuncto, percuſſor pœna ho- micidij liberatur. 10. 66. Chryſippi& Ienonis voluntaria mors.9. 45. Chriſtz lege Iudæi tenentur. 188. 329. Chriſti lex fænerazye indiſtincté etat. 188. 328. Chriſtianis medico Iudæo vti non debet. 188.322. Chriſtianus Iudæo egenta eleemoſynam dare de-
bet. i87. 3¹9. Chriſtiani cum Iudæis neq; cibũ capere, neq laua-
rt, neq; habitare, neque eis vti medicis debent.
188. 322. Chriſtiani ad retinendam Cbriſti religionẽ com- pelli poſſunt. 188. 330⸗ Chriſtiani Iudæis ſeruire non debent. 87. 321. Chriſtianos Iudai falſò putant ipſis eſſe alienos. 188. 325. Chriſtianæ nutrices infantib. Iudæori in neceſi- tatib. nõſunt denegandæ,& quomodo. 187. 320. Cingendus confeſtam pro cincto eſt, 24. 206.
Circumuẽtus Tabellio, ſi contra fidem veri quid ſcribit, falſi non tenetur. 27 20. Cinitatem, vnde pater eſt, ſequitur filius, uon do- micilium. 54. 175. Ciuem iure Saxonico non ſatis habere, vt tanti- ſper eoram Magiſtratu ſtare poßit, dum rẽ ſuã alienat, contra receptam ſentẽtiam defenditur. 16. 136. vſq ad nu. i41. Cines origo, incolas domicilium facit. 49. uis. Ciuibus ſuis honorum deferendorum conſuetu- do. 48. 103. Claudia virgo I eſtalis. 44. 47. Clauſula illa vulgaris tabularum initio d Tabel- lionibus apponi ſolita, ægro quidem corpore teſtatorem eſſe, ſed mente ſana, præfantibus fi- dem non facit. 26. 27. 1. G 6.18. Cleombrotus adoleſcens lecto Platonis Phædone ſe in mare abiecit. 9. 43. Clementina de ſuris cõtra Paulum(aſtrenſem, & en ſecutos declaratur ab autore. 1899. 337. Clericus percutere adſuetus exautorari ordmeq; moueri debet. 85. 5¹7. Clericus parricida quemadmodum puniatur. 86. 354. (æmiterium extra qui eſt, eum qui intra eſt, ve- ſe apprehenſa, per vim trahens, aduerfus lo- cum ſacrum facere videtur. 95. 550. (æpti delicti, cur in Italia nulia eſ pæna. 45. 65. Cæpta quandoꝶ pro conſumatus funt. 22. 222. Cæpta pro conſumatis haberi,fillionis est. 4 5. 63. Conatus appellare, non eſt pro appellatore haben- dus. 4 2. 30. Conatus alienas nuptias ſollicitantis atq interpel- lantis extra ordinem punitur. 86. 527. Conatus ex conſuetudine omnium gentium im- punitus efl. 45. 62. Conatus in grauioribus atrocibusq; delictis pn- nitur, in s, quæ huiuſmodi non ſunt, impuni- tus eſt. 97. 98.
97.G 5S. 570. cum nu. 573. Conatus in falſi teſtimonij dictiõe ſine effectu pu- nitur. 99. 579.
Conatus carcerem effringere ob loci ſanflitatem capite punitur. 6¹. 276. Conatus Vvariè punitur. 584 Conatus obrepere, an pro eo habeatur, ac ſiobrep- hiſſet, quæq́; eius pœνna ſit. 41. I. cum nu. 6. Conatus quis verbo ad delitium proponatur, an facto intereit, faio item remotiore, an propin- quiore. 99. 585. Conatus tam u ciuibus, qudm in eriminalib. im- punitus eſt. 44. 58. cum multis nu. ſeqgq. Conatus in rerũ ſacrari emptiòe punitur. 64.325. Conatus ius dicẽtus ſine exitu impunitꝰ eſi. 42. 10. Conatus pecuniam aceipientis, vt negotium cui Faciat: non eſt impunitus. 86. 529. Conatus præmium non meretur, ſed effectus. 42. 15. cum tribus nu. ſeqq. Condemnare, quam abſoluere, ſegnius index de- bet. 42. 21. Condemnari eriminaliter abſens uõ poteft. 118. 158 Conditor reſcripti qui eſt, idem eſſe debet&e in- terpres. G. 8 Conceptionis dies in originis cauſa nõ inſpicitur, Aad puerperij.54.— 172. Concubinc jibi adiungendæ liberorum tollendo- rum gratia regi ſteriles nuptias ſortito ius fa- cere Papa non poteft. Gi. 283. Concluſum in cauſa eum eſt pro eo habetur, ac ſi pronunciatum eſſet. 21. 208.
Coneu-
—
—
☛
Chewi hunu
(oniee ju (oniei exim (miel unmar (dlerere legata Colendi tofei (onite eauß Un lonn ally ter lonpen 374. lonnun lonpenſ nemne ws. ( umyen 199. Corneli honac ( oynelj ( erpus ſed lu Conperis guea ( oponi kufrec vrriu orpore dzo. Connpte 5 elan 1 uinam Aum. Ejrump coynupe nu ſiue ( anſeiſten aigag 79 N

N————.———„ 2 8. L+ ———xꝶ 55
veiain . 20, ds, non o.
1 2 rrun,. — dum r? ſaa. ſdeſ endituy. dalnung V149. n. me unſueta-
103.
itioa ra idem corpone efantihus j. 1.G6.G. nis Phædone
4 Laſhenſen, eigg. 3z) rari ordmeq untatur, 86.
intia eſt we⸗ aueyus l⸗ ſo. E4.45. 5. 22. 222. eii. 69 tore haben⸗ 30. 3 aeqinterel⸗ . vj. n gentium in⸗ 3 2 lelicis in ſunt impum- 70. cum nu.5 eſine eſeckunu⸗ 779. lari ſiniuaten 276. 684 ttur, tſobe⸗ cum nu.6. m proponatur, ih tjore, an propin- 1 5, eriminalib in- mmultu nuſeſ3 b punitun 6ceztz punito eftn.0. ot negltum tun 6. F9. ſelefeltu. ſegnius inder d unõ mweſtdiſ meſſe debet o 3 yſvicitun auſa nõ uhinn bennnauhns dusſortud Iun ytias 3 prd el laaan Canuu⸗
I-NDE X.
Coyenbitur omnis extri matrimonium diuino&
humano iure prohibetur. iui. 63. Confeſbi loco iure municipali ſæpè contumax eit. 30. 58. Con feſtem fit, quod momento fit. izz. 190. Conféſtim verbu plurium dierum ſpaciũ quan- doq demonſtrat. 122. 192.
Confeſtim cñ temporis laxamento accipitur, qutod vitelligi magis, quam dici poteft. 122. 194. G& num. 196:
Confeſtim fĩt, quod decennio fit. 122. 193⸗
Confeſtim eingendus pro eincto ef. 1. 206.
Confeſtim e ſimilium verborũ ſignificatio. 122. 1 7. cum nu. ſeq.
Confeſtim ft, quod, qnamprimuim fieri poteſt, fĩr. 122. 191.
Confeſtim poſſeßionem oecupans, quam iuſſus re- ſtituit, obtemperaſſe non intelligitur. 4⁶. 83.
Confutare, quæ alij tradiderunt, expeditiur eſt,
quam reperire meliora. 21. 202.
Cognatum quis aut adfinem latronem receptans leuius punitur. 7⁶. 427.
Cognarus& adgnatus diſferit, qud genus à ſpe- cie. 135. 336.
Coniectura illa ſumenda ei, ſecundum qud attus, qui geritur, valet. 29. 38.
Coniettara ſemper eaſequenda eſt, quæ pænæ reu eximit. 42. 22.
Coniettlura furoris eur ex præcepto reliquias ſuas in mare abijci inbentis ſumatur. i0. 56.
Colere rectè fundum, in quo eſumfructum habet legatarius cur cogatur. 201. 433-
Colendi agri pignorati neceſsitas Hoſtienſe au- tore imponenda ereditori non eft. οoo 417.
Comites eori, qui Reipub, cauſt ab/unt, Reipab. cauſa abſentium habent priuilegia 50. 452. & num.ſeꝗq.
Commune mter duos ſocios quod eſt,&& ambobus ad vitam tolerandam non ſuicit, id totum al- ter vindicare ſibi non poteſt. 52. 301.
Compenſatio ſpeciei cum quantitate non fit. 196. 374.
Communis error facit ius. 69. 100.
Compenſatio non fit eorum, quæ inter ſe funslio- nem non recipiunt, aliter at;, quæ recipinnt.
196. 375. vſque ad nu 380.
Compenſatio fit eorum, quæ diuerſi generis ſunt. 199. 401.
Cornelia lex captos ab hoſtibus quaſi præambula hora captiuitatis mortuos finxit 23. 234
Corneli Galli exceſſus. 7. 19.
Corpus qui oceidere poſſunt, metuendi non fiint,
féed qui animam perdere. 57. 21 4.
Corporis integritas non exigitur: ſed mentis in, quœ animi iudicio geruntur.2 4. 249.
Corporis mte gritas, non mentis, in eo, qui teſtatur ture communi, exigitur, Theutonico autem,
vtriuſque. z21. 209. Corpore& animo ad domiilij conſtitutionẽ opus eſt.5o. 123.
Corruptela atque vſurpatio non conſuetudo ap- pellari debet, quod moribus contra legem di- ninam introductum eſt. 174. 168. cum num. 169. 1
Corrumpere iudicem pecunia tentans, licet nec corruperit, corrupti iudicij tenetur, ſiue in bo- na ſiue in mala cauſa id fiat.48U. 488.
Conſciſc ens ſibi mortem, in ſterquilinio cum ea- uibus communem habent ſepulturam. 6. i4.
Whe
Conſciſcere ſibi mortem homines non ſempey ex
furore ſolent. 14. 107. Conſciſcere ſibi quis mortem ex cauſa legib. Di- geſtor. probata poteft. 10. 54⸗ Conſciſcendi ſibi mortem permulta cauſc eſſe at- que innumerabiles poſfunt. 7. 17.
Conſciſcentium fibi mortem bona quib. caſib. Fi-
ſoo vindicentur,& quib non.7. 22. Conſenſus hæredum cur inre Saxomico in al'ena- tione ab ægroto facienda requiratur, redditur ratio,& re fellitur. 19. 176. C onſenſur hæredum requiritur, vt ægrotus iure Maideburgenſi teſtari alienatéue, quid vltræ tres ſolidos poſit. 16. 129.
Conſenſum non habet telerdhtia E hir, quæ pcc
ato non Vacant. 18. 212.
Conſenſu torius orbis ſuræ permitti no poſſünt. 278. 8 112. Conſenſu hæredum non mtercedente ægrotur iu- re Savonico Eecleſijs cæterisc; pijs locis tefta- mento dare legareq; poteft. 19. 175. Conſentire alienanti, aliud eſt, aliud alienare. is- 174. Conſentire vendentialiud eſt, alind vendere. 19. 774. Conſiliarij mali principum carpuntur. 2. 281. Conſilinm alicunde quandoque abeundi habens nulla temporis diuturnitate domieilium ibi ſortitur. 51. 132. cum nl.135. Conſilium alicubi perpetuò manendi qui non ha- bet, domicilium ibi non contrabi t.1. 131. Conſilium ſine facto neq; percuſſoren. facit, negue calumniatorem, neque prænaricatorem, Heque fugitinum, neq alium ſimilem 83. 500. Conſilium ac propoſitum cuiuſq; præmium mere- tur, nõ fortuna& inopimatus euentus 57. 569. Cõſilij miti pæna in crimine læſæ Maieſtatis con= ſtituta eit, cogniti item& eælati,& quibus in perſonis procedat. 64. G 65. 326. cum. num. fe*a.& nu. 336.& ſeq. Conblio nomma nõ quæruntur, ſed faclo, 3. 500.
onlietudo a dolo& culpa excuſat. 169. 92⸗
Conſuetudo, yt& lex, œænam capitis imponere
hoteſt. 74. 1 407. Cõſaetudo approbans ſuras iure(anonico dam- natur. 170. 111.
Conluetudo ius diuinum tollere non poteft, ſed —— bumanum. 17 7. 196.&y nu. ſeq. Conſuetudo honorũ ſuis ciuibus deferendorum.
48.— 103⸗ Conſuetudo legem imitatur interpretatur,& corrigit. 73. 4066
Conſuetudo Poloniæ, ſecundum quam ereditor pignoris fruttus ſonte ſalua facit ſuos, vtrum defendi poſtit, latiſsima diſputatio. ¹68. 87. cum plurib. num. ſe*g.
Conſuetudo autoritate legi par eſt. 73. 406.
Conſuetudo aà falſi& cædis pæna excuſat. 169. 96.
Conſuetude ꝑuerorum Bononienſium lapidibus certantium improbatur ¹⁷⁷ 193.
Cõſuetudo generalis bonã fidem indacit. 169.95.
Conſuetudo Polonica defenditur à Beroio, quo autore creditor pignoris fructus lucrans ſolum Deum vltorem habiturus eſt. 169. 103.
Conſuetudo Polonica, qua eſt receptum, vt ere- ditor ſalua ſorte fructus rei pigneratæ ſuos fa- ciat, autoritateuè regus, ſenatus ac populi con-
Hirmari non poteſt 192. 355. Conſuetudo appellari non debet, ſed uſurpatio& — corru-
——
—

IN D E X.
eorruptela, quod moribus contra legem diui- nam introductum eſt. i⁷74. 167. cum nu. 169. Conſuetudinis& legis par eſt autoritas. 178. 210. Conſaetudinem inducere non poteit, qui legem
feyre non potefl. 177. 194 Conſuetudinem ſeruans iudex, ſi contra legè iu- dicet, litem fuam non facit. 169. 94. Conſuetudinem tam ſequètem, qudm anteceden- tem lex tollit. 191. 343. (onſuetudine quod admittitur, culpa fieri a m- ell: gitur. 68. 90. Conſuetudine prohiberi non poteit, quod iure gẽ- nium Rtitum eft. i74. 168.
Conſuetudine fit licitum, quod illicitum eſt, 169.
933 2. Conſuetudine publica quod admiſſium eſt, delicto cayet. 168. 91. Conſuetudine vtrum permitti vſuræ poſsint, la-
riſßima diſputatio. 168. 87. cum pluribus num. ſeg. 1 ſec.
Couendine mutari non poteſt, quod iure natu-
ra conſtitutum eſt. ¹z4. 168.
— nõ tollitur, quod iure diuino intro- Audtum eft. 174. 168. Conſtitutiones pontificum in Ecele ſtaſtico foro,
Imperatorum in ſeculari ſeruari debent.
449. Conſuetudinis diuturnitate vſura nõ defendun-
kur. 191. 342. Conſuetudines non minus, qudm leges ſeruare de- bet iudex. 73. 406.&& nu. ſegq.
Conſtitutio rationi naturali repugnans, vt ius naturale minus lædatur, ſtrictiſsimèé debet in- telligi.6o. 269. Conſtitutione humana permitti non poteſt, quod ius diuinum vetat. 178. 211. Conſtitutum in vno quod eſt, ad diuerſum non recttè producitur. 20. 184. Conſules deſignati cumn iis, qui in conſulatu ſant, ad ſenatuſcouſultum admittuutur,& cum illis habent ſuffragia& mos in I huſcia de eo ſer- Aatus. 22. 214.& cum nu. ſeq. Conſultor& iudex comparantur. 33. 89. Conſamationi proxima haberi pro couſumatis de- hbent. 22. 227. Conſumatum eſſe delittum oportet ad pœænam le- gis municipalis infligendam. 45. 61. Conſumati loco eſt, quod cæptum eſt. 22. 222. Contraria ex contrarijs naturaliter proficiſcun- tur. 15. 117. Contra priuilegium quid faciens, quod effectu caruit, priuile gium non perdit. 43. 33. Contrariæ cauſæ ex contrarijs eſfectis deprehen- Aduntur. 15. u8. Contrahens eo loci, vnde ſtatim diſceſſurus eſt, indicium ibi ſuſcipere non eſt cogendus. 53.
158. Contractum vitiat pactum contra naturam con- tractus. 204. 468.
Contraclum iniens, qui vulgo non ereditur vſu- rarius, vſuræ crimen non contrahit. 168. 89.
Controuerſiæ forenſes ob longam earum ſeriem breui temporis ſpacio deſiniri non poſſunt. 33. 91.
Contrectatio ſola rei alienæ, ſiue interuertendæ
eius propoſito furem non facit o. 50z. Contrabendo forum ſortimur. 5z5. 157. Contumacia amittitur feudum. 30. 57. Contumacia quid.15†. 5).
Contumacia ex contemptione iudicis naſcitur-
2 106. 8 16.
Contumaci iudex iuriſdictionem denegare po- teſt. 30. 50. Contumaciæ à pæna excuſant captiuitas, infirmi- tas, peregrinatio,& publica expeditio. 105. 2. Conmaciæ à pæna peregrinatio& publica expe-
ditio excuſant.i43. 8 390, Contumaciæ a pæna, qua captinitas excuſet. 106. 18. Contumaciæ ignarus iudex cõtumaciæ damnans, nihil agit. 3 2. 88. Contumaciæ m diſpendium poteſt, quis apparito- ris improbitate deduci. 30. 45. Contumaciæ noua pœæna ab Honorio tertio conſti- tuta. 30. 54⸗
Coutumaciæ pænæ lege teutonicæ ſeriptæ prædu- ra quorundam interpretatio. 30, 60.& num.
Neoquenti. Contumaciæ à pæna, infirmitas tam animi, quàm corporis excuſat. 133. 3¹7.
Contumax, niſi refuſis expẽſis nõ auditur. 30.56. Contumax ure quirituim cauſa non cadit. 31. 63. Contumax captis pignoribus& diſtractis coëree-
n.z0. 53. Contumax ſapè iure Municipali pro conféſſò est. 30.. 58. Contumax multa punitur. 30. 49. Contumax iure Theutonico litis damno multa- tur. 30. 79⸗
ſaneumax poteſt carceris pœna puniri. 3o0. 52.
Contumax vni iudici, illo præcipiente, ab alijs audiri non debet. 30. 51. Contumax regulariter cauſæ iactura non plecti- tur. 30. 55. cum nu. 63.
Contumax ex perenptorio non appellat. 30. 46.
Creditor pignus, quod ex pacto vendere licet,
vendere non cogitur. 199. 4⁰5. Creditor quibuſclam caſibus ſine vſuræ vitio fru- ftus reꝛ pigneratæ facit ſuos. 192. 357.
Creditor mutuum, dans obli gare ſibi debitorem, Vt aliquando ipſi viciſsim mutuum det, non poteſt. 184. 234.
Credator re pigneratavtens quando furtum com- mittat,& quando non. 199. 4¹3.
Creditor in re pignerata dolum es culpam præ- ſtat.200. 42²4.
Creditor, qui in quærenda pecunia, quæ mutuo data esl, laborauit, an fructus rei pignoratæ faciat ſuοs. ⁹2. 358.
Creditor non cogitur fruttus rei pigneratæ con- ſumere.& quare. 99 409. cum nu. 4.1.
Credit or fruc᷑tius rei prgnoratæ tempore perituros Ancharano& Auagnino autoribus Vendere tenetar. 199.400.
Creditor dans mutuo pecuniam aliquid vlira re- ceptunaetid ſi pecuniæ periculum ſuſcipiat,
Dſuræ crimen non eſſugit. 205. 472.
Creditor fruttus rei pigneratæ in ſörtem compu- tare recuſans coram indice Eccleſiaſtico con- ueniri poteſt. 192. 356.
Creditor faciat, ne rei pigneratæ fruttus ſuos, cum ſbes nulla eſt, debitorem pignus luitu-
ran o a„–„,. 359. Creditor tollit vtiliter impenſa, niſi reddat de- bitor.& quando. 198. 391.
Creditor fruttus rei pignerata, qui ſeruando ſer-
uari non poſſunt, vendere non cogitur. ¹ν
494 ·G nun, 406, G Hnu. 4 ¹¹, Crediten
Tralui Hert Creliu ſeui g. Celun 100. Cualito cauit.
( edito o ſu Cre dito tum, (redito
amad- Creuun ti Crimen Gn C(nme/ qui Crme nem Crime feln Cimꝭ e. Cyimen tume⸗ (rmiu luugn (uleixe (ullei dc Calleiy hodi
73. (upan
tit. luhan
Ru.. (uhac⸗
luſau 1 fundi⸗ luhe ha ligit (ulheds duuene Cutura⸗ Cultuna/
Caltunan Ve, an ultug T
(ultus m 4 †.
Cultus 2 lum 4
(atuan
(uru a! eunttoyj untu. 145.
lunj ado
uſtodin
Aato lie
f Odi„
Clt, qu 3
ſa Lnea

—————“ —* 1— ——+η
1m nuſcinu,
A uu appanto.
454 tertio onßi. 54. nptæ prædu-
bo.& num.
enini guin . 117. iitun zoz adit.31. 69 actis coerce. 33. oconfeſpel §8. 43. mno multu- 5. 30. 52 nie, db alij Fu ra ndn plechi⸗ 5cum nu.6z. ellat.zo. 46 vendere lun 40* ſare vitiofhu⸗ 2 357* ſbi debiturem, tuum det, nin 154. fumun con- 43. culpam p 444 nig, que mutud rei pigholate 358. ignerata Coh⸗ . um nu zul mpofe peruurds oribus venlelt 199.400, liquid vlrale- eulum ſuſtapiuh 4f4.
oytem compyu aabeſuſ 5 27
te ſuliuſu
1 1 Nus Auntu- n Si9 1
„ ſ reluut ue 1 niß n;h
ſaiſtuau
.
on0 ogitu 3 8
41, Crdiun
INDEX.
Creditor in re pigneyata exatt dili gentiam adhi- bere debet, vt diligens paterfamilias.: O1. 4 29 Creditoris quæ facultas, im fructibus tam qui ſeruado ſeruari non Poſſunt, quam qui poſſunt.
199. 4¹² Creditoris& debitoris gratia pignus internenit. 200. 4 26
Creditori imputatur, ſ rem loeari ſolitam non lo- cauit. 200.— 4¹⁸ Creditori fraudi eſt cum fundo pignerato negle- cto ſuum minus fertilem colit. ⁊00. 4¹ 6 Creditorem cogere ad colendum agrum pignera- tum, inciuile eſt Hoſtienſe authore. 200. 4¹ ⁷ Creditoribus vſuræ ſuaues, debitoribus autem amaræ 190. 339 Creditur plus nobilibus elaris&di gnitate prædi tis, quam plebeis, obſcuris&; priuatis. 107. 41 Crimen falſi ſine dolo non committitur. 4 3. & num ſeggq. Crimen vfuræ non coutrahit contractum iniens, qui vulgò non creditur vſurzrius. 168. 8 9 Crimen obreptionis multorum continet offenſio-
nem 99. 580 Crimen obreptionis publicum eſt,& cui compa- retar: quæq; eius œna ſit. 99. 573 Crimẽ maius eſt mentiri, Juam fornicari,& qua- re. 73. 398 Crimen inceſti, licet adulterio grauius ſit, leuius tamen plectitur. 73. 4⁰⁰
Criminis natura Non pæna ſpectatur. 73. 397 Cuitus q rei potiſcima pars eſt principium. 22. 223 Cullei pœæna ex iurisconſultis. 67. 344 Cullei pæna ex(icerone. 66. 343 Cullei pæna in parricidas olim conſtituta, in vſi⸗ hodie non eſt:& quæ in eius locum ſucceſsit. 73. 4³5 Culpa non intelligitur, quam conſuetudo admit- tit. 168. 90 Culpam& dolum ereditor in re pignerata præ- ſiat. 205.. 474 Culpa caret, qui ex conſuetudine quid facit. 160- 92² Culpa in latà ve, anat leui ſit negligens culturam fundi. 00., 4 ²⁸ Culpæ facieus mentionem lex, leuem etiam intel- ligit.o0..—— 4²25 Culpæ dſcribitur, medicum in aduerſa Valetu- diie nou adhibere: non etiam furori. 10. 69 Cwtura ampliat precium agrorum. 20¹. 43¹ Cultura neglecta fundus deterior redditur. 20¹e 33⸗ Culturem fundi negligens in qua culpa ſit, lata- ve, an m leui. 200. 4²⁸ Cultus vxorius maritis grauis. 44. 7 Cultus muliebris a ſacris ſcriptoribus damnatur. 44. S5.& num. ſeq. Cultus in mulieribus eſt impudicitiæ argumen- tum. 44. 46⁶ Cultus amans mulierum genus. 43. 41 Curator ab adoleſcente,&tutor a bubillo, ante euratoriam& tutelam finitam non conueni- untur: aliter atq curator furioſi.& quare.
744.5. 4¹²½ Curti adoleſcentis Romani exceſſis. 8. 36 Cuſtodia puiblica detentum offendere nemini pri-
uato licet. 57. 223
Cuſtodiæ mors, tam, quèm manu ſibi ipſa conſei
cit, quam quæ caſu actidit, præfectum carce- ru onerat.5 8.. 72460
———— EE.
„. 1 Amnum non intelligitur, niſi omni lutro deducto. 204. 465 Damnum vitetur, an lucrum quæratur, multum intereſt. 55. 19² Damnum emergens ſine vſaræ witio peti poteſt. 175.& num. 180.& /e. 178. 183 Damnatus, eum ob ſuum admiſſum plecittur, non executoris, ſed legis manu plecti videtur. 77. 44* Damnato ad manus amputationem, manus, qua Valet, non arida amputatur. i29. 259 Damnatum, dum ad ſupplicium ducitur, interi- ciens homicidij eſt reus. 7. 222 Damnari ob ſuſpiciones nemo debet. iy. 202 Dari prohibitum propter publicum boniũ ab vl- tro oſferentibus accipere non licet d6. 305 Dauid diu ſe viuere queſtus. 14. 102 Debilitas æquè atꝗ infirmitas excuſatur. 139. 353 Debhitor liberstne fæneratorem delitto gratid ei- fœnoris faciens. 166. 61 Debitor niſi reddat vtiliter impenſa tollit eredi- tor,&& quando. i98. 391 Debitoris pigneratæ rei fructus quamdiu mane- ant. 199. 4⁰ Debitoris perichlo pereunt frnctus rei bignera- tæ, ſt imputari creditori nihil hoteſt, vt& ip- ſum piguus. 99. 407. cum num. ſedq.
Debitoris& creditoris gratia pignus interuenit.
200. 4²⁸ Debitorem fugientem iure humano occidere li- cet, diuino non licet. 78. 44 9 cum /ſeqj. Debhitoribus vſuræ amaræ: ereditoribus autem ſuaues. 90. 339 De præpoſitio priuat. 134. 324.
Decima aut v'ectigal fætur ibi editi, quò gregem latrones fugitans opilio couphlit, antiſliti aut domino loci, vnde gres abeſt, debetur, non
vbw ætum edi forté vntigit.55. 182 DOecitmam ex ſuo quaſtu fænerator dare non po- teſt,& merecrix poteſi. 1⁷9. 219
Decimam ſoluere poſſunt meretrix& hiſtrio, ſed eam eceleſta non recipꝛt,& quare. 183. 270 Decimarum gratia alicui facta ius diunum non læditur. 183. 269 Decennio quod fit, confeſtim fit. 2. 193 Decęnnio nondum decurſo domicilium quæxritur maiore fortunarum ſuarum harte inſtructo. 5. 138 Decennio nondum exacto i*ς cuius qualis qualis Vvoluntas domicilij conſtituendi falio aliquo apparet, domicilium contrahit. 51. 137 Decennio domieilium contrabit ſtudiorum cau- ſa aliqua veniens. 5. 133. cum num. 136 Deceptus tabellio contra fidem veri quid ſcri- bens falſi non tenetur. 27. 20 Decuriones Tabelliones eſſe vetantur. 8 7. 538
Serſadeb. Dedecus viuentes pro mortuis haberi facit. 23.
1.. 2. 235 Deduttis impenſis, etiam à prædone faclis fructur int elliguntur,& de guibus impenſis intelliga- tutr. 197. 31. cum dubbus num. ſeqq.
Daofenlio emni iure bermittitur. i q. 76
Defenſio cim moderamine inculpatæ tutelæ fie- — 7 7 2. d
ri deset, eamq; pratergreſsis zmpunè non eſt.
5. 2 22. cum num. ſeq⸗
Defenſionus cauſa occidere hominem iure ponti⸗
fic licet. d0* 47: Defenſionus
———; e—·f

IN DE X.
De /enſionit eauſa ferrum nobis à legibus porri- gitur non vt innoxios violemus. 56. 210 Defendens ſe oceidere hominem ꝛure diuino po- teſt. 80. 4 /0. Vſq; ad num. 4 77 Definitio momenti ab Accurſio tradita confuta- tur. 121. 187 Defunctas mulieres ornatus ſtudium ſequitur. 44. 45 Delactum conſumatum eſſe oportet, quo ad pænã legus municipalis infligendam. 4.5. 6¹ Delict᷑um illud eſt maius, quo admiſso maior Dei offenſio contrahitur. 99. 781 Deliclum excuſat incertitudo,& quare. i⸗. 200 cum duobus. num. ſeqq. Delictum inchoatum non punitur. 4². 26 cum num ſeq. vſq; ad nu. 35
Delictum exeuſat infantia. 11⁷. 14 2 DVelidlum nullum tam graue perpetrari poteſt, ob quod naſo auriculiſne amputatis, aut eſfoſgis oculis, alioue quoquomodo facies hominus ſæ- dari debeat. 100. 596 Delictum peypetrari, vbi homo percuſſus eſt, ia- dto vndecunq telo, dubium non eſt.95. 55 Delaclam in vno territorio in choatum n alio per feclum, in vtroq ne, an in altero tantum loco buniatur.94. 54i. cum num. ſeq. Delictum graue non eſt furtum, niſi cum rei ma- gn eſt, ide oq; conatum in eo puniri non debe-
re.96. 560 Delictũ fænerantis, quam mentientis, maius eſt. 181. 248 Delictum excuſat ignorantia. ud. 157
Delictum excuſant ebrietas& ſomnus. 1. 142
Delictum excuſat ſenectus. u. 144 Delictum excuſat multitudo 1⁷. 199 Dilicti principium non punitur. 42. 26
cum num. ſeq;. ſq; ad num. 35
Delicki minus habet faga ſerui, quam fæneratio. 169. 102 Delacti magnitudo ex Dei offenſa maiore aut mi- nore tudicatur. 73. 399 Delecti magnitudinem arguit pænæ modus 99. 577 Delicti cæpti eur in Italia nulla eſt æna. 45. 65 Delicti ꝛmmanitas ſuadet, vt iura tranſgredia- mur.id. 162 Delicto vacat factum ſacientis, quod publicè pu-
tat licere.68. 8 Delicto caret, quod conſuetudine publiea admiſ- ſum efl. 168. 91 Delictorum quatuor ſunt genera: quæda leuia, quædam grauia, alia grauiora, alia grauiſsima, & ſingulor. deſinitiones.98. 575. eum num ſeq. Delictis in grauioribus aceeſſorium non minus, quam principaliter factum plectitur. i6 7, 70 Delinque re opinione aut facto quid interſit. 335. Delinquens cum ob ſuum admiſſum plettitur, nõ executoris, ſed legis manu plecti videtur. 77.
441
Delinquendi oecaſio maior auget pænam. 73. 394 Delicta pænis coerceri reipub. intereſt. A2. 23 Delicta non ſſe impunita reipub. intereſt. 54. 166 Delicta, quæ frequentius admittuntur, durius
puniri dehent. 72. 39² Delicta cætera parricidium immanitate ſuperat. 118. 147
Delicta interpretatione ſunt alleuanda. iꝝẽf. 165 Delicla qua dam non tam facto, quàm numerò tẽ-
poris, definiuntur. 84. Fos Demens quid, quid item mente captur. 34. 325 cum duobus num. ſeqq-
Dementis& mente capti eadem eft ſignifcatio. 334. 32²3 Dementes, mente capti,& furioſi qnibus compa- rentur. 13 4. 329. e num. ſeq. Dementia a furore differt, quà genusa ſecie. 133.
— 3 9. S nlim. 33 5. Dementiæ es furoris in caſu dictum, an m ebrie- tate habeat locum. 13 6. 342
Dementiæ duo eſſe genera eoneluditur. 136. 334. Denegare iurudittionẽ contumaci iudex poteft.
0. 50 Depeeen mortuis comparantur. 23. 235 Detrahere alimoniam, necare eſt. 173. 155 Deſertor, qnam emanſor, durius punitur. 84. 507 Deſertor qui. 84. 506
Deſignatus Epiſcopus non ſine iniuria à fuſfia- gifs in Synodo ferendis repellitur. 22. 216 Deſignati conſules cum ijs, qui in conſulatu ſunt, ad ſenatus conſultam admittuntur,& cum il- lis habent ſuffragia& mos in Thuſcia de eo ſeruatus. 22. 214& cum num. ſeq. Deſipientis non eſt imperito medico credere ſalu- tem ſuam nolle.io. 67 Deſtinatio noſtra vtrum interſet de eo fit, quoda noſtra voluntate pendet: an etiam& legis. 53. 154.
Deſtinatione noſtra nõ mutantur, quæ legis præ- ſcriptio continentur. 53. 155 eus quo magis offenditur, illud delictum eſt
maius. 59. 5²³ Deus præeſt, quibus lex præeſt. u¹6. 134. Dei iuſſu non eſt de præſidio ac ſtatione vitæ de- cedendum. 14. 106 Dei religio charitate parentm in liberos anti- quior. 75. 4¹5
Dei ex offenſa maiore aut minore magnitudo de- licti iudicatur. 83. 399 Deũ cælare humana prudentia nibil poteſt. 166. 62 Dicens ſe alicunde non diſceſſarum, pro vincto eſt.ioy. 32 Dictum quid. io7. 37 Dittum niſi quod iactandi animo profeãtum eſt, præſtari deb et. 10⁷. 38 Didonus exceſſus& cauſa cont ra Vergilij vani- tatem. 8. 40 Dies vnus vni cauſæ eognoſcendæ non eft ſatis.
2. 8 Dis puerperij in originis cauſa, non 8 nis, inſpicitur. i54. 172 Dies qui. 21. 183 Dies deo dicati impune quandoq non coluntur. 184. 273 Die hus feſtis opera ru lica quæ licitè exercentur. 120. 180 Diſferentia inter impenſas neceſſarias& vtiles quo ad deductionem 197. 387
Dignitas perſonarum& modus cauſæ faciunt vt quandoq apparitoris, quandog litigatoris di- cto ſtetur.zi. 66
Dignitatis nomen,& ferme rem, adipiſcitur ini- turus Magiſtratum. 22. 213
Dignius nõ id ſemper eſt, quod antiquius eft. 74.
41
Diligentiam exactam adhibere debet ereditor m
Pignerata, yt diligens paterfamilias. 20. 4²9 Diligens
Duin elhc Diuna 101. Diuno dem
hun Dꝛuin trul Eco.
Diuinoi quod Duuno Diuino litn Diueſ ſtuua
Diue Diueic min. lues bet, eſc Diuer⸗ luuſ
D uar es Haupe
lues e
Diuas i

——— 2— ¶—— 8——
ibun 2), 5 num ſeg. gece.n. .C num.3z. an nelne.
342
tur. 3z6. z ludexyoteit S 3 . 3 ntur. 14. Fo 706 lria a fufn. 2½. us iſulatu ſunt ,& cumil- huſcia de en um num ſe. credere ſalu-
67 eo ſit, quoda & legu.;z.
6, e legupre-
15 delictum eſt 8 tione vita le⸗
bo in luberos air
45 mugnitul de⸗
399 nihilyoteſti6o.
. 6 um, Prl vinllo
32
37 hniſeum eſh 38 Vergilj vim⸗ 4
nle noneſt ſcu 9
,non centeyti-
¹72 18
1 7 4 M heite exer kent licu 4 rin G vtile lariuu f
g cauſe ſatiun 3 tizatoruüd- log liugan e
1
——3 —.
—
IN DE X.
Diugent paterfamilias agriculturam non ne-
gligit.0¹. 430 Diligere ludæos, vt nos ipſi, debemus. i97. 318 Dioxiphus pudore victus manus ſibi attulit. 7.26 Diſcedens alieunde metu peſtis, an vicarium
relinquere debeat. 14 2. 382 Diſcedens alicunde peſtis metu excuſatur, om- niaq; ei iura ſalua ſunt. ii. 74
. cum num. 376. 2ſc; ad num. 381 Diſcedenti Doctori peſtis metu an mtegra merces debeatur,& quid n alijs operarum ſuarum lo-
catoribus. 142. 384 Diſciplina fori magno Romanori ſtudio ſêruata. 31. 64.
Diſciplinam caſtrorum caritate omnium neceſgi- tudinum Romani antiquiorem duxerunt. 76.
430 Diſpenſare pontifex in ijs, in quibus ſecundu 5 humanum mortaliter peccatur, poteſt: non quoq; in s, in quibus ſecundum ius diuinum mortaliter peccatur. 180. 229 Diſtinentur qui a latronibus, prædonibus, poté- tioribuſue, detentis in viuculis ſimiles ſunt. 107. 2 Diſtunguere non debemus, vbi lex nõ diſtinguit. 18. /165 Dininalex noua indiſtinctè vſuras prohibet. 183. 265 Diuina lex, vt eius author Deus, immutabilis est,& m omni foro vincit. 181. 239 Dinina lex vſuras prohibens in omni foro vincit. 202. 44 Diuinæ legi repugnans lex humana ne tunc qui- dem, cum fertur, valet. i78. 110.& 159 Diuinum ius Papa vſq; ad animam ey ſanguinẽ defendere debet. 192. 354 Diuinum ius alias limitatum limitare Papa po-
teſt. 84. 274. Diainum ius conſuetudo tollere non poteſt, ſed humanum. i⸗. 196.& num. ſeqᷓ.
Diuino iuri quod aduerſatur, licet moribus in- troduttum ſit, non conſuetudo, ſed vſurpatio & corruptela appellari debet. 4. 167
cum num. is
Diuino iure quod fœnus fuerit probibitum,& quod non. 176. 189
Diuino iure deſcendit falſi crimen. 1798. 207
Dinino iure introductum conſuetudine non tol- litur. 174. 168
Dinerſorum diuerſa eſt ratio, ideoq; in vno con-
ſtitutum ad diuerſum nõ retis producitur 20.
184
Diues qui.i29. 268.&O 278 Diues dicitur qui habet, quo opus eſt, pauper, qui minus. 129. 264
Diues eius, quod vltra victus neceſsitatem ha- bet, iniuſtus& wiolentus poſſeſſör habendus
eſt. 6õ4.. 322 Diues aut pauper iudicatur modo oneris quod quis ſuſtinet. 129. 263
D ues eſt, qui bonis moribus eſt, qui malis verdò, Hauper. 125. 225. G u 227 Diues cui us pater eſt, pauper nou eſt. i29. 269 Diues delmquendo jit pauper. i 30. 279 cum num. ſe.
Diues qui alienam inopiam, cum poſsit, non ſub= leuat, magis peccat, quam qui neceſßsitate vi- ctusaliena ſurripit. 64. 323 Diuitu teſtimanioplus creditur, qusm bauperu-
—
—————
& qudré. 126. 231 Dinites, vt pauperet alant, ſolo iudicis officio co- guntur. ꝛ. 296 Diuitiæ malis artibus quæſitæ poſſeſſöri non pro- ſunt. 125. 226 Diaitiatum laca uita honeſtaeſtas. 228 Diuitias d paupertate non cumulus patrimonij, ſed perſonarum conditio ſecernit. i26. 236
Diuturnitas peccatum auget. ⁷4. 170 Dinturnitate, conſuetudinis ſura non defen- duntur. 191. 34 2 Dinturnus furor perſeuerare ereditur, non diu- turnus non creditur. 16. 126 Dinturnum impedimentum perpetuò compara- tur. i5i. 479
Dinuiſio mter ſocios quo tempore fiat. 2043. 464 Doctor parum diſtans ab indoctis priuilegio ca- ret. 128. 256 Doctor dans alicui pecuniam mutuam, vt ſibi,- fieiti det operam, an vſuram committat. 1664 65. cum num. ſeq. ſq ad num.& u Doctor legum, dum diſcit& docet, in ius vocari non poteſt,& quare.& quid in auditoribur- 146. 4 8. cum trib. num. ſegq. Doctor e alij lucrum hominibius ad ſe mutuo da- to illectis facti reſtituere pauperibus debent- 168. 86 Doctoris quæ partes. 128. 255 DocCtori peſtis metu diſcedenti an iutegra merces debeatur? ey quid in alijs operarum ſuarũ lo- catoribus. 38 4. Doctorum in perſona dictum ad alios cuiuſliber
artis homines producitur. i3 5. 85 Doctorum in perſona dittum habeat ne locum in auditoribus. 14 7. 422
Doctorum in perſona dittum: an ad nudum noms gerentes porrigatur. 147. 424. Dolorem iuſtum temperare, difficillimu eſt. 86.
524 Dolus ſi ab ſit, falſum non committitur. 2. 22 & 33.E&ſeq.
Dolum& culpam præaſtat creditor in re pignera- ta.200. 424 Dolo malo carens quandoq ob exẽ᷑plum punitur. 73. 403.& num. ſeg
Dolo carens ordinaria pæna non punitur. 73. 40⁸ Qolo caret, qui ex conſuetudine quid facit. is94
9½ Domanouij Mednicenſii Epiſeopi eximia in Iu- re dicundo laulw. 32. 80 Domicilium incolas faeit:ciues origo. 49. uis Domicilium vt eo loci quis conſtituat, quò ma- iorem partem fortunarũ ſuarum intulit, qudns diu morari debeat: arbitrio iudicis relinqui- tur.52. 144 Domieiꝛlium ſtatim contrahit ſcholaris, qui ani- mum perpetudò manendi ſtatim declarat. 3.13 4. Domicilium an conſtituere quus intelligatur: ſo= la hoſſe ſsionis emptioue eo loci, qudò ſe recepit, facia. 52. 145 Domicilium quis nulla temporis diuturnitate ibi ſortitur, vnde quandog abeundi propoſiti habet. 5i. 132. cum num. 135 Domicilium decennio contrahit ſtudiorum cauſa aliquò veniens. 5¹. 13 3,zcum num. 136 Domieilium parentm, an naſcendi locus eribuat originem. 47.. 98 Domirilium duobus locis habet æqualiter vtro- bia inſtructus,& aæqueè frequens.5i. 128 Demicilium
———
AA

1. N D E X.
Domieilium non contrabitur abſq; propoſito ali- eubi perpetuo manendi.. 131 Domicilium decennio nondum exatto eontrahit is, cuius qualis qualis voluntas domicilium conſtituendi facto aliquo apparet. 5. 137 Domicilium amiſbi mariti retinet vidua. 48. 102 Domicilium parentüm, non fortuitum naſcendi locum ſpectarꝛ in filiori origene, crebrior ſen-
tentia eſt.⸗5. 181 Domicilium patris non ſequitur filius ſed ciuita- tem, vnde pater eſt. 54. 175
Domieiliñ quæritur ante decennij eurſum maio- rem fortunarum ſuarum parte inſtructo. 51. 138 Domiciliũ ibi quis deſinere habere intelligitur, vnde rerum ſummam euebit. 52. 147 Domicilium quemadmodum conſtituitur. 50. 122.& num. ſeq.
Domicilium eleſtione cuiuſq;, nõ fato aut fortu- na aliquò venientis, conſtituitur. 51. 129
& num. ſeq. Domicilium allatione fortunarum nõ quæritur, niſi aſßidua in loco mora accedat. 0. 127 cum num. i4 3
Domicilij ad conſtitutionem animo es corpore opus eſt.ʒ/o. 123 Domicilio quamdin abſumus, peregrinari diei- mur,& eò reuerſi,peregrinari deſinere. 54.168 Domii legem ſeruus tollere non poteſt. 180. 23 4. Domini in ſeruum exemplum memorabilis ſeui- I11x. 171. 135 Domino ſeruus, aliiſue alij ius caſtigandi haben- di, ſe caſtiganti reſiſtere non debet:niſi caſtiga- tionis modus excedatur.& quare. 56. 204. cum num. ſeqq.
Domini ſeruos inclementius à ſe tractatos yeni- dare coguntur. ⁷⁸ 133 Dominorum ſaluti ſuam anteponere ſerui non debent. 73. 404. Dommorum in ſeruos illibatam eſſe poteſtatem, expedit reipub. i7i. 334 Donat cum mulier, miraculi loco eſt. 87. 538 Verſ. eſſe quippe.
Donationis eoniectura vnde capi ſolet, in mulie- re donatio non præſumitur. 87. 538
. verſ.eſſè quippe.
Donans mulier decepta creditur. 87. 538 Vverſ. eſſe quippe.
Donans mulier rem ſuæ naturæ repugnantem fa- cit.87. 538. Verſ. eſſe quippe. Dormientis delictum impunitum eſt. uwzjf. 142 Dos appellatur per anticipationem pecunia nu- btijs deſtinata. 85. 5 4 Dotus nomen ante nuptias nullum eſt.S. 514. Dotis lucro carere maritus debet, qui vxori æ- grotanti medicum adhibuit imperitum. 10. 65 Dotis lucro prinatur maritus vxori ægrotanti medicum nõ adhibens, ſi ea inde moriatur. uu. 7½ Hotem maritus ob famam alienare poteſt, ex alia neceßitate non poteft. 59. 256 Dotalem hecuniam ad honeſti lucri partem dare in negotiationem conſtitutione Innocentij li- cet. idem in pecunia ad puerorum alimoniam relict᷑a traditum eft. 203. 4 49. cum num. ſeq. Daubia in re ſatio eit legis Verbis ſeruire. 149. 4.,42 Dubia in re quod eſt ammæ magis ſalutare in Dei foro ſpectamus, aliter atq in foro hominu. 16⸗ 6d. cum num. ſeq.
Dubijs in quæſtionib. Prot eſtament 0 reſponden- dum eʒt᷑. 2. 4⁰
Duo Vtrum multa recté dicantur. 4. 109 Duritia legis Saxonicæ defenditur. 22. 224 Dura& mhumana eil lex quæ de rebus ſuis æ-
grotos ſtatuere vetat,& contra aliarum gen-
tium iura. 21. 203 Durare, quod fit, debet, vt pfatto ſit. 3. cui nu. ſeq. Dymni Macedonis exceſſus. 7. 24
E.
Lerree& Somnus excuſant delicti. 11⁷7.142 Ebrietas in caſu an habeat locum, dictum in dementia& furore. 136 342²
Ebrijs quam legem Hittacus edixit. 138. 343 Eceleſia à meretrice& hiſtrione decimam ex ſus quæſtu ſoluentibus non recipit.& quare. 138. 270
Eccleſiæ& ſtatuæ principum æquè ſanttæ ſunt, at aſylum, nam nec inde extrahere quenquam licet. 7⁷1. 130 Eecleſiys ceterisq; pijs locis ægrotus iure Saxonico fine hæredum conſenſu teſtamento dare lega- req́; poteſt. i9. 175 Eceleſiaſticus iudex eſt cognitor, cum ereditor fructus rei pigneratæ imputare ſorti recuſat. 192. 356 Edem ad ſacram principumwe ſtatuas confu- gientes, qui gaudeant immunitate,& qui nõ, 171. 132 gritudo animi quæx. 133. 38 Tqualitatem exigit ſocietas, eùm ſit fraterni- tatis inſtar. 203. 4 60. cum trib. uum. ſe*q. Es cudebant Romani vrbe nondi adulta. 163. 4 Eris appellatione quid contineatur. 162. 23 cum num. ſeq.& num. 40
Etas omnis habuit& bonos& malos. 91. 340 Ehectu non ſecuto obreptio non punitur. 4a. 13 Elfettus, non conatus, præmium meretur. 42. ¹5
. cum trib. num. ſeqqj- Eſectis ex contrarijs cauſc eontrariæ deprehen- duntur. 5. 118
Efſicientem lex punit, non facientem. 44. 4. Egeſtas excuſat ab appellando& ab appellationis proſecutione. 109. 53 Egeſtate impediti Innocentio& Alexandro au- thorib. comparan ur ægrotis. 109. 52² Egẽs ſit teſtis, an locuples, multi mtereſt. 124. 215 Egenti qui opem non fert, peccat 168. 84. Egenti ludæo eleemonad ehriſtiano danda. 187. 1 Egentibus ſubuenire mutuo dato oportet. 168 383 Electione cuiuſq; domicilium non fato aut for- tuna aliquò venientis conſtituitur.. 29
&num. ſeqᷓ. Eleftus ad ſeribendi munus pro eo eit ac ſi iam ſcriberet. 22. 212
Eleemoſynaludaæo egenti a ehriſtiano dandauid 7.
22 Eleemoſynam pauperibus dare diuit es indieis of⸗
ficio coguntur. 62. 296 Eleemoſynam ex ſuo quæſtu fænerator dare non hoteit,& meretrix poteft. 179. 219 Emanſor qui. 84. 506
Emanſor, quam deſertor, mitius punitur. 84. 507 Emergens damnum ſine ſuræ vitio heti poteſt.
175. 178.& num. 18 0 es ſeq. i83 Emere nemo cogitur. 199.
, 1 4¹0 Emigrare inſſus emigrans& mox rediens puni- tur, 45. 68 Emolumentum
Prul ma Eyye ne Enyi ⸗ duun Prunc mat kyſ
I.
Luchuj auel
9; Exauhi
v Eaaju
hero⸗ Eceyri Ereeyte kxeet nem
xeeſſ Enteſſ Exceſſ
Exceſ
& n

—.——— ☛—y ——
—
. 190 zupe Saxonico to dae legr . 115 eum ereaitor orti recuſit. 356
tuas confu- G quind, 62
38
ſt fraterni⸗ b.num. eq. dultaabé.4 .162. 3 29. E num. 40 110s.191.%⁵ unitur. 4,8 efetuf.4. ij tril uum ſeſ. trie deyrehen- 1 tem 42, 14 boypelltionu
Alexandro au- 9. 5 ntereſt. a4.u5 168. 4 wano danda,s7. 399
qportet 166. 6 i fato aut fif uitur.i. u9 o nunjſe· eu eſtat ſ ium
1 hanui 4 nuiter iuditus qf. 296 p Aufe von feato 3 Fob
unitur. 450 vuu yeti lue
IN DE xX.
Emolumentum ſectari in aliena calamitate, uhu- manum eſt.55. 186 Empedocles diuinitatis affe ctatione aut iactatio- ne potius quadam, in Aethnam mſzluit. 9. 42 Emptio poſſeſhionis ſola eo loci, quò ſe quis rece- pit, an ad domicili conſtitutionẽ ſuficiat, alij aiunt, aut hor negat. 5⁷. 145 Enunciatiua Verba fidem non faciant, etiam in matrimonijs. 9. 4².& num. ſeq. Epiſcopus deſignatus non ſine iniuriaa ſuſfragijs m Onodo ferendis repellitur. 22. 216 Epiſcopus preshyterũ à ſe mitiatum alere non co- gitur, ſi patet ei ſit diues,& quomodo intelli- gatur. 130. 275.& num. ſeq. Epiſeopus non habens adminiſtrationem, impro- priè dicitur& abuſius Epiſcopus.„. 2061 Epiſcopi in perſõna conſtitutum ad epiſcopos, qui nõ habent adminiſtrationè, nõ pertiner. i29. 20 Epiſcoporum negligentia in Vindicandus hære ſi- bus carpitur. 142. 383 Erro, quam fugitiuus, mitius punitur. 84. 507 Erro& fugitiuus quid Labeoni, quid item Vl- Hiano, alis. 84. 508. cum num. ſeg. Erronis nomen vno attu non quæritur. 84. 5⁰4 Erronis factum ſine fuga eft.8. 5⁰⁸ Erubeſcimus cum fine lege loquimur. 20. 192 Eſurienti non licet veſtem ſu rripere, vt eius pre- tio cibum comparei. nec nudo cibum yt eo ve- dito, Veſtem emat. 62. 306 Eſt, eſt, ſie ſermo Veſter: non, non, quod amplius eſt a malo eſt. 10⁷. 36 Euchariſtian deferentem ſacerdotẽ apprehendes auelli ab eo uon poteſt. ii. 131 Euenire, ꝙ poteſt, ſi eo præſens ſtatus inclinet nõ ſiatus ipſe præſens, expectari debez. 23. 232 Euexit qui frumentu, aut alind vſus ſui gratia, quod alieni non licuit, ſi mutato conſilio Ven- didit: pænam non patitur. 95. Euocatus ad ſententiam andiendam non veniens appellare non poteſt.ʒo. 47 Exat᷑tam diligentid adhibere debet ereditor in re bignerata, vt diligens paterfamilias. 201. 429 Exæquari mortuis mortifers vulneratos, non eit ber omnia verum. z4. 247 Exceptio firmat regulam. 105. 3 Exceptum quod non eſt, fub regula manet. 105. 5 Exceptis caſibus quibuſdam, caſus eandem ratio-
nem habentes excepti videntur. 132. 309 Exceſſus Tropbonij& Agamedis. 4. 98 Exceſſus Themiſtoclis. 8. 38 Exceſſus Calani Indi philoſophi. g. 30 Exceſſus Pbilenum(arthaginenſium. 8. 37 Exceſſus Cbyyſippi& enonis.9. 45 Exceſſus Cleombroti. 9. 43 Exceſſus Amphionis& cauſa.7. 24 Exceſſus Cornelij Galli. 7. 19 Exceſſus(atonis Vticenſis. 8. 23 Exceſſus Licinij Macri. 7. 20 Exceſſus Feſti. 8. 32 Exceſſius Charondæ TLyrüj. 8. 39 Exceſſus Didonis e cauſa contra Vergilij vani-
tatem. 8. 40 Exceſſus! andæ Polonorũ reginæ& cauſa. 9. 41 Exceſſus Scipionis. 8. 3² Exceſſus Dymni Macedonis.. 2¹ Exceſſus Aiacis Telamonij& cauſa. 7. 25 Exceſſus Curtij adoleſcentis Roman. 8. 36 Excömunicatus non eſt, qui manus aduerſus ele-
ricum leuauit, ſi non percuſiit. 43. 34
——————————
Excõmunicati ſunt legem de z ſarin ferenter, di-
ctantes, aut ſeribentes. 70. 108 Exempla non arttant regulaun. 120. 179 Exemplum memonabile ruſtici Lituani. 6 9. 361 Exemplum KXO& Narcuſij 46. 77 Exempli præbédi cauſa u doio malo caret, quã-
doq punitur. 73. 403.J num. ſeq. Exemplo opus efl, nimii multi⸗ gra /ant⸗b 72.394 Exire qui alicunde non poteſt, ꝓ vmcto eſt 0.32 Expeditio hublꝛca excuſat à contumaeia. i0 g5. 2 Expeditio publica& pere griidcio excuſant à cõ-
tumacia. 143. 390 Expenſis nõ refuſis contumax non auditur. 30.56 Excuſationem petiſſe non Videtur, qui eam ad fi-
nem non perduxit. 42. 34 Exportare quid prohibitus, anto, quam loci fines excedit, non mcidit in pænam. 42. 27
Extranens quidquam largiri non curata hrius na- turd, id eſt, ijs, quibus ꝛure naturali obſtrin 21- mur, Vetat lex. 20. 194 Extremo proximiori medium adtribuitur. 23, 229 Exul, vnde exulat, illac iter facere non prohibe- tur. 45. 72² Exul illo, vnde exulat hoſpitij cauſa, mox abitu- rus, ſine metu magiſtrato diuertere põt 53 162 Exulis cædes licet toleretur„laude tamen caret,
imò ignominiam irrogat. 70. 454. Exulis patris cædes duplex continet flagitin. 80. 4⁵⁹ Exulem occidens peccat. 79. 454 Exulem fratrem oecidere non licet.78. 43³ Exulem patrem filius, leget unicipali exulũ cæ- dem permittente, iure ne occidat. 75. 4˙9 Exulem occidere, humana le ge licet, diuina non licet. 82. 48⁶
Exulem patrem filius alere tenetur.76. 43⁸ Exulem occidens permiſſi legus, non excuſatur, quaſi legis miniſter. 81. 479 Exules, quorum deterior conditio eit, hoſtii ha- bentur numero. 67. 346
5 Fuer qud tenus quis poſiit, ex qualitate p- fonæ conſideratur. 2. 237 Facere qua poteft bonis cedens, facultates poſtea nactus conuenitur. 127. 239 Faciens quod publico putat licere, non delinquit. 168. Faciendum lex non punit, ſed eſſicientem. 42. 14. Facile eft imperium in bonis. uio. 135 Facies hominis, quæ eſt ad cæœleſtis bulchritudi-
nis imaginem figurata, notis de formari nõ de- bet. ioo. 595 Facies hominis naſo auriculiſus amputatis aut ef foſgis oculis, alioué quoquomodo ob nullum flagitium fædari dehet. i00. 596 Facies eius, qui principus ſigillii adulterauit, ſti- gmate aliquo aut charatiere notari debet. 100. 593
Facinus nocentis imbunitum relinqui, ſatius eſt, qudm innocentem damnare. 177. 203 Fablum anciliæ legatæ legatario nocere nõ debet. 50. 118 Factum non inſpicitur, ſed canſa faciendi. 109. 50 cum duobus num. feꝗ.
Factum ex voluntate interpretari debet. i5 5. 527 factum asſq; Voluutate non inſpicitur. 155. 526 Factum ſine vVoluntate, non haber ob/ſequrum ve fato factum. 155. 5²25
7 Factum
—

I N D E X.
Factum noſtrum neceſſarium eſt, vt quod noſtru
eſt, alterius fiat. 2. 304 Factum non durans pro non facto eſt. 45. 66 cum num. ſeq.
Factum filij, hatris factum Videtur. 69. 363 & num.ſeq.
Falſum non committitur, cum bona mente ac pro hoſito quid fit. i⁷8⁸. 208
Facto aut opinione delinquere quid interſit, 89.
335
Facto noſtro opus eſt, vt, quod uoſtrum eſt ad alii transferatur. i9. 172 Fatto nomina quæruutur, non conſilio.83. 500 Factorum loco haberi debent promiſſa nobilium. 87. 538. verſ. Huc pertinet. Facta tenent pleraq quæ fieri non debent. 80. 466 Falſum ſine dolonon committitur. 28. 22 Falſi non tenetur Tabellio, qui circiuentus cõ- tra fidem veri quid ſeripſis 27. 20 Falſi pæna, qui percuſgit pecuniã, nec formauit: Non tenetur. 44. 59 Falſi crimen fiue dolo non committitur. a. 3 &ᷓ num. ſeq.
Falſi non tenetur ſuadens tabellioni ignaro, vt quid contra ſidem Vveri ſcribat, ſed obreptionis crimen contrhit. 41. 2. cum num. 4 Falſi indictione teſtimonij conatus ſiue eſſectü punitur. 99. 579 Falſi a pæna conſuetudo excuſat. 169. 96 EPall trimine nullũ magis infamat: grauius; eſt.
205 rimen iure diuino defcendit. i77. 207 Falſo putant Iudaæi Chriſtianos ipſis eſſe alienos. 188. 3²5 Fallere fidem, graue eſt. 107⁷. 34
Fallere aggreſſus an, vt deceptor, plectatur. 4. 7 Famæ cuius parcendum eſt, eius magis vitæ par- cere oportet. 75. 4 20. G 473 520. Fames exercitus Cambyſiani im Tthiopes mous- tis, quò militem adegerit. öz. 299 Famis cauſa furtum permitti, parum acuts dici- tur. 55. 193· cum num. ſeq. Famis tempore tam diuino, quam humano iure omnia ſunt communia. 5. 194. Famis cauſ pater filios, quos in poteſtate non ha- bet, alienare non poteſt. 59. 249 Famis neceſgitatem omni lege ſolutã eſſe,& quid- quid quocunq; iure illicitum eſt, ob famè fieri licitum, malè Chuchalon exiſtimauit, incon- ſtansc; eius ſententia oſtenditur. so. 264. eum num ſeꝗ.
Tamis cauſa non lieet Veſtem ſurripere, dt eius hretio cibus comparetur. 6². 306 Famis cauſa auus nepotes ſuæ pote ſtati ſuppoſitos diſtrahere non poteſt. 59. 250 Famis cauſa pater filios ſacris initiatos alienare non poteſl. 59. 252 Famis cauſa matey, ne filios diſtrahat, interpreta- tione magis, quam verbis cõſtitutionis exclu- ditur. 50. 266. cum num. 268.& 269 Famis atrocitas& varia eius exempla. 59. 257 cum num. ſeqq. Vſcqh ad num. 26
Famis cauſa furtum factum quomodo vindican- dum. 64. 320. cum num. ſeq. Famis cauſa admiſſum furtum diuino alioquin atq; bumano iure prohibitum impunitu eft. 55.
191 Famis cauſa conſtitutum ad nullam aliam neceſ= ſitatem eit producendum. 9. 254
Famus præſentis cauſa, uon futuræ rem alienam
auſerre lĩcet. 8². 29 Famis cauſa mater, licet ſemper eerta ſit, filios ta- men, vnpater, alienare non potefl.59. 248 Famis cauſa non minus futuræ, quà præſentis ex- cuſat, idq́ intra modum: eum niſi futura fami conſulatur, hereundum homini eft. 64. 319 Famis ſimul e nuditatis neceſitas an pecus ſur-
ripientem excuſet. 63. 307 Fami nulla neeeſsitas exæquatur. 59. 253 Fame mori duos præſtat, quam per iniuriam vns
ſuperſtitem eſſé. 62. 302 Fame enectorü acerbior mors eſt nulla, teſte Ho-
mero. 60..263 Fato quod fit, pro non facto eſt.z2. 37 Fato aut fortuna aliquò venientis domicilium na
conſtituitur, ſed cuiuſq; electione. 51. 129 Fatui qui,& illorum conditio. 13 6. 341 Fatui furioſis dementibus& mente captis quan-
do comparantur. 13 4. 33²
Fauore cuiuſquam probibitum quod eſt, aduer- ſus id vel eo volente fieri nibil poteſt. 185. 296
SXyſq ad num. 304 Fænerator quadrupli, fur dupli apud Romanos condemnatus. 173. 150
Fænerator,& cum exercere fænus deſijt, facti m- famiam non euadit. 87. 538. Verſ.plurimum. Fænerator extorquere vſicras vi dicitur, etiam ei à volẽte ſoluitur,& quare. 185. 288.& nu. ſeq. Fæœnerator ex quæſtu ſuo decimã ſoluere,& elee- moſynam dare non poteſt. meretrix autem ex ſuo quæſtu poteſt. 179. 2¹9 Fænerator non eſt, qui pecunia mutuo auditori- bus data frequentius habere auditorium ſtu- det, ſiue conciliandæ famæ, ſiue veteris retinè-
dæ gratia id faciat, peccat tamen. 167. 73 Fæneratoris, quam ſerui fugitiui, maius efi deli- ctum 172. 144. Fæneratori datum repetitur. i⁷ο. 218 Fæneratori locare domum non licet. 173. 160 Fæneratorem liberet ne delicto debitor gratiam ei fænoris faciens. 166. 61
Fæneratores Plato qua lege puniuit 173. is3 fæneratores pecuniæ, quæ ex ſe nihil producere poteſt, fructum quærunt. izi. 125 Fæneratores infames ſant,& ſempiternis ſuppli- cijs damnati. 205. 473 Fæneratores tam diuinæ, qudm humauæ leges ple ctunt. 172. 148 Fæneratores harpyis cparat Plutarchus. i73. 156 Fæneratores(ato Sicilia eiecit. 173. 164. Fæneratores iure diuino pœænu æternis coercen- tur. 173. 149 Fæneratores quilibet princeps expellere ex ſua ditione debet 7. 161 Fæneratorum tabulas Agis Athenenſium dux combußit. 73. 3 16 5 Fæneratorum conſilio nihil magis contrarin eit, qudm beneficium dare. 184. 280 Fæneratorum eorumq; fautorum pænæ d iure(a- nonico conſtitutæ. 73. 157. cum nui. ſeq Fænerator leges diuinas atq humanas violat. 171⁸ 128
Fæneratio plus habet delicli, qnã fuga ſerui. 19. 3 102
Fænerare pupillarem pecuniam vtrum tutores cogantutr. 202. 440.& nu. 4 4, 4 Fænerare hommis ah hoſtibs redimédi caufa, cur maius efl. delicti, quam eius ſeruandi gratia
mentiri. 182.— 252 fæuerre& occidere Marso(atoni ide 73. 151 Fænerars
= — — —
☛ —
— —
Fenen
Fenu tu ine
Fen
* S

———,.——— ——
9. ſfluun⸗ 9. 2 44 eſentuex. utura ſom 64. 39 decug ſur.
307
. miciliuma S1. u
. 341 eaptu qunn 332
leſt, aduer. teft. 7. 96
a num04 ad Romanor
iʒo jijt faclin. plurimun. tur, etumes & nu ſe ere,& elee- auten er 2¹9 dauditori- torium ſtu⸗ eteru retint⸗ 167. 3 naius eſt del. 64 18 6.173. 10 ebitor grätun 61 it z. 13 uhulpraducer 13 tternis ſupli⸗ 473 mane legesple 148 tarchus.yiijs . 164 3 rernu coerten- 19 zyelere er ſ 161
henenſuun aur
16
. ses zeontrane
5 280
„hene aiurela- Ercum nu. elw v ſat 17 yiolat.I71s ua
ꝛfubsſwu
„vtyun tuullä 0. G nu. 444
Umiianhen ruandig
du ſefus a
„ 5 1 wakide 75. 1 granu fautyun
I NDE X.
Eænerare licere afirmans hæreticus est. 73. isa EFænetrare naturd illicitũ eſt atq; mhòeſtu. 183. 271 fæœnerare ludæi ſolis Cthananæu potueriit:& fum fænerando auferre, nõ alienn, e& quar. 114. 172 Fænerare non licet bominus ab hoſtibus redimen- di gratia. 181. 247 Fænerate tam diuina, qudm humana lege prohi- bemur.*70. 121 Fænerare pecuniam pupillarem nolens tutor ab- ſoluitur. 20½.G. 446⁶ fFæœnerare chriſti lex indiſtincts vetat. 189. 328 Tænerare cum non liceat captiuorum redimendo- rum gratia, nec pupillaris patrimonij augendi cauſa licere debet. 202. 44 5 Fænerandi poteſtatem an Papa ludæis facere poſ- ſit. 186. 309 Faæneræandi poteſtas ludæis vtrum ex cauſa pub- licè fteri poſpꝛt.i8s. 307 Fænerandi poteſtatem Iudæis nullus princeps, ne pſẽ quadem Papa, facere poteit. 9. 353 Fænerandi Iudæis poteſtatem facere Papam non
poſſè, coneluditur. 188. 3²3 Fœnerandi, poteſtatem facientes Iudæis reges& alij prmeipes reprebenſi. 182. 256
Fænerandæ adoleſcentii pecuniæ ab Imperatore Iuſtiniano quando curatoribus impoſitaneeeſ
ſitas. 202. 44 ² fænetrãdæ pecuniæ pupillaris nece ſeitas olim tu- toribus fuit. 20 2. 44* Fæœuerantu, quam mentientis, maius eft delitti. 181. 24.3 Fæneratici& meretrieij inſtituti eoparatio. ⁷⁹. 2¹⁷
Fænus nouo iure diuino cũ indiſtinttè prohibea- tur, permitti conſtitutionibus bumanis nullo in caſu poteſt.i76. 190 Tœnus exercere ludæis nullus princeps ſecularis permittere poteſt. 186. 308 Fœnus a ſponte dantibus accipere non licet,& qudre.186. 306 Fænus vnde dictum. Gi. 8. cum num. ſeq. fæœnus conſenſu partium fieri licitum non poteit.
185. 294 fænus ꝛure diuino quod fuerit prohibitum,&& non. i78. 189
Tœnus iure diuino prohibetur. 87. 53 Fæœnorus ne erimen contrahat, qui ex poſt facto vl- ero uid oblatum à debitore recepit. 85. 533 & cum num. 35.& num. ſeg. Fænoris exercendi tutoribo&suratoribus impo- neutti neceſsitatẽ error coarguitur. 202. 443 Fænore trucidari pauper dicitur ¹73. 152 Felinus Ferrarienſis Municeps, ob parentuùm do- micilii, iudicatus eft: cii alibi natꝰ eſſet. 49. uia fæmina varium eſt,& mutabile ſemper 87. 538 Verſ. Eſſe quippe. Fæmina nobilis in teſtimonij ditthione prafertur Viro plebeio. 108. 44 Fæminæ vir regulariter in teſtimonij dictione Præfertur. 108. 4 fœæminarum genus auarißimum eft S7. 33⁸ ver. Eſſe quippe. Fæminis iure Theutonico tutoes dantur. 20.188 Feriarum humana le ge indudtari tempore, litiga toribus volentibus, rece ius diciturr aliter atq cum lege diuina feriæ ſunt idutiæ. i85. 295 Ferijs caret neceſgita⸗. 120. to Ferro, veneno, autalio, quo mors conſciſei potefl, mn carcere ibato prafectus carcerius punuri de- bet.⸗7⸗ 225
Feſti exceſſus. o. 34 Seſti dies quandog impune no coluntur.14. 273 Feſto die foro dans operã in tẽpus tantum heccat,
ꝗ fœænerat verò in tẽpus e&s in naturam. 184. 272 Feſto die piſcans in tẽpus tantim peecat, qui fœ-
nerat verdò in tempus e in naturam. 84. 272 Feſtis diebus opera ruſtica quæ licité exercenrur.
120. 181 Feſtu diebs agriculturæ dare operz licet. 184.275 Feſtinatio nouerca iufliciæ eſt. 33. 9² Feſtinatio quorundam in iudicando& temeritas
reprehenditur. 32. 81 Feudum contumacia amittitur z0. 57 Fendi poſſeſßio mortuo patre in filium continua-
tur. 70⸗ 374.
Fictio eſt, morituros mortuis comparari, ideoq; mn legibus municipalibus nõ haber loci. 24. 24 6 Eittꝛonis eſt cæpra pro conſumatis haberi. 45. 63 Fictè verba legis municipalis aceipi non debent, ſed vere. 45. 1 64 Fides nationum quarundam parum ſpectata eft. 87. 538. Verſ Deniq j. Fades apparitoris& Tabellionus in quꝛbus ſeque- da, vel non. 31. 6 Fides numinus loco olim eulta, proxima loui a o manis in capitolio collocata eft. i0 7. 39 Fidem fallere, graue eſt. o⁷. 34. fadem teſtimoni paupertas quãdo minuat, iudex arbitratur. 125. 22.cum num feq. Fidem publicam quando ſequi tutum ſit, aut ean hetere oporteat. 4 0. 363:cum num. ſeq. Fidem bonà unducit conſuetudo generalis. 169. 95 fĩidem ad faciendã ꝓattinet, ua quis natione ſit, multum intereſt. 87. 53 8. Verf Porrò, Fideꝛuſſor proximè condemuandus aduerſus eii, pro quo fideiuſsit, agere poteft. 22. 209 Fideiuſſaribus datis promittens alicunde na diſe cedere, pro vuto eft. i0⁷. 33 Fictio legis(orneliæ. 23. 2344. fieri multa non debent, quæ tamen facta tenent. 8o.. 4 6 G Filiam pater in adulterio deprehenſam oceidere ꝛure diuino non poteſt. /78. 44⁸ Filiafamilias luxurioſs viuens, inſtituto in me⸗ lius mutato, alimentaa patre petere es dotem poteſt. 87. 538. Verſ. Deniq. Filius familias præturam iniens vinculo patrid poteſtatis ſoluitur. 4¹. Filius cuius pater eſt diues, pauper no eſt, u9. 268 Filivus de domo paterna in ius vocari non poreſt. 2 378 Fihus familias quod ad ius publieum/ Petlat, non ſequitur ius patriæ poteſtatis. 74 4¹½ lius, ſecundum quoſdlam parenum domiciliis fequitur: nõ naſcendi locum 49. iu1. eni nu. ſeq. Filius familias prætor patrem ſuſpectam haredi= tatem adire cogit. 74. 4 0 Eilius eſſe nõ creditur, pæi patrẽ verberat. 76. 426 Filꝛus patrem exulem lege municipali exuli cæ- dem permittenie, ure ne occadat. 75. 4 Filius naturalem parentu originem non domagz- lium, ſequitur. 49. 101 Filius, qui in necem parentis venenum eombara- nit, licet nec dedit, nee dare potuit, lege Pom- peia coercetur. 82. 4⁸7 Filius& pater quo iure eadem Herſona intelltgaã- tur. 74. 4¹3 Filius eorundem eſſe ſludiorum ae woluntatz. euius pater ſit, creditur. 87.
538 verſ. Sed& inter eos. 14 filius

I N D E X.
9„ 8.. 2. Eilius ieiunans patrem ieiunio ſoluit. é. 262 Filius poſsidere& habere mtelligitur, quod pa-
ter hoſsidet. 7¹. 376 Filius ciuitatem, vnde pater eſt, uon domieilium ſequitur. 54. 175
Filius patri, aliuſus alij ius caſtigandi pabentiſe caſtiganti reſiſtere non debet, niſi caſtigationis modus exeedatur,& quare. 5⁶.20 4. ci nu. ſeq.
Filius ing ratus, atta pænitentia, exbæredari d pa- tre non poteft. 87. 538. Verſ. Deniq.
Filius patrem exulem alere tenetur. 76. 431
Filij& patris perſona natura eadẽ exiſtimatur, & qua inde fluunt. s8. 356
cum nu. ſeqq. vſq; ad num. 374.
Filij habitatio prodeſt patri,&; contra. 70. 368
Filqj& patris nuptiæ pro vnis habentur. 69. 365
Filij vox, voluntas,& terror, patris vox, volun- tas& terror eſt. 68. 357
Filij factum patris factum videtur. 69. 363
& num. ſeq.
Filij& patris teſtamentum pro vno teſtamento est. 69. 366
Filio delinquenti à patre iudici oblato ignoſci- tur,& contra 78. 443.& quare num. ſeq.
Filio& liberto ſemper honeſta& fantta perſona
Hatris& patroni videri debet. 75. 4²³3
& num.ſeq.
Filio e& haere aceuſatis, de filio hrius, praſente batre, habendæ ſunit quæſtiones. 6g. 359
Filio patrem aut patrifilium patria arma inferẽ- tem occidenti parcitur,& præmium datur. /8.
. 44²
Filium, qui ſuis operis viuere poteſt, hater non alit. 129. 274.
Filium dendere pater, vt ſe à præſide aut ab ho-
ſe redimat, non poteſt. 59. 255
Filium obſidem relinquens patey non videtur li- beraà cuſtodia dimiſſus. 70. 367
Filij hatribus ſimiles. 87. 338. verſoſedes inter eos.
Filij probi probis ex parentibus naſcuntur. 87.738
Verſ. Sed& inter eos. Filij progenitorum ſuorum imitarores eſſe ſolent- 87. 538. Verſ.Sed& nter eos.
Fili poſt mortem patris non hæreditatem aceipe- re videntur: ſed liberam bonorumadminiſira- tionem. /G†o. 373
Filij in acie amiſi per gloriam in perpetuum di- ueère ntelliguntur: parétibusd; proſunt. 23. 236
Filij presbyterorum cur à facrorum miniſterio
arceantur. 87. 38. Verf. Sed& inter eos.
Filiorum in perſona legum praſumptione pater-
ai, hoòc eſt hæreditarij, eriminis exempla metu-
antur. 37. 53 8 Verſ. Sed& inter eos. Filiorum in perſona parentes magis, quam in ſe terrentur.68. 358
Eiliorum nomine nepotes continentur. 59. 251 Eilios ſuos famis cauſa paser vẽdere poteſt.55. 88 Filijs legitima portione reſicta, de reliqua ſubſt- tia paterfamilias pro animi ſui motu iure no- niſsimo ſtatuere poteft. 21. 198 Fius delitti punitur, non principium. 42. 26 cum num. ſeq. Sſc; ad num. 35
Fiſco nauis nomine vi ventorum alicqud appulſæ
nihil præſtatusr. 55.— 185
Flagitium nullu tam graue perpetrari poteſt, ob Tuod naſo auriculi]ſué amputatis, aut eſfoſgis oruli alioué quoquo modo facies hommus fæ- dari debear. 100. 596
Fluminis i probibitus Strumad ſimilitudine sap ι excuſetur. 132. 303. G Hum. 310
Fluminis vi impeditus, quando audiatur, e qul do non. 133. 316 Formans pecuniam, non etiam percutiens, lege Cornelia tenetur. 44. 59 Fontem in fundo habentem, agris ſuis ſitientibus ad Vicinos aquam deriuare cogi, inbumanum efl. 62. 293 Fornicatio hermitti pontificis authoritate no po- teſt. 181. 251 Fornicatio minus eſt peccatũ, qudàm mendacium. 181. 250 Fornicari, quàm mentiri, leuius eſt erimen,& quare. 73. 398 Foram ibi non ſortitur quis, vbi contraxit, inde ſtarim diſceſſurus. 533. 158 Fori diſciplina magno Romanorum ſtudio ſerua- ta. 31. 64 Foro dans, operam feſto die in tempus tantu pee- cat, qui fænerar verò in tempus& in naturã.
184. 272 Foro in omni vincit lex diuina vſuras probibens. 202. 44 4.
Foro operæm dare, licitum eſt e; honeſtum, fæne- rare verdò, illicitum atq; inboneſtum. 8 44. 271 Forenſes côtrouerſiæ ob lon gam eari ſeriem bre- ui temporis ſpaeio difhiniri non poſſunt.33. 91 Foris qui ſunt, nibil ad nos, quomodo intelliga- tur. 186. 3¹§.& num. ſecq Foris qui junt, nibil ad nos. 180. 22.& nu. 230 Fortuna aut fato aliquò venientis domicilium no conſtituitur, ſed cuiuſq, electione. 51. 129 Tortuna& inopinatus euentus pramium nô me- rentur, ſed propoſitum cuiuſq; ac conſilium. 97. 569 Fortunarum illatione domicilium non quæritur, niſi aßidua in loco mora accedat. 50. 127 cum num. 143 Fortuitus naſc endi locus originem non tribuit- 47. 259 Fortuitum naſcendi locum in filiorum ori gine uo ſbeciari: ſed domiciliã parentm, crebriorſen- tentia eſt.·5. 181 Fratrem exulem oceidere non licet. 76. 433 Fraternitatus inſtar cum ſit focietas, æqualitatem exigit. 203. 460. cum trab. num ſe¹. Fraudi eſt creditori, ci fundo pignerato neglecto fuum minus fertilem colit. 20. 4¹ G Fraudans vetligal à principe uon conſtitutum, nec naturaliter, nec ciuiliter d eluquit. õ 5. 190
Frequentius quc admittuntur, durius puniri
debent. 72. 392 Fructus ſorte recepta eum pignore reſtituuntur. 196. 377
Fructus rei pignoratæ, qui ſeruando ſernari non poſfunt, Creditor vendere non co gitur. 199. 404.G num. 4 06.& num. 4 G
Fruttus rei pigneratæ, ſi imputari creditori nihil boceſt, periculo debitoris Hereunt, vt& ipſum Hignεs. 199. 47. cam num. ſe†j. Fruttus ex re pignertta hercepti, qud melior d ere ditore factaest, non minuunt ſortem, ſêd eredi- tors cedunt. 281. 436, cum duob. num. ſeqg. Frutlus pendentes bars fundi habentur. 169. 368 Fruttus rei pigneraie quibuſdam caſib. creditor ſine νſuræ vitio facit ſuος.:92. 357 Fruckus utelliguntur deductis impen ſis, etiam à prædone fafiu,& de quibus impẽſis intelliga- tuν⁵.19 7. 39. cum daob. num. feqq. Fruttus rei pignerateæ ere ditor non cagitur con- Jumere,& quare, 99. oο.& çum nu. 4 11 Frutlug
Tugit Tugi Tugiii fugiti
dum F ugitiu Funckiu
den/ Fundi
Fundi Funui cure Fuuey da, unes eon
Ein Oro⸗ ſanit 4 710 2 ment, Jucſ Ta 110 Bſan,
Furi 7 3
urid/a.
laef,

———.—.——
kur, Jan
316 ege
. 99 ſtientinua mumanum
292
ttae n jo.
tien,
1ſt nenaarium. Vwinen cimen, e
R traxit inde
168 uaienn 44 6 tantu hec⸗ Pnaatura 73 15 rohibens. 444 Num fene- 7. 1 4. zyf ſerem be dunt.z. 9 iteliga- muusſzg Anuzo Liciliuund . ny um no me- donſlium. ) on queritur, . w, cum num. i non tribun. 4 um rigineni erebrnuyſen⸗ 181 F. 43 enuclitatem b. num ſeoq. erato negletko 406 eonſtitutum, lunquit.'tho dutius punin 399 neſlituuntun 33 ndo ſeruarindt n cogitu, y. 06. G num.4S icreduunuli- nt, vt o yjſum . tun nun ſej une io'4ne nem ſedere i⸗ uob num /eli entur. 69.; ncaſib greditd myeyſi ela zſg inellg
1 N D. E. X.
Fruftsex re pignerata percepti pignoriſitios. 371 FEructus pendentes inter immobilia numerantur. 196. 370 Fruttus, qui percipi potuerunt, malæ fadei poſfeſ= forem onerunt. 200. 420 Fructus rei pigneratæx facratu ſusos creditor, cum Ees nulla el?, debitorẽè pignus luituri. 194.359 Frudus rez bpigneratæ aute conſumptionem ſortẽ nou minuunt& quare. 196. 368. cum nu. 374. Fructus bercepti, an& qui hercipi potuerit, ſor- tem minuis diſpuratur. 200. 415. v9 ad nu. 4.33 Fructus rei higneratæ ereditor in fortem compu- kare recuſaus coram iudice Eccleſiaſtico con- ueniri otefl. 19 2. 356 Fructus rei pigneratæ tẽpore berituros, creditor, Ancharano& Anaguino authorib. vendere
tenetur. 199. 490 Frullus rei pigneratæ qudm diu maneant debito- ris. 199. 4⁰³
Fruclus rei pi greratæ fariatne ſnos creditor, qui in quærenda Pecunia, quæ mutuò data eft, la-
borauit. 192. 358 Fructau omne genus ex re pignerata à ereditore bræceptorum minuit ſortem. 195. 360
fFrumentum aut aliud vſus Jui gratia qui euexit, quod alieni non licuit, ſi mutato conſilio ven-
didit pænam non hatitur. 95. 549 Fuga ſerui minus habet delicti, qudm fæneratio. 169. 102 Fuga in ſeruis res eſt naturulis. 1 72. 147 Fuga libertatis cuiuſdam hecies est. 171. 127 Fugere, probrum eſt 167. 75
Fngæ locus, non bi quiis eft, inſpicituy, 100. „ 5 52, 7 5„. fugiens er mox re diεs fugiſſe nõ videtur. 45. 67 Fugientem cadere ius non est,&& hoc qubmodo in telli gatur. 77. 436. cum duob. num. ſegg. Fugientem debitorem iure humano occidere li- cet: diuino non licet.78. 450
Fugitiuus e Erro Luid Labeoni, quid item Il-
Hian o, al,†—†ς.84. 508. Cuin lu. fecg. Fugitiuus dieitur, qui ſemel fugit. 84. 501 fugitiuus, quam Erro, durius Hunitur. 84. 507 fugitiuus à fuga& rem&& nom en fert. 84. 508 Fugitiuum fugiendi conſilium non facat: niſi fa-
ctum intercedat. 83. 500 Fugitiuorum pœna quæ. 172. 146 Funclionem quæ interſé non recipinnt, non cone-
benſantur, aliter atq quæ recipiunt. ¹π. 375
iſch ad num. 3 80 Fundus deterior redditur neglecla cultura. 20¹. 4³3²
fundi pars habẽtur pendentes fructus. 9 G. 369 fFfundum, in quo habet vſum fruttum egatarius,
cur colere rettè cogatur. 201. 433 Fuunera latitia& luctu non lamentis, proſequen-
da, Oriſci pobtæ exiſtimabant. 13. 97 Funes alienæ nauis, vt tam expediat, præcidens,
eo nomine non tenetur.& quare. ãs. 207
CI l ι1. 209 Furere æger, quia medicum non adhiber, ni præ-
fumitur: ſed in culpa eſi. 10. 69 Furioſus dilueida habens interualla te npore fanæ mentus recté teſtamenti coudit caterac; facit, quæ ſapienr. 14. 4 109 Furioſis bominem oceidens, ſi rulla eſt ſſmulatæ inſaniæ ſiſpicio, non punit ir. 1s. 120
Furioſar creditur, qui teſtamꝰto reliquias ſuas in mare proijcitubet niſi contrarii probetu 7,7. 13 Furioſiu inducias furoris habens, quidq; uid cem-
Pore fuarors preximo fecit, Olarado Salda
authoribo ex qualitate ſacti dijudieatuy. 14. 110 Furioſus harricidij pænas non luit. u. 139 cum num. i4 ¼
Furioſi, dementes,& mente capti quibus compa- rentur. 134. 3 29.& num. feg. Furioſi dilueida habentis interualla factum, ac ſi dilucidis fattum inte ruallis ſſet celebratum haberi debet. 15. 125 Furioſt nullum morbi laxamentum habentis fa- ctum valeat, nec ne, varid re onſum. 15. 113 Furtoſi dilucida habentis internalla factum ex a- ctus qualitare pbandi efl aut reijciendii. i4. uu2
Fuxrioſi ſatis ipſo furore puniuntur. 9. 49 Furioſi ignorantibus e abſentibus coparantur. 118. 156
Furioſi& impuberes fuudem capitalem admit- tere nõ poſſunt, ꝗ manus ſibiadfert, potest. 5.50
Furioſi quare non puniantur. ui. 160 fFurioſum qui punit, bis peccat. 118. 162 Furioſorum in perſona quod ſeriptum eſt, in demẽ
tibus habet locum,& coutra. 134. 33¹
Furioſorum quod tertium e& quartum genus, es quæ eorum conditio. 13 3., 339. cum nu. feq. Furioſörum in penſona diclum in phreneticus ha- bet locum. 135. 333 Furioſorum in perſona‚ ne noceant, quid conſtitu- tum⸗ 13 6. 34i.& num. ſeq. Furioſorum admiſſa cur non puniantur 1½. 156 Furioſoru furoris inducias habentiũ, quo magis Valeat, aut non valeat actus, eius qualitas in- ſHicitur. 15. 117 Furor non probatur eò, ꝙ quis aliquando furore agitatus doceatur, niſi perdin id paſſus propo-
natur. 29. 36 Furor liberat pæna delinquentem, etiam damna- tum,& an conſulendus princeps. 118. 159
Fnuror, qui ex alienis deridendisq; ſermonibus ay- EBuitur, ex ſapienter dictis dilui debet. i. 1¹⁰ Furorleuibus coniectturis non probatur. 29. 3 Furor non tam ex fatus ditliſus quam ex faciendi
dicendiué cauſis, deprebenditur. 158. Furor non ſemper cauſa eſt mortem fibi conſciſcẽ-
di. 14. 107 Furor arguitur ex lapidibus in commeantin per-
niciem ſine cauſa tactis. 6.& 10. 11. G57 Furor teſtibus rectò probatur. 31. 77 Furor ex ijs rebus probatur, quæ in hominem ſanæ
mentus non meidunt. 12. 87 Furor diuturnus peyſeuerare ereditur: non din- turuus, non creditur. 16. 126
Furoris coniectura ex præcepro reliquias ſuas in mare proici iubentis cur ſummatur. ioc. 56 Furoris ſuſpicio ex alienis ſermonibus nataà per- ſlhicuus rationibus eſl amouenda. 29.ʒ 34 Furoris coniectura ex non accerſito medico, aus non audito, ſummi non debet. i1. 7² Fur olim dupli apud Romanos, fœnerator qua- drupli condemnatus. ¹. 15G Fur notturnus ſcrinium furripiens pecuniæ lucrs
Jjaciendæ cauſa, repertis ibi pro pecunia literis
in necem Hrincipis ſcriptis, furti ne teneatur. 96. 552.cum num. ſe¹g. Furis animus non ſpettatur in furtis: ſed qualitas rei.o. 554. cum num. ſeg⸗ Fnri fimilis eſt, qui, cumabundat, indigentibus non impartitur. 64. 321 Furem occidere rerum ſernandarum cauſa ꝛure diuino non licet.78. 449 Furem non facit, ſola rei alienæ ceontrectatio, ſine unteruertendc cius ropoſito.o* 563
ii« Furem
—

I NDExX.
Furem oceidere rerum ſeruandarum cauſa, iure
humano licet.78. 449:cum nu. ſeq. Furem quocunq; euntem pæna tenet. 54. 165 Furtum naturali atq diuino iure probibitum, ob
famem admiſſum impunitum eft. 55. 191
Furti à furuo, id eſt nigro dictũ,& quare. 163. 36 Furtum in rebus hoſtium& proſcriptorum non committitur. 61. 279 Furtum rei principalis eùm non fit, vt in Guei Flauij facto accidit, nec eius, quod accederet, furtum fieri. ↄ7. 565 Furtum, niſi cum rei magnæ eſt, non eñi graue de- lictum, ideoq; conatum in eo puniri nã debere. 96. S 560 Furtum rei modicæ cum lege municipali ſuſben- dio punitur, poteſt Magiſtratus, mitiore pæn electa, capiti furis parcere. ioo. 59² Furtum ob famem permitti, parum acuts dicitur. 55. 19 3. cum num. ſeq. Furtum non fit, niſi ſit eui fiat. ↄ⁰. 555 Furtum quando committat ereditor reutens pi- gnerata,& quando non. 200. 4¹³ Furtum pecuniæ an excuſari tam famis, quam nuditatis prætextu poſgit. 6 4. 3¹3 Furta leuiorain Polonia& Lituania eur laqueo Dindicentur. 73. 393 ·G num. 395 Furta famis aut nuditatis cauſa quo vindicanda. 64. 3 20. cum num. ſeqq. Furti vocabulum iuriſconſulti variè deriuant. 162. 18 Futurum proximò quod eſt, pro eo, quaſi iam fit, baberi: quomodo intelligendum. 23. 241¹
G. G Kius proeul eiu: Auguſti(æſaris familia- ris in graui ſtomachi dolore gypſo poto mortem ſibi conſciuit. 8. 29
Genus non reddit nos deo aceeptos, ſed virtus.
127. 246 Genus mulierum eultus amans. 43. 41 Generalis ſermo omnia comprehendit, etiam ſi nõ
eſt par in omnibus ratio. i8. 164
Generalis conſuetudo bonã fidem inducit. 169. 95 Gerere pro hærede eſt ꝓro domino gerere. 18. 158 Gloria mortuos, quaſi m perpetuum viuant, ha- beri facit.23. 236 Gnei Flauij factum, qui librum actionum Appio Claudio ſurreptum populo Romano tradidit. 96. 553 Grauitas delicti nõſemper ex grauitate pæna ar- guitur. 72. 388 Graue delictum non eſt furtum, niſi cum rei ma- gyiæ eſt, ideoc; conatum in eo puniri non debe-
re. 26. 560 Graſſator iure occiditur. 60. 272 Gratificari licet, etiam cum omnia paria non ſunt.
75. 4 7 Gregem de cem oues conſtituunt. 63. 309 Gentes multæ ſine medicis degunt. uu. 75
II. Ebræis dſurc moiſus dicitur. 90. 341 Hæreticus eſt, affirmans fænenare licet. 173 · 162 Haæreticorum error deteſtabilior eft, quam Judæo rum.& quare. 186. 3 3 Hæreſibus i vindicandis Epiſcoporum negligs tia caypitur. 14 2. 333 Habitario patris prodeſt filio& contra. 70. 368 Hæreditas nati& mox extmcli trãſmittit. 47. 89 Hæreditas viuentis nulla eſt. i9. 171 NHareditatu& matrimonij ius ſaluũ fuit Lazara
6
Chriſti miraenlo in vitam reuosato. 46. 86 Hæredis appellatione omnus haredum ſpecies cõ-
tinetur. 18. 16% Hæredes ſui ſunt, qui in poteſtate parentùm pri- mum locum obtinent.18. 15t
Hqæredes ſuperior ætas ꝓ doinis aphellabat.18. 59 Hæredes ſui cæteris præſtant: primamid; in ſucceſ- hione cauſa habent: dominicq; quodammodo in
Vita parentim exiſt: mantur. i8. 155 Haæredes ſui, licet inſtituti non ſint, domini tams ſunt. i8. 157
Hæredes ſui defunc᷑tis parentibus non tam perei- pere hæreditatem, quam liberam bonorum ad- miniſtrationem conſequi videntur.. 156
Haæredum conſenſu nõ intercedente ægrotus, iure Saxonico eccleſijs eæterisc pijs locis teſtamẽto dare legareq; poteft. i9. 175
Hæredum legitimori intereſt, in tẽpeſtiuis alie- nationibus aut ſupremis morientium iudicijs, rerum hæreditariarum nihil imminui aut de nomine ae familia exire. i8. 169
Hæredum conſenſu cur iure Saxonico in alienatio ne ab ægroto facienda requiratur, reddit ur ra- tio,& re fellitur. i9. 176
Naæredibus nõ conſentientibꝰ ægrotus iure lag- deburgenſi teſtamẽti faciẽdi alienãdiuë quid yltra tres ſolidos nõ habet facultatem. 1s. 129
Hippoeratis de artis medicæ incertitudine iudi-
cium. 1i. 73 Hiſpania citerior Royʒij patria.:8. 26 Hiſpaniari laus in vindicanda religione 128. 252
Veeee Reges(æſari ſuos faſces non ſub-
ittunt. 65. 333 Riſpaniarum reginæ faſtum de furioſo ſuppliciu ſumi iubentis malè d Marſilio defendi. u⁸ ν5 4 Hiſtrioe meretrix ex ſuo quæſtu decimã ſoluere poſſunt, ſed eam eceleſia non recipit,& quare.
183. 270 Homicida exiſtimatur, qui mali medicum æg ro- to adhibuit. io. 64
Homicidij pœna liberatur percuſſor, ſi vulneratꝰ
chirurgum non adhibeat, adhibitouè non pa- reat 10. 70 Homicidij pæna liberatur pereuſſör, vulnerato mperitum chirurgi adhibente, cantionibuſ= uè aut alia improbata ratione vulnerata curte, & inde defuncto.io. 66
Hamicidij eſt reus, qui damnati, dum ad, up li-
cium dueitur, interfecit. 7. 222 Homicidij pœna liberdri non debet hominè occi- dens iuſſu potentioris mortem ſibi, niſi obrem- peret, comminantis 5 5.& 56. i0 8. cum nu. 200 G 206. G 216 G 218 G 229
Homicidij accuſari vnlnerans nõ poteſt, homine Vvulneratoviuente, etiam ſi certum ſit, eum ex Vvulnere moriturum. 24. 244 NHomo quibus præeiſ, bellua præeſt. 116. 13 4. Homo, quam din in eo anima eſt, mortuus dici nõ poteſt.24. 245
Hominis facies, quæ eſt ad eæleſtis pulchritudi-
nis imaginem fi gurata, notis de formari nõ de- bet. 100. 595 Hominem oceidens iuſſu potentioris mortem ſibi, niſi obtemperet, cõminantis excuſari ab homi- cidij pœna non debet. 5.& 57.198. cum nu. 205
er 6.& num. 216.& 208.& 229.
Hominem abſq; dolo occidens capite non plecti- kur. 73. 4⁰⁸Nb² Homine mortiferè yulnerato, ruina poſtea inter- empto, Jui yulnerauit, cædu na fenetur. 24 243 ———— NHomue
——
Hum⸗ en Num Hum Hum kiir. Hlumi hat
b Ac
me
pf Lactun
z0.
Lackuy
Tdolo lgnar
nih Lnun
ſen
Hnl, Gee
laaran Snortn 8g. Pnunt Ghoti un Narun
auß 2
7.. Uirnn

1————— ———=8
45. ſeciants. 6 ntin yni
16t de on ſueceſe tammodo 9 lunni a 167 m tem heni. unofun 44. .18. 6 6 egrotus iure du teſtamety 175 eſliuuale um iulitiß, ninui aut de 169 oiin alienatin redditarn- 175 6 lure Mag- nadiuè quid tem. 1c. 129 tudine iudi- 33 26 one 1a8.252 es nonſub-
33 dſo ſupplienã fendi.ud ⸗. lecimä ſolueſe ipit,& quur.
3
nelicum agi- 64
E7 ſ vulnetuts 1bnrous nonfu- 7o
dy, vulneyito ,antunibuſ- llnerätacunte, 66
dum 4 up l⸗ 221
et homint bech- injium 190. cum nu a0i 16 G 2 F jyoteſt, haun at, eune ertunſ— 14
9 e.b. 55 luur tiun
1 N D N
Eromine Vulneldto, ita vt nde moriturum certn Nit, Viuente, adue rſus vullerantem de occiſo
agi non poteſt. 24. 244 Hominum cauſa omne ius conſtitutum eft. ¹8. 153 Hominum genus triplex apud Heſiodum. 117.13 8 Hominibus malis publies interet Purgari pro- uinciam. 100.
599 Homeri hatria. 49. 113 Honeſta vita pro diuitijs eſt. 125. 228 Honeſtiorum quam humiliorum, cauſa potior vſ
quequaq; fuit. i7. 140 Honeſtatis& opum idem eſtiudicium e quare. 125. 230 Honoris conſeruandi gratia oecidere hominem i-
cet. 167. 74. NHonores infamibus non tribuendi.oy. 566 Honorum ſuis ciuibus deferendorum conſuetu-
do. 4+ 8. 103 RHonoribus quidam ſtudent contempta pecunia.
167. 67
Hoſtus, capite damnatus, graſſator, latro, quoriii
iſidis aut ferro appetiti ſumus, iure occidun-
ur. 60. 272
Hoſtem interficere, qui miles non eſt, non poteſt, ec cum eo pugnare. 82. 484.
Noſtes I lpiano& Pomponio qui. 8i. 480 Hoſtes patriæ iudicati qua pæna olim bunie ban- tur. 67. 347
Hoſtium habentur numero exules, quorum de- terior conditio eſt. 67. 46
4
Hoſtꝛum in poteſtate qui ſunt eos lex C 2eehe quaſi præambula hora captiuitatis mortuos, jin git. 23. 234 Hoſtꝛum&transfugarum pæna quæ. 65 7. 349 Humana lex diuinæ repugnans ne tunc quidem, eum fertur, valet. 170.. 11 Numanaprudéẽtia cælare de nihil poteft. 1 6. 62 Humana vita paucis contenta. 205. 474 Humanu in rebus qui non ſunt, pro natis haben- ti‿r. 23. 233 RHumi proſternens puellam, vim eiu Pudiritiæ iarurus, quomodo puniatur. 97. 57
I.
Acobus Ichanius deſignatus Epiſcopus Chel- menſis non ſine iniuria d ſuſfragijs in Synodo hrouinciali ferendis repulſus esl.z. 216 Iattura cauſæ contumax regulariter nò plettitur.
30. P cum num. 63 Iacturæ cum alterius locupletari nemo debete. 179
dolorum eultui auaritia proxima eſt 1ο. 105 Ignarus contumaciæ iudex, cõtumaciæ damnans, nihil agit. 32. 88 Ignaro tabellioni ſuadens, t quid cotra fidẽ veri ſcribat: obreptionis, non falſi, tenetur. 41. 2 cum um. 4.& 5
Ignobili nobilis cæteris paribus præfertur, miſi ci ope eget eccleſia, yt noſtro tempore. 127. 248 cum num. ſeꝗ.
Iænorantia excuſat delittum. uus. 157 Ignorantibus& abſentibus furioſi omparantnr, 188. 156 Ignorata uon poßidentur. 95. 5447 Ignoti teſtamentum aliamus ſcripturam ronfe- cturus tabellio qua cautione vti debeat. 28. 25 Illarione fortunarum domicilium non quæritur, niſi aſsidua in loco mom acceflat. 0, 52. 127
3 cum num. 143
Mieitum quod eſt, neceſtitas facit icuum, 69.53
Illicitum quod eft eonſuetudine fit licitri. 1⁰9. o8 Iicitè quæſita im noſtru bonis non ſunt, os. 558 icò receſſurus, perinde habetur, ac h non y eniſ= ſet. 45. 74 Immanitas delicti ſuadlet, yt iura tmanſgrediamur 118. 162 Immanitate cætera delitta harricidium ſuperat. 118. 147 Immunitatem facri loci non habet, qui ex loco ſa- cro iacto telo, hominè in profano loco ſauciautit. 25 55* Immobilium reri in toto iure diſpiciliur permiſ- Ja efl alienatio, qnã mobilii ac ſe mouta; 17. 14 Immobilibus frutlus pendentes annumeramtar 196. 376 Immodicum ſignificat modum excedens. u 3. 98 Immunes eſſe debent qui areſcentibus per æſtatẽ Juus fiuminibus ad noſtras moletrinas Veminit- 55. 197 Immunitate ad principum Natuas ſacramus ædè coufugientes, qui gaudeant, es qui nõ. 171. 132 Impẽ a Vtiliter niſi reddat debitor, tollit eredi- tor,& quando. 9 8. 3
4 39¹
Impenſæ vtiles quæ. 197. 3 Impenſæ quædam modd neceſſariæ, moddò vtiles ſunt. 197. 3 386 Impenſa vtiles quando deducatur es intm quenm modum,& quando non. 197. G& 195. 388
vſch ad num.396
Impenſæ voluptariæ quæ,& quæ earum condi- ti0. 198. 392 Impenſc voluptariæ in rebus bromercalibus loco Dtilium ſunt,& quare. i98.
394
Impenſa neceſſariæ ab vtilibus guo ad deductio- nem quomodo differant. 197. 37 Impenſæ neceſſaria quæ. i97. 384
Impenſir Voluptarijs quæ adnumerentur. 198. .. 30 5. cum num. ſeg.
Impenſis in voluptarijs æſtimandis quid ſpette- tur. 198. 393 Impedimentum zulamento, non amplius, quam ſemel, probatuy. 153. 454 Impedimentu quomodo probetur, es quibus ca- ſibus per teſtes,&& quibus per iuramentii. 152 491. cum duob. num. ſeqq.
Impedimẽtum diuturnum herpetuò comparatur. 354, 479 Impedimenti cim lis præceſtit hoc ef cæpta aut Bræpamta eſt, defendi per procuratorem reus dehet. 152. 4⁸*⁷ Impeditus an& quomodo Ste ſtari de impedims- ro debeat, diſputatur. 153. 496. Dſch ad nu. 23 Impeditus fua culpa in cauſa ardua procuratorem non mittit. 106. 21 Impeditus an de impedimento Hroteſtari debeat. 155. 523:cum num. ſég. Impeditus venire perpetun habens hriuilegium proeuratorem mittere tenetur, aliter atq; tem- horarium habens,& qaare. 148. 427 & cum trib, num ſeqqj. Imßeditus berpetuò procuratorem mittere habet neceſſé.igi. 478 Impediti miuria magiſtratus procuratorem mit- tere nõ debẽt, impediti fua culpa debent. 106. 19 Impediti alieno flagitio procuratorem no mittiit. 107. 29 Impediti egeſiate Tocentio e Alexadro aut ho- ribus cõparantur ægrotis. 1⁶o. 2
par 5² Impeditos i ius vemire,an procuratorem mirte- re oporteat 15, 4 471 Imperateris
Lh————

1 N D E X.
Imperatoris id eſt dei iniuſſus non eſt de praæſidio ac ſtatione vitæ decedendum. i4. 106 Imperatores, reges&principes ſunt ſerui dei. 180. 235
Imperare ſibi aut ſe ꝓhibere nemo poteſt. 74. 40⁸ cum num. ſeq.
Imperium in bonus facile eſt.1iuis. 136 Imperitũ medicũ maritus adhibens vxori ægro- tanti ea defunctaluero dotis carere debet: ac ſi
ſuis ipſam manibus oceidiſſet. 10. 65 Imperito medico eredere ſalutem ſuam nolle, non eſt deſipientis. 10. 67 Imperite medicinam facienti caſus mortalitatis imputatur. i0. 68 Improbitate apparitoris poteſt quis in contuma- ciæ diſpendium deduci. 30. 45 Improbitate de ſua aut perfidia nemo actionem conſequi debet. 96. 556
Impuberes& furioſi fraudem capitalem admit- tere non poſſunt 9. 50 Inpuberes neq iudices eſſé, neq; matrimonium contrahere mdulgentia principis poſſunt. 6. 9 Impudicitiæ argumentum eit cultus in mulierib. 44—. 4⁵ Impunitatem habere non debet inde quis, vnde pæna erat expectanda. dtd. 324. Impunitus eſt conatus tam in eiuilibus quàm in criminalibus. 44. 58. cum multis nu. ſeq. Impunitum relinqui facinus nocentis ſatius eſt, qudm innocentem damnare. i. 203 Imputatur mortalitatis caſus medicinam per im- peritiam facienti. io. 4.68 Incendia inhabitantium eulpa oriri regulariter creduntur,& hoe quando nõ procedat. 87. 538 verſ. Porro. Incendij arcendi gratia Vicinas ædes intercidens non tenetur:& quare. 6. 207. cum nu. 209 Incertitudo pæna liberat:& hoe quomodo proce- dat. 87. 538. Verſ. Porro. Incertitudo exeuſat delictum:& quare. 177. 200 cum duob. num. ſeqq. Ineeſti erimen, licet adulterio grauius ſit, leuius tamen plectitur. 73. 4⁰⁰ Inehoatum delictum non punitur. 42. 26 cum num. ſeqꝗ. vſq; ad num. 35 Ine hoatum in vno territorio delictum in alio per- fettum in vtroq ne, an in altero tantum loco buniatur 9 4. 5i. eum num. ſeq. Incola Pomponio qui. 0. 12.& nu. ſeq. Incolas domicilium facit, ciues origo. 49. n Inculpatæ tutelæ modum excedens mitius puni- tur. 85. 523 Induciæ& bellum æquiparantur,&ideò quod de bello, idem de inducijs eſtiudicium. 23. 230 Indul gẽtia principis impuberes neq iudices eſſe, nec; matrimonium contrahere poſſunt. 6. 9 Indulgẽcia principis, ad ea, quæ animi iudicio fi- unt, qui intellectu carent, idonei reddi nõ poſ ſunt. 6 Infamia ex nullo, quam ex falſi, crimine maior naſcitur. 177. 205 Infamia non notatur locans operas ſuas in ferarũ Venationem belluæuè, quæ regioni nocet, ex- pugnationem, aliudue publicè priuatimuèẽ
Vtile. 89. 540 Infamia æquè, aut certè magis, quaàm mors terri- bilis eſſe bonis viris debet. 205. 473
Infamia cur notentur, qui operas ſuas cum beſtis depugnaturi locãt, qui item mercedem recipi-
unt.93. 539 Infames ab honoribus arceri debent. o- Ffͤ 566 Infames ſunt ſurarij,& ſempiternis ſupplicijs
damnati 205. 473
Infantia excuſat delictum. i17. 143 Infantibus ludæorum nutrices ebriſtianæ in ne- ceſßsitatibus non ſunt dene gandæ,& quomodo.
187. 320 Infirmitas excuſat à contumacia. 1 0%. 2 Infirmitas tam animi, quam corporis, excuſat à
contumacld. 133. 3¹⁷7 Ingenio, natura, doctrina& inſtitutione, alij alijs
præſtant. 168. 79 Ingenia hona ob inopiam non latere, intereſt, rei-
pub. 132. 305
Ingredi vetitus, ingrediens non delinquit, ſed ingreſſus. 42. G&43. 26. cum nuin, ſeq. vſq; ad
num 39
Inhoneſtum ad locum vocatus venire non Seni⸗ neceſſe.i4i. 37² Initurus magiſtrætum nomen dignitatis adipiſci- tur,& fermè rem. 22. 345 Iniuria exa eſteieni conſeſtit. uu7. 145 Iniuria non facta ſatiu eſt mori, quam fatta vi- uere 62. 303 Iniuria non fit volenti. 180. 227
Iniuria Magiſtratus impediti procuratorem mit: tere nõ debẽt, impediti ſua culpa debẽt. 106. is Inmiuriam facit indici vocatus in ius nec compa- rens. i06,. 17 Iniuriam ſacris ſacerdotibus&& Magiſtratibus factam quilibet vindicare poteſt. is 4. 509
4& num. 5 19 Iniuſta vis à quocunq adhibita iure repellitur- 55. 200 Inopia à paupertate differt, authore Royzio, qad genus a ſpecie.iiz. 82 Inopia à paupertate quid differat, veteribus opi- nionibus improbatis, declaratur. 112. 82 Inops ſecundum quoſdam eſt, qui nibil habet in bonis. 102. 74 Inops dicitur, qui nihil habet, non pauper. 112. 83 cum duob. num. ſeqq.
Inops quibuſdam is eſt, qui nihil habet. iu. 68 Inops procuratorem non amittit. 106. 20 Inſania non arguitur ex nõ implorata medici ope, cum mors in bonis ſit, atq optandis. 4. 104 Inſaniæ argumentum non eſt, medicum non adhi- bere in morbis, qui ſanari hoſſunt. 13. 92 Inſani hominis teſtamentum rectè atq ordinsè fa- tium Roma a centum viris eſt approbatum. 15. 14
Inſidiator iure oceiditur. so. 272 Inſontem hominẽ occidere ſuæ ſalutis expedien- dæ gratia neq; diuino neq;(anonico iure licet.
58. 220 Inſcitia cauſidicorum auget lal orem ius dicentis. 161. 6
Intellectu, nõ corporis ſenſibus, mentis ſanitas aut ægritudo percipi poteſt. 26.
Intellectu carentes, ad ea, quæ animi iudicio frit, nulla principis indulgẽtia idonei redditur. s. 8
Intempeſtiua reuerentia eſt, illud cui tribuere, quod ipſe ſibi competere negat. i8s. 3¹0
Interdicens bonis lex bona non aufertzꝛo. 18/
Interficiens damnatum, dum ad ſupplicium duci-
tur, homicidij eſt reus. 57. 222² Interire non mtelligitur, qui per wirtutẽ perit. 23. 237 Inſtructus
———ꝭ—Q/O——
———:y—
mmeyyy 6. Tuutile Inuem hib Tuuite lnuutæ nedi Tunnis nuu Taannil nu fo hubli Tregun trahat kter dar Vteratio ludaoe
Iuleo fuden vin ludai ¹88 lulei, run Iuleil laleiſ 22 luleia delin lulei ſ um ft uleoy, bienl cehen udeorn * etico laieyrn,
ͤͤ

59 2, zü ſäxplii
473 1
anæ in ne. uomoddo. 320
. 3 u, eruſat 1 unejaljclii . 79 ntereſt nai. .0) linguit, ſed nſeg aſgad 3 Num 3⸗ ere non habet „ 17 atis adiyiſei 145
117, 145 im facla wi. 303
2² ntorem mit lebét, 106. 19 rneccunha- 17 giſtratibus 4. 509 E num. Ji re reyellitur. 200
Ro)zio— qu 6
veteribuij ran. jnihil habetu 74 pauper 1u nol,num;/e. thet, u. 68 6. ¹⁰ tta melici oye, du.. 104 cum nanaki- nt.1z. 11 dargorlinfe appfobatum.iſ 7 4 31 lutis p ſn 10ico! 5
aur litentu- rem ius li 4 nemüſan 4 4
ijniiulitin ſi⸗ mreditun ulcuitnlued 1
6. 186.. ufert:o⸗ ge⸗ am du ſupplin 3 „utt derl
ts he.
er virtu fay
hjaie
TL N D E X. Inſtructus æqualiter duobus locis,& æqus fre- ceßitatibus nonſunt denegandæ,& guomodo. uens, vtrobiq domicilium habet. 51. 128 187. 320 ee uin 2ſus rei pigneratæ minuit ſortem. Iudæorum ſalus negli gi Papa non debet. 86. 312 255. 361 eum nun. ſeq. Integritas mentis exigitur non etiam corporis in Iudæis vſuras nec princeps ſecularis, nec etiam Ijs quæ animi inudicio geruntur. 24. 249 eceleſiaſticus, permittere poteit. 190. 233 Integritas perſonæ tollit omnem Iuſbitionem. 1253. Iudau fænerandi poteſtatem facere non poſſe Pa- 229 pam, coneluditur. 188. 32²3
Integritas mentis in eo, qui teſtatur, iure eommu- ni exigitur, non corporis, Theutonico autem, Vtriuſq;. 21. 201
Interpellatur alienarum nuptiarum qua pœna puniatur. 86. 527
Interpellantis mulierem aut buellam, aliüdue impudicitiæ cauſa facientis pæna tam perfe- Cto, quam imperfecio flagitio. d6. 28
—
Interpretatio mitior eſt adhibenda in delittis.ii 9.
155 Interhretatio illa in dubio ſequenda eſt ſecundi quam ius commune minus læditur. è. 16 Interpretationem certam quæ habuerunt, muta- da non ſunt. 8. 167 Interpretatione legum pænæ molliendæ ſunt, non exaſperandæ. 100. 594 Inteipretatione iuris, vbi quid eſſe ſoleret, non Vbi ſit, inſpici. 49. 110 Interpretum opinio eatenus in foro debet obtine- re, qua legibus eſ conſentanea. 20. 191 Interpretuũ quthoritas eil probabilis, legum autẽ eſt aeceſſaria. 20. 190 Interpretai reſcriptum debet ille, qui condidit. . 4 Iuutile& nihil exæquantur. 258.
Inueniſſé latronem non videtur, qui eumnon ex- hibuit. 42.
17
Inuitæ nuptiæ nullæ ſunt. ↄs. 572 Inuitæ puellæ oſculum ferens ſtuprinè hpæna te- neatur. 99. 586 Toanuis Domanouij Mednicenſis Epiſcopi eximia in iure dicundo laus. 32. 80
Loanni Luthomiro regio quæſtori conſilenti, bo- na forolinienſis mortem ſibi irrogaſſe erediti, bublicari ne deberent, Royzij reſponſum. 7. 2
Irregularitas lege ponriftcia quibus caſbus con- trahatur. 81. 476
Iter parans pro abſente eſt. 96. 79
Iteratione acerbius peecatum redditur. 74. 171
Iudæo egenti eleemoſyna a chriſtiano danda.i 78.
19
fudæo medico ehriſtianus Vvti non debet. i88. 3 22 Iudæum eſſé delittum eſt,& quando in Iudæos vindicandum. 188. 33 um num. ſeqq. Inudaæi falſo putant Chriſtianos ipſis eſſe alienos. 188. 325 Tudaæi libello repudij ſine delicto yti non potue- runt. 79. 45⁵59 Iudæi lege Chriſti tenentur. 188. 3²39 Iudæi ſolis olim(hananæis fænerare potuerunt,
& quare. 17‿. 172 Iudæi ad ſuſcipiendam Cbriſti religionem com- pelli non poſsint. 88. 330
Iudaæi ſölis C(hananæis fænerare potuerunt,&e ſi- um fænerando auferre, non alienum. 188. 327 Iudæorum cõſuetudine chriſtiani neq in ciboca- piendo, neq; in lauando, neq in habitando vti debent. 188. 32² Iudæorum error minus deteſtabilis eſt, quam hæ- reticorum,& quare. 186. z9 Ladaorum ifantibus nutrices chriſtianæ in ne-
———————
—
Iudæis fænerandi poreſtas vtrum ex cauſa publi- cè fieri poſvit.ʒ07.
Iudæis chriſtiani ſeruire non debent. 197. 321
Iudæis fænus exercere nullus princeps ſecularis permitt ere poteſt. 186. 3⁰08
Iudæis ignoſeendum,& quare. 18 6. 314
Iadæis fenetandi poteſtatem nullus princeps, nec ipſe quidem Papa, facere poteſt, 192. 353
Iudæos rects; turè(hananæis fænerare potuiſſe,
concluditur. 17⁶. 188 Iudæos non minus, qudm chriſtianos tenet Chriſti lex. 183. 183
ITudæos, t nos ipſi, diligere debemuv. 187. 3¹8 Iudex contra conſuetudinem indicans æquè, atq hi contra legẽ indicãſſet, litẽ facit fud. 74. 407 Iudex Garbiter comparantur. 31. 89 Iadex interpretum opinionem eatenus ſectari de- bet, qua legibus eſt conſentanea. 20. 191 Iudex contumaci iuriſdictionem dene gare poteit. 30. 50 Index ſupplet, quæ deſunt aduocatis bartii. 161. 7 Iudex filio delinquenti a patre oblato: gnoſcere debet:& contra,& quare. ⸗78. 44 3Ccum ſeq. Ladex poteſt alijs iudicibus præcipere ne eum, qui ſé contempſiſſet, audiant. 30.
51 Ladex udul gẽtior eſſe, quam lex, nõ debet.: 7. 148
Iudex arbitrando, licet ad vtramuir bartem incli- nare poſiit, ad mitiorem tamen pœnam procli-
uior eſſe debet. 100. 589 Iudex ſeite dicitur, quæ ſcit, qud index eſtnꝰ qud Hriuatus. io⁷. 31
Iudex eceleſiaſticus eſt cognitor, eum creditor ſtuctus rei pigneratæ imputare ſorti recuſate 192. 356 Iuder cõtra legem indicans ſeruata conſuetudine non facit litem ſuam. 169. 94. Iudex qui in arbitrijs modum brætergreſſus, rei grauiter lædit, impune ferre nõ ſolet. 590. 490 Iudex arbitratur, quando fidem teſtimonij pau- hertas minuat. i25. 221. cum nu. ſeg.
Iudex quilibet ſuam tueri iuriſdittionem pænali midic: /οεt. 30.
4
Iuadex adabſoluendum, qudàm ad condemnãdum, bromptior eſſe debet. 42. 21 Iudicis in petſona habet locum in litigatore dicti. 140. 362 Iudicis arbitrio relinquitur, pauper qui ſit, niſe lex modum patrimonij definiat. 123. 2¹0 cum duob. num. ſegq.
Iudicis ſententia mox pofl accepta cauſæ acta, bre- uiq; temporis ſpatio interpoſita, pronuntiantis non Valet. 32. 83. cum num. ſeqq. Iudicis ex contemptione contumacia Naſcitur.
— 168. 16
Iudicis authoritate poſthabita ſe vindicãs peccat, & an interſit, ex odio id faciat, nec ne. 79. 460
num. ſeq.
Iudici in i, quæ ad cauſam a ſe indicatam perti- nent, non creditor. 12. 2 Iudici iniuriam facit vocatus in ius, nec compa- ren. 10, 17 Iudicis
———;— ͤ

1I N DE E.
Iuadicis arbitrio relinquitur, ad conſtituendum eo loci domiciliñ, quo quis maiorem hartem for- 2unarum ſuarum intulit, qudm din morariibi
debeat. 52. 144.
Iudici pecuniam aceipere licet ab eo, ſecundum quem in bona cauſa vindicauit, ſecundum quẽ Verd iudicaturus eſt, no li cet, ſententiaq; irrita fatta, ipſe falſi tenetur ꝛacceptamq; pecuniam reſtituere cogitur. e quomodo intelligatur.
7. 538. Verſ.buc pertinet.
Iudici licet ex cauſa bœnam legibus præſcriptam i condemnando non ſequi: quandog grauiore,
ſape mitiore inflicta. i00. 5⁹¹1
Iudicem dum captant litigatores, montes aureos
pollicentur, eum compotes facti deluſuri. 87. 538. Verſ hue pertinet.
Tudicem pecunia corrumpere tentans licet nec cort uperit: corrupti iudicis tenetur: ſiue in bo-
na ſiuue in mala cauſa id hat. 82. 4⁸⁸
Iudice nõ differente, iurementum datum no pro- bat. 100. 495
Iudices eſſe impuberes irdulgentia principis non poſſunt. 6.
w 9 Ladices nõ minus conſuetudines, quam legesſer-
uare debent. 74. 407
Tudicer noſtri temporis& linguam& manus ha- bent venales. 31. 29² Iudicum feſtinatio ey temeritas reprehenditur. 32. 82 Iudicium animi in teſtamenti ordinatione marxi- mè exigitur. 6. 7 Iudicium eo loci ſuſcipere quis non eſt eogendus, vbi contraxit, inde ſtatim diſceſſüurus. 53. 158 Iudicium eo loci ſaſcipere quisq compellitur, vbi contraxit. 53. 157 Iudicio animi quæ fiunt, ad hæe ui intellec᷑tu carent, nulla principis indulgentia donei red- dantur. 6. 8 Ludicio carens teſtari non Hoteſt, etiam pietati⸗
0.
2
Leaa œneli ſuam tueri iuriſdictionem cuilibes iudici licet. 30. 49 Iudicare debe: brinceps ſummus ex rerum veri- tate, non ex fide aiorum. 58. 233 Iudicandum eit ſecundum ius quantumuis du- rum. 24. 25¹ Iumentorum vecturæ exonerant hignus. 195.364 vamentum iudice non differente datum nõ pro- bat. 153. 49⁹5 Turiſconſultorum& aduocatorum laus ex in re- hub. Sſus. 163. 34
luriſdictionem dene gare contumaci iudex pote 30.
7.. 2 17*§·ℳ 8 0 2 4 5 9 Sdactionem tueri ſuam pænali iudicio cuili- bet inqie? ꝛcet. 30.
.*. 49 Iuriſdiftionem recuſans pro recuſante non eft ha-
bendus, ante quam ſit de recuſatione Hronun- kiatum. 43.
. 4.* 2 Juriſturandi beneficium beriurus amittit. 87.5 3 8 Vverſ. Deniq.
s permiſit. i1s9. 98 briuatum. 4. 508
Turiſprudentia antaqua vſi Ius alind publicum, aliud lus communis error facit. 169. 100 Ius commune à Theuatonieo in rebus teſtamento
relinquendis quid diſferat. 21. 200
Ius diuinum Papa Vſg ad animam& Janguinem defendere debet. 192.
g2. 354 Tus diuinum humanis conſtitutionibus præſtat, &y orbi terrarum dat legem. 1Ot. 4
lus diuinum printept alids limitatum poteff er cauſa limitare. 179. 223 Ius diuinum non læditur decimarum gratia ali- cui facta. 18 3. 269 Ius diuinum conſuetudo tollere non poteſt, ſed humanum.. 196.& nu m. ſeq. lus gentium aut ciuile aduerſus naturæ& der legem ſtatuere, ne ſolet, neq poteft. 55. 196 & num. ſeq. Ius& miles vnde dicuntur. 16²½. 25.& nu. ſeq. Ius municipale, quod communi aduerſatur, ſtri- Ctiſsims accipiendum eſt. 31. 62 Ius municipale continens idem quod ius eomu ne, æquè producitur, atq ius commune, etiam ſi verbis taxatiuis ytatur, aut hit odioſum.& quare. 133. 312.& num. ſeg Ius naturale a diuino non recedit. 80. 4⁶⁸ Ius nouum impetrans renuntiando efficere non Hateʒt, vt aduerſarius eo aduerfus ſe non vta- tur. 83. 493 Ius nouum cum quis obtinuit, licet vſus eo nõ/ſit, eodem iure aduerſus eum aduerſarius vti po- teſt. 83.* 49² Tus omne pominum eanſa conſtitutum eft. u.: 53 Ius hontiſicum eodem, quò diuinum ſpettat,&s ei per omnia, ſeruit. 80. 4⁶⁸ Ius recte dicitur feriarum humana lege inducta. rum tempore: litigatoribus volentibus, aliter atq cii lege dinina feriæ ſunt inductæ. 185. 295 Iuris ciuilis appellatione ius Romanum ntelligi- tur. 18. 153 Iuris interpretatione, vbi quid eſſe ſoleret, non vbi ſit, inſpici. 49. 110 Iurẽ diuino contrariñ, etiam ſi humana le ge per- mittatur, delictum eſt. 78. 446 cum num. ſeqq. vſcq; ad num. 4 47 Iuri diuino naturale e pontificium comparãtur, & ideò d e illo dicta in js ſunt accipienda. 80. 4⁶⁸ Iuri diuino cõgruit, quod fit ex charitate. 80. 472 Iure alieno ve quod competit, quàm quod pro- prio, infermius eſt. 75. 4 Iure Canonico conſuetudo ſuras approbans da- natur. i7o. 111 Iure ciuili vectigalis cauſa continetur. s. ¹⁸9 Iure diuino quædam ita prohibentur, vt nunqua permiſſa he ſicuti mæchari, quædam contra,
Vt occidere& furari. 60. 271 Iare dinino vetita pontifex ſummus quandoq Hermittit. 179. 224 Iure diuino quod fænus fuerit probibitum,& quod non. 176. 189 Iure diuino introduttum, conſuetudine non tolli- tur. 174. 168
Iure diuino quis, dum ſuam ſalutem tuetur, homa nem iure occidit, contra Accurſium. 8o. 4 7 Vſcq ad num. 4 1ꝛ
Iure diuino deſcendit falſi erimen. 1⁷8. 207 Iure diuino vetitum pumana conſtitutione per-
mitti non poteſt. 178. 211 Iure gentium, licitũ conſuetudine prohiberi nã poteſt. 1⸗74½. 168 Iure naturæ conſtitutum, conſuetudine mutars non poteſt.i74. 168 Iura tranſgredi ob delicti immanitatem licet. 1¹8. 162
Iaſiurendum à fimplici loquela ſecundum deum nihil differt. 107⁷.
35 luſiurãdũ pescuti pinculu eſſe non debee. i32.25 Iuſiuran-
1 Ler du
yhuri M rork nal- Vnon- p ulune Mlan: licet Jackeft luſtin
luuẽt
—
77 Lapil Lyil Fof gi Loi
ce
rou Legin lien. feru. Neat Ler(hi 68.. Ler(hn Lexlorn porac Lexdin 102
Ler di
Gyj Lerdu DVet. Lerde
Lexhu eun/
Lereff.
er eſte Lerliret Ler Ma
aiue
Nandi
kye⸗ 76
ex mini
Ler Nun
ex voſhn 3
4———
.

. 6 ad ius eina Rune, etium odioſum g 82 numkſeg . 463 efficefe nun ſe non ytz.
493 vſus eo nüſt, vrius vtipo. „ a m eſt u. 16 ſeckat, eei
46 lege inluici. tibus, aliter le.18 295 amuteligi.
63 ſaleret, non
n0 manslege yer⸗
446 Qad num tj um com)anitu, aceipientusd.
46 garitate. Jo,4n fuam quoiypo-
48 chhmulan di-
1u etuf.. 19 ntur vt nunqu⸗ qusdan coua
71 mnuu Juunlig
u4 prohibitum& 1 tudine nontai- 11 165
item tuetugoni urſtum Io. 475 nenſb. 3 tutton euſſiuann
zperi nd äne pr ilibein
ine mutun i ietubi 166
. lret. 1ll. anitatem lias 64
ean i ſteunun 8
129 ſendn lin gur
1I NDE X.
fuſturandum euyn deferri in brobationum inopia ſolet, aut in dubijs alioqui cauſis melior eſt vi- rorum, qudm mulierum conditio,& hoc quo- modo intelligatar. 87. 538. Verſ. Derogatur- Turèéiuraudo promittens alicunde uon diſcedere, pro Vincto eſt. 107⁷. 33⸗ Iuſtum dolorẽ temperare, diffcillimii eſt. 8. 524. Iuſtam wim, à qaocung adhibeatuy, repellere non
licet.55. 200. Iuſte fit, qnod authoritate legis fit. o o0. 414. Iuſtitiæ nouerea eft feſtinatio. 33. 92.
Iuuẽtutem rects formari, reipub. intereſt. 168.78.
,
1.2 BOR creditoris in quærenda pecunia mu- udò danda ſuſceptus an mereatur rei pigne-
ratæ fructus, diſputatur. 192. 358. Lapides quandoq& ſapientes iaciunt. 9. 53- Lapides a vulgus iacere, non eſt argumentiũ fu- roris, nifi hoc amplius more mſanoru illud fa- cti probetur 9. õz. ci nu. feq.& nu. 6.&s ſeq. Lapides in commeantium perniciem ſine cauſa ia- cere, furoris argumentum est. 6. 11. 67 57. Latrunculatorum ſcuitia reprehéditur. 64. 324. Laus Aſpaſfiæ Reginæ. 9. 51. Lazaro Cbriſti miraculo in vitam reuocato, ma- trimonije hæreditatis ius ſaluum fuit. 4 6. 88. Lectus ad ſcribendi munus pro eo eſt, ac ſi iam
ſcriberet. 22. 212. Leno eit maritus, vxorem adulterari ſemel paſ- ſus. u15. 120. Legatarius eur fundum in quo habet vſufrucii, colere rectè cogatur. 201. 433⸗ Legatario nocere non debet ancillæ legatæ fa- ctum. 50. 118
Legitima portione liberis relicta, de reliqua ſub- ſtantia paterfamilias, pro animi ſui motu, iure noui ſsimo ſtatuere potest. 21. 198 Legitimorum hæredum mtereſt, intempeſtiuis a- lienationibus aut ſupremus morientii iudicijs reri hæreditartari nihil minui, aut de nomi-
ne ac familia exire. 18. 169 Lex Chriſti tam fudæos, qudm(hriſtianos tenet. 183. 26⁷
Lex Chriſti fænerare indiſtinctè vetat. i8s. 328 Lex(ornelia esptos ab hoſtibus, quaſi præambula hora captiuitatus mortuos finxit. 23. 234 Lex diuma vſuras probibens in omni foro vincit. 202. 4 Lex diuia noua indiſtinctè vſuras prohibet. i53. 266 Lex diuina, vt eius author Deus, immutabilis eſt, & in omni foro vincit. 18. 239 Lex diuma, quæ mœchari vetat, meretrices eſſe DVetat. i1s. 119 Lex de vſuris lata deleri debet,& quare. 7o. 109.& nu. ſeq. Lex humana diuinæ repugnans, ne tunc quidem,
cum fertur, valet. 170. 110 Lex efßcientem non facientem punit 42. 14. Lex eſt conſultum prudentium. 1/. 195 Lex licet dura ſeruanda eſt. 192. 349
Lex Maideburgenſium manicipalis valetudame aduerſa laborantibus teſtamenti faciendi alie- nandike quid, ſine hæredum conſenſu, vleræ tres ſolidos aufert facultatem. 16. 129
Lex muimé. f; de religioſis declaratur. 77. 435.&
nu. 4. 3 8. G 4. 41.& 44 2.& na. 445.
Lex Municipalis non admittit fictionem. 2 4. 246
Lex noſtræ Voluntati ſe quandoq accommodat. 33⸗ 156
——— Lex oppia. 43%. 39 Lex Platonis in ſœneratores. i73. 153 Lex, quæ delictoram correctio eſt, delictum per-
mittere non potefl. 55. 197 Lex quod nou loquitur, loqui, erabeſcendum eſt.
20. 19³
Lex, quæ de rebus ſuis ægrotos ſtateeere Vetat, dura& inhumana eſt,& contra aliarum gen⸗
tium iura. 21. 203 Lex quibus præeft, Deus præefl. u6. 134. Lex tam conſuetudmem ſequentem, qudm ante-
cedentem tollit. 9i. 343
Lex Saxonica, de alienatione ægrotis probibita malè defendi aà duritia poteſt, tantuḿ quiia ita ſcripta eſt, ſeruanda eſt. 23. 240
Legus authoritate quod fit, iuſic fit z00.R 414
Legis& conſuetad mis par efl authoritas. 17 8, 210
Legislatoris officium est peccata corrigere, non
mdulgere. 176. 194 Legis manu, non executoris pletti videtur, qui ob ſuum admiſſum plectitur. 77. 441 Legis Municipalis verba, veiè, non fictè accipi debent. 45. 64. Legus permiſſu exulem occidens, non excufatur, quaſi legis miniſter 8i. 479 Legus præſcriptio quæ continentur, noſtra deſti- natione non mutantur 53. 155 Legis Verhus ſeruiendum eft. 149. 4 8 Legis verbis ſeruire iudex habet neceſſe, nò ſuam putationem eis præferre. 18. 149 Legis vet hus ſeruire in re dubia ſatis eſt. 4 9. 442 Legis Saxonicæ duritia defenditur. 22. 221
Legi par eſt authoritate conſuetudo. 2z. 406 Legem conſuetudo imitatur, mteypretatur&
corrigit. 73. 406 Legem domini ſeruus tollere non poteft 180. 23 4. Legem de dſuris ferentes, dictantes aut ſcriben-
tes ſunt excommunicati. 170. 108 Legem qui ferre non poteſt, nec conſuetudinem mducere 77. 19 4. Legem non babet neceſʒitas. 59 243 Lege Chriſti ludæt tenentur. 188. 329.⸗
Lege(ornelia qui percuſtit pecuniam, nec for- mauit non tenetur. 4 4. 9 Lege diuina vſuras prohibente Papa ſoluere ne- minem poteſt, etiam pietatis cauſa. i1i. 246 Lege ea Princeps alios ſoluere non potefl, qua ipſe ſolitus non eſt. 182. 257 Lege Aunicipali ſtatui non poteſt, t ob aliquod delictum facies hominis deformetuy. ο%. 597 Lege non conſtat origimis cauſa ſed natura. 50.123 Leges ad ea, qua frequentius fiunt, adoptantur.
121. 185 Leges diuino iuri contrariæ, nec càm feruntur, valent ¹73, 159 Leges diuinæ in fœneratores pænas æternis con- ſtituunt 173. 149 Leges de vſuris ferre, ſancire, dictare, ſcribere, nõ licet, ſcriptaś; delere oportet. 7. 158
Leges de viuris latas& priuilegia ea de re Iudæ- us conceſſa, vt aboleant Prmcipes, conſaltiſßsi- mum eK 182. 258 Leges debét aterpretii opiniones regulare. 20. 191 Leges exoſæ præreps iudiceuimn. z2. 8 Leges, qutbus vſuræ permitt untur, nec cum fer- rentur, valuerunt. 180. 538 Leges tranſgredi licet in v'ilaroribus parentum buniendis, quod non niſi ea maguna caua per-
mittitur. 69. 353 * Le ges 1 —— 4a

1IN DEN.
Leges vſuras permittentes deleri debent,& eis
Vti non licet. 18 ¹. 244. nu. ſeqᷓ· Legum authoritas eſt neceſſaria: interpretum Ve- rò probabilis. 29. 490 Legum authoritate non poteſt rerum natura mu- tari. 54. 4 176. Legum inuocans auxilium, qui in leges commiſßit, non auditur. 96. 557.
Legum pæna interpretatione molliendæ ſunt, nõ aſperandæ. 100.. 94 Legibus quod introduei poteſt, idem& conſue- endine, par enim eſt nõ ſeripti quod ſcripti po- teſtas. 1õ9. 7: eum nu. il2 Libello repudij Iudæi ſine delitto vti non potuè- runt.⸗9. 45⁵9 Libertatis cuiuſdam ſpecies eſt fuga. i. 127 Libertoey filio ſemp honeſtace ſancta perſona pa- tris e patroni videri debet. 75. 423:& nu. ſeq. Liberi parentes patriæ arma inferentes iuſté in- terficiunt& præmium conſequuntur. 2- 3 86 Liberi parentibus quandoq diſimiles. 87. 538. Verſ. Sed& inter eos.
Liberis legitima portione relicta, de reliqua fub- fiantia paterfamilias pro auimi ſui motu iure nouiſamo ſtatuere poteſt. 20. 197 Licinij Macri exceſſus 7. 20 Lieitum fit conſuetudine, quod illieiti eſt. 159. 93
Linguam ream aut manum non facit niſi rea 209
mens. 78. Litem ſuam non facit Iudex, qui ſeruata conſue- tudine contra legem iudicat.. 94 Literarum excellentia nobilitati generis compa- ratur. i27. 240.cum num. ſeq. vſq ad nu. 243 Literarorum ad perſonam& militum produci- tur, dictum in nobili. ¹28. 253 Literatos Sicilia honorat, ideocd; ſancia terra exi- ſtimatur. 27. 244. Litigatoris in perſona ditlum habet locum in iu- dice. 149. 36² Litigatores, dum indicem captant, montes aureos pollicentur, eum compotes facti deluſuri. 87. 538. Verſ. Huc pertinet. Litigatorise militis ceſſatio cur plettatur: Vera ratio. 15 4. 510.& num. 518 Litigatoris quandoq, quandoq apparitorus dicto Omöõ cauſæ& pſonarũ dignitate teſtari. 31. 67 Lirigatoribus volentibus feriarum bumana lege iductari tẽpore rectèͦ ꝛus dicitur, aliter atq cum lege diuina feriæ ſunt induttæ. i95. 295 Lituani ciues, cim deficiuntur iure Theutonico, Pontificum&(æſarum legib» Vtuntur. 16 113 Liuani ruſtici exemplum memorabile. 69. 361 Lituanorum vulgus pronum eſt ad obreptionis ey falſi conſilia. 76. 4³³ Lituanori in vulgo vicinia comertijsq; Moſco- rum corrupto ſæpe fides deſideratur 87. 3.538. Verſ. Deniq ij· Locans operas ſuas in ferarñ venationẽ, bellucué quc regioni nocet, expugnationẽ, aliuduè pub- licè priuatimuè vtile, nõ notatur. 93. 54 Locario operarum cum beſlijs depugnatori, mer- cedis item receptio quare infament. 9z. 539
Locare domum fæœneratori non licet. 173. 160 Locari non poſſunt, quæ vſu conſumiintur, niſi pecunia fortò ad oſtentarionem. 184. 297
Locari rem ſolitam non locanti creditori impu- tatutr. 200. 418 Locus naſeendi tribuatnè originem an parentùm domicilium. 47. G 49. 98 Gnu. 116 Locus naſcendi fortuits originẽ nõ tribuit, 4 7·99
Locus& tempus comparantur. 22- 21⁷ Locus, quò quis metu compulſus venit, non in-
ſpicitur: Sed Vnde venit. 55. 181. cum nu. ſeq. Locas, quò quis tendit, etiam in delictus, non vbi
ſubſiſtat, ſpettandus. 4. 16 Locus, vbi quis eſſe ſolet, inſpicitur: non yhi caſus eſt. 47.„ 23 Locus, vbi res eſſe ſolet, inſpicitur: non vbi ca- ſui eſt. A7. 94. Vnu. ſeq- Locus, vbi quid eſſe ſoleret, non vbi ſit, inſbici- tur. 49. 110
Locus, vbi quid patrisfamilias deſtinatione eſſe conſueuit: non vbi ad tempus eſt, ſpeftari de-
bet. 52. 148. cum ſeq. Loci religione qui alicunde exire non pοſſunt, nõ rectè in ius Vocantur. 14 5. 4 5
Loei de inſecuritate, quò quus Vocatur, dictum de loco, p quem ed eſt tranſeidi, accipi debet.& quomodo intelligendum. 140. 367.& Au ſeq.
Loco alio, quam vbi versè peperit, peperiſſe fin- gitur ancilla: ne teſtatoris mens fraudetur. 49. 87
Loco eo, quò ſe quis recepit, poſſeſionẽ emens, an ea re domicilii conſtituere mtelligatur. 52·ν46
Loco exſaero qui, iatto telo, hominẽ inpfano loco
Janciauit ſacri loci immunitatẽ nõ habet. 95.55¹
Loco in proximo qui eſt, is praſens habetur. 22.218
oco vno rapta puella, alio conſtuprata, Baldo Imoe, cognitio ad vtriuſq territorij iudicẽ pertinet:& quomodo. 9 4. 544:Cum nu. 54 8 Loco, vnde quis abeſt animo redeundi, etiamſi
diu abſit, abeſſé non mtelligitur. 54. 169 Loco, quo quiſq; contrahit: ib iudicium ſuſcipere compellitur. 53. 157
Locũ ad peſtilentẽ vocati e nõ venientis iuſtus eſt metus, etiam ſi ſemel venerit, nec alium eò mittere cogendi. i4i. 369. cum duobꝰ nu, ſeqq.
Locum naſcendi filius nõ ſequitur, ſed parentum domicilium. 49. 111. cum num. ſeq.
Locum naſcendi fortuitum in filiorum origine nõ
ſpectari: ſed domicilium parentuùm: crebrior
ſententia eſt. 55. 181
Locum in eum non veniens, quò venire tutũ non eſt eriam ſi per pactum, eò venire promiſißset: ſiue ſibi cauſæ metuat, excuſatur. 139. 359. cum duobus aum. ſeqq-
Locis duobus æqualiter inſtructus& æquè fre- quens, vtrobiq domicilium habet. i. 128 Locuples ſit teſtis, an egès, multũ intereſt. i. 2˙5⁸ Locupletari dã nemo eu alterius iactura. i7 5. 179 Loqui ſine lege, erubeſcere debemus. ꝛ0. 192 Lucretia vim a Sexto Tarquinio paſſa dede coris impatiens ſua ſe manu occidit. 8. 5 Lucrum non intelligitur, niſi omni damno dedu-
cto.204. 465 Lucrum qucæratur, an damuum vitetur, multùum intereſt. 55. 192
Lucrum ceſſans rure petitur, non modò damnum emergens. i7s. 184.cum tribus nu. ſeqg. Lucri ſpe mutũ datil, beneficiũ eſſè deſinit. i844 28 Lueri bominib. ad ſe mutuo dato illettis facti Do ckor ey alij reſtituere pauperibꝰ debent. 1698. 86 Lugendi nõ ſunt parentes, qui ad patriam delen- dam venerunt. 72. 385 Lyſandri dictumde muliebri eultu. 44. 54
N AGIS TRA TVS etiem ſummus, i 1 quid non iure moreq; Lyranni faciat iure occiditur. õo. 274. Magiſtratus
ote Nagn NMaxni 1 M; 7 Ng. ar 8 felc Nayn
Nuon tute/ Nlaieße Naudeb- alue nanc tres NMalaf hij Nal laen NTalor NMalu tere Nand Anl, tams Alanu⸗ Alhs, valet anu le
b ſan
7 ani re danug licet/ dn 4. cutien tatzs,
6 —

eni, vnd 1 N DE X. cumnuſe Magiſtratus, qui alioquin oh nêceſſariam abſen- Manus fbi adferenti admiſſum lege vindicä⸗ a undn tiã mandare ſuam iuriſdictionem alij poteſt, nõ tur. i0. 55 .6 abfuturus diu eo beneficio, non vtetur. 46. 77 Marcus(ato, priuſquam mortem ſibi conſciret, uun Yiezu Magiſtratus vim miuſtam inferens repelli Pe. bis Hitont Phædonem perlegit.⸗. 44 , teſf. 55. 0 Marcus Perpenna homo peregrinus, Romæ con- mnnice Magiſtratus ad abſoluendum, quàm ad condem- ſul creatusz. 48. 165 hscnu, nandum promptior eſſe debet. 42. 2= Maritus Tilem adulterum cum vxore repertum uh aß. Magiſtratus, cum furtum rei etiam modicæ lege occidere iure ciuili nõ poteſt.78. 448 3 Municipali fapendiopunitur, poteit mitiore Maritus vxori ægrotanti medicum imperitum linaimeſt hæœna electa, capiti furis parcere. 100. 592 adducens, ea defuncta, lucro dotis carere debèr Magiſtratus in iure dicundo non minus conſue- ac ſĩ ſuis ipſam manibus occidiſſet. i0. 65 heckance. tudines, qudùm leges ſeruare debent. 74. 407 Maritus ob famem dotem alienar e poteſt:: ex alia 145. umſez. Magirat caa d coercitionẽ id tantã⸗ tinet, neceſsitate non poteſt. 9. 256 nelinni& mtra elus territorin perpetrati eſt. 95.549 Maritus vxorem adulterari ſemel paſſus, leno .45 Magiſtratus iniuria impediti procuratoré mitte- eft. 116. 120 ur ihma re nõ debent:impediti ſua culpa debent. ios. 2 Maritus v'xori ægretanti medieum nõ adbibens, ripi debet.& Magiſtratum initurus nomen degnitatis adipiſci- ea inde mortua, dotis lucro priuatur.. 71 67. F nuſe tur. Sn, rem. 22. 213 Maritus vxorem ac vilem adulterum occice e depenſe fn. Magiſtratus perpetui rectè in ins vocantur,& iure diuino non poteft. 78. 443³ fraudetur. quare. 14 5. 411 Mariti amiſsi domicilium retinet vidua. 48. 102 u Magiſtratus aut alij qualibet poteſtate præditi, Mater, ne filios cauſa famus diſtrahat, inrerpreta- nè emennan mat rimonio vim adferentes grauiter puniun- tione magis, quam verbis conſtitutionis ex- gatur z146 tur. 75. 4²* cluditur. 60. 266. cum nu. 268.& 269 ufano heo Magiſtratus ad placitum poſiti, vt perßetui ma- Mater, licet ſemper certa ſit, filios tamen famis lalets z giſtratus, ſemper conueniri poſſunt. 145. 4¹3 cauſa, vt pater; alienare non hotest./9. 248 etur z2.218 Magiſtratus minores in ius vocar i poſſunt, maio- Mater, quæ per ſecundas nuptias atutela libero- nata, Balip res non, niſi depoſito officio: præterquàm qui- Ti excluditur, ſponſalibus contractis non idem unj ucus buſdam caſibus. i44. 4°9.& num. ſeq. hatitur 4. 129 vn haza Mag giſtratibus i iniuriam factam quilibet. Matris intexfeftor, quàm vxoris, leuius puniture 4, aunf czye poref 154. 509& quaré. 72. 390 r. 165 Magnit udo cauſæ ex quo æſtimetur. 106. 22 Matriculæ qui non eſt inſcriptus, etiamſi det li- anfiſie AMagnitudo delicti ex dei offenſa maiore aut mi- teris operam, non eſt pro auditore: exemplo mi- 1 ife e vindicatur. 73. 399 litis i numeros non relati.48. 4 25. nu. ſeq. Magnitudo ſupplicij maguitudinem delicti ar- Matronæ honeſtæ,& quæ famaæ eſt mtegre, teſta 8 nientiiiſtas guit. 66. 341 moniu non repellitur. 87. 538. verſ. Quamobré. t ner aliumee Magnitudo delicti non ſemper ex grauitate penæ Matilda 30. paſſuum milia agri, aliquantulum duh aeſe arguitur. 72. 388 terræ vocauit. 106. 23 „ſeparemun Magnum& paruum dicitur idem aliò atq; alis Matthæus(urtius medie, cum ex pleuritide la- l. cum num.e. 741 tum. i¹2. 102 bor aret, paſſus eſt contra ſua placita ex commu-
vnum origrienĩ ntum:. crebrior
Magnum ad aliud refertur:& contrà parui. i12.
nibus traditionibus ſecariſi ſibi Venam. 12. 84.
F.& num. ſeq. Matrimonium inter eos, qui in diuiduæ vitæ pr 0 6' Magnum alioqui modicum appellatur ex Se poſato non copulantur, confirmari naulla ponti- veniretut non tate perſonæ accipientis. 10⁷. fücu Maximi authoritate poteſt. 6. 10 niſe yromiſſber Maieſtatis reus eſt, qui violat Aſlum. 171. 12 1 Matrimonium in nouißimo vitæ tempore recta ur a3).z5 eun Maideburgenſium lex Municipa is veleradine contrahitar. 24. 25 obus num. ſegg. aduerſa laborantibus teſtamenti faciendi alie- Matrimoni contrati argumentum nõ 5eſtin mu- zus& cus fie nandruẽ quid, ſine hæredum conſenſu vltra liere anuli geſtatio. o. 47 . u tres ſolidos, aufert facultatem. 16. 129 Matrimonij caufa ſemper pᷣeipua habita eſt. 29.42 habet.jt 7 in i 8. 29 Malaæfidei poſſeſſörtenetu, ad fructus, qui perci- Matrimonij& hæreditatis ius ſaluum fuit Laza- iuckura.y. mj pi poruerunt. 200. 4 20 ro chriſti mir aculo in vitam reuocato. ꝙ7. 87 2. 9 Mala, quæ ita mala ſunt, vt mala fint ſemper nul- Matrimonio vis Vvitium adfert. 422. euue ſa, deuns la ex cauſa committere debemus. 57. 2i2 Matrimonio vim adferétes magiſtratus aut qua- no haſſade 5 Malos& bonos omnis ætas habuit. 191. 346 libet poteſtate pᷣditi grauite:, punꝛuntur. 7. 574 t.8. Mu- Malis hominibus purgari prouinciam publicè i in- Matrimonium contrahere impaberes 2neie, mni damm tereſl. ioo. 599 tia principis non poſſunt.
Rcirnuznalu 3
Mandatũ ſ a principe habere aſſerenti, quamuis nulli etiã dignitate præditò credatur, nobilis
Medicinam pauci Romanori olim profeſti. 1t. 25 Medicinam per imperitiam facienti caſus morta-
tamẽ præcellẽtis fide ſequi, boneſtñ eñt. 108. 48 litatis imputatur. i0. 6 8 in mod' lamun Manus arida non eſt pro manu. 3 4. 328 Medicam artem Archagatus Romanis inuiſam amtribus nu eht Manus ad amputationem damnato manus, qua fecꝛt. u1. 77
Iil uſnttit Valet, non arida amputatur. 129. 259 Medacæ artis(ato Oſor. uu. 78 nuledafi 17, Manu legis, non executoris pletii videtur, qui Medicus, qui ægrum ita bonæ valetudini? eſti= nib⸗ jehent 8h ob ſuum admiſſum plettitur. 78. 441 tuit, Vt ea non diu vtatur, pacta mercede ca= 1 aihurnimain Manũ reã aut lin gua nõ facit niſi rea mẽs. 178, 209 rere debet. 45. 85 iiß Manus adue: ſus aliquẽ leuas quaſtpercuſſärus, Medici opem non implorans æger inſaniæ non ar- 44 4 licet nõ Her cuſſerit: iniuriari tenetar. 83. 497 guitur,& quare. 14. 10 4 duliu Manus aduerſus elericum leuans,& eum nõ per- Aedico, cuius inſidias quis timet, cuiuſue auari- nſun mmus, ℳ, cutiens, etiam prohibitus, non eſt excommuni- tiam ſu, pectam habet, ſuam committere ſalu= etis nu fuu catas. 43. 34 tem non eſt ſapientis. 2. 38 ni Dn X7 MNekο,
9.
Nuviluu
4———————õÿ———j——

1N D E X.
Medico non obtemperans ægrotus ſuæ non eſſe
mentis quibuſdam creditur. 7. 15 Medico ægroti non vna de cauſa non obtem 6 10
rant. 14· 3 Medico non obtemperans non eſt habendus inſa-
nus: quamus mors in malus numeretur. 4. 105 Medico imperito eredere ſalutem ſuam nolle, non eſt. deſipientis. 10. 1 67 Medico non obtemperantis ægrote quando alie- natio mentis arguatur,& quando non. 10. 63 Medieñ imperiti adhibere in culpa ponitur. 12.88 Medicum non accerſens cur non audiens furere
non praæſumitur. il.. 22 Medicum non adbibere in morbis, qui poſſunt, non eſt argumentum inſaniæ.:3. 92
Medicum non adbibens maritus vxori ægrotan- ti, ea inde mortua, dotis lucro prinatur.. 7* Medieum non adbibens ægrotus in culpa eſt, non etiam furere præſumitur. io. 1 69 Medicum non accerſens æger, qui cognita morbi grauitate moriturum ſe inde intelligit, repre- hendi non poteſt. 12. 90.& nu. ſeq. Medicum ſe profitenti, cum ſit periculum in nul- èo mendacio maius, ſtatim creditur, adeò blan- da ſperandi pro ſe cuiq dulcedo eſt. ui. 81 Medicum imperitum maritus adhibens Vxori ægrotanti, ea defunc᷑ta, lucro dotis carere de- bet: cvt ſi ſuus ipfam manibus occidiſſét. ¹0. 6s Medicum malum ægroro adbibens pro homicida eſt.io. 64 Medieco Iudæo ebriſtianus DVti non debet. 188.3 22 Medici militum militari gaudent priuilegio.& quare.150.. cum nu. 464.& ſeq. Medicorum auaritia. 11. 77. vſch ad nu. 182 Medicorum non dei opem in ſummo pedum dolo- re implorans Aſa rex reprehenſus eſt. z1. 86 Medicorum profeſsio Carminibo poetarum dam-
nata eſt. 1z. 87 Medicorum ſectæ varia. ii. 83 Medicorum mercedes. 79. eum nu. ſeq. Medicorum auaritiam vt expleant, ſumptus non
modicus eſt ægrotis neceſſarius. 19. 177 Medicorum ſingulare vitium eſt famam nomi-
nis, nouitate aliqua aucupari. õ. 8²
Medicis poſt(atonis exceſſum Roma diu caruit, 2 e, Sa⸗ e77 paucid, Quiritium poſtea eam artem attige
rant. 11. 79 Medicus multæ gentes non vtuntux. 11. 75 Medicis vti Roma cœpit anno ab Vrbe condita
quingenteſimo triceſimo quinto. n. 75 Medium ei extremo, cui proximè accedit, attri-
huitur. 23. 2²⁰⁹ Mendacium maius eſt peccatum, quam fornica-
t1o. 181. 250
Nens reſtatori in teſtamentis ſpectanda eſt. is2. 1 Mens teſtatoris ne fraudetur, ancilla alio loco, quam vbi Verè peperiſſe fingitur. 49. 117 Mencis eſſe ſanæ teſtatorẽ initio tabularũ tabellio ſcribens fidem non facit. 27.& 28⁸. 1. G6. 8 Mentis ſanitas aut ægritudo intellectu, non cor- poru ſenſibus, percipi poteſt. 26.. 7 Mentu integritas in eo, qui teſtatur, iure eom- muni exigitur, non corporis, Theutonico au- tem veriu/— 21. 20* Mentis eſſe ſanæ in dubio homo ſecundum naturã præſumitur. 5õA. 119 Mentis eſſe fanæ quilibet præſamitur: idq; ne- gant ineumbit onus probandi. 29..2 Mentis ſe eſſe ſenæ in publicas tabulasre ferri, ali-
quo poſtulãte, tabe lio id facere nõ poteſt 2⁷.10 Mentis aliéatio nõ tam ex factus dictiſut, qudmex faciendi dicendiut cauſis depræbẽditur. 10. 58 Mentis integritas exigitur, non etiam corporis in jjß, quæ animi iudicio geruntur. 24. 249 Mente captus à furioſo differt, quaà genus à ſpe- cie. 115. 1 120 Meute captus quid item demens. 34. 325 eum duob. uu. ſeqq. Mente capti& dementis eadem eſt ſignificatio. 134. 323 Mente capti& furioſi quibus combparentur. 134. 329.& nu ſeq. Mentio a principe in vnaſeriptura alterius fati probat. 28. 25 Mentionem in vna ſcriptura aliterius à ſe con- fetta facienti tabellioni fides nõ habetur. 28.2= Mentiri hominis ſéruandi cauſa, quam eius redi- mendi gratia fœnerare, cur minus eſt delittum
182. 253 Mentiri authoritate pontificis non licet yt nee animam occidere. ¹8i. 249 Mentiri, quam fornicari, maius eſt erimen.& quare 73. 398 Mentientus, qudm fænerantis, minus eft delictum 181. 248
Merces an integra debeatur Doctori metu peſtis diſeedenti,& quid in alijs operarum ſuarum locatoribus. 4 2. 384
Mercede pacta carere debet medieus, qui ægrum ita bonæ waletudini reſtituit, Vt ea non diu
Statur 46. 85 Merces alienas ſuarum ſeruandari cauſa in mare proijciens magiſtro nauts tenetur. 56. 203
Mereedes medicorum. u. 79. cum nu. feq. Meretrix& hiſtrio ex ſuo quæſtu decimam ſolue- re poſſunt, ſed eam eccleſia nou recipit,& qua- re. 183. 270 Meretrix ex ſuo quæſtu decimam ſoluere,& elee- moſinam dare poteſt, fœnerator ex ſuo quæſius
non poteſt. 179. 219 Meretrix eſt mulier, quæ ſe vni miſcet abſq; pre- tio. 116. 121
Meretrix quibuſdam eſt, quæ pluſquam tribus e triginta hominum millibus ſe miſcuit. u. iur Meretrix Baldo quæ. 115. 133
Meretrix quæ verè dicatur. 11. uu2.& nu. 118. . e7. 121 Meretrix vnde dicta. 115. 114. Meretrix cogi debet diſtincta abalijs veſte vti.
116. 125
Meretricis nomen vno compreſſu quæritur. u. . 1 115.& nu. 120 Meretrici ſtupri mercedem perſequenti actio non datur,&in qua meretrice intelli gatur,& qua- re. i78. 213. cum tribus nu. ſedq. Meretrici quod datum eſt non repetitur.*⁷ε. 218 Meretrices eſſe, vetat lex diuina: quæ mæchari
vetat. 115. 119 Meretricij inſtituti& fæneraticij comparatio-
179. 217 Metus mortis& eius malum. 142. 376 Metus amittendarum omnium fortunarum me- tui mortis exæquatur. 64. 318 Metus multorum eſt vnius pœna. 73. 396
Metus eſt iuſtus ad loeum peſtilentem vocati& nõ venientis: etiã ſi ſemel venerit, nec alii eo mittere cogendi. 141. 360. cum duob. nu. ſeqqj.
Metu peſtis doctori diſcedenti an integra merces
debeatuy
kuy Auu cit
Mili

———
hotehn 1 ie qulner citur co/ Doruin ⁸ 9 Lenus a he.
120
4 ubanf àſbiftran — arentur.39. do. G nuſeg. altenus ſalu riuudſe tin. dhetuf ab.ay am euus redi. Leſt delidum 1 licet yt nee 249 ĩ erimen. v 398 e delictum 248 imetu feſtis fum ſudrum 334 gul dglum eanon din 5 anſainmere 56. cum nu. ſeq. lerimam ſolue⸗ ecipit,& qus- 170 oluere, Gelee- vrex ſus quaſi 19 niſeet aſſ ee- 121
ſuumtiibux niſcuit.uſ. uit 1 u, E ku.ni. G nl 114 hali veſte in 3 ſu qucritunij u. ¶& n equeutialhundu elligttundè ſus⸗ un tribus nu. 4 „ 79.1 re otituf. ug: que Ie d:4 19 „ Aratul⸗
71
um m fortund 6 9s ena- 73 g
ean ſe jan ine dhuuum
„———
1
—
1 NDE X.
v.— deeatur,& quid in alijs operarum ſuarum lo- catoribus. 1 4 ².— 384 Metu peſtis diſcedens alicunde exeuſatur, omnia
ue ei iura ſalua ſunt. i4‿. 374. cum num. 376
.'ſc; ad num. 381 Metu heſtis diſcedens alicunde an wicarium re- liquere debeat. 14 2. 3 82 Metuunt parentes filijs magis, qudm fbi. 68. 358 Michaeli Rabaſtinio iuura Municipij ſui ſcbi aſſe- renti facilè aſſenſur Royx:us. i4. Mielecij in Caſtrus diſciplena. 140. Miles& ius vnde dicuncur. 25.& num. ſog. Miles barum diſtans d Pagano priuilegio caret. 1 29. 25 6 AMiles zeſtamentum facturus iure Saxonico ali- quicusé alienaturus quibus viribs eſſe debeat. 16. 120. cum quatu. num. ſeq—. Miles&; in ius vocatus quando hic ad iudicij, ille ad commeatur diem non Venieus. ducẽ Præ- torem contemnere dicantur 154. 515 eum num ſeq. Miles centurioni ſe caſtigare volenti quoquo mo- do reſiſtens notatur, vitem tenens militii mu- tat, conſulto frangens capite punitur, vt e manum mferens ſe caſtiganti. 6. 203 Militis e litigatoris ceſſatio cur plectatur, vera ratio. 154. 510. G num. 518 Militis vocabulum iuriſconſalti varis derindt. 162. 19 Militi ſuorum gratia extra caſins vagato parci- tuur. 76. 4²9 Militum ad perſonam es litteratorum produ- citur, dictum mn nobili. 128. 253 Militum priuilegia tribuitur eorum medicis& vxoribus caſtra ſecutis&e quare. 461 — eum num. 4α.& ſeg. Militum ratio ſemper legibus præcipua habita eſt. i7. 1389 Milꝛum magni, mons paruus appellatur. 14. 101 Malia tria& viginti, pauca dicuntur. ia3. 11 Minæ a cuius perſona procedant, multũ intereſt,
364
5²¹ Minæ nudæ impunitæ ſunt. 85. 4⁹⁵ Minis pax reſcinditur. 83. 494.
Minores magiſtratus in ius vocari poſſant: maio- res non, niſi depoſito officio præterquam qui- HBuſdam caſibus. 144. 409.& num ſeqj. Miraculi loco eſt, cum mulier donat 87. 538 Vverſ. Eſſé quippe.
Miuutia virgo veſtalis. 44. 49 Miſerum eſt amittere. 190. 340 Mobilium rerum ae ſe mouentii in toto iure fa- cilius permiſſa eſt alienatio, quam immobilin. .). 142 Modicus in muliere ornatus pudiecitiæ argumen tum eſt. 44. 50 Modicum vulnuſculum Vlpianus p paruo dixit eæ alij ſimiliter alia.³. 89. vſc ad num. 95 Modicum pro pauco ſumitur. ii3. 96. cum nu. ſeq. Modicum mediocritatem ſignificat, vt immodi- cum modum excedens. 113. 98 Modicum per ſe non dicitur. ui. 100 Modicum appellatur, magnum alioqui ex quali- tate perſonæ aceipientis. 25. Modicum quid. 119. 120. 167 & nu. 20 4. vſq; ad num. 209.
Modici verbo, quod parum eit,& quod paruum, Vignificatur.. 88 Modici appellatio latiſsimè patet. uiz. 87
Modieos dixit, amplißsimos regni ſui fines, 2u- tiochus Aſia rex. 113. 24. Modus quid. 99 Modum inculpatæ tutelæ excedens mitius puni-
tur. 8.. 323 Maæchari lex diuina quæ vetat, meretrices eſſe Detat. i. 119
Maæchari vt ex aliqua cauſa liceat, nulla humana aut horitate introduci poteft. 61. 280 Mæchari& naturæ& Dei lex vetat. 5 254 Maæchari ita prohibetur, vt nunquam permitti poſsit. 6o. 27¹1 Mænia demoliri iuſßi demolientes ea, egalia pofl modoò extruentes paruiſſe non videntur. 4 5. 69 Momentum Platoni tempus nõ ſignificat. i21. 188 Momenti verbum cum quodam temporis laxamẽ to accꝛpitur.iꝛo. 173. Vſch ad nu. i7⁷ Momenti fuſior ſignificatio ad plurium dierum demonſtrationem. i20. 178 Momenti verbo punctus ſignificatur. i9. 168 —. V/c;, ad num. 192 Momenti definitio ab Accurſio tradita confuta-
tur. 121. 187 Momenti vaga ſignificatio. 121. 189 Momento quod fit, confeſtim fit. 121. 190
Mons paruus& milin magnũ aphellatur. 114. 102 Mora in loce breuis non conſideratur. 45. 73 Moræ in loco breuis nulla iniure inſpectio eſt. 53 .. 163 Morbus qui Sabino definitur,& qui excuſetur. 138. 344· cum num. 34 8 Morbus Sonticus ſecundum legem iz. tabularum diem diſfundit. 13 8. 345 Morbus neceſſariorum excuſatur. 130. 352 Morbus Sonticus qui Iauoleno,& qui luliano. 138. 3 49.·& num. ſeꝗ. Morhi præfimuntur dinturni. 38. 347 Morbi dinina voluntate Varijs ex cauſes bommi- Hus accidunt. iz. 93 Morborum ſingulorum apud. Aegyptios ſingulz ubre medici: contra quam hodie vbig fit 11. 74 Morbus contraà legem diuinam introduttum non conſuetudo, ſed ſurpatio& corruptela appel lari debet. 174. 167. cum num. 169 Morbus honis præditi plebeij inter viles non ha- Bentur. 87. 538. verſMHuc pertinet. Mori optauit Paulus A poſtolus&eſſe cum Chri-
ſto. 14.. 103 Moritur ſapientiſßimus quisq æquiſßsimo animo, KHultißimus iniquiſsimo. 13. 95 Morituros mortuis comparari, per fictionem ac- ceptum eſt. 24. 246 Mors cuſtodiæ tam, quaàm manu fibi ipſa conſeiſ cit, quàm quæ caſu accidit, præfectum carceris onertt.58.— 226 Mors e ſi in malis numeretur, qui medico nã ob- temperauit, non eſt habendus inſanus. i4. i0s Mors in bonis cum fit, atq optandis: ex non implo- rata medici ope nulla arguituy inſania. 14. 104 Mors nulla eſt, Homero teſte, quam fame enecto-
rum, acerbior. Sc0o. 3 263 Morti proximus mortuo comparatur. ꝛo. Mortis metus& eius malum. i4 1. 375
Mortem ſibi conſciſcere ſine cauſa adgreſſus pu- niri debet: etiam ſi probibitus nibil perpetra-
lzit. 9. 48. G 49 Mortem ſibi homines non ſemper ex furore con- ſciſcunt. i4. 4 107 Mortem ſibi conſciſcentium bona quibus caſibus
Ficò visdicentur,& quibus non. j. 22 X ij Morten ————=
—

1 N D E X.
Mortem fbi con ſciftere quis ex tauſa legibus di-
geſtorum probata poteft. 9. 54 Mortem ſibi conſciſeendi permultæ eauſæ eſſe at- ue innumerabiles poſſunt. J. 17
Morte extinguitur pœæna regulariter. 68. 351 Afortifera ægritudo varis deprehenditur. ¹¹. 91 Mortilerum Vulnus es illud dicitur, tam medi-
cus, qudm iuriſconſultis quod non ſemper mor-
tem adfert.24.. 242 Mortiferé vulnerati, etiam voce amiſa, redle teſtamentum faciunt. 24. 248
Mortifers vulneratus, boſtea inde mortuus, cum pvulneraretur, nõ cùm vers extinguitur, mor- tuus intelligitur. 23. 238.& cum num. ſegj. Mortifers vulneratos mortuis exæquari, non eſt per omnia verum. 2 4. 247 Mortiferè homie vulnerto, ruina poſtea inter- ëpto, qui vulnerauit, féedinõtenetur. 24. 243 Mortiferè à ſe vulnerati teſtamentum non tan- quamd furioſo: ſed tanquam ab ægroto factum yltra trium ſolidorum ſummam ture Saxonico non Valet:& ita pronuntiatum eſt.24. 25 Mortalitatis caſus medicinam per imperitiam fa- ctenti imbutatur. to. 68
Morſus dicitur vſura Hebræis. 90. 341 Mortuo comparatur morti proximus. 22. 220 Mortuorum loco viuentes haberi, non eſt abſur-
dum. 23. 233
AMortuis morituros comparari, per fictionem ac- ceptum eſt. 24. 246 Mortuus dici non poteſt Homo, quam diu in eo
anima et.24. 245 Mortuus&mox ſuſcitatus pronon mortuo habe- tur. 4.6. 86
Mortuns& poſtea ſuſcitatus matrimonium hæ- reditatem& ſacerdotiæ recuberat. 4 7.87. 66/88 Mortuis æquiparantur, qui αᷣuiter ægrotant, tanqudàm morti proximi. 23. 228 Mortui filij, qui per gloriam in perpetuum viue- re intelliguntur: parentibus proſunt. 23. 236 Mortuus homo punitur ob atrocitatem delicti. 67 50
Mortuos finxit lex Cornelia captos ab hoſtibus,& apud eos defunctos, quaſi prrambula hora ea-
priuiratis deceßiiſſent. 23. 23 Mortuu exæquari mortifers ulneratos, non eft der omnia verum.*4. 247 Mortuu deportati comparantur. 23. 235 Mox reuerſurus pro praſente eſt. 45. 75 cum num ſeq. Mox exrinctur pro non nato eſt. 46. 86
Mox poſt natiuitatem extinctus, ac ſi diu ſuper- ſtes fuiſſét, quod ad ſucceßion em tranſmitten-
dam attinet, babendus eft. 47. 87 Mox profeſſurus pro profeſſõ eſt. eumq violans eſt anathema. 22. 210
Mox poſſeſgionem amittens poſſeionem adem- ptus non widetur. 416. 82² Mox ſuſcitatus pro non mortuo habetur. 4 6. 8 Mox vendens,& emit, emiſſè non videtur. 4 5. 71 Mox rediens è fuga, fugiſſe non videtur. 45. 67 Mox perdens, quod adquiſiuit, nihil adquiſiu iſſe DVidetuy. 4⁶. 4 Mulier vnius commertio contenta cogi nõ debet diſtincta ab alijs veſte vti ſicut meretrix. us.
. 125
Mulier ſui copiam uni faciens, teſtis eſſe poteſt: quæ pluribus, non poteſt,& quare. us. 122
& num. ſe.
Mulier tam quæ ex alieno, quam quæ ex ſuo viro concepit, excuſatur a contumacid. 109. 59 Mulier proſcripta adulterari non poteit. 6¹¼ abt Mulier, quæ ſe ni miſcet abſq; pretio, pro mere- trice eit. 116. 12²1 Mulier proſcripta occidi poteft.&¹. 28¹ Malier in zure militiarum hoc eſt in feudo, teſtis eſſe non potef6. 87. 538. Verſ. Derogatar. Mulier in cauſis eriminalibus de iure Cauonico teſtis eſſe non poteft. 87. 5⁸ verſ. Quamobrem.
Mulier, quæ pretio illecta ſui copiam fecit, vim baſſa videtur. 87. 53 8. verſ. Deuiq. Mulier in teſtamento teſtis eſſe uon oteſt. 87.538 verſ. Quamobrem.
Mulier donaus, rem ſuæ naturæ repugnantem fa- cit. 87. 538. Verſ. Quzppe. Mulier cum donat, miraculiloco et– ⁸⁷. 533 Verſ. Eſſe quippe
Mulier donans decepta ere ditur. 87. 53⁸ verſ. Eſſe quippe.
Mulier culta creditur impudica. 44. 46 Mulieris teſtimonium in cauſis criminalibus te- ſtimonio homimis infamis comparatur. 97. 538 verſ. Quamobrein.
Mulieris in perſona donatio nã præſumitur ex es
coniectura, ex qua in viris praæſumeretur. 8f.
533. Verſ. E.ſhe quippe. Mulieris teſtimonium, cum mulier eſſè teſtis pο- teſt, viri teſtimonio vincitur,& hoc quomo- do intelligatar. 87. 538. Vverſ. Dergotægr. Mulieris dicto ſtari non oportet: cun cuiuſquam ſequi dittum debemus, 8. 538 Verſ. Eſe quippe. Mulieres bona ſua, more in Italia recepto, alicsa- re non poſſant: quibnſdan propinquorui nor adhibitu. 20. 136 Mulieres cur ornatus ſtudioſæ. 43. 4 Mulieres defunctas oruatas ſtudii ſeguitur. 4 4. S—.
9 *
Mulieres ſua naturali quodam vitio impudentes funt magis, quam viri atq mendaces. 8-. 538
Verſ. ſſe quippe. Mulierum genus auarißimum. 185. 291 Mulierum ornamentum quod. 3 4 4. 53 Mulierum genus cultus amans. 43. 41
Mulierum periurium metuensluſtinianus quaſ- dam conſtitutiones antiquauit, quæ inſiuran- dum ab eo ſexu exigebant. 87. 538
Vverſ. Luamobrem.
Mulierum conditio, quàm virorum, dererior eſt: quotient iuſiurandum in probationun inopis de ferri ſolet, aut in dubijs alioq; uin cauſis. 87.
538. verſ. Derogatur.
Mulieruml ilnenſium immoderatus in ſe ornan- dis luxus cobibendus. 4.3½. 36 Mulierum genus auariſsimum eſt. 87. 53⁸ Verſ. Eſſe quippe. Muliebris ornatus à facris ſcripeoribus damna⸗ tur. 4 4. 55. Enu. ſeq. Multa fieri non debent, quæ tamen faia cenent. 90. 4 66 Multa vtrum duo rectò dicantur. 114. 105 Multa contumax punitur. 30« 4³ Multum& paucum dicitur idem aliò at; alid relatum 114. 103 Maultis graſſantibus exemplo opus eſt. 7a. 391 Multitudo excuſat delictum. 1⁷⁷. 199 Municipalis lex uan-adeiittit fictionem. 24. 245 Munerus
66 Naa fon Neul- fuſ Natio
Nitin Natu Natu 10⁰ Natu Natu Nata nal lar Nau vit Naur ns, ſatun, 7). atuo leue Atufa litun Akura Aatui;/
telng

————ä—.—„—
Hr0 Wefe. 121
et euch, teſta Delgatur. ſe(anoni
Lamohren. ecit wim e Dng. dreft 753s Lamobrem. Nantem fr⸗ ey Luuhpe. v. 2 Eſe gupje . 344 ſe luiyße. 4⁵ alibus te- ,. SS amobren. itureres eretur d7. e guiype, 1 tl P9- quona- rgotur du Gud e quippe. to, alient⸗ uorun non 886 40 eguitur.44. 4*
α9 7)
inpudentes rr.. 535 Eſe quie.
291
niatus fuuſ- lue iuſuren⸗ 8 Luumobem „Aeteriorqſ onum inoyli ain cauſs.e Derogane us in evnti⸗ 3
87. 8 Fſe quupye⸗ ſtbſſe 7 he wihus dumnl. 7. GCnd.. falis tenent. 4
14. 9 mabic 9
91 eſ.73. 3
4. 345
nu men Auhelu
IN D E X.
Muneris ſuũ fiibus n extedenti apparitori ere-
ditur. zi. 69 Munieipalu legis verba verè non fictè accipi de- bent. 45. 64. Mutare ſibi nomen ſine nocendi conſilio euilibet licet. 28. 24. Mutanda non ſant, quæ i nterpretationem certam ſemper habuerunt. 18. 167 Mutuum qui dedit, accipere d debitore ſupra ſortem, quod vltro oſfert, poteſt. 185. 286
Muruum dans credito⸗ obligare ſibi debitorem, 't aliquando ipſi vicißſim mutuum det, non poteſt. 184. 284.
Mutuum Ppe lucri datum beneficium eſſe deſi- nit. 184. 281
Mututem non dantis, ſed accipientis eanſa inter- uenit. 168. 82²
AMutuo dato factum hominibus ad ſe illettis ln- crum doctor& alij reſtituere pauperibus de- bent.168. 86
Mutuo dato egentib. ſubuenire oportet. 168. 83
Mutuo dato aliquid ſperans capere etiam ſi ni- hil accipit, deo eſt obnoxius. qui aeccepit, hoc amplius homini, 165. 5ů9. um nu. ſeq.
N. N ARCVSITEXITMIARiare dicundo
laus. 32. go weeree, Dueie e, Narcuſij& Koyxij ex emplum. 46. Naſcendi fortuitum locum in filiorum originem non Ppectari: ſed domicilium parentùm, cre-
brior ſententia eſt. 55. 181 Naſcendi fortuitus locus originem non tribuit. 47⸗ 99
Naſcendi loeus tribuat ne originem, an paren- tiim domicilium. 47. 98.& nu. u15 Naſcendi locum filius non ſequitur, ſed paren- tm domicilium. 49. rui. eum nu. ſeq. Naſci vt patri& patriæ dicimur. ita& amiti. 66. 338 Natalium origo ex parentüm domicilio non ex fortituto naſcendi loco conſtituitur. 4. 99 Natalium obſcuritas in peticione pontificatur fruſtra obijeitur. 247 Nationum quarundam pari ſpeftata eſt fides. 87. 538. Verſ- Denig ij.
Natiuitate originem cuiq; quæri, zit lex. 50. 119 MNatura non lege conſtat originis cauſa.ã. 173 Natura rerum mutari vlla legum authoritate non poteſt. 54. 176 Natura quando vincat aecidens& contra. 29. 35 Natura criminis, non pæna ſpeclatur. 73. 307 Natura prius non curata, id eſt ijs, quibus ꝛure naturali obſtringimur, quicquam extraneis
largiri vetat lex. ꝛ0. 194 Naturæ contractus pattã repugnans contractum vitiat.204.. 4⁰⁹ Naturæ veritatem non perimit adſumptio origi- nis, quæ non eft 5. 174 Naturæ congruit, benefacientibus benefacere. 179. 224
Naturalis aſſectio facit, vt delinquentis pænaal- leuetur. 76. 4* cum daobus nu fedqj Naturali iure introdictum con/uetudine non tol- litur. i74. 168 Naturali rationi conſtitutio repugnans, vt ius naturale minus ladatur ſtritt: umè debet m- telligi. 606 269
Naturaliter ſanæ eſſe mentis homo prauantitu 154 8259 Natus,& mox extinc᷑tus, pro non nato eſl. 46. ds Narus, es mox extinctus, ac ſi /u- erſtes furſſet, quod ad ſucceſsionem tranftaittendam atr:-
net, babendus eſt. 4 ℳ½. 89 Nati qui nondum ſuent, pro natis habentur. 23 233
Netis annumeratur, qui in tero eſt. 54. 17t
Naufragus a naufrago tabalum, qua ſe feruet, ex- rorqueréne iure poſgit. 62. 301. cum nu 303
Naueis nomine vi Ventorum aliqud apulſc fi¹co nihal præſtatier. 4⁶.
Nauiis alienæ funes, Vvt ſnam expediat, præcidens eo nomine non tenetur.& quare. Ʒ6. 207. cum
7.„. Necare eſt, denegare alimenta. 76. 4,32. G 555
Neceßitas legem non habet. 59. 243 Neceſitas praſens quæ dicatur 62. 298
Neceſsitas cum poſtulat, infanttibus Iudæorum nutrices chriflianæ don ſitut denegandæ.&
quomodo 187. 320 MNece ſsitas nulla fami exæquatur. 59. 233 Neceſvitas facit licitum, quod licitum non eſt.
59. 244. Neceſitas ineuitabilis excuſat: non quæ euitari
poteſt. 152. 485 Nece ſsꝛtas ferijs caret. ixsã. 180 Neceſßitas tam nuditatis, qudàm famis an pecus
ſurripientem excuſet. 63. 307 Neceßsitas ſumma quæ fit st. 287
MNeceſgitatis tempore eommunia eſſe omnia, quo- modo intelligatur. 6. 286. cum nu feq.& num. 291◻ nu. ſeqq;
Neceſitatis tempore furreptum, aut quodtanti eſt, reſtitui poſt neceſeitatem domino debet. 6.
290 Nece ſsitatis cauſa in bello iuſto, rem alienam au- erre licet, in miuſto non licet. 62. 306
Neceßiitatis tempore commune non ſit, quod in- ope fupereſt, fiue quo vinere nõ poteſt. 62. 292. cum nu. 29 4 305
Neceßitate quo fit, heccato caret:& quare. 18 4. 276. cum nu. ſef.
Neceſaria eſt legum authoritus: interpretum ve-
rdò probabilis. 20. 190 Neceſſaria ex rauſa menſibus aliquot domo ab- ſens non abfuiſſe intelligitur. 47. 9²½ Neceſſariæ impeuſæ quæ. 197. 334 Neceſſarix impenſc ab tilibus quo ad deductio- nem quomodo differant. 197. 387
Neceſſarium fuum damnatum dedecoris dome- ſtici vitandi cauſa veneno in carcere necans parricidij tenetur. 57. 221
Neceſcitudinum omnium caritate Ramani ca- ſtrorum diſciplinam antiquiorem duxerunt. 76.. 430
Neglecta cultura fundus deterior redditur. 20.
4³3
Neglrgens culturam fundi in qua culpa ſit, lata- ue,an in leui. 200. 4²⁸8
Negligens pecuniam pupillarem in prædiorum comparationem collcare tutor pupilio, Huan- ti etus intereſt, condemnari debet. 20½. 447
Nihil e mactile exæquantir. 128. 258 Nihil tam naturale eſt, quam ex veontrarijs con- traria proftciſci. i5. 115 Nemo fibi noꝝ parcens parcet alijs. 6. 12 Nemo alium beneſicis afficere coga debet. 132. 304 X ur Nem
———ee

N Db E X.
Nemo emere eogitur. 199. 4¹⁶ Nemo, qod ſuum non eit, alienat, ant quod non
habet, trans fert. i9.. 173 Nemo præſumitur contra ea dicturus, quibus in
firmatis eius læderetur exiſtimatio. 27. 13 Nepotes nomine filiorum continentur g. 25 Nequit qui alicunde exire, pro vmclo eſt.io7⁷. 32
Nimium in repub quid. 116. 131
cum num. ſeq. vſqad nu. 18 Nero à Senatu hoſtis patriæ iudicatus. 7. 17 Neronis exceſſus 7. 18
Nobilitati generis literarum excellentia compa-
ratur. i2 7Ff 240. cum nu, ſeq v ad uu. 24.3 Nobilis plura habens eſt paupertor plebeio mi- nus habente. 126. 233 Nobilis fæmina in teſtimonij dictione præſertur Viro plebeio. 108. 44 Nobilis in perſona dittum ad milites& literaiο⁹ producitur. 128. 253
Nobilis ignobili cæteris paribus præfertur, niſi cm ope eget eccleſia: vt noſtro tempore. 27. 24 8. cum num, ſeq. Nobilis habens vnde viuat, niſi hoc amplius inde tueri dignitatem ſuam poſsit, habeat: pauper babendus eſt.& quid inde ſequatur. 16. 234 num. ſeq. cum num. 37.& ſegqq. Nobili præcellenti mandatum ſe à principe habe- re aſſeueranti credendum eſt. 108. 48 Nobili ſi prætor totũ prætorium pro carcere det, aut ciuitatẽ& ille aufugiat, excuſatur. i08. 40 Nobꝛli, quam plebeio, ampliora alimenta præſtã- tur. 126 233 Nobili eõmittens caſtrum ſibi ereditum, ſi illius admi ſſõ in hoſtium poteſtatem venit, veniam meretur, aliter atq; ſi plebeio commiſiſſet. 108. 50 Mobilem mulierem ſuis operis victum quærere, indignum eſt, idem in viro dicendum. 129. 273 69 54. MNobiles pauperes exemplo egregiarum perſona- rum ad iudicium teſtificandi gratia non ve- niunt. 109. 54 Nobiles in ſuffmagando præferuntur plebeijs. 108 2 Nobiles teſtes pauci multis ruſticis eieſcras tur. 108. 47 Nobilium promiſſa pro factis haberi debent. 87. 538.Verſ.huc pertinet. Nobilibus, elaris,& dignitate praditis, quam ple beijs, obſcuris,&priuatis plus creditur. 10⁷.41 Nocentis facinus impunitum relinqui ſatius eft,
quam innocentem damnare. i77. 203 Nocentes plecti, reipub. intereſt. 42. 23 Nocentibus parcere quàm innoxios pænis affice-
re, ſatius eſt. 42. 24. NocCtu ſtipulatio rectè contrahitur. i2i. 184
Nocturnus fur ſerinium ſurripiens pecuniæ lu-
Tri faciendæ, cauſa repertis ibi ꝓ pecunia lite-
ris in necem principis ſcriptis, furtinè tenea- tur. 9s. 552· cum. num. ſeꝗ. Nomen dignitatis:& ferme rem: adipiſcitur, ini- turus magiſtratum. 22. 213 Nomen ſibi mutare ſine nocendi conſilio euilibet mtor.28. 24 Nomen meretricis vno eompreſſu quæritur. iui. 115. G um. 120 Nomina conſilio ſine facto nõ quæruntur. 83. 500 Nomina, quæ crimen demonſtrant, yno attu, quæ runtur regulariter.84. 501
Nomina quædam non tam faclo, qaàm numero temporis definiuntur. 84.. os Nomimum, quæ delictæ demonſtrant, licet omuia cum facto intelligantur, varia definitio et. 84.
3 51³
Noſocomiorum priuilegijs vtuntur Noſocomio- rum præfeſli,& quare. u5o. 460 Noſtrum quod eit, ſjine fatto noſtro ad aliũ tranſ- ferri non poteſt. i9. 72 Noſtrum quod eſt, reeuperare, quibuſcunq arti- bus ab miuſto poſſeſſore poſſumus, licet. 174. 173. cumæ. nu. ſeqq.
Nota pontificia quibus caſibus accidat. 8⁄. 475 Noris deformari non debet facies hominis, quæ eſt ad cœleſtis pulchritudinis imaginem figu- zta. 100. 595 Mouerca inſtitiæ eſt feſtinatio. 33. 92 Nouum ius impetrans renuntiando eficere non poteſt, vt aduerſarius eo aduerſus ſe non vVta- tuer. 83. 49³3 Nouum ius eum quis obtinuit, licet vſus eo non fit, eodem iure aduerſus eum aduerſarius vti
poteſt. 83. 4⁹²² Nora vhi eſt, pænam ibi eſſe debere, ſancitum eſt. 93. 1 499 Nudæ minæ impunitæ ſunt. 83. 495 Nuditatis ſimul& famis neceſgitas an pecus ſur- ripientem excuſet. 63. 307
Nuditatis cauſa non licet eibum ſurripere, yt eo
vendito veſtis ematur. 62. 306
Nuditatis cauſa furtum quomodo vindicandum. 6 4. 320 cum num. ſeqq Nuditatis verecundia qui apparere publicè non
poſſunte ſi in ius vocati non veniant, excuſan-
tur. 108. 91
Numeri principium eſt vnum. u4. 106 Nummi vſus non eſt ſæneratio. 16s. 82 cum num. 12 5
Nuptiæ iniutæ nullæ ſunt. ↄ8. 572
Nuptiæ patris eæ filij pro vnis habentur. 69. 365 Nuptias contrahens pater, vt filium metu libe- ret, inuitus contrabere cenſetur. 77. 434 Nußtias certas eontrabere vetitus ſponſalia con- trahens non vetatur. 4.2. 2⁸ Nuptias alienas ſollicitantis atq;, interpellantis conatus extra ordinem punitur. 86. 527 Nutrices chriſtianæ Iudæor. infantibus in neceſ= ſitatibus non ſunt denegandæ.& quomodo.
0.
Bligatio ad antidora in pattionem deduci
non poteſt. 84. 278 eum num. ſeqq.& num. 282 Obreptio ſine effectu non punitur. 42. 13 Obreprionis non falſi tenetur ſuadens tæellioni
ignaro, dt quid eontra fidem veri ſcribat. 4. z. cum num. 4. G˙5 Obreptionis erimen publieum eſt,& cui compa-
retur: quæq́; eius æna ſit. 9. 578 Obreptionis crimen multorum continet offenſio- nem. 99. 580
Obrepere conatus an pro eo habeatur, ac ſi obrep- hiſſét: quæq; eius pæna ſit. 41. i. cum num. Oculis& affectu poſſe ſio rerum apprehenditur. 22. 219 Occaſio delinquendi maior auget pænam. 73. 3 94 Occidere fratrem exulem non licet. 7. 433 Occiderẽ
4 A

em nuuen . ſos lretimis ltio etta. Ce ſu Noſocoma. .460 laiR naf V ſeangann. ſ lieet.y. ma nuſeng. 11.dI. 475 munit, qus mem fou. Hʒ
92 1 Ricere non ſe non vta- 93 vſus eonon jarius vi 492 ſancitun 499 7 hecus ſur- 307 ere, yt eo 305 jrandum. um ſegg. bhednon t exeuſen⸗ 5 106 8 um num 771 tur. 69. 36; mmetu lihe· 44 Jonſcliu on- 38 nterpellntu 6. 77 ihus in neceſ⸗ & quonalo. 3²⁰
ionem delus 18 79.G nunaz: 42. 8 dens te helom veniſcrbat 4 mnun. 4‿ſ
compe⸗ & cu co 1.
· tinet offnſ⸗ c
n, urſchih Icum 8 4
he
rehenditu- apbun z
pxnam. 4 9 1
75, 132
2——„ ₰— 8““
1 ND. E X.
7«⸗- 2⸗
Occidere e& furari quandoq; licet. 60. 271
Occidere exulem humana lege licet: diuina non licet. 82. 486
Occidere hominem, dum ſuam quis ſalutem tue- tur, iure diuino poteſt. S0. 4 70. vſq ad num. 4/7 Occidere hominem licet honoris conſeruandi gra- tia. 167. 74 Oceidere qui corpus poſſunt, metuendi non ſunt: ſed qui animam perdere. 57. 214 Oæcidere hominem Jnuaſi fua manu videtur, qui malum medicum ægrotanti adbibuit. 10. 64 Oecidere furem rerum ſeruandarum cauſa iure
fnmano licet, diuino non licet. 78. 4⁴4⁹
Oceidere hominem inſontem ſuæ ſalutis expedi- endæ gratia, neq; diuino, neq(anonico iute li- cel. 58.—* 230
Oceidere hominem iuſto principi inbenti obtem- perandum eſt,& quando. 58. 23 ,cum nu. 235.
9 239
Oecidi poteſt mulier proſcripta. S. 281
Occidere neq pater filiam in adulterio deprehen- ſam, neq; maritus vxorem, aut vilem adulte- rum iure diuino poteſt. 78. 44⁸
Oceidi impune qui poſſunt. 60.ͤ 272.& nu. ſeq.
Occidi innocenter, quam innoxio vitam eripere, ſatius est. 57. 21
Occiditur impune adgreſſõr: quia legum inter- pretatione à ſe interfectus intelligitur. 77.
439.& nu. ſeq. Oceidens exulem peccat. 78. 45¹ Oceidens exulem permiſſu legis, non excuſatur,
quaſi legis miniſter. di. 479
Oecidens hominem iuſſu potentioris mortem ſbi, niſt obtemperet, eomminantis, excuſari ab ho- micidij pœna non debet. 5.& 56.& 57. 198.
cum nu. 205.& 206. G& 216.& 218. G 229
Occidenti filio patrem, aut patri filiu, patriæ arma inferentem parcitur,& præmin datur. 75. 44
Oeciſus, qui non ſe defendit, haberi debet, ac ſi
ſnis manibus occidiſſet. 80. 4775
Obtemperaſſe non intelligitur confeſtim poſſeſ ſionem oceupans quam iuſſus reſtituit. ꝙ6. 83
Ofhcium eſt legislatoris peccæa corrigere, nõ m- dulgere. 17⁶. 191
Ofhcinm tabellionis eſt ea, de quihuu rogatus eſt, in publicas tabulas referre, nibil præterea diſ-
cutere. 27. 19 Opem egenti qui non fert, heceat. 168. 84 Opes patris opes filij putantuy. 70.& 71. 369. cum
nu. ſeqq. vfqj. ad nu. 78 Operas ſuas, vt eum beſtijs depugnet, locans: ſfue depugnauerit, ſiue non, notatur. d6. 530 Operarum locatio cum beſtijs depugnaturi, mer-
cedis item receptio quare infamet. oz. 539 Opera ruſtiea quæ licitè diebus feſtis exrcen- tur. 126. 181 Oppia lex. 43. 39 Ohin vnlg; liberat à dilecto. 16. 89 Opinio interpretum eatenus in foro debet obtine-
re, qud legibus eſt conſentanea. 20 191
Opinio inſpici non debet, ſed verita 188. 326 Opinione aut facto delinquere, qud interſit. 189.
— 33² Orhis totius conſenſu vſuræ permitti non poſ- ſunt. i70. 11²
Ordo verborum argumentum præſtat. 56. 340 Ordo verborum non ſenper argumentum præ- ſtat. 72: 384
——— 8. *————
Origo in ſacerdotijs deferendis an ſpectetur. 498. . 107.& nu. ſeq. Origo natalium ex parentum domicilio, uon ex fortuito naſcendi loco, conſtituitur. 41⁊71KK 99
Origo cines, incolas domicilium facit. 49. 116 Origo cuinſq; ex parentum domicilio, nou ex for- tuito loco naſcendi, ſumitur. 55. 181
.*- 1,.* 5.. 5 2 75*.*
Originis definitio non eſt id cuiuſq; loci anguſtias contrahenda. 544. 177. cum nu. ſeq.
Originis adſumptio, quæ non eſt, veritatem na-
turæ non perimit. 54. 174. Origmus in cauſa puerperij dies, non roneeptionis in ſpicitur.544. 72
Originis cauſa natura non lege conſtat. 54. 173 Origmem vtrumné domieilinm parentüm an naſ- cendi locus tribuat. 49. 98.& nu. 115 Origiem natiuitate euiq quæri, ait lex. 30., 119 Origiutem naturalem parentis ſequitur filius, non domicilium 48. 101 Origines vocabulorum quandoq vocabulis pa- res ſunt, quandog fuſiores, quandogq angaſlio- es. i6 2. 25.& nu. ſeg.& num. 302.& nu. 305 Ornamentum mulierum quod. 44. 53 Ornamenti ſus rei pigneratæ non minuit ſor- tem. 195. 362 Ornatus muliebris à ſacris ſcriptoribus damna- tur. 4 4.. 55.& nu. ſeq. Ornatus in muliere modicus pudicitiæ argumen- tum eſt. 44. 1 5⁰ Ornatus mulieres cur ſtudioſæ. 4⁰. Ornatus ſtudiu& defunctas mulieres ſequitur. 4 4.*— 4+ Ortus noſtri partem ſibi patria vendicat: partem parentes: partem amici: non enim ſolis nobis
nati ſumus. 72. 387
Oſculum ferens puellæ muitæ, ſtupriné pæna te-
neatur. 99. 3 586 P,.
ACTIIM CONTRA naturam eon- tractus vitiat contractum. 204. 4⁶⁸ Hagano proximus miles priuilegio caret. 128. 256 Pannoſis clericis multis Cardiinales pauci aute fe-
Tuntur. 108. 47 Papa eſt ſeruus ſeruorum dei. 1g o0. 236 Papa vſq; ad animam es ſanguinem ius diuinum defendere debet. 192. 354. Papa ius diuinum alias limitatum limitare po-
teſt. 184. 274.
Papa lege diuina vſuras prohibente ſoluere ne- minem poteſt, etiam pietatis cauſa. 181. 246 Papa ius facere non poteſt regi ſieriles nuptias fſortito, Vt ſibi concubinam adiungat liberorn
ollendorum gratia.ö=. 283 Papa 95 hoßsit fænerandi poteſtatem Iudæis face- re. 186. 3 305 Papa Iudæorum ſalutem negligere non debet. 1 495. 312. eum nu. ſedq. Papa de yſurarum cauſa cognoſcit, non principes ſeculares. o. 232
Papa quibꝰ rationibus Iudæis fænerandi poteſta- tem facere poſſe videatur, diſcutitur. 186. 313. . 8 cum nu. ſeqq.
Papam Iudæis fænerandi poteſtatem facere non poſſé, concluditur. 88. 323 Parans veſtem ſupra pretium lege permiſſum, nee Vtens, non punitur. 43. 35 Parati vox,& quod numero non conſtat, latins ſcientibus demonſt rat. i7. 3 144/ Parcit ue⸗
——

—
—. 3 ——————
I N D EL X.
Pardit nequæquam alijs, qui ſibi non parcit. 6. ¹2 Parentes patriæ arma mferentes iuſte liberi in- terficiunt:& præmium conſequuntur. 72. 385 Parentes partem ortus noſtrs poft patriam ſibi vendicant, partem amici. 72. 387 Parentes iure diuino honorandi ſunt. 76. 4 5 Parentes in perſona filiorum, quam inſe, magis terrentur. 68. 398 Parenter, qui ad patriam delendam venerunt, nõ ſunt lugendi. 72. 385 Parentùm charitate in liberos dei religio antiqui- or. 75. 415 Parentm cauſa, quam, patriæ antiquior eſt.. 379
Parentům domieilium, an naſcendi locus tribuat originem. 47. 98 Parentum domicilium originem natalium tribu- it, non fortuitus naſc endi locus. 4 7. 99 Parentim domicilium non fortuitum naſcendi locum ſhectari i filiorũ origine, crebrior ſen- tentia eſt. ũ5. 181 Parentum ad liberos non ſanguinis modò labes, ſed mores etiam tranſeunt. 8. 538. Veyſ. Sed
& intereos. Parentibus minus, quam patriæ parendum eſſé, conuenit inter omnes. 71 380
Parentibusne magis, an patriæ parendum. 66. 339
cum mult. nu. ſeqq.
Parentibus proſunt filij in acie amiſgi. 2 3. 236 Parentibus ex probis, probi naſcuntur filij. 8.
538. Veyſ. Sed& mter eor.
Parentibus patrocinari contra patriam licet. 68.
355 Parentibus& patriæ ex æquòne, an alterutri ma- gis ſeruiendum. 7. 381
Parentibus liberi quandoq diſʒimiles. 8. 538. verſ. Sed& inter eos.& ſeq.
Paria cum omnia non ſunt, gratificari quandoq licet.75. 7144 Parricida clericus quemadmodum puniatur. 68.
354. Parricida oſtento ac monſtro ſimilis. 6j(„ 345 Parricidæ qua pæœna hodie puniantur. 73. 4. 05 Parricidæ olim illa æna, qua diuini numinus
violatores, puniti ſacnt. 66. 34 2² Parricidarum pæna à poſterioribus conſtituta. 118. 149 Parricidium caætera delicta immanitate ſuperat. 118. 147 Payricidij pænas furioſis non luit. ⁷. 139. cum num. i41
Parricidis Romulus nullã pænam edixit. 118. 148 Parricidij tenentur, qui neceſſarios damnatos, dedecoris domeſtici vitandi cauſa, veneno in carcere necant. 57. 221 Parricidij in crimine puniendo leges tranſredi licet, quod uon niſi ex magna cauſa permitti- tur. 68. 353 Pays fundi habentur fructus pendentes. 196. 369 Pars cuiuſq; rei potiſsima eſt principium. 22. 223 Partium conſenſu fænus fieri lieitum non poteſt. 184. 294. Partium aduocatis quæ deſunt, iudex ſupplet. 161. Paruum,& contra, magnum ad alind fertur. tiꝛ. 76.& num. ſeq. Paruum& magnum dicitur idem aliò atq aliò relatum. 114. 102 Parum ex alio relatis habet ex aduerſo nimium,
pro medio autem ſatis. n6. 12⁸ Parum in repub. quid. 116. 131. cum nu. ſeq. vſq; ad num. 18
Pater quorũ eſt ſtudiori ac voluntatis, eſſe& fi- lꝛus praæſumitur. 87. 538. Verſ. Sed& uiter eos. Pater omnem adulterum cum filia occidere lege
Iulꝛa poteſt. 8. 449 Pater filium in adulterio depræhenſam occidere iure diuino non poteſt./8. 44⁸ Pater vt filim metu liberet, nuptias contrahens, muitus contrahere cenſetur. 77. 434. Pater filios ſacris mitiatos alienare famis cauſa nõ poteſt. 59. 252 Patere filius quo iure eadem perſona intelligan- tnr. 74. 4¹3
Pater cuius diues eſt, hauper ille non eſt. 129. 264. Pater non alit filium, qui ſuis operis viuere po- teſt. 129. 274. Pater nen videtur liber à cuſtodia dimiſſus, ſi filium obſidem reliquit. 70.
67 Pater quod poſsidet& habet, filius poſcidere 2
habere intelligitur. 8i. 277 Pater filios, quos in poteſtate non habet, alienare famis cauſa non poteſt. 59. 249
Pater in filij potentioris perſonam actiones ſuas transferens, ius erediti non amittit. 70x.9 375 Pater cauſa famis filios ſuos vendere poteſt.55.188 Pater, vt ſe à præſide aut ab hoſte redimat, ven- dere filium non poteft. 9. 255 Patrus improbi rarò filij ſunt probi. 97. 538 Vverſ. Sed& inter eos. Patrix habitatio prodeſt filio,& contra. 7+. 368 Patris e filij perſona natura eadem exiſtimatur, & quæ mde fluunt. 70. 356. cum num. ſeq. vſchad num. 374 Paetris eſt vox, voluntas,& terror: filij vox, vo-
luntas& terror. 68. 357 Patris& patria deſertores nos eſſe, ſatius eſt: quam miuriæ patronos. 7i. 38²
Pat ris opes, ilij putantur. 70.& 7i. 369. cum num. ſeqq. vſq; ad num. 378
Patris appellatione auus continetur. 59. 251 Patris& filij teſtamentum pro vno teſtamento eft. 69. 366
Patrus& filij nuptiæ pro vnis habentur. 69. 365 Patris ex perſona in hilium præſumitur. 8&. 563. Vverſ. Sed& inter eos. Patris e& patroni perſona filio& liberto ſemper honeſta& ſant᷑ta videri debet. 75. 4²3 & num. ſeqq. Patris exulis cædes duplex continet flagitium. g0. 4 69 Patri filium aut filio patrem patriæ arma inferen- tem occidenti parcitur& præmium datur. 798.
8 8* 4* ·. ·* 44*
Hen 0 hatriæ vt naſci dicimur, ita& amitti. 6
33⁸
Patri filius, alinſus alij ius caſtiganti habenti, ſe caſti genti reſiſtere non debet, niſi caſtigationis modus excedatur,& quare. 56. 204. cCum
num. ſeꝗ—†. Een Verterans filius, eſſé filius deſinit eredit. 76. 4²⁶
Patrem ieiunio ſoluit filius ieiunans. G. Patrem ſuſpectam hæreditatem adire filius fami- lias cogit.⸗74. 41⁰0 Patrem exalem filius, lege M nnicipali exnlum cædem permittente, iure ne occidat. 75. 419 Patrem patria, aut cont':, praferens, cum non de bess
jehe Palrt7 Putle“ tel patn cont n.6 Patfe! kuf. Patfe ret Pate fe
ni Patt 9 Pat/ Patr Pat/ Pat Pat
Pat
—
Parri⸗
Datrie
ius Datri

I 9. VW ℳ Aum. 1 l eſſe 9 f. ‚utefenn. cerdey beg
4 449 an deeidere
448 ſcomchen,
434 mus cauſtnd . 5 ainteligan. 41 eft. n9, 7 iuereo- 24 dimiſus, ſ 67
.
oſtidee e .37
t, alienare . 2⁴49 iones ſus 72 375 ateſtz1hs mat, ven⸗ 15
55
iter eor. 7o. 368 umatur,
ddnum.;7 hlij voxyo-
557 , ſatub eſt 38 59. Zal num.; .59. 11 no teſtemento 366 tur.69. 36 tur.37. 563. ed Emnter els. Ubertoſemper 75. 43 & numjſeqt· net flagitum. 49
earma infener nium datu /h 4 1 „ ita Iamitti. 3
mi habemiſ iiß aſſigatung
5 10 num/ſeſ
t cyeti g deſimt 11 1
6 une lua r nicipali aubn ceilut. 5, n efereni i 15
.——
——————n
1N DE X. debet, qua pæna plectatar. 73. 4¹6.. 33. eum duobus num. ſeqj. Patrem exulem filius alere tenetur. 74. 41 Pauper aut diues iudicatur pro modo oneris,& Patre eæ filio acuſatis de filio prius præſente pa- quis ſuſtinet. 119. 263 tre habendæ ſunt quæſtiones. 68. 359 Paupery g ſit, arbitrio iudicis relinquitur, niſi leæ
Patre hilium delinquentem iudici offerente,& contra, impunitum eſſe crimen debet,& qua- re. 67. 344.& num. ſeq†.
Paere mortuo poſſé ſsio feudi in filium continua- kur. 70. 374.
Patres in perſona filiorum quam inſe, magis ter- rentur. 68. 358
Paterfamilias legitima portione liberis relicti de reliqua ſubſtatia pro animi ſui motu iure no-
nii ſimo ſtatuere poteſt. 2u. 198 Paterfamilias diligeus agriculturam non negli-
git.:0i. 4³⁰ Patria Homeri. 49. 113 Patria Ver gilij. 54. 179 Patria(atulli. 54. 190 Patria Ro?* Ʒανι. 26.& 3. 96
Patria in facerdotijs deferendis an ppectetur. 48.
107. G Rautm. ſecje
Patria ortus noſtri parten ſibi veudicat: partem
parentes, partem amici. 72. 387 Patria ex vico ortis quæ. 178 3.
Patri cauſa non tam antiqua, quam arentum
eft. 71.. 379 Patriæ& patris deſertores nos eſſe, ſatius eſt: qudm inturiæ patronos. i. 382
Patriæ aduerſari pro parentibus in iudicio licet. 68. Patriæ arma inferentes parentes iuſtè liberi m- terficiunt,& præmium conſequuntur 72. 386 Patriæ arma inſerentem patrem aut filium filio aut patri oecidenti parcitur:& pramium da- tur. 78... 442 Patriæ patrem, aut contrà, præferens, cùm nõ de- bet, qua pænaplectatur. 75. 4 16 Patriæ, quam parentibus, magis eſſé parendum, inter omnes conuenit.7i. 380 Patriæ& parentibus ex æquòne, an alterutri magis, ſeruiendum 71. 3 Patria e patri yt naſei dicimur, ita& amitti. 66-
338 Patriæ poteſtatis vis non ſequitur filiusfa. Gad ius publicum ſpectat. 74. 4¹² Patriæa poteſtatis vinculo filius fa. præturam mi- ens ſoluitur. 74 4 1 Patriam oppugnare auſi parentes lugendi non ſunt. 72. 385 Patronus in qua cauſa quis fuit, in ea adſeſſor eſſè non poteſt,& quare. 27. 14.& num. ſeqqᷓ Patroni& patris perſona liberto ey filio ſemper boneſta& ſancta videri debet. 75. 423.&. num. ſeq. Pauper habendus eſt, nobilis habens vnde viuat: niſi hoc amplius inde tueri dignitatem ſuam poſtit,& quid inde ſequatur. 126. 234.& nu. . ſeq. cum num. 237.&. ſeqq. Pauper eſt dictus, quaſi parum habens. itr. 71 Pauper qui ſit, quandoq partim lex, hartim index definit. 124.— 213
Pauper eſt, qui minus quinquaginta aureis in bo-
nis habet. i1i. 69. Panper non eſt, euius pater diues eſt.129. 269 Pauper fit delinquendo, qui diues erat. 130. 279
cum nu. ſeq. Pauper eſt, qui modicum habet. iiiu. 70 Pauper non dicitur, qui nihil habet, ſed inops. us.
modum patrimoni definiat. i23. 210. cum duo- bus num. ſegq. Pauper trucidari fœænore dicitur. 173. 152 Pauper eſt qui aliquid in bonus habet. u. 73.& num. 83 Pauper qui. 130. 278 Pauper eſt, qui malis moribus eſt:& contra, qui bonis moribus diues. 125. 225. nu. 227 Pauper tam qui fuo, quam qui fortunæ vitio la- borat, beneſicium habet legum. uni. 65 Pauper ab inope Vtrum differat. iui. 66 Pauper ſuo vitio, non eſt idoneus teſtis. 25. 224. Pauper dicitur, qui habet minus, quam opus eſt, diues autem qui habet quod opus eſt 129. 264. Pauper preshyter, cuius pater diues eſt, ab Epi- ſcopo, qui eum initiauit, non alitur: ſed à patre, & hoc quomodo intelligatur. i30. 275. G num. ſeq. Pauper qui eſt, idem& inops. 12. 79. eum num ſeq. Pauperis teſtimonio minus ereditur, quam diui- tis,& quare. 126. 231 Pauperi quæ facultates aßignentur. u2.. 86 Pauperem variè dici coneluditur. 130. 282 Pauperes nobiles exemplo egregiarum perſona- rum ad iudicium teſtificandi gratia non veni- unt. 109. 54. Pauperes tam qui ſuo, quam qui fortunæ vitio egeſtate laborant excuſantur à contumacia. 109. 55.·cum num. 65. Pauperum teſtimonium dicturorum cur in do- mum eatur. 124. 218 Pauperum à perſona cauſidici patrocinij cauſa quidquam capientes peccant. 132. 298 Pauperibus in diuites, Vtſe alant, nulla prodita eſtactio, ſolo indicis officio præſtando. 6ã3. 296 Pauperibus reſtituere debent Doctor& alij lu- crum bominibus ad ſe mutuo dato illectis fa-
ctum. 168. 86 Pauperior eſt nobilis plus habens plebeio mi- nus habente. ¹26. 233 Paupertas M. Varrone author à parua pecunia deducitur. 7² Paupertas malum ſuadet. 124. 216
Paupertas quando fidem teſtimonij minuat, iu- dex arbitratur. 125. 22 1. eum num. ſeq. Paupertas ſola non arcet à teſtimonio. 1243. 297 Paupertas ab inopia quid diſferat, veteribus opi- nionibus improbatis, declaratur. 112. 84 Paupertatis verbum Bartolo priuationem ſigni- ficat. iui. 7 Paupertatis in definitione quid ſpectetur, con-
cluditur. 129. 262 Paupertatis gradus primus. 129. 265 Paupertatis priuilegia. 130. 283. νſj num. 307 Paupertatis gradus ſecundus 129. 26G Paupertatis gradus tertius. 129. 267
Paupertatem a diuitijs non eumulus patrimonij, ſed perſonarum conditio ſecernit. i26. 236 Pauca vocantur& multa: tria, quatuor,&
quinq. i4. 104. Paucca dicuntur centi e amplius. 114. 108 Paulus Apoſtolus mori optauit,& eſſe c(hri-
ſto. 4. 103 Pax minis reſcinditur. 2. 4⁰4
Pectat
——

EEN D E X.
Peecat his, qui furioſum pnnit. ius. 161 Peccat exulem occidens. 79. 45⁵¹ Peccat, qut opem egenti non fert. 16sz6.. 84 Peccatum eſt, quicquid contra legem dei fit. 80.A 237
Peccatum non remittitur eo, quod ablatum eſt, non reſtitatos. 166. 63 Peccatum diuturnitas auget. 74. 170
Peecatum iteratione acerbius redditur. 174. 171 Peccato caret, quod neceſsitate fit:& quare. 184.
276. cum nu. ſeq. Peccata corrigere, eſt officium legislatoris, non
indul gere.176. 19 Pecunia eſl vita hominis,& ſecundis fanguis. 173.. 154 Pecunia omnia perſuadet auaris. 185. 292² Pecunia, tanquam omnis regens, regina appella- ta eſt, Horatio. 64. 315 Pecunia data mulierem adulteraus, vi adulteri- um committere dicitur. 185. 290 Pecunia quæ æſtimari poſſunt, exonerant pignus. 195.. 2 364. Peeunia pupillaris perõculo tutori vacat. 169. 99 pecunia res eft violenta. 185. 289 Pecunia celebritatem nominis quærere, turpe eſt. 168. 7 Pecunia locari non poteſt, niſi ad oſtentationem. 284. 279
Pecunia indick corrumpere tentans licet nec eor- ruperit, corrupti indicis tenetur: ſiue in bona,
ſiue in mala cauſa id fiat. 82. 4488 Pecuniæ appellatione, quicquid in hæreditate eſt, continetur. i:ẽf.. 14 6 Pecuniæ amore quidam capiuntur contemptus honoribus. 167. 0, Pecuniæ furtũ an exeuſari tam famis, quàm nu- ditatis prætextu poſsit. 64. 343 Pecuniæ, quæ ex ſe nibil producere poteſt, fæne- ratores fruttum quærunt. 17¹. 125
*
Pecuniæ ſus non eſt fœneratio. 171. 8i. cum nu. 125
Pecuniæ mutuatio non æqus atq datio vim ad- fert. 185. 293 Pecnniam habentem ſaccum qui ſuſiulit,& ſacei fur eſt. 67.. 56² Pecuniam miſerorum hominuã animam eſſe, He- fiodus in Ergis ſcribit 64. 3¹7. Pecuniam hupillarem tutores vtrum dare in ne- gotiationem ea lege debeãt, Vt ſalua ſorte pars
lucri pupillis quæratur. 202. 443 Pecuniam pupillarem non fænerare, olim non im- pune tutoris fuit. 202. 44 Pecuniam percutiens, nec fœrmans, lege(ornelia Non tenetur. 44. 59 Pecuniam qua habet, is omnia, quæ habere vult, habet.64. 314.
Peeuniam vitã hominis Baldus appellat. s4. 316 Pecuniam pupillarem fœnerare nolens tutor ab- ſoluitur. 202. 4. 44⁵⁶ Pecuniam pupillarem tutor in prædiorum com- parationem collocare negligens quanti pupilli mntereſt, eſt es condemnandus. 203. 447 Pecuniam ita dare in negotiationem, vt ſalua ſor- te luerum diuidatur, nee honeſti eſt, ner t ſu-
ræ vacat vitio.203. 456. cum nu. ſeq. e nu. οε.& ſeg.
Pecuniam pupillarem vtrum tutores fœnerare cogantuy. 202. 4 o. M¹lt. G444. Pecuuiam dotalem ad honeſti lucri ꝓartem dare
in negotiationem ronſtitutione Innocentij li- cet, idem in pecunia ad puerorum alimoniam relicta traditum eſt. 20³3. 4 4.9. cum nu ſeg. Pecoris appellatio tam gregem, quam pecudem vnam ſignificat. 63. 208 Pecudis furtum non ſemper nuditatis& famis cauſa exeuſatur: niſi Scytæ in perſona. 6z. 310. eum duobus nu. ſe⸗g.
Pendentes fructus pars fundi habentur 106. 389 FPendentes frutlus inter immobilia numerantur.
9e. 379 Pereepti fruttꝰ ex re pignerata pignori ſunt. 96. 37
Percepti fructus anen qui pereipi potuerunt, ſor- em minuant, diſputatur 200. 4 5. vſq num. 4³³ EPercuſlor pæna homicidij liberatur: ſi vulnera- tus chirurgum non adbibeat, adhibitouè non Hareat. 1t. 70 Percuer quibuſdam is eſt, nõ qui quandog per- cuſbit fed qui percutere conſuenit. 35. 317 EPercuſlor pæna homieidij liberatur: vulnerato imperitũ ehirurgi adhibente, cautionibſus aut alia improbata ratione vulnera curante, indeq; defunclo. 10. 66 Percuſſor quis antè, qudm pereutiat, es dos aute contractas nuptias,& poſtbumus, viuo patre natus, Her prolepſim dici poſſunt: ee ſmilaa
13. cum num ſeq. Percuſſoris cleriei pæna. 85. 33 125 Percuſſori appellatione per anticißationem ſe Vvſos bonos authores. 85. 1 erculloi apprehenſum bominem pro cſypeo ob- ljciens illo occijo vtrum caædis nominc tenea- turs ſi, qui obiectus eſt, omninò periturus erat.
57.. 215. Cu 6. 227 Percuſſorem perentiendi conſilium non facit: u- HR factum mtercedat. 93. 500 Percutiens pecuniam, nec formans, lege Corne-
ꝛa non tenetur. A4. 5
Peregrinatio religionis cauſa ſuſcepta quando excuſetur,& quando non. 14.4. 395 Peregrinatio necéſſaria& voluntaria:&& Vera legebus excuſetur.i ⁴ 4. 392. vſq ad nu 397 Peregrinatio& publica expeditio excuſant a contumacid. 150. 2. G 390 Peregrinari qui dicatur. 14 3. 394 Peregrinari dicimur, quamdiu domicilio abſa- mus,& eò renerſi, peregrinari deſinere. 108 Peregrinis hominibus illorum virtutem reuerili Romami rempub. gerendam mandarunt. 48.
.. 104 Peremptorid citatus non comparens non appeliat. 0. 26 Perfidia de ſua ant improbitate nemo attionem conſequi debet. 96. 5⁵6 Pey fidia apparitoris leue, tabellionis graue dam- num ad ferre poteſi. 30. 43 Perfugium ad principum ſtatuas, ædem ſacram aut Aſylum quandoq deliczo caret, quandoç publics Vtile eſt, quandog delinquentibo tri- buit Veniam. 171. 33 6. cam nu ſeq. Periculum imminens depulſurus, ſi iudicis diſ= ceßit, aut ed non venit, exeufatur,& ana iudicio veniam petere, qui in ea cauſa eſt, de- beat. 136. 35 5. cum naa. feq. Periculum rerum, an perſonæ Verſétur, multum mtereit. vj. 211. cum au z19. GG22 8 Periculo debitoris pereunt frauclꝰ rei pigneratæ, ſi amputars
nia
Pexn Tuy⸗ peronc pon
Peyſor
vef Derſoj
Alu.
Peftun
lujn beltum⸗
debeat 1 catorn V Peſtulen heli
Peſile eſt 5
Deſlile
— .—

— H-ĩ——— 4 mneen 1IN DE X. alimonian Himputari creditori nihil poteſt, vt es ipſum Hietatii cauſa Papa lege diuina vſuras prohiben- eum nuſ. pignus. 199. 407. cum num. ſeq. te ſoluere neminem poteſt. 180. 246 n peculem Periurus inriſiurandi beneficium amittit. 87. 538 Pijs locis ægrotus iure Savonico ſine hæredum .. e— verſ. Deni. conſenſu teſtamẽto dare, legareq; poreſt. io. i75 t e fana Periurij metu luſtinianus guaſclam conſtitatio- Pignus exonerant iumentorum vecturæ: 95. 364. lnach. z nes antiquauit: quæ à mulieribs iuſiurandum Pignus, quod ex pacto védere licet, creditor ven- huna 5 ex: gebant. 87..53 8. Verſ. Quamobrem. dere non cogitur. 199. 483 tur 06. 3 Permiſſum quod eſt, nõ continudò approbatur. 80. Eignus exonerant, quæ pecunia æſtimari poſſient. Tumeraneun. cum 3. num. feqq. 196.. 364 . Permiſſum vno caſu, probibitum alio videtur. pi gnus ſuæ rei non confiſtit.196. 37² eniſunt. 3 1 105. 4 Pignus debitoris& creditoris gratia interuenit. Permiſſu legis exulem oceidens non exeuſarar, 200. 4²⁶ neenun, z.„ quaſi zSneezeee. 44 7 Fignori ſunt fructus ex re pignerata percepti. 5 Vguun EeHetas habens Driui SB,e Denꝛre impeditus 196... 3 7¹ Srocuratorum mittere tenetur, aliter atq; tem- Pi gnoribus eaptis er diſtrattis contumax cobr- ee 88 porarium habens.& quare. 148. 427. cum cetur. 30. 3 3 mneis. num. ſeqq. Pignerata ex re frutlꝰ bercepti, quà melior à ere- Mnaue non Penpetuum intelligitur, quod ſine temporis præ- ditore facta eſt, non minuunt ſortem: ſed ere- 70 Hinitione eſt. 4. 70 ditori cedunt. 20r. 436. eum duobus nu. ſedq. andog jer. Perpetui magiſtratus rectè in ius vocantur.& Pignerata ex re fruttus percepti pignori ſunt. . 8. 5u quare. 145. 4¹¹ 196. 371¹ :vulnerato Perpetudò alicubi manend:i qui propoſitum nõ ha- P, guerata in re creditor exactam dili gentiam ad- keinibſas bet, domi cilium ibi non contra„7.51 134 bibere debet, vt diligens paterfamilias. 200. a curante, Perpetudò imp editus SProcuratorem mattere ha- 42² 9 65 bet neceſſe.ii. 478 Pignerata in re ereditor dolum er culpam præ- erlirame Perpetud comparatur impedimentum diutur- ac. 200. 4²4. viuo atre num. zt. 479 Pignerata re ereditor vtens quando furtum com- & fmla Peryplexa cauſa inter graues ee arduas numera- mictat:& quando non. ¹99. 4 ¹3 nnſg zuroz. 3„ 26 Figneratæ rei inſtrumenti vſus minuit ſortem. I5 Perſona patris& filij quo iure eadem intelliga- 195. 3 361 A rur.74.. 4 Pignoratæ rei fructus ereditor non cogitur con- 1 Perſona patris& patroni, filio& liberto ſemper ſumere:& quare. i99. 409. cum nu. 4 ut tper honeſta& ſantta videri debet. 75. 4 ²³3 G Pignoratæ rei fructus, fi imputari ereditori nibhil „) e num. ſeq. hoteit, perseulo debitoris pereunt, vt& ipſum Perſonæ periculum, an rerum verſetur, multum pignus. 199. 407. cum nu. ſeq. turhserdd refert. 56. G&&½ 7. 20t?um A21⁹. G 228 Pigneratæ rei fructus ereditor un ſörtem compu- ⸗Th au2 Perſonæ inte gritas tollit omnem fuſpicionem. 125. tare recuſans coram iudice eceleſiaſtico conue- 5 non facit in⸗ 229 niri poteft. 19². 356 13 Sbo Peſtis metu diſcedens alicunde excuſatur, om- Pigneratæ rei fructus faciatnè ſuos ereditor, qui vlege(one- niaq; ei iura ſalua fant. iꝙi. 37. cum num. 376. in quærenda pecunia, quæ mutuo data eſtla- 9 Iſp ad num 381 horauit. 192. 368 cepts qumdh Peſtis metu diſcedens alicunde an vicarium re- Pi gneratæ rei fructus à creditore percepti, cuiuſ 39) linquere debeat. 14 2. 382. cunq generis ſint, minuunt ſortem. i 95. 360 1 ris:& vila Peſtis metu Doctori diſcedenti an integra merces Pigneratæ rei fruttus, qui ſeruando ſeruari non vſgadnu p debeatur,& quid in alijs operarum ſuarum lo- poſſunt, creditor vVendere non cogitur. 199. h io excuſcnt a catoribus. 14 2. 384.. 404.& nu. 406.& nu. 411 1.9 z9o Peſtilentiæ ſuſpicio pro peſtilentia habetur, vt Pigneratæ rei fruttus ante conſumptionem ſor- 391 belli ſuſpi cio pro bello eſt. 143. 386. cum tribus tem non minuunt,&æ quare. 9 6. 368. cum lomieilid abſu- um. ſeq. num. 374 eſinete ijth Peſtilenti de loco dictum in locis adiacentibus Pigueratæ rei fructus quandiu maneant debito- rutem reuerii eſt reſpondendum. 143. 385 ris. 99. 4⁰03
undar unt. 49.
105 iuſtus eſt metus: etiam ſi ſemel venerit, nee Kes nulla eſt, debitorem pignus luiturum. i9:./ ela alium edò mittere cogendum. i4 ½„ 369. cum 359 „ uon 4ppe t—.. 26 duobus uum. ſeqq. Pigneratæ rei fructus tempore perituros creditor
nemo iurn
ea re exceſſus ſit, iactura totius crediti affici- tenetur. 199. 400 1 fir tur 4.. 407 Pigneratæ rei dſus ornamenti non minuit ſor- h oau g'aue Petiſſe executionem non widetur, qui eam ad fĩ- tem. 195. 36² uu 15 nem non perduxit. 42. 31 Pigneratæ rei fruclus quibuſdam caſibus credi- t,
.„en grret, Quaude
lnquenti tri
minus fertilem colat, fraudi eſt. 200. 4¹⁶
n6.· cum uu ſiſ ta, demq; ad Honorium Pontificem aximum Pi gnerati agri colendi neceſsitas Hoſtienſe au- ſs uuuiſ Vocatus diurnas operas quadringentis lo- thore mponenda creditori non eſt. 00. 4/ 5 ſatur; cauit. 20. 180 Piſcans feſto die in tempus tantum peccat, qui fæ- ea cauſa iſt, e Petro Arciecouio conſulenti reſpondet author. uerat Verdò, m tempus& in naturam. 18 4. 272
eumuuſih 176. 185 Piſcari natura licitum eſt,& honeſtum: fænerare erſetuß nuli⸗ SPhilenum(arthaginenſium exceſſus. d. 37 verd ilicitum atq inboneſtum. 183. 2 271
219. 24
daun 8 nuue, attacs 77 nhahuan
Peſtilentem ad locum vocati& non venientis
Petens plus, quam deberetur, quantuluſcunq; m
Petrus Apponenſis quog ad ægrotum eurandum Bononia nou exiuit, niſi mercede quinquagin- ta nummům aureoru n ſingulos dies conſtitu-
Pigneratæ rei fruttus faciatuè ſuos ereditor, eum
Ancharano& Anagnino authoribus vendere
tor ſine vſuræ vitio facit /ſuos. i92. 357 Pigneratũ fundum creditori negligenti, ſi ſuum
8 „ 8 G— 2—„ . g 1*— 8 4.— A 2 4—

1 N Pp E X
Pittaci lex in ebrios. 138. 343 Plebeia virgo Epheſina. 43. 43 Plebeio, quam nobili minora alimenta præſtan-
taαν.13 8. 238
Pleheio viro in teſtimonij diftione præfertur fœ-
ara Nobelis. 108. 44
Plebeio caſtrum ſibi creditum committens, ſi illi- us admi ſſo in hoſtium poteſtatem venit, Veni-
am non meretur aliter atq; nobili. 1e ⁹9½. 5o Plebeio minus habente pauperior eſt nobilis plus habens. 126. 233
Pſebei bonis moribus præditi inter viles non ha- bentur. 87. 538.Verſ. Huc pertinet. Plebeijs, obſcuris,& priuatis minus creditur, qudm nobilibus claris& dignitate praæditi. 170. 41 Plebeijs in ſuffragando nobiles pferuntur. 108. 42 Plagam vitans apprehenſo homine percuſſori& clypeo obietto, illocq; occiſo, vtrum cædis nomi- ne tenetur: ſi ꝗ obiectus eſt, omninò periturus erat.57·& 58.215.˖Cum N. 227
Plagiarij nomen vno attu non quæritur. 8;. 503 Platonis in fæneratores lex. ¹73. 163 Plus petens, quam deberetur, quantuluſcunq; in ea re exceſſus ſit, iattura totius erediti afhici-
rur.74. 4⁰⁷ Plus ſorte accipere à debitore vltro dante licet ereditori.85. 285
Plutarehus fœæneratores harpyis comparat. 173.155 Pæna furem quocunq; euntem tenet. 7 3. 165 Pœna veneni dati non eſt niſi inde, cui datum eſt,
— extii guatur. 45. 60 Pæna maior in vxoris, quam in matris interfetto- = rem conſtituitur.& quare. 72. 310 — 7,..
Pæna ab vfura quid differat. 165. 53·& nu. ſeq. Pæna regulariter morte extinguitur. 68. 35* Pæna cpei delitti cur in ſtalia nulla eſt. 4. 65 Pæna ſeruorum fugitiuorum quæ. iF. 46
Peœna maior quando in leuiora delicta, minor Verò m grauiora conſtituitur. 73. 400 Pœna vnde erat expeclanda, impunitatem ide quis habere non debet. ¹88. 324. Pæna interpellantis mulierem aut puella, aliud- us imyudicitiæ cauſa facientis tam perfecto,
qudm imperfetio flagitio. 36. 5²⁸ Pæœna in contraheñ. certas nuptias conſtituta ſpõ- ſalia contrabentes non tenet. 42. 28
Paænam nullam ſlatuit Romulus in parricidas.& quare.uud. 145
Pœænã, qua diuini nuinis violatores pl ectebätur, in patricidas olim cõſtituit antiquitas. 66. 342 Pæna cullei ex(ieerone. 66. 343 Pæna cullei ex iuriſconſultis. 6Jé. 344.9 4.149 pæna cullei in parricidas olim conſtituta, ſu podie no eſt:e ꝗᷓ in eius loc ſuc eeſiit. 73. 405 Pænq loco appoſitum, ſi ceſſat fraus, extra vſura cauſam eſt. 165. 5² Pœænæ magnitudo magnitudinẽ delicti arguit. 66. b
Pænæ grauitas nò ſemp grauitate delicti arguit. 72. b 3883 Pæna modus magnitudinẽ deliti arguit. 99. 577 Pænam mitiorem ſequi iudex in arbitrãdo debet. 100. 889 Pœænam capitis eonſuetudo, vt es lex, imponere poteſt.74. 4°7 Pænam non meretur exportare quid prohibitus, ante, quam loci hines excedit. 4 2. 27 Pænam nou metetu, dui 4 ud ſus ſui gratia euexit: quod alieni non licuit,
ſi mutato conſilio vendidit. 95. 549 Pænam auget occaſio delinquendi maior. 73. 324 Pœænam ibl eſſe, fancitũ eſſ, vbi& noxa ſit. 83. 499 Paænam legibus præſcriptam, ius dicentilicet ex cauſa iu condemnando non ſequi, quandoꝶ&1³ uiore, ſæpe mitiore inflicta. 100. 591 Pæna carceris puniri contumax poteſt. 30. 52 Pana ſalſi, qui percußit pecuniam, nec formauit, non tenetur. 44. 59 Pæna ordinaria dolo carens non punitur. 3. 402 Pena duriore puniri delicta debent, quæ frequẽ- tius admittuntur. 72. 29² Paæna legum interpretatione molliendæ ſunt non aſperandæ. 100. 594. Pænæ pro modo delicli imponuntur.72. 145 Pænæ iure(anonieo in fæneratores, eorumq; fau- tores conſtitutæ. 173. 15 7. cum num. ſeq. Pænarum& præmiorum conſtitutione reipub. ſalus continetur. 4². 19 Pænas adulteri legib. ſtatutas nemo eſſugit. uui. 64
Pænas parricidij furioſus non luit. 117. 139 cum num. i4
Pænis delicta coërceri reipub. intereſt. 4. 23
Pena contumaciæ noua ab Honorio tertio conſti- Pænitentia contrariæch vitæ mſtitutum omnem
tuta. 30. 54 Pæna cum certa in quod conatos cõſtituta eſt, eam ſequi iudex debet, cum nulla eſt, arbitrari, quã irroget, d-bet 100. 588 Pæna 5e tuud non eſt, ſed eriminis natura. 73, 397 Pæna maior, quam delicti qualitas poſtulat, ex cauſa irrogatir. 72. 389 Pæna propter naturalem affeſtionem alleuatur. 76. 4ν7. cum duob. nu. ſeqq. Pæna eleriei pereuſſoris. 85. 517 pœna verberum aut virgarum vſq ad necem non eſt in vſu. 67. 348 Pæna wnius eſt multorum metaus. 73. 396 Pæna, qua plectendus eſt, patrem patriæ, aut con- tra, præferens: cum non debet. 75. 4¹⁴⁶ Pæna m hoſtes patriæ ꝛudicatos olim vſurpata, 6/ 347 Pæna in radauer ſenſu carens cõſtitaitur ob atro- citateim delicti. 6⁷. 350 Pæna hoſtium& transfugarum quæ. 6/7. 34s
delinquentẽ ꝓbro eximit. 87. 538. verſ. Denig. Poëta nuda appellatio latinis Iergilium, Græcis Homerum ſignificat. i8. 154 Pænali iudicio ſuam tueri iuriſdictionem cuili- bet iudiei licet. 30. 8 4· Polemon Arbenienſis luxuriæ perditißimæ iu- uenis vna Xenocratis oratione reſipuit,& ex infami Ganeone maximus Pbiloſophus euaſit. 87. 538. Verſ. Sed& inter eos. Polonia e Lituania furta leuiora cur laqueo vindicent. 73. 393.& num 395 Polonia Reges Cæſarem non agnoſcunt. 65. 334 Polonie regiæ lex in eum, qui intra mille paſſus ab ea hommem oceidit. 23. 239 Polonica conſuetudo, ſecundi creditor pignoris fructo forte ſalua facit ſuos, vtri defẽdi poſßsit, latiſnima diſputatio. 18. 87. cu pl urib. nu. fegq Polonica cõſuetudo defenditur a Beroio, quo au- thore creditor pignoris fructus lucrans ſolum deum ltorem habiturus eſt. 169. 103
Po ſonica conſuetudo, qua eſt receptum vt creditor 1 ſalua
Tlu auuhonls nayni phn, Unlul. duſſtetin püujfencog mlbu. puniifer; 4 telln45. pyntifer ſu ermitti. pontifern- mortalite njſſp mſu luer hetcaa pantiffcun/ cientibus pontificis au anmam de pontifici au tefl. 181. Pontiffcu In indiuidua frmanino Pontifcem Pontifteatu ſtraobie Portia(at candent 9 eo eſt. 2. Poſſeſton n eunſ ſieere Paſbebe tur. /o Poſſeſßio tel.22. Poſſeſton hit an 4 alij aiu, P oſeſorn pt potu⸗ Poſthuma⸗ 4 0ſt hunus natus eſ H oſthumu P oſthumu Sotentioyi tis an lir
Poteſtatu⸗ ens ſolun Pote ſlatu ad ius 7 Poteſtaten exhedi/ Patiſimaa⸗
„ Al† 4. carcere u
neefeci N if⸗
69 dtun:
e gnanti v.

—— 2—— ,„,——
ulunn behl iolatang R 1
8.4 ſaa ait ant, h T 6 60g
aanteae 1
Jfavitatang edeliia udernentin
d, vie amd
ortare uil 1 xcedit. 41 :quod ahenm didito. in quendimau ſh vbi G moaſ tam, ius aiten non ſequn,qunt licta. ioo. tumar oteſtx decuniam, netinu ' u non yunitune
ida dehent, zunfni
10
ione mollenieſin nyonuntun,ia 1
eneratores, eorun, 1 5 cun un
I N P ſalua ſorte fructus rei pigneratæ ſuos faciat,
aut horitate reis ſenatus ac populi confirmari
non poteſt. i9. 355 Pomponius Atticus ex morbi impatientia, ine- dia ſe extinxit. 8. 28 Põtifex cognoſtit de yſurarum quæſtionibus,& ſimilibus. 170. 107 Pontifex, dum ſacra facit, in ius vocarinon po- teſt.:45. 4¹ 4 Pontifex ſummus vetita iure diuino quandoq hermittit. i79. 224
Pontifex in is, in quibus ſecundum ius humanu mortaliter peccatur, diſpenſare potefſt. no quoq in Ijs, in quibus ſecundum ius diuinum morta- liter peceatur. 180. 229
Pontiſieis in erſona diftum inomnibus ſaera fa- cientibus habet locum. 149. 440
Pontificis authoritate mentiri non licet: yt nec
animam occidere, 181. 249 Pontificis authoritate fornicatio permitti nõ po- teft. 18i. 251
Pontificis maximi authoritate matrimonium, g idiuiduæ vitæ propoſito non copulatur, con- firmari non poteſt. 6. 10
Pontihicem Dei ſacris vacare oportet.48. 436
Pontificatus in petitione obſcuritas natalin fru- ſtra obijcitur. 149. 247
Portia(atonis filia, eo gnita Bruti mariti nece candentium carbonũ hauſtu ſe interemit. 8. 34
EPaſſeſio eorum, quæ latent,& ignorantur, nulla
eſt. 72. 390 Poſſeſgio quæritur non earum modò rerum, quas in conſpectu habemus: ſed quas proximè con- ſPpicere licet. 22. 2¹19 Poſſeſcio feudi mortuo patre in filium eontinua- tur. 70. 374 Poſſeſcuo rerum apprebendi oculis& affectu po- teſt. 22. 219 Poſſé ſꝛonis emptio ſola eo loci, qudò ſe quis rece- pit, an ad domicilij conſtitutionem ſufficiat,
E X.
Præmium datux filio patrem aut patri filium pa- triæ arma inferentem occidenta. 72. 386.644* Præmium meretur propoſitum cuinſq; ae conſili- um, non fortuna& mopinatus euentus. 9 7.569 Præmium exulem capienti promiſſum non debe- tur capienti,& ad magiſtratum non perducen-
ti. 42. 15 Praæmium meretur effectus non conatus. 42. 15 cum trib num. ſeqgq.
Præmium exulem capienti ex publico debitum latrunculator furto obnoxium comprebendens neſciens eñ exulare, aceipere nõ debet.ↄ7. 56⁸ Præmiorum e pænarum conſtitutione reipub- ſalus continetur. 42. 19 Præſbyter ſacra faciens adgreſſurã paſſis ad greſ- förem occidere iure poteſt, nec eo ma gis ſacri- ficium perficere probibetur. 60. 273 Preſbyterorum filg cur a ſacrorum miniſterio ar- ceantur. 87. 538. Veyſ Sed& inter eos. Præſcripto legis quæ continentur: noſtra deſtina- tione non mutantur. 53. 155 Sræſens habetur, qui in proximo loco eſt. 2z2. 218 SPræſens habetur, qui breui rediturus eſt. 4 6. 78 SPraſentis loco eſt inſta ex cauſa abſens. i42. 378 Preæſentis loco eſt, qui aliquandiu domo ex neceſ
ſiĩtate abeſt.120. 179. cum nu. ſeꝗ. Præſens ſit iudex, qui iuridieundo vacare nõ 5 /ſd ſit, an abſit, nihil intereſt. 84
Præſumptione onerantur ſoliti delinquere. 87. 538. Verſ. Porrò. Præſumitur in dubio homo ſecundum naturam fanæ eſſè mentis. 15. 19 Præſumitur nemo contra ea difturus, quibus in- firmatis eius læderetur exiſtimatio. 2 8. 13 Oræſumi pro principe quod intelligitur. 182. 262 Præſumi vna cauſa certa non debet eius, cuius blures eſſé cauſæ poſſunt.9. 45 Prætor, qui nobili totum prætorium bro carcere
aut ciuitatem dedit, ſi aufugiat ille, excuſatur. 108.
49 m cunllruimn alij aiunt, author negat. 2. 145 Prætor patrem, in cuius hoteſtate eſt, ſuſpectam Poſſeſſor malæ fidei tenetur ad fructus, qui perci- hæreditatem adire cogit 74 4ʃ⁰ mifi pi potuerunt. 200. 420 Praturam iniens filius fa. vinculo patriæ poreſta- latutai j 4 Poſthuma virgo Ueſtalis. 44. 4⁸ tis ſoluitur. 74. 4** SPoſthumus per anticipationem, qui viuo hatre Præuaricatorem bræuaricandi conſilium non fa- non luitu?. 8 natus eſt, dicitur. 85. 514 cit: niſi factum intercedat. 83. 500 runm Poſthumus qui proprid. 85. 5ia Præuaricator dicitur, qui ſemel præuaricatus eſt. ei beintefelttt 5 Poſthumus vnde dictus. 95. 514 83. 50t vitc uſtuntunn SPotentioris inſſu mortem, niſi obtemperet, minäi Dyætium agrorum cultura ampliat. 431. 201 jmit.87. JJe tis an lieeat hominem occidere. ⸗5. 198 DPrfatio qui fruitur, rem habere videtur: non mi- arinu Vergilumd cum aum. 205.&S. 06. S& 216.& 22 nus, quam qui re fruitur,& contra. 164. 44 . Poteſtatis patriæ vinculo filiusfa. præturam ini- Pyrincipium cuiuſq; rei pars eſt potiſsima. 22. 223³ Gen uniunn ens ſoluitur. 74. Srincipium numeri eft vnum. u. 106 Pote ſtatis hatriæ ius non ſequitur, filiusfa. quod Principium delicti non punitur. 42. 26. cum nu. uxurie euui⸗ ad ius publicum ſhectat.74. 4¹² 4 FFô¹2. vſc ad num. 35 ev, ere ut Poteſtatem dominorum illibatam in ſeruos eſſe, Pyinceps ſummus eft omnium magiſtratus:& lex is orat, niriih expedit reipub. 171. 134 quædam in terris Viuens. 59. 238 Da. nlzu n Potißima cuiusq; rei pars et principium. 22. 223 Princeps, cuius ꝛuſtum imperium eſt, omnia ex 655. veſl nt ah Præceps iudicium exoſcæ leges. 32. 82² bono& æquo agere præſumitur. 58. furta 4 zras Præceptori diſcipulus, alius us alij ius caſtigandi 2 23² - 1u 9 habenti, ſe caſtiganti reſiſtere non debet: ni ſi Princeps, qua lege ſolutus non eſt, alios ea ſoluere non aeu 6 caſtigationis modus excedatur.& quare. 7⁶. non poteft. 192. 257 um,um aif 204 cum num. ſ³. Princeps ius diuinum alids limitatum poteſt ex lra. Gunen Præfectus careeris puniri debet ſi ferrum, vene- cauſa lin 2eare.79. 1223 cundu 7 num, aut aliud, quo mors conſciſci poteſt, in Princeps ereditur ſamma vſus authoritate: ne, Rſulp dir a6 carcerem inferatur. ũ7. 225 quod aeretur mtereidat. 29. 39 666.8703 mufuv Præfecti Noſscomiorum, Noſocomiorum priui- Princeps nullus, ne iiſe Juidem Hapa, fænerandi e luui 4 uht legijs tuntur.& quare. iso. 46⁰ Poteſtatem facere etiam Iudæis poteſt. 192. ris fuulu g. Pragnantis& puerperæ priuilegia. ui. 61„..353 udih,„ I I Vurces uu ſ weru g⸗ —-——
—————

X
I N
Printeps ſæeularis peymittere Iudæis fenus ex- ercere nullus poteſt ¹86. 5,o0s Principis indul gentia ad ea, quæ animi indie io fi- unt, qui intellectu carent, idonei reddi nõ poſ- ſunt. 6. Principis reſeriptum ſolennia ſupplet, non autem confirmar, quod iure factum non eſt. i. 128 Pyineipis ſigillũ ꝗadulterauit, eiꝰ facies ſtigmate aliquo aut charactere notari debet. ioo. 563 Prineipis indulgentia impuberes, neq; iudices eſ- ſo, nech matrimonium contrahere poſſunt. 6. 9 Principi in vna ſcripturaalterius mentionem fa- cienti creditur. 28. 28 Principi iuſto oecidere hominem iubenti obtem- perandum eſt,& quando.58. 231. cum nu. 235. G 239 Principi hominem, cauſa non cognitaſuſpendere ꝛubenti obſequendum.& quare.⸗ 8. 236 Principi conſulenti Royzius ſe reſpondere poſſe negauit: qua de re litigatori conſultus reſpon- derat. 27. 15 Pyincipis liberi(æſari exæquantur,& idcirco in Cæſare dicta in illis habent locum. 65. 332.& 5 num. 3 35 Principes ſine iuſta cauſa nibil facere ereduntur. 179. 222 Principes exvpellere ex ſua ditione fæneratores debent. 173. 161 Pyincipes minores ius reddi iuberi debent: ſum- mus vVerò princeps ita, aut ita reddi. 23 4. Principum mali conſiliarij carpuntur. 1dz. 2061 Principale vbi nullum eit, ꝛbi æcceſſorium eſſe, her rerum naturam intelligi non poteſt. 95. 56 4. Pyrincipalis rei cum furtum non fit, vt in Gnei Flauij facto aceidit: aec eius quod accederet, urtum fieri. 97. 565 Princizpaliter quod agitur, ſhectari ſolet. i66. 66 Priuatis publ:ca præferri, æquum eſt. 72. 383 Piiuatim vrilia quibuſdã publicè Vtilibus præ- feruntur. 154. 5o5. cum duobits nu ſo—g. Pyinileginm habens perpetui venire impeditus procuratorem mittere tenetur, aliter atq; tem- HPorarium, bahens.& quare. i48. 427. ey trib. num. ſeqg. Pyiuilegiũ nõ tribuit affectata abſentia. 14 4. 393 Pfiuile gium non perdat contra priuilegium id faciens, quod eſſectu caruit. 43. Priuilegium(ardinalium in damnatis liberan- dAis, damnatos ob falſum non liberat. 177. 206 Priuilegio caret males parum diſtans a pagano. 128. 256 Pyiuile gia paupertatis. 130. 283. vſqh ad nu. 307 Pyiuilegia Vteri. 109. 60 Priuilegia præ gnantis& huerperæ. in. 6¹ Priuilegia militum tribuuntur, eori medieises Vxoribus caſtra ſecutis.& quare. i⁶. 461. cum nu. A 64.& ſeq. Pyinilegijs Noſocomiorum vtuntur Noſöcomio-
rum præfecti.&& quare. i50. 460 Pfobatio ex neceſſario, non ex ineerto, debet eon- clndi. 1z. 94 Probabilis eſt interpretem authoritas: legum au- tem neceſſaria. 20. 190 Pyroeurator mittendus eſt in cauſis celeritatem de fiderantibus. 15*. 480
Procurator a reo dandus efl, cum lis aute impedi-
mentum capta, aut præparata eſt. 1z=zã. 481 Pyropeuratorem mops non mittit. 106. 20 Procuratoremmittere non debent iniuria magi-
D E X.
ſtratus impediti ſua eulpa debent. 100. Procuratorem non mittunt alieno flagitio im pe- diti. 107. 29 Procuratorem habere debet ex iuſta cauſa e vo- luntaria abſens, aliter at ex neceſſaria abſens:
niſi author ſit. 151. 477 Procuratorem mittere ne oporteat in ius venire impeditos. 1⁵.. 4 7¹ Procuratorem mittere tenetur ex iniuſta cauſa abſens. 151. 476 Procuratorem mittere habet neceſſe perpetuò im heditus. 151. 478⁸
Procuratorem mittere tenetur, venire impeditꝰ, hriuilegiumd; habens perpetuñ aliter atq tẽ- Horarium habens.& quare. i4s. 4²⁷
es tribus num. ſeqg.
Prodiez medicina, quæ Clinice dicta eſt, antiqua ta latralepticem inſtituit, ſucceßiit(bvyfippus alijch alij penè innumerabiles, qui ſuperioram tatum muentuis placitiſch antè receptis nouam medendi viam ingreſi, obuiamiuerunt: vix tandem facto innouandi fine. ui. 83
Profeſſores artium aliguarum vbi honorantur. ibꝛ& illæ artes, qubrum illi funt Hrofeſſores, eſſe in pretio creduntur. i25. 2²5
Pyrodigus quid ſit. 20. 185
Prohibitio ᷣſurarum ſola dei voluntate etine- ku. 192. 348. G num. 352
Probibere ſe, aut ſibi imperare, nemo potefl./74.
. cod. cum num. ſo.
Prohibitus ingredi, ingrediens non delinquit, ſed ingreſſus. 42. 26. cum nu. ſegꝗ. 2ſq; ad nu. 35
Probibitum quod eit, non femper punitur. 80.
62. cum 3. num. ſeqq.
Prohibitum dari propter Pinun Sons Aie⸗ tro offerentꝛbur accipere non licet. ids. 305
Prohibꝛtum alio caſu videtur, quod vno permiſ- ſum eſt. 05. 4
Prolepſis Græcò, Latinè anticipacio. 8 5. 514
Promercalibus in rebus impenſæ Voluptariæ lo- co Vtilium ſaut:& quare. 63. 39
Promittens iureinrando alicunde non diſcedere, pro vincto esl. i0⁷. 33
Promittens ſimpliciter alicunde non diſeedere, pro vincto eſt.107. 34.
Promiſſum quid. 10⁷. 37
Proxima nobilium pro fattis haberi debent. 87.
538. L'erſ. Huc pertinet.
Propinquis non adbibitis mulieres alienare bona Lua more in Italia recepto non poſſunt. 20.
. 186
Propoſitum cuiuſq ae conſilium præmium mere- tur: non fortuna e&s mopinats euentus. 9-⁷. 569
Propoſitum alicunde quandogq abeundi habens nulla temp oris dauturnitate domiciliii ibi for-
titur. 51. 137 SPropoſitum alicubi perpetudò manendi qui nõ ha- bet, domicilium ibi non contrahit. 65. 311 Proprio iure nobis quod competit, qudm quod alieno, firmius efi. 75. 18
4 Proſcriptus illò, vnde proſcripts eſt hoſpitij cau- ſa mox abiturus, ſine metu magiſtratus dliuer- tere poteſi. 53. 162² Proſeriptus, cuins alioquin impunita cædes eſt, h captus ſit, violari non potest. 57. 224. Proſeripta mulier occidi poteſt: adulterari nõ po- teft. 6¹. 282 Proſcripti lege Munieipali impune occiduntur. 278.
Sroſcripti,
Na—

Nt. lo . 1 Hagitin 3 9, de 2) 6 de ſacy v arigahſon.
4/7 mie
, 471 A nuſta tauſe
b 476 Renanin
t nusde
bus Aum. Na eſt 9 78 ) tigus lurhoyſgpas uiſupenonnn eceptu nouam luerunt: dix — d i honorantur. di profeſores 23 185 ntate cotine- 3 Snum 352 opoteil./4 m nun, ſeg. eluquit ſed ſqad nn.z mtur. do. nz num. ſgg. m bonuabwl⸗ cet. d6. 30 dd vno permiſ. 4 ,Sz. F voluptarie l- 99 non diſcedert,
nn diſeedee, 34 7 peri debent. N7. . Huc hertinet res alienare bon
1 poſſunt 20,
„ 10“* yremium mer- euentus,7h
abeundi lden domicilinthiſt⸗ 3
aueni Guunoie mahit. 63. p hetit; lunu b 46
beſt hoſpitj ar ſratu diud' nagiſttatu 3
H pune qctiluun
liiyti ynlnhin
——
BN D
Proſcripti, qui iure occiduntur, tueri ſe iure non oſſunt.& quare. 66. 20i. cum num. ſeqq. Proſternens humi puellam, vim eius pudicitiæ
illaturus: qua pæna puniatur. 99. 587 Proreſtari de impedimento impeditus, an& quo- modo debeat, diſputatur. 153. 496
vſq; ad nu. 23
Prouinciam purgari malis hominibus publicè in- tereſt. i00. 599 Prouocatio a iudice contra conſuetudinem iudi- cante æque admittenda eſt, atq ſi contra legẽ ꝛudicatum eſſet. 74. 407 Proximus pubertati pro pubere eſt. 23. 231 Proximus morti mortuo comparatur. 22 220 Proximo in loco qui eſt, is præſens habetur, ae ſi iam ſit. 22. 207. cum nu. ſed†. Proxima conſumationi haberi pro conſumatis de- bent. 22. 227 Proximéè futurum quod eſt, pro eo quaſi iam ſit, haberi: quomodo intelligendum. 23. 241 Proximè ſacrandæ cedes pro ſacratis habentur. 22. 2¹1 Proximè futurum perinde habetur, ae ſiiam ſit. 21. 207. cum nu fegq. Pubertati proximus pro pubere eft. 23. 231 Publica expeditio excuſat a contumacia. 0ë.. 2 Publica expeditio& peregrinatio excuſant à
contumacia ¹43. 390 Publicum eſt crimẽ obreptionis,& cui compare- tur: quæq; eius pœna ſit. 99. 578 Publicè veilitatis aut neceſbitatis cauſa permitti Vſaræ non poſſunt. i9i. 347 Publicam fidem quando ſequi tutum ſit, aut eam petere oporteat. 1aο. 363,cum nu ſeqq Publicum ob bonum dari probibitum ab pltro offerentibus, accipere non licet. 186. 305 Publicum ad ius quod ſpectat, filiusfa. nõ ſequi- tur ius patriæꝶ ote ſtatis. 74, 4¹² Publiea conſuetudine quod admiſſum eſt, delitto caret. 168. 91 Pubhlica cuſtodia detentu offendere nemini pri- uato licet.5̃7. 223
Publica priuatis præferri, æquum eſt. 7z. 383 Publicè vtile, eſt per conſequentiam priuatim Ptile. 154. 504 Publics Vtilib. quibuſdam prinatim vtilia quæ- dam præferuntur. 5 4. 5o5. cum duob. nu. ſed. Publice itereſt, malis hominib, purgari prouin- ciam. 100. 599 Publici ſerui legibus Tabelliones dicuntur. 87. 538. verſ. Aded.
Pudicitiæ argumentum eſt modicus in muliere ornatus. 44. 50 Puella vno loco rapta, alio conſtuprata, Baldo aur hore, cognitio ad vtriuſq territorij 1udici- um pertinet.& quomodo. 94. 54 4 Lis nua. 548 Puella inuitæ oſculum fereus ſtuprinè pæna te-
neatur. 100. 586 Puellam item humi proſternens, vim eius pudi- citiæ illaturus 100. 587 Puerperæ& prægnantis priuilegia. u. 6¹ Puerperij dies in originis cauſa, non cõceptionis, inſpicitur. 54. 172
Punctus momenti verbo ſignificatur. 5a. 168. vſchad num. 172
Puntto temporis quæ durant, propter Vtilita-
tem, iure conſiſtunt. 164. 45 Punitur multa contumax. 30. 48
Puniri pæna carceris cyntumax poteſt.o. 52
3
FE X. Pupillo minus habens in patrimonio non eſt ido- neus tutor. 12 4. 214
Pupillo, quanti eius intereſt, condemnatus eſt tutor pecuniâ pupillarem in prediorum com- parationem collocare negligens. 202. 447
Pupillaris pecunia ericulo tutori vacat. 169. 99
Pupillaris patrimonij augendi cauſa fœnerare li= cere non debet: quia id captiuorum redimen- dorum gratia non licet. 202. 445
Pupillarem pecuniam vtrum tutores fœnerare cogantur. 20 2. 44.& nu. 444.
Pupillarem pecuniam non fænerare, olim non im- hune tutoribus fuit. 202. 44⁰
Pupillarem pecuniam nolens tutor fænerare ab- ſoluitur. 202. 446
Pupillarem pecuniam tutor in prædiorum com- parationem collocare negligens, quanti pupil- la intereſt ei condemnandus. 202. 447
Pupillarem pecuniam tutores vtrum dare in ne- gotiationem ea lege deheãt, vt ſalua ſorte pars
lueri pupillis quæratur. 202, 44 Purgari prouinciam malis hominibus publicè in- tereſt. i00. 599 Putans aliquid publies facere licere,& id faci- ens non delinquit. 168. 88 Pythagoræ apud(rotoniatas de re veſtiaria di- Hutatio, eiuſc; vis. 43. 38 2—
VA FACERE POTEST, bouis cedens facultates poſtea nattus cõueni- Er. 127. 2 239 Luæſita illicitè in noſtris honis non ſunt. 73. 405 Luaſtio de puella vno loco capta, alio ſtuprum paſſa, diſcutitur contra Baldum. ↄ5. 548. ci nu. 7& Quæſtiones de filio præſente patre haberi 5 debent, cum vterq accuſatur. 96. 359 Quæſtuaria habens mãcipia ſiue principaliter hoc negotium gerat, ſue alterius negotiationis ac- ceßione leno eff. 167. 71 Qualitas, quæ priuilegium dat, inter prinilegia- tos inſpicitur, Vt alius alij praferatur. 128. 254 Qualitas attoa furioſo furoris indatias habéẽtequs magis vValeat, an nõ valeat, inſpici debet. 15. i² Qualitas rei in furtis non animus furis ſpectatar. 73. 399. cum num. ſég.& num. 4.15. Quantitatis& ſpeciei cõpenſatio non fit. i96. 374 Luarta in honis viri vtrum debeatur viduæ, quæ vic᷑tum ſibi quærere ſuis operis poteft. 129. 272 Quarenus facere quis poſsit, ex qualitate perſona conſideratur. 126. 23²2 QLuatuor ſunt genera delictorum: quædam leuia, quædam grauia, alia grauiora, alia grauiſima: e ſingulor. definitiones. 7. 425. cum nu. ſeq. Quilibet ſanæ&ſſe mentus præſumitur. idq; negan- timcumbit onus probandi. 28. 32 R. ABASTE NIO iura Municipij ſui ſibi aſſérenti facilè aſſenſus Roydaus 49.114 Kaptiis in mulierem, quæ pudori ſuo ante non pe- percit impunitus est.& quare. 87. 538. verſ⸗ Deniq. Rapta vno loeo puella, alio eonſtuprata, Baldo authore, cognitio ad vtriuſq territorij iudi-
cem pertinet,& quomodo. 94. 54 4:·cum num. 4 48
Rarò quod peceatur, remiſzius plectitur 9. 582 T i* Rarie
₰
——

1 N D E X.
Ratio ſumma eſt, quæ p religione facit. 49. 439 Ratio, quæ pro reo eſt, præualet. 4*.. 25 Ratio omnium, quæ conſtitutaſunt, quæri nõ de- bet, in lege præſertim diuina,& quare. 67.350. cum nu. ſeq.
Ratio illa pro expreſſa haberi in lege debet, quæ ſola reddi poteſt. 133. 314. Rationi naturali conſtitutio repugnans, vt ius naturale minus lædatur, ſtrictiſsimè debet m-
telligi. 60. 269 Rationem eandem caſus habẽtes exceptis quibuſ- dam alijs excepti videntur. i3 2. 309
Rea mens facit reã linguà:& ream mani. ⁷8. 209 Ream linguam aut manum non facit niſi rea mens 178. 209
Reus cum ob ſuum admiſſum plectitur, nõ execu-
toris, ſed legis manu plectividetur. 7⁷7. 441 Reo ſeruiens ratio præualet. 4.2. 25 Receprantis latrones grauiſsimum flagitium eſt,
niſi cognatũ quis aut adfinem receptet. 76. 4 27 Receſſuerus illicò perinde habetur, ac ſi non veniſ-
ſet. 45. 74 Recuſans iuriſdictionem, pro recuſante nõ eſt ha-
bendus: antequam fit de recuſatione pronun-
tiatum. 4.3. 3² Redimendi hominis ab hoſtibus gratia fænerare non licet. 184. 247
Redimendorum captiuorum gratia eum fænerare non liceat: nec pupillaris patrimonij augendi cauſa licere debet. 202. 445
Rei appellatio quam late pateat. 12. 21
Rei cuiuſq; potißsima pars eſt principium. 22. 223
Reipub ſalus pænarum& præmiorum conſtitu- tione continetur. 4.2. 19
Reipub. intereſt, quis ſua re malè vtatur. 1u1. 62
Reipub intereſt, plectiſontes. 42². 23
Reꝛpub. intereſt, ob inopiam bona ingenia non la-
7016. 132. 305
Reipub. expedit, illibatam eſſe dominorum in ſer- uos poteſtatem. 17i. 134
Reipub. cauſa abſens excuſatur:& quomodo id accipiendum. 14 4. 398. vſch ad nu. 408
Reipub. intereſt, iuuentutem recte formari. 18. 78 ub mte féſt,delicta non eſſe impunita.54 166
Reipub. cauſa abſentium Priuilegia habent eori comites,& id quomodo mntelligatur. i5o.
46².& num. ſeq.
Rem vetitam faciens, rebus etiam proſpers geſtis plectitur. 154. 511
Rerum poſſeſsio apprehendi oeulis& affeftu po- teſt, 22. 219
Rerum mobilium ae ſe mouentium in toto iure fa- cilius permiſſa eſt alienatio quã immobilium.
17. 14² Rerum natura mutari vlla legum authoritate nõ poteſt.54. 176
Rerum periculum, an perſonæ verſetur, multum refert.57. 211. cum num. 219.& 228 Refellere, quæ alij tradiderunt, expeditius eſt, qudm reperire meliora. 21. 202 Reges, principes& Imperatores ſunt ſerui Dei. 180. 235 Reges Hiſpaniarum(æſari ſuos faſces non ſub- mittunt. 65. 333 Reges Poloniæ(æſarem non agnoſcunt. 65. 334 Regi ſteriles nuptias ſorti o, adiungendæ fibi cã- cubiuæ, liberor. tollendor. gratia, ꝛus facere PapxMi poteſt. 61. 283 Regi co=ſalenti de ſucceſsione pueri in manibus
RKeuerſurus mox pro praſente eft. 45.
obſtetricis ſpirantis. Quid Royzius reſponde-
rꝛt. A. 7. 3— 90 Regiæ Poloniæ lex in eum qui intra mille paſſus ab ea hominem oceidit. 23. 239
Reginæ Hiſpaniari factum de furioſò ſuppliciuũ ſumiiubentis malè à Marſilio defendi. 8. 154 Reginæ Aſpaſiæ laus. 44. 51 Regione in vna homine vincto, in alia deſpolia- to. Baldo authore, delictum primo loco perfe- ctum eſ. 94. 54² Regulæ ſubeſt, quod non excipitur. 105. 5 Regulam firmat exceptio. 105. Religio dei caritate parentùm in liberos antiqui- or. 200. 4¹ 5 Religio M. Attilij Reguli in fede hoſti data. 107. 4⁰ Religionis cauſam quæ tuetur, ſumma ratio eſt. 149.. 439 Religionis cauſa ſuſcepta peregrinatio quando excuſetur:& quando non. 153. 395 Religione loci quꝛ alicunde exire non poſſunt, no rectè in ius vocantur. i45. 415 Reliquias ſuas contra familiæ ſuæ morem Sylla dictator cremari inſsit.& quare. i0. 6² Reliquias ſuas in mare ſuo teſtamento abijei iu- bens, mentis impos eſſe creditur, niſi contrariu
probetur. 6. 13 Reliquias ſuas in mare abijci iubens eur furioſus præſumatur. 0o. 56
Reliquias ſuas in mare abijci iubentis Vtrum vl- la ratio eſſe poſßiit ddonea. 1o. 60. cum duobus num. ſeqq.
Repentè dicitur factum, quod intra centum dies fit. 123. ꝛ0i. cum num. ſeq. Repetitio competit eius quod fœneratori datum eſt. 179. 218 Repetitio nõ eſt, eiꝰ quod meretrici datur. 179. 218 Reprehendere, quæ alij tradiderunt, expeditius eſt: quàm reperire meliora. 2i. 20 Repueraſcere ex ſenio Marcus Tulliur, e in cu- nis vagire, in bonis non duxit. 3. 96 Repudij libello Iudæi ſine delicto Vti non potue- runt. 79., 459 Reſcriptum principis ſolennia ſupplet:non autem confirmat, quod iure factum non eſt. 6. 128 Reſtituere debent pauperibus Doctor& alij lu- erum hominibus ad ſe mutuo dato allettu fa- ctum. 168. 86 Reticentia eius, qui cognatum conſilia aduerſus rempub. agitantem non prodidit, mitius puni-
tur. 76. 42⁸ Keuerentia intempeſtiua eſt, illud cui tribnere, quod ipſe fibi competere negat. 186. 310
75 011115
4.. num ſeq. Reuerſus, dũ ſe de via colligit, pabſente eſt. 45.7 Roma anno ab vrbe condita quingenteſimo trice- ſimo quinto medicisvti cepit. i¹. 76 Roma poſt(atonis exceſſum diu medicis caruit, hauciq; Qutritium poſtea eam artem attige- runt. ii. 79 Romulus in parricidas nullam pænam ſtatuit.& quare. 118. 143 Romulus Græcos imitatus iuter vrbis initia Aſy- lum aperuit.& quare. i7. 123 Romani Aeſculapio ædem extra mænia poſue- runt, non paſsi eum itra vrbem coli.. 80
Romani caſtrorum diſciplinam omnium neceſe
ſitudini caritate autiquiorẽ duxeruut. 86. 430 Romani
— 6

d; eHonae. „„ 20 tra mile haſſu
. iayian efena u. 154
naeajhui umo lcogerſe. 54:
3 lenuramtinu.
2¹ idata. 35
. 103.
40 mma natid et, .. 499 matio quando
395 on oſunt, na
41j norem Hla 10. 6² to abjei in- mnſi contruriñ
3 eur furiiſus Ttrun vl- umduobus
num. ſegg. tentum qies um num ſeq. eratori datum 218 idatur.*.2u8 ant, expeditius
202 Aliur, Eincu- 3. 96 vti nongotue⸗
469 plet:wonautem nneſtaö. ud oſtor& dlijlu- a duto iletiu fa⸗
86
conſtluatuer u ldit, mitius pum⸗ 4³3
lud eui tribun taès. ſe 1.4. vpuam nun ſel·
ahſente els ingente fmuinie
, u meditirtunun ntem atuipe⸗
am 4„ it.C
on L 43 yr hu iiu ⸗ nz
„ L⸗
enis yoſ
tra n 3 3
0 em colti „omnium wen
89,499
f. duxetul dunum
6
—
1 N DFT X.
Romani veteres externam virtutem reueriti, pe- regrinis hominibus rempub. gerendam man- darunt. 48. 104. cum nu. ſegq.
Romanorum pauci medicinam olim profeſgi. u. 78
Romanis Archagatus artem medicam inuiſam fe- cit. ii. 7
Koyu patria, in literis latinis præceptores,& bi brimum iuriſprudentiam addidicit. 47. 96
Royzij primuũ m iure reſponſum, cum adhue Iler- dæ iuri operam daret. 47. 96
Koyzius cauſarum Lituanicarum auditor. S.
Koyius quid reſponderit regi conſulenti de ſue- ceſione pueri in manibus obſtetricus ſpirautis.
90
Royzius qua de re litigatori conſultus reſponde- at: Principi poſtea conſulenti ſe reſpondere hoſſe negauit. 27. 15
Kayxius quid Vicolao Radikilo duci reſponderit in ꝛlla pecie, cum quidam adgreſſorem fugien-
tem mteremiſſent. 86 5²4. Reydus Michaelt Kabaſtenio iurc municipij ſui ſibi aſſerenti facilè aſſenſus. 49. 114.
Ruſtici Lituani exemplum memorabile. 69. 36¹
Kuſticis multis pauci teſtes nobiles anteferütur. 108.
Kuſtica opera quæ licitè diebus feſtis exercentur.
120. 181 S.
EPE quod peceatur, euerius plectitur: re-
mißsius, quod ard 99. 582
Sæ‿ppius gadmittitur, marus delictum eſt. 116. 123 Sæuitiæ memorabilis exemplum domini in ſerun. 171. 135 Sacerdotem Euchariſtiam deferentem appreben- dens auelli ab eo non poreſt. i71. 131 Sacerdoti bus iniuriam factam quilibet vindica- re poteſt.1õ4. 509 Sacerdotia cinibuſuè ſolis, an& extraneis de fe renda. 4 8. 107.& num. ſeq. Saccum pecuniam habentem qui fuſtulit& ſaeci fur eſt. 97. 5⁶² Sacramentum militare iuriſconſultorum tẽpore vſurpatum, hodie non eſt in vſu 82. 495 Sacram ad ædem principumusè ſtatuas confugien- tes qui gaudedãt immunitate:& qui nõ. 171.132 Saera prore quæ vltro off runtur, Gregorij con- ſtitutione, accipi ſine delicto boſſaut 877. 538 Sacro ex loco qui iacto telohommem in prolano loco ſauciauit: facri loci immunitatem non ha- bet. o5. 1 Sac randæ proxime ædes p ſacratis habentur. 22.211 Sacris miuriam ſactum quilibet vindicare poteſt. 154. 159 Sacris Dei pontificem Vacare oportet. 148. 436 Salomon quomodo vnigenitus matri, cui alium
fuiſſe hilium conſtat. 4 ⁷.. 94 Salus reipub. pænarum& præniorum conſtitu- tꝛoue contenetur. 4². 19 Salutem ſuam imperito medico eredere nolle, non eſt deſipientis. 10. 67
Salatem ſuam ſerui ſaluti dominorum ſuorum anteponere non debent. 73. 4⁰4.
Sanitas mentis aut ægritudo intellectu, non cor- horis ſenſibus percipi poteft. 26.
Sanæ eſſé mentis indubio homo ſecundum naturdã præſumituvr. 15. 119
Sanæ eſt mentis reſtatorem initio tabularum ta- bellio ſeribens fidem non facit, 26, 1.& 6.& 1⁸
Sanæ eſſe mentis in publicas tabulas reſerri al i- quo poſtulante, Tabellio id facere non poteft⸗
27. 10 Sanæ eſſé mentis quilibet præſumitur: idc ne- ganti incumbit onus probandi. 28. 3³ Sapientiſſimus quiſq; æquꝛſimo animo moritur, ſtultiſtimus vnc uſsimo. 13. 95 Sapientis exemplo Socratu deterreri morte non Oportet. 14. 99 Satis in repub. quid. us. i3. eum num. ſeq. vſfg ad num. 18
Satis eſi medium inter multum& paucii. 116. 129 Saxcnica lex de alienatione ægrotis probibita ma- le defendt d durita poteft, tærumd; quia itaſcri- pta eſl, ſeruanda eit 127. 240 Saxonicæ legis duritia defenditur. 22. 22* Scelere alieno perire hominem chriſtianum ſatius eſt, quam alij obtemperantem homini innoria
Vitam eripere. 57. 2¹13 Scipionis exceſſus. 8. 32 Scire iudex dicitur, quæ ſcit, quà iudex eſt: non
qud Priuatus. 107. 3*
Schænobatieam faciens ad fimilitudinem operas ſuas cum beſtijs depugnaturi locantus noratur.
6.. 531& num ſeq. Seholis, vhi artes traduntur, multa tributa ſune priuilegia. 168. 80
Seholaris animum perpetuò manendi ſtatim de- clarans, domicilium ſtatim contrabir. 51. 134 Seholaris ſtudiorum cauſa aliqnò veniens decen- nio demiciliuꝝs contrahit.. 133,cum nu. 336 Scopelaſmon facientes in prouincia Arabia captte plectuutur. 74. 407 Scrinim furripiens fur nocturnaus pecuniæ lucri faciendæ cauſa, repertu ibi pro pecunta literis in necem principis, ſcriptus furtiné teneatur. 95. S cum num. ſech. Securitas tabellionis in ignotori: teſtamentis alijs Vé ſcriptus conficiendus reprehenditur. 28. 2 5 Semel paſſus vxorem adulterari maritus, leno eſt.
115. 120 Senex cim eſſet Marcus Tullius, repueraſcere,&
in cunis Vagire, in bonis non duxit. 13. 96 Senium excuſat delitium. 117. 1
Sententia contra detétos in vinculis lata, quando nullo ſit:& quando poſtea reſcindatur. ο⁷. 27 Sententia intra paucos dies pronunciata nibil Valet, etiamſi reclò indicatum ſit 32. 86 Sententia iudicis mox poſt accepta cauſcæ atta, breuich temporis ſpatio interpoſito pronunti- ancis non valet. 32. 83 cum num ſeq. Sentẽtia contra vi priuata detentos lata quando
nulla ſit,& quando infirmetur. 107. 30 Sepultura chriſtiana carét mortem ſibi cõſciſcen- tes:& in ſterquilinium abijciuntur. 6. 1 Sermo veſter ſit, eſt, eſt: non, non: quod amplius eſt, à malo eft. 107. 36 Sermo cum eſſectu, non verbo tenus, accipiendus eſt. 41.⸗ 9 Seruus ſeruorum Dei eſi Papba 187. 23 6
Seruus legem domini tollere non poteſt. ¹0. 234. Seruus domano, aliuſus alij ius caſtigandi haben- ti, ſe caſtiganti reſiſtere non debet: nifi eaſtiga- tionis modus excedatur.& quare. 56. 204 enm num ſeqe
Seruus in Aſylum fugiens quare fugitiuus non
ſit. 172. 38 Seruus i Aſylum fugiens rem iuri nan rali e gentiun conuenientem facit. 7i. 26 F ug Serui
—ö

I N D E X.
Serui fuga minus habet delicli, quam fæneratio. 169. 102.G/144. Seruo ſuadens, vt domino furtum faciat, licet nõ perſuaſit: corrupti ſerui teneturr. d;z. 409 Serui Dei ſunt Imperatores, Reges,& Principes. 180. 235 Serui dominorum ſuorum ſaluti ſuam antepone- re non debent. 73. 4⁰4 Seruorum in Aſylum coufugentium admiſſum leuiſsimum eſt. 17i. 129 Seruos inelementius à tractatos domini venun- dare coguntur.*i. 133: cum num. i4.t Seruientiu a ſpecie nibil multum differunt, qui- bus non datur facultas recedendi. 94. 543 Seueritas Papiri; Dictatoris in ſeruanda militari diſciplina, poſtbumi it Tuberti,& T. Mau-
lij Torquati& Clearchi eadem de re dictum.
154. 514. cum duobus num. ſeqq. Sicilia literatos honorat, ideoq; ſancta terra ex- iſtimatur. 127. 244.
Sigilli principis qui adulterauit, eius facies ſtig- mate aliquo aut charactere uotari debet. 100.
593 Similium expreſgis caſuum idem eſt quod de ex- preſbis iudicium. 106. 13
Simoniæ erimen inre humano deſcendit. 87. 537
Simoniæ crimen an contrahat qui ex poſt fatto becuniam vltro oblatum accepit. 87. 534.
eum num. ſeq.& num. 538
Si quis verbum maſculos& fæminas continet.
60. 267 Sortem minuit vſus inſtrumenti rei pigneratæ. 195. 36¹
Societas, cum ſit fraternitatis inſtar, æqualitatem exigit. 203. 460. cum tribus num. ſea. Socij quo tẽpore interſe faciãt diuiſionẽ 20 4. 464. Socius re communi ſine delicto vtitur. 55. 195 SFocrates in iudicio capitis nee patronũ quæſiuit, nec iudicibus ſupplex fuit, educiq; e cuſtodia
cum poſſet, noluit. 14. 100 Socratis oratio è vita migraturi. 14. 101 Socratis exemplo deterreri ſapientes morte non
oportet. i4. 99
Sola poſſeſsionis emptio eo loci, quò ſe quis rece- pit, an ad domicilij conſtitutionem ſufficiat: alij aiunt, author negat. 72. 145
Solennia ſupplere reſeripti principis ſolet, nõ auté
confirmare, quod iure fattum non eſt. z. us
SFollicitator alienarum nuptiarum qua pæna pu-
niatur. 86. 527 Soliti delinquere præſumprione onerantur. 87. 538. Verſ. Porrò.
Solon vt reipub. prodeſſet, furorem finxit. is 124 Soluere ea lege princeps alios non poteſt, qua ipſe
ſolutus non eſt. 182. 257 Sonticum quid dicatur. 38. 35¹ Sontes plecti, reipub. intereſt. 42. 23
Sors vt ſemper ſalua ſit, pecuniam in negotiatio-
nem dare, nec honeſtum eſt, nee vſuræ vitio Vvacat.02. 448. cum mult. nu. ſeqq.& nu. 108.& ſeq.
Soytis ad exonerationem non pertinet reri yſus, qui æſtimationem non admittit. 385. cum duobus num. ſegq.
Sorti imputare fruttus rei pigneratæ recuſens ereditor coram iudice eccleſiaſtico conuenire
Boteſt. 192. 356 Sorti quicquid accedit ex parte debitoris ſura eſt, 165 4⁹
Sorti quod aecedit, vſura non, eſt niſi peeuniæ æſtimare poſßiit. 166. 64. Sortem non minuunt fructus rei pigneratæ ante conſumptionẽ.& quare. i96. 368. cum nu. 374. Sortem nõ minuit uſus ornamenti rei pigneratæ.
195. 362 Sortem minuit omne genus fructuũ ex re pigne- rata a creditore perceptorum. 195. 360
Sortem minuante percepti fructus, an& qui per- cipi potuerunt, diſputatur. 200. 4. ſch ad
uu. 433 Sorte recepta fructus cum pignore reſtituuntur. 196. 373
Sorte plus qui ſperauit aceipere, alioquin tamen mutuaturus, vltro àdebitore datum rectè ac- cipit. 166. 60
Sorte plus à debitore ereditori nibil ſperanti da- tum, ſine vſäaræ vitio accipi poteſt. cum autẽ ſberanti quid ſupra ſortẽ datur, contrà& quo- modo intelligatur iss. S5. cum duobus nu fegq.
Spes cum nulla eſt, debitorem pignus luiturum, factatnè fruttus rei pigueratæ ſuos creditor.
194. 359 Spe lucri mutuum datum beneficium eſſè deſinit. 184. 281
Sperans mutuò dato aliquid capere, etiam ſs nibil accepit, Deo eſt obnoxius, qui accepit, hoc am- plius homini. 165. 58. cum num.. ſeq
Sperauit qui quid vltra fortem accipere, alioquin tamen mutuaturus, vltrò aà debitore dati rects accipit. 16⁶. 60
Species cñ quantitate nõ compenſantur. i96. 374.
Sponſalia contrabens mater tutelam liberiorum retinet: aà qua nuptijs contractis exeluderetur.
42. 29 Sponſalia contrahens non tenetur pœna in contra- hentes nuptias conſtituta. 42. 28
Spurius tabellio eſſe nõ poteſt. 87. 538. verſ. Aded. Surij vnius teſtimonio ſemiplena fides non fit. & quare. 87. 538. verſ. Plurimum. Spurij vnius teſtimonio cauſam ſuam probanti deferri in ſupplementum iuſiurandum nõ po- teſt. 87. 538. verſ. Plurimum. Spurij i famia facii notatur. 87. 3 538. Verſ. Plurimum. Spurij, niſi cùm deeſt competitor, dignitates ad- ibheſci non poſſunt. 87. 538. Verſ. Aded. Spurijs minus, quam ex iuſto matrimonio natis, ereditur. 87. 538. Verſ. Plurimum. Spurios quidam Iudæis es alijs improbatæ reli- gionis hominibus comparant. 8ẽf. 538. Verſ. Plurimum. Staniſlai Narcuſij eximia in iure dieundo laus. 32. 80 Staniſlai Nareuſij& Roy ij exemplum. 46. 77 Statim idem, quod confeſtim, ſignificat. 122. 195 Statim fit, quod intra viginti annos fit. 123. 200 Statim poſſeſionem recuperans, poſſéſsione de- ie ctus non videtur. 4.6.— 82 Statuæ princibum en eceleſiæ æquè ſanctæ ſunt, atq; aſylum, nam nec inde extrabere quenquam licet. 17i. 130 Status ad principi ſacramuè ædem confugientes qui gaudeant immunitate:& qui non. ¹. 132 Status non tam præſens ſpectari debet, quàm quod euenire poteſt: ſi eò ꝓreſens ſtato inelinet. 23.232 Steriles nuptias ſortito Regi, adiungendæ ſibi concubinæ liberorum tollendorum gratia, ius facere Papa non poteſt, G*. 283 Stigmate
₰
☛‿
—

1u 43 27 lituuntu.
„.— aliouin tanen atum reclac-
* 60 ii ſperintidi⸗ ꝛeſt. cum auts contra& quo. uobus nu ſeng. nus laiturun, ſuos creditor.
9 me ſarhnn 281 etiam ſ nihil cepit, hocam- eum num. ſe vere alioquim gre datu reils 60 ur. 96. 374 uberiorum xoluderetut. 9 venain contra- 3 338.verſAled. ena fides non ft verſ. blurinum. n ſuum probenti durandum nayo- verſ bluninum.
ver(blurinum. , lignitatelad⸗ AvelſAled. matrimonio natti veyſ. Plunmum. inprbate rel⸗ tS. deveſſ Plurimun dureditundi da
exemplum 40 7 iguifiat. na 84 „ amoft. Fän 17, 0 Lu 8
1,4) ndorum S,8
1 N D E X
Stigmate aliquo aut charactere notari debet eius facies, ꝗ principis ſigillũ adulterauit. ¹ο593 Stipulatio noctu recté contrahitur. i21. 184. Studiorum cauſa aliqud eniens decennio domi- cilium csntrabit. 5r. 133. cum num. 136 Stultiſsimus quiſcq; miquiſcimo animo moritur, ſapientiſsimus æquiſsimo. 95. Stuprinè pœna teneatur puellæ muitæ oſculum ferens. 99. 586 Suadens filiofamilias, vt patri furtum faciat, li- cet nõ perſuaſit: corrupti filij familias tenetur. & quare. 83. 490. cum num. ſeq. Suadens tabellioni ignaro, vt quid contra fidem veri ſcribat: obreprionis, nõ falſi, tenetur. 41. 2. Ccuum num. 4. G 5 Succeſßio viuentis nulla eſt. 19. 171
Cucçeſdio nati et mox extincti traſmitritur. 47.89
Suſfragia nobilium præferuntur ſuffragijs ple- beibrum. 108. 4² Suffragia habent conſules deſignati cum ijs, qui in conſulatu ſunt:& ad ſenatus conſultum ad- mittuntur. 22. 214.Cum num ſeq. Summa dſus authoritate princeps ereditur: ne, quod ageretur, intercidat. 29. 39 Sauſcitatus à mortuis matrimonium, bæreditatem, e ſacerdotia recuperat. 47. 87.2788 Suſpicio furoris ex alienis ſermonibus nata pro- ſpieuis rationibus eſt amouenda. 29. 34
Suſpicio peſtilentiæ pro peſtilentia habetur, vr
belli ſuſpicio pro bello eſt. i43. 3 86. cum tribus num. ſ⸗—.
Ou ſpicionẽ omnem tollit pſonæ integritas. 125. 229 Suſpiciones ad cuiuſqquam damnationem nõ ſuffi- ciut. 177. 202 Olladactator, Caij Marij cadauere eruto talionẽ metuens, reliquias ſuas cremari iußsit, contra
familiæ ſuæ morem. 10. 62 1.
ABELLIO eſé Spuriur non poteſt.
87. 539. verſ. Aded.
Tabellio ignoti teſtamentum aliamaè ſcripturam confecturus qua cautione= do heat. 28. 26 Tabellio ſeribens, teſtatorem aduerſa eſſè corporis Valetudine: non nocet, quo magis iure Theu- tonico teſtamentum infirmetur.& quare 27. r7.& num. ſeq. Tabellio aliquo poſtulante, ſe ſanæ eſſe mentu, in publicas tabulas referri, id facere non poteſt. 27. 10 Tabellio, qui cireumuentus contra fidem veri quid ſcribit, falſi non tenetur. 27. 20 Tabellionis& Apparitoris fides in quibur ſequẽ- da, vel non. 30 68 Tabellionis perfidia graue, apparitoris leue dam- num adferre poteſt. 30. 4 Tabellionis nudum miniſterium eſt ea, de quibus rogatus eſt, in publicas tabulas referre: nihil præterea diſcutere. 27. 19 Tabellionis ſecuritas in ignotorum teſtamentis alijſué ſeriptis cõficiendis reprehẽéditur 27. 25 Tabelliones cum creantur, ſe omnia ex fide factu- ros iurant. 26. 2 Tabellionis perſona, qudm apparitoris, honeſtior habita eſt.26. 4 Tabellionis Verba initio tabularum teſtatoré ſa- næ eſſe mẽtis præfantis fidénè faciant 26.i.&&ε Tabellioni finibus muneris ſui excedenti nã ere- Aitur.31 69
Tabellioni ignaro ſuadens, vt quid contri fidem veri ſcribat:obreptionis, non falſi tenetur. 4.
2. Cuum num. 4. G*⁵
Tabellioni aſſeueranti ad ruſtici teſtamentũ ad- hibita diligentia non plures, quã quinq teſtes, repertos:fides habetur. 28. 30 Tabellionim vna ſcriptura alterius à ſe confetiæ mentionem facienti fides non habetur.:8. 27 Tabellioni teſtatorem ſana eſſe mente affirmanti an geloAretino authore quãdoq ereditur. 28. 29 Tabelliones, legibus publici ſerui dicuntur. 87.
538. Verſ. Adeò.
Tabelliones eſſeẽ Decuriones non poſſunt. 87. 538 Vverſ. Aded.
Tarquinium Priſcum, pere grinum, Romani regẽ ſibi aſciuerunt. 4.8. 106 Tarpeia l ir go. 43. 4² Tarnouij in caſtrus diſciplina. 140. 364. Tempeſtas intelligitur, ſiue marina, ſiue terreſ= tris. 155. 52²
T'epus faciendæ inter ſocios diui ſionis. 204. 464
Temeritas quorundam in indicando& feſtinatio reprehenditur. 32. 84
Tempus e& locus comparantur.ꝛu7.
Tempus breue in cauſis cognoſcendis quod. 22. 84
Tempus ad præſcriptum cùm quid ſub pœna efre- ctum iri pmiſſum est: ſtatim, quam certum eſt, ad illud tempus eſici non poſſe: pæna commit-
titur. 155. 520 Tempus, qudò ſe quis ad iter comparat, abſentiæ adſcribitur. 4.6. 79
Tempus, quò quis mortifers vulneratus eſt, non quo poſtea ide ex vulneribus moritur, inſpici debet, quaſi tunc, cum vulneraretur, non cum vereè extinguitur, mortuus intelligatur. 17.
238.& cum nu ſeq.
Temporis puncto quæ durant, propter vtilitatẽ, inre conſiſtunt. 164. 45
Temporis præfinitionem quod non habet, perpe-
tuum intelligitur. 45. 70 Temporis breue ſpatium in cauſis cognoſeendis ſumptum vitiat ſententiam. z2. 83 Tempore quod antecedit, non ſemper dignius eſt, 47. 4 ½¼ Territorium intra alicuius Magiſtratus factum, ad eius pertinet cocreitionem 95. 549
Territorso ex alio in aliud telo miſſo,& ita eæde
facta, delictum Vtrobig vindicataur. 94. 545 Territorio in ꝑno delictum inchoatum n alio per fectum, in vtroq ne, an in altero tattum loco puniatur. 94. s4i. cum nu. ſeq. Teſtator iure communi valere animo tantum de- bet, Theutonico autem,& animo& corpore. 21. 201 Teſtatoris ne mens fraudetur, ancilla alio loco, ꝗᷓ vbi versè peperit, peperiſſe fingitur 49. 1*/ Teſtatoris mens in teſtamentis ſpectãda eſt. 162. 1ũ Teſtatorẽ aduerſa eſſé valetudine Tabellio ſeri- bens, nõ nocet, quò magis iure Theutonico te- ſtamẽtũ infirmetur,& quare. 27. 1⁷.& nu. ſeq. Teſtamentum vnde Seruio Sulpitio ata luſiini- ano dictum. 162. 14 Teſtamentum Domitio I Ipiano quid ſit 31. 71 Teſtamentum trib. Verhis deGari poteſt. 15. uu⁵ Teſtame utum condere, qui indicio caret, prohi- betur etiam pietatis cauſa. 5. 2 Teſtamentum à Tuditano notæ inſaniæ homine rectè atq; ordine factum, Romæ a centum i- ris eſt approbatum.15. 14. Teſtamentum

LN PDE X.
Teſtamentum de is, Quæ in noſtra poteſtate ſita ſunt, recté ſeribitur, non quoq; de ijs, quæ natu- ra conſtant. 27. Teſtamentum condere vt quis prouinciali Saxo- ni lege poſoit, qutbus viribo eſſe debeat. 16. 130 Teſtamentum in aduerſa corporis valetudine fa- cere, cur iure Savonico non liceat, diſputatur. 19. No. cum num. ſeqg. Teſtamentn iure Saxonico ſine bæredũ conſenſu Facturꝰ miles equeſtri, pedeſtri, ae vtriq; mili- tiæ aſſuetꝰ quod ſpecimen edere virii debeat, quod item agricola. 16. 132.&33 134. G&035 Teſtament i mortiferè a ſe vulnerati, nõtaquam a furioſo, ſed tanquam ab ægroto factum vltra trium ſolidorum ſummam iure Saxonico non Valet: e ita pronunciatum eſt. 24. 252² Teſtamenti hoc inoduod mortem ſibi quis con- Niſcit, non mfirmatur. 9. 51 Teſtamẽti patris ey frlij vno teſtamẽto eſt.3 66 Teſtamenta ordinatio maximeè animi iudicum ex- ꝛgit. 6. Teſtamenti cauſa in dubio adiuuanda eſt. 29. 40 Teſtamento reliquias ſuas in mare abijci iubens, mentis impos eſſé creditur: niſi contrarin pro- betur. 6. 1 Teſtamento ægrotus iure Saxonieo eceleſijs eæte- rild pi¹js loca ſine hæredum conſenſu, dare le- gareq́; potest. 19. 175 Teſtu m rebus. quæ extrinſecus ſenſibus percipi- antur, fine cauſæ redditione probat, niſi de cauſa mterrogatus proponatur. 31. 79 Teſtus locuples ſit, an egens, mulcum intereft.24. — 21 Teſtis non minus in bonis habere debet, qudm id, de quo controuertitur.& quare. 128. 219 eum aum. ſeq. Te ſtis ad inuentarij cãſcriptionem adhibitus, nõ eſt idoneus teſtis, niſi non mu us habeat in bo- nus, ꝗ id ſit, de quo quaſtio eſſè poteit 24. 214. Teſlua ſſé quis nec de fatto proprio poteſt, necde
O alieno, er quo teſtꝛmonium dicenti laus quæri,
actt in famia poteſi. 27. 11
I Ausitoꝛreus non eſt ſuo c'itio pauper. 25. 224 ITeſtis eſſe mulier in teſtamento non poteft. 87. 538 Verſ. Quamobrem. Teſtu eſſé non potef mulier in iure militiarum, hoc est in fendo. 87. 5 8. verſ. Derogatur. Teſia eSe non poteſt, mulier de iure Canonico, in caufis crꝛmmalcbus 987. 53 8. verſ. Quamobrem. Teſta&e potedl muliei ſui vni copian faciens:
8 pluribus, nõ potest& quare 1¹5. i22 nu ſeg.
Teſti diuiti, qaam pauperi, magis creditur.& cu e. 126. 231 Teſti,poit dictum in bona cauſa teſtimonium, pe- cuniam accipere licet: antè, non& quomodo intelligatur. 87. 535. verſ Hue pertinet.
Teſtes nobiles præferuntur plebeijs: niſc pro reo plebec,& nobꝛles pro actore teſtz monium di-
cant. 108. 43. G& num. 4 6 Teſtes nobiles pauci multis ruſticis anteferun-
tur. 108. 47 Teſtebus furor rectè probatur. 1, 77 Teſtibus non creditur in js, quæ intellectu perci-
piuntur. 27. 8
ITeſtimonii honeſtæ matronæ, et quæ fam æeſt in- tegræ, non repellitur. 87,538. Ver/ Quamobré. eſimonzum recté dicitur de ijs, quæ mtelleciun apbréhendimus, nõ minus, quàm de rebus quæ extrinſe cus apparent. 3. s
Teſtimonium mulieris, cum mulier eſſe teſlis ꝓo- teſt, viri teſtimonio vincitur,& hoc quomodo itelligatur. 87⁷. 538. verſ. Deragatur.
Teſtimonij fidem quando paupertas minuat, ꝛu- dex arbit rataur. 127. 22. cum num. ſeq.
Teſtimonij à dictione ſola paupertas non arcet. 124.. 217
Teſtimonij in dictione regulariter vir fæm na præfertur. 108. 45
Teſtimonij ſpurij vnius ſemiplena fides non fit, & quare. 87. 538. Verſ. Plurimum. Th29, e mentis eſſé ſanæ mitio tabularum ta- ello ſcribens fidem non facit. 26. i.& 6.& 18 Teſtari quis potuerit, anſecundum leges teſtatus 6
ſit, interest. 6.
Themiſtoclis exceſſus. 8. 38 Timor alius in virum conſtantem cadit, alius nã.
330.— 353 Tiamor qui excuſet. 139. 357 Tolerantia in his, quæ peecato non vacant, non
habet conſenjum. 78. 212 Traiani vxor laudatur. 44. 52
Traus ſert in aliũ quod ſuum non eſt, nemo. 19.173 Transfé rri quod noſtrum eſt, ſine fatto noſtroad alium non poteſt. 19. 172 Traus ferens actiones ſuas pater in hlij potentio- ris perſonam, ius crediti non amittit. 70.. 375 Trans ſuga quid, quæq in eñ œna legibs conſti- tuta ſit. 84. 591 Transfugarum& hoſtium pæna quæ 6z. 349 Transgredi leges licet in violaroribiu parentum buniendis: quod non niſi ex magna cauſa per-
maittitur. 68. 353 Transgredi iura ob delicti immanitatem licet- 118. 102
Tranſitus cum mercibus prohibitis per eum loci, quo eas importare nõ licuit, impunutꝰ eft. 53.161 Tribunal ad num vocatus, ſi ad aliud vocetur, an& eò venire etiam debet. 105. 1.& nu. 7 Tribunal ad vnum vocats, ſi ad aliud maius vo- cetur, exceptionẽ non habet: idem ſi ad minus tribunal, ſed de maiori reο, 7. cum nu. ſeq. Tribnunalia ad duo æualia vocatus de pari aut etiam eadem re ad vtrum malit, oceurrere po- teſt. 106. 9 Tribunalia ad duo vocato, ad neutri aceurrens, Vtrumq; contemuere dicitur,& quare, i0s. i0. & cum nu ſeq.
Tribunalia ad duo diuerſis horis vocats, licet ea- dem die, in vtroq reſpondere debet.. 12
Lrophonij& Agamedus exceſſus. 4. 93 Lrucidari fœnore pauper dicitur. 173. 152 Turpe non idem eſt omnibus. 120. 173 Tutor pecuniã pupillarem ocioſam iacere paſlus,
ſit ne vſuris plectendus. 161. 4
Tutor a pupillo,& curator ab adoleſeẽte ante tu- telam e curatoriã finitam non conueniuntur, aliter acq; curator furioſi.& quare. i45. 42
Tutor pecuniam pupillarem in pradiorum com- harationem eollocare negligens, quanti pupilli
mterefl, eſt ei condemnandus. 202. 447 Tutor abſoluitur, qui pecuniam pupillarem fœ- nerare noluit. 202. 44 6
Lutores fœminas iure Theutonico dantur. 20.188 Turores vtrum pecuniam puptllarem fœænerare cogantur. 202. 440.& num. 4 4. 4 Tutores pecuniam pupillarem vryum dare in ne- gociarionẽ ea lege debeant, vt ſalua ſorte pars ſucri pupillis quaratur. 2023. 448 Tutorum
6„
7 1

6 5 telx.
17 erogatnr. ninuat, u.
im um,/ 4 umuſi on areet.
277
4 hae⸗ non farunnn.
uymum. ulanumu. G6.&i gel teſtatus 6
it, alius ni. 358
35 acant, non
212
31
emo. 19.17 noſtroad 772 potentio- 70. 9 be u zu
7. 749 zarentum uſa yer- 553 em laet. 4 reum loci, eſt. 36. ad vocetur, . E nu. d mauus yo- I jat minu eum nu. ſef. de ranau rcururefe 9 aceufrens, uare 106.10 cum a ſe ats, leetet⸗ t.1056, N
acert haſun 5
eete antetu⸗ mueniuntuh, 2145. 404 lorum cum- antipupili
44⁷ üllaremfe-
en fenetaft 3 num 444 en darem 1 lua ſorteyuj 44 Taudrun
/
——————— 4 ͤ
IN DEFE X Tutor perieulo vacat pecunia pupillaris. 169. 99 detextum ſit. 22. 226 Tutoribus olim non impune fuit pecuniã pupil- Veſtalis virgo Minutia. 44- 49 larem non fænerare. 20². 441 Veſtalis virgo Claudlia 44. 47 Tutelæ noſtræ cauſa ferrum nobis à legibus por- I eſtalis virgo Poſtuma. 44. 48
rigitur, non vt innoxios Violemus. 5s. 210 Tutelæ inculpatæ modum excedens, mitius pu-
nitur. 85. 5²3 V.
ANMDE Polonorum Reginæ exceſſus,&
cauſa. 9. 4⁴
Vchanius deſignatus Epiſcopus Chelmenſis non ſine iniuria aà ſuffragijs u ynodo prouinciali ferendis repulſus eſt. 27. 16
Vectigal à Principe non conſtitutum fraudans, nec naturæliter, nec ciniliter delmquit. 55. 190
Vectigal nomme mercii, metu latronum aliquò
inuectarum, non penditur. 5. 183
Vectigal de rebus, quas ſe cũ quis hoſtes pyrataſ-
ve fugiens aliqudò intulit, non ſoluitur. 20. 184 Vecligal aut decima fœtus ibi editi, quò gregem latrones fugitans opilio compulit, antiſtiti aut domino loci, vnde grex abest, debetur: non vbi fœtum edi fortè contigit. 55. 182 Vectigalis cauſa iuri ciuꝛli eontinetur 55. i89 Vecturæ iumentorum exonerant pignus. 195. 364. UVendere aliud eſt, aliud vendenta conſentire. i9. 174
WMẽdere filios ſuos pater famis cauſa poteſt. 55. 188 UVendere filium pater, Vt ſe à praſide aut ab hoſte redimat, non poteſt. 59. 255
Venundare coguntur domini ſeruos inelementi-
us à ſe tractatos. 7⁷i. 133. cum num. 14 ¹
Leueui dati pæna nõ eſt, niſi inde, cui datum eſt,
extinguatur. 4ũ4d. 60
Veneno in carcere neceſſarin ſuum necans, vt de- decꝰ domeſtici vitet, parricidij tenetur. 57.221
Vergilio Antes, non Mantua, natalis locus fuit.
1.. 179 Veritas inſpici debet, non opinio 88. 326 U eritatis eruendæ gratia à Carolo ſecũdolmpera-
tore quid factum. 68. 3 60
ELeritars ſemp locꝰ ſupereſſe debet 31.65. G2.241
Ueritatem natuya uon perimit adſumptio origi- nis, quæ non eſt. 54. 174 Verbu ſi quis, maſculos et fæminas eõtinet. 60. 267 Verbum ſtatuerit rem perfectam ſignificat. 4 2.11. Verbum obrepſerit rem perfeclã ſignaficat 42.12. UVerba enuntiatiua fidem nõò faciunt, etiam in ma- tyimonijs. 29. 4.2·& nu. ſeq. Verba legis Municibalis veroè, non ficte accipi de- bent. 45. 64. Verba tabellionis, initio tabulari teſtatorem ſana eſſe mente præfantis, fidẽ ne faciant. 26.1.& 6. Verba cñ effectu ſunt accipienda. 4ε.ν.&4. 257. Verba, quorum plenior eſt demonſtratio, ad præ- cellentiora& nobiliora artari ſolent.i8. 1¹52. Verberum aut virgarum pœna vſq ad necem nõ
eſt in vſu. 67. 348 Uerbis le gis ſeruiendum eſt. 149. 4³⁸ Verbis legis ſeruire in re dubꝛa, ſatius eſt. 149.
442 V eſtem parans ſupra pretium lege permiſſum, nee
Dtens, non punttur. 43. 35 V eſtes inciſæ, nondum ſartæ, veſtium legato ce-
dunt. 22. 225 V eſtiaria de re, prudentiſßima Aaleuci lex Locris
lata.43. 37
Veſtimentum eſt, quod deſectum uon eſt, modo
. e e—
Veteres Romani externam virtutem reueriti, pe- regrinis hominibus rempub, gerendam mandaà- runt. 48. 104 cum nu. ſeq.
Vetitus ingredi, ingrediens non delinquiti ſed in- greſſius. 43. 26. eum nu. ſeq. ſq; ad nu. 35
Vetitam rem faciens, rebus etiam proſperè geſtis, plectitur. i5 4. 5u1
Vicarium an relinquere debeat diſcedens alicun- de metus peſtis. 14 2. 3⁸²
Vicinas ædes mtercidens, ne ignis ad ſe perueniat
E& funes alienæ nauis, vt ſuam expediat, præ-
cidens, eo nomine non tenetur& quare. 56- 207. cum nu. 209. G 2 Vidua amiſsi mariti domicilium retinet. 48. 101 UVidua patrem habens diuitem à quarta in bonis vViri defuncti remouetur, patri enim eius alen- dæ incumbit onus. 29. 270.& nu. ſeqo Vꝛdua, quæ vitti ſihi quærere ſuis operis poteſt, Vtru a quarta in bonis Viri ſubmouceatur. 29⸗ 272 Viginti intra annos quod fit, ſtatim fit. 12³3. 200 VWꝛles non habentur plebeij bonis moribus prædi- tz. 87. 538. verſ. Huc pertinet. Eiles perſonæ ſæpe ad apparitoris officium eligi- tur. 26. 5 Vincto ſimilis eſt, qui alicunde exire non poteſt. 107. 3² Vincto fimilis eſt, qui datis fideiuſſõribus, aut iureiurando, ſimpliciteruè promiſit, dixituè, ſe alicunde non diſceſſurum. 1⁷Q⁄x. 34.& nu. ſeq. Victo homine in vna regione, in alia deſpolia- to, Baldo authore delictum primo loco perfettũ eſt. 4. 54² Vmdicans ſe ſine Iudieis auth'oritate peccat:& an interſit, ex odio id faciat, nee ne. 79.. 460.& nus. ſeq Vir fæminæ regulariter in teſtimonij dictione præfertur. 108. 45 Viro plebeio in teſtimonij dictione præfertur fœ- mina nobilis. i08. Viro nõ conſentiente vvor, de iure Theutonico, bona ſua alienare non poteſt. 20. 187 Viro wor, alinſuè alij ꝛus caſtagandi habenti, ſe caſtiganti reſiſtere non debet, naſi caſtigationis modus excedatur,& quare 56. 204. ci nu. feg. Uirgarum aut verberum pœna dſa ad necem nõ
eſt in vſu. 67. 343 Iirgo Tarpeia. 43. 4² Iirgo lI eſtalis Claudia. 44. 47 Virgo Leſtalis Poſtuma. 44. 4³ V irgo Epheſina plebeia. 43. 43
Virgo I eſtalis Minutia. 44. 4 Virtus nos Deo, non genus, acceptos reddit. 127. 24 6 Uirtutem externam Romani veteres reueriti pe- regrmis hommibus rempub. gerendam manda- runt. 48. 104 cum nu. ſeq. I irtutis cauſa qui peritat, non interis. 29. 37 I'us vi quomodo repelli debeat. 55. 199 Vu matrimonio vitium ad fert. 98. 57² V us miuſtaa quocunq adbibitaiure repellitur. õ5 209 Vim iuſtam, à quoeunq adhibeatur, repellere non licet.55. 200 U' im minſtam, etiamaà magiſtratu illatã, propul- —— helicet,
An 1 4 A. Rᷓe 4 4& 2* ₰„

———ſſſſ
M ſare licet, iuſtam non licet: à quoeunq adhibea- tuyr. 55. 200
Vim e inimiei manum fugiens equum de alieno ſtabnlo furripere poteſt. eæ quomodo id intel-
ligendum. 6i. 288 Vim nõ tantum præſentem, ſed imminentem eti- am propulſare licet. 56. 209
im repulſurus de taberna lanionis cultr arri- Here poreſt, nihilq́ ea re delinquit.& quemad- modumid intelligendum eſt. 61. 288 Vim illatam qui nõ propulſat,& ita occiditur, ae ſ ſuis manib. eſſet occiſus, haberi debet. 80. 73 V adulterium committere dicitur, quecunia ata mulitrum adulterat. 185. 290 V’i extorquere vſaras fænerator dicitur, etiam cum a volente ſoluuntur.& quare. ¹85. 288.& num. ſeq. Vi fluminis impediti, equinè amißione ad iudi- cium non accurrentes, item mercaturcæ, aut rez dominicæ cauſa abſentes excuſantur.& quare. 105. 6. cum au. 13 Vita honeſta pro diuitijs eſt. 125. 228 Vita humana paucis contenta eſt. 205. 474 Vitæ cuiuſq; magis, quàm famæ, parcendum eſ. 205. 420. G 520. G 5. 473 Vinere ſe diu queſtus Dauid. i4. 102 Viuentis nec hæreditas, nec ſuec eſsio vlla eſt. 19. 171 Viuentes pmortuis haberi, nõ eſt abſurdu. 23,233 Vltro quæ offeruntur ſacra prore Gregori con- ſtitutione aceipi ſine delitto poſſunt. 7. 381 V lyſſes, ne ad bellum Troianum proficiſceretur,
furorem commentus eſt. 15. 123 VYna cauji ei rei, cuius plures eſſe poſſunt, tribui non debet. 7. 16 Vnigenitus Salomon quomodo matri, cui alium fuiſſe filium conſtat. 45. 91 Vnum numeri principium eft. ii4. 106 Vnum Ih me, manher aut hor. 114 107
Vocatus ad duo tribunalia ad neutrum accur- rens, vtrumq; contemnere dicitur.& quare. 106. 10.& cum nu. ſeq.
Vocats ad vnũ tribunal ſi ad aliud maius voce- tur, exceptionẽ nõ habet, idem ſi ad minꝰ tribu-
. nal, ſed de maiori reuocetur. 105. 7. cũ nu. ſeq.
Vocatus ne ad vnum tribunal, ſi ad altud voce- tur,& eòd venire etiam debeat. ios. i.& nu.]
Vocatus ad duo tribunalia æqualia de pari, aut etiam eadem re, ad vtrum malit, occurrere po- teſt. 106.
Vocatus ad duo tribunalia diuerſis horis, licet ea- dem die, in vtroq reſpondere debet. 106. 12
Vocatus ad loeum mhoneſti venire nõ habet ne- ceſſe. 141. 37²
Vocatus ſententiam ad audiendam non veniens appellare non poteſt. 30. 47
Vocatus in ius, nec comparens, iniur am facit iu- dici. 106. 17
Vocatus in ius,& miles, quãàdo hic ad iudicij, ille ad cõmeatus diem non veniens, ducẽ& præ- torem ctemnere dicantur. iõ4. 5ο‧*εci. nu. ſeq.
Vocatus in ius quando maturè domo profectus di- catur,& quando ſe artuſſé. i55. 5²¹
Vocati in ius, qui ob nuditatem apparere publice ſine dedecore non poſſunt ſi non veniant, ex- cuſantur. 51. 58
Vocati ad loci peſtilentẽ& non venientis iuſtus eſt metus: etiamſi ſemel venerit, nec alium eò mittere cogendi. i. 369. cum dusb. nu. ſeqd.
D E S.
Vocantur magiſtratus perpetui retè in ius.& quare. i4 4 1 Vocari in ꝛus quib. caſibus quis prohibeatur, 4ꝙ8. 42⁷. Dſque ad nu. 431.& de eorum mtellet᷑tu e& ratione numeris ſeqq. vſq ad num. sο. 4 /ο Vocari in ius non potest Pontifex, dum ſacra fa-
cit.i45. 4¹ 4. Vocari mn ius non licet eos, qui ob loci religionem ſé alicunde mouere non Poſſunt. 4 5. 4¹5
Vocari in ius filio de domo pateyna nõ põt. 71. 78 Vocari in ius non poteſt Dottor legum, dum diſ- cit, e docet,& quare.&quid in auditoribus, 146. 418. cum tribus num ſeqcj. Vocari in ius minores magiſtratus poſſunt, maio- res non: niſi depoſito officio præterquàm qui-
buſdam caſibus. i 4. 409.&. num. ſeq. Volenti non fit miuria. 180. 227 Voluntas, Vox,& terror filij, voluntas, vox,& terror patris eſt. 68. 357
Valũtati noſtræ lex ſe quãdoq accõmodat. 53.156 Voluptariaæ impenſæ in rebus promercalibus loco ytilium ſunt.& quare. 19 8. 394 Voluptariæ impen Zeari di0. 198. 302 Voluptariſs in impenſis aſtimandis quid ſpecte- nr. 19 8. 393
Voluptarijs impenſis qu adnumerentur. i98. 395. cum num. ſeqq
Voce amiſſa mortifers vulnerati etiam rectè te- ſtamentum faciunt 24- 248
Vox, voluntas,& terror filijſ, vox patris, vo-
luntas,& terror eſt. 68. 357 Vſura vnde ditta. 164. 12. cum nu. ſeq.& nu. 4.6 Vſura quid vulgo,& quid Aoni. 164. 47
V ſura Hebræis morſus dicitur. 190. 341¹ V ſura eſt, quicquid ex parte debitoris aceedit ſor- ti. 165. 49
V ſura ſine quæſtus conſilio non eft. 167. 72 V' ſura eſt, quicquid pecuniæ mutuo datæ accedit, qnocung nomine appelletur,& ideò ſortẽ mi- nuit. 203. 458.· cum nu, ſeq. V ſura ppriò in pecunia numerata conſiſtit. 183. 39 UI' ſura i omnibus, in quibus mutuum conſiſtit, pabet locum: vocabulo latius accepto, propris
verò in pecunia nume-ata. 164. 48 VMſura non eil quicquid ſorti accedit: niſi pecuni
æſtimari 5 et. 166. 64 Vſura extra mutuum regularitet non contrahi-
tur. 165. 50
V'ſura non eſt, emergens damnum conſequi. 7. 178.& num. 180.& ſe—. 183
V ſura in ijs, quæ pondere& menſura conſtant, æ- què committitur: Vt in is, quæ nume ro. 163.
24 ·& num. 42 Vſuram aceipiens mordere ducitur,& eam dans morderi. i90- 34¹
V furam non committit ereditor fructus rei pig- neratæ ſorti quandoq; non imputans.:92. 157 Vſuram an cõmittat Doctor dans alicui pecuniã mutuam, vt ſibi profitenti det operam. 166. 55 cum num. ſeq. vſq; ad num. ꝙ³
E ſuræ vitio caret, quod à debitore ereditori ni- hil ſperanti ltra ſortem datur, cum autt᷑ ſpe- ranti, contra. 165. õ5. cum duob. nu. ſeq;. Vſaræ ad cauſam non pertinet, quod pœænæ loco apponitur, ſi ceſſet fraus. 165. 5²
V ſuræ malum. 173. 153 Vſuræ crimen non effugit, dans mutuò pecuniam aliquid vltra recepturus, etiamſi pecunid Fericulum ſuſcipiataos„* ur
—
. 24
—

a u. g ean us mnteleiiu 7.150. 4, ſanaee 144 teliguunem „. 1 Pi.n ,dumdj. dditorihu. num ſeg. unt, maio- quam qui. Num. Feg. 27 ds, vox,& 357 iat. 3. alibus loco 394
. 98. 352 d ſeche. 393
ur. 198. um. ſegg. nrecke te⸗ 248 eris, vo- 357
T nu. 46
„ 47 W gceedit or- 49 J. 72 late aecedit, lei ſortẽm⸗ cum nu ſeg. n lſtit. 163,39 hn ge Pt0, yynt 4³
n Jgetunis 5“½ non contahn⸗ 50 con eluiſ· go Cſelr neonſtantis enumerous;. & nun.44 b a „& uund 341 uſtus rai yis- tenr9a. b herim bs mad tun. 4“¹ creditofi u 1 8 e- cum aut luob nu ſeſſ. haihenele 2 ; ftutuun ſ ecunis
1 N D E X
T'ſaræ erimen non contrabit, contractum iniens, qui vulgo non creditu r Vſurarius. 168. 89 I ſuræ vtrum moribus permitti poſßgint: latiſi- ma diſputatio. 168. 87. cum pluribo. nu. ſegq. Efurcæ totiso orbis cõſénſu pmitti no poſſiit. i7ο. u12 I ſuræ permitti non poſſunt publicètalitatis aut
neceſcitatis cauſa. 191. 347 I ſuræ diuturnitate cõſuetudinis non defendun- tur. 191. 34²
V ſuræ ereditorib ſuaues, debi. aiit amaræ. 190.3 39 I' ſuræ tam humanis, quam diuinis legibus ſunt
prohibitæ. 161. 2 V ſäræ avéteribs iuris pradentibs, imperatoribo,
regibꝰ& alijs principibꝰ olim permiſſæ. 191. 22
V ſuræ nulla lege ciuili aut contentione publica, vel priuata fieri licitæ poſſunt. 18. 240
I ſuræ ſudæis, Paulo(aſtre n. authore publicæ cõuẽtionis ſeruâãda gratia ſolui debet. 181. 242 VW ſuræ an permitti bumauis conſtitutionibus poſ- ſunt, latiſsimè diſputatur 179. 220., cum pluribus. num. ſegq.
IW ſurari de pmiſßione diſputare, nefarii eſt. 182.
260 IWſurarum probibitio, ſola Dei Yoluntate conti- netur. 191. 34 8. G Nu. 352.
U ſurarum permiſsio nec publicè vtilis eſt, nec neceſſaria, imò damnoſa. io=. 344.& Ru. ſeg. IV hurarum quæſtiones& ſimiles ad põtificis cog- nitionem pertiuens. 170. 107 I' ſurarum cauſa non ad principum ſecularium, ſod ad ſolius Papæ cognitionè pertinet. 180. 232 Eſurarum de permiſsione nefaria eſt omnis le- giſlatio. 170. 113 V juras extorquere zi fœnerator dicitur, etiâ cii avoléte ſoluitur& quare. 18 5.288.& nu. ſeq. V ſuras imperatores maioris mali fuga iduxerit, fines ſuæ zuriſdictionis ea re traſgreſsi. 182. 255 I ſuras ob permiſſas Qpiſcopuz Coucordienfis te- meritatis ſuæ ᷣœænas Deo pependit. 182. 259 I' ſuras noua lex diuina mdiſtiò, ꝓhibet. 183. 266 I ſuras pmittens lex, nec cũ fertur, valet. 180. 238 I' fucras foluere nemo naturaliter aut ciuiliter ob- ligatur: nec earum perſequendarum gratia actio dariò poteſt etiam Iudaæis.18t. 241 Vſuras pmittẽs lex, deleri dæ nec vti la. ea. 181.245 V furas approbãäs conſuetudo iure(anonico dam- Natur. 170. 111 V ſuras prohibens lex diuina in omni foro vincit. 181.. I furas veteresignoratione Veri Dei pmiſerunt. 182. 254 V ſuras permiſit antiqua iuriſprudentia. 69. 98 V ſuras nec princéeps ſecularis, noc etiam eccleſi-=
aſticus ludæis permittere potel. do. 233.
V ſuris fauentes leges, ſancire, dictare, ſcribere, non licet, ſcriptaſq; delere oportet. 17:3.. 133 Fſurarij infames ſunt& ſempiternis ſupplicijs damnati. 205.. 473 W ſarpatio atq corruptela non conſuetudo appel- lari debet, quod moribus contra legem diuinã introductum eſt. 174. 167. cum. nu. 169
I' ſus inſtrumenti rei pigneratæ minuit fortem.
195. 3 62 Vſus ornamenti rei higneratæ non minuit ſortem. –95- 362
I ſus rerum, qui æſtimationem non admittit, ad ſortis exonerationem non pereinet. 196. 365. cum duobus num. ſeqq.
Vſu quæ conſumuntur, locari non poſſunt, niſt
᷑NTIS
becunia fortè ad oſtentationem. 184. 279 Utens veſte prohibita punitur: nõ e pards. 43.35 Itens creditorre pignerata quando furtum com-
mittat:&& quando non. 199. 4¹3 VIteri priuilegia. 105. 6 V tero qui geritur, quod ad eius commodum atti net, pro nato habendus eſt. 54. 172 W tiles impenſæ quæ. 197. 385
I'tiles impenſæ quando deducantur.& intra quẽ modum:& quando non. 9 7.3 88. ſq. ad nu. 390 I' tilium loco ſunt impenſæ voluptariæ in rebus promercalibus.& quare. 198. 394. I teliter impenſa, niſi reddat debitor, tollit credi- tor:& quando. 47. 5r I ulgaris illa elauſula, ægro quidè corpore teſta- rorem eſſe, ſed mente ſana, præfantium fidem non facit. 26. 1.&.& 18 Wulnus mortiferi& illud dicitur, tã medicis ꝗ iuriſconſultis, ꝙ nõfemp morté adfert 24. 242 Vulnerans homicidij accufari non poteſt, homine vulnerato viuente, etiam ſi certum ſit, eum ex Vulnere moriturum. 24. 244. I' ulnerantis ſe temeritas lege vindicatur. 10. 55 I' ulneratus qui chirurgum nõaduocat, aduoca- touè non paret, inde defunttus percuſſorẽ pæ- na homicidij liberat. i0. 70 I ulneratus mortifere poſtea inde mortuus, cum Vulneraretur, nõ cum vers extingnitur, mor- tuus intelligitur. 23. 233. Scum nu féj. Iulneracti à ſe mortiferè teſtamentum, non tanꝗ à furioſo, ſed tanquam ab ægroto factum vltra trium ſolidorum ſummã iure Saxonico non va- let.& ita ronuntiatum eft. 2 4. 252 VZ ulnerato imperitum chirurgũ adhibente, can- tionibuſuë aut alia improbata ratione vulnera eurante, inde defuncto, percuſſorem pæœna ho- micidij liberari. i0. 66 Iulnerato homine mortiferè, ruina poſtea inter- empto, ꝗvulnerauit, cædis nõ tenetur. 24. 24 3 UI' ulnerato homine, ita Vt inde morituri eertit hit, vinẽte, aduerſus vulnerauté de occiſo agi non poteſt. 24. 244 I ulnerati mortiferò, etiam vore amiſſa, recté te- ſtamentum faciunt. 24. 248 I ulneratos mortifere mortuis exæquari, non eſt peromma Verum. 24. 247 I xor vir o,ælij ius caſtigandi habenti, ſe caſtigan- ti reſiſtere non debet, niſt eaſtigationis modus excedatuy.& quare. 56. 204. cum num. ſegq. Vxor Viro uon conſentiéte de iure Theutonico
bona ſua alienare non poteſi. 20. 187 I xor Traiani laudatur. 44. 52 I xori ægrotanta maritus madicum non adhibens
ea inde mortun dotis lucro prꝛuatur. in. 71
I xori ægrotanti maritus imperitum medicum
adhibens, ea defuncia lucro dotis carere debete ac ſi ſuis ipſam mambus occidiſſét. 10. 6 Vxoré adulterati naritus ſemel paſſus, leno eſt. 115. 429 Vxorem maritu' aut vilem adulterum occidere iure diuinonon poteſt./78. 448 V xorem milxum militari gaudent priuilegio.& quare. i50. 4. cum nu. 464.& ſeq. V xorem(ceidens grauius, quàm matru mterfe- ctorpunitur:& quarè. 72. 390 V xorivis ornatus maritis grauis. 44. 55
f/ ALEVCI PRVDENTISSIMA lex de re yeſtiaria locris lata. 43. 37
1INDTICGTS.

EXPRESSVM FRANCO, FVRTIAD MOENVM PER
MARTINVM LECHLER, IMPENSIS 1 HIERONXYMI FEXYERABEND⸗
—
3 5= V 5 V . P 8 JV ⁵, ll S d& 4 5 8 1 ( 4 l =G— 46 2 Y b V — ͦ— ₰ ———— A

N b C 0 1 „ * * r 1— 8 4 6 · 1 d 3 1 K 4 . 1 d *
* 7——
d.—— 2
aRI AK

S . — 9 4 *

e.NAA” e Erale.*
4

r
.—

—

1 8 3 3
Blue Cyan Green VellowW Magenta White 3/Color Black