DANDREALEALCIATI Mediolanenſis, Iureconſulti clariſs. lucubrationum in Ius ciuilc Tomus ſe cundus. HABETAVTEM Diſpunclionum kib. IIII col.1 In tres libros Codicis fib. 111 91 Drætermiſſorum 19. 11 193 Darer gon ſeu obiter diclorum lib. xα 173 1 De magiſtratibus lib. 1 463 1 12 Cui recens etiam acceßit dignitat tam ciuilium quam militarium Imperij — Occidentalis Index, nunc primum per autorem Orientali adiectus. De ponderibus& menſuris lib. 489 . Cum GALE NI, eiuſdem tituli libello, eodem Interprete. e Orationes tres, quarum prima Auenione, altera Ti- 7 cini, tertia Terrariæ habita. 505 4* Aunotationes in Cornelium Tacitum. 524 8 — — ee,igiii AE — u ch . 7 8 72. N 2— 2 2☛, ☛ 2 n ee h e. PASILEAE, PER MICOII 18SINGRINIVM. NMuugerabiat auru purles nurtauſis abuu nſlrus laraenplani ler nliclae nuaones radige zrlaeaalijxni ulgumam iu cimtergiue ilttrmm: guain vniqpugii Jſr kneton humtan en fime alonn iſt Aadiths. ſaürt Momus rauhbem uents tunieminua uuginef ilgaxlaye rnche guuldo inner unngte kur. Puopte n uubuxpt n anutatvner, Vna almiean 74 lltaenan. 1 Clariſsimo& optimo uiro Dn. Ioanni — Seluæ regi ſenatus Mediol. præſidi And. Alciatus luriſconſ. S. D. 4 lumina id moliri auſint: quippe cum in cœteris ferò aruibus, ſi myſtica& medicinam demas, nullo humani generis incõmodo peccetur(nec enim mul- „, 7 bu reſert, inemẽdatus circũferatur alicuius hiſtorici, poëtæ, mu ſici, aſtro nomi, huiusq́; Proſe ſsionis autoris quiſquam liber) in legibus ipſts ſi quoduerbum uel excidat uel mals percipiatur, maximum da e opibus wene S quapropter quæ 2 muneris partes eſſe deberent, ſatis hoc ipſo admonitus, non ſine fumma trepidatione quicquam innouare auſus fui, etiam ſi certiſsimis fers rationibus adducerer, donec emendatiſsimis quoq́; codicibus noſtras annotationes comprobari poſſe cognouiſſem. Cum igitur& plura à nobis collata exemplaria fuuſſen, cum item Hetruſcorum Dandeclas obiter, ceu per tranſennam, legere mihi datũ eſſet, decreui pauculas aliguas de multis, inſigniores tamen, in codicillum ob- ſeruationes redigere, mediaſlinisq; ſeruolis, qui in alienum locum impudenter obrepſerant, de familia eieclis, ordinarios reſtituere,& quantum in me eſſet, in libertatem aſſerere. quodnum ſatis legitimò nobis Faclum ſit, id omne, uelim nolim, ad lecloris iudicium pertinet: in cuius no tione cum tergiuerſari nequeam, ſolum illud reliclum eſt, ut facilem candidiq; peclorts ſortirt deſiderem: qua in re optima me ſbe plenum, merita certè noſtra conſtituunt. cum enim non am buriom opus id ſcripſerim, cum Or ſuperbiæ multò minus& me tribuatur, quid eſt quòd qubi- tem, ne non bumanum modeſtumq́; habere contingat: cum item delator ipſe neminem in ius uo- cem, famæq́; aliorum per me nihil detraclum ſit, non eſt quòduerear, ne crabrones dicar exci- taſſe. Aecedit his minimd ampulloſus titulus, demiſſcc; fub illum diſputaticulæ, quas etiam ſiuiderit Momus, minims operaæ precium fclurus eſt: ſtuerum eſt, ſumma petere liuorem,& rapidiſsumis uentis inconcuſſa radice ſtare rundines. Von hic magnam eruditioné quiſquam requirat: minusq́; à leguleio ſermonis nitorem,& ſli candoré expeclet: rebus ſolum ipſis pu Sramus, idip, ne fruſtra membranæ occuparẽtur, quantò paucioribus uerbis fieri potunt. VWon opis tographa,& uel intergo Quod ille ait) Oreſtem ſcriptuũ multi ficimus: agellus noſter mi nor eſt,& Cun uilioribus Vſolum holuſculis luxuxiet. Deſideret quiſquã lepidum dicendi chara clerem, exqutrat eruditionem(non noſtrũ hoc onus)is alios adeat, uel certè miſcellaneis immo retur. Exoptet neſcio quis plurimarum obſeruationi ingentem ſyluam, res ipſas curet, Slylum guamuis ineptu non auenſetur, poterit& hoc ab aliqutbus accipere. Exierunt O- dignæ leclu aliæ annotationes, in quibus& bonam frugem colligere ſudioſi poſſunt,& recentiu autorum ingenia admirari: eos ipſe imitatus in Juris ciuilis qiſciplina compoſui, quæ illi in alia profeſ- ſione Faclitauerant: ſed in eo mihi qurius certamen fuit, quòd nemo eſt tam infelicis ingenij, qul non Paucos apud quemcunq; autorem locos poſait uel emendare, uel diuerſa à cæteris IFententia interpretari,& id etiam, ſi cin placet, ſine ulla preuaricationis noxia:at qui de uno codice id- ipſum Fictat, n5 paßſsim ut opinor) reperietur. Extitere qui ante nos paucas quaſdam notulas hoc traclatu uulgauerint, ſed illi quidem, non dicam aridi& ieiuni(quandoquidem idaà nobis etid ultro affeclarũ eſt) ſed nullius plane iudicij literaturæc; fuerüt: ut non iuiuria temeritatem damnes, ea quæ pſi ignorãt, publicæ editioni mandantium. Contrù& alios cerneree perq; eruditos, quitamen quòd fers omnia ad humanitatis ſtudia defleclant, luriſconſultis ipſis non æquè magno ſunt uſui. Terum hoc in re literaria frequens uitium eſt, quòduidelicet æca ambi tione omnes ducamur: neq; eſt quiſqua, quem non in aliqua re uidere Suſfenum poſeis: quamob rem O ſortaſſe nos, noſtraq́ ſuſpendet naſo aliquis præ ſertim cũtam liberè auſus fuerim, etiã aa 2 Epiſ bola nUmcupatol ld. 1 etiam reluclantem in noſtram ſententiã uelmmus pertrahere: liberũ untcuip tudicuũ fiuimus: nelut in apparatiſsimo cõuiuio plurima fer⸗ ula apponuũtur, ex quibus quod magis Iaptat, uocati eligant: ita hone ſlioris ocij ſluctoſis pro ferculo hic exhubetur liber, Luemis demũ legat, pro betq;, ad cuius ſtomachũ hæclecl lofecerit. Eao quidem ad utrã ſubeundã aleam paratus, con ſtanter qualecunp; iudiciũ tuleroꝛut ſi forte populari aura exceptus, multorũ mcnsbus tritus Fuerit, non idcirco exultem, criſtãmue tollam, cũ plures malos Bias exiſtimauerit: uel& conuerſo ſi rarißimũ quenp; eius leclio retinuerit, hac cauſa mihi ciſpliceã, cum deſerto ab omnibus au- qitorib. diſcipulo, Antigenidas muficus, Wliht, dixerit,& Muſis cane. duuus exemplã mnta Loeus Tran⸗ tus Auguſtus cum ommu cauillis obnoxtũ Tberium pſe approbaret, oον—uit, 0 Taοαμσ vaun œxνο ⁹εTiberi: ut meritò, quacup huius noſiricœptiſe aleauerterit, etiã clariſ. uirorũ exem plo habec unde cauſam tueri poſeim:& his quidem pſe ſatis aduerſus caninã h cundtam furmum me pᷣraæparaui. Minus certè negocj exbibebuũt, quos togatos uulturios uer appellaue ris, qui non alio fine Juri ciuili aßciduam dant operam, qᷓ ut aſsidui fiant, hocq; potiſoi nũ ſtudio fint locupletes. nam hiut plurimũ ſolis interpretum uulatiſoimorũ ſcholijs immerſi, cium latind triauerba eſſari nõ poſeint, non eſt quod dubitem aduerſus illos ett intra teli iaclũ nudus bro- greci. Intendi animu tandiu, in dies horas hoc ipſum ago,ut Bartolt, cæterorũq; fentètias arlonerant optimè tencã: quo in ſtudio nec recétiorũ uolumina auerſor: adlubeſcut mihi ea ommia, autoreri; ag apolion ipſos ob ingenij quandam perſpicactã, acumenq;, non modica in ueneratione habeo. Cœteruuix 1Luinæ lingue 9 4— ſ„ 2 c dalul s certa . 7- 2— te 2 kctεο§ rœdicantes.. ¶J ο oſſum dTe,CIIII! OpPtime Iu ſconſ./ 71 onſa /e 711 rP C. 7 cüi rat omnia potius cõminiſcuntur, ́; quæ ad Dion)ſiũ, ut in prouerbio eſt faciant: quos tamen nõ du nairn nomẽcl bito ſi noſeras haſce pauculas interpretationes utciſſent, de ſua ſententia in noſtram quandop miſtror tiu tranſituros. quod minimdò noſtrates Iſti recẽtiores facluri ſunt, qui ubi baulo elegantioré libellũ ſune iin uiderint, attonitt, tanq; ueteres illi barbart, Romand aciem uix oculis/ uſtinent, quin etiã ueluti Seere 7 magica mantbus deturbãt. quodetſi mibi cõtin at, nõ imiquo tamen animo laturus ſum: quando- rnſqlulo exor quidem Lucilij exemplo, qui Tarentinis, Siculis& Con ſentinis ſolũ ſe ſcribere atte ſtatus eſt, indemii expl ipſe humanitatis ſtucijs inſignibus tantũ! uriſconſ ſcribo, O non aliter ́; à deorum mſterijs, edinän brofanos omnes, impiumq; uulgus hinc arceo. E xplodant ergo reijctant, deturbent: id nõ ſecus nn ſenann boni cſulam, qᷓ ſi rem nibilad ſe pertinentem, ne attingere quidem uelint: quań; I nulhi ſatis rircuoxſip An Fuerit paucorũ conſenſiis, non omnino noſtrus lucubrationes aſpernantiü: nec enim eò temerita lhane tis mihi progredi licet, ut librum hunc brotinus approbari,& ceu Dhidtacũ opus in Mineruæ e arce ſlatui uelim: quapr pter non niſi multorũ,& præſertim cõ ſultißs. uiri Iacobi M. zmutij con delbaſſem ann uicio ferè debellatus adduci botuiut in apertũ, tanqᷓ; inſionem tabulam referrem: ceſßi tamè plu naain ulgatsc rimorũ tudicio, maluiq; nimiæ factlitatis, moroſc cuiuſdam cõtumaciæ reus deſcribi. Doſtp; vce confe ocus Quinti⸗ i„itur uela uentis bermiſimus, urã(Juod ille ait) ſoluentibus bene precemur: ne ea, ut h ſis 8 vninh dan Hocijs accidit, utre dilapſa, in eſtrogonas Circæũq; littus no ſtram pend diſieclam ratem mpin dun baan Lat. Idautem periculi ut audacius pertranſeã, tutelare alt quod numen delr gẽdum fuit: quã Her⸗ dudn profell Fonam tu ampliß. pater, ſenatusip noſtri columen Ioannes ur ſuſtineres, cum etiam at etia deſt meninül d deraré, poſſe id aſſe qui muhi uiſdis ſam ſi opus hoc, qualecũq; eſt, tibi decicaré: quod ut ficerem, p Sexem Segregia merita tua,& clariſoim illius utri Antomja! rato, qui tibi primariũ hunc locum tfaſſßo demadauit, autoritas impulerũt. St enim ſummã integritate ſapientid, æquanimitaté, iurn bru unehs, denttam perſpicere uoluerimus, nõ aliud clarius exemplum etic inter ucteres inueniri Poteue Dean 1 rurfus ſ1 antmo aduerterimus quata ctint dtignitate principẽ hunc inſenatu locũ tuearis uert te blid naa Ffummi illius uiri perſonaã ſuſtinere non aiſfitebimur. Sed hæc auribus tuts iam ninus perſtilla dſdumn 3 ta ſunt, qui cũ quotidie beneficere non deſiſtas, in cömuneq; ampliſsimæ huic urbi conſulere, plu dasſäbu rimas quoq́; de te laudes auctre cõpelleris: quandoquidẽ hocuel maximũ uirtutis præmiũ eſl, dg mourlte laus O gloria. Acipe mgitur, cõſultiſime uir, Diſpuncliones haſce nogtras, ea lege, ut arbi menile cei l Ine tlone —„ f 1 trio tuo uel ſlent, uel cadant: autorei ipſum iandiu tibi adaiclũ cõmendatum habe, Bene uale. emi Ku.„ 1 ftant ocp ruſti 2 01); 5 1 Bohj inneran Jetid antratel lallän D 3 de Hartolh etryii ube ſcüt mihre onnca uenerattone alen im einterpretauurn pkele 5 ef 3 cuam:nur tmni 4 fententan nſſrang ut ubt paulbel dann⸗ r cals fiſtarm gnui Nent dlu² lauur N6 Iſnae is ſolö ſeſrnlen atkſc n aliter ß adeonmn; reiſcrant detyleuui cem ueltit:uan om pernantunecenmelte ceu Dhudiaii qpus nle Sſalußp um lunli Ah lulam rfemnil 1 Stumacic rauscjfnti bene precenurit ecy ram pent dſeclamnir AA Inumen telgäumßef ſtineres, cum etun h3 4 5 2.,'ſh c. abudelun fubu D. ANDREALE ALCIAII Iuriſconſult Diſpunctionum liber primus. VM PROPTER imminentia Inſu bribus bella, no- ſtrorumq́; tempo rum in earegione calamitatem, col- libuiſſet pauxillũ ſecedere, Bono- niamq; fortè ad- 3 ueniſſem: neſcio quo pacto in manus meas incidit uenale Di geſtorum uolumen antiquiſſimũ, membra- nis ſcriptum, tam pulchris characteribus, ut ridie eius diei notatũ uideretur, qua ad me delatum eſſet.In eo nulla Accurſij interpre- tatio, nullius paraphraſtis gloſſemata cerne- bantur:ſola erant in regulas Iuris cuiuſdam antiqui expoſitoris ſcholia, quæ eruditione & Latinæ linguæ elegantia, cum ipſis Iure- conſultis certabant:& quod non minorem codici gratiam comparabat, autorum inſcri pta aderat nomẽclatura, tam diligens, ut nu- merũ librorũ titulosqʒ unde reſponſa excer pebantur, cõtineret: tum non uulgarib. pro- tritisqʒ tomis diuiſa uolumina, ſed in duas tantum partes,& poſterior a Trebelliano ſe natuſcõſulto exordium accipiebat. quæ res abunde mihi exploratiſſimũ fecit, ineptam eſſe recẽtium dubitationem, dum potiſſimũ ambigunt, cur ſecundum Digeſtorum uolu men, Infortiatum dicatur, quaſi non barba- ra hæc uox ſit,& nullius ſenſus, ab indocto aliquo literatore primùm facta, quem dein- de alij æque indociles ſecuti ſint.Igitur cùm ſparſim& inordinate eos libros quodammo do delibaſſem, annotaui inſigniora quędam errata in uulgatis codicibus eſſe:quæ ſi cum antiquo illo conferantur, poterunt cogno- ſci,& de omni albo uel induci, uel circũſcri- bi.Et quoniam, quo anno hæc prodebã, tra- ctatum de acquirenda poſſeſsione celeberri mi quique profeſſores declarabant, libuit à prima eius tituli lege auſpicari. Et cum in promulgatis exemplaribus ſic legatur: EZnle poſſeſbio dica ſit,& declarata l j. f. de acquir. poſſeſ. CAp. I, Aulus:Poſſeſſio appellata eſt à pedibus ut& Labeo ait, à pedibus, pedum quaſi poſitio& ẽ. in eo ueteri libro ſic inſcribitur: Paulus lib. L IIII. ad edictũ: Poſſeſſio appel- lata eſt à ſedibus,& ut Labeo ait, quaſi poſi- tio:quia naturaliter tenetur ab eo, qui ei inſi ſtit, quam Græci ëυαο ·ticunt&ëẽ, Vulga- tam enim lectionem falſam eſſe, literatũ, pu- to, neminem latebit, cum poſſeſſio in etymo uocabuli nihil commune cum pedibus ha- 10 20 30 40⁰ 50 PROOGEMIVM. 2 beat:imò grammatici omnes norunt, poſſi- dere, aſſidere, conſidere, reſidere, diſſidere, ab hoc uerbo ſedeo omnia formari. quapro- pter Baldi, Pauli Caſtrenſis, Iaſonisq́; quæ- ſtiones quis laudauerit, dum id maxime ſci- re ſatagunt, cur poſſeſſio magis à pedibus, q́; ab alia corporis parte denominetur? ded& quis Accurſij argumẽtum probauerit, pof- ſeſſionẽ propriè in rebus mobilibus dici ne- gantis, quoniam in earum poſſeſſionem pe- dibus non eamus? ut illud mirũ in eo ſit, qui cum meliora uiderit, id quod deterius fuerat maluerit ſequi. Quòd autẽ dicitur, quaſi po ſitio, alluſio uocabuli eſt: quandoquidem e- tiam dicimus, ponere ſedes. Inemendatam l. ſi paterfim. de hæred inſtit. nitoriq; ſuo modò rectitutam, ut amplius optima quæq́; inge⸗ nia non habeant, quo ſe in eius explicatione torque⸗ re poßint. CAP. II. Liud ſubſequitur maius erratum, ut A maximi quique Doctores ualde ſe ob eam rem torſerint:id in titulo, de hæredibus inſtituendis, eſt, in quo ex Marcelli reſpon- ſis ita traditur: Si paterfamilias Titiũ, quem ingenuũ eſſe credebat, hæredem ſcripſerit, eiq́; ſi hæres non eſſet, Sempronium ſubſti- tuerit:deinde Titius, quia ſeruus fuerat, iuſ- ſu domini adierit hęreditatẽ, poteſt dici Sem pronium in partem hæreditatis admitti& ẽ. ut in hoc caſu duo ſemiſſes fiant, ita ut alter ſemis inter eum qui dominus inſtituti hære dis fuerit,& ſubſtitutum, ęquis portionibus diuidatur. Dubitauit hic Accurſius,& ferè omnes, cur computatio hoc modo fieri de- beat: itemq́; quid de ſemiſſe, qui fupereſt, ſit agẽdum:& cum longiſſimi tractatus hac de re cẽturiati ſint, nihil attinet tantam molem confutare.In antiquo codice is Sempronius Titio cohæres traditur, hac ſcriptura: Si pa- terfam. Titium, quem ingenuum eſſe crede- bat,hæredem ſcripſerit, eiq́; ſi hæres non eſ- ſet, Semproniũ cohęredem ſubſtituerit& ẽ. ut planiſsimè pateat, ſi cohæres Titio Sẽpro nius fuit, prius duos ſemiſſes conſtituendos eſſe, ut alter ad Semproniũ, alter ad Titium pertineat: deinde propter patrisfam. errorẽ, rurſus ſemiſſem illũ T'itij cum Sempronio æquis portionibus diuidendũ. quod& Tri- bonianus in Inſtitutionib. aſſerere uidetur, qui in partem admitti debere ſubſtitutum re fert:partis autem appellatione de dimidia in telligendum eſt. Nec quicquã obſtat, quòd Iuriſconſ.de ſemiſſe integro, Sẽpronio dan- do, expreſſe non loquatur: nam cum princi- palis tractatus ſit de errore teſtatoris, nihil pertinuit diutius immorari in Sẽpronij por Aa 3 4 4 Andr —. 1 118I cum id ſcrupulo omni careat,& ita in cto eueniſſet, ut etiam cohæres eſſet. acci- dit autẽ fictis nominibus:nam res in Parche nio Titi Imperatoris ſeruo reapſe cõtigerat. Is autẽ eſt Parchenius, cuius& NMartialis me minit, cõſcius cum Entello& Stephano ne- cis Domitiani:cuius rei Trãquillus& Dion ſunt autores, ut facilis deprænſu ſit error, cum in Digeſtis Tiberius tradatur, quem in Inſtitutionib. Titium caſtigatius appellant. Quod autem dicitur, Semproniũ in partem hæreditatis admitti, intellige eam partem hæ reditatis, quæ Titio applicanda erat: alioqui Sempronius ſuum ſemiſſem omnino habi- turus erat, tanquam cohæres. Subrepta ciuitati Pecunid, quæ adlio compe- tat: conciliata duo reſponſa, quæ aduerſari ſimul uidebantur. CAP. III. M Arcellus quoq;ʒ in titulo, ad I. uliam peculatus: Qui, inquit, de re ciuitatis aliquid ſibi ſurripiat, conſtitutionibus caue tur, peculatus crimen committi,& hoc iure utimur& ẽ. Cui reſponſo contrarium affer- tur aliud Papiniani: Qui ob pecuniam, in- quit, ciuitati ſubtractã actione furti, non cri minepeculatus tenetur. quos obices dum re mouere quærit Accurſius, mera ægrotan- tium ſomnia affert.In antiquo exemplari ita refertur: Ob pecuniam ciuitati ſubtractam, actione furti, necnon crimine peculatus te- netur. Ceſſat itaque hic omnis diſſenſus,& concors fit Marcello Papinianus, Ex Græcæ uocis defeclione Caius, qui abſurdè loqui uidebatur, reſti⸗ tutles. CA P. IIII. Ed& Caius libro trigeſimotertio, ad edi ctum adducitur, in Il. licet, de uerb. ſignif. cxæ Alciati. 10 30 Qui licet, inquit, inter geſta& facta uidea- 40 tur quædam eſſe ſubtilis differẽtia, attamen nihil inter geſtum& factum intereſt,&ẽ. Quæ, quæſo, differentia hæc eſt? qui modus loquendi? In eo codice Græca dictio textui inſeritur, hoc modo: Attamen(æτννενενs, nihil intereſt inter factum& geſtum.ſignifi cat autem illa uox, quod abufiuè dicimus:& hoc uel maximè propter leges municipales eſt notandum, Supellex unde dicla, emendatum Vlpiani reſponſum. CAP. V. J Lpianus de ſupellectili legata: Labeo ait originem fuiſſe ſupellectilis, quòd olim his, qui in legatione proficiſcerentur, locari ſolerẽt, quæ ſupellectilis uſui forent. Inemendatus eſt codex, qua ex inſigni nota uidetur Juriſconſultus ineptè loqui: quam- obrem cum ueteri noſtro codice reponas, 50 locari ſolebant, quæ ſub pellibus uſui fo- 6o rent: ut ea ſit ſupellectilis etymologia. Quo autem ſenſu capiendæ ſint hicpelles, nemi- nem latebit, qui Iulium Cæſarem in com- mentarijs legerit. Dee ſſe integram legem in tit. de probat. qua propter à nobis in integri reſtitutã. CAP. VI. Nultima lege, titulo deprobationib. quæ lex Iuriſcõſ. Serbidio Scæuolæx tribuitur deeſt in fine huiuſmodi reſponſum, quod pa ragraphum uulgo dicimus. Si ancilla fuerit, ad libertatem perductã non uideri, neq; per fideicommiiſſi relicti ſibi probationem, nec quòdalimenta ſint uti nutrici præſtita. Sub- ſequitur deinde alia lex hoc modo. Idem lib. II. ad Maſurium Sabinum: Cõmemoratio- nem in chirographo pecuniarũ, quæ ex alia cauſa deberi dicantur, factam, uim obligatio nis non habere. Quæ uerba cum apponere dubitaſſem, ne maledicendi anſam preæſta- rem calumniatoribus ut ad ſcriberem, perpu lit, quoniam ita quoq; ſcriptam eſſe in anti- quiſſimis Florentinorũ Pandectis, quidam mihi retulerunt. L. nõ hoc. C. unde legit. haclenus regulis iu ris repugnaſſe, nunc à nobis emendata, nõ æquè. Cap. vll. Elebratiſsima eſt Impp. Diocletiani& Maximiani conſticutio, in tit. qui in Co dice Iuſtin. eſt, unde legitimi,& unde cogna ti, quæ in uulgatioribus lib. his uerbis anno- tatur: Non hoc, an tenuerit quis res hæredi- tarias, nec ne, ſine uoluntate acquirẽdæ libi hæreditatis, quærẽdum eſt, ſed an admiſerit hæreditatẽé, uel bonorũ poſſeſſionem. Quod quidem reſcriptũ, ſi ita legatur, non ſatis ido nea ratione adduci uidetur, dum potiſſimũ negat id eſſe inquirendum, an quis res hære ditarias tenuerit ſine uolũtate ſibi acquiren- dæ hæreditatis, nam cum hæredicas adeatur uel ſolo animo, qui extrinſecus ex aliquo fa- cto innoteſcat:ſi probetur aliquem res hære ditarias tenere cum animo acquirẽdæ hære- ditatis, nonne ſatis conſtabit eum eſſe hære- dem: ſicut ex contrario, ſi probabitur abeſſe uoluntatem adipiſcendæ hæreditatis, proba bitur ex eo actu non adiuiſſe. cur igitur non quærendũ eſt, cùm idem ſit, uel id quærere, uel illud, an admiſerit hæreditatẽ, bonorùm ue poſſeſſionem:? Quamobré cum de ueræ lectionis incolumitate dubitarem, conſului antiquos codices:& non ſolu m, quem habe bam ipſe, id genus unum, ſed etiã alios, qui mihi paulò uetuſtiores Accurſio uiderẽtur: in his reperi aliter legendum eſſe illud reſcri ptum,& uerba illa, fine uoluntate acquiren dæ ſibi hęreditatis, eſſe cancellis inducenda, quoniam ſuperfluant,& abundent: quippe exiſtimauerim pro gloſſemate ab aliquo Ju- riſperito ſ uperappot ita, quæ dein ab imperi tis in ipſo cõtextu recepta fuerint. Cæterùm nõ uulgatæ ſolũ lectioni, ſed& noſtræ huic —2....„ J. de ra declarationi obſtat Bartoli, aliorumq́; argu- I1 hærcd, mentum, quo probare contendunt, reſpon- ſum id iurenon conſiſtere: ſiquidem ſidela- tam Titio hæreditatẽ dicamus, probato eum res hæreditarias tenuiſſe, cõſtabit eſſe hære- dem:quòd ſi non delatã dicamus, etiã quòd admi Pqoicode hercdirula c I05 mndum adij reiploiulec locedibcom / cognatl Il d. 5. dell oniſit ocl do delenc I dun pub ale, luam 4 Jlege, cum le lub ipllus Iiconlultus de d wmalterflloe , inquit ſiſi mcondictio el nn quem collo quo meo exen 1 pf d peritur: anel umcondiction reedicipoteſt: 05 imeeliggitur, ruerirExquib daum intelligere nem dari:& tam hefuitſentéria guatmnligiuiid Äproparte con .„. 15 0 umeſt nam&n 1 bos Uerbis conu ondictionemdh alonem hancac inenntum dar ſdeationẽ: Neci ſeretis cumren n ransferri d doneprodimidi- ltransfertun, lätera res in matoril Dla,. . Arldus utacſert In Baxt.Igerit. runt. 4 di — gaſ J., „. unde lon dun ket.zaemn uunca nobix emenag 3 0 uöen tiſsima eſt Impp Din ſer uani conttituno, itt 9 wl it, un elegitimi àu 1 alloribus lib, hveite hoc,an denueritquboh e, line uoluntrexquit quærẽdum eſt ſed Na jelbonorũpolſiltne g. in d.§. duo iptũ, ſi ita legarur,nund 3 adduci uidetur, qum du inquirendum an uba- erit line uolũtate ſbian tis. nam cum hærediual no, qui extrinſecuserdi a:ſi probetur aiquemt re cum animo acquitii contrario, ſiprobebmmii. de condic. adipiſcendæ æredintiſcauſam. tu non adidiſſe curhjn t cumidemſit lelitom dmiſerithæreditat b em: Quamobrécm Kr Jlumitate dubiarem- pa illa,1 Ulat npe N P polta qurden,, t 3 eceptatuenn 1 olä ctioni- ſedäroh, bſt Barolramu 1 Lare comenäun, pr ſſtreliun, nl. wn di Amp gy Fhbid 5 admiſerit, non ſequetur uerè eſſe hæredem. Cui rationi, cõcordi omniũ interpretũ con- ſenſu reſpõdetur, ita textum accipi debere, ut principium in eo intelligamus, cui delata non ſit hæreditas: finem ueròo legis cõtra, in eo uidelicet, cui ſit delata. quæ portenta ſunt hæcè quæ cauillationes? ipſe certè totam le- gem, cum delata eſt hæreditas, accipiendam puto:nec id admiſerim, idcirco quòd quiſqᷓ; Diſpunctionum lib.*„ uerbis precatiuis, teſtamento facto, nonnul los ei uoluerit ſubſtitutos, nihil prohibet fi- deicommiſſum petere, uelab ipſius hæredi- bus, qui bona inteſtati tenent: tunc enim lo- cum habent, quæ regulariter traduntur, ea quæ in teſtamento relinquuntur, ſi ex te- ſtamento non adeatur hæreditas„non ua- lere, quum uerbis relicta directis adiri potu- it hæreditas, non quum illa ipſa ſic data eſt, res hæreditarias retinuerit, in dubio exiſti- 0 ut eſſet etiam ab inteſtato ſucceſſoribus po- mandum adijſſe, niſi fortaſſe is ſit filius, qui uel ipſo iure eſt hæres: quo caſu lex iſta non procedit, cùm ex rubrica conſtet, de legiti- mis& cognatis hunc titulum principaliter loqui, non de filijs. Itemq́;, niſi cum alio is de re hæreditaria cõtraxerit, ne ſcilicet ullus ca ptioni ſit locus. Et ita quandoque diſputan- do defendi. L. cum putarem. ſamil. erciſc. declarata aliter, quàm alij existimauerint. CAP. VIII. NX lege, cum putarem. familiæ erciſcun- dæ, ſub ipſius reſponſi finem Paulus Iu- riſconſultus de cohæredibus loquens, quo- rum alter falſo cohæres exiſtimabatur: Pla- ne, inquit, ſi ſine iudice diuiſerint res, eti- am condictio eſt earum rerum, quæ ei ceſſe rint, quem cohiæredem eſſe putauerit. In an- tiquo meo exemplari fidelior hæc lectio re- . 1—. †,..... peritur: Plane ſi ſine iudice diuiſerint res, e- 30 tiamcondictionem ei, qui fuit hæres, compe tere dici poteſt: non enim tranſactum inter eos intelligitur, cùm ille cohæredem eſſe pu tauerit. Ex quibus uerbis colligitur, ſi tranſa ctum intelligeretur, nullius partis condictio nem dari:& tamen Accurſius plerunque in hac fuit ſentẽtia, in diuiſione hæreditaria, in qua tranſigi uidetur, pro parte euinci poſſe, & pro parte condici: quod meritò reproba- ſtulanda: quod reſcripſimus ſequentes ad- ſeuerationem tuam, quaſi ſcripta hæres non fuerit iure adoptata:alioqui ſi in familia reli- cta, hæres facta deceſſit, conſequẽter ipſius hæredes petitioni fideicommilſi reſponde- re coguntur. Ponendus autẽ ita eſt in facto caſus: Titius habens adoptiuã filiam, ſolam hæredem inſtituit:& præterea prælegauit e- tiam fideicommiſſum, in quo fideicõmiſſo a0 ſubſtituit& quoſdam hæredes, ſi moreretur ante duodecimũ annum: quæritur quid iu- ris? Etreſpondent Impp. ſiue filia adeat, ſiue nõ, fideicommiſſum deberi. nam cum teſta- tor ſolam eam inſtituit hæredem,& præte- rea prælegauit, illud prælegatum, ea adeũte hæreditatem, eſſet nullum: quiaà nemine ſi⸗ bijpſi legatur. quapropter uidetur eam fuiſ- ſe defuncti uoluntatem, ut eo caſu ualeret, cùm nõ adiretur hæreditas: igitur filiæ com- petit fideicommiſſi perſequutio. 8ed pona- mus eam adiuiſſe hæreditatem, uel fuiſſe hæ redẽ ipſo iure,& deceſſiſſe intra duodecim annos, num fubſtituti admittentur? Videba tur nõ admitti, quia fideicommiſſum à prin- cipio eſt inutile.contrà reſpondetur:quoniã uel ſola uoluntas ex coniectura in fideicom miſſis ſufficit. Determinãtur itaqʒ hac in con ſtitutione duo mehercle pulcherrimi caſus, et ualde dubitabiles, qui etiam ex uulgato ex tum eſt, nam& noſtræ huius legis generali- 40 emplari colliguntur, ſi ubi legitur peti, pe- bus uerbis conuincitur: dum enim dicitur condictionem dari, quis æquo animo coar- tationem hanc admittat, ut intelligamus pro parte tantum dari, pro reliqua uerò rei uen- dicationẽ? Nec me mouerit Accurſij ratio, aſſerẽtis, cùm rem meam quaſi ruam trado, non transferri dominium: quoniam qua ra- tione pro dimidia transfertur, eadem& pro tota transfertur, cùm in diuiſfione uniuerſita tis altera res in locum alterius ſuccedat:& quod unus hæres habet, ex ſeipſo habere, non à cohærede creditur: quod& Bartolus annotauit. L. eam quam. O. de fadeicmiſſ. hucuſq; non uero ſenſu declaratam: quare emendatur, uti debuit. CAP. IX. MRactatus fideicommiſſorũ inluſtin. Co dice hoc reſcriptum habet: quod ut bre uitati conſulerem, non ut uulgo legitur, ſed ut in an tiquo meo codice extat, referre ope⸗ ræprecium duxi. Eam quam fratertuus inſti tuerat, ſiue quæſita, ſiue non quæſita hæredi tate deceſſerit, cum tantum ſimpliciter ante quam duodecimũ annum æxtatis impleſſet, tere corrigamus: alioqui cæteræ interpretũ expoſitiões, ſalua Latini ſermonis ratione, non conſiſtunt. Quod autem in principio di citur, ſiue quæſita, ſiue non quæſita hæredi- tate, deflecte ad fratrem, ut is perierit, ex cu- ius teſtamento uel quæſita, uel non quæſita fuit hæreditas. uel ſi reſpici filiam mauis, in- tellige, deceſſerit: non tunc quidem, cùm pe tit fideicõmiſſum, ſed poſtea: utid uerbum, 50 deceſſerit, tractum habeat. Indefinitione furti, quædam uerba fuper⸗- fluò addi, alia; corrupta eſſe. CAP. X. Egem primam de furtis, quæ Iuriſcon- Lun Pauli eſt, ex antiquo codice libetin mediũ afferre. ea legitur hoc modo: Furtum à furuo, id eſt, à nigro dictũ Labeo ait, quòd clam& obſcurè fiat, et plerunq; in nocte:uel a fraude, ut Sabinus ait: uel à ferendo, ſeu au 6o ferendo:uelà Græco ſermone, qui αεα ap pellant fures: imò& Græci dixere να‿eκ ë- aν&⁊. Dein paulò inferius: Furtũ eſt con- trectatio rei frauduloſa, lucri faciendi gra- tia: id eſt, uel ipſius rei, uel etiam uſus eius, aa 4 l. fideicommiſ 9. ſic fid. de lc⸗ Lat. iif. In l. inter om⸗ nes.. penul.J. de fur. 7 1) Andrer Alciati s poſſeſſionis ue, quod lege naturali& ẽ. Ope ræprecium autem idcirco exiſtimaui prædi cta referre, quoniã uulgo in definitione ad- ditur, furtũ fieri ſoluùminuito domino:quod uſquequaq; uerum non eſt: nam ſi domino uolente, cùm exiſtimẽ eum nolle, quicquã ſurripiam, Pomponius ait furem me eſſe: quod& ratione non caret: ex delinquentis enim animo maleficia penſantur, nõ ex alio rum uoluntate.S ed& de incolumitate uerę lectionis Accurſium non latuit, qui ea uer- ba, inuito domino, tam in Digeſtis, quàm in Inſtitutionib. ſubaudienda exiſtimauit:tam etſi ab impreſſoribus gloſſema in textu in- ſitum perperam nunc legatur. Tteethid, L. Antiochenſium. de pxiuilcred. emenda- Horf. C ta,& nouo ſenſu clarior reddita. CAP. XI. N titulo, de priuilegijs creditorum, Papi- niano tribuitur reſponſum quoddam cor ruptiſsimum, ita ut nullo pacto conſtrui, & ſalua ueterum loquendi ratione intelligi oſſit.Id nos ex antiqua lectione ſic reponi- mus: Paulus lib. x. reſponſ. Antiochẽſium Cæleſyriæ ciuitatis, qui de lege ſua priuile- gium in bonis debitoris defuncti accepit, in ius perſequẽdi pignoris durare conſtitit. ut ſit ſenſus, Antiochenũ quencunq;, qui ex le ge ſua municipali præfertur cæteris credito ribus, ſi iure legis agat, non idcirco minus poſſe propter anteriorem hypothecã agere, cum illud ius ſibi ſaluũ remaneat,& lex illa quicquam de ciuium iure non detrahat, ſed accumulet potius. Eſt autem Antiochia Sy- riæ metropolis,& omniũ Orientis urbium, ut Herodianus ſcribit, longe pulcherrima: cuius fortaſſe utilitati conceſſum erat, ut ci- uium Antiochenſiũ in bonis debitorum po tior cauſa eſſet, hiqʒ cæœteris aliarum urbium ciuibus anteferrentur. ρ οπρννρασρναων id Priui legium appellari, Plin. Cæcil. in epiſtolis ad Traianũ Cæſoſtendit. Sanè quæ Accurſ.& Bartolus hic ſcribunt, uerbis legis non qua- drant: alioqui, ſalua uulgatiore lectione, ſic poſſet conſtrui: Conſtitit ius pignoris perſe quẽdi durare, quod ciuitatis Cœleſyriæ An tiochenſium priuilegium de lege ſua, ipſa ſci Iicet ciuitas, in bonis debitoris defuncti acce pit. Sed alius hic eſt quam à cæteris tradatur ſenſus,& minime ueriſimilis: non enim ſo- lent Juriſconſulti ſcribere, lex aliqua muni- cipalis duret, uigeatq́;, an id minus, cùm de facto non reſpondeant, ſed de iure quod fa- ctum ſequitur. Intit. de publicanis, quoddam reſponſum an- tiquæ lectioni reſtituendum eſſe. CAP. XII. Pud Paulum in I. licitatio. de publica- nis, principiũ legis aliter in exemplari noſtro fideliori legitur, quam in alijs ſoleat: nimirũ his uerbis: Locatio uectigalium, quę calore licitantis ultra modum ſolitæ condu- ctionis inflatur, admittenda eſt&cẽ. Quibus uerbis nihiliuuat᷑ Philelphi in epiſtolis ſen- 30 40 50 60 tentia, ex uulgatæ lectionis argumento exi- ſtimantis, licitatorem pro proxeneta accipi. Sed& ferè incõtinenti ſequitur: Ad condu- cẽdum uectigal inuitus nemo cõpellitur:& ideo impleto tempore conductionis, ea alijs locanda ſunt. Reliquatores uectigalium ad iterandam conductionem&. Hæc autem quantum non in uerbis, ſed in re ipſa ab alijs diſſideant, qui Accur. ibi legerit, cognoſcet. Daragraphi, Augerius. in l. qui Romæ. ffae uerb. obl. non ſatis hactenus intellectum: ſed& in ead.l.g.Seia. corruptũ circũferri. Cap. XlIlI. Vm uulgatiſſimam legem, qui Romæ. de uerborum obligationibus, perlege- rem,& impreſſa cum manu ſcriptis codicib. conferrem, animaduerti ex duobus reſpon- ſis, quæ paragrapho ſignãtur, alterũ, quam- uis corruptum non circu nferatur, uulgò ta- men recte nõ intelligi:alterum uerò ob ſcri- pturæ labeculam erroris cauſam Accurſio, deinde Xretino dediſſe. Is eſt huiuſmodi in §. Seia. Quæritur, ſi Seia, quæ ſortem tranſa ctionis cauſa, uſurasq́; hæredi promiſerat, cùm hæres, tranſactioni ne ſtaret, diu litigaſ ſet, teneatur uſuras eius temporis præſtare, quod interim lapſum eſt, dum iniuſtè hæres litigat. Et Scæuola reſpõdit, Si Seia non ceſ- ſaſſet ex ſtipulatione pecuniam offerre, iure uſuras non deberi. Ex quibus uerbis Accur ſius, Rretinusq́; exiſtimarunt, neceſſariam fuiſſe oblationem, alioquin uſuras deberi. Bartolus& alij frequentiori conſenſu con- ſentaneum iuri id non exiſtimãt, ſed tamen uerbis legis expreſſim aduerſantib. idonea reſponſione non ſatisfaciunt. Igitur ex anti- quo meo codice ita legẽdum eſt:Reſpondi, & ſi Seia ante ceſſaſſet ex ſtipulatione& ẽ. non autem, ſi 8eia non ceſſaſſet. Quòd uerò reſponſum recteè non percipitur, hoc eſt: In paragrapho Augerius, traditur talis caſus, non quidem ut Doctores referũt, ſed ut ipſe arbitror: Augerius ſeruo Męuij promiſit, ſe ſoluturũ quicquid patrem ſuum debere con ſtitiſſet.patre defuncto,& alio hærede inſti- tuto cùm Mæuius egiſſet cũ hærede& con- ſtitiſſet, quæritur num Augerius teneatur, & id potiſſimũ ratione eius temporis, quod interceſſit ab eo tẽpore, quo ſtipulatio con- cepta eſt donec conſtitit.& reſpondet Iuriſ- conſultus, ſi conditio non extitiſſet, ſtipula- tionem non eſſe cõmiſſam:& conſequenter cum reſpectu acceſſionum,& debiti interea temporis aucti cõditio non extitiſſet:& ubi extitit, ſolùm referatur ad tempus, quod ſti⸗ pulationem præceſſit, non quod ſecutũ eſt, meritò ob illud non tenetur:ratione uerò ip ſius ſortis,& ſummæ quam cõſtiterit tempo re ſtipulationis conceptæ debitam, tenetur. Negant id ex cõmuni intellectu Doctores, & ut colligitur, tribus rationibus. Prima Ro glerij hæc eſt. nam cum Augerius promiſe- rit, quicquid patrem debere conſtitiſſet, niſi conſtet eo uiuẽte, poſt mortem eraneſeitäe Pu atio: cetlio alsducatul ert werunt herech neobibils ſit dupropter nep erens lalowten anlet quid quã men conſtat cli avdumnum no⁰ niturſtipulatio in cum Augeii lrefideiulſor esacta quamu renſiactum ſitcu arepectuacceſl Jbin tractatu rel under. Omitto, maniſiper cauil- elere quid enim andicio non exti wn extitilſet⸗ lg vinnoſtraſentet pin textu dicitun nosteneatur, intel enlter non ſolu aaj 3 tempor dttionisEtdun tüo non extitiſſet eMMudreiginrc 1 anque Reſh ſie dus in. 5. ſi ex b elus lemporupate. f. de in⸗ lap um eſt duminuliin ſ. Alex.in uola reſpõdit didenmmpe. in vj. unrkeunnaeeenn derl. Ex quibus uetöe.. f⸗ Gpß exiſtimarunt nexeltric nem, alioquin uſorsci ij frequentioriconſal id non exiſtimĩt, ſc apreſſim aduerſanhii on ſavisfaciunt jgitran ce ita legẽdumeltehr ceſſaſſet ex ſtpubsinei deia non cellilet Quote te non percpins, hocti ugerius. madinu ulbal tDoctores reſerüdſetu erius ſeruo Meuijpmi zuid patrem ſuumcen efuncto,& lloherctt uius egilſe tihancti Wr num Augen in uer. cer ratione eiustempolbih 1 ſ Cbcodr j. prima o tẽpore, ern 3 iil·Coa. rit,&r cconſtitit. a 9 pulatio: quoniam pater amplius non debet, ſed debuit:igitur conſtabit patrem debuiſſe, non debere:quo quidẽ modo concepta ſunt uerba ſtipulationis. quæ ratio leuior neſcio, an abſurdior ſit.cũ enim in ſtipulatione con ditio ubi euenit, retranatur ad tempus, quo concepta eſt,& illud conſiderãdum ſit: certe eo obſeruato, tum debebat, nõ autem nunc debuerat, nam& cum ſtipulatio ad hæredes trãſeat, hæres ipſe qui patris perſonam fictè refert, non ſolum non debuit, ſed nunc de- bet. An in ſtipulationũ uerbis cauillamure- cognouit certe Paulus Caſtrenſis abeſſe id naturali ratione. Secunda ratio affertur, ini- quum eſſe, ut declaratio debiti facta cum hæ rede, qui forſitan inſtructus non eſt, præiu- dicet filio:ſed& hoc leuiſſimum eſt, cum cal culis ducatur ex rationib. quæ nũc tam præ- ſto erunt hæredi, ſicut patri futuræ fuerant, nec probabilis ſit ſupraſcripta præſumptio. Quapropter ineptas eſſe has ratiões animad uertens Iaſon, tertiam hanc addidit. nam etſi conſtet quid, quãtumq́; debuerit pater, non tamen conſtat cum Augerio,& idcirco in eius damnum nõ dicitur conſtare, nec com- mittitur ſtipulatio. Sed& hoc non probaue- rim, cum Augerius hic non differat ab inter ceſſore fideiuſſore ue: quapropter res inter alios acta, quamuis alijs non præiudicet, ta- men ſi actum ſit cum principali, id fidem fa- cit reſpectu acceſſorij: quod pluribus exem plis in tractatu rei iudicatæ confirmat Ale- xander. Omitto, cõmunem hunc intellectũ non niſi per cauillum accepto contextu pro cedere.quid enim aliud eſt ita in terpretari, ſi conditio non extitiſſet, id eſt, quia conditio non extitiſſet? Igitur dubitandum non eſt, quin noſtra ſentẽtia ſit p robabilior. Dum er go in textu dicitur, quæſitum eſt an Auge- rius teneatur, intellige uerbum, tenetur, ge- neraliter, non ſoluùm reſpectu ſortis, ſed etiã auctarij à tempore conceptionis ad euẽtum cõditionis. Et dum ſequitur, reſpondi ſicon ditio non extitiſſet,& ẽ. declara eatenus, qua tenus extitit cõditio, cõmitti ſtipulationem: extitit autem reſpectu ſortis, et acceſſionum uſq; ad tempus conceptionis, pòſt non exti- tit:priore igitur caſu eſt commiſſa, poſterio- re non æque. Reſpondit autem Scæuola ſuc cinctè& breuiter, more ſuo,& uerba contu lit directè in eum caſum, quo cõditio nõ exti tit, id eſt, uſurarũ: quia is caſus magis dubius fuerat. Ratio autem deciſionis ea eſt, quoniã Augerius non promiſit, niſi quod conſtitiſ- ſet:igitur donec conſtat, nõ eſt in moratnon debet ergo ſoluere ſeu fructus, ſeu uſuras medij tẽporis, quæ ſolẽt deberi propter mo- ram, cum ipſe nequaquã in eam inciderit. Et ita diſputationis cauſa diſſerebat Alciatus. Titulo, de fideicommiſß. libert. reſponſa quædam correcta. CAP. XIIII. D' fideicõmiſſarijs libertatibus ſic legi- tur apud Celſum: Scæuola Claudius, 1 1l punctionum Uib. J. 10 20 30 4⁰ 50 60 10 cùm tibi iuſſum fuerit m di iut r anumittere, utiliter datur fideicommiſſari a libertas. Sed ex no- ſtro perueteri codice aliter legendum eſſe admonemur, nimirũ hoc modo: Celſus lib. XXI. ad Sabinũ Acciolam: C laudius, cùm uiſum tibi fuerit, manumitte, utiliter datur fideicommiſſa libertas. Sed& eodem titulo in lege, generaliter. uerſiculo, cogetur. dum dicit, Si hoc maluerit is, qui rogatus eſt ma- numitti: fuperfluũ eſt uerbum manumitti, ex antiquo codice:& hic non ſeruus accipi⸗ endus eſt(quod fecit Accurſius) ſed ipſe hæ res. Et paulò inferius: Sed potius ab eo adli- bertatem perductus, qui erat rogatus manu mitti. In antiquis legit, manumittere, quod magis placet. Quin etiam in l. fideicommiſ. lib. ita dari. dum legitur uulgò, ſite merue- rit, corruptus eſt codex: quia Latinè non di- cimus mereo te:quapropter legendum, ſi de meruerit, ut hæc præpoſitio in compoſitio-⸗ ne augeat, quæ quandoq; minuere ſolita eſt. L. Imperatores. de appell inemendatamcir cunferri:& propterea d nobis tractatum, quomodo reſtituenda udeatur. CAP. Xv. Mperatores Seuerus& Antoninus re- ſcripſerunt, appellationes, quæ retrò ad principem factæ ſunt, omiſſis his ad quos de buerunt fieri, ex uno ordine ad præſides re- mitti. Lex hæc in tit. de appell. corrupte cir- cumlata, maximũ Accurſio negocium fecit, dum unum ordinem nunc interpretatur re- ferri ad clariſſimos, nunc ad ordinem, qui ſit ut à minore ad maiorem prouocetur:& u- trunq; non cõuenit. non quidem prior, cùm præſides ipſi clariſſimatus dignitate fungan tur, nec de clariſſimo ad clariſſimum appelle tur. ſed nec poſterior, cum deficeret reſcri- ptum in eo, quod maxime intererat referre, uidelicet à quibus iudicibus prouocet. nec enim paſſim uerum eſt, à quibuſcunqʒ; iudi- cibus retrò prouocetur, ad præſidem nego- cium remitti.Igitur ex antiquo codice ubi le gitur retrò, repone recto: ubi uno, imo. Ap- pellauit autem imum ordinem, magiſtratus municipales, quorũ ordo infimus eſt:& ab his ad præſides iure prouocandum eſſe, uul- gò dicitur. Alexandri Imp. reſcriptum inter tracla- tus appellationum, hactenus à nemine intellectum, nunc no⸗ ſtro Marte de Græco translatum, unicuique poſſe intelligi. CAP. XWI. Neodem titulo alia eſt lex Gręca Alexan dri Imp. ab aliquo in Latinũ uulgò tranſ- lata, qui ſe& Latinè& Gręceè nihil intellige- re demonſtrauit. ea rectius hunc in modum tranſducenda fuerat:Imperator Alexander uniuerſis Græcis in Bichynia exiſtentibus. Prouocare quidem qualiter quiſquã ab ius dicentibus prohibeat᷑, non uideo: cùm aliam uiam capeſſentẽ, idem facere liceat,& ad me celerius deuenire. iniuria autem,& ui aduer ſus prouocãtes uti,& cuſtodiam militarem In l. aut fa⸗ cta. g. fin. In l. aut fa⸗ cta. 9.j. 3 D. Andreæ Acciat. circùm immittere,&(ut ſimpliciter loquar) eis ad nos acceſſum hucpræſtruerep rohibe mus: ſuggerentes procuratoribus noſtris, et populorum magiſtratibus, ut quam protuli mus, noſtræ huic iuſſioni obediant: illudq́; ſi bi proponant, non minorem ſubditorum ſe curitatis curam nobis eſſe, quam corum uel beneuolentiæ, uel obedientiæ ſit. Si quis au- tem uerba deſiderat, hæc ſunt: AU bᷣεσ A Sas⁴σσφ ενν T ꝗx Bibuu ENüro. εανκέια νq e oe l⁴Ooνν d ovTp 2x 6S,622e T2 e7cpav 52d TreR T niep 6 bal- D ονιμν εμμκ⁹ειαeν.0εαμκ⁹‿G Bix ναν o cos ex- KxOνεερινο, ps— Faluenp n6duseaν, Sdas Aa, xορερσ,—eiy d‿τe νι⁵ς Ʒνο abodbp, arrxy- P⁴οενν πνονννiο Qα u)oig elydp, u eluοονννρ τἀντννμάν‿ ᷣ Qπένσιν,εέαετν ⁵τν/⁷πσ e* εμρνν ASXO A6Le4c9, 5009 K A Wvouxo νρνκρρι σαεεε. Et huius conſtitutionis exemplum retulimus, ut inde cæteri cogno- ſcant, quantũ fidei adhibendum ſit illi, quiſ⸗ quis fuit, qui, quæ plurima in Digeſtis lu nt. reſponſa Gręca tranſtulit in Latinum. Sanè conſtitutio hæc ex Pandectis Florẽtinis ac- cepta eſt. Decipi in deciſtonibus litium etiam peritos, ob humaniorũ literarũ imperitiam:atq; ibi inſtauratu luriſcon ſulti reſponſum, tit. de pœnis. CAP. XVII. Vm duo puerialeam luderent, atq;, ut fieri ſolet, iurgio orto, quod in regione aluei rectè diſpoſitã tabellam alter negaret, paulò iracũdior alter, temperatorio cultro, quem ſecum de ludo literario forte attule- rat, colluſorem percuſſit, ita ſupra pubem, ut ſtatim& eueſtigio moreretur. quæſitum eſt, qua pæœna puer plectendus eſſet. reſpon di, non ultra exilij ultionẽ co?ẽrcendum: at idex Homeri carmine αα‿. I. quod Clau- dius Saturnius in tit. Digeſtorũ de pœnis, al legat: quamuis in uulgatis codicib. uitio ſcri ptorũ nihil legatur, quod ad rem faciat. Ver ba Iuriſconfulti ex antiquis codicib. ita repo nenda ſunt:Euentus ſpectatur ut in demen- tiſſimo quoqʒ facta(quanquam non minus lex eum, qui occidendi hominis cauſa cum telo fuerit, q́; qui occiderit, puniat)& ideo apud Græcos exilio uoluntario fortuiti ca- ſus luebantur, ut apud Ppræcipuum poëẽtarũ ſcriptum eſt: Evd' ρε τυτνο& oeν νπν-N, Oo Hyœ eꝑ Oεμμινπτεοό Mυz ⁵αxασiνς εσ Awfs, Hxν 5r&πσϑ reατπνν Aεμέμρι⁴α⁴αν⁹σ NK SX EHeAGp, d—' asꝓxνννλιοινmασ*νννεeig. In ueſtras puerum ex Opoẽnte Mencqtius ædes Ae duxit, cædem quoò fugi propter amaram, Tempore cum fatuus genitum Amphidamante peremi Inuitus, propter talos cum incanduit ira. Nec quicquã obeſt, quòd Homerus inquit Sx ε⁵εανꝶν id eſt, inuitus: quoniã nemo ita per cutit, ut inuitus percutiat: ſed accipiendum eſt, uel quòd poſt iracundiæ calorem pœni- tuerit, uel quòd non exiſtimabat eum ex tali uulnere periturum. quod maxime in noſtro 10 20 30 4⁰ 50 60 caſu fuit, cum ex genere cultelli cõiectemur mentem nolentis occidere: is quippe armo- rum appellatione non continetur, quod& exiſtimauit Aretinus. Sed& huiuſmodi ho micidia fato plerunq́; imputantur:nec Cor- nelia de ſicarijs puniuntur, niſi alijs delictis aggrauata ſint:nam tunc rei ſummo ſuppli- cio afficiuntur. In tit. depoſiti, duo reſponſa emaculata: & quid ſit troppima. CAP. XVIII. Egem, Publia, quæ ſub tit. depoſiti‚eſt, nõônihil inemendatam eſſe cum dubita- rem, placuit cum antiquis ſcripturis uulga- tas conferre. In his ita legere eſt: Lucius Ti- tius ita cauit, EXx Bop, Cto e d⁰)o Mauxube- uus, ⁊x πνϋ αρμια—πν ακρ ννμs:2aeο eic, Taure Touu e u εννραυeτ, ⁵ 2εοmλέόω ς νπνπμ an, 2 Tuνεεειν Nopurnoa ur 20ꝑ&xASu9 gvce eœεεν εμανmοσ ⁶εονιν reorx,ννα&ς έiα 2 A& Aο- bgeixν ‿ευνννο ε Ʒρ˙νεs. quæ uerba ſic Roma⸗ ne transferas: Accepi,& in rationibus depo ſiti relatũ habeo, ut perſcripti argenti ſeſter- tia quad raginta omnia facturus, ut conſen- tio,& ut firmiſſimè promitto ſecundum ſu- praſcripta: quibus conueni me fœnoris no- mine daturum in unumquenq; menſem tibi pro ſingulis libris obolos quatuor, donec omne argentum reddidero. Quæro an uſu- ræ peti poſſint. Paulus reſpondit, eum con- tractũ, de quo quæritur, depoſitæ pecuniæ modum excedere:& ideo ſecundum cõuen tionem uſuræ quoque actione depo ſiti, peti poſſunt. Legendus autem eſt hoc modo iſte paragraphus:qui cum Græca cautione con ſcriptus eſſet, Accurſ.nihil admonito, cuius eſſent ineptæ illæ translationes, tanquam lu riſconſulti ipſius fuerint, eas interpretatur: cum tamen nemo, niſi planèe d*αναοʃο, ſit, qui impoſturam lectori fieri non animaduertat. Sed& ſequens paragraphus ita legendus ui detur: Titius Sempronio ſalutem. Habere me dà uobis plus minus xX.& diſcos duos, ſac cum ſignatum, ex quibus debetis mihi x. quos apud Titium depoſuiſtis: item quos trophimati decem: item ex ratione patris ue ſtri decem,& quæ excurrunt& ẽ. Significat autem trophima hic, ut arbitror,(εριmQνε⁶ρεαο† id eſt, mercedem ipſam& precium nutrica- tionis,& id ferè quod uulgò preciũ duode- næ dicimus: poteſt Latinè dici nutrititium, ſicut plurali numero nutrititia, nutricũ mer ces:à qua uoce nec Vlpianus Juriſconſultus ſe abſtinuit. Oſtendit igitur Titius hac epi- ſtola, habere depoſitũ, ſuper quod inter cæ- tera ſibi debeantur decem, quos trophimati debebat Sempronius. νέιν ſignificat ale- re, sν τ᷑πηι‿αμμα nutricationem: ut non om nino damnandus ſit Accurſius, qui id inge- nue faſſus eſt ſenon intelligere:& non ſatis recte alij faciant, qui neſcio quid hic de ciſti- phoris inculcant: quod, mehercule, tantum ad rem facit, quantum, quod dicitur, in len- te unguentum. L. ult, 58 uomindentum aitAccurſ qu anno einitum: du qpodin lur aurnuncidquo aumeſt:quorũ! ahoquidem lus do albus,nonau mmipptempus hte obngũ ellet in alcqweätiannoint an conſulviantt alauerba, inob nlas perlonasj anlerint&é, quap nurtbaaliterintell enpos lgnilicar apderſtimatur, aredtor ex primo uäente in poſſe amum ueluigin atabeatius Uend poleebionem del wüptgtorisarbi ialeulo cenſeriI arbondeteſtantt lentas eteſ nlgſuchfimſina „AMamhüneſüut anlülts Nlpis de dipuer flio mortuo, vien m datorisinne „Roc d 90 quæritur, depolte 1 edere:& ideo ſecunäumi quoque actionedeni gendus autem eſthocm S:qui cum Græcacauun t, Accurſ.nihiladmonine e illæ translationes unqu eſius fuerint es inepu nemo, niſipline aurg lectori fierinonznimadt ens paragraphosialegmt s Sempronio dutem R lus minus X.Adſcesch im, ex quibus debersm Titium depoſui: im ſecem: item exralolere (quæ excurnuntd Sge ima hic, ut arbitrob bim dem ipſamè hreimn fer quo d vulgoplecl 1 doteſt Latine dicirolm numero nutriiti,un cenecV pimom „„ ul Oſtendit biurlm 8 Diſ punctionum lib. J. 4 Lult. C. de bon, auto. ind. poſvid. ex unius uoculæ ſuperfluitate inenodabllem eſſe. 6 CAP. XEX Vm Imp. IJuſtinianus ſanxiſſet, ut ſi plu- res creditores alicuius cõtumacis eſſent, & unus ex primo decreto in poſſeſsionem miſſus foret, is etiam alijs ita prodeſſet, ac ſi il li quoqʒ in poſſeſsionẽ iuiſſent: ſubſequitur in ultima conſtitutione, de bonis autoritate iudicis poſsidendis, his ferè uerbis: Sin au- 10 tem hi qui detinent poſſeſsionem, uel ex ſen- tentia iudicis rem uendiderint, uel alio quo- cunq; modo legitimo, omne ius, quod in ijſ dem rebus habere noſcuntur, in alias perſo- nas poſt definitum à nobis tempus tranſtule- rint,& certam pecuniã acceperint: quicquid ſuperfluum inuentum fuerit, deponatur& c. Dubitauit Accurſ.quid eſſet iſtud tempus à Iuſtiniano definitum:& nunc idem tempus tutus, uel exhęredatus: quoniã alioquin agna tione rumperet, ut ex Galli Aquilij inſtitu- tionib. conſtat. Nam quod Jacobus Areneus hic cõminiſcitur, mihi certè non fiet ueriſimi le, qui in ſequens comma illud uerbũ, idem, refert: quaſi diceret, idem eſſe, uel quòd ne- pos ſit inſtitutus, uel quòd exhæredatus. Sed certè hæc ex ſeipſis conſtant, tantum abeſtut noſtris argumentationibus reprobanda ſint. Rubricam C. de ſenten. ex peric. recit. uitio ſcriptorum labe non carere:quapropter declarata uera lectio. CAp. XXI. Xplicandæ nunc ſunt quædam rubricę, quæ propterea quòd corruptæ circunfe rant, non ſatis integrũ ſenſum habent. Etin primis titulus eſt Codicis Iuſtiniani, de ſen- tentijs ex periculo recitandis: in quo lemma- te uox illa, ex periculo, nõ ſat rectè explicari opinatur, quod in iure dominij impetrando 20 poteſt. nam ſi Doctorũ interpretationem hic ſtatuitur:nunc id quod ad præſcriptionẽ ne- ceſſarium eſt: quorũ utrunq; non conuenit: quandoquidem ius dominij in pignorib. cõ- uentionalibus, non autem prætorijs impetra tur:itemq́; tempus præſcriptionis expectare nimis longũ eſſet, cùm ſecundum decretum ſoleat ſequẽti anno interponi. Igitur cùm du bitarem, conſului antiquiores codices: in his reperi illa uerba, à nobis, non eſſe: ſed ſolùm referam, ſcio uix tenere riſum lector poterit: quandoquidem tractari aiunt, quemadmo- dum ſine periculo ſentẽtiæ ferant᷑:& in exem plum adducunt neſcio quem prætorem Ge- nuẽſem, qui cataphractus equo inſidens ſen- tentiam tulerit, dum iram uicti formidat. ſed (ut uerũ fatear) ³εαρυεν e&τέααάου έςα uiX&- *, ut Ariſtophanis uerſiculo utar. quapro- pter ex quorundam ſentẽtia legendum uide- legi, In alias perſonas poſt definitum tempus 30 tur, de ſententijs ex breuiculo recitandis:tra- tranſtulerint& ẽ. quapropter libet hæc con- texta uerba aliter intelligere, uidelicet ſtatu- tum tempus ſignificari, non quidem Aà lege, ut uulgò exiſtimatur, ſed ab ipſo iudice: puta quia creditor ex primo decreto ita miſſus eſt ab ius dicente in poſſeſsionem, ut ſi debitor intra annum, ueluiginti menſes non compa- ruerit, habeat ius uendendi ea bona, in quo- rum poſſeſsionem deſtinatus eſt. eſſe autem ctat enim totus ille locus, quemadmodũ ſen- tentię ex ſcripto recitari debeant. Breuiculus diminuta forma deducitur à breui, hoc eſt, ab ſchedula, ſeu ſcriptura pictatio ue:& ut alios omittam, Impp. Valentin. Valens& Grat. ti- tulo C. de cõuenien. fiſci debit. libro x. inter chartulas(aiunt) confiſcati cuiuſdam breuis aſſeueratur inuẽtus& ẽ. Quamuis futuri ſint qui exiſtimabunt barbarã etiam uocem, qua tempus id prętoris arbitrio ſtatuẽdum, com- 40 nihil frequentius in Romanorum ſcribarum muni calculo cenſeri Ioan, ab Imola,& Ale- Xander abundè teſtantur. L. ſi hœreditas. de teſta. tut. ex minimo ſcri- ptorum lapſu obſcurißimam reddi: quapropter ſuæ luci d nobis reſtituta. CAP. X X. Vriſconſultus Vlpianus de teſtamentaria tutela: Si pater filio& nepoti ex eo tutorẽ dederit mortuo, uiuente ſe, filio confirmari dationem tutoris in nepotẽ ex lege Iulia Vel- 5o leia tradit:cùm enim confirmatũ ſit teſtamen tum, conſequenter tutoris quoq; datio uale- bit in eo teſtamẽto quod ualet, ubi nepos uel hæres inſtitutus ſit, uel nominatim exhęreda tus.Impreſsi codices,& etiam bona pars eo- rum qui poſt Accurſ.ſcripti ſunt, dictionem habent ſuperfluentem, quæ nõ parum nego- cij ipſi Accurſio fecit:ſiquidem poſt hæc uer ba, In eo teſtamẽto quod ualet, ſubſequitur, archiuis. meminit& plerunq; Lampridius,& huius monetæ conſimiles. In uetuſtis tamen codicibus, itemq́; Theodoſiano Codice uul- gata lectio approbatur, ut fortè dictio illa, pe- riculum, ad experientiam memoriæ referen- da ſit,&oν σ αινιασσ id eſt, à tentamento, ut in di uinatione in C. Verrem interpretatur Aſco- nius Pædianus. Rub. Q. de ſponſalib. non rects uulgò conſideratam. CAP. XXII. St& malè expoſita rub.Codicis, de ſpon ſalib.& arris ſponſalitijs,& proſceneti- cis. Interpretatur autem Accurſ. proſceneti- ca ſalarium eſſe, quod proſcenetis datur:& cùm de hoc nilagat᷑ hac in tota ſectione, exi- ſtimauit rubricam eſſe ipſo tractatu genera- liorem. Sed ſciendum proxenetriam ſignifi- care conciliatricem nuptiarum:& ſenſu ſe- idem ubi nepos uel hæres inſtitutus ſit&ë. ⁰o quiori ideo dici, quoniã id minus ſoleret per cùm aut uox illa eradenda ſit, aut(quod in a- lijs annotaui)legendũ ſit, id eſt: ut ſit ſenſus, ualere dationem tutoris in teſtamento quod ualet: tunc autem ualet, ubi nepos uel ſit inſti fœminas fieri. Vocatur& promneſtria. Ari- ſtophanes in nubibus:&d& ³e*έκνιμν⁵ννο Aιχιμοοαμ μ‿ιμιο, i ε μαυι επενεσι τιoο ννε Ga. Imprecatur mortem Strepſiades, iratus k. Mæuius.§. duorum. de le gat. iif. 15 filio, promneſtriæ, quæ ſuaſerat ut eius ma- trem duceret in uxorem. Igitur in hac rub. ar- bitror legi debere proxenetrijs, ut intelliga- mus hic tractari de arris ſponſalitijs, quæ ui- delicet dantur ſponſis& proxenetrijs, quæ ſcilicet deponũtur apud proxenetrias:& hoc modo rubrica ita generalis nõ erit, quin poſ- ſit comprændi ex his, quæ in tractatu dicun- tur. Cæterùm quòd Accurſius tradit, proxe- netricum dici ſalarium proxenete, aduerten- dum eſt, quoniam Iuriſconſ. in eius tit. lege ultima tradit 6&ęναιιαιννdici: quamuis in uul- gatis codicibus Græca uox deſideretur. Inl. ij. C. de uet. iur. enucl. quæ dam uerba emendari declarariq́; debere. CAP. XXIII. N poſteriori conſtitutione, de ueteri iure enucl. edicit Imperator, ne alicui liceat in- terpretationes in ius ciuile condere, ne ex his aliquid dubietatis inſurgat, unde iterũ omne ius turbetur:quod edictum non modò palàm contemnit᷑, longa iam interpretandi conſue- tudine ab Irnerio cœpta, ab Accurſ.perfecta, à Bartolo, Baldo, cæterisq; μάρμαμεασσν uſq; ad nauſeam aucta: uerumetiã, ſi dijs placet, ne- mo laureola Doctoratus inſignitur, niſi cum hac præfatione, Damus tibi autoritatẽ gloſ- ſandi:ut ſicut prima initia aduerſus Iuſtinia- nilegem auſpicantur, ita diſcant in futurum in eadem corruptela perſeuerare,& in dies aliquid aduerſus legumlatores conari. Libet Cæſaris ipſius uerba referre, quoniam in uul gatis codicibus Græcarum quarundam uo- cularum defectu ſunt imperfecta. Nemo eo- rum qui iuris peritiam habent, audeat com- mentarios ijſdem legibus adnectere: niſi ta- men ſiuelit eos in Græcam uocem transfer- re ſub eodem ordine, eaq́; conſequentia, ſub quo Romanæ uoces poſitæ ſunt, hoc quod Græci ποQσοʒιʒdicunt: uel ſi quis forſitan per 40 titulorum ſubtilitatem annotare maluerit,& ea quæ a ααιάdicuntur, componere. ſigni ficat illud per ueſtigia, quaſi ijſdem ueſtigijs inhærere, hoc uerò, ſummaria quædam per titulos, quorum mentio quoq; in præceden- ti conſtitutione. L. Mæuius.. duorũ. ffde legat. ij. non re- cte hactenus perceptam, nunc poſſe intelligi, ſi quis tamen hæc quoq; ſcripta legat. CAP.XXIIII. Erba Iuriſconſulti ita ſehabent: Duo- rum teſtamentis pars fundi, quæ Mæ- uij eſt, Litio legata eſt: non ineleganter pro- batum eſt, ab uno hærede ſoluta parte fundi, quæ Mæuij fuit, ex alio teſtamento liberatio- nem obtingere: necpoſtea parte alienata re- uocari actionẽ ſemel extinctam. Sed ſi pars fundi ſimpliciter, non quæ Mæuij fuit lega- tur, ſolutio prior non perimit alteram actio- nem, atq; etiam hanc eandem partem aliquo modo ſuam factam poterit ſoluere alter ha- res:nanq; plures in uno fundo dominium iu ris intellectu, non diuiſione corporum obti- nent& ẽ. Accurſ, hocin loco non, nanq; plu- D. Andreæ Alciati 6 res, ut uetuſtus meus codex habet, ſed, ne plures, legit: atq; exponere conatur duobus modis, ſed mehercule tam alienis à uero ſen⸗ ſu, quantum ipſe à literatis literis fuit: fuit au- tem oppidoquaàm longiſſimè. Igitur ne in his quęminimè neceſſaria arbitror, confutandis tempus terã, ſic in hoc reſponſo fingendum eſſe caſum opinor, atq; ita declarandũ. Fun- dus, puta Trebatianus, cõmunis erat Mæuio 10& Sempronio: fingamus duorum teſtamen- tis mihi legatã partem huius fundi, quæ Maæ- uij eſt, hoc caſu ſolutio prior perimit alteram actionem, Sed pone non eſſe dictum aliquid de Mæuio, ſed ſimpliciter legatã partem fun- di Trebatiani, an hic idẽ erit quod ſuperius⸗ minimè uerò:& ratio eſt, quoniam Mæuius & Sempronius in eo fundo dominiũ habent iuris intellectu, nõ diuiſione corporũ. Cuùm enim conſtet medium fundum utriuſq; eſſe, ꝛ0 non tamẽ conſtat utra pars alterius ſit: igitur non habent dominiũ diuiſione corporũ, ſed ſolo iuris intellectu, quo iure totus fundusil- lis communis eſt. Igitur ſi ſoluatur mihi pars huius fundi, ex quo poſsibile eſt, ut in diui- ſione ſpectet ad Semproniũ, rectè ſoluta eſt: ſi iterum ſoluatur, rectè quoq; ſoluitur, tan- quam ferè eadem nõ ſit, cùm iuris intellectu potuerit uel Mæuij eſſe, ergo tanquam diuer ſa pendit᷑. Idemq; iuris eſt hoc caſu, cùm fun- 30 dus eſt duorum, atq; ſi res aliqua generaliter legetur, quæ poteſt rurſus ſolui, licet diuerſa ratio ſit in homine generaliter legato. Cæte- rum his ulterius inſiſtere, præſentis nõ eſt in- ſtituti: non enim me præterit, q́; dubitabilis hic ſit intellectus, ut exiſtimo, tamen uerus. Ro ſiituti Græcum reſponſum hult. de acl. Coblig. ex cuius ignorantia antiqui decepti, longe de linea aberrauerunt. CAP. XXV. Ltima lex in tit, de actionib.& obliga- tionib. circunfertur, quæ ſi eo legatur modo, quo in antiquis Digeſtorũ uolumini- bus conſpicitur,& emendatior erit,& non parum à uulgatioribus differẽs. V erba ita ſe habent: Procurator Seij admiſit ſubſcriptio- nem apud argentariũ uaſcularium in uerba infrà ſcripta: Aru aᷣα επεάνον εσισεε Tor)εραια λοπmπηα Ta εενυςσαεεμρα quæ ro an C. Seium obligare potuerit& ẽ.,(nam 5o quæ ſequuntur, ſatis fideliter in impreſsis le- guntur.) Cæterùm nec interpretatio Accur- ſij, qua neſcio quis inuertit potius, q́; Græ- cam illam ſubſcriptionẽ conuertat, admitten da eſt, quippe quæ nil cõmune cum uero ſen ſu habeat, cùm in ea de exactione debitorũ, nihil deuaſculis conficiundis minus ſit: ſed hoc modo rectius dixeris, L. Claudius agno- ui, prout adſcriptum eſt, reliquaà nobis de- bita eſſe. Eſt autem L. Claudius procurato- 6o ris nomen, nec uaſcularius artifex quicquam ad argẽtariam pertinet. Non probatur itaq;, ut Doct.opinantur, ex hac lege, confeſsione procuratoris extra iudicium factam domino non obeſſe, ſed potius ſi procurator in Arod, lo ſub- dqprohterleges awroscgid geni mlonem uerba lu quoqp aliq Uhuncmaioré⸗ ſeſicfauoretel nendis non im, nrel Comenſts: abadeclarantur deuule Græcuj reltie ſgnifcare Plertur& i bus huiufm dlore ſuahæred li BaWgaae 9 Tapo mwyxbemluns 4 urnll ntg,en lya 2 dunesnoa,ia, , n)nualo do. qua nes reddere, Na drendo eos nõ p- dn. leſpondi,no ddiplceret ſed ell Mleuſſelle ergtngr demq; iuriseſtäocelle orum, atq; deenas 1 uæ poteſt rrrſusſolilt nhomine— rr cum filio. ltterius inliſtere apralentrlcg. i. n enim me prateit ftt llectus, ut exitimorman Greum reſpollin li l. Thais.9. 6 1 gforc. x cuius igrorantuaniinicraii berraucrunt.(Ah XI- na lex in tit de aciioniha b. circunfenu quæ ſi oin antiquis Digetwin icitur,& emertiüua u lgatiorbusdflei ſa r rocuraor efeinlit agenrarũ- oaſculaini öta: ug x Luusb n Su, 2⁴⁵ m luü nüule eium obligrfe prvis untur, brizäcltnun Qæterum rerinepe cſc io quis inuerti 1 7 Diſpunctionum lib. J. 1 lo ſubſcribat, reliquatorem ſe alicuius eſſe: ſi re uera non ſit, dominũ nequaquam obli- gari. Non refero Accurſij translationẽ: quo niam cum, ut dicitur, neq́; cœlum, neq; terrã attigerit, operæprecium non arbitror, talia chartis infarcire. Pauli reſponſum tit. de adulterijs, haclenus ineptè perceptum, ex mala unius Græcæ dictionis translatione. CAP. XXVI. Kulus libro primo ad legem lul. de adul Daus cuius reſponſum ſub eodem titu- lo in Digeſtis relatum eſt: Lex, inquit, Iulia ſtuprum& adulterium eruS⅜xα ap- pellat Olopav. Sed propriè adulterium in nu- ptam committitur propter partum ex altero cõceptum, compoſito nomine: ſtupr um ue- rò in uirginẽ, uiduam ue cõmittitur, quod Græci αναν appellant. Igitur quod in uulgatis codicibus eſt, promiſcuè, abraden- dum eſt: quandoquidem non id nœ‿τακνννινυ cœe ſignificat, ſed potius quod dicere ſole- mus, abuſiuius& magis impropriè. quod uelpr opter leges municipales notãdum eſt, cæter osq; id g genus tractatus, quibus per ex- tenſionem uerba nõ accipimus:& quꝛ amuis latius quoq; aliquando capiamus, uixv eſt ut ad hunc maiorẽ abuſum trahamus, niſi for- taſſe ſit fauore teſtamentorũ:pro quibus ſu- ſtinendis non impropriè tantum, ſed, ut Ra phael Comenſis ait, improprijſſimè quoq́; uerba declarantur. Saæuolæ Græcum reſponſum aliud uulgata translatione ſignificare quam debeat. CAP. XXVII. Efertur& in fideicõmiſſarijs libertati- bus huiuſmodi Scæuolæ reſponſum. Sorore ſua hærede inſtituta, de ſeruis ita ca- uit: Bsàαμσαν⁹ Tacene Yuuνde L d οu, 2 nafæxeraäna: XO 2 2zi,o 35 Acux 7ε½ μeιν Qπνρ α Tuα‿τ⁶ντανν e 6yG S 6bb ſe a d gis Lcν Nicpss a ισασ,ενπσυσνησεσe˙ε αεοι aßeuon, KLuelal vVœ‿ σ 12 yuεα εμν. quæro, ſi paratis actoribus ra- tiones reddere, hæres libertatẽ non præeſtet, dicendo eos nõ placere ſibi, an audiendi eſ- ſent. reſpondi, non ſpectandum quid hære- dib.diſpliceret, ſed id quod uiro bono poſſet placere, ut libertatem conſequantur. Eas au tem uoces Græcas, quiſquis ille fuit, ita uul- gò tranſtulit: Volo,& rogo dulciſſima mea ſoror, in commẽdatione te habere Stichum & Damam meos actores, quos ego non ma- numiſi, donec rationes redderent: ſi autem tibi placuerint, ſignificaui tibi mentẽ meam. Quæ uerba utcunq; translata ſatis congru- unt Græcis literis, refer untq; totius eluſu⸗ læ ſenſum: ut quod inde ſequitur, omnino ſit abradendũ:ſignificaui tibi mẽtem meam, id eſt, ut redditis rationib. ſint liberi. Poſtre- ma enim hæc uerba ſupra contextũ Juriſcon ſulti pro gloſſemate ab aliquo addita, deinde in ordinem ipſum ab imperitis relata credi- derim:quæ quanti momenti ſint, nemo cer- tẽ non uidet:cum longè dubitabilior ſit is ca 10 20 30 40 50 60 ſus, quem ſimpliciter Græcè Iuriſconſ.-pro- poſuit: alioqui ſi ea uerba in fideicommiſſo fuiſſent, nemo dubitaſſet hos boni uiri arbi- tratu fore liberos. Luliani ſententiam quandam iure non ꝛſub⸗- ſiſtere, niſi menda de illius ſcriptis tolla⸗ tur. CAp. XXVIII. Pud Iulianum, de ſuis& legit. Quòd, inquit, nepotes ex cõſuetudine cogna ti appellanitur, non proprie, ſed per abuſio- nem potius accidit. Quæ uerba ſi hoc modo legantur, id neceſſariò probant, cui nemo non, qui peritus ſit, reclamaturus eſt, gene- ris uidelicet uerbum per abuſionem de ſpe- cie dici:id enim falſum eſt. Nam cum cogna tio, uox ſit generalis, quæ agnatos cõtineat, non uideo cur nepos eciam poſt mor tem te- ſtatoris cõceptus, non dicatur propriè fuiſſe illi cognatus. Quare& antiquum meum co dicem,& eum qui Florentiæ ſit, non dubito longè fideliores eſſe:in his ita propeẽmodum eſt, non proprieè, ſed lper abuſionem, uelpo- tius ρραναν accidit. Significat autem uo- cula hæc, per relationem:& hic eſt ſenſus, ut cùm teſtator ſit mortuus, non poſſit habere cognatũ, tamẽ per quendam quaſi abuſum, uel potius relationem ad hoc tempus, ſi ui- ueret, dici cognatum. Illud ergo quod dixe- ra t Iuriſconſ.per abuſionem, ſtatim emenda uit, inſuper Græcã illam dictionẽ additãdo. Declaratus Juriſconſultus, dum amphora- riumn uinum explicat,&ræcamq́; uocem Latinæ ſub⸗ rogandam. CAP. XXITX. N ultima lege, de tritico, uino,& oleo le- gato: Quodli, inquit Iuriſconſ.ita eſſet le- gatum, uinum amphorarium, Aminæum, & dulcia omnia:nihil inter dulcia, niſi quod potionis fuiſſet, putat Labeo&ëẽ. In antiquo codice non Aminæum legitur, ut ſit ſpecies uini, cuius Vergilius& Auſonius memine rint(ſyllaba tamẽ in illo inemendata, ſunt& Amineæ, pro ſunt etiã Amineæ) ſed potius Græce aαεντκꝓ, id eſt, optimũ: quod quidem in iure non multum referret, niſi Comenſis Raphaél in ea aduerſus Bart. fuiſſet hæreſi, ut ſi generi una tantum ſpecies adderetur, exiſtimaret per ſpeciem genus non reſtrin- gi: ſi uerò poſt genus plures ſpecies annu- merarẽtur, tunc coarctari. Cuius opinionis argumẽtum ex ſupraſcriptis uerbis collige- batur:quaſi non aliam ob cauſam dulcia om nia reſtringantur ad potiones, q́; quia duæ enumeratæ erant potionum ſpecies, uinum ſcilicet amphorariũ,& uinum Aminæum. ſed, uti dixi, inemendatus eſt codex: non ta- men diſfitcor Raphaelis ſententiam longè mihi probabiliorem uideri, quàm Bartoli, qui hoc in tractatu ita diſtinguit, ſecat, ſubſe cat, minutiasq; rurſum diuidit, ut in clariſſi- ma re chaos ipſum induxerit, PRIMI LIBRI FINIS, bb l. item prætor. c. Rodolph. ubi Ab. de reſcript. In l. quæſitum. S. fi. ff de ſundo inſtruct. 19 DNr ANDrALCIATI IVRISCONSVLTI MEDIOLANENSIS in ſecundum lahrum Di ſpuncl lionun PRAEFATIO. RIBENTENM me,& hiſ ce quil quilijs ſucc ceſſiuas horas tribuentẽ, nihil æ- uèab incœpto deterret, 2 quam quòod feckorum iu⸗- diciũ reformidem. Nam — 2 S eò magis id mihi perti- meſcendum eſt, quim aximis(his præf ertim diebus negocijs diſtrictus, uix ociũ ſtudio ſuppeditare poſſum: quapropter nõ iniuria uereor, ne in nos ſtudioſior aliquis genuinũ merito frangat, minimeq; eius audaciã pro- bet, qui aliud agens, edenda,& per manus hominum itura componat. Sed& his for- taſſe illud ſatisfecerit, quòd non omni laude defraudandus ſit ille ſtatuarius, qui tametſi ipſe poliendi ignarus, corpus tamen ipſum, marmorisqh uenas diligenter conſpicatus, materiam peritiori exhiduit: ſicut nec omni- no illaudati rhetores, quòd nlä nudent, in quo ex cellentiores oratorum eloc quentiæ aciem ſtringant. Sice enim& ip ſe defendi po tero, qu i locos difficiles& mẽdoſos annota- rim,& ceu digito indicauerim. Prodeat nũc eruditio: raliquis qui maiore eos ocio e cet qui diſtringat, qui expoliat. Verum om nino ab his qui iſta facere po ſſunt, parũ mi- hi metuendũ eſt:ſunt enim in literis fuci qui dam, qui, cùm ipſi uel Cirnæo melle amario ra congerant, doctos tamẽ naſoſ uſpendere non erubeſcunt: ſolumqʒ inde e ruditos ſe ar bitrantur, quòd ſibi tum max imè placeant, cum de peritioribus iudicant. His ego non aliud reſpondeo, quàm ſicuti Sol lon exiſti- mauit, eos demum bene imperare, qui ipſi ſeruiſſent: ita eos demum de eruditis rectẽ pronunciare, qui ipſi uelæquèbene, uel me lius componant. Quandoquidem meo iudi cio is in literarũ paſa eſtra ſolum aliquod no⸗ men mereatur, qui 7 d, σινeειν ualeat. ſic antiquos, ſic etiam recentiorum aliquos ſaudamus. qui nihil aliud quam criticus eſt, is ut phreneticus meritéinſhutatunr Horum igitur cùm uti Megarenſiũ, s 2 Noy, S 0' ai⸗ Eon ſit, ſecundum humc librum di js auſpicib. exordiendum duxi, quem uel ſola nouitate plauſibilẽ forè meritò ſuſpicor, ſtudioſosq; nioc nomine ad eius lectionem prouoco: ex quibus fortaſſe aliqui in hiſce Græcis uerbis maiorem ſermonis puritatẽ requirent: qui uelim ſciant, in facto ita accidiſſe, ut eo mo- do conceptæ clauſulæ proponerctur:necid- circo Iuriſconſultos arguendos, qui non de caſtitate elocutionis, ſed de iure reſponſita- rent. Cæterùm& ſi quiſquam nobis etiam alia obiecerit, is ſibi hoc proponat, eum qui edere quicquam in publicum uelit, periculi gnitudinem non proſpicere, at ſtudioſo- rum humanitati diffidere qui nolit, 10 0 ePli. 40 60 ma ma 1Ar”O 4 Alcia t 25 Celebratißaimũ quoddã Scæuolæ reſponſam non recte ag T ſematicis translatum, declara⸗ tum CAp. I. Nſtituto filic hærede. ex eo nepotib. emã cipatis, ita teſtator cauit: Boaεe I 2 oinicay un zosέᷣeᷣᷣα ιο 1 LAngordeus 93) Auε Da 2aν½ Ma aie xlεν α cxe,uo aibis E 1,049 9. 2ynois 6ig Toꝑ&τπτπακννα ovop. Le/& 219 B8K= ba ‿ν u³σα Le⸗ cO ανανε α, 7 aux xoiν ιωνπ(/,᷑ĩ GOygondee 0ro L. ucſeec eedung. da'is zasa Taντνανονασα tsax πν Ʒνρᷣκνμαρ νενν A†uso R U9op. Quæritur cum filius defuncti mutuam pecuniam acce perit& ẽ. legendum hoc modo eſt Scæuolæ reſponſum= non uti ex uulgata lectione paſ- ſim circũfertur. nam& illud mirũ, Accurſiũ pręter morem ſuũ non admonuiſſe lectorẽ, Gręca teſtatoris uerba in ar chetypis eſſe. Bo rum trãslatio hoc modo faciũda erat his, qui Latina barbaris antiſtare arbitrãtur. Hæres meus domũ meam ne uendito, neue credito ribus obligato, ſed ipſa permancat ſimplici- ter in filijs, inq; nepotibus per omne æuum. ſi quis autem ipſorũ uel uendere, uel credito ribus obligare partem ſuam uoluerit, id ei ut faciat, poteſtas eſto, dum cohęredi uedatob- ligetue. ſi quis hanciuſſionem aduerſus fece rit, quod ob pecuniã obligat, inutile& infir- mum eſto. Ex ueteri quippe trãslatione non conſtat, an uoluerit teſtator alijs, q́; fœnera- toribus poſſe ob ligari domũ, cùm uerba illa ſimpliefter poſſint reſtringi ratione aliarum obligationũ:& tamen Græcè dicitur ρν w3 qoodnom ſolum ad creditores fœnera titios, ſed ad quoſcũq; qui pecuniã credunt, referri poteſt. His adde, quòd uerbum illud, n ecq; ſœnerari ſupere eas zin uulgata trãslatio-/ ne Latinè nõ ponitur, cùm fœnerari in paſſi u aſignificatione ueterũ nemo dixerit. Dicet aliquis, quid iſtud ad Iuris ciuilis profeſſio- nem attinet? cui ipſe:non aliter, quàm totus titulus de uerborum ſignificatione. . 4 Gncca lex, titulo locati, reſtituta: cum tamen ex interpretibus cam deeſſe haclenus nemo ani⸗ maduerterit. CAp. II. Ibet referre Græcã legem, quæ in omni bus codicibus impreſſis ita deſideratur, ut neq; ullam interpretationẽ Latinã habea- mus. ea in Pandectis Florentinis eſt in titulo locati, ſubſequiturq; legem, cui initiũ eſt, ſi euflocauero. Nodeſtinus lib. VI. excuſatio- num: i 7TiτεοmQπσmQοιεn 2 ſdντονεέ apip exri- αœlα π lanlœgag, uεειέισν alν lcdx la⸗ AUovroi, N e ndo&εενdGhe ̃ 7r0,ℳAA 75 aSDaaes 3 28 Lalxν⁵ HQκωκοαeꝝά dες—xeun(as 1- er ancbd czxearug 2eupos, PTan- 7) 39 doXs⁴ 0 Q S foꝛrxiæs à lafæueias, 69"Le 8 Ku⁴νμμρνιοι&αμαέρνσσι μρ‿ Qτm ·᷑. Qui tutores facti ſunt aut curatores, priuſquam ſatis fece rint, conducere aliquid à Cæſ are prohiben- tur: quod ſiq uis diflimulans progrec diatur, & agros Cæſaris cõducat, uti contrà faciens Fæcitl Punitur ui unperaior cherys coſtitutr ſe/ turxuclcus cundum 84 nũcrepidę 1 uenin e 4 cege nollius cimgo uſun utinad fun vi habeas, do meim fructu xui iiipræſ Sex-uidebatun nluerĩpignon ſr reepigneratia dlvsnegar Echo genckeltintit. 1 nfEbinquit, dum autin ædesa rapoſſelſſonemf ania ſoluatur& vio Accurſ.&c- lüonenilfrigidin tdipromit 8 tib musdare, cuius ſ raſänionem uca ünadiderim an etu Oræc ntamuilleſet V lege,qua Tul Tecxæ Uoculæ drbsinuoluit ð anldhxilſet utſe⸗ umdomini necel uim non utich ſi 1 mreſa 1mpu uyis ueten quippeträölune older it teſtaior ljgq m obligari domũ mui- Allint reſtringi nronein & tamen Gracèciciua von ſolumadcredicresn quoſo cũq; quipecunfunt His adde, quoduerduni iſuper ezs,inuulgaurit ponitur, cim ſœnerxiii one ueterũnemodixeril iſtud ad luri culls prci cui jpſennonqlter qumn borum ſignificaione — rub Lcati eſiutudanb ug ecn deeſſe Hadenubnemmdw (AP. II rre Græcãlegem quxte dbus impreſſüi ſir inter retationẽ lai 1 dectis Florentinb Cfun älodeſtinus ſb.lan Hedaluus lrfinin 1/1 n zui 8 ueenalahesſ alauhb'e NA„e Aeral 4 Diſ punctionum li. IJA.* cundũ hæc& qui tutorũ uel curatorũ officiũ iniungunt, ab fiſco conducere prohibentur. Nantip hona, ſed antichreſis, in duob. Di- geſt. reſponſis legendum: in eaq́; interpretatione maiores noſtros omnes hallucinatos eſſe. CAP. III. Ipecuniã, inquit Marcellus, debitor ſol- Dabrt. poteſt pigneratitia actione uti ad recuperãdum antiphonã: nam cum pignus ſit, hoc uerbo poterit uti. Accurſ. hic, cùm corruptum in codicem incidiſſet, meras nu- gas effutiuit in declaratione huius legis. quẽ & ſecutus Bartolus, exiſtimauit hic probari, pignus, quod ſub alterius nomine datum eſ- ſet, repeti per pigneratitiam actionem. Sed neſcio an maiora fuerint Pauli Caſtrenſis ſomnia, qui neſcio quid hic de prætorio pi- gnore intelligit: quod tantum ad rem facit, quantũ crepidę ut dici ſolet, clauus trabalis. Itaq; legendum eſt non antiphonam, quæ ad hanc legẽ nullius ſenſus eſt, ſed antichreſin. cπmρ, ut ex etymo uocabuli conijcere li- cet, pignus eſt quod ita dat᷑, ut eius uſum& fructum pro uſuris ſibi creditor cõputet:pu ta, ſi tibi tradã fundũ ea cõditione, ut eum pi gnori habeas, donec tibi centũ ſoluerim:& ut interim fructus colligas pro uſuris, quas alioqui tibi præſtare debuiſſem. uerbi gra- tia: Sex. uidebatur, quoniam id non omnino conſuetã pignoris formã ſeruaret, non com petere pigneratitiam actionem: quod Mar- cellus negat. Et hoc quoq́; ſenſu hæc uox ac- cipienda eſt in tit.de pignorib. ubi idẽ Iuriſ⸗ conſ.Etſi, inquit, πνρνπ facta ſit,& in fun- dum, aut in ædes alias inducatur, eouſq; reti net poſſeſſionem pignoris loco, donec ei pe cunia ſoluatur& ẽ. ubi etiã de pignore præ- torio Accurſ.& cæteri intelligũt: qua expo- ſitione nil frigidius eſt. Eius autẽ ſenſus hic eſt: Si promitto tibi fundum Seianum in pi- gnus dare, cuius fructus in uſurarum com- penſationem tu capias, deinde nõ illum, ſed aliũ tradiderim, an retineas poſſeſſionẽ& c. Re ſtituta Græca uox Juriſconſulto, cum antea mutilus eſſet ſenſus. CAP. IIII. N lege, quã Tuberonis. de peculio, unius Græcæ uoculæ defectus totum ſenſum te nebris inuoluit,& maculat. nam cum luriſ- conſ.dixiſſet, ut ſeruus peculiũ habeat, ſcien tiam domini neceſſariã eſſe ſubiungit: ſcire autem non utiq; ſingulas res debet ex neceſ- ſitate, ſed πνηννμκκνεέεμεφρ.& in hanc ſentẽtiam Pomponius inclinat. Significat uox illa, pin guius. id alia declaratione non uidetur indi- gere, cum& ea in hunc ſenſum Aulus Gel-⸗ lius utatur lib. xIIII. cap. I. Eudæ monis deprecatio nõ ſatis fideliter uer ſa: quapropter hic de cius expoſitione diſpu⸗ tatum. CAP. V. Eferenda nunc Anobis eſt Græca lex, quæ in uulgatis codicibus ita transla- ta, ut ſenſum qualemqualem exprimat, qui- 20 30 40 50 60 buſdam interpretibus ineptitudinis, aut er- roris anſam præeſtitit. ea eſt in titulo Digeſto rum ad legem Rhodiã, de iactu, in hæc uer- ba: Alcονε EU⁴A⁵εονννϑ I△‿τεο&νμ⁴ ν Avνν³d vop Bæoreœx. Kuε αν⁶ Avrdvire, veu.ιανς½ νπνυ Gœxyας Gντ᷑ zxε Duupa ν μ̈νον 2¶ι poοiαν I œνο dæ vnœd9 oivr&ρf. Avdνυνε εαεα „ Evladεονν.*)G ₰ E&(w, d,= Sæh.oxxe, 25 v0&εꝓν m⁸‿ PodN Le⁴νιέν⁸8ν τ vcusLe, N oię q σ εμεντέμέινι‿mπο— vοεμκοο νυννο̈νπ. GN,; eꝙ 5 Oeτπσννο ενονυνε ‿νεέαμᷣννισν Eudæmonis Nicomedienſis ad Antoninũ Imperatorem ſupplicatio. Domine Imperator Antonine, naufragium faciẽtes in Italia, direpti ſumus à publicanis, Cycladas inſulas habitantibus. Antoninus dixit Budæmoni: Ego quidem mundi dominus, lex autem maris, qua lege Rhodiorum nautica iudicetur in his, in qui- bus nulli noſtrarum aduerſatur. Idem enim & diuus Auguſtus exiſtimauit. Libuit hanc legem referre, ut duos interpretum noſtro- rum errores confutarem.& in primis dum Accurſius& Bartolus, cæteriq; aiunt ita ac- cipiendam, ut ualeat cõſuetudo, cui lex non aduerſatur:cum nihil hic de cõſuetudine di- catur:imò&eν vεμρν inquit, ↄꝭε‿ pouoνeε‿ασνιςᷣ id eſt, lege Rhodia iudicet᷑. voo enim apud Græcos, ſi propriè loquamur, legem ſcriptã magis ſignificat:ſicut dcες‿ιε legem non ſcri- ptam,& quandam potius cõſuetudinem re- fert. Nam& Iuriſconſultus ubiq; hanc Rho diam legem appellat:ut nõ uideam, cur con- ſuetudinem hic intelligamus, Sed& dum di citur, ego quidem mundi dominus, lex au- tem maris:quidam Gallici Doctores exiſti- mabant propter aduerſatiuam, maris impe- rium ad Imperatores non pertinuiſſe: quod ſanèperridiculum eſt: tametſi Baldus& Ia- ſon hac ratione exiſtimauerint Venetos Ro mano imperio ſfubditos non eſſe.Senſus au- tem huius legis is eſt: Nam cum Imperator ſit mundi dominus, certè non terra tantum, ſed& mare ipſius legibus parère debuerat, & ipſe in eis leges ſtatuere: cùm tamen in mari, non lege propria iudicet, ſed Rhodia, quę ab eo approbata eſt. Intellige ergo, dum dicitur, ego mundi dominus: quia orbem terrarum ex lege mea rego. lex autem, intel- lige Rhodia, maris: quoniam ex ea ius in ma ri reddit᷑. Huic accedit, quòd particula hæc , id eſt, autem, non ita aduerſatur, ut præ- cedentia ſemper excludat. Ex Oolonis legibus uerba quædam à Caio adducta ſuo loco rectituenda eſſe, eorumq; inter⸗ pretatio adiecta. CAP. VI. Egem, quæ in titulo finium regundo- rum ultima eſt, fuiſſe maxima ex parte à Iuriſconſulto Caio Græce ſcripram, nemo ignorat. eam in Digeſtis ex Bulgari transla- tione Latinam habemus, licet non ſat poli- tam:eiuſmodi tamen ut ſenſum ſatis conue- nienter exprimat, præterquam in fine, dum dicitur, alia autem ligna quinq; pedes: nam bb 2 Ioan. Igneus in tract. Bald. in rub. de rerum diui. Iaſon inl. ex hoc iure. 23 ſcribendum erat, alias autem arbores duos pedes. Id ex Græca ipſa Solonis lege cõſtat, cuius Plutarchus quoq; meminit. ea in hunc modum in Pandectis extat: Eaν ziο aeρλᷣάοννu aß MOie Xela ουεαόνꝙνν& εεοꝓν α 2œπραννν α zTeuop ν ενπνυνeν xꝭe biux AW0 reœg, Ccν ce ⁊uπνeιꝝονσνop d01ſa, d02g 25 Balo⸗ 8 700 ι˙ x Aerr eip. ta Aopεx Sα‿‿λέοα ν συxνν gůea odæo d& τν αάοσQσν πεν&eν„ zœ αάᷣ ⁵σ⁴x MUo r1ᷣQe. Cur autẽ hic error inualuerit, non aliud in cauſa fuiſſe exiſtimauerim, qᷓ; quòod in Iuſtin. Codice, Valentis Imp. legẽ eſſe ani maduerterant, quæ, neſcio quid, de quinq; pedum præſcriptione loquitur: ſed ea alium ſenſum habet, ut ex Iunij Nipſi commenta- rijs alibi declaraturus ſum. nam& mutatos quandoq; in ſepulchris fines apud Cicero- nem II. de legibus traditur. Sanè& quod uul gò translatũ eſt paſſum, malim ulnam: dν„νέα enim id quoq; menſuræ ſignificat. Ex mala interpretatione l. Lucius. de fer- uit. ruſt. præd. quædam Bartoli, cæterorumq́; diſtinctiones adductæ, de albo tolluntur. CAP. VII. E ſeruitutib. ruſticorũ prædiorum lex eſt G ręcè ſcrip ta his uerbis: Asαιοοσ Tiπν Tai Eaν dAp s a⁴ν. 5xσνο Seoros ae᷑ ¶ Lel⁴ν πν ναάιν ακιηꝙνεαά‿˙ε&& Wicdν r- Fpog 1⁴ετ, Tlid wεα XxeℳεQρσ οουι ⁴ S A 7 0l- xix σσ τ⁴νσι bæ 44, 4 d C, 2564. Lucius Titius Caio Seio fratri ſalutem dicit pluri- mam. Ex aqua fluente in fontem, quem in- ſtruxit in Iſthmo pater meus, do,& ob gra- tiam concedo tibi digitum, in domum tuam in Iſthmo, aut quocunq; uolueris. quæro an ex hac ſcriptura, uſus aquæ etiam ad hære- des C. Seij pertineat.& Paulus reſpondit, non pertinere. Huius rei rationem ego arbi tror: quoniam non tanquam ius, ſed in mo- dum ſimplicis facultatis conceſſum erat, ut aqua duceretur. Item uerbum Xæeονρσα οui, id eſt, gratificor tibi, perſonam reſpicit:& ideo ad hæredes nil tranſmittitur. Vnde cõſtat in textu qui Latinus circũfertur, legẽdum non eſſe, ius aquæ fluẽtis, ut paſſim habetur. nam cùm Bartolus diſtinxiſſet ea ratione, ut cùm uerba conceſſionis referuntur ad factũ, con ceſſio ſit perſonalis: cùm uerò ad ius, tunc ad hæredes trãſeat:& huic opinioni cùm ob- ſtaret id reſponſum, quo dicitur, concedo ti- bi ius aquæ,& cætera: eò confugit, ut rurſus ſubſecaret, an conceſſio terminata eſſet, uel ne. quæ quidem ſunt meræ ſcholaſticorum cruces: tantum refert, incidiſſe uel in depra- uatos, uel malêètranslatos codices. quapro- pter antiqua translatione abraſa, non dubi- to, quin æquiſſimus& doctiſſimus quiſque pro nobis ſit. Illud non prætereundum, Xc- curſium hic tam ineptè, digitum aquæ, intel lexiſſe, utplanè conſtet, mechanicarũ rerum nihil ſciuiſſe: quandoquidem etiamnum uul g menſores& hydrometræ nõ aliter aqua- rum menſuras colligant, quàm per digitos, Palmos, pedes: quarum rerum rationem in D. Andreæ Alciat 10 30 40 50 24 Iulij Celſi cõmentarijs, quos de arithmetica arte facit, legere memini. ſed quoniam toga- tus aliquis uulturius exclamabit, ένQνε mQ⅔ von hic referre ſuperſedeo. L. iura. ffrde legib. cum non ſat reclͦ acape- retur, alio modo declarandam. CAP. VIII. Vra conſtitui oportetinquit Iuriſconſul- tus Pomp.) ut dixit Theophraſtus, in his quæ 2ν πινεꝓp accidunt, non quæ&ναꝶρ⁷ . Subſequit᷑ deinde Celſus: Nam ad eapo- tius debet aptari ius, quæ frequẽter& facilè, quam ad ea quæ perrarò eueniũt: quoniam, ut ait Theophraſtus, ꝙ&πακεν Nis kalvden 04 0αο,ιν Has leges ita interpretãtur recen tiores Iuriſcõſulti, ut caſus qui raro accidat, non habendos in conſideratione exiſtimẽt: quod nequaquam ipſe probauerim. Quare ſciẽdum eſt, nomothetas non ſimpliciter au- tores legum ſignificare, ſed ipſos qui princi paliter leges promulgant: qualis apud Græ- cos Solon, Draco, Minos, Lycurgus: apud nos Pompeius, qui tulit legem Pompeiam, Iulius legem Juliam, Cornelius Sylla legem Corneliam,& ſimiles. Ipſi uerò Juriſcõſulti Vlpianus, Paulus, Scæuola, non ſunt*ρο⁸ε ⁊uι ſed legum interpretes:hi plerunq; caſus referunt, qui rariſſimè eueniũt: quapropter de his in ſupraſcriptis reſponſis minimèin- telligendum eſt, ut uulgò fieri uidemus. Sed & rariſſimos caſus non conſiderari fatẽdum eſt, raros tamen cõſiderari: uerbi gratia, Fœ mina uel ſeptenos parere poteſt, iſtud eſt ra- riſſimũ: poteſt& tergeminos, iſtud rarum: unum uerò uel duos, frequens. quodigitur ſtatuendum? certè medium illud, tres poſſe naſci.quamobrem Paulus, Quia, inquit, fie- ri poterat ut tergemini naſcerẽtur, quartam partem ſuperſtiti filio aſſignauerunt, ⸗π* xae i uo, ut ait Theophraſtus, Maœtadeso ol vo- Lobeτ. ideoq́;& ſi unum paritura ſit& ẽ. hoc enim modo legenda ſunt Iuriſcõfſulti uerba, quæ in uulgatis codicibus tam peruerſe cir- cunferũtur, ut nullum ſenſum accipiant: cui rei inſignem errorẽ addidit Accurſius, qui tergeminos interpretatus eſt ſex. L. aduerſus. de arbit. quorũdam temeritate corruptam circunferri. CAP. IX. Duerſus ſententiam arbitri fit, ſi peta- tur ab eo à quo arbiter peti uetuit: ꝗd ergo ſi à fideiuſſore eius petatur, an pœna committature& putat Julianus committi,& 60 ita Sabinus ſcribit:nam 25 uνας à reo peti- tur. ita legenda ſunt Iuriſconfulti uerba. ſi- gnificant autẽ, cùm à fideiuſſore petitur, per quãdam, ut ita dixerim, poſſibilitatem à reo peti, cùm ſi fideiuſſor ſoluat, actionẽ habeat contra reum. Verba autẽ Græca non ſolum in Tuſcorũ celebri archetypo, ſed& in alijs antiquis codicib. ita ſe habent, ut nemini du bium eſſe debeat, quin quiſquis ille fuit, qut uulgatam translationem induxit, longèab- errauerit, impoſturamq; cæteris fecerit.. it L antioui Ti pars hæn ohſkrm uxrnuul ſuy Lpianus 0 m cius uocls 1a Lerbũ.7e umurlic rium iilem Accurſiũ dequoninm ult du Hacile fuit 30 diquid ego ml museius errof nueliuſtam cal ilotũ reus fat umhominis.8 une accipitur, deroico, cuidls ine itiduunt: eeſpe iperexcellentiam mrma Eyu ponlum erat, res tus lub ipſuml mait Inde natun dcum res iuxta rering euer riine propoſt eg hacere teltu inPhiopſeude 8 7g Tur or li olernecenin mapgoal.N 10 Tmodig omr machgi nrio mutä ſcem tto laltatu gel ſar ſed veriſim Moüilimds, 7 un awcnlam n alaon ntnn ſer Aſtawuiode C mp.) one in n. ehir 4 üie aAdop. 3 Kdeinde Cl angde phraſtus, elenütg Prenos parereporetii teit& tergeminos ituin uel duos ffequens qui a: certe meciumili,m obrem Paulus Quiing ttergemini mſcetäun,q erſtiti filio aſignuerunl, ut Theophraftus Srlun q& ſi unumpariunſti legendaſuntluiſcöllie auis cocicibus tmperui ut nullum ſenſumaccyi- errotẽ addidtt Acu nterpretatu eltlũ ce arbit. urilntnn V gr 1. m circunfrri. Cnn! fus ſententiam Abierſil (eicr eo a quo arbiterpeuler i dixerim, 4 joio0 ideiuſſor ſoluabi itl iij. de con wnlct. tritic. 3 n n le ælake.§. lerpen od autem. tcli Neao 2 Diſpunctionum lib. II. 2s ita tranſtulit: Nam etenim qui à fideiuſſore petit, à reo petit. Quid, quæſo, cõmune hæc uerba habent cũ Græco ᷑ π⁴αμᷣμν Dixerit aliquis, cur Juriſconſultus Latinè potius lo- cutus nõ eſt? Sed& hoc pleriſq; notum, dici iſtud nõ ſat eleganter potuiſſe. nam& uete- res Aauxe᷑p dicebant: quoniam, poſſibile, nõ admodum recepta uox erat. Sibijpſi regstitutus Vlpianus, cim ſcripto- rum incuria nullo ſenſu eius uerba acciperentur. CAP. X. W Lbia de interrogatorijs actionib. ſeu, ut antiqui codices habent, de in- terrogationib. in iure faciendis, ita ferèin ca ſtigatis uoluminib. ait: Quod autem ait præ- tor, omnino non reſpõdiſſe, poſteriores ſic acceperũt, ut omnino nõ reſpõdiſſe uideat᷑, qui ad interrogatũ non reſpondit, id eſt, ⸗ tꝛo: cuius uocis interpretatio eſt, ac ſi dixe- ris, ad uerbũ. enim ſignificat ad, ⸗eo uer bum. ut hic riſum tenere nequiuerim, cũ ui- diſſem Accurſiũ Græcas uoces tãquam La- tinæ eſſent, exponentem, pro ſe pos: cui de- inde quoniam ultima ſyllaba nihil ſignifica- bat, facilè fuit addere, ut diceretur, poſcit. Sed quid ego hic Accurſium? quaſi uel hic unus eius error, aliosq; nihilo leuiores fece- rit, uel iuſtam cauſam nõ habeat, qui eorum uitiorũ reus fiat, quæ temporis magis erant quaàm hominis. Sanè Græco ſermone uariè accipitur, ſed præſertim pro carmine heroico, cuius inuentionem Pythio Apolli- ni tribuunt: reſponſa enim dabat carmine, id per excellentiam Epos dictum fuit, quod Enraa ⁊ Q‿ρσνασe ede—νσσmQαο, id eſt, uti re- ſponſum erat, res ſubſequerentur, ut Euſta- thius ſub ipſum Iliadis Homericę principiũ tradit.Inde natum adagiũ ego crediderim, ut cùm res iuxta præſcriptum conſequeren tur, ⸗έμι eueniſſe dicerentur. quæ uerò minimè propoſito quadrarent, ea 2⁵ν ν r facere teſtaremur.quo ſenſu& Lucia- ni in Philopſeude uerba accipiẽda ſunt, 2σν O9 E& Taντπαᷣσςσννihil hæc ad uerſum, ut dici ſolet:nec enim de his interrogabam, 2 ε n6⁴d 7ν τυνννμ‿έμν. Non me latet ERASMVM RO T. modis omnibus incomparabilem ui- rum, adagij rationem aliunde deducere, ni- mirum ut à ſcena translatum cenſeatur, ubi hiſtrio ſaltatu geſtuq; carminis genus repræ ſentat: ſed ueriſimilius uidetur, quod nos prodidimus. Unam uoculam mals in IJ. iij. de condicl. trit. translatam, totum ſenſum peruertere. C AP. XI. Econdictione triticaria, in Digeſtis ti- tulus eſt, in quo tractatu Vlpiani Iuriſ- conſulti hæc uerba in emendatis codicibus referuntura. In hac actione ſi quæratur res, quæ petita eſt, cuius temporis æſtimationẽ recipiat, uerius eſt, quod Seruius ait, cCõdem nationis tempus ſpectandum: ſi uerò deſie- rit eſſe in rebus humanis, mortis tempus: ſed etiam ę α ſecundũ Celſum, erit ſpe 10 20 30 4⁰ 56 60 ctandum: non enim debet leuiſfimum uitæ tempus ęſtimari& ẽ. Significat autem dictio illa πᷣααʒάεν, quaſi latius dicas,& inobſerua- tis iuris anguſtijs, ne ita tempus mortis ſpe- ctetur, ut ad leuiſſimam æſtimationem rem redigamus:ſed potius, quod bonũ ęquumq; eſt, æſtimemus. Inducenda igitur circunſcri bendaue eſtuoxilla, antea, quæ loco Gręcæ dictionis ſuppoſita fuit, ut uariæ illæ& incõ ſtantes Accurſij expoſitiones explodantur: qui dum illud aduerbium tripliciter inter- pretatur, oſtendit planè ſe textum non intel ligere. Sanèuox iſta, νπνκνκν&ε, nõ hic ſolùm, ſed in tribus alijs Digeſtorũ locis reponen- da eſt:& in primis in Labeonis reſponſob de probationibus, cùm quæritur memoria fa- cti, non hoc quæritur, num aliquis memine- rit, quo die aut quo Conſule factum ſit, ſed num id aliquo modo probari poſſit, quando id opus factum ſit:& hoc Græci παναυαᷣ/ di- cunt. Iulianus quoq; de ſolutionib. Ratum, inquit, habere dominus debet mox, cum pri mum certior factus eſt. Sed hoc, σeQα& cum quodam ſpacio temporis accipi debet: in quem ſenſum& VIpianusd, in titulo rem ratam haberi: Græce, inquit, hoc ita erit ac- cipiendum, Vαηεν,& cum quodam ſpa- cio temporis. Diclionem Marenude duobus Juriſcon- ſulti locis reponendam, nec ſine ea ſenſum ſatis quadrare. SAP. XII. IAcec uerba edictia, quo prætor legiti- mos ad bonorum poſſeſſionem uocat, quem ei eſſe hæredem oporteret, ſi inteſta- tus mortuus eſſet, Mæzaæmade non ad mortis teſtatoris referuntur tempus, ita in emenda- tis codicibus(intelligo autem Florétinorum Pandectas) legitur: quamuis uulgò Græca uox non deſideretur, quia nec impreſſorum uitio ſpacium quidem relictum eſt, in quod poſſit referri: cum tamẽ neceſſaria ſit, ſi eas, quas Accurſ. facit b, ſubauditiones uelimus euitare. Id autem denotat œranude, quod eſt, cum extenſione: unde apud Græcos præ teriti imperfecti nomen. Et nõ hic ſolum lo- cus, ſed& lex III. ex quibus cauſis in poſſeſ- ſionem eatur, ubi ex fideliori lectione ita re- ponendum eſt: Hæc uerba, neq; defendere- tur, ᷓarannde ſcripta ſunt, ut neq; ſufficiat unquam defendiſſe, ſi non duret defenſio: neq; obſit ſi nunc offeratur. Hac in emenda- tione diutius immorandũ nõ arbitror:quan doquidem uix opinor fore, qui his antilogia connectat, ut Plautino uerbo utar. I lpiani emaculata uerba, tit. de iniurijs. CAP. XIII. Nlege, iniuriarum. de iniurijs, uox Græ- ca deeſt, quæ totum ſenſum obnubilat, ut uix quicquam ſani ex eo eliciatur.eſt autem ibi ita legẽdum:Si quis me prohibeat in ma- ri piſcari, uel uerriculũ, quod Græci dicunt Cybuòls, ducere, an iniuriarum iudicio poſ- Pbb z b l. penul. c l. ratum. d l. quo enim. ff. rem rataã hab. a I.j. ff unde le. b l.iij.ff ex qui. cau.in poſ.ca. 27 ——. em G⸗ 5 9 ſum cõuenire: Significat autem ν rete. Nec huic ab zſimili. eſt minimusc qui idem uo- cularum defectus inl.ſi quis uori. de furtis. niſi clarus idcirco ſenſus deprændi non poſ- ſet. Si quis, inquit V lpianus lu niſconſultus, aſinum meum in equas ſuas, ⁊)ss dunta- xXat xae captum admiſiſſet, furti non tene- tur, niſi furãdi quoq; animum habuerit.hoc autem dtacllatelc dtcafilles uinè, gene- rationis gratia, dixiſſes. L. ult. de colleg. illicit. Ain Latina uoce, in Græco ſenſu corruptam circunferri. CAP. XIIII. Aius quoq; luriſconſ.in tit.de colleg. il (iueur cęteros adducitur, qui in hæc uerba deſpenſ m id conſcripſerit: quod re- ferre eræprecium non arbitrarer, niſi tam Larcntuerf is, q́; in Græco ſenſu deprauatũ eſſet. Sodale ſunt, qui eiuſdẽ collegij ſunt, quos Græci eraν uocãt: his autem pocete tem facit lex pactionẽ, quam uelint, ſibi fer- re, dum ne quid ex Püblieſee corrumpãt. Sed hæc lex uidetur ex lege Solonis tr aslata eſſe:nam ibi citata eſt eadem. E gos, aorc Lpes, n cs dyio Av a2h, 2 veνεεeν duοτ⁴‿eο 4 (xσσιπηννηα A2cν ⁵ιμει 01, 1 ae tττνεεeν umn cls rs⸗ rwp diεενννπν το αάe Lu‿ε‿ 2p Sꝰ, Ea2⁴ crrry pdlν ugdoræ d‿νiſc. Siplebs, uel uicini, uel ſacrificuli, uel nautæ, uel conuiuæ, uel com- muni aſepulcl hra habẽtes, uel in thiaſis ſocij, uel ad pręd am ſimul profecti, uel in negocia tionem, uelidl genus ſimile, alter cum Altero conuenerit, firmũ eſſe, dun n publicis fanctio nibus non cõtradicat. S8anè œιπνπ εασ⁴ᷣκαƷthe nęus eoſdem cum tοsa eſſe tradit: hi ſunt colleg, qui chiaſon, hoc eſt, tributum, de pu plico exigũt, ut inde donatiua, ſeu congiaria in plebem, uel in collegia diſtril uat: qus auis alia quoq; uulgaris ſicthiaſi ſignificatio. De- moſthenes& Xenophon thiaſotas appellãt multitudinẽ, rei diuinę cauſa coẽuntem: qua les noſtro tempore ſunt, quos uocamus uul- go ſcholares& diſciplinatos. Sed& huius le gis 83 tionem facit Plutarchus in Solonis ui ta,& Corn. Tacitus Auguſtæ hiſtoriæ libro XIIII. Ex his autem manifeſtus eſt Ac curſij error, qui Latinũ codicem corruptè legens, meris ambagib. inuoluit illa uerba, nam ibi citata eſt eadem: quaſ i uel illicita, uel licita le gendum foret:cũ noſtra ſentẽtia dubio pro- cul probabilior ſit. dicitur autẽ citata, id eſt, nominata eadem. indicant autem illa uerba, ſu d?⁊re) εενσαιν ⁶μμοσσ Salu‿αſc. Duc leges reſtitutæ cum Græcis uerbis ſa pera ea re diſputatum. CAP. XV. Væ ſunt in tit.de ædilitio edicto leges, quæ quoni am i mpre ſſis uoluminſbus al abſq; Gr. æcarũ uocum deſcriptione uulgatę ſunt. n5 ſaris perſpicue pofſunt int elligi. eas x Piſano codice pl⸗ acuit his noſtris quiſqui- lis adnectere. Et qu unt um intereſt inter ui- tia, quæ Græci xναινeν& qu⸗ x aut ⁴ opp appellant, tantum inter alia uitia,& eum D. Andr 10 30 40⁰ 50 60 2 Alciat morbũ ex quo quis minus aptus uſui ſit, dif- fert. Alia lex, hæc eſt Pauli Iuriſcõſulti. Mu- tum morboſum eſſe, Sabinus ait: morbo- ſum enim eſſe, ſi ſine uoce? apparet. ſed qui grauiter lo quitur, morboſus nõ eſt, neq; qui a*ρα*ο. planè qui doix, hic utiqʒ morboſus eſt. ligniſic at autem aœᷣꝶmσε obtuſè loquentè: ſicut ααυνκν idem eſt ac ſi ſine ulla ſignilica- tione ſermonis diceres: qui quidem: ſonum emittunt ſine ullo intellectu:& ijdem ferè quos luriſconfultus de ſupell. leg. loqui ait M alabe arn, id eſt, uoce inarticulata. Demoſthenis uerba Claudiio Saturnino re ſtituta,& haclenus non intellecla, lex nunc opti⸗ me declarata. CAP. XVI. Laudius Saturninus in tit. Digeſtorũ de pœnis: Qualitate, inquit, delicta co- gnol ſcuntur, cùm factum uelatrocius uel le- uius eſt: ut furta manifeſta à non manitffeſtis diſcerni ſ ſolent, rixæ à graſſaturis, expilatio- nes à furtis, à uiolentia petulantia. Quadere maximus apud Græcos orator P efnoſtte⸗ nes ſic ait: νν Myyu tsue 73&y O,AAd 4 Aεααᷣ 3 8 ν ⁊eſecda Pic AGeoig 89 Jerdè, lai 2 9„ A99 op, E Oges. eMep, c0 ruigxigy Wãſcp d αοσ&daot, p 5 c Pie ScAl iσe rei Aae ⁴εας 9, 75 Auεμᷣ 78 B7(ε, ꝛ urd Cexœ eςν ficaio 5za de Oode rexup,5 dzTap ur0 eä, Wio, 6zxœꝝ 8 SPus. να laue, Toντπ Hisuop al gp x³* a⁸ 5dalac e 7rTAn exiã 5eig ccl&‿εσν clavτοε, τm⁷⁷ εQ Mllα˙+, 25 2„d8,Was aad bis duse trr dc e 3 dufeer G2 me. ruabs 7⁵ ne⸗ 9 2ie 5p dσ vyixpruo A U(⁴ς Qard. Non enim plaga iram præ ſe fert, ſed cõtemptus: neq; graue eſt liberis uerberari, tametſi gra- ue, ſed ſi per cõtumeliam. multa enim is, qui uerberat, ò uiri Athenienſes, facit: quorum quædã is qui patit᷑, neq; a ſteri denunciarep 0 terit, habitu, aſpectu, uoce. percutit quis uii conuiciator, percutit uti inimicus exiſtens, percutit pugnis, percutit in maxillam: hæc mouent, hæc extra ſeipſos cõſtituunt homi- nes, iniuriam pati non aſſuetos. nemo enim, uiri Athenienſes, denuncians hoc quodag- grauat, audientibus repræſentarepoteſt ita uti rei ueritas ſe habet: cùm tamen ipſi per- peſſo& uidentibus manifeſta iniuria appa- ruerit. Ita totus hic locus emendandus eſt,& uulgares ineptiæ explodendæ. Quædam uerba nec Latinè, necfideliter tit. de pign. translata: quapropter à nobis declarata uti debuit. CAP. XVII. Cæuola in ultimo ferè reſpõſo, de pigno ribus, huiuſmodi refert epiſtolam au⁶ 6,G Sᷓ œe ιᷣex Errreuaix,⸗ Mxx 0˙, 9½ Beczia 2 A3 Vedirla za Acœk ap,uo 99* cαι a m ν Q kpyc, h oi 1SAe1 ν ν⁵vi Aενο r i odi, d&U,Sovi d bdσmη᷑πρeνακν Cum mutuò acceperim àte denarios quingẽtos, id rogo, ne aliam à me cautionem petas, ſed typoche cam accipias:euidenter enim noſti& taber- nam,& ſeruos meos, ad neminem alium q́ ad te Inlcintin nam. f dep malk Manici 167 Tul 1lbs- tal 3emlnuu, aampernam 1 dverlis declel doœnzsaduerl lmeltbocteſp taub codicib 8 Winimprellis am Græcarum g nugacoeſt drecum illudcs ſetuariæ expol otutunculæ, q ſli uerbaadiun plam aciem tral — voluel ci diquis extr voluerit prohibe KOuæenimſec Ein amiliam ali leus uoces agno reciuilireferat rtſcio,nihil dub ſtguodaiundc laſalam clli ſi benepen hignat Nulus luriſc Purnis xh lelalobwas uſcrptura pate rleuoluileom lollt, etlam liint mwierecsu menpercon dälfleömi 1 di untelle Satumni 8:Qual 1„. 1N. nre ina. facien. factum uel woein ni, oj uiſ Vuis peukn „„ IIKCOs oratot D 22M)n iomn, 1 1 da r eain 47 8 v Emlaxan, dnnaa ah ömta ne Saons zahlszdäiad ar ßetimem . 7a urS, ndm 1 erLIeedlrcau N))Nap lulan ⸗ rac ir e7 halncrr rihäa hirrniidhengu am pre ſeſen ſecchim liberis uerberari umai ötumeliam, muttaenini ri Athenienſes fct:p atit, neqyalteidenunci ſpectu, uoce peraui ercutit ut inimicuselt uis, percutt inmuilm extra ſeipſos cöſtiwunte ati non aſſuetos pemve ſes, denuncinnshocqyi- tibus repreſentreeyui ſ habet: cim amen iibus manifelta numuê hic locus emenäist iæ explodende- 4 2, nimoſetef modi refencpl Vmn ymun. 5 5 ess oſtdl olt enim T entel venini autionempe vid meon,4 7 x ea. 6. fin. 29 ad te pertinere, qui mihi tanquã honeſto ui- ro fidem adhibẽdam duxiſti. Libuit& hanc referre, quoniam in protritis exemplaribus non ſatis fideliter Græci huius epiſtolij ſen- ſus redditur:ut mittam barbaras uoces incul catas, cùm nec certiſficationem, nec fœnera- tum, nec ſuppoſitionẽ eo ſenſu priſci illi Iu- riſconſulti agnoſcant:ut indolendũ ſit, quas Græcas uoces illi ornatus cauſa ſuis ſcriptis inſeruerãt, eò temporum culpa decidiſſe, ut turpiſſima carcinomata perpolitis alioqui re ſponſis induxerint. Legis quoq; ult. de decret. ab ord. facien. ſen ſum non recte in uulgatis reddi. CAP. XVIII. Iuſdem Juriſcõſulti reſponſum, in tit. de decr. ab ordine facien. in hæc uerba rela tum eſt: Municipali lege ita cautum erat,&aν Leεε&ν συQQ᷑⁴⁵εες AAMα⁹ νττ συινιεεν a,„y¹da, GC&νπνννυνν 2oxομμαν αμρρ. Quęſitum eſt, quam pœnam ſuſtinere debeat, qui ignorãs aduerſus decretum fecit. reſpondi, huiuſmo di pœnas aduerſus ſciẽtes paratas. Ita legen- dum eſt hoc reſponſum,& ex quibuſdam an tiquis codicib.& ex Etruſco uolumine:quã- uis in impreſſis codicibus interpretatio quæ dam Græcarum dictionũ addita ſit, quæ lon gè nugacior eſt,& multò plura continet, q́; Græcum illud comma ſignificet: quòd uide licet uariæ expoſitiones,& recentiorum an- notatiunculæ, quæ ſuper contexta Iuriſcon ſulti uerba adiuncta fuerant, ex ſubſidijs in ipſam aciem tranſiere. Si quis ad uerbum transferre uoluerit, is ita interpretet neceſſe eſt: Si quis extra collegium iudicio experiri uoluerit, prohibeat᷑;,& ſoluat drachmas mil- Ie. Quæ enim ſequuntur, uulgò addita ſunt, & in familiam alienam irrepſere:nec Scæuo la eas uoces agnoſceret. quãtum autem id in Iure ciuili referat, qui legem uulgatam uide rit, ſcio, nihil dubitaturus eſt, etiam ſi illi ad- ſit( quod aiunt)cornea fibra. Clauſulam codicillars ex Dauli reſponſo no ſatis bene perceptam: idcirco noua expoſitio aßignata. CAP. XIX. Aulus Iuriſcõſultus in tractatu de teſta- mentis: Ex his, inquit, uerbis, rælννπτ 7100, Mæluxlu Bsao‿ d(v S ae Noixe, quæ in ſcriptura paterfamiliâs addidit, uideri eũ uelle uoluiſſe omni modo ualere ea, quæ re- liquit, etiam ſi inteſtatus deceſſiſſet. Accur- ſius ita Græcas uoces interpretatur, dubitãs tamen,& per coniecturas: Legata quæ reli- qui,& fideicõmiſſa dari uolo ab omni hære- de meo, etiam ab inteſtato. quę interpretatio nihil habet cõmune cum ipſis literis: quare ad uerbũ ne dubites ita traduci debuiſſe: Id teſtamentũ uolo firmum eſſe per omnẽ pote ſtatem. quibus uerbis clarum eſt etiam com- prændi hæredis inſtitutionem: quæ ſi iure di recto ſuſtineri nequibit, in fideicommiſſum flectetur. nam Accurſij expoſitio ſolùm le- gata,& fideicõmiſſa, non autẽ inſtitutiones Diſ punction um Üib. II. 10 30 40 50 60 30 cõprændit: quod etiam Baldus notauit: cùm tamen uel præcipuè in tractatu teſtamento- rum reſpiciantur inſtitutiones, alioquin ea lex in legatorum ſectione referenda fuerat. Declarata quoq; l. cum enim. de ſrip. ſeruo. ante nos non intellecta. EAP. X*⁴. I ſeruus communis Titij& Mæuij ita ſti puletur, Titio aut Mæuio dare ſpondes, inutilis eſt ſtipulatio: idem ſi dixerit, Titio decem, aut Mæuio fundum dabis: non idem ſi Titio aut extraneo ſtipulatur.& rationem his uerbis proſequitur Vlpianus titulo de ſti pulatione ſeruorũ: cùm enim ſtipulatur do- mino aut extraneo ſeruus, utrũq; conſtat,& in domini perſona ſtipulatio,& in extranei ſolutio. at hic 20 ioερο corrumpit ſtipulatio- nem& ſolutionem. ſignificat illa uox Græ- ca, æqualitatẽ: qua eadem forma per diſiun- ctiuã nominati ſunt domini, propter quam dubietatem uitiari ſtipulationem. at cùm do mino& extraneo ſtipulat᷑, iοο, hoc eſt, æqualitas iſta ceſſat: quoniam extraneo cùim ſtipulari nequiuerit, habetur ſolum pro adie cto. Accurſius hoc in loco quãtum recedat ab orbita, ac toto erret cœlo, qui eum uide- rit, non ambiget. Quid ſit quod uulgò dicitur, Romam eſſe communem patriam, quiq; item ciues Romani, plurimæ leges hackenus non intellectæ, declarantur. CAP. XXI. Odeſtinus Iuriſconſultus tit. ad mu- nicipales: Roma, inquit, cõmunis pa- tria noſtra eſt. Cuius uerba Accurſius enar- rans, id dictum idcirco exiſtimat, quòd qui- libet Romæ conueniri poſſit. Quam ſenten tiam, qui in ius pontificium ſcholia edidere, ubique probant: nullusq; ferè eſt ex Iuris ci- uilis Doctoribus, cui hæc interpretatio non applaudat. Cæterùm hæc mihi ſententia tan tum abeſt ut placeat, ut uerbis Juriſconſulti eam repugnare exiſtimem. Quis enim ad- mittat id conſequens eſſe, propterea quòd aliquis conueniri in illa urbe poſſit, idcirco eam cenſeri patriam? an quòd Statilienſis, ſi à ſuis iudicibus ad ſenatum Mediolanenſis Ducis prouocat, Mediolani litigare aduerſa rium cogit, ideo Mediolanenſis eſt? Igitur ut non hanc ſolùm legem, ſed& multa alia Iuris ciuilis reſponſa explicem, animaduer- tendum eſt, nequaquã uulgo cognitam eſ- ſe hiſtoriam, unde hæc omnia declarantur: quam eò libentius referre deſtinaui, quòd plerique etiam eruditi humanioris literatu- ræ profeſſores, hac in re hallucinati uiden- tur. Conſtat hoc in primis, cùm Romani ui- cinas ſibi nationes armis domuiſſent, ueluti qui Latium incolunt, eos nõ planèpro ſub- ditis habitos, ſed in ſocietatem admiſſos, ita ut in legione Romana ius militandi habe- rent, magiſtratusq; in ea plerunq; gererent: quales ſunt decurionatus, tribunatus, præ- fectura caſtrorum,& ſimiles: id uocabatur ius Latij ueteris:& hoc ea ratione, quoniam bb 4 l. cum enim. ff. de Ktip.ſeruo. l. Rom. f. ad mu nicip. Iaſ. in I. qui Ro⸗ maæ. ff. de uerb. oblig. D Andreæ Alciat 32 ſubſe quente tẽpore Latinis ſocijs ius quoqʒ in urbe Romanaa üdi endi honores indul tum fuit, ferebantq; unà cum Romanis tri- bubus ſuffragia, piem ũqʒ& ipſi m⸗ agiſtratus delig ebantur: unde non iam ius Latij habe- re dicebantur, ſed ius ciuitatis.fuitq; primò Latinis hæc prærogatiua a Romanis tribu- ta, quòôd uidelicet uiciniores erant,& conter ranei omnes(Roma enim, ut Plinius autor eſt, Latij pars eſt) quod item eorũ fideli ope-/ ra in prælijs utebãtur. Quapropter apud Li- uium ferè ubiqʒ legimus Romanis le gionib. additos ſocios Larini nominis. Mopacfans deinde uiribus, cùm Italis quoq; dominaren tur(intelligo autem Italiam ſecundum uete- res terminos)& illipeterent, ut ipſic quoq;ʒ ci- uitate Romana donarentur,& factione opti matum Romani id denegarent, multæ ſedi- tiones exortæ ſunt:quarum pręcipuum inci tamentũ Fuluius Flaccus fuiſſe dicitur. hũc zPp anus Sophiſt kest adlit, cum cõſulatum Ler⸗ et, primum retuliſſe de admittendis in ciuitatem Italis, dec; iure honorum illis con- ceden ndo: quoc dcùm impetrari nõ potuiſſet, irati Itali libellum Romanis, duce I ito Afra nio, intulerint: quorum partes cùum Etruſci quoq; ſequi conſtituiſſent, dubitãtes Roma ni netantam belli molem fuſtinere non poſ- ſent, eos spræoccupauerunt. Sic Etruf ci prio res in Vrbem adſciti, demum cùm aliqu- adiu cum Italis belligeratũ eſſet, multaq; incom- moda ultro citroq; illata, tandem pas fecuta eſt,& Itali quoq; ciues Romani habiti funt: cuius rei etiam V elleius Paterculus hiſtoriæ libro primo meminit. Celebrat᷑ Ennij ſpon- daicum carmen apud Cenſorinũ, quo tradi- tur Ca ampanos in ciuicatis Rom. iura etiam admiſſos.Cæterùm in ferendis ſuffragijs 110 uos hoſce ciues Rom. decipiebãt: quoniam quinqʒ;& triginta Romanorũ tribus priores rogabantur: quæ cùm Italicas numero ſupe rarent, facilè quos libitum fuerat, promoue- bant:quod aà principio clàm fuit. Verùm co- gnita fraude, nouæ ſeditiõi anſa præeſtita eſt, donec bona fide Romani cũ ſocijs egerunt. Poſt aliquod deinde tempus, cum T anſpa- dani populi idem ius pe terẽt, annitẽte Pom- Peio Strabone, qui Cneipater fuit, lex lata eſt, qua& ipſi iura Latinitatis recẽtiora con- ſecuti ſunt, hoc eſt, ius petẽdi magiſtratus,& eadem quæ Itali antè habuerant:cuius rei au tor eſt Aſconius Pedianus. V erũ id tum etiã omnibus Inſubribus cõceſſum non fuiſſè ar bitror, cùm Pranquillus autor ſit, Lambri ac colas de petenda ciuitate, L. Sylla,& P. An- tonio conſulibus, agitaſſe:& Plutarchus tra dat Nouocomenſes lulij Cæſar is rogatione ciuitatẽ adeptos.quod cum ægre ferre t Mar cellus, eorum decurionẽ flæ agris publicè cæ- di iuſſit, cũ hac exprobratione, ut meminiſ- ſet ciuẽ ſe Romanũ non eſſe, nec Cæſarẽ ius id indulgendi habuiſſe. Sed utcũq; ſit,& uni uerſis etiã Inſubribus id iuris tandem indul- tum eſſe, ex Corn. Tacito conſtat. Conqueri 1 0 20 30 40 50 60 tur Cicero apud Atticũ, quòd M. Antonius Siculis iura ciuitatis Rom. conceſſerat:tanc id fieri debere, in cõmentarijs Cæ eſaris uidiſ- ſet. Protenſa demum hæc cõceſſio eſt in Nar bonenſem prouinciã. ſcribit Tranquillus ex ſemibarbaris Gallorũ quoſdam Alulio Cæſ. ciuitate donatos,& in curiam admiſſos. nam & alibi traditur propoſitos publicè libellos, ne quis nouo ſenatori curiam monſtraret, quod uidelicet tot externi in curiã pro ſena- toribus irruperãt. Cæterũ quamuis Galli ci- uitatem Rom. adepti forent, ius tamen adipi ſcendi honoris aliquãdiu illis detractũ fuit, donec A. Witellio& L. Vipſana Coss Clau dius Imperator uniuerſæ Galliæ Comatæ il lud quoq; indulſit, habita ſuper hoc ornatiſſi ma oratione, quam XI. lib. Corn. Tacitus re fert. Fuit& id prolatũ ad aliquas Hiſpaniarũ urbes, donec in uniuerſum illæ quoq; ciuita tem adeptæ ſunt. Apud Strabonẽ refertur, uidiſſe eũ Nemauſſ in Gallia,(dallos homi- nes, qui ædilitatẽ quæſturamq; in urbe Ro. geſſerant, quòd uidelicet ciues Romani effe cti forent. Legitur& apud 8p artianũ, à diuo Seuero Neapolitanis& Paleſtinenſib. ius ci uitatis ſublatũ, quòd in armis cõtra eum fue rant. Paulus Iuriſconſ.in tit. de cenſib. Iuris, inquit, Italici ſunt οQ, Bupuee, Muchiap, hos eſt, Troas,& Berytus,& Dyrrhachiũ. quam- uis in codicib. Græcæ uoces ubiq;, præterq́; in Pandectis Florentinorũ, deſint. Et V Ipia- nus eodẽ titulo: Iuris Italici eſt in Syria Phœ nice ſplend dii ſima Tyriorum colonia, unde mihi origo eſt, nob ilis regionibus, ſerie ſecu lorum antiquiſſima: ſic enim legendum eſt. Referunt᷑ enim in illo titulo multe ciuitates, quæ ius habent Italicũ, hoc eſt, quorũ incolę adipiſci poſſunt in urbe Roma Magun atus: g ſtntſinmunes, ſicut ipſi Romani Itali ue, qui nec uectigalibus multis, nec tributis, ca- pit acionibuscy atterebã ſiur Aabrapie⸗ Dre panus Paccatus(niſi f allor)in quodã panegy rico in Maximum oränum inuehitur, quiin Gallias hanc capitationẽ perduxerat. Cum igitur, ut ſuperius oſtẽdimus, id ius ciuitatis pluri imis nationibus& gentibus conceſſum eſſet, tandem diuus Antoninus lege lata ſan xit, ut qui imperio Rom. fubditi forẽt. ciues Romani eſſent. Paulus jurid autor in titulo de ſtatu hominũ: In orbe Romano qui funt, ciues Romani ex cõſtitutione diui Antoni- ni effecti ſunt.ita enim in Pãdectis Etruſcis habetur:quãuis uulgo lectũ ſit, in urbe Ro- mana. Nec quenquã moueat nouitas dictio- nis: quãdoquidem uox hæc frequẽs Spartia no, Lampridio, Marcellino,& id ætatis auto ribus. nam nimis nouũ eſſet, ſi idcirco quod Tache Romæ eſſet, ciuis Romanus habe- k quodexiſtimauit- Accurſius, quoniã ita tarnlu⸗ fuerit in grãmaticis& profeſſoribus. Tranquillus in Seſare: Omnes, inquit, me- dicinam Romæ profeſſos,& liberalium ar- tium doctores, quo libentius& ipſi Vrbem incolerent,& cæteri appeterẽt, ciuitate dona uit. Liur. ſde a Einl inpm C. de cad.i raunicpiadd NAntonlſqlla acdotjpetitlon miffag epRom. magi 1 ha ſuftr my. maximun üpir Woniunug ramn principis 1 feninere:quapr nurbeceſlauit. zaccipiebant, Greci enaau U vrum proprio, mriſumus, utebe moittratusnoa loceſt ſubditos Ih XvII. ſcribit dumin Conſtan Darbaros quoſda aüios promou nannõ diffiteor dläciuitas eler l ngiorũ: nam mcgülunn poſt tragiorum rec 1 acſtarſien ii äein anniter maptorupere,) Jumis mtionit do sſolumca uſc uam bäiren uquoſca 6 din cum ld, propoſid Dor 4 4 3— Ceterñ nün na depu foren 1 d alcädunniu d llo&L.V wi uniuerſa Ca- iprolatiad ſr Mld 1 orenrinorü celirli lluris Iraliciettngfi ſima Tyrionmcllui nobilis regionbusſei llima: ſic enim legenän nin illo titulomultecuir t ltalicũ hocelbquoyt arin urbe Rom maite es, ſicutipſiKomani li alibus mults necuribui atterebãtur qunpropte sniſifallorynquodim um tyränuminuefinkg 2 pitationẽ perdmer ius oſtẽdimuv idius o nibus& gennbuscouds us Antonindsbgyl rio Rom ubci hüc Paulus iorsarir ö:In orbe Rommqui ex cõſtirutoneciũ 9 ta enimin pakäuln uulgo lectũ ſih n”l 1 nq dum oveatnoul „ 1 hcffeqle“ em uox* lxæc 3 räb J.C. de uſu⸗ Mlarcellino&éſlar ran. eſler fb „ Diſpunctionum lib. II. 34 uit. Idem autor eſt, multas ciuitates ſua me- rita in rempub. allegantes, Latinitate uel ci- uitate donatas. Intellige autem per Latinita- tem, ius illud Latij ueteris. Plinius libro IIII. naturalis hiſt. cùm de Luſitania loquitur: In ea, inquit, coloniæ ſunt quinq;: municipium ciuiũ Romanorũ unum: Latij antiqui, tria. Et lib.III. de citeriore Hiſpania loquẽs: Con tinet, inquit, oppida ciuium Romanorum, XIII. Latinorum ueterum, XVIII. fœderato rum, unum: ſtipẽdiaria, CX LIX.& alibi ſæ- pe. Sed& Ioſippus libro aduerſus Appionẽ II. Romanorũ, inquit, clementia non modi- cum cunctis appellationis ſuæ donum con- ceſſit, non ſolum uiris ſingulis, ſed etiam in uniuerſum maximis gẽtibus. Hiberi deniq; antiqui,& Pyrrheni, Sabiniq;, Romani ap- pellãtur. Idem approbat Strabo, qui omnes Italos hac ratione Romanos dictos ſcribit. Relatũ eſt apud A. Hirtiũ, hybernis in Gal- lia àa Cęſare peractis, eum ueniſſe in Italiam, ut municipia& colonias appellaret: quibus M. Antonij quæſtoris ſui cõmendauerat ſa- cerdotij petitionẽ. quod idcirco factum eſt, quia ius ſuffragiorum habebant,& unaà cum pop. Rom. magiſtratus creabãt. Cæterùm id ius ferendi ſuffragij, ut erat ante occupatam remp.maximum, ſic poſtea modicę utilitatis fuit: quoniam ut Heren. Mod. ſcribit, ad cu- ram principis magiſtratuum creatio cœpit pertinere: quapropter& lex Julia de ambitu in urbe ceſſauit. V erùm alias inde cõmodita tes accipiebant, qualis immunitas,& quam Græci æτεπνανα— cãt. Item quòd iure Roma norum proprio, quam rem inferius declara- turi ſumus, utebãtur. Item quia principes in magiſtratus nõ admittebãt, niſi ciues Rom. hoc eſt, ſubditos imperio Ro. Quapropter lib. X VvII. ſcribit Ammianus Marcel. inue- 10 20 30 ctum in Conſtantinũ patrem, filium, quòd 40 Barbaros quoſdam,& in orbe Romano nõ genitos promouiſſet ad conſulatum. Illud ta men nõ diffiteor, nõ idcirco quòd alicui con ceſſa ciuitas eſſet, habuiſſe eum protinus ius ſuffragiorũ: nam cùum Ieali in ciuitatẽ Rom. recepti ſunt, poſt aliquot annos ius quoque ſuffragiorum recepere:quod ex Liuij perio cha cõſtat:ſicut Galli Comati prius ciues ef- fecti, dein annitente Claudio in curiæ etiam iura prorupere. Nam& illud cõceſſerim, q́; plurimis nationibus ius ciuitatis datum, ho- noris ſolum cauſa, non quòôd immunitatem aliquam haberent. Igitur conſtitutionẽ diui Antonini, cuius meminimus, ciuitatem om nibus tribuiſſe, ita intelligo, ut non tamen ci uium immunitatem conceſſerit. Solum Itali cum immune fuiſſe, etiam Iuriſcõſulti poſte riores tradiderũt: nõ æquè prouincias, quæ annua tributa pendebant. Nec tamen om- 50 nino inutilis fuit hæc conſtitutio: quãdoqui- 60 dem omnib. tribuebat ius in legione Rom. militandi,& in ea honores adipiſcẽdi, quod nõ ciui Romano uetitum erat. Hinc in pala- rinis Theodoſij officijs legimus, in legione Rom. militaſſe Neruios, Dacos, Belgas, Ba tauos: cùm alioquin auxiliares tantuùm fuiſ- ſent, nõ legionarij. Sed& qui ciues Romani eſſent, flagris ſubijci ex delicto non poterãt. hincin Actis Apoſtol. έκπσκα⁸ε σιοσν‿ei⁷ρ‿⁄ος, &in gu ⁶α—eν,A),6 0,S 7d ‿ꝶνηαο—ο;, Spa, vd. ere⸗ lb& Xiæνοs, trd ιãďν laecoa Nalou- 7 rerei⸗ auταηιιπνυ txτινπννανο ςέαρσᷣσεννοεεέρρνν ενάυεεεσ„ e. SDeuν Ʒ&saaE d alννν,, Mov lg ee. S Xixo PoA, S2) voO91 Hoεμανοο ⁸ε, G d2 ap xακmƷηι⁵/εαἀαἀε. hoc eſt, accedẽs tribunus dixit illi: Dic mihi, num tu Roma- nus es catille dixit, etiam. reſponditq; tribu⸗ nus:ego multa ſumma ciuitatem hanc conſe cutus ſum.& Paulus dixit: at ego etiã natus ſum. protinus ergo diſceſſerũt ab eo, qui eũ torturi erant. tribunus quoqʒ timuit, poſtqᷓ; reſciuit quòd Romanus eſſet,& quòd uin- xiſſet eũ. Erat& aliud ciuibus Romanis pro prium, quòd uidelicet in poteſtate filios ha- bebant:ſi modò ciuem Rom. uxorem habu- iſſent:cum alijs enim matrimoniũ non erat, quod etiam ſequenti capite oſtenſurus ſum. Cæterũ, ut tandem capiti huic finem impo- nam, potuerũt& ex ſupraſcripta Antonini conſtitutione, alia oriri cõmoda, quæ nos q́; plurimis negocijs occupati, colligere ex au- toribus nequaquã potuimus.ſed nec indeco rum Varro putauit, ſpicilegio perfecto ſpicã relinquere, ſicut nec uindemiatori racemũ. Quemadmodũ intelligendũ ſit, Francigenas in poteſtate filios non habere:item num ſubditi fuerint Romano imperio. CAP. XXII. Cribit Iuris autor Caius, in poteſtate no S ſtra filios eſſe, quos ex iuſtis nuptijs pro- creamus:quod ius proprium ciuium Roma norũ eſt. Id quomodo intelligẽdum ſit, non omnib.conſtat:tametſi ſatis repertu id apud autores facilè ſit. Nam cũ id ius ad ciues Ro- manos tantũ pertineat, ſequitur, ut qui iura ciuitatis non habuerit, minime filios in pote ſtate habeat, ſed potius huiuſmodi liberi uen trem ſequantur. Hoc magni momtẽti fuerat, priuſꝗᷓ diuus Antoninus ſtatuiſſet, in orbe Romano qui eſſent, ciues ſore Romanos. Quamuis enim Romanis armis domitæ eſ- ſent nationes, parerentq; prouinciæ, non ta- men in eis filij patriæ poteſtati ſuberant, ni- ſi ſi qui parentes ius ciuitatis impetraſſent. Hinc quandoq; legimus, ius Quiritium fœ- minis fuiſſe impartitum:quod non alia cau- ſa fiebat, quàm ut ex corum connubio nati, in patrum poteſtate eſſent, haberẽturq́; Ro- mani ciues. oſtendit id in Topica Ciceronis Boëthius. quin& ipſe Cicero: Si mulier, in- quit, quum fuiſſet nupta cum eo, cum quo cõnubium non eſſet, nuncium remiſit:quo- niam qui nati ſunt, patrem non ſequuntur, pro liberis manere nihil oportet. Vera igi- tur ſenſit Accurſius, qui Francigenas non habere filios in poteſtate tradidit, quòd hi ci uitatis iura nunquam habuerint. Non me latet, quantum nugarum hoc in articulo re- l. uend. de his qui furt. ſui. Inſtit. de pat 1 potcſt, H. fim ————— — ——y—-J—;— d 3 D. Andreæ Alciati centiores quidam infarſerint: quas omitto, ne chartæ diſpendiũ feram. Hiſtoriæ ueritas ita ſe habet, Gallos omnes Romanis princi- pibus paruiſſe,& ius ciuitatis adeptos. quin Oroſius, Eutropius, Euſebius, ſiue quiſꝗs ille fuit, qui additamenta uꝝ NPovuie ſcripſit, oſtendunt Romam prius ab imperio Roma no deſciuiſſe, nimirum a Gotthis captam, qᷓ́; Gallias ipſas. Igitur Franci Scythica prius, mox Germanica natio, Maximiano Diocle tianoq; Impp.Rheno traiecto, in Neruijs& Treueris conſederũt, cùm id ab ipſis Impp. impetraſſent, ut in quodam panegyrico(niſi fallor) Mamertinus refert. De quibus intelle xiſſe Auſonium crediderim in NMoſella: Aruaq; Sauromatũ quondã metata colonis. Hi& Salij dicti ſunt, ut Ammianus Marc. lib. x vII. ſcribit.& eorũ lex, Salica: unde& Sidonius:Salius pede, falce Gelonus. Acci- dit deinde ut direpta à Gotthis urbe, legiões Romanæ, quæ Rheno impoſitę arcẽdis Bar baris erant, cum ipſis hoſtibus, qui maxima multitudine aucti, flumen tranſire conaban tur, conuenerint, ut quas Romani tunc reti- nebant urbes, eas ſibi haberent, reliqua Gal lia ipſis accederet:quamobrẽ propulſatis po pulariter Gallis, Frãci eorũ ſedes tenuere, ut ſcribit Procopius:& hinc Francia dicta. Ho rum rex Theudibertus, cùm in Italiã nume- roſo cum exercitu ueniſſet,& Juſtiniani du- ces, Gotthosq; ſimul ꝓfligaſſet, minimè pro poſiti tenax, retroceſſit in Galliam:quod in- terpretatus eſt Iuſtinianus, tanquã metu ſuo rum ducum fugiſſet:unde ſe Francicũ appel lauit. quo titulo uti nimis ſuperbo indigna⸗ tus Theudibertus, decreuerat cũ exercitu in Thraciam penetrare,& Byzantio bella indi- cere:ſed id uotũ fato propera mors eius fru- ſtrata eſt, ut Agathius ſcripſit. Igit Galli ipſi, item Franci, qui Treuirorũ Neruiorũq; lo- ca tenuerunt, Imperio Rom. paruere. At alij qui tandem traiecto tota gente Rheno Fran ciæ nomina dedere Romanorũ hoſtes, ſuis ſolum regibus ceruices ſummiſerunt. Riſi quandoqʒ Epiſcopũ negantem in Gallia do- minatos Romanos, qui ſi uel Hilariũ ſuum legiſſet, huiuſmodi deliramẽta effutire non fuiſſet auſus. Sed uerũ eſt, quod cùm Romæ eſſem, ſaxeo illi Paſquillo affixũ deprændi: Tandem maxime Pontifex galerum Paſquillo hoc tribuas tuo roganti. Si ſenſu ſine ſum, rude atque marmor, Complures quoq; epiſcopos creari Ipſo me mage ſaxeos uidemus. Annotati duo errores in decretis Dontifi⸗ cum ab ipſis autoribus commißi, ex Græcæ lin⸗ guæ imperitic. CAP. XXIII. L duos ſummorũ uirorum errores, quorum ſcripta pro lege recepta ſunt, confutare:atq; id citra uerborũ ambitũ, cùm ueritas ipſa huiuſmodi non egeat adminicu- lis, nosq; quamplurimum àmultiloquio ab- horreamus, In ueterũ patrum decretis, rela- tum eſt Alexãdri Pontificis huius nominis ſecundi, quoddam reſponſum, quo dicitur duorum fratrũ uxores ianitrices appellari, quaſi eandem ianuam tenentes, uelper ean- dem ianuam intrãtes. quam ſentẽtiam, quiſ- quis fuit, Iſidorus omnino malus Latinitatis autor, in etymologijs illis ſuis uiſus eſt ſe- qui.ſed dij boni, qᷓ; euidenti errore: tantũ re- fert incidiſſe in corruptos à librarijs codices. 10 Modeſtini uerba ſunt in tit. de grad. affin. ita legenda: Viri frater leuir eſt, apud Græcos Mæup appellatur, ut eſt apud Homerũ relatũ: ſic enim Helena ad Hectorẽ dicit, l⁴⁶ρ eaio L⁶αεο. Uiri ſoror glos dicitur, apud Gręcos„⁴ Aœνα.duorum fratrũ uxores éræτ⁊ᷣνφν dicuntur apud Græcos, quod idẽ Homerus unouer- ſu ſignificat, œσνιν, u ανενν ν αν⁵ρ‿ννι άνe Map. Cum igit᷑ magis probi illi patres quàm docti, apud Modeſtinũ legiſſent, duorũ fra- z0 trum uxores inateres dici, Græcã dictionẽé, quæ in eorũ codice Latinis notis ſcripta fue rat, Latinam exiſtimauerũt,& corrupteſcri- ptam:unde nõ inateres, ſed ianitrices legen⸗ dum crediderunt: quorum error ex carmine illo Homeri depręnditur, ⁴ια⁴.*. quod inter legendum à nobis repertũ, Iuriſconſulto re- ſtituimus. Nemo enim unquã audebit proſi teri, ſe apud idoneos autores ianitrices eo ſi- gnificatu offendiſſe: niſi is plane excors ſit, 30& omniũ indoctiſſimus. Sunt qui has umυ*⁵&— ꝑvv uocant. ſanè duarum ſororũ uiri aelij, du- o nũcupantur. Alius eſt Iſidori error X X' diſtinct.quo in loco ex eius autoritate refert Gratianus, metropolitanos dici à mẽſura ci- uitatũ, quod falſum eſt, cùm&eνπνωνυν Gæ- cè dicta ſit, quaſi matrix ciuitas, quãobrem per ræ ſcribitur: cùm ſi uera eſſet Iſidori ſen tentia, ανπννοππννσꝙer uν dicendum foret. Suidas metropoles dici tradidit eas urbes, 40 unde coloniæ deductæ ſunt: quoniã hæ qua- ſi coloniarũ matres ſunt, meminit& in hunc ſenſum Thucydides. Quid ſignificet lis& controuerſia, item iu- dicium: ꝗ lſidori error in c. forus. de uerb. ſig. CAP. XXIIlI. Ertatũ eſt uarijs opinionibus inter no- (Ors Doctores, quomodo lis& contro uerſia accipi debeãt.& crebrior ſententia ui- detur eſſe, ut controuerſiam de re extra iudi so cium acta dicamus: litem uero tũc dici, cum in iudicio facta eſt cõteſtatio. Sunt qui aliter opinentur, reſpõdeantq; cõtrarijs argumen tis: ut nihil eſt in iure, quod altercando non inuoluatur.Ipſe proprietatẽ ſermonis ex an tiquis ſcriptoribus accipiendam duco:inter quos Corn. Fronto in opere cui titulum fe- cit, de nominũ uerborumq; differentijs: Lis, inquit, naſcitur: controuerſiã pertinacia effi cit:& litigant homines, res in cõtrouerſiam 60 deducitur: ita controuerſia partis eſt, lis ſum mæ. Ex quibus uerbis cõſtat, propriè quoq́; litem dici antec; cõteſtatio fiat:controuerſiã uerò potius poſt iudiciũ acceptũ.quę ſenten tia ex Digeſtis ipſis plerunq; probat, licet lu w. Vc. Luod auttn lnan fel fcega lj ffdetſik L cauſs. Qdt. tranſact. üücidriutiun ſoriquim vrdoctus igf dom reperitui 1 waiticaruen ornecdubito, lliitadici aud aridiculo labe noipſe ihib grücoriipſt. cctmmecum nexidapud ſu ndeſuo nomin heuhchuxsieun al oi apuc umlignilicet t dentia,utnonp- giuitum erudi ſcisqwacamor mümautorem N gulat.forume omlocũ litgan laui negociato deldquodſub ladiciiudicium, qumm uulgo fid ium quippeiuo dnteſtatam oſte tuneſt iudicũ reha Bartoluse d' tcœptum aſ rigier eriſtin mülicationem lenim admite üiuſtitiam ich ninampro dteg. e eh 8 g l ſatla lo deſtinũ le Unra inateres qi Gi, Graci 5 i t Jonede Lifee⸗ Soneos autoresianinin endiſſe ni endiſſe: niſiisplneen ctiſimus Suntguihe ne duarum ſororüufi9 ur. Alius eſtlſidoniernn in loco exeics atorin detropolitanosdiciami alſum eſt cum unjimu uaſi matrix cii qit tuncum ſiveneleetllcr vur per Nau Gtencum poles dici madiſt es deductæ ſunrquonühm natres ſunt meminit&li- vdides. et cttruexein vr inc ſorut un/9ChT uarijs opinionbuin ctor e,quomoiolbdl ebeãt.& cebrorlenm⸗ ontrouerſum defedi mus litem uelo üitu aeſt cöreſteiddin, põdeanic cörarſbage r.controuel 1 crod h mines, leoll„ 4 erlaparbe . 10 Nle controll abis coſta 77 wod 1 turi s uerbls ofurcon de iuriſd. tũqgytiud. 2 CCeP ,g ſtiudiciũa cbu atae de offi. 2 Diſpunctionun lib. II. 3 dl waae 5. * intahin rub. de ſtinianus& Rom. Pontifices in Decretalib. enenä uocis proprietatem non obſeruent. Cæterũ & dubitatum eſt, quomodo intelligatur iudi cium:& aiunt, poſt litem conteſtatam ſolum eſſe iudicium. quam ſententiã Iſidori autori tate confirmant: Qui forus, inquit, eſt exer- cẽdarum litium locus, à fando dictus, ſiue à Phoroneo rege, qui primus Gręcis leges de dit. Conſtat autem forus cauſa, lege,& iudi- cio. Cauſa, à caſu quo uenit, dicituùr: eſt enim materia& origo negocij nondum diſcuſſio- nis examine patefacta: quæ dum proponit᷑, cauſa eſt:dum diſcutitur, iudicium: dum fini tur, iuſtitia. uocatur autem iudiciũ, quaſi iu- riſdictio:iuſtitia, quaſi iuris ſtatus. uerba hęc Iſidori quàm inepta, q́; falſa ſint, nemo arbi- tror doctus ignorat.& in primis ubinã gen- tium reperitur forus maſculino genere, hoc in ſignificatuenemo enim ex antiquis hoc di xit:nec dubito, ſi Papinianus, aut alij Iuriſcõ ſulti ita dici audirent, quin barbaram uocem deridiculo haberent, deſpuerẽtq́;. Sed& ety mus ipſe nihilo melior:fari primã producit, forũ corripit. A Phoroneo uerò dictum qui credam? cum Phoroneus Argiui regis no- men, id apud ſuos Argiuos non obtinuerit, ut de ſuo nomine forum dicerent: ipſi enim Mxy α ᷣασςεναιππνηαμριο dicunt, non forũ. quin νε ε apud ueteres Græcos cùm tribu cum ſignificet, tum& alia nihil ad forum fa- cientia. ut non parum mirer Philelphũ, alio- qui uirum eruditiſſimũ, maluiſſe Iſidori ine- Ptias quadam oratione ſequi, quàm grauiſſi mum autorem M. Varronẽ, qui lib. I. de lin- gua Lat. forum dictum à ferẽdo ait, quod in eum locũ litigantes controuerſias deferant, ſicuti negociatores res quas uẽdere cupiũt. Sed& quod ſubſequit᷑, dum diſcutitur cau- ſa, dici iudicium, aut aliter intelligẽdum eſt, quaàm uulgò fit, aut non ſatis rectè opinor di ctum:quippe iudicium etiam dici ante litem conteſtatam oſtendit Iuriſconſ. qui ubi cœ- ptum eſt iudiciũ, ibi& finiri debere ait. quæ uerba Bartolus& alij omnes interpretãtur, ut ſit cœptum a ſolius citationis tranſmiſſio- ne. Igitur exiſtimo Iſidorũ non ad uocabuli ſignificationem reſpexiſſe, ſed ad res ipſas. quis enim admittat, cauſam ubi diſcuſſa eſt, dici iuſtitiam? id certè non conuenit defini- tioni:nam& propriè negociũ diſcuſſum di- citur cauſa, ut Bartolus& cæteri tradiderũt: cùm tamen Iſidori uerba non ſatis id admit- tant. Arbitror itaq; hanc fuiſſe eius ſenten- tiã, ut cauſa eſſet uerbũ generale, quod com- Prændat principium negocij, cùm proponi- tur,& cùm quis deliberat,& proponit ut liti gat: ubi autem ea diſcutit᷑, eſt iudiciũ. quod accipiẽdum eſt, non ſolùm cùm ipſum factũ diſcutitur, ſed etiam tractantur quæ præpa- ratoria dicimus ipſius diſcuſſionis. at ubi iu- dicatũ fuerit, dicitur facta iuſtitia: quia tum ius ſuum unicuiqʒ eſt redditum. nam& ſi iu- dicium A iuriſdictione dicitur, id cõſtat, ante litis conteſtationem, iuriſdictionem dici cœ 10 20 30 4⁰ 60 ptam. Illud non omiſerim, non minus quàm Iſidorum falli eos, qui iuriſdictionem non à dicendo iure, ſed à ditione, hoc eſt, dominio iuris appellatam perquaàm ridiculè tradide- runt.& hæc quidem ſatis. Quid ſit pecunia erania, non peroſa, apud Iu riſconſultum tit.de ſolut. CAP. XXV. Oban Scæuolæ uerba hæc ſunt, in tit. de ſolutionib. Creditor obligatam à debi tore pecuniã, ut alia die accepturus diſtulit: mox pecunia, quia illa reſpublica utebatur, quaſi heroſa iuſſu præſidis ſublata eſt: reſpõ- di, detrimentũ creditoris nõ eſſe. Vidẽdum eſt quid ſignificet uox illa inſolens, heroſa. & ut mittam Accurſij ineptias, cùm ad uete res codices confugiſſem, deprændi G ręcam dictionem corruptam circũferri: non igitur legẽdum eſt heroſa, ſed tονε. ſignificat era nos Græcè mercedem, tum etiam collationẽ pecuniæ, uice cuiuſdam tributi indictæ,&r 75 σαισιορνορχσχm id eſt, à contribuẽdo. autorem hu ius rei citant quidam Athenæũ. Plinius Se- cundus uocis ipſius mentionem facit, apud quem extat Traiani epiſtola in hũc modum: Amaſenos cõceſſum eſt eranos habere, ſi ta li collatione nõ ad turbas, nec ad illicitos cœ tus, ſed ad ſuſtinendam tenuiorum inopiam utantur. Ex his igitur conſtat, quid Juriſcon ſultus intellexerit. Meminit εραν& Iu- lius Pollux libro octauo,(α.ρᷣ. ⸗ℳ. Regsltituta Græca diclio, atque declarata in l. uerbum. C. de infam.& conſideratum Lucæ uer⸗ bum in Euangelio. CAP.XXVI. Mperatoris Gordiani, conſtitutione cau- tum eſt, cùm iudex cauſa non cognita ac- cuſatori dicit, υνωννιασιν,àᷣν˖‚ on idcirco eum notari infamia. dubitarunt aliqui de uocis ip ſius ſignificatione:& ſciẽdum eſt ad hoc tra- hi ut ſignificet, calumniatus es. Vſus eſt hac dictione Lucas in Euangelio:&α&α⁴σισα 2αά⁵e⁷ν 7ε, ι 2ρ σσννοςρννιννσααπησν μκ cßued zoio SNovioig veνneminem cõcutiatis, neq; calumniemi- ni,& cõtenti eſtote ſtipendijs ueſtris. Dedu- citur id uerbum ab eo quod eſt ficos mande re.Scribit Feſtus, apud Atheniẽſes dictos ſy cophantas, quoniã cum fici eſſent in precio, mulcta indicebatur his, qui eas auferrent: at qui aliquem accuſaret huius criminis, ſyco- phanta dictus, qui litem de re leuiſſima ordi- retur. hinc cœptum eſt trahi ad calumniato- res,& uiros nihili. Meminit hoc ſignificatu Ariſtoph. in Pluto,& Terẽtius, Plautus, cæ teri. Quapropter ridicula eſt Accurſij inter- pretatio, neſcio quid ex Xeſopi fabula aſſe- rentis. Græcè autem legẽdum συνυανιρſco, non autem Latinè ſyncophanta. indicio ſunt antiqui codices. Quid ſit ediclum perpetuum:& quædam ad Iulianum luriſconſultum pertinentit. CAP. XXVII. XFIdeamus quid in Iure ciuili ſit perpe- tuum edictum: cuius titulos atqʒ ordi- Lcreditor. ff. de ſolut. l. uerbum. C. ex qui. cau. inſam. irrog. J. j. C. de an. Q capit. l ij.ff.de ſta. ho. l. cdita. de eden. l. abdicatio. C. de pat.pot. „ D. Andreæ Alcat 4 nem ſe imitari Hermogenes ait:& Impera- tor, mutari, inquit,& corrigi actionem con- uenit, prout edicti perpetui monet autori- tas. mentio huius eſt& mille alijs locis.& ſci endum eſt, edicta prætorũ annua fuiſſe, quæ ipſi in albo proponebãt:ubi magiſtratu fun- cti fuiſſent, alius ſuccedebat, qui noua edi- cta proponebat. Sic ius uarie dici ſolitum. quod cum ambitioſis prętoribus malefaciẽ- di anſam præſtaret, lege à Cornelio lata cau- 10 tum eſt, ut prętores ex edictis ſuis perpetuis ius dicerent, ut ſcribit Aſconius Ciceronis interpres. Cæterùm tempore Hadriani prin cipis, Saluius Iulianus Juriſconſultus(pPatria Mediolanenſis, ut oſtendit Dion,& Aelius Spartianus, ſi apud eum emendetur lectio) omnia prætorum edicta in unum collegit,& ſub congruis titulis poſita interpretatus eſt. cæœperuntq; tum prætores congeſta ab Iulia no edicta ſequi, non autem ipſi noua propo- nere. Eutropius:Didius, inꝗt, Iulianus rem- publicã inuaſit, uir iure peritiſſimus, nepos Saluij Iuliani, qui ſub Hadriano perpetuũ cõpoſuit edictum. Tradit Spartianus, Seue- rum Imp. in Didij IJuliani inuidiam iuſſiſſe, Saluij decreta aboleri:quod nõ obtinuit, edi ctum uidelicet perpetuum indicans. In eius laudem id epigramma ſtatuæ quandoqʒ in- ſeriptum Græcè legi: TE 72g IAαeνeςιmOoινσQν ccBůO-, Scs, P6à σρι /0εοα,2αν d Lxd. Iulianum Beroẽè leges mirata docentem, Romaq;, dijs poſfunt omnia, dixit, agi. Quid ſit abdicatio, emendata quæ dam con- ſtitutio, declaratac;, cum Græcæ uocis addita⸗ mento. CAP. XXVIII. Vb titulo, qui eſt in Juſtin. Cod. de patr. Dabe huiuſmodi cõſtitutio diuulga- ta eſt: Abdicatio, quæ Græco more ad alie- nandos liberos uſurpabatur,& aꝶiuoꝛs di- cebatur, Romanis legibus non comprobat. Quæ lex in impreſſis codicibus corrupta cir cunferebatur, non in Græca tantũ uoce, ſed etiam in Latina, cùm alendos legeretur, pro eo quod eſt, alienandos.& ut omittam Odo fredi interpretationẽ, quæ nullius eſt precij, ſciẽdum eſt abdicationem hoc modo fieri ſo litam. Cum filius patrẽ iniuria affeciſſet, aut minus audiens dicto fuiſſet, eum pater ad iu dices uocabat,& probata cauſa permitteba- tur abdicatio. Cauſæ autẽ ipſæ minimè ſem- per eædem erãt, ſed incertæ,& ferè patris ar bitrio. Hinc declamationũ frequẽs materia, genere& familia indignos abdicari lex con- ceſſerat. Cauſas huiufmodi fuiſſe Lucianus in Abdicato tradit: ſi filius noctu foris cu- buiſſet, ſi comeſſaretur, ſi lenones pulſaſſet, ſi libidinibus incũberet. Addit Fabius Quin tilianusin Declamationibus, eum quoq; qui uoluntati paternæ repugna ſſet, abdicari po- tuiſſe.eum autem qui abdicatus fuerat, pater educare nõ tenebatur:imò omniũ egenum, ueſtibus ſpoliatum dimittebar:defuncto pa- tri in hæreditatem nõ ſuccedebat. Idemalibi tradit, ſine narratione culpæ patrib. permiſ- ſum non eſſe, ut filios abdicent: nullam autẽ certã eſſe abdicationis cauſam. Sed& idem oſtendit, eos qui à parentibus abdicatos reci pPiebãt, læſæ reipublicæ reos ſieri. Apud Lu cianũ dubitatur, num pater filium, quem ſe- melabdicauerit, receperitq; deinde in pote- ſtatem, poſſit rurſus ex noua cauſa abdicare. Celebratur à Val. MNax. Celetus eques Ro. qui Cæſari iubenti, ut quendam filiorũ abdi caret, reſpõdit: Celerius mihi Cæſar omnes filios eripies, quàm ex his ego unũ nota pel- lam mea. Abdicari autẽ ad tempus potuiſſe, uidetur credidiſſe Seneca libro Controuer- ſiarum tertio, apud quem quamplurimaab- dicatorum exempla leguntur. Illud non omi ſerim, ſuperuacuum fuiſſe exhęredationum cauſas ab Iuſtiniano nominatim ſcribi, ſilex abdicationis non fuiſſet arrogata. Quid ſit edere, ex Labeonis ſententia decla ratum:nec omnino recte rectitutum fuiſſe eius locum d Politia⸗ no in Miſcellaneis: atq; quid ſint aduerſaria. CAP. XXIX. N lege prima, in Digeſtis, tit. de edendo. L Eum quoq;h edere(inquit VIpianus) La- Auc. frun beo ait, qui aduerſarium ſuum adalium pro ducit,& demonſtrat quid dicturus eſt, uelid dicẽdo quo uti uelit& ẽ. Neminẽ, puto, latet in Miſcellaneis ſuis Angelũ Politianũ oſten diſſe, nõ alium, ſed albũ: item, non dicturus, ſed dictaturus, in Pandectis Florétinis legi. Cæterũ nec tamen omnino iſtud nos proba mus:quandoquidem uix eſt ut aliquem ſen-/ ſum elicias, qui nõ de uerbis extorqueatur. Noſter codex, ut in aliquibus inemendatior eſt, ita quædam uerba habet, unde ſcripturæ ueritatem poſſimus coniectari. Legendum itaq; hoc modo eſt:Eum quoq; edere Labeo 40 ait, qui aduerſaria ſua ad album producit, ut demonſtret, quid dictaturus eſt, uel id dicen do quo uti uelit. Sciendum enim eſt, Latinè aduerſaria dici tabulas rationũ tumultuariè confectas: quæ idcirco conſcribũtur, neres memoria excidant. uulgò dicimus notas, uel quinternetos. ſolent enim mercatores ratio- nes ſuas chartulis quibuſdam ſummatim in- ſcribere, quas& inducunt& circũſcribunt, deinde diligẽtius æſtimato calculo in libros so rationum referunt. Igitur eum edere Labeo exiſtimauit, qui ad album prætoris aduerſa- ria producat,& demõſtret rationes illas ſum matim,& per notas in eis deſcriptas, quem- admodum in calendarijs ſeu libris rationũ, ſit extenſurus:etiam ſi non omnẽ rationem, quę in aduerſarijs annotata eſt, uelit in calen darium referre, ſed aliquam partem tantum. & hoc modo clariſſimus eſt Iuriſcõſulti ſen- ſus. De aduerſarijs Cicero in oratione pro 6o Roſcio mẽtionem facit: Vſqueadeo ne te di ligis,& magnifice circũſpicis, ut pecuniam non ex tuis tabulis, ſed ex aduerſarijs petas: ſuũ codicem teſtis loco recitare, arrogantiæ eſt:ſuarum præſcriptionũ& liturarũ dhner, aria qicquam prom ninni cotrnigel guit enim mel ogrellus decun ankeciſſem, und nerpoſteros q nilem. Verum ſceniteſponde vbebit dumid cllntedeceptu bne Triphonal ulumina edidiſ lateſcerentlh umpreuidere di& utinamhe wille horæ, qu minotemerec * d lubentiu Cden dit:Cel Wwentmä „ u Ceſeni Smüli 4 b pumm A gun dciſeem dtem nin dil eSenecaldn 1 nudqpengun emplaleg d a, in Pandectiofin tamen omnino ſtuim quidem uixeſturim aui nõ de uerbi erona w ut in aliquibusinenal am uerbahaber mela ſſimus coniectan'Lan io eſt: Eum quoqæetesi ſaria ſuaad abunyvoti quid dictaturoseſtmlit düit. Sciendumenimetl cj tabulas rationũ tumi ux idcirco conſerbũm: idant. uulgodcimn ſolent enim mercaold” tulis quibuſchm ſunmm S inducuntècicid uus æſtimato clalbin erunt. lgirreumeit vi adalbumprioiön, 9 X demõſtret nunnvin notas in eis deſerpla 6 kene 4 Diſpunctionum lib. II. ſaria proferre, nnne amentia eſt: Quin& idem rurſus:Quid eſt quòd negligenter ſcri bamus aduerſaria? quid eſt quòd diligenter conficiamus tabulas? qua de cauſas quia illa ſunt menſtrua, illæ æternæ: hæc delentur ſta tim, hæ ſeruantur ſanctæ: hæc parui tempo- ris memoriam, illæ perpetuæ exiſtimationis fidem& religionem amplectũtur: hæc ſunt coniecta, illæ in ordinem confectæ. itaqʒ ad/ uerſaria in iudiciũ protulit nemo, codicem protulit.& cætera in hunc ſenſum. eius uo- cis meminit etiam Ann. Seneca, Hæc cen- ſeo eſſe, quæ Juriſconſultus Græca uoce& dox oe dixit in tit. de bonorum poſſeſſ. ſecundum tab. SECVNDI LIBRI FINIS, DNvANDr ALCIATI IVRISCONSVLTI MEDIOL. Diſpunclionum in Iure ciuili, liber tertius. Droœæxmium. IcvT apud Græcos, qui comcVdi eſſe nõpoterãt, 1 6 tibia ſeſe exercere ſolitos ueteres tradũt:ita uereor 22 3 ne in nos aliquis illud in- a torqueat:qui de ſuo inge 4 nio, tanquam ex penore quicquam promere nequeant, aliena com- mẽtaria corrigere interpretariq; conſueſſe. quãto enim melius, ſi magnũ aliquod opus aggreſſus, decumanum(ut ita dicam)librum confeciſſem, unde nomini meo gloriam,& inter poſteros quoq; famam comparare po- tuiſſem. Verùm quid huic ueriora ueris ob- ijcienti reſpondeam confitẽtem certè reum habebit, dum id ſciat, non me iudicio, ſed ne ceſſitate deceptum, nec enim nos latebat, ſi fortè Triphon aliquis emendata Digeſtorũ uolumina edidiſſet, fore ut noſtri labores ſordeſcerent.Id autem facilè euenturum nõ ſolùm præuidere potui, ſed etiam ſperare de bui.& utinam hoc iandiu accidiſſet, ne bo- næ illæ horæ, quas huic negocio impendi, omnino temerè conſumptæ uiderentur:gra uioribus etenim fortaſſe ſtudijs eas tribuiſ- ſem. quamuis neceſſarium& id opus, publi ceq; utile futurum arbitrer, quòd multa hic quoqʒ; declarantur, quæ haud de triuio ſum- pta quiſquam dixerit. Sed& qui ſic nos im- probauerint, uelim feliciorib. auſpicijs one- ri huic incumbat, in quo nos ſuccubuimus: eaq; proſequantur, quæ nobis aſſequi mini- mèelicuit: tum enim cognoſcent deſpicatui omnino non habendũ hunc librum, qui eru ditiſſimorũ uirorum exemplo ſit confectus, præſertimq; ueterum Iuriſconſultorũ, quos me imitari nequaquam pudebit. Quid enim aliud Claudij Saturnini notæ in Scæuolam indicant, quàm mihi eadem ratione à noſtro rum Doctorũ traditionib. recedere licitum, eosq; redarguere, dum id iure agere me cre- 10 20 30 4⁰ 50 60 4² dam Verùm& quis iuſiurãdum calumniæ a ſcriptore expetat? multi enim maximiq; in terpretes, uitio librariorũ corruptis codicib. in fœdiſſimos errores prolapſi dicunt: quod niſi ita eſſet, haudquaquam opus fuit Iuſti- niani lege prohiberi, ne Ius ciuile per notas traderetur. Execratus eſt eos Hieronymus librarios, qui quæ de ſuis ſcriptis exciperẽt, exemplaribus cõferre negligebant, diligen- terq; non emendarent. quod ſi à tanto uiro in hiſtoria eſt factum, quid nos in iure aga- mussrubi tanto cautius agendum eſt, quanto maiore cum noxa delinquitur. Non mepræ terit, ineptum& αανν fore, ſi quiſquam id etiam uelit, ut prorſus in ſcribendo non erretur:hoc tamen diligenter curandũ eſſet, ut in his tantũ quæ modici momenti forent, peccaretur. quoniam cùm impreſſoria hæc ars eiuſmodi ſit, ut quod malè uno in loco eſt poſitum, per omnes exemplarium quoqʒ traduces inuertatur, latè uagatur malum, ni- mioq; plures decipit. Ipſe qui quantũ in me fuit, inſigniora in Iure primùm errata corri- gere adortus ſum, quædam uetera nunc ab alijs non explicata interpolabo, eumqʒ dein de ſenſum uerbis afferam, qui cõuenire ma- gis uidebitur. quod idcirco libentius à me tertio hoc libro fit, ut uertẽdo ſtylo nimirum laſſus lector, habeat etiam quo interim quie ſcat,& faſtiditus quo ſe recreet. uæ ſint centeſimæ uſuræ, quid calendarii, 7uid ſemiſſales, defenſa Hermolai Sociniq ſententia:& regtituta ſibiſpſi lex Septitia, de pollicitatio⸗ nibus. CAp. 1. Enteſimis calendis dari utiliter ſtipula- (mreunaa Paulus: quoniam præſens obligatio eſt, in diem autem dilata ſolutio. Videndum eſt unde hic modus loquendi de fluxerit:& ſcire debemus, ueteres ſolitos fo nerari non in annos, ſed in menſes: quodo- ſtenditur ex uulgato Pauli reſponſo: Lecta, inquit, in auditorio Aemilij Papin. eſt cau- tio huiuſinodi: L. Titius ſcripſi me accepiſſe à P. Mæuio X v. mutua numerata mihi de domo ſua,& hæc Xv. proba rectè dari ſtipu- latus eſt P. Mæuius: ſpopõdi ego L. Titius: conuenitq; inter nos, ut P. Mæuio ex ſum- ma ſupradicta mẽſtruos refundere debeam denarios trecentos& ëẽ. Nam& Aeſchines in oratione aduerſus Cteſiphontem in De- moſthenẽ inuehitur, qui in ſingulas minas fœnoris nomine mẽſtruas drachmas exige- ret. Ariſtophanes quoq; εέαιααάν Strepſia- dem ſenem inducit, qui aliquã ſibi optat in- cantatricem Theſſalam, quæ carminib. lunæ exortum differat:ſic enim futurum, ut credi torib.ſuis uſuras nõ reddat, cuùm argentarij in nouilunia uſuras exigant,& ex neome- nijs fœnus creſcat. veoννiæe autem noſtris ca lendis non abſimiles nemo ignorat. Igitur cum calendis fœnora exigi Slun fuerit, centeſimæ uſuræ dictæ ſunt, ex quibus duo- decim pro centenario recepimus: idcirco ſic CC centeſimis ff. de uerb, oblig. Soc. in l. iij.6. fi fr ad leg. falc. l. Septitia.de pol⸗ licit. 43 D. Andreæ Alciati 4 nuncupatæ, quòd centeſimo quoque menſe ſortem æquent. Cuius rei argumentum præ ſtat Sidon. Apoll. ſub finẽ tertij libri ad Tur num:qui, Cauta, inquit, fœneratori eſt cen- teſima, quæ per biluſtre perducta tẽpus, mo dum ſortis ad duplum adduxit: nam octo an nis, quæ centũ fuerant, fiunt ducenta. luſtrũ enim hic pro quatuor annis accipitur, quod ex Dionyſij quoq; Halicar. uerbis conuinci tur,& Suidæ. Idcirco apud aliquos quinquẽ nium cõprændit:quoniam poſt quatuor an- nos expletos ſtatim erat luſtrum, ut ad prin- cipium quinti anni reſpiciendum ſit, non ad finem. idem enim eſt luſtrũ, quod Olympias OQuidio, Nartiali, Auſonio, Seruio Gram. Ex ſupraſcripta ergo ratione, etiam ſtipula- tiones concipiebantur in calendas:quapro- pter Paulus dixit, centeſimis calendis dare ſpondes: Ex hac etiam cõſuetudine deductũ puto, ut calendaria libros rationũ dicamus: nam ut animaduerti, ſolet Iuriſconſultus ea dictione uti, cũ fœneratorũ rationes deſcri- bit. Cæterũ centeſimis uſuris, duodecim in centenariũ accipi, ſicut ſemiſſibus ſex, trien- tibus quatuor, Hermolaus ex L. Columellę autoritate docuit, quã ſententiã Socinus la- tiſſimo tractatu defendit, oſtenditq́; noſtros Doctores hac in re ix æνννεσ quod aiunt, er raſſe. eadem ſentẽtia in tit.de pollicitationib. comprobatur. Septitia certamen patriæ ſuæ pollicendo ſub hac conditione pollicita eſt, uti ſors apud eam remaneret,& ipſa uſuras ſemiſſales ad præmia certantium reſoluat, in hæc uerba: QAννιαςο αρειεέ c) dvæ ‿πναρ ι Kop& ννιιασεοꝶν᷑σπνι⁴ν, lec al, A,rA Kæ,⸗ G apveοo& Aαeσαρνρ ρα QQ᷑‿ pdde A&oεαν σνοσ ᷑GG 26Xe 2N h29 p1&&νοειέα⁵ 75- 20p, c νυο5εέ Sv S KMR, 7Abοερνε EAc. rxννο ανƷ μ yvvnb,eνοσο Tuνο᷑ν. Xoνσε 7 νο ds R hn dOS, NS 9 c es= cebAAαμoο ν οoασν. Ex liberalitate mea qua driennale certamen dedico triginta millium ſortis: ut pecunia penes me retenta, idoneè apud Decemprimos caueam me ſoluturã, quæ ſolent præſtari, X Xα X. millium uſuras, deſignatore& præfecto ipſi certamini ma- rito meo, deincepsq; filijs, qui ex megignen tur:cedetq; id fœnoris in Thymelicorũ præ- mia, ſicut unoquoque in certamine Senatus decernet. Volui Græca ipſa apponere, ut abſqʒ exemplo nos à uulgata lectione receſ- ſiſſe nemo calumnietur. Igitur ſi mulier hæc mauult ſemiſſes uſuras præſtare, quam ip- ſam ſortem, nonne expreſſim iudicatur, has non eſſe quinquaginta in centenarium, ſed ſex? alioquin mulieris huius inſaniam elle- boro purgare opus fuiſſet. Verùm& Her- molai ſententiam Budæus in libro de Aſſe, Demoſthenis, Plinijq; autoritate compro- bat, ut minimè dubitẽ, quin ueriora ueris re- cenſeat. Idem& alio argumẽto me annotaſ- ſe memini, cum antiqua eulogia intei preta- rer. Extat Mediolani Plinij Cæcilij monu- mentũ, quo inter cætera inſcribitur, eum in 10 30 49 50 60 nominib.libertorũ ſuorum collocaſſe cẽties & decies octies millianummùũm, hoc eſt, ſe- ſtertia CX VIII. item rurſus nummorum ſexagies ſexies centenorum, hoc eſt, ſeſter- tia ſex,& nummos Dc. cuius ſummeæ in- crementum centum& quinquagintaſex eſ- ſe ait. Nam ſiper ſemiſſes uſuras incremen- tum cõputetur, ex ſupraſcripta ſumma cen- tum& quinquagintaſex denarios in mẽſes lucrifieri conſtabit: menſtruas enim uſuras fuiſſe ſuprà diximus, pendiq; eas denariorũ quantitate eodem loco luriſcõſ.oſtendit. At Plinium ſolitũ ſemiſſibus pecunias locare, ipſe eſt autor vII. lib. ad Caniniũ. In Papin. quoq; reſponſo, tit. depoſiti, cuius ſuperio-/ requodam capite memini, L. Titius promit- tit Xoενννα zνε eενs gvcxo exces&ενιοο εονς Tioxæxgæg, præ ſtare uſurã ſingu lis menſi b. pro unaquaq; mina Obolos IIII. cũ enim ſex obo li drachmã conſtituunt, et centum drachmæ minam, ſequitur beſſes uſuras præſtari, hoc eſt, octo in centenarium. atqui ſi Accurſij& aliorũ uera eſfet opinio, octoginta pro cen- tenario extorquerentur. Non igitur dubito nos ueriora dicere, cùm Iuſtinianus ſanxe- rit, negociatores beſſibus fœnerari poſſe,& non uſtra. ex reſponſo autem hoc Papi. colli gitur hoc eſſe octo in unaquæq; centũ. Pau- Io diffuſius hæc explicaui, quoniã adhucex recẽtioribus fuere quidam, qui Accurſium etiam impreſſis tractatibus defenderent: ſed (dij boni)tam ineptè, ut nihil peius. Declarata lex, lecla. ſ ſi cert. pet. O quid ſignificet dceies ſeſtertium. CAF. II. Oſteaquam in uſurarum tractatũ incidi mus, licet uulgatam illam Pauli legem interpretari titulo de rebus creditis. Lecta, inquit, eſt in auditorio Aemil. Papin. præf. præt. cautio huiuſmodi. L. Titius ſcripſi me accepiſſe à P. Mæuio quindecim mutua nu- merata mihi de domo ſua,& hæc x v. proba rectè dari Calendis futuris ſtipulatus eſt P. Mæuius: ſpopondi ego L. Tit. ſi ea die ſupra ſcripta ſumma P. Mæuio data, ſoluta nõ erit, tunc eo amplius quo pôſt ſoluam pœnæ no mine in dies X X v. denarios centenos, dena rios ſingulos dari ſtipulatus eſt P. Mæuius: ſpopondi L. Tit. conuenitq; inter nos, ut P. Mæuio ex ſumma ſupra ſcripta menſtruos refundere debeam denarios trecentos ei, hæ redi ue eius&ë. Huius quãtitatis rationem Paulus Caſtr. dum commentarijs ſuis inire uult, mirum eſt quantum à recto tramite re- cedat:& memini cum tyro eſſem, Paulum Picum præceptorem noſtrum, uirum alio- qui maximi nominis, integræ lectionis tem- pus tranſegiſſe, dum calculum hunc ducit: nihiloq; doctiores hac in re ſcholaſticos ab eo receſſiſſe, quam aduenerant. Hoc igitur primò ſciendum eſt, ſeſtertios& nummos i- dem fuiſſe, denariumq; quatuor nũmos ua- luiſſe, ſeu mauis quatuor ſeſtertios: at mille nũmos, ſeſtertiũ unum neutri generis æſti⸗ marl. l Publis 1u cius, faras llecda. f lcn tum pclag. vecixert, Ul rnloribus ml dautpatel elu ülliwaut cli 1 mum cum ſex. lipra centũ mi uurss cum ſtpe rilkruſqeadd ulipradecies nodum clare d gllcare decie boe reſponſe norua, ſiue quij tiquoniam XI nus: quæ ſum decl giturpr gils xXVdieb gprofœnore aſumma ſopra mIXxXvlI. eſt duppequodcen qesexcedat. refo nuno cc C. denar nüone ſorsannu rnur quid deuſu dum Budæue rolira,& ad inl menberat, ſumm Aiater pitolar ſr. at Ue fieri kex. Kimllimiz eman Vedam, in leges dicun nvüt Conſular In 1 N d ſ onſo autem hoc-a, OcCtoi h 4 d 4 umqueg ceni ecexplicaui, quonüad- ere quidam, quidenl is tractatibus defendie mneptè ut nibilpeiu X. cC a.len. ſ ey er eetun ſc vs ſeſtertum.(45 T im in uſurarumtratit uulgatam illm Dälh culo de rebuscredli uditorio Aemiogiy uiuſmodi. L.Tiuisſcy Mæuio quindecmmmm e domo ſua,& hæc Iig lendis futuri tpulmi pondi egoL- Türlleaci P. Mæuiodusſollun- us quopoſt olump- XV. denarios cerlend- dari ſtipularls d Dlwhe aiie i conueniiq iteni ædam. nma ſupra ſcript m deam denariostrecend 4 namn 5 HAuius quüttas il O nt.en uamadueneni 1I 45 mari. Oſtendit id Budęus Pariſienſis, uir cla riſſimus, in lib. quem de Aſſe& eius partib. ſcripſit:nec in hoc aliqua eſt cõtrouerſia. cæ terùm in eo tota lis uerſatur, an idem ſit, pro mitto x v.ſeſtertia, uel, promitto quindecies ſeſtertiũm. Budæus longèhæc differre exi- ſtimauit: quoniam quindecies ſeſtertiũm, uindecies centena millia ſeſtertiũm num- muùm ſignificat, hoc eſt, ſeſtertia neutro ge- nere mille& quingenta: oſtenditq; id pluri- bus argumentis. In cuius nos quoq; ſenten- tiam recta contendimus:quoniam conſuetu dinẽ hanc loquendi apertiſſimè demonſtrat grauiſſimus autor T. Liuius. Is belli Punici ſibro quarto, ita ferè ad uerbũ ſcripſit: Cùm deeſſent nautæ, Conſules ex ſenatuſconſul- to edixerũt, ut qui L. Aemil.& C. Flaminio cenſoribus, millibus æris quinquaginta, ip- ſe, aut pater eius cenſus fuiſſet uſq; ad cẽtum millia, aut cui poſtea tanta eſſent facta, nautã unum cum ſex menſium ſtipẽdio daret: qui ſupra centũ millia uſq; ad Ccc. millia, treis nautas cum ſtipẽdio annuo:qui ſupra cœcc. millia uſque ad decies æris, quinque nautas: qui ſupra decies, ſeptem. ecce enim, quẽad- modum clarè demonſtratur, decies æris ſi- nificare decies centena millia æris. Igitur in hoc reſponſo, ſiue legamus quindecim mutua, ſiue quindecim millia mutua, idem eſt, quoniam Xv. millia nummũm intellige mus: quæ ſumma reddit denarios I111 M. DPcc. Igitur priore pacto actum fuit, ut ſin gulis X᷑ X v. diebus in centenos denarios ſin guli pro fœnore redderentur: quamobrem ex ſumma ſupraſcripta ſoluendi erant dena rij XX XVII. eſtq; admodũ graue id fœnus, quippe quod centeſimam etiam duabus un- cijs excedat. reformata ergo pactione, ut om nino cc. denarij menſtrui ſoluerẽtur(qua ratione ſors annua die fuiſſet reſtituta) quæ- ritur quid de uſuris. Subiecerã hoc loco ad ipſum Budæũ epiſtolam, quam, quia nimiũ prolixa,& ad inſtitutum opus parum perti- nens erat, ſummouẽdam hac editione duxi, & inter epiſtolarũ mearũ regeſta ſeruãdam. Quæ fuerit lex Dapia, ex autoribus rela- tum:lſidoriq; in canonicis decretis lapſus. CAP. III. Vædam, inquit Iſidorus, IIII. diſtinct. leges dicuntur ab his, qui eas condide- runt, ùt Conſulares, Tribunitiæ, Iuliæ, Cor- neliæ. nam ſub Octauiano Cæſare ſuffecti cõſules Papius& Pompeius legẽ tulerunt, quæ à nominibus eorum appellatur Papia & Pompeia, continens patrum præmia pro ſuſcipiendis liberis. Quantum hoc loco de- ceptus ſit Iſidorus, ex hoc probatur, quòd non duo Conſules legem hanctulerunt, ſed ab Auguſto lata eſt, appellaturq́; lex Papia Poppæa. ea cõtinebat, ut ſi uir& uxor filios non haberent, quod alter alteri reliquiſſet, decima parte fiſco adiudicaretur: ſublataq; meſt ſeſterio nC.de infr, eſt Honorij& Arcadij Impp. cõſtitutione, nariumq; quuue uoens calb quæ adhuc ſub titulo de infirmandis pœnis uacuorſe nel Diſpunctionum lib. III. 10 20 36 46 56 60 46 cœlibatus, legitur: ut mirum ſit, eum qui in ius canonicum ſcholia illa compoſuit, eius legis ſentẽtiam ignoraſſe, quæ uulgatiſſimo in libro repertu facilima foret. ad hanc pœ- nam alluſit Iuuen. Saty. IX. Iura parẽtis habes, ꝓpter me ſcriberis hęres, Legatum omne capis. Si enim filios non gignebant, decima parte legati mulctabantur. ut& non parum admi- ratus ſim, quid ſuper illis carminib. alij ſen- tiant: quandoquidem totus ille poẽtæ locus ex hoc capite declarari poteſt, ſi illud addide rimus, quæ ex lege Papia Poppæa portio le- gatario uel hæredi auferebatur, caducam di- ci:de u etiam infra dicetur cap.vI. Tacitus lib. hiſt. III. Relatum eſt, inquit, de moderan da Papia Poppæa, quam ſenior Auguſtus poſt Iulias rogationes, incitandis cœlibum pœnis,& augendo ærario ſanxerat: nec ideo coniugia& educationes liberorum frequen tabantur præualida orbitate. Hinc apud Au ſonium, Iuriſconſulto qui uxorem duxerat, ſed adulterã, dicitur placuiſſe legem Papiã: quoniam ea cœlibes proſequebatur. uerùm diſplicuiſſe Iuliam, quòd eius quodam capi- te, mariti crimine lenocinij plecterẽtur, qui adulteras uxores in matrimonio retinebant. Eandem hanc Papiã eſſe arbitror, quæ apud Suetonium dicitur de maritãdis ordinibus: Hanc, inquit, cùm aliquãtò ſeuerius, quam cæteras emendaſſet, præ tumultu recuſan- tium ferre nõ potuit, niſi adempta demùm, Ienitaie parte pœnarum,& uacatione trien nij data, auctisq; præmijs. ſic quoq; abolitio- nem eius publico ſpectaculo pertinaciter po ſtulante equite, accitos Germanici liberos, receptosq; partim apud ſe, partim in patris gremium oſtentauit, manu uultuq; ſignifi- cans, ne grauarentur imitari iuuenis exem- plum. cumq; etiam immaturitate ſpõſarum & matrimoniorum crebra mutatione uim le gis eludi ſentiret, tempus ſponſas habendi coartauit, diuortijs modum impoſuit. Ex ijs colligere poſſumus, latam fuiſſe hanc le em à diuo Auguſto, cùm conſules M. Papius Mutilus,& Q. Poppæus Secundus, ilent, ut Dion lib. LVI. ſcribit: quare etiam ſimpli- citer ab autoribus Iulia appellatur. Iuuen. Nam placet Vrſidio lex Iulia. Non enim ibi intelligenda eſt ea, quæ in adulteros ſæuit: quod alij exiſtimarũt. Eiuſdem legis aliquo capite etiã cauebatur, ne maiores quinqua- genarijs uel ſexagenarijs, nuptias contrahe- rent:quod caput à Tiberio legi additũ Clau dius antiquauit, ut idem Tranquil. ſcribit. nos certè Iuſtiniani lege id factum depræn- dimus, titulo de nuptijs. De ordine dignitatum guamplurima: de cipi pluribus capitibus Doctores noſtros in l. prima. ff. de offic. eius cui mand. eſt iuriſcqi. CAP. IIII. Vm de ordinibus dignitatũ tractatur, ſolent noſtri Doctores ita rem explica- re, ut hi quatuor ſint: Alios enim ſuperillu- 6E 2 1. ſaneimus. 8 de nupt. l.j. de offla einls cui. In auth. ut ab illuſt. J.j. C. de perfe. dig. lib. xij. 47 ſtres, ut patritij& ſenatores: alios illuſtres, ut Conſules, præfectus prætorio: alios ſpe- ctabiles, quales præfectus urbis, prætor. pro conſul:alij uero ſint clariſſimi, ſicut præſides prouinciarũ. Quam ſententiam& in ipſa ſe- rie,& in exemplis nunquam probaui: nece- nim uſquam probatur, in dignitatũ ordine ſuperilluſtres eſſe: nec ea dictio ſatis Latina eſt. cumq; præfecti ſpectabiles ſint, oſtendit Auſonius ab illuſtrium dignitate ſolum ſu- perari: is in Moſella ita canit: Quiqʒ ſuas rexere urbes, purũq; tribunal, Sãguine& innocuas illuſtrauere ſecures, Præfecturarum titulo tenuere ſecundo. Quamuis me non lateat, aliter quoq́; hunc locum accipi poſſe.quin& Caſsiodorus lib. epiſt.vi.digniſſimos eſſe illuſtres tradit, tum ſpectabiles: Spectabilitas, inquit, clara,& cõ ſiſtorio noſtro digniſſima inter illuſtres in- greditur, inter proceres aduocatur.& rur- ius: Quando, in quit, hic uicinus eſt honor il luſtribus, dum alter medius non habetur, de Iectet te illos imitari, quosproximitate cõtin gis. hinc eſt ut apud eum toto in opere nulla fiat ſuperilluſtrium mentio: nec quicquam in Iuſtin. authenticis neceſſario in hanc rem probatur:ut nõ immeritò aliqui etiam ex no ſtris a communi ſentẽtia diſceſſerint. Sed& quodilli tradunt, ultimũ dignitatis gradum eſſe clariſſimos, oppidoquàm fallunt᷑: poſt illos enim fubſequuntur perfectiſſimi. Quã ob rem Juſtinianus cùm lib. Cod. XII. de cla riſſimis dixiſſet, ſubdit tractatũ de perfectiſſi matus dignitate, ubi Imp. Conſtantinus, Co dicillis, inquit, perfectiſſimatus fruentur qui impetrauerunt, ſi abhorreant de conditione ſeruili, aut fiſco, uel curiæ obnoxij nõ ſint, uel ſi piſtores non fuerint, uel non in aliquo negocio conſtiterint, nec ſibi honorẽ uenali ſuffragio emerint, nec rem alicuius admini- ſtrauerint& ẽ. ut non parum mirer, quonam modo maiorũ noſtrorũ diligentiam conſti- tutio hæc fefellerit. Cæterùm& quod illi ſin gulos magiſtratus ſub aliquo harum dignita tum certo gradu collocant, in eo quoq; falli demonſtrabo: cùm his dignitatum nomini- bus illuſtres uiros ad ipſa munera aſſumi ap pareat, non autem à muneribus ſeu officijs ipſis dignitatem accipi. Ammianus Marcel- lin. qui res ſub Conſtantio geſtas deſcripſit, lib. X XI. de eo principe loquens: Nec ſub eo, inquit, dux quiſquam cum clariſſimatu prouectus eſt:erant enim, ut nos quoq; me- minimus, perfectiſſimi. Oſtendit idem& Caſſiodorus lib. vII. dum duabus epiſtolis formam uerborum tradit, quibus hæ digni- tates à principib. ſolent conferri:ex eo enim noſdere poſſumus, officiorum acceſſiones has non fuiſſe. Extat Ticini in fronte templi loannis in Burgo antiquum marmor, Græ- cis inſcriptum notis, alicuius, ut arbitror, eorum Græcorum, qui miſſu Zenonis Imp. cum Theodorico Gotthorũ rege in Italiam uenerũt:in eo traditur perijſſe eum ſub con- 10 20 30 4⁰⁸ 50 60 D. Andreæ Alciati 4 ſulatu υεννιν τι αlάμνρ̈αρ ν. unde colligit, eum, tametſi cõſul eſſet, ſolummodo clariſſ mum fuiſſe. Solent autem Græci noſtra dia- ſecto priores gradus pronunciare 1M⁴sselο uræliuu: ne quis admiret ſi Græcèapud Zonarum Procopium, idq; ætatis leuiores autores, ita ſcriptum reperiat. Legi& apud Agennium geometricũ autorem, cuiuſdam Imperatoriæ conſtitutionis uerba, qua geo- metras ſpectabiles eſſe decernitur,& ante- quam profiteantur, dici clariſſimos. Perfe- ctiſſimorũ mentionem aliquoties& in eulo gijs,& in autoribus deprændi:& cùm noſtri Doctores profiteantur, pręſides prouincia- rum eſſe clariſſimos, eorum ſententiam ue- terũ autoritati diſcordem hinc cognoſco. In Hiſpania Tarracone hæc inſcriptio in mar⸗- more legitur: Pijſs. fortiſs. feliciſs. D. N. Con ſtantino Maximo uictori ſemper Auguſto, Baldus Macrinus v. P. P. P. Hiſ. Tar.&ë. quas notas ſic interpreteris: Nacrinus uir perfectiſſimus, præſes prouinciæ Hiſpaniæ Tarraconenſis. Cæleiæ quoq́; Carnorũ alia eſt inſcriptio in hunc modum, D N. Pl. Con- ſtantino clementiſſimo, atq; uictori Augu⸗ ſto Martinianus v. P. præſes prouinciæ No- rici. Indubitatum enim apud nos eſt, illas no tas, V. P. uirum perfectiſsimum ſignificare. Inter uulgata Panegyrica extatoratio Eume nij Gallicani rhetoris, quam pro reſtauran- dis ſcholis corã præſide Galliæ habuit: eum ipſe rhetor cõpluries inter orandum, uirum perfectiſſimũ appellat: qui titulus quandoq; præſcriptis tãtum notis, quandoq; extenſis ſcriptus eſt, ut nemini id dubiũ eſſe debeat. Mediolani quoq; in diui Ambroſij cœno- bio, marmori inditum eulogium quoddam ita legitur: Atilius Creſcens v. P. ex tabula- rio palati. quæ uerba non aliter interpretan- da crediderim, q́; ut uirum perfectiſſimũ ſi- gnificent:ſicut hæ notulæ v. c. uirum clariſ- ſimum demonſtrant. Ambroſius lib. epiſt. VII. Antiochus, inquit, v. c. hoc eſt, uir cla- riſſimus. Et Romæ in foro Traiani ſub ſta- tua Claudiani poetæ ita legebatur: Cl. Clau- diano v. c. Tribuno& notario. ut malè ſen- tiant aliqui, qui uel quintæ cohortis, uel ui- rum conſularẽ intei pretantur: abolita enim ea ætate erat conſuetudo, qua quis cõſularis diceretur, reciderãtq́; dignitates in ſemibar- baras haſce appellationes. Rurſus Tarraco- ne& id legitur eulogium: M. Aurelius Va- lentinianus v. c. præſes prouinc. Hiſp. citer. leg. Augg.& ẽ. nam& Apuleius in Apolo- gia, quam orationem habuit coram Clau- dio Maximo procõſule, eum appellat uirum clariſſimum. Indeq; oſtenditur, non ſemper ſpectabiles fuiſſe proconſules, ſed aliquos quoq; clariſſimos. Eodem titulo Mauortiũ Lollianum conſulem ornatlulius Maternus in proœmio operis: cum, ſi uera noſtri ſenti rent, illuſtris fuiſſet appellandus. Verùm& idem in Iure ciuili probari nemo ſanus am- begerit. Aiunt ipſi præfectũ urbis fuiſſe ſpe- ctabilem: amenta ſe nckiſev ſce enſeri lubiec lmam P linie illxinquib( Iijac Orfitij unrcum dena perius Aeliu degeri uita, pr umaddidit di ſent,& dicetẽ muelomnino Inperatorum ſ wocare ellet l nijecemperli cerautem iddcire ſciosprætorio manodenatore dhrillimos All ns eymolog wes inquit, den ſndiſpectab duatum aliquo emſenatoria qö gamosannose. ccpiebat honc 1 nianus quoqh d ut clarillim 1 dehisclari lnui,qui dem dcendente p rocopium n diiGus da tai dtum enim pudna 40 9 perfectil bimmigi Danegyrica extuo- rohe irhetonts, Peuh 1 dNäpræſice Galled lir röur öp. uriesinterormämt üa ppellar quitiium ttum notis, quandhgen ut nemini id dubücſeds uoq; in diui Imbuſſo 1 inditum m tilius Creſcens. at x uerba nonalterimen n, q́; ut uimmperfectlle uthæ notulær..vime nſtrant. AmbroſiGolte us inquien C hocekti Lome in foro Trunit ipoete italegebanr(l buno& notario. Dhuahuas ſi aſt. ui vel qu intæ colorodl- Sinterpretantur,a dole onſuetudo, quaqgi Kcäle iderã naih nei siſrt ia 1. daen* di⸗ ddei jjs qui deta. impet. nüld e ſenten. m Rurlu ſh n. de ſenat. 49 ctabilem:atqui Theod.& Val. quadam con- ſtitutione illuſtrem appellant urbicariã præ- fecturam. at Ambroſius in epiſt. ad Valent. Cum, inquit, uir clariſſimus præfectus ur- bis Symmachus. Aiunt rurſus proconſules eſſe ſpectabiles: attamen quandoq; legi eſſe clariſſimos. Seuerus: Si tabulas, inquit, teſta menti uir clariſſimus proconſul eſt ſecutus &cẽ. Quinetiam ſenatores ipſos ſoluùm clariſ- ſimos appellat Conſtantinus:Clariſſimi uiri ſenatores in hac regia urbe& ẽ. Sed& alibi dicitur:Cũ ſalutatus eſſet Imp. Antoninus à Daciano Auentio,& Opellio Nacrino præ fectis prætorio clariſſimis uiris&cẽ. Quidigi tur cenſendum? Etillud ſcire debemus, tres ciuium ordines olim fuiſſe, ſenatorum, equi tum, plebis. Qui ſenatores erãt, hi& clariſſi- mi exiſtimabantur: cuius rei fidem faciunt non ſolùum quædam ſuprãà à nobis relata ar- gumenta, ſed& VIpiani autoritas: qui cum tradidiſſet, foeminas nuptas mariti dignitate cenſeri, ſubiecit, nuptam ſenatori, eſſe cla- riſſimam. Plinius quoq; lib. vII. nat. hiſt. Ve- ſtilia, in uit, C. Herdicij, ac poſtea Pompo- nij atq; Orfitij, clariſſimorum uirorum con- iunx:cùm Senatores intelligat. Sed omnino apertius Aelius Lampi ridius in Alexandri Seueri uita, præfectis prætorio ſuis ſenato- riam addidit dignitatem, ut uiri clariſſimi& eſſent,& dicerẽtur quod antea uel rarò fue- rat, uel omnino non fuerat, eouſq;, ut ſi quis Imperatorum ſucceſſorem præfecto præto- rio dare uellet, laticlauiam(ueſtis eſt ſenato- ria) eidem per libertũ ſummitteret. Alexan- der autem idcirco Senatores uoluit eſſe præ fectos prætorio, ne quis non ſenator, de Ro manodenatore iudicaret.hæc ille. Hos inter clariſſimos aliquis erat gradus:ſiquidem Iſi- dorus etymolog.lib. IX. cap. IIII. Primi ordi nes, 1 inquit t, Senatorum, dicuntur illuſtres, ſecundi ſi pectabiles, tertij clariſſimi:inferius quartum aliquod genus nõ eſt. Quamuis au im ſenatoria quifc; origine eſſet, uſq; ad le- sannos eques Romanus erat, deinde at honorẽ Senatoriæ dignitatis. Iu- quoq; cùm lege ueteri cõſtitutum t clariſſimi per procuratorem litiga- Medre rent, de his elarilinis oiüm utelligenddem ijdem etilluſtres eſſent:& horum en 8 ipſi quoq; ſenatoriam dignita em habebat utNides N lenuad Sena nores, it accipiendum eſt eos qui à patritijs& Mul ribus, uſc; ad omnes illuſtres uiros deſcendunt:nam ſi aliquis equeſtris uelple- jordi ns benclieioprincipis in ſenatum fuiſſet, ius ſenatoriũ ad heredes non ebat, niſi inſignibus illis fuiſſet orna capud Cornelium Tacitum conſu- laria, qu- ſtoria, præ toria, cenſoria inſignia. neapud SAio den uir præfectorius, ſpe⸗ cioſus.ſed, quod idem eſt, ſpectabilis, media . quæ& illuſtres comp ændebat. nq; ſolùm clariſſimos, Plinius epiſtolarũ into,& ſpectatiſſimos appellaſſe ui- Diſpunctionum lib. III. 10 20 30 40⁰ 50 60 A. 0 detur: Adhibui in conſilium duos, quos ciut as noſtra ſpectatiſſimos habuit, Cærelium & Frontinum&dẽ. Quapropter N lpianus, Specioſas, inquit, perſonas accip pere debe- mus clariſſimas perſonas ut riuſq; ſ ſexus: itẽ eorum qui ornamentis ſenatorijs utuntur. quod perinde eſt ac ſi illuſtres dixiſſet. Con- ſularia enim, quæſtoria, prætoria, præfecto- ria inſignia, ſenatorũ ornaméẽta ſunt. Apud poſteriores Cæſares uidentur illuſtres eſſe conſules, Praæfe ecti prætorio, magiſter mili- tum, pręfectus urbis, quæſtor Celaris:quòd hi ipſi principi aſſidebant, maioresch magi- ſtratus erant. qua ratione& comites ſ. ſacrarũ largitionum, item rerum priuatarũ, item ſa- cri pal atij, eadem dignitate cenſebãtur. Qui uerò à ſenatu ſortito deligebätur, ut procon ſules, hi ſpectabiles erant: t:ſicut& qui alio ti- tulo ex ſenatu ad prouincias, uel militiam re gendam aà principe deſtinabantur, ut duces, ut comites conſiſtoriani, ut comites ſacri pa trimonij, ut comes Orientis, ut uicarius præ fecti prætorio Orientis aut Aphricæ: quiq; il li honore æquati ſunt, ut magiſtri ſacrorum libellorum„ut proximi memoriæ, ut archia- tri,ut comites, qui prouincias regunt, ut pro feſſores, qui uigeſin mũ ſtipendiũ promerue- rint. Cæterùm prætor quoq;, item præfectus uigilum,& ipſi ſpectabiles erant. Non enim ſacri conſiſt orij Pars iure magiſtratus ſui e- rant, ſed& primicerij domeſticorũ eòdem pertinent, neq; non ſilentiarij i. qui uerò his oſficijs functi am eſſent, ſimpliciter clariſſi- mi dicebantur. quo fit, ut quandoq; conſula- rem, id eſt, clariſſimatus dignitatem lex ap- pellet:ſenatoria enim dignitas illis remane- bat, nec tẽpore finiebatur. Et hæc quidem, quod ad clariſſimos attinet, ſufficiãt. Eque ſtris dignitas clariſſimorum gradum conſe- quitur, olim maxima in autoritate, quòd ex equitibus centumuiralis ordo conſtabat, ad quos pleraq; iudicia pertinebant. Præfectus quoq; Auguſtalis Alexandriæ eques erat, ſ ſpecioſas. de uerb. ſign. l. j. C. de dom. l. j. C. de præp. lib. xij. J.j. C. de eq. dignit. ſpectabili dignitate inſignis: illuſtrib. enim negatum Aegyptum accedere. Tacitus lib. II. Auguſtus, i inquit, inter alia dominatiõis arcana uetitis niſi permiſſu ingredi ſenatori bus, aut equitibus Romanis illuſtribus, ſe- pofuit Acgyptum. Cæterùm& procurato- res Cæſaris eiuſdem ordinis erant. Idem Ta citus lib. XII. Eodem anno audita uox prin- cipis eſt, parem uim rerum habendam à pro curatoribus ſuis iudicatarum, ac ſi ipſe ſta tuiſſet. nã& Auguſtus apud equeſtres, qui Aegy pto præſiderent, lege agi, decr etaq; e0 rum perinde haberi iuſſérat.- acC ſi magiſtra- tus Romani conſtituiſſent: mox alias in pro uincias& pleraq; in urbe conceſſa ſunt, quę olim àpr⸗ ætoribus noſcebãtur:Claudius om ne ius tradidit, de quo toties ſeditione, aut ar mis certatum, libertosq; quos rei familiari præfecerat, ſibi& legib. adæquauit. Qui nec ex ſenatu, nec ex equeſtri ordine ad dignita- tes? aſfumebãtur, perfectiſſimi uidentur ap- Ec 3 f. j. C. de his qui uen, æt. I. iij. E& iiij.C. de defen.ciui. l.j. f ſi quis ius dicen. 51 pellati: quod ſupradicta Iuſtiniani conſtitu- tio, Ammianiq; Marcellini locus oſtẽdunt, quibus ab equeſtribus,& à clariſſimis diſtin gui perfectiſſimos apparet. Conſtantinus in Cod. Theodoſ.Senatores, inquit, apud gra- uitatis tuæ officium de ſuis moribus perdo- ceant:perfectiſſimi apud uicariam præfectu ram: equites Romani& cæteri, apud præfe- ctum uigilum: nauicularij apud præfectum annonæ. Qui fuerint defenſores ciuitatum, quid item jauumuiri in municipijs,& interpretum nostrorum magna incuria. CAP. V. Vo ſunt inuſtiniani Codice tituli, quo rum alter de defenſoribus ciuitatũ in- ſcribitur, alter de magiſtratibus municipali- bus. Qua de cauſa Azo uir ille celebris,& Odofredus, tum alij exiſtimauerũt, defenſo res eos dici, qui in ciuitatibus ſunt: munici- pales uerò magiſtratus, in uillis ſeu caſtris: municipium enim caſtrum ſignificare. Sed quæ amentia hæc:? unde hæc ſibi ſomnia iſti confinxeruntrnemini enim ita alphabetario Præceptori ignotũ eſſe arbitror, municipes primo dictos ciues Romanos, qui in urbib. ſuo iure, ſuis legibus utentes, muneris tan- tum honorarij cum Romanis erant partici- pes:deinde obſeruatum eſt, ut unuſquiſque ſuæ ciuitatis municeps diceretur. Hine Pli- nius in epiſtol.& Comum& Mediolanum municipia appellat. Oſtendit idem Vlpia- nus, Paulusq́;,& Feſtus Pompeius, qui tres municipum ſpecies refert. Magiſtratus itaqʒ municipales dicuntur ipſi ciuitatũ decurio- nes:at defenſores ciuitatum, non ex decurio nibus, ſed ex alijs deligebãtur tres numero, qui hoc agerent, ne tenuiores& infimi à no- bilibus læderẽtur:quod ex ipſis conſtitutio- nibus ſatis conſtat: ut admirer quonam mo- do duo legum(ut ita dixerim) pupa, ad- uerſus ea docere auſi ſint, quæ expreſſim lu riſconſulti ip ſi declarant. Ipſe quippe VIpia nus, ciues ipſos municipes eſſe dixit in ciui- tate:& eorum magiſtratus à defenſoribus differre, ipſæ conſtitutiones declarant. Cæ- terùm in eo contigit dubitari, duumuirorũ magiſtratus quiſnam eſſet:& in urbe Roma criminalia tractaſſe, T. Liuius libro primo autor eſt:& de eis etiam multa legere memi- ni apud eum, qui titulo Feneſtellæ de Rom. magiſtratibus circunfertur. Sed operæpre- cium eſt inquirere, lualesnam fuerint in a- lijs urbibus. Iuriſconſultus VIpianus de his intelligẽs: Omnibus, inquit, magiſtratibus, non tamen duumuiris, permiſſum eſt iuriſ- dictionem ſuam pœnali iudicio defendere. Angelus maximos fuiſſe magiſtratus iſtos exiſtimat:alij aliter intelligunt. Cõmuni ſen- tentia uidetur approbari, eoſdem eſſe duum uiros& magiſtratus municipales. Dixerit a- liquis, quid hoc refert adlus ciuile? Cui nos, ut inde cognoſcamus, an ius mulctam indi- cendi ſpectet ad magiſtratum municipalem. D. Andreæ Alciati 10 20 40 0 A△ 60 52 Igitur ipſe arbitror, duumuiros ex ipſis de- curionibus duos fuiſſe: quod oſtendit Pau- lus titulo de albo ſcribendo: In albo, inquit lex, præponi debet, qui maximo honore in municipio functus eſt, ut qui duumuiratum a geſſit. Item alibi:Is qui non ſit decurio, duũ- uiratu uel alijs honoribus fungi nonpoteſt. Itẽ rurſus alio loco:In duumuiros,& in rem publicam etiam poſt annum actio datur, ex contractu magiſtratuũ municipalium. Ite- rum in tractatu de damno infecto: Duas res magiſtratibus municipalibus prætor iniun- xit, actionem,& poſſeſſionem: cætera iuriſdi ctioni ſuæ reſeruauit. Si fortè duretur non caueri, ut poſſidere liceat, non duumuiros, ſed prætores permiſſuros. Duumuirum fa- ſcibus uti, Imperatorũ conſtitutionibus cau tum eſt, ſub titulo de decurionibus, quod ar guit fuiſſe decurionem. Eoſdem carceribus municipiorum præfuiſſe, Iuriſconſulti tra- dunt:ſed& eos locare publica ſolitos, VIpia nus ſcribit. Meminit horum Cæſar in com- mentario belli ciuilis primo: Duumuiris mu nicipiorum omnium imperat, ut naues con quirant. Mentio eſt& apud Cæcilium libro epiſtolarum quarto: Gymnicus agon apud Viennenſes celebrabatur, hunc Trebonius Rufinus in duumuiratu tollendum curauit. Spartianus in Hadriano: Per Latina, in quit, oppida dictator& ædilis,& duumuir ſuit: apud eos emancipari neminem lure ciuili poſſe, cõſtitutiones indicant. Igitur duum- uiros in ordine decurionum duos fuiſſe, ex ſupraſcriptis conſtat, qui carcerum curam habebant, qui publica locabant, qui reipubli cæ negocia gerebant, qui faſcibus utebãtur: cæterum qui ius mulctandi non habebãt, ſi- cuti nec defenſores ciuitatum, quiq; autori- tatem emãcipationibus interponere non po terant. Vnde conſtat male argumẽtari Do- liin hoße⸗ in hor en e acii Oe 8a.lun. 6 Jid xredes nexyrico p' rum Gratian mmiplam ſuſ euſonils a imusait, Uice blia ccelllle weiuris, prim wuiceſimæl LjCdema, rcum An 1 nreditatũ lege galudh aputa dus antiquaui- Exhisautemne nrictelligatur, ullb, idcircoat nines occidebẽ neproptermp imoſtenderi clpP. lld I deſenſora C. Ce cefn a Bre.LiCd Nauccsa 4b. ctores noſtros, qui magiſtratui municipali ſhon. ionum.ei exiſtimant non licere mulctam indicere,& 8. IRetionum conſequenter, neq; delegato:item coram eis Uac legel non poſſe emãcipari:quaſi aliquid non per- Ca)ampure mittatur toti ordini, quod tamen duobus eo dandocg, qlich rum abnegetur: ut idcirco nõ du bitem, quin dlet:tädemch i ordo decurionũ,& quilibet cui mandata ſit rogen ſolenn iuriſdictio, ſuam iuriſdictionẽ pœnali iudi- ione ſerua cio tueri poſſit. Quam quæſtionem aliquan. guifcarbrec do latiore tractatu commentarijs noſtris ex- Inl inpgim. Äeemere Ci plicuimus. haruns emundeein Iudc. Quid ſit uiceſima, uecligalq; illud, decla- vn kebr e ratæ duæ conctitutiones Iutiniani. zrihad cCAPVvT VI..1 glen Vſtiniani conſtitutione quadam traditur, lfCxe⸗ dDolab lün Inaden quoddam fuiſſe à diuo Hadria⸗ duiRad alim no inductum, ſub occaſione uiceſimę partis crnete. redj hæreditatis: uideamus quidnam id ſit. Et ſci⸗ tnnem. Füdr endum eſt, cùm propter multitudinẽ exerci renruuma tuũ, quos Auguſtus Cæſar alebat, propterq; dgued m adde maxima impẽdia, quibus fiſcus grauabatur, nneüuſln'es maximis egeret pecunijs, inſtituit legibus la nake ulenn tis quædã uectigalia:& ut ſe excuſaret, pro- bgep eelet, feſſus dplainroc mumichalülätl quarto: G) olel elebrabanrr huncng 19 Dn incicant.gmmi ne decurionum ducx oi conſtat, qui crcenna publicalocabn qiin erebant qui filcbwutt jus mulctandinon fabti aſores ciuitanm quija arionibus ineponerern conſtat malergumärni 8, qui magibarui mui on licere mulchmindintionum. C. r neq; delegzviiem qer jiu dcipariquaſi auüm ordini, quodtamendhnn r:ut idcirconöcdibien, nũ.& quilbetci nnd m iuriſdictionẽ pend- tQuam qurkinmd⸗ daru commentarſßnoft z l 1 ſneueatguhit e canckiutimn nal CapVIT VI. 53 feſſus eſt, diui Iulij cõmentarijs ſe edoctum, ut ea inſtitueret. Igitur legem Papiam tulit, quæ multa capita continebat. Primum eſt, ut ſi quis extraneus hæres inſtitutus fuiſſet, is priuſquam hæreditatẽ adiret, uiceſimam partem fiſco impendere teneretur. qua lege filij& proximiores hæredes non tenebãtur. huius rei autor eſt Dion. Aliud caput erat, ut ſi hæres inſtitutus uiuente teſtatore, uel ante aditam hæreditatẽ deceſſiſſet, fiſco bo- na addicerentur:& hoc ab Iuſtiniano ſubla- tum, titulo de caducis tollendis, nemo igno- rat. Tertium caput fuit, ut quod uir uxori, uel uxor uiro legaſſet, decima parte fiſco at- tribueretur, ſi filios non haberent:& huic ca piti Conſtantini conſtitutione derogatũ ſu- praà oſtendimus. Primũ caput Nerua emen- dauit, ſed non omnino ut dignum erat. Tra- ianus eo ſolùm teneri ſtatuit alia familia ge- nitos hæredes: quod decretum Cæcilius in panegyrico plurimis uerbis collaudat. Cæ- terùm Gratianus Imperator in totum uiceſi mam ipſam ſuſtulit: quod in gratiarũ actio- ne Auſonius affirmat. Hinc eſt quod Iuſti- nianus ait, uiceſimam hæreditatis de Repu- blica receſſiſſe. cribit Pomponius de origi⸗ ne iuris, primùm Aulum Offilium de legi- bus uiceſimæ ſcripſiſſe. Addit Capitolinus, Marcum Antonium philoſophum deuiceſi hæreditatũ leges tuliſſe. Additum fuit illi le- gi aliud caput à Tiberio Cæſare, quod Clau dius antiquauit, ut eſt apud Tranquillum. Ex his autem non dubito, quin Accurſij er- ror intelligatur, qui caduca bona in bellis ci- uilib. idcirco attributa fiſco tradit, quia ho- mines occidebãtur:cùm tamẽ ſupra ex Dio- ne, propter impendia bellorum latam legem illam oſtenderim. Reuocata ſub incudem interpretatio l. gre- tionum. C. de iur. delib. CA P. VII. Retionum ſcrupuloſam ſolennitatem hac lege(inquit Theodoſ.& Valent. Cæſs.) amputandam decernimus. Dubitaui quandoq;, quid dictio tam inſolens ſignifi- caret: tãdemq; illud placuit, ut intelligamus derogari ſolennitatibus, quæ in hæredirtatũ aditione ſeruabantur. Creui, inquit Feſtus, ſignificat hæreditatẽ adij: à uerbo creſcere, & cernere. Cicero ad Atticum libro epiſto- larum undecimo: Literas tuas accepi pridie Nonas Febr. eoq; ipſo die ex teſtamento cre ui hæreditate. Sed& idem rurſus: Galeonis hæreditate creui: duco enim cretionẽ fuiſſe ſimplicem, quoniam ad me miſſa eſt. Idem ad Dolabellam: Ate peto, ut me hanc, qua- ſi falſam hæreditatem alienæ gloriæ, ſinas cernere. Igitur arbitror, non aliud eſſe cre- tionem, quam aditionem. Cum ergo obſer- uarentur in adeunda hæreditate ſolennita- tes quædam, eas Imperatores hac conſtitu- tione ſuſtulerunt. Cæterùm quænam ſolen- nitas hæc eſſet, haud facilè dictu eſt: niſi ex lege Papia introducta fuerit, cuius ſuprà me Diſſ punctionum lib. III. 10 20 30 4⁰ 50 60 54 minimus:mortuo enim teſtatore ſtatim hæ- reditas adiri non poterat: quare dies non niſi ab apertura tabularum cedebat, quod per Iuſtinianum emẽdatum fuit. Sed& hac in re Iſidorum pro malo autore ipſe non du- xerim. hic etymologiarum libro quinto, ca- pite uigeſimoquarto, totam hanc rem ſicex- plicat: Cretio eſt certus dierum numerus, in quo inſtitutus hæres aut adit hæredita⸗ tem, aut finito tempore cretionis excludi- tur, nec liberum illi eſt tempus ultra capien- dæ hæreditatis. Appellata eſt aà decernendo, id eſt, conſtituendo, quòod hæres debeat de- cernere: utputa cum ſic ſcribitur, ille hæres mihi eſto, additurq; intra dies tot. Adeun- darum autem hæreditatum ſtatutus erat cer tus dies,& ultra cretio non erat& ë. Igitur ſecundum ſupradicta accipi debet. Et Pli- nius Cæcilius epiſtola ad Traianum: Julius Largus rogauit me teſtamento, ut hæredi- tatem adirem cern eremq;. In Codice Theo- doſiano uidetur cretio ſolennitas eſſe, quæ in hæreditatibus inteſtatorum locum ſibi ha beat, ne legi Papiæ fraus fieri poſſet. Nouo intelleclu declarata I. generaliter. 5. n ff.de decurionibus diſputatumq; quid ſit udaica ſuperſti⸗ tio:& de uictoria auerſus Marcomannos, Chri⸗ ſtianorum precibus impetrata. * CAPVT VIII Os qui Iudaicã ſuperſtitionem ſequun tur, diui Seuerus& Antoninus hono- res adipiſci permiſerunt:ſed& neceſſitatem his impoſuerunt, qua ſuperſtitionem eo- rum non læderent. V erbahæcVlpiani ſunt, titulo de decurionibus: quæ quantum Ac- curſium, Bartolum& cæteros torſerint, il- lud argumẽto eſt, quòd cum alibi legiſſent, Iudæos omnibus honoribus arceri, hocau- tem reſponſo uideatur concedi: in eam ſen- tentiam deuenerunt, ut reſponſum iſtud ſit correctum. quo nihil putidius ferepotuit di- ci. Quapropter ut nos ueritatem ipſam om- nibus notam faciamus, illud ſcire conue- nit, Vlpianum ipſum à Chriſtiana religio- ne fuiſſe diſcordem, ethnicorumq; deos cd- luiſſe: floruit enim Alexandri Imperatoris temporibus. Aelius Lampridius: Alexan- der, inquit, Paulum& VIpianum magno in honore habuit: quos præfectos ab Helio- abalo alij dicunt factos, alij ab ipſo. nam& cõſiliarius Alexandri& magiſter ſcrinij fu- iſſe perhibetur VIpianus: qui tamen ambo aſſeſſores Papiniani fuerunt. Idem etiam au- tor eſt, neminem ſolùm admittere Alexan- drum confueuiſſe, præterpræfectum ſuum, & Vlpianum,& aſſeſſores ſuos: quos pro- pter ſummam iuſtitiam ſingulariter dilige- bat. Igitur tempore quo VIpianus uiuebat, nondum recepta erat CHRISTI fides. Primus enimlmperator Chriſtianus fuitPhi lippus, longè Alexandro poſterior. Cum itaque à cHRLSTI traditionibus alie- ce 4 J.j. C. de cadu⸗ tollend. I. generaliter. 5. fi. ff. de decurios 55 D. Andreæ Alciati 56 nus eſſet Vlpianus, non mirũ eſt, ſi noſtram fidem, ſuperſtitionem Judaicam appellauit. quoniam enim primum in Iudæa Chriſtiani fuerant, nomine hoc fuerunt dicti. Hinc eſt quod Septimius Florens in apologetico ca- pite X Xl. oſtendit Chriſtianos a Iudæis dit- ferre:& id non aliam ob cauſam, quam quia Gentiles omnino qualis eſſet noſtra religio ignorabant. Tacitus quoq; hiſt. lib. primo& uigeſimo, ubi Iudæorũ ſuperſtitiones deſcri 10 pſit: Tranſgreſſi, inquit, in mores eorũ idem uſurpant:nec quicquam prius imbuũtur, q́; contéẽnere deos, exuere patriam, parentes, li beros, fratres uilia habere. quę uerba in Chri ſtianos ab eo contorta ſunt. Idem expreſſius de eis lib. x v. Ergo, inquit, abolendo rumo- ri Nero ſubdidit reos.& exquiſitiſſimis pœ- nis affecit, quos per flagitia inuiſos uulgus Chriſtianos appellat. Autor eius nominis cHRISTVS, qui Tiberio imperitãte per pro curatorem Pontium Pilatum ſupplicio affe- ctus erat:repreſſaq; in præſens exitiabilis ſo- perſtitio rurſus erũpebat, non modòo per lu- dæam, originẽ cius mali, ſed per urbẽ etiam. Idem etiam ſub finem libri ſecũdi: Actum, inquit, eſt de ſacris Aegyptijs,& de ludaicis pellendis:factumq; patrum confultũ‚ ut qua tuor millia libertini generis ea ſuperſtitione infecta, quis idonea ætas, in inſulam Sardi- niam ueherẽtur, coërcendis illic latrocinijs: & ſi ob grauitatẽ cœli interijſſent, uile dam- num: cæteri cederent Italia, niſi certam ante diem profanos ritus exuiſſent. Et hæc quidẽ impijſſimus autor Cornelius Tacitus ſcribit: quibus non abſimilia Plinius Cæcilius eru- ctat libro, qui inſcribitur epiſtolarũ ad Traia num:de Chriſtianis enim loquens, eorũ ap- pellat ſuperſtitionẽ, prauam immodicamq;. Item rurſus:Neq;ʒ ciuitates, inquit, tantũ, ſed uicos etiam atque agros ſuperſtitionis iſtius cõtagio peruagata eſt. Sed& Suetonius, ne ſcio an magis Plinio impurus: is, A& Nero- ne, inquit, affecti ſupplicio ſunt Chriſtiani, genus hominũ ſuperſtitionis nouæ acmale- ficæ. Spartianus quoq; in Caracalla: Septen nis puer cum colluſorem ſuum, puerum ob Iudaicam religionem grauius uerberatũ au- diuiſſet, neq; parentes eius, neq; autores uer berum diu reſpexit. Quintilianus etiam lib. III. Eſt, inquit, conditoribus urbium infame contraxiſſe aliquã pernicioſam cæteris gen⸗ tem:qualis eſt primus Iudaicę ſuperſtitionis autor,& Gracchorũ leges inuiſæ. Ex his igi⸗ tur haud difficulter cognoſcere poſſumus, VIlpianum non de Iudęis, ſed de Chriſtianis intellexiſſe: quod etiam clarius oſtẽditur ex reſcripto, cuius autoritatem citat. Nam cùm diui principes Marcus& Verus, Marcoma nis inferrent bellum, eamq́; ad inopiam per- ueniſſet exercitus, ut aquæ penuria periclita rẽtur omnes, Chriſtiani milites precibus lar giſſimos imbres à Deo impetrauerũt:cumqʒ in certamen prodijſſent, fulmina faciem ho- ſtium perſtringebant: impetusq́; grandinis eorum animos ita exterruit, ut maximã Ro- manis uictoriam de ſe Marcomani præbue- rint, unam legionem Chriſtiani nominis id impetraſſe, Dion autor eſt, quæ deinde ls- 9αυνοειι dicta ſit, id eſt, fulminatrix. Suidas rem omnem in lulianum quendam myſtem conieciſſe uidetur. Igitur Imp eratores tanti beneficij non immemores, per reſcriptum, Chriſtianorũ dogma confirmarũt, Chriſtia- nosq; accuſari uetuerunt, eiuſdemq; condi- tionis cum cæteris eſſe in honoribus adipi- ſcendis conſtituerũt. Meminit huius reſcri- pti Septimius Florens in apolog. cap. v. Si, inquit, literæ M. Aurelij grauiſſimi lImpera- toris requirãtur, quibus illam Germanicam ſitim Chriſtianorũ militũ precationibus im- petrato imbri diſcuſſam cõteſtatur: ſicutpa- lam ab huiuſmodi hominibus pœnam dimo uit, ita alio modo palàm diſperſit, adiecta ac- cuſatoribus damnatione,& quidẽ tetriore. Igitur in Vlpiani reſponſo legendũ eſt, non diui Seuerus& Antoninus, ſed, diui Verus & Antoninus. nam Aelius Verus unà cum hoc Antonino imperauit, ut eſt apud Capi- tolinum.Simili menda corruptos eſſe textus alijs in locis, ante nos alij admonuerunt. Aduocatorum honorariũ Luam Pecuniæ 110 ſtræ ſummam non poßit excedere: quid item noſtræ monetæ comprændat aureus, de quo in Digeſtis. CAP. IX. Vm de aduocatorũ mercede, quod ho- norarium appellare Iuriſcõſulti ſolent, tractatur, ſolet adduci VIpiani reſponſum, quo traditur, permiſſum aduocatis eſſe pro ſingulis cauſis uſq; ad centum aureos accipe re. Quæ uerba ſolent noſtri temporis luriſ- confulti interpretari, ut cẽtum ducatos, qui noſtro tempore cuduntur, ſignificẽt, quam ſententiã quidam recentiores non probant, nec nos unquã probauimus. Igitur ſcire de- bemus, centum ſeſtertios idem eſſe quod au reus. oſtendit id Tranquillus in Othone, qui Othonem tradit excubanti cohorti diuidere ſolitum, quoties cœna principem acciperet, uiritim unum aureum. quod deſcribens Ta- citus libro XVII. centenos ſeſtertios dediſſe Othonem atteſtatur. Nec obſtat quod luſti- nianus in Inſtitutionib. de libertorũ ſucceſ- ſione ſcribit, pro mille ſeſtertijs unũ aureum computari:quia uel accipiẽdum eſt ex mille ſeſtertijs aureum pro reditu computari: ſic enim lucrifieri cõtinget ex dextantibus uſu-⸗ ris,& ſatis id cõſtat apud Columellam. Vel, quod magis placet, ſenſus legis is eſt, ut cum tẽpore quo lata eſt lex Papia, ditiores eſſent liberti, quam ſub Iuſtiniano, ut ipſemet de- monſtrat: quod lex Papia diſponebat in co, qui mille ſeſtertios poſſidebat, ipſe diſpoſuit in eo, qui ſuo tempore poſſidebat unum au- reum.nec enim diuitiæ Romanorum ſub Ju ſtiniano cõparandæ fuerunt ætatiilli aureæ, quæ Auguſti tempore erat. Igitur dum lu- riſconſultus dicit, mercedem licitã eſſe cen- lum nifimam in caieuiſſen p mnardiumpit irnefidem mgnitudo qu molborum opecunii dd neciauudh f endis pecunl uſeſtertia, qu mrur. Memir In Cæcilad. leuri,quod mione, dono inperabſtinn ctquan quan fiaoreizſeuden domeſt ſeſtert nilem ualuiſſe lbricentump ſcquens ſit ſeſt nüm duobust am horum mil generis conſtitt uamillelioræ. dmnũ decem lib mlione reddet tirntur,quatt umnoſtram te dlrepetundan adit non licui pere niſi ul Aunproptercu lepauperem, deitelligamu nie monete equidemmo⸗ dit cuUm eill m emtemporelu Tus miſt„ nille loci m um bdouoyari luon tan — non poßit ctägre gitinng 4 cimprentat anus ten 4 Weeſts.(4bIX aduocatorũ metcede g mappellarelurici let adduci V pianileßn permiſſum acuocasd uſqy ad cennmauna daſolent noſti tenpoi' pretari ut ccnmcucn dre cudunuu ſgiſcä dam recentiresnonpn u5 probauimus Igiur um ſeſteniosicemelleg tid Tranquillusin Oüm dit excubanticchoiti les cœnaprincpenayf. 2 leg: aureum.quoddeſci ep.. nönul n. centenosſcſenduiiae accuſ. eſtarur. Nec cbſt rutionib delbenmi ro milleſeſterijmiu ia vel accipicum 3 um proreci crr⸗ jcõungetes dexternte oſtatapud lacet.ſenſusl aeſt lex Pa 3 ab luſtinimo,lllh, uPxpucſhau d lex Papia he poſſidebtiple rtiospol C hatw Columtli os. C. de mo⸗ . 3 bell mul. 3 Cibob’ci. conſ.xlv. Touii. i fnita. 9 ſ Iilrie uecti. f. de , liwiam inſeck. 57 tum aureorum, intelligẽda ſunt ſeſtertia de- cem, ſeu, quod idem eſt, ſeſtertij decẽ mille: congruitq; quantitas hæc illi, quæ per Clau- dium Cæſaréẽ taxata eſt. Cornelius Tacitus libro hiſtor. x. Nihil, inquit, publicæ mer- cis tam uenale ea tempeſtate fuit, quàm ad- uocatorũ perfidia: adeò ut Samius inſignis eques Romanus quadringentis nũmorum millibus Suillio datis,& cognita præuarica- tione, ferro in domo eius incubuerit. Igitur conſurgũt patres, legemq́; Titiam flagitant, qua cauebat᷑ antiquitus, ne quis ob cauſam orandam pecuniam, donùmue accipiat. De- inde obſtrepẽtibus ijs, quibus ea cõtumelia parabatur, diſcors Suillio Sillius acriter in- cubuit, ueterum oratorũ exempla referens, qui famam in poſteros, præmia eloquentiæ cogitauiſſent pulcherrima. alioquin& bona rum artium principẽ ſordidis miniſterijs fœ dari, ne fidem quidem integrã manere, ubi magnitudo quæſtuũ ſpectetur: ut quomodo uis morborum precia medentibus, ſic fori ta bes pecuniã aduocatis ferat.& paulò infra: Hæc ita haud fruſtra dicta princeps ratus, ca piendis pecunijs poſuit modum, uſq́; ad de- na ſeſtertia, quæ egreſſi repetũdarum tene- rentur. Meminit huius ſenatuſcõſulti etiam Plin. Cæcil. ad Valerianũ lib. v. ubi affirmat ſe lætari, quòd in cauſis agendis, non modò pactione, dono, munere, uerumetiã xenijs ſemper abſtinuerit. Cæterùm uidendũ nunc eſt, quam quantitatẽ pecuniæ noſtræ cẽtum hi aurei, ſeu dena ſeſtertia cõficiant. Et ſcien dum eſt, ſeſtertium, duas libras argenti& ſe miſſem ualuiſſe: quæ ſumma, noſtra moneta libris centum plus minus ualet: ut inde con- ſequens ſit, ſeſtertium æris, ſeu mauis num- mum, duobus tantũ aſſibus noſtris ualuiſſe: cùm horum millia ſeſtertium argenti neutri generis conſtituant. Sunt itaq; decem ſeſter tia, mille libræ. Qua ratione aureus apud VI pianũ decem librarũ noſtrarũ fummam æſti matione reddet: non, ut noſtri Doctores ar- bitrantur, quatuor libras. Et ita ad æſtimatio nem noſtram redigẽda eſt etiam pœna legis Iul. repetundarũ, quam Venuleius refert. Is tradit, non licuiſſe magiſtratibus pecuniam accipere, niſi uſq; ad cẽtum aureos in anno. Quapropter cùm Hermogenes ſcribat, non eſſe pauperem, qui quinquaginta aureos ha bet:intelligamus eum non eſſe pauperẽ, qui noſtræ monetæ libras habeat quingẽtas. Et hoc quidem modo aurei æſtimatio ineunda eſt, cùm eius mentio reperitur in Digeſtis. nam tempore Iuſtiniani ſuus ille ſolidus, cu- ius mille locis mentionem facit, ſubſeſquu- plus erat ad ueterem aureũ, nec in eius æſti- matione à recentioribus recedo. Adducla quædam de uecligalibus, no- uo ſenſu illuctratus uerſiculus, Si de uectigalibus. in. ſi finita. de dam. infect. CAP. X. Lpianus lib. X LIII. ad edictum, cuius reſponſum ſub tit. de damno infecto, 10 4⁰ 60 Diſpunctionum lib. III. 6 Tribonianus redegit, ita ferè ad uerbum: 8i de uectigalibus non caueatur, mittẽdum in poſſeſſionẽ dicemus, nec iubẽdum poſſide- re:nec enim dominiũ capere quis poſſiden- do poteſt:ſed in uectigali prædio, ſi munici- pes non cauerint, dicẽdum eſt dominiũ per Iongũ tempus acquiri. Verùm uiſum id Ac curſio eſt, alteri reſponſo repugnare, quo Paulus, In uectigalib. inquit,& in alijs præ- dijs, quæ uſucapi non poſſunt, publiciana competit& ẽ.& Accurſius ſpecialiter hoc in cauſa dãni infecti obſeruari tradidit, ut poſ- ſit præſcribi: alijq; aliter torquentur. Nobis uidetur locus ſatis clarus,& id præſertim, ſi Higini de limitibus agrorum uerba audia- mus. is, Vectigales, inquit, agri ſunt obliga- ti quidam reipub.P. R.quidam coloniarum, aut municipiorũ, aut ciuitatum aliquarum: qui& ipſi plerunq; ad pop. Rom. pertinen- tes, ex hoſte capti, partitiq; ac diuiſi ſuntper centurias, ut aſſignarentur militibus, quorũ uirtute capti erant, amplius deſtinato modo quàm uerus militum exigebat numerus: qui ſuperfuerãt agri, uectigalibus ſubiecti fùnt, alij per annos, alij uero mancipibus ementi- bus, id eſt, conducẽtibus in annos cẽtenos, alij quinos: plures uerò finito illo tempore iterum ueneunt, locanturq; ita, ut uectigali- bus eſt cõſuetudo. municipes autem ipſi per cẽturias locant, aut uenũdant proximis qui- buſq; poſſeſſoribus. Puto itaque in Vlpiani reſponſo non municipes legẽdum, ſed man- cipes: ut hi intelligantur, qui ius uectigalis per centum annos emerunt. Aut ergo ali- quis non emit ius perpetuum 4 republica, & nihil unquam præſcribit: aut emit,& ſi non caueat. ꝓręicribitur ob dominium illius iuris empti: ita tamen, ut id nihil reipublicæ damno ſit. Poſſet etiam intelligi, ſi munici- pes, ubi iam fundus reuerſus ef ad eos, non caueant præſcribi: niſi alia lege urgeremur, qua ſancitum eſt, nec res populi Rom. nec ciuitatum poſſe uſucapi. 4& quidam gnauid. C de decur. lib. x. Lud fraternitates iſiæ religioſorum iniquißimo iure re=⸗ probantur, declarata ex hiſtorijs. CAPVT XI. NXtat X. Cod. Iuſtin. libro quædam con ſtitutio, quæ Valentiniano Imp. adſcri- bitur. Ea ſancitum eſt, quicunq; monazonio congregatur, tanquam ignauiæ ſectatores, & qui munera ciuitatum ſubterfugiant, de- bere de eremis extrahi:eorumq́; bona eis ap⸗ plicari, qui horum loco munera ipſi ſubi- rent. Hanc legem cùm à religione homines auocare uideatur, Doctores intellexerũt in- pſeudomonachis tantũ ſibi Iocum uendica- re,& his qui non dei zZelo ducti, ſed ſolùm ut munera ſubterfugiãt, in eremũ ſecedũt. quã interpretationẽ ut iſtis dieb. recipiendã pu⸗ to, ne quid uideatur in Jure tam impium, ita ipſius legislatoris longè aliam mẽtem fuiſſe atteſtari libet.ſiquidem is Valens tam atroci l. cum ſponſus. ff de publi. l. uſucapionem ff de uſucap. l. quidam. C. de decu. lib.xr „ D. Andreæ Alciat 65 odio monachos proſequutus fertur, ut per Lucium nequitiæ ſuæ ſatellitem, tria eorum millia ex ⁴ egypti eremis abſtraxerit: Macha rium eorum pontificem& magiſtrum in in- ſulam exulare coẽgerit. EFuſebius Cæſarien- ſis hiſtoriæ libro undecimo: Valens, inquit, uaſtat eremum, bella quieſcentibus indicit: tria millia ſimul, aut eo amplius uiros, ſecre- ta& ſolitaria habitatione diſperſos, oppu- niano, alijsq; Iuriſconſultis, quos titulo ante ceſſorũ uiſus eſt honoraſſe. quãobrem quan doq; dubitaui, ne non anteceſſores, ſed aſſeſ- ſores potius legendum eſſet. cuius emenda- tionis argumentum ex Procopio deprænde ram, qui Parthici belli lib. I. Tribonianus, in quit, Pamphilius Imperatoris paredrus, qus magiſtratum Romani quæſtorem, Latini lu riſconſultũ uocant.& alibi: Baſilidem fecit gnare pariter aggreditur. Idem atteſtat eti- 0 quæſtorem, manſuetudine ac xquitate inter am Socrates epiſcopus tripartitæ hiſtoriæ li bro octauo, capite ſeptimo. ſed& Theodori cus in ſeptim o, capite x xI X. Eremi inco- las Antonij ſequaces Lucius expulit: eo- rumq; ſanctiſſimos præſules duos Macha- rios, Iſidorumq́;,& cęteros ſpeluncis ſuis eij ciens, in quandam inſulam, quam impij ha- bitabant, deſtinauit. Quinetiam Eutropius: Valens, inquit, impietatẽ, quam dudum me patritios clarum.& alibi: Proclus tunc Impe ratoris paredrus erat, magiſtratũ quæeſtoris gerens, uir iuſtus& ẽ. quibus in locis inter- pretis fidem deſidero, qui proquęſtorẽ, ubi- que coceſtorem tranſtulit, neſcius Romana rum dignitatum uocabula Græco idiomate non rectèpronunciari, quod apud Suidam centies deprændiſſe memini. Cæterùm pare drum Græcè, aſſeſſorẽ Latinè dici, nemo eſt ditatus fuerat, operibus implens, lege data, a0 qui uelex lexico diſcere non poſſit. Scribit ut monachi militarẽt, nolentes pertribunos & milites fuſtibus iuſſit interfici, quorũ in- numera multitudo per uaſtas tunc A egypti ſolitudines diffuſa conſtat:præcipueq́; apud Nitriam martyrij conſequuta eſt palmam. Paulus quoq; Horoſius: Valens, inquit, ef- frenata liber audacia legem dedit, ut mona- chi, id eſt, Chriſtiani, qui ad unũ fidei opus, dimiſſa ſecularium rerum multimoda actio- Iulius Pollux, Athenis æπνρνέαννε fuiſſe, ſoli- tosq; principem regem,& imperatoremlita enim interpretor νιρρμ binos aſſeſſores eligere, quos ſecum haberẽt: neceſſe autem erat quingentorũ iudicio hos prius approba ri. Igitur his argumentis non dubitabã, quin eo in loco aſſeſſores legendũ foret. equidem nunc admodum dubius ſum, cùum antiquo- rum codicũ ſcriptura emendationi huio diſſi ne, ſe redegerant, ad militiam cogerẽtur: ua- 30 deat: ſemper enim anteceſſores legitur. ſed ſtas illas tunc Aegypti ſolitudines, arenasq; diffuſas, quas propter ſitim& ſterilitatẽ, pe- riculoſiſſimamq; ſerpẽtum abundantiã con- uerſatio humana non noſſet, magna habita tium monachorũ multitudo compleuerat. huc tribuni& milites miſſi, qui ſanctos ac ue ros milites Dei alio nomine perſequutionis abſtraherent, interfecerũt agmina multa ſan ctorum& ẽ. Sed& Hieronymus in chroni- & in Pandectis Florẽtinorum, ante titulum, qui eſt de legatis primo, epiſtolam Græcam Iuſtiniani ipſius legi, qua ita ſcriptum anno- taui, εꝶ πνQπναν εεαιοσινυουμλένο εννεα uæsdelop Alluοᷣœ. poſt patritium inclytæ recorda- tionis quæſtoriũ& antecenſorem. quam epi ſtolam Latinè ſcriptam uulgò habemus in ti tulo de ueteri iure enucleando. Illud tamen ι ν animaduerti, dictionem Græcam à cenſore ct uw chas ca Euſebij: Valens, inquit, data lege ut mo- 40 uideri deductam, ut ea ratione procenſor di- nachi militarent, nolentes fuſtibus iuſſit in- terfici. Quapropter Suidas: vonug, in quit, ae Jhoea, εαμααε ονρρας ενάννσν ⁶ dlæwsvse 1) Kovande, in exilium miſit Valens monachos. Hæc igi tur execrabilis eſt illa conſtitutio, cuius ſu- praſcripti autores meminerunt:idcirco for- taſſe à Triboniano non reiecta, quoniam a- liam interpretationem recipere poterat, præ ter eam quam Valens ipſe probabat.tametſi & id Triboniani impietati poteſt imputari: 5o quandoquidem Suidas ſcribit, eum fuiſſe a- ſeoꝑν ½&ãχeEν/uwGm˖Ʒπ avee W Xeεεασάνe Qπ‚=wo, omnium deorum contemptorem,& præſer tim à fide CHRISTI abhorrẽtem. cui tamen autori uix eſt, ut ego aſſentiendum putem, cùm apud grauiſſimæ exiſtimationis hiſtori cos aliter de Triboniano traditum ſit. In inſcriptione epiſtlolarum Juſtiniani, an le- gendum ſit anteceſſores, an uerò aſſeſſores, diſputa⸗ tum: ibi quædam de Pandectis Floren⸗ tinis. CAP. XIiI. NDigeſtorum principio extat Iuſtiniani J epiſtola, quæ mittitur Theodoro, Theo- Philo, Dorotheo, Iſidoro, Anatolio, Tribo- catur, qua ευννα☚⁵ proconſul. Sed tamen magis arbitror Græcũ ſcriptorem neſciuiſſe Iatinas uoces ad amuſſim deſcribere, nec tan ta omnino illis libris adhibenda eſt fides, ut eorum autoritate potiores nõ ſint rationes: quandoquidem& in eis aliquos errores ſcri ptoris manu cõmiſſos agnouimus: ut mini- mè o᷑νee illud cũ Politiano exiſtimem, ſed potius multis poſt Iuſtinianũ ſeculis de- ſcriptum:ut ineptè faciãt, uel qui tantis cum (ut ita dixerim) ceremonijs illud oſtendunt, uel qui etiam ſeria omittũt, ut uideant. Sanè in anteceſſum dare, Anneo Senecæ epiſtola CXIX. uidetur eſſe in nominibus credito- rum, quod in ultimis uoluntatibus prælega- tum:ut ſuſpicari libeat, anteceſſoris uocabu lum ea tempeſtate in uſu fuiſſe, hocq́; nomi- ne appellatos, qui iura profiterentur. Explicata Juriſconſulti, Grammaticorumq; ſententia, quid donum a munere differat. CAP. XIII. Onũ inter& munus hoc intereſſe Vl- pianus& Labeo exiſtimauerũt, quod inter genus& ſpeciem. nam genus eſſe do- num inter dctun. ffdeuat 3 ndpß dari:qu nuitquorumm bscöfutatul MWdenanũ! 7ccd pactione mexenipde ſemunls acc npausd cen e Corn Fron mieus uelclie iruntzuelmu scatur inde gellatur. Pol ndici quæ do ies⸗lud quoc onatur militib. ulgicrVppia aioné laberet ALrcanus:ſede Vpinno,quoni rolgnikicatn, velutt munerac de WIpianusu vmrefertur,no krreputatCæte ao,neouentun middonum res auendireſpez vvemodo Vall cümaljaliterd Ageneris& p, vobo llludſcie mnus& ſpecien ulnſtitutionibu maplebe ſicu ain lignificaun pulum quam Ir natio inte lpaltchmn Vouan elberii änaign „ riſc us etthonlü Auin nmanſean lle non 8 däc 4 eegendhu mne men tum m eſſet d anthicib Dnd dd hilu re lib md UlllUs l. m ROnpers nah d manig d dadi 0 m ant.Kalh ual manſue dlüt leſſorec 4 arräe 4 um, clma leripturaemendhnorid Tenim antecelſresegr tis Florétinonmam gtis primo, epittom0n lius legi qualzſergnme ee T7 TMdg gnunle poſt patritium inchnem riũ& antecenſorem eſcriptam uulgohrbem 1iure enuclenndo,ludr dictionem Græcmm act tam, ut ea rrioneprocen merE proconlul dect r Græcũſciptoremm ad amufſimdeſcriberen is libris adhibencacktt tte potiotes no ſnti m& in eis aliquosennt U coile loc rate in vſ quiiurap ll iſean ſali Gan 311 amawnat ifta. 1 amonus ocin, er 4 oeriimuen Labe enlbd rofitefenlli de don. int. & ux.in fi. 5 Diſpunctionum lib. III. 2 num Labeo ait, à donando dictũ: munus ſpe ciem:id enim eſt donũ cum cauſa, utputa na talitium, nuptiarũ. Martianus autem munus eſſe tradidit, quod neceſſariò ſubimus:dona uerò quæ nullius neceſſitatis, ſeu officij cau ſa pręſtantur.ſubditq; in hoc uentum eſſe, ut non quodcũq; munus idem donum accipia- tur:ſed quod donum fuerit, rectè munus di- catur.quæ uerba VIpiani reſponſo aduerſa- ri uidentur. ſi enim donũ eſt genus, cur mu- nus non rectè donum dicetur? annotauit id Laurẽtius Valla,& utrunq; Iuriſconſultorũ damnat: nullum enim donũ eſſe ſine cauſa. Certè& in hac re aliter Grammatici opinati ſunt, munus ſcilicet hominibus mitti, at do- na dijs dari: quod Seruius& Donatus exiſti mauit. quorum ſententia ex Plin. Cæcil. uer bis cõfutatur, qui libro Epiſtolarum quinto ad Valerianũ ſcribit, ſe in orãdis cauſis non modò pactione abſtinuiſſe, ſed& dono, mu- nere, xenijs. Sed& Agrætius donum dantis eſſe, munus accipientis ſcripſit: quo nihil eſt ineptius,& certe agreſtis hic nimis eſt litera ror. Corn. Fronto: Munus, inquit, eſt quod amicus, uel cliens, uel libertus officij cauſa mittunt, uelmunus gladiatoriũ:donũ, quod dijs datur.inde ubi dona ponuntur, donariũᷓ appellatur. Poſſunt& illa nihilo minus do- na dici, quæ donãt pauperibus diuites& po tẽtes. Illud quoq; donum putandũ eſt, quod donatur militibus in caſtris, ut uallaris coro na. Igitur Vlpianus donum latiorem ſignifi- cationẽ habere tradit quàm munus. negat id Martianus:ſed eius ſentẽtia non aduerſatur Vlpiano, quoniam ipſe accipit munus latiſſi mo ſignificatu, cùm trahitur etiã ad onera, ueluti munera ciuitatũ, munus gladiatoriũ &ẽ. Vlpianus uerò munus cum ad largitio- nem refertur, non æquè latam notationẽ ha- bere putat. Cæterũ quod ſubiungit Martia- nus, in eo uentum eſſe, ut quod munus fue- rit, id donum rectè dicatur: ad conſuetudinẽ loquendi reſpexit, non ad proprietatem.& hoc modo Vallæ impetus coërcetur. tametſi etiam alij aliter diſſoluerint, tanquã donum & generis& ſpeciei nomen ſit: quod non probo.Illud ſciendum, in reſponſo VIpiani, genus& ſpeciem ſæeusένο accipi: ſicut& in Inſtitutionibus, cùm dicitur, Populus dif- fert à plebe, ſicut ſpecies à genere: non aliud enim ſignificatur, quàm latiore ſenſu accipi populum, quam ſoleat plebs. Cur donatio interuirum& uxorem prohibi ta ſit, Plutarchum nouam rationem aßignaſſe: ſed& quædam de libertis uindicta manumißis, nouuisq́ intellectus conſtitutioni datus. C AP. XIIII. Ntonini principis oratio, cur donatio inter uirum& uxorem Iure ciuili pro- hibita ſit, in hæc uerba oſtendit: Maiores no ſtri inter uirum& uxorem donationes pro- hibuerũt, amorem honeſtũ ſolis animis æſti mantes, famæ etiam coniunctorũ conſulen- tes, ne concordia precio cõciliari uideretur, néue melior in paupertatẽ incideret,& dete 10 20 30 40 50 60 rior ditior ſieret. Cæterũ his rationib. aliam addit grauiſſimus autor Plutarchus, qui Tra iani Cæſ. præceptor, uir plurimæ lectionis, in opere cui titulum fecit,yæguna ehxdſe ſic propemodum ſcripſit: Gꝓ 5 Haερμααράα˙σ‿νοπασν Geτ ᷣαναwz Mla IIMvae S Aæ α*νσ was aκ Ap ́s rxεεινκανινσνασϑ iv ½rx d iſanxεαιeνοαν d A ive 2euiœ—ox voiuνανν Quibus uerbis demonſtratur, idcirco prohiberi donationẽ, quòd abſurdum legislator exiſtimauerit, ui- deri aliquid inter uirũ& uxorem, quod com mune non eſſet:præſertim cum ſint, ut in ſa- cris literis dicitur, duo in carne una. cùm igi- tur in ſponſis hæc ratio locum ſibi non uen- dicet, inde à legislatore permiſsũ eſt, ut quã- tum uelit, ſponſæ ſponſus donare poſſit. Li- bet& hic referre, quantũ à conſtitutionibus uideatur receſſiſſe Cornelius Tacitus:is lib. hiſt. xIII. manumittẽdi duas ſpecies inſtitu- tas ſcripſit:ut relinqueretur pœnitentiæ, aut nouo beneficio locus, quos uindicta patro- nus non liberauerit, uelut uinculo ſeruitutis attineri. Quæ uerba indicãt, tametſi propter ingratitudinem liberti in ſeruitutẽ reuocen- tur eos tamen nũquam reuocari, qui manu- miſſi uindicta forent. quæ ſententia admodũ mihi placeret, tum quòod ita Tiberium Cæſ. conſtituiſſe ſcribit:tum etiã quòd multis Iu- riſcõſultorum locis quadrare uideo: niſi me Conſtantini Imp. conſtitutio non parũ mo- ueret:is ad Maximũ præf. præt. Si is, inquit, qui noſtro cõſilio uindicta liberatus eſt, poſt coẽrcitionem pœnitentia dignum ſe præſti- terit, ut ei ciuitas Romana reddat᷑: non prius fruatur beneficio libertatis, quaàm ſi hoc pa- tronus eius oblatis precib. impetrauerit. quę uerba indicant,& eum qui uindicta manu- miſſus erat, ex ingratitudine in ſeruitutẽ re- uocari:niſi reſcriptum iſtud alio modo mali- mus interpretari, ut uidelicet ſignificet, non libertatem quidem amittere, ſed ſolùm ciui- tatis Romanæ iura. quod ex eo probatur, quòd requirit lex, ut patronus hoc petat: nã ſi in ſeruitutem reuocatus foret, non patro- nus, ſedſdominus dicẽdumſerat. Quod autẽ dicitur, non prius fruatur beneficio liberta- tis, intellige beneficiũ iuſtum, quatenus iu- ra Romanæ ciuitatis comprændit. Explicata lex, ſiue. ſi menſor flſum modum dixerit:& ex Agennio Vrbico quædam de men⸗ ſoribus. CAP. XV. Imenſor falſum modum dixerit, eum ex Omer prætoris teneri conſtat. addit Pau lus idem eſſe, ſiue de itineris latitudine fefel- lerit, ſiue de ſeruitute immittendi, proijcien- diq; quæratur. Contorſit hic ſe Accurſ. quid enim cõmune habet menſoris officium cum ſeruitute immittẽdi& proijciendisilla enim menſurã non accipiũt.quare intellexit, cùm agitur de latitudine loci, in quem mittatur, proijciatuùrue. quam expoſitionem ipſe non probo, cùm tunc non de ſeruitute ipſa quæ ratur, ut Iuriſconſultus dixit, ſed de loco in l.ſi manumlſſlur. C. de lib.& ea⸗ rum lib. l. ſiue. ff. ſimen fal. mod. dix. l in ſacris circ⸗ med. C. de pro Jac. ſcriniorum lib. xij. 63 D. Andreæ Alciat 84 quo ſeruitus conſtituatur. quapropter ſcien dum eſt, mẽſorum officium apud antiquos non ſolùm in eo uerſari ſolitũ, ut agros meti rentur, ſed ut etiam pronũciarent:& non de menſuris tantùm, ſed etiam de ſeruitutibus. Oſtendit id Agẽnius Vrbicus in lib. de con ſtitutionib.agrorũ qui cum de ſeruitutibus itineris, aquæ pluuiæ,& ſimilibus diſſeruiſ ſet, ſubiungit, difficilimũ eſſe menſori in eis plerũq; iudicare. Sed& in iudicãdo, inquit, menſor uirum bonũ& iuſtum agere debet, neqʒ; ulla ambitione aut ſordibus moueri: ſer uare opinionem& arti& moribus:omnisqʒ; illa artifici ueritas cuſtodienda eſt, excluſis il lis ſimilitudinibus, quæ falſæ pro ueris ſubij ciũtur. quidam enim per imperitiã, quidam per imprudentiã peccant: totum autem hoc iudicãdi officium,& hominem,& artificem exigit egregium. Erat æquiſſimũ& in aduo catione eandem fidem exhiberi in cõtrouer- ſijs àmenſoribus: ſed hoc poſſeſſores æquo animo ferre non poſſunt, nam cùm his ueri- tas expoſita eſt, aduerſus ſynceritatem artis eos facere cogũt. multa enim ſunt in profeſ⸗ ſione, quæ generaliter pro ueris aſſerantur, multa quæ ſpecialiter: quædã quæ argumen tis etiam mentiri artifices cogunt.& hæc qui dem ille de menſoribus refert: quæ idcirco li bentius in medium attuli, quoniam is autor nequaquam uulgatus eſt:unà tamen cum IJu nio Nipſo, M. Varrone de arithmetica,& Balbo de colonijs Latinis, breui in publicũ prodibit: ſi modò per ociũ mihi licuerit eos emendare:liber enim ipſe tam abroſis chara cteribus eſt, ut uix legi poſſit. Cur Dige ſtorum libros hacnota Ff cite- mus:item quid ſit paragraphus. CAP. XVI. Vid in cauſa ſit, quòd cùm Digeſtorũ aliquem locũ uolumus allegare, librũ ipſum per duplex ff.ſignamus, quandoq; ut ſentẽtiam meam proferrem requiſitus, non diſſimilia his reſpondi. Cum reſponſa hęc Iu riſprudentum tanquam in centonem quen- dam Tribonianus redegiſſet, operi& Dige- ſtorum& Pandectarũ nomen impoſuit:& quoniã Græci ipſi confractores fuerint, ue- riſimile eſt eos ſolitos ſub Græco nomine Pandectarũ, librum ipſum adducere. Cum itaque primam tantum notam Æ cum accen tu circumffexo deſcriberent, noſtri Latini eos imitabantur: ſed ſcriptores librarij, qui literas ignorabant, exiſtimauerũt eſſe binas ff. in quam figuram facilè fuit adiecto unco Græcam notam deprauare.& hinc mala hec ſcribendi conſuetudo inoleuit. Nunc uidca mus, quomodo apud ueteres Paragraphus accipiatur.& ſciendum eſt non tritam, pro- mulgatamq; hanc eſſe uocem, ſed à doctiſſi- mis quoq; Græcorũ ſcribi ſolitam. ſiquidem Hephæſtion autor eſt in Ariſtophanis co- media, aſteriſcum inſcribi, ubi genus carmi nis uariatur: eius nota eſt ſtellæ imagũcula. at coronidem apponi, uel cùm locorũ com- mutatio fit, uel hiſtriones relicto choro ab- ſcedant, uel è conuerſo recedat chorus ſubſi ſtentibus hiſtrionibus; eius nota eſt linea ab inferiori parte flexa V. Paragraphum uerd eam lineã protenſam hoc modo dici—, quæ pocaæηx πναανοαν iambicis& choricis in⸗ ter ſtropham& antiſtrophã apponitur:huic dipla addi ſolet, redditurq; trigoni obliqui ci tra baſim ſpecies=. Euſtathius inter poëta 0 rum figuras eeœ⸗faeld nominat, id eſt, para- graphen: quæ fit cùm præcedentia comple- ctentes, ad alia tranſitũ facimus, ut apud Ho merum,, ào oi ſ τ̈νσηνσνοηνν σηασάσeν. Iddem& alij grammatici tradidere:ut poſſimus etiam paragraphẽ dicere eo ſenſu, quo ineptiores paraphum dicũt.tametſi Iſidorus etymolog. primo, paragraphũ ſcribat hac nota poni ad ſeparãdas res à rebus, quæ incõnexè con- currunt: quemadmodum in catalogo locaà 20 Iocis, regiones à regionibus, in agone præ- mia àpræmijs, certamina à diuerſis certami- nibus ſeparantur. Nouo ſenſuperceptus tripli. in Inſditut, de aclionib.& ex Græcis autoribus depromptum quid ſit ſportula. CAP. XVII. N Juſtiniani Cod. titulus eſt notiſſimus, qui inſcribitur de ſportulis: ſed& corum frequẽtiſſima eſt mentio paſſim per uaria lu 30 ris ciuilis Ioca. In Inſtitutionib. quoq; Tribo nianus: Cuùm quidam, inquit, maior emuergę æſtimationis quantitatẽ in libello conuètio- nis inſeruit,& ex hac cauſa uiatores, id eſt, executores litium, amplio rem ſummã ſpor⸗ tularum nomine exegerint, tunc ad id quod propter eorum cauſam damnũ paſſus fuerit reus, triplum ab actore conſequat&ëẽ. Sunt qui interpretentur ſportulas dici pecunias, quæ nuncijs dantur. addit Accurſius dictas, 40 quia in ſportulis quibuſdã obligationes po- nebant. quæ quantũ uera ſint, iam declarabi tur.& ſportulam primò acceptã conſtat pro eo. quod in dies clientib. ſuis ſub limine por tæ Romani exhibebant ad uitæ uſum: cuius loco quã doq; pecunia dabatur, centũ uideli- cet quadrantes, ut apud IJuuen. Saty. prima, & Martialem non uno in loco legit. nomen accepit à ſportula, ſeu ſporta, uel ſportella: quæ nomina ſunt utenſilium ſparteorum ad so maioris ſummæ pecunias capiẽdas. Cæterũ cùm aliquis magiſtratũ nouũ inibat, uel ali- cuius lætitiæ cauſa, per liberalitatẽ pecunias decurionibus d iſtribuebat:quod ſingulis da bat, ſportula dici cœptũ eſt. quo in ſenſu& Dion,& Tranquil.& Plin. Cæcil. ad Traia- num,& Apul. in apolog.& aliqui ex noſtris Jureconſultis uerbũ id acceperunt.ſed& ali bi pro mercede aduocatis data intelligit᷑, ut apud Cæcil. libro II.In media baſilica tam pa so lam ſportulæ, quaàm in triclinio dantunex iu dicio in iudiciũ pari mercede tranſitur. Sed hæc quidem quę ab alijs etiam tractata ſunt, haud multùm ad ſuperiora Juris ciuilis loca Pertinent: quare ut quod pſelegetimdun me ium umaum quo⸗ reitiillicum mroit. n auth a Kwictzutin ca Noaureiexol nakrinecel ulluurip dkelarata bret aonmdm Gr erboruml Rcadij H titutio el minhecuerb⸗ yunt zraaa, urac Dubitat ber&interpr eosſacerdotes, dmmati confite inelegeeviſti ſrptum ſitdia leba ipſeinten vs ſeu dicxcel lenim eſſe er eptaſit, nemo ſnon cognc deu quã lupr dglosprefici Incipalis, ſeu luead uictum perceptur t teeh 4 33 1 aücn 9 urkgnn . Xy nn C 0d ituln eſ nodi lditurde ſorſgg. neſt 4 na tüt ca. In— d titulionidun n Tuldam inquit männ Squantitatẽ in lbelbeni & exhac cauſa uinmu- ium, amplioremſurni- mine exegerint uncaii um cauſamcamnüfrlii nab actore conſequi i rentur ſponuls ciapen dantur. addit Accurftusd dulis quibuſci ooliion quantũ uveraſin imdt- lam primo accept colt ies clientib. fuis lblimi- hibebantaduiræulim pecunia dabatux enit es. Ut apud nuen dafg- non unoin lcolegtn rtula, ſeu ſpora l- 1 unt utenſtiomſpatem mæpecunias cpitn magiſtratũ nouũ inbin -2 la per lberalali d ſtribueterquotiſ aic xœptũ et duon, lte. de iudi r dina,is autem. uk. C4p uneis auten 6 Diſpunctionum lib. III. 2 dium proferam, aliter quàm cæteri fecerint, libet ſportulam intelligere.ſiquidẽ cum Ari ſtophanis Nubes per ociũ carmine de Græ- co in Latinũ transferrem, apudq́; eum Stre- pſiadem ſenem mœſtum legiſſem, quòd ue- reretur ne prytanijs condemnaretur, Græ- cum eius poëtæ interpretem, eundemq́; do- ctiſſimum uirum conſului:qui prytania nun cupari ſcribit à Græcis, quod Romani ſpor⸗ tulam dicunt, cùm enim cõteſtanda lis eſſet, actor& reus pecuniam contribuebant, de- ponebantq;: is autem qui in cauſa ſuccubu- iſſet, omnia pendebat. ea uerò pecunia ſpor- tula dicebatur,& uel fiſco addicebatur, uel eam iudices pro mercede ſua retinebant.Idẽ & Suidas ſcripſit:qui decimam partem eius, quod à debitore petebatur, pro ſportula da- ri ſolitam autor eſt. Igitur cum decima pars dari pro ſportula iudicibus conſueuiſſet, ſi maiorem ſummam aliquis petijſſet, omne damnum quod ex ea cauſa reus feciſſet, re- ſarciri illi cum tripli additamẽto Iuſtinianus ſanxit. In authenticis tamen coarctatum id legitur, ut in cauſa quæ centenaria maior ſit, octo aurei exoluerentur, cùm alioqui denos præſtari neceſſarium fuiſſet. Conſſtitutio Archigerontes. O. de epiſc. cler. declarata, præter Accurſi, cæterorumq́; ſententiam:& quorundam Grammaticorum error in expoſitione uerborum Iuris ciuilis. CA P. XVIII. Rcadij Honorijq; Imperatorum con- ſtitutio eſt ſub tit.de epiſcopali audien tia, in hæc uerba: Archigerontes diœcetæq;, tęyxoixo Txενεναιν non niſi Chriſtiani dirigan- tur& ẽ. Dubitatum fuit, quo ſenſu accipi de- beat.& inter primos ſe offert Accurſius, qui eos ſacerdotes, quibus delicta ſua in metallũ damnati confitentur, Chriſtianos eſſe iube- 10 20 30 ri hac lege exiſtimat:idq; eo argumẽto, quòd 40 ſcriptum ſit diœcetæ ergaſiotanorum: quæ uerba ipſe interpretatur ſignificare epiſco- pos ſeu diœ ceſanos damnatorũ in metallũ: id enim eſſe ergaſiotanos. Quæ expoſitio q́; inepta ſit, nemo alicuius iudicij, qui Græcè ſciat, non cognoſcet. Igitur fidelis lectio ui- detur, quã ſupraà retuli. Vetant pijſs. Impp. aliquos pręfici, qui procurent negocia aulæ principalis, ſeu qui annonam,& penum,& quæ ad uictum principis palatinorumq; per tinent, emant, niſi ijdem Chriſtiani ſint. æxα ovres, ſi ad uerbum trãsferas, principes ſe- niorum, ſeu ſummos ſenes ſignificat. qua ra tione αιαιαρν Matthæi in Euangel. ſummi ſa cerdotes dicuntur.& tετ:ρ ανέςερένο νσο νρᷣαάσν Exτ νο, πνς dνν εκάρνeνα̈ανdiœcetæ uerò pro curatores, diſpenſatoresq; demonſtrat. Aua yuos Procurator. νæσο lucrum, quæſtum notat. zxρμιαι Promptuarium, penus. hinc Tamia mulier Homero, Qησον ενυαd oin zagein ehux ερννρσν. n quolibet priuato dicitur za- Hiso, ſed hac in conſtitutione placet intelli- gere ſolùm de principis cella: ſicut in X I. Cod.lib.de prædijs Tamiacis. Sanè& zxνεiæs 50 60 quæſtorem ſignificat,& œconomũ. Et cùm Accurſius in harum dictionum interpreta- tione inſigniter errauerit, non tamen durè agendum cum eo, aut contumelijs inſectan- dum, quod quidam Grammatici fecerunt, exiſtimo: ſiquidem uitia illa temporum fue- runt, non hominis: perierant enim aſſiduis bellis non ſolum Græcæ literæ, ſed& Lati- næ. at noſtra ætate illi ipſi humanioris litera- turæ profeſſores, ſi de ſignificatione uerbo- rum luris ciuilis errare ſibi licere permittũt, cur Accurſium non tolerant, in uerborum Latinorũ ſenſu cæcutientem? Audiui quan- doq; irriſum ab Socino Angelũ Politianũ, quòd ignoraſſet quis ſuus hæres diceretur. Fallũtur Ouidij interpretes in illo carmine: Axtificis perijt cum caput arte ſua. quòd uidelicet non perceperint, quæ ſit ca- pitis diminutio. Falluntur rurſus apud eun- dem poëtam: Neu uos erronem tellure admittite noſtrũ. cùm uerbumillud iuris, erronem, nõ intelli gentes, errorem legunt inSsapphus epiſtola. Bræuaricanturin Val. Maximum, qui bono rum poſſeſſionem non explicant. Labuntur apud Plautum alij in quæſtione ſeruorum, in tribus libertatum ſpeciebus:in eo quod le no filiofamiliãs pecuniam mutuam dare ab- negat, ne eum perdat lex. Sunt apud eos tre- centa ſimilia, quibus ipſi miſerrimè halluci- nantur,& deinde non erubeſcent in Accur- ſio nihilprorſus uelle deſiderare. Calliſtrati reſponſo in l. ſemper. de iure im- munitatis, reſtituta Græca diuorum fratrum epi⸗ ſtola. CAp. XIX. Ibet in eorum gratiam, qui Græca didi- cerunt, particulã reſcripti referre, quod à diuis fratribus emanatum, à Calliſtrato Iu- riſconſulto citatur, titulo de iure immunita- tis. Verba ita ſe habent: uorey ⅓&νκ eο mυοααι αι ed&ι ε‿νοπιννςνσμσννρηςοο εμένσάααν νρμ o GUoeεοανvεſs τν ʒνοeνρ Qναμινν Hœεεœνκν orντένιũννσσ,Qέeεέ iSv SNSp)ixg lx21êeMo Xp, 1᷑m0 Hνeνκ, μeιησνο πυηον μέοοννꝭεοααν σνιηꝶν veea 9 zæie νσσνποεασε ονπτνκο, dε†εον ⁵έ zoisον ν. Fuere& quidam alij ſub na- uiculariorum prætextu, frumentũ& oleum mercantium in foro populi Romani, qui im munitate fruebantur, æuum ducentes pu- blicas functiones fubterfugere, cùm neq; na uigent, neq; plurimam ſubſtantiæ partem in nauicularia& in mercatura habeant: huiuſ- modi igitur uiris immunitas auferatur& ẽ. Exiſtimo autem hac in lege accipi forũ Ro- manicum, nõ forum quod Romæ foret, ſed a*νονσε, id eſt, conciliabula conuentuúsue, in quibus annona uenalis eſſet: quæ deinde Romam portabatur. alioquin dictio illa gu⸗ gævis, multum inſolens eſt: ut ea ratione di- ctum ſit&οον Aee cεeννν qua hor- reum populi Romani Siciliam, Aegyptum, Libyam, Ariſtides appellat in oratione ae 710 Ha‿‿ρμααeνσ dd l. prouinciari. C. de fer. I fi. C. ad l. lul. de ui pub. in auth. de ar⸗ mis.. fin. 2 2 D. Andreæ Alciati Nauri latrones, Buccellarijj, in conſtitutio- nibus quales accipiendi ſint. CAP. XX. Sauros, qui populi Lycaonibus Pamphi- lisq;,& Gallogræcis finitimi ſunt, latroci- nijs infames fuiſſe Strab. X II. refert: quos cùm dSeruilius ſuperaſſet,& ad internecionẽ redegiſſet, Iſauricus dici meruit. Eoſdẽ Am- mianus Marcel. in X 11II. ſcribit ſub Gallo Cæſare ad priſtinas artes relapſos, piraticã quoq; exercuiſſe:& coacto ualido exercitu, etiam à legionibus Rom.ſe aliquandiu tuta- tos, cum finitimos populos diripuiſſent: ut non immeritòo horum audaciã ulturi Arca- dius& Honorius. Impp. etiam uenerandis aſchatis feſtis, eos ad ſupplicium duci per- miſerint, nulla feriarum ratione habita. Leo quoq; Imp.·lege lulia, de ui publica, eos tene ri ſanxit, qui uelſauros, uel Buccellarios do mi alerent. Qui autem fuerint Buccellarij, nõ ita facilè repertu eſt. Suidas Buccellarios Gallogræcos dictos fuiſſe ſcribit:& Buccel- lariorũ regionem, Gallogræciam. Is qui ſub Theodoſio iuniore militiam Ro. deſcripſit, autor eſt Buccellarios equites fuiſſe in exer citu Romano, quibus magiſter militum per Orientem præerat, aliosq́; iuniores dictos, alijs ſeniorum nomen fuiſſe:ut exiſtimare li beat, milites hoſce cùm miſſionem accepiſ- ſent, latrocinari,& rapto uiuere ſolitos. Sed & fortaſſe gẽtis uitium hoc fuit. Iſauri enim Gallogræcis proximi, cum huiuſmodi ſo- cijs latrocinia exercebant. Iuſtinianus qua- dã cõſtitutione fabricari priuatim arma pro hibet, quæ Iſauris eœrousmæ dicuntur, quæq; item Sitinnos uocãt, ſeu uerſabilia. ſic enim legendum& in antiquiſſimis codicibus,& in eo opere, quod ſub nouellarum Iuſtinia- ni titulo circunfertur, deprændi. Dicta ſunt fortaſſe ανα, quòd ſolo manubrio con ſiſtant, uel quòd etiã remi uicem præberent: piraticam enim exercuiſſe Iſauros ſupraà ſcri pſi. Nõ me latet id nominis, falcẽ, ſeu te li quoq; genus ſignificare apud Græcos: ſed magis placet mꝶ uπτꝶ ea tela nuncupari. Emendata lex prima,& ru rſus lex ultima, in tit. naut. caup. ſtabul.& qui ſint meſonautæ& epibatæ:& aliorum error qui nautobatas legunt. CAP. XXI. Neius edicti interpretatione, quo nautas, caupones, ſtabularios, ut recepta reddãt, compelli poſſe prætor iubet, ſcribit VlIp. pro nauta intelligendum eſſe exercitorem: non enim dominus debetper remigem, aut me- ſonautã obligari. Interpretatur Hermolaus uilis mancipij nomen eſſe meſonautam, qui in medio nauis ad imperia omniũ excubet: qua ratione mediaſtini in domo dicuntur. quam ſententiam alacrius probarem, niſi in Pandectis Florentinis eνπνυeτιper œ ſcri ptum eſſet. Subſequitur idem Iuriſcõſultus: & ſunt quidam, qui in nauibus cuſtodiæ gra tia præponuntur, ut ſunt diætarij. fuit tem- Pus cum legendum exiſtimarem Haα‿τ˙εεαν: 10 20 30 40 50 60 in ipſis tamen Pandectis legitur v0Oexsg. Sed& ſubſequit᷑:Si quis igitur ex his ſuſce- pit, puto in exercitorem dandam actionem: quia is qui eos huiuſmodi officio præponit, cõmittti eis permittit: quanquam ipſe uelna uicularius, uel magiſter id faciat, quod Græ ci εερέρμανέμφ appellant, id eſt, manus immiſ- ſionem& ẽ. Non me latet à nobis quandoqʒ aliter lectum fuiſſe, ſed quod nunc proba- mus, Pandectarum Tuſcarum lectioni con- uenit: igitur ueterum exemplo cùm meliora nactus ſim, xνμνυμρ⁴α. Apud eundem luriſ- conſultum ita ferè alibi legitur:Si nautæ in- ter ſe damnum dederint, hoc adexercitorem non pertinet: ſed ſi quis ſit& nauta,& mer- cator, debebit illi dari.& quid ſi quis ex his ſit, quos uulgò vœνιπνηνεᷣαeπασ⅜dicunte& huic tenebitur: ſed& huius factum præſtat, cùm ſit& nauta. Per nautepibatas intelligi eos ar bitror, qui nauem inſcendunt:& pro precio uecturæ, ſeu naulo, ipſi nautarũ officio fun- guntur: elᷣae, inſcendo. Non me latet quoſdam nautobatas legere hoc in loco,& eos interpretari, qui per funes nauiũ inſcen- dunt: ſed hoc non multùm quadrat ſenſui, & ex archetypi, quod aiunt, lectione genui- num non eſſe Iuriſconſulto conuincitur. Sa ne hic aliqua de epibatis dicerem, niſi hocin ſtituti noſtri minimè eſſet, uocabula uideli- cet interpretari: ſatis enim id lectori eſſe de- bet, ſi ea attingimus, unde ipſorum luriſcon ſultorum ſententia poſſit explicari. LIBRITERTII FINLIS. D Ny ANDy ALOIATI IVRISCONSVLTI IN LIBRVNM quartum Diſpunclionum PROOEMIVM. 5— 7. 1 V TI optimu m quenq; 3 militẽ in ultima acie col- „c locabant ueteres Ro. Im- peratores, ita& ſcriben- tem mein hac literaria pa A læ ſtra, meliores obſerua- oones ſub operis finè ſer uare æquum fortaſſe fuerat, cum præſertim auiditate rei adducti, prima quæq; etiam nõ digna perlegamus: at in proceſſu, niſi operæ precium ſit, utpote faſtiditi, minimè perſiſti mus. Verũenimuero neq; à nobis tam ſcru- puloſe ſcribi conueniebat, tum quod multo rum exemplo& per ſatyrã factus hic liber, ne omnem gratiam amitteret, non uerebar: tum etiam quòd uel ſola breuitas faſtidiũ id uidet᷑ ablatura:niſi. quiſquis is fuerit, lector, non dicam delicati ſtomachi, ſed planè imbe cilli fuerit. Polliceri multa,& uel merces In dicas quarto hoc me libro traditurũ, nequa- quã auſim.quid enim hoc opus, ubi id proti- nus præſtandum eſt quod ſpoponderis, atq; ubi Græca ſoluùm fide cõtrahatur Illudtantũ etiã iuratus affirmare poſſum, boname fide cum dontele, Ut di vn fiat'at ſi näͤuxiſſet Ut eedem lat mimpugnal ronæ num uim ali ſe rerisreiecti rspugnent: vod popular gernon talo auiin uirtuten umquoticiet n inde etian nhlimploran wain loco inc Quii ſt xryy crannaiicos: no Inlpaher geleg re ha 4 dn in no lle, prænom. nueri, ideper dlegatumiider ndöſultitradun orlius,utintel ulelit Alben nile ſeu coon talnellrun .quaratione mnomen Alcu cheſtin pre iapinio,qui n n uniſconſulti mümqgcxteriie beohoc pro XITERTII PINIE NDy ALcl ONSVLTIMIII rtum DJ ſgundunn PROOENIVN. ICVTIoptmumg militẽ in ultimaao locabantuexrol eratores mäl S tem mein aclier A leſtramelorec e dones ib heiſ oraſſe fuera, cmper adducti, primaqurqan amusꝛat in procckundt rote faſticit; minm luis in no⸗ 3 Diſpunctionum lib. IIII. 2 cum omnibus doctis agere: quapropter nil ultrà à lectoribus poſtulare, quàm ut paria mecum faciant.Riſi certè ſuperioribus men ſibus ineptam Qιeακνινάνꝙ cuiuſdam(cur enim non ita appellem eum, qui leuiſſima quæ inſectatur: paræneſim: is cum quoddã Dil- punctionum caput legiſſet, in cõtrariam ſta- tim iuit ſententiam, uulgatamq; interpreta- tionem ita cœpit defendere, ut argumentaà gloſſematis Accurſij confingeret, dictiones impropriè ex fece Doctorum conformatas inculcaret:breuiter ita pro communi ſtaret, ut clypeo ſolum ſe tueretur, haſta non impe-⸗ teret. Quis dubitat, nihilà ueritate tantũ ab- horrere, ut dicendo(quod ille ait) probabile non fiat: at ſi quiſquis ille ita in animum ſibi induxiſſet, ut arma potius pro nobis indue- ret, eadem ratione,& fortaſſe facilius cõmu- nia impugnaſſet: ut neſciam magis fauſtum fortunæ numen Bartolus habuerit, an iratũ quidam alij ſenſerint, cum quæ ille ſcripſit, cæteris reiectis ita probentur, ut pro eis om- nes pugnent: non quod is ueriora alijs, ſed quod popularia magis ediderit. Quapro⸗ pter non falſò crediderim mentiri Satyrum, qui in uirtute nullas fortunæ uires tradidit, cùm quotidie uirtutis atq; exiſtimatiõis præ mia inde etiam pendere uideamus: ut& ipſi mihi implorandum eius numen ſit, ne nullo non in loco inconſtans hæc dea laſciuiat. Quid ſit propriè nomen, errare uulgares Grammaticos:& noua interpretatione declaratus§. primus inl. pater. de leg.iij. Bartoliq;& cæterorum in hac re hallucinatio. CAP. I. Iquis in nomine teſtator, uel cognomi- ne, prænomine, agnomine, legatarij er- rauerit, ſi de perſona cõſtet, nihilominus ua- let legatum:idemq; in hæredibus ſeruari, Iu- riſcõſulti tradunt. Declarauit hæc uerba Ac curſius, ut intelligendum exiſtimet nomen, quale ſit Albertus:cognomen uerò quaſi fa miliæ, ſeu cognationis uocabulum ſit, quale eſt Aſinellorum, quæ gens fuit Bononien- ſis. qua ratione nomen mihi erit Andreas, cognomen Alciatus:& ſic in ſimilibus. ne- moq; eſt in præſentem diem, cuius uulgata ſit opinio, qui non in ſententiã Accurſij iue- rit. Iuriſconſulti, Rhetores, Grammatici, tur matimq́;cæteri id genus ſcriptores, non uno in loco hoc prodiderunt. qua ratione Mat- thæus& Pantheus Veronenſes, Plinium ex Secundorum familia fuiſſe tradiderunt: ſi- cut alij Valerium ex Maximorum, Tullium ex Ciceronum gente natos aſſerere minimè dubitauerunt. quam ſententiam penitus fal- ſam eſſe ſpero fore, ut nemo tandem dubi- tet. Et in primis illud nobis cum cæteris ne- quaquam cõuenit, in nominib. Romanorũ, qualia ſunt, C. Iulius Cæſar, quod nomẽ pro priè dicimus, ſimplicem hominis appellatio nem comprændere, ſicuti præſenti æuo Al- bertus, Andreas, Franciſcus,& ſimilia. illa enim lulij nuncupatio etiam familiæ nomẽ 10 20 30 40 50 60 comprændit: quapropter Cæſar ipſe ex ea appellandi formula, ex Iuliorũ familia fuiſſe oſtenditur: ut non præter rationem eius filia luliæ quoq; nomen habuerit, quam nuptam Cn. Pomp. nemo ex Tranq. Plutarcho, Lu- cano ignorat. Sed& ipſius amitã eodem mo do dictam ex eius oratione TPranquill. refert: Amitæ meæ luliæ paternum genus dijs im- mortalib. coniunctum eſt:à Venere lulij, cu ius gẽtis familia eſt noſtra. Nam& idem au- tor eſt, Claudium Tiberium familia Claudia fuiſſe: Patritia gens, inquit, Claudia orta ex Regillis oppido Sabinorũ, inter cognomi- na& Neronis aſſumpſit, quod ſignificat lin gua Sabina fortis& ſtrenuus. Idem in Nero ne: Ex gente, inquit, Domitia duæ familiæ claruerunt, Caluinorum& Aenobarborũ: oſtenditqʒ Domitium nomen, non cogno- men eſſe. Hinc Cn. Domitius Neronis ata- uus,& alij eodem nomine uſq; ad Neronẽè, qui& ipſe Domitius dictus eſt, ut ſcribit Ta citus. Qua ratione C. Suetonius Tranquil- lus, C. Suetoniũ Lenem patrem ſibi fuiſſe at teſtat᷑. Hinc in antiquis inſcriptiõib. eodem nomine parẽtes cũ tilijs annotatos plerun legimus: qualis illa Mediol. ad Victoris Mar tij, D. M. Aurelio Jan. ſigni. ex numer. Dal- mat.fort.& Aurelio Valentiano exarcho po ſuit Aurel. Iuſtus, pater& ẽ. ecce enim quẽ/ admodum Aurelij nomẽ patri filijsq; com-/ mune, oſtendit familiam ſignificare. nam ſi ipſum cognomẽ famiſiiã referret, quomodo Ciceronis, Scipionis, Neronis filia nũcupa rete hæ enim appellationes fœmineũ ſexum non cõprændunt. Quapropter Ciceronis fi lia Tullia, ſeu per diminutionem Tulliola di cta eſt, quoniã iple ex Tulliorũ, non Cicero num fuit familia. quod& in Legib. oſtendit, dum addubitat, num ſui maiores à M. Tullo rege originẽ trahant. Cæterum& alijs auto- ribus ſententiã noſtrã probare facilimũ fue- rit. Val. Max. lib. vII. autor eſt, Q. Metellum plures& celeberrimos eiuſdem nominis ui ros præterijſſe, ut extraneũ hæredẽ inſtitue- ret.nemo certè aliud per idem nomen hic in telliget, quàm eandẽ familiã. Cincius, Genti les, inquit, mihi ſunt, qui meo nomine appel lãtur. Tradidit idem& ad Trebatiũ ſcribens Tullius in Topicis: Gentiles ſunt, qui inter ſe eodem nomine ſunt,& qui ab ingenuis oriũdi ſunt. Extat penes me Val. Max. quod dam opuſculum, quod inſcribitur de nomi- nibus Ro. in eo ita ferè legitur: Romanos ar bitrandum eſt maximè ab Albanis& Sabi- nis multiplicandorũ nominum conſuetudi- nem traxiſſe:quoniam ab illis orti ſunt. om- nia autem quæ ad unumquenq; noſtrũ diffe rendũ excogitata ſunt, Anomine differunt: quia eo gens cognoſcitur, ideoq́; gẽtilitium dicitur:cætera ordine uariantur. nam quod præponitur, prænomẽ: quod poſtfertur, co- gnomẽ:quod ad ultimũ addit᷑, eſt agnomen. Sed quædã cognomina in nomẽ uerſa ſunt, ut Cepio, qui hunc in Bruto nominis locũ dd 2 inl. uxorem. laſ.in rub. ſol. mat. in iiij. col. l. imperat. ff. ad Trebell. I.f. ff.de hære. inſtit. l.pater. 5.i. f. de leg. ui. 71 obtinuit& ẽ. Diomedes quoq; Grãmaticus eandem ſententiam pluribus explicat: qui, Prænomẽè, inquit, eſt quod nominibus gen- tilitijs præponitur, ut M. p. c. Nomen pro- prium eſt gentilitiũ, quod originem gentis uel familiæ declarat, urPorcius, Cornelius, Iulius. Cognomẽ eſt, quod uniuſcuiuſq; pro prium eſt,& nominibus gentilitijs ſubiungi tur, ut Cato, Scipio, Cæſar. Agnomen eſt, quod extrinſecus cognomẽtum adijci ſolet ex aliqua ratione, uel caſu quæſitum, ut Cen ſorinus, Aphricanus& ẽ. Idem& in Græcis nominib. fuiſſe Aruntius Claudius aſſerit: ut hoc exemplo, Alexãder Dardanus Paris, Achilles Aeacides ε⁵œ u. Ex his decla- ratur Scæuolæ reſponſum, titulo de manu- miſſis teſt. qui enixa matre ſublatũ filiũ no- mine patris uocitatum tradit. Judd. alia ratio ne dictum non eſt, quam ut oſtenderet iura familiæ eum ſemper retinuiſſetut non omni no imprudẽter Baldus ſcripſerit, qui, ſi poſt- humus naſcat᷑, appelleturq; nomine aliquo paterno, eius filium fuiſſe præſumi tradit, cu ius nomen refert: licet JIaſon in contrariam iuerit ſententiã. nam& alibi in iure plerunq; patres filijs cognomines annotaui. Papin. Imperator IIadri ianus, cum Junius Cerealis filio ſuo Iunio Simonidi, ſi in poteſtate ſua eſſe deſijſſet& ẽ. Paulus de hæredibus inſtit. Pacumeuius Androſthenes Pacumeuiam Magnam, filiam Pacumeuij Magni, ex aſſe hæredem inſtituerat& ẽ. Illud ανεέeςσνο, Pa- ctuleium potius uideri legendũ, ſicut& No nium Rufum:quorũ necis in Commodi ui- ta meminit Ael. Lãpridius. Igitur& Aphri- canus titulo ſol. mat. Titia diuortium à Seio fecit: hanc Titius in fua poteſtate eſſe dicit & cẽ. Et id quod tradidimus, regulariter uerũ eſt: alioquin me non latet, legi etiam plures filios, quorum diuerſiſſima funtà parentib. nomina:ſed id idcirco accidit, cùm filij emã- cipati in alienã familiam irrepſo erunt, ex arro gatione adoptioneue, uel alia cauſa: puta ꝗa hæredes ab aliquo inſtituti fuerant, cuius no men ferre erant teſtamẽto iuſſi: quandoqui- dem lege Diocletiani permiſsũ eſt unicuiq; prænomen, nomen, cognomen ſibi mutare, dum id in alicuius fraudem non fiat. Cæte- ruùum& ſerui cum manumittebãtur, domini nomẽ accipiebant, eiuſdemq́; cum domino familiæ cenſebantur. quapropter PDomponij Attici ſeruus Dionyſius, poſtquam uindicta liber factus eſt, cœpit appellari M. Pompo- nius Dionyſius. Idem de Eutychide à T. Cæ- cilio manumiſſo, qui factus eſt T. Cæcilius Eutychides, ut eſt apud Cicer. lib. IIII. epiſto Iarum ad Atticũ. Cuius cõſuetudinis etiam meminit Tertullianus,& latius explicat Po- litianus quodam capite Miſcellaneorum: ut iam in promptu eſſe poſſit, quemadmodum Serbidij Scæuolæ reſpõſum percipi debeat: duobus libertis Sticho& Erote hæredib. in- ſtitutis, ita cauit: Fundum Cornelianũ deno mine meo exire ueto. Vnus ex hæredib. Sti- 10 20 30 4⁰ 50 60 D. Andreæ Alciatt 25 chus ancillam Arethuſam teſtamento libera eſſe iuſſit, Lideni partẽ ſuam fundi legauit. quæ ſitũ eſt an hæres,& cæteri colliberti Sti- chi ex cauſa fideicõmiſſi eius fundi partẽ ab- hærede Stichi petere poſſint. reſpondi nõ cõ tineri. Intelligendũ autẽ eſt nõ cõtineri, ſcili cet fideicõmiſſo.& conſequenter ab Arethu ſa reſtituendũ fundum non eſſe. quod quidẽ reſpõſum optima ratione ſubſiſtit. Fingete- ſtatori ex cõſuetudine Romana nomen fuiſ- ſe Caio Sempronio Tuditano, qui manumi ſerit Erotem& Stichum:his huiuſmodino- menclatura attribuet᷑, C. Sempronius Eros: item, C. Sempronius Stichus. Rurſus pone Stichum Arethuſam liberam eſſe iuſſiſſe, ea dicetur Sempronia rethuſa. cùm ergote- ſtator Sempronius Tuditanus uetuerit fun- dum de nomine ſuo exire, ſi Xrethuſa id ha- beat, fideicõmiſſo locus non erit, cum& ip- ſa Sempronia ſit, nomenc;, hoc eſt, familiã, teſtatoris retineat: ut iure mirari poſſimus qua ratione Accur ſius, Bartolus, cæteriq; ad remotiſſimã dictionem uerbũ illud, nõ con- tineri, retulerint, intellexerintq; luriſconſul tũ negare teſtatoris nomine Arethuſam con tineri. quam interpretationẽ ẽ dum quoquo modo defendere ſ atagunt, per cauillationes alius Iuriſconſulti re ſponſa peruertunt. Fi- dei(inquit ille) hæredum meorum cõmitto, ne fundum Tuſculanũ alienent,& ne de fa- milia nominis mei exeat. ſecundum uolunta tem eos quoc; inuitatos intelligendum eſt, quibus hæredes extranei fideicõmiſſam li⸗ bertatem reddiderant. ratio enim huius re- ſponſi fuit, quoniã qui ex iuſſu teſtatoris ma numittũtur, in illius nomen ſuccedunt:quã- obrem fideicõmiſſi uerbis cõprænduntur, ſicuti& in ſupraſcripto Scæuolæ reſponſo: non autem id ex præſumpta tantũ teſtatoris uoluntate inducitur, quia iuſſerit eos manu mitti, ut Accurſius, Bartolusq; cenſuit. Re- petitur etiam aliquotiesi in iure ciuili hæc di- ctio, nomen:& hoc non alio ſignificatu, q́; familiæ ſeu gentis. Illud tamen ſciendũ eſt, familiã à gente, ſignificatione differre: quo-/ niam ven latius accipitur, ut comprændat omnes eiuſdẽ ſtirpis& nominis, etiam mil⸗ leſimo gradu diſiunctos: familia maæ agis ad agnationem refertur, quod ex Tranq. in Ne rone cognitu facilè eſt.& hæc quidem ſatis. Regtiutũ Græcum adagu Luriſconſulto, tit. de iureiur.. ſi duo.§. fin. CAF. 11. Lpianus libro ad edictum XXII. cu- ius reſpõſum ſub titulo de iureiurãdo in Pandectis hodie legitur, ita ad uerbũ ſcri- pſit: Si quis iurauerit in re pecuniaria per ge nium principis dare ſe nõ oportere: uel intra certum tempus iurauerit ſe ſoluturum, nec ſoluerit: Imperator noſter cum patre reſcri- pſit, fuſtibus eum caſtigandũ dimittere,& ita ei ſuperindici,—&c. Ver- b bahæc ſuntreum admonentis, quæ ſic Lati- nè transferas: petulater, ſeu temerè neiura. Veri⸗ eree cei. f.ce⸗ Lult in f gadl ſcccg. Iſ al dc urcus. lcu In rul Aue um in ũ i volen iione ſicoue rum ſiconte 4 ege ſe fur waſt umxhis Crecam, unit beris guodf wuocẽ Salur naptamcred nngolas, in ca llere defenſi our wnnuchun ve elh perſon wewamexſ beicommune. eaturosadſe, ſcitoccultam, ſaurquodcau minalladete ciamen gauhs Fortunatiands dle huic diſſim (um ergo lur ſcnumnonf ſedetiam cor dübiauit an id ſüonomine, ic modipſe furtu et cim nõt dris heeres con ceddere, quag dionem uond, ulam defenſic dent fad hunce wettlegis en Kisguiguam, herſpexit. (u fie imt adanij npronius Stich a dronius Tudj à ln j. dem lul. omenc; hocche Weet imne mianni Kl rſius Banulur dictionem uebülit rint, intellererinxli ſtatoris nominedlehule ainterpretationéim 3 dereſatagunt percal- nſulti reſponfapenenn e heredum meonnc J uſculanäalienentän s mei exeat ſecuncumu ꝙ inuitatos intellgertn edes extranei fidetcimit ddiderant. ratioenim l uoniã quiexiuſlurekem in illius nomenſuccedum cõmiſſi uerdis cqprænte praſcripto dezuole re dex præſunpuruiũtet ducitur, qui iclei dor curſius, Banoluscq; ellli aliquotiesin inecii 3 & hoc nonalo ſini gentis.] ludtimerltuui ne, ſ grifcrtineäfim rius accipiu itome ſtirpis& womiiden diſiunctos: fmiun refenur,quoder Di faclleeſt&hxcqod awu7 r. ſ duo. ſ.fin. „ Diſpunctionum Uib. IIII. Veriſimile autem eſt uulgò fuiſſe iactatũ hu iuſmodi dictũ,& quod ferè prouerbij loco uſurpari poſſet. Suetonius in Caligula, non multum diſſimilis irriſionis facit mentionẽ: Alterum, inquit, qui ſe pro ſalute ipſius pe- riturũ uouerat, cunctantem pueris tradidit uerberatũ, infulatumq;, ut uotum repoſcen- tes, per uicos agerent, quoad præcipitaretur exaggere. Verum has irriſiones, cum quis per ora hominum cum infula defertur, Græ ci æ‿ey μœηiræ appellant: id enim fit ut ex- emplo cæteris ſint. Latinètraduci dicuntur Liuio& Tranquill. in Veſp.& in Euãgelio Matthæi. Cæterùm& in eodem luriſcòſulti loco ſic legitur: Nũquid ergo qui iurauit fur tum ſe non feciſſe, hoc ſolo nomine, condi- ctione, ſi cõ ueniatur, exceptione utatur? cæ- terùm ſi contendat, qui condicit, quaſi cum hærede ſe furis agere, non debet repelli,& quaſi govoςᷣνν condictio ei dari debet. Vocẽ Græcam, unius partis, ad uerbum interpre- taberis:quod nec Accurſiũ fefellit. ſed hanc ego uocẽ a Iuriſconſulto de rhetoricis libris acceptam crediderim:ſiquidem ſcribit Her- magoras, in cauſis quatuor modis non con- ſiſtere defenſionem:quorũ unus eſt qui uo- catur eννοεςννᷣ cùm ex prima parte tantum, hoc eſt, perſona agentis, conſtat cauſa, nec quicquam ex ſecunda afferri poteſt, ut ſunt loci communes. uerbi gratia, leno qua parte uenturos ad ſe adoleſcentes ſciebat, foucam fecit occultam, ea iuucnes perierunt: accu- ſatur quòôd cauſam mortis præſtiterit, hic le- noni nulla defenſio eſt. Appellatur id genus etiam τρφρςρέεε æε εττναοορπαόέιαν Chyrius Fortunatianus ſcribit: additq; non multùm eſſe huic diſſimile, quod&*αμεμᷣτο dicitur. Cum ergo Iluriſconſultus eum qui iuraſſet ſe furtum non feciſſe, non ſolùm actione fur ti, ſed etiam condictione tutum oſtendiſſet: dubitauit, an id tantum procederet, cùm hoc ſolo nomine, id eſt, ea ſola cauſa cõuenitur, quod ipſe furtum fecerit:an uerò etiam pro- cedat, cùm nõ tanquam ipſe fur, ſed tanquã furis hæres conuenitur.& reſpondit non procedere, quapropter actorem habere con dictionem eοσκςεένν, deſt, quæ ex parte rei nullam defenſionem habeat:non enim iura- mentũ ad hunc caſum extenditur. Et hic ue- rus eſt legis ſenſus, quẽ nec Accurſius, nec alius quiſquam, cuius edita ſit ſententia, ſa- tis perſpexit. Quii fuerint exconſules, exquæ ſtores, expatritij. CApVT III. N uſtiniani principis cõſtitutionib. qua- rundam dignitatum nomina referuntur: quæ quidem ſi ſimplici,& cõſueta forma an notata forent, nemo eſt qui non intelligeret: ſed quoniam præpoſitionis cuiuſdam addi- tamento ſcripta reperiuntur, quamplurimis etiam doctiſſimis uiris ueſtigãdi anxietatem præſtiterunt. ſunt autem hæ dictiones, excõ ſul, exquæſtor, expatritius,& ſi quæ aliæ ſi- 10 20 30 4⁰ 50 74 miles. Exiſtimauit Pet. Crinitus in libris de Honeſta diſciplina, exconſules eſſe eos, qui conſules fuerant, ſed nunc magiſtratu fun- cti ſunt:idemq; in cœteris: ut qui Ciceronis tempore conſularis diceretur, ab Juſtiniano ſit exconſul nuncupatus. quam quidem ſen tentiam prorſus ſequerer, ſi uel ſcriptorum eius autoritas, uel rationibus aliquibus id ip ſe perſuaderet: cæterùm cum autorẽ hac in re nullum laudet Crinitus, non arbitror tan tum illi deferendũ, ut eo contenti ſimus, al- zdꝑ tœ. Igit᷑ ut eius dicto nos intercedamus, quandoq; opinatus ſum excõſules dici, qui conſularẽ quidem dignitatem habebant, ſed adminiſtratione carebant,& cõmodis:qua- lem patrem ſuum Auſonius deſcribit, Curia me duplex,& uterq; ſenatus habebat, Muneris exortem, nomine participem. Argumentumq; huius rei mihi erat Impp. Leonis& Anthennij conſtitutio, qua fiſci patrono per biennium concedi dicitur excõ ſularis moderatoris prouinciæ dignitas. Sed an fortaſſe uerius, conſulem idem eſſe quod exconſulem,& temporum uitio, quæ iam in barbariem dilapſa fuerant, hanc Latini ſer- monis inductam corruptelamtoſtenditur id ex Iuſtiniani cõſtitutione ſecunda, titulo de ueteri iure enucl. Nam in principio conſti- tutionis Tribonianum exquæſtorem appel lat, quem inferius ſimpliciter quæſtorem di cit. Sed& in autographo Græco, unde illa efficta eſt, ſic legitur: ³ν σ Co ye ãν Q sa A⁵⁴νQπμνεμυυ eτυσαηιρρ ι Da/e,εα/ 79 16d x,xαιτsιq εμᷣ ⁊αανννσπαναντνν. quæ uerba ſic ipſe Tribonianus, ut arbitror, Latinis reddidit:& omne ſtudium Triboniano uiro excelſo, magiſtro officiorum,& exquæ ſto- ri ſacri palatij noſtri,& conſuli credidimus. hinc euidentiſſimè apparet, uerbum zagiæg, quod nos quæſtorem ſolemus uertere, ex- quæſtorem, quod idem eſt, dictum. Qua ra- tione etiam Exarchum, quem Rauẽnæ Con ſtantinopolitani Cæſares conſtituebant, no men ſumpſiſſe ueriſimile eſt, quaſi 2νν αν κeν tametſi ρνμο quoq; ſuũ Athieniẽſes habue runt, ut Onomaſticon vIII. Iul. Pollux ſcri- bit. nam& hæc præpoſitio in compoſitione quandoq; ferè nihil à ſimplici ſignificatione uariat, quod liquido apparet in dictione&⁴ XopSavbece.ſidorus tamen Criniti ſentẽtiæ, quæ eadem& Accurſij fuit, autor, dum qui conſulatu exceſſerũt, excõſules in⸗ terpretatur, non parũ me mouet, ut fortè ex- cõſules interpretari debeamus, qui cõſulari dignitate ornati ſunt, ſiue quia nunc cõſules ſint, ſiue quia fuerint: quãuis etiã re ipſa eius hoonoris adminiſtrationẽ nunq́; habuerint. Fortè etiam qui cõſulari patre nati ſunt, hac appellatione potuerũt cõtineri, ſicut Aειέαεο 6o pvo Græci uocant εέναάεμεενναναραννρν filios: quod tamen non probo. In Cod. Theod. ſub rubr. quorum appel.non recip. exantiſtes dicitur, qui antiſtes olim fuit: Quoniã Chronopius exantiſtite& ẽ. Sic Ammianus Marcellinus dd 3 l. petitionem. C. de aduoc. diuer. iudic. l. tanta. C. deue⸗ te. iure enucl. in prin. Inl. creditor. 5. lucius. ff. mand. Vadomarium exregem Alemanoruü uocat, qui regno fuerat deuolutus. Re flitutum reſponſum Luriſconſſin J. credi- tor.õ. Lucius. ff. mandati.& declaratum optime. CAPVT IIII. Væſitum fuit, num procurator, cuius liberę adminiſtrationi rem fuam domi nus mãdaſſet, ita ut quemadmodũi uellet, de ea negociaret᷑, poſſet pro proprio facto rem domini obligare. Et cum quidam poſſe eaffir marẽ Et, adueri ſus eos ſenſiſſe Scæuolam iuris autorem libro re ſponſorũ primo allegabat᷑. Item qUx ero, an cũ SZe 1us ms ꝛgiſtr at u func cUS debitor extitiſſet, L. Titius eo nomine con- ueniri poſſit, uel res eius obligatæ eſſent pro pter uerba epiſtolæ ſupraſ criptæ. Reſ ſpondi, neq; conueniri pofſ ſſe, neq; res obligatas eſſe. Cæterum qui in aliam ſentẽtiam iuerant, ita argumentũ id euitabant, ut dicerent:tametſi epilt olæ uerba uiderẽtur generalia, coarcta- 11 tamen ad E 4., GCUR uenditionẽ„ neégoC iatio- nem, pignus, ſimileq; opus reſpicei ẽt. quod falſum eſſe ex ipſis Tuſcorum Pandectis di- cebant, in quib us e ea epiſtol- ahoc modo legi- tur.: 2oie ruve] aleε. 2 7 ν roteico ,, Vne Tx*οe Ag i ag axryac iuu æysbe 3 14 X**6, Lvc cu, 9A‿i˙⁸ε%. 4ᷣA G Pls Ley 9, Dropema 0u α‿ Taνν 95 eben 4 xy, ſe Ve Fo Dar, 67 wo OeAe 19, 4robedde, 6 c opᷣc 4p, πρ πρ a c ſeip, 609 loe dv S5e Mauizr Lvex e„ z U210 1 u*⁶‿ενασνꝓ v, 2 d A Aoy οντνο ο⁹πs κκ⁴εέμαανπνραεν. 8eio filio ſalu- tem:Ego quidem ſecundum naturam eſſe ar bitror, quemlibet pro patre& Parentis filijs negociari, etiam ſine ulla mãdati quæſtione. ſi ergo ita fert uſus, mando tibi de omnibus meis rebus, uti uolueris, negocia exerceas, ſiue uendere uelis, ſiue oblig are, ſiue emere, ſiue quomodocũq; agere, nò aliter atq; ſi do- minus tu rerum mearum eſſes, me quicquid feceris, ratũ firmũ ducente,& nihil tibi con- tradicente, nec in unam quidem rem. Igitur ex uerbo illo ννεεέραααη˖ quod Accurſius Pa ci/ ſci tranſtulit, nos maluimus oblis gare, cõſtat generaliſſimũ fuiſſe mãdatum, quod tamen non comprænderet, quæ Seius in propriam cauſam uerteret. Nouiuis intellectus l. ob æεs. O. de prædijs minorum. C il bi quantum ref ferat puncti ra⸗= tlo. CAPVT v. Ationem ſcribendi, punct⸗ aq; dictioni- du ſuo loco addendi, nõ minimę apud Grammaticos diligentiæ partem fuiſſe illud oſtendit: quod ſi ea nõ obſeruetur, non me- diocres intelligendis autoribus tenebras in- cit.] linccum apud Latinos pleric q; Gram- matici de pũctis ſcripſerint, Nie anor quoq; Alexãdrinus idcirco s:yμœηiæo e ſt cos gnomi- natus, quod anxie& nimis ſolicitè a⸗& Sar⁹ ſe ripſiſſet. lgiturut etiam in iure ciuili ex eo/ rum omiſſione al liquaperuerti oſtendam, ſa tis erit unicam co onititutionẽ referre, quam ⸗ Andrex 10 30 4⁰ 50 60 Alciatl 76 Impp. Diocletianus& Maximin. Rugg& Cæſs. Leontio direxere, in hęc uerba: Gxs alienũ tantũ cauſa cognita, præſidi iali decre- to prædiũ ruſticũ minoris prouinciale diſtra hi permittitur. Quam conſtitutionem noſtri interpretes ita interpretãtur, ut inde regula- riter prodant, taxatiuam dictionẽ ſimiſia nõ excludere. cũ enim legiſſent,& ex donatio- ne propter nuptias, S& ex cauſa dotis,& alijs quoq; modis prædium minoris poſſe uenun dari, ſi conſtitutione cauetur ob æs alienum tantũ id fieri poſſe, conſequens eſt nõ exclu- di ſimiles cauſas. Et ex hac interpretatiõe ua rijs in locis plurimas quæſtiones perperàm explicãt noſtri Doctores, quas per lIaſonem alicubi collectas reperire nõ admodum difff cilè eſt.Cæterũ omnis hic error ex eo proma nauit, quod ſuo loco pũctum in uulgatis co- dicibus appoſitũ non erat: cùm poſt dictio- nem, alienum, ſtatim ſubdendum fuiſſet, eo ſenſu, ut ob æs alienũ fundum diſtrahi lice- ret, cognita tantũ cauſa:non enim quãuis ſta tim conſtet uenditionẽ ob æs alienum fieri, idcirco decreto opus nõ eſt:quinimò neceſ- ſaria eſt cauſæ cognitio. Quid enim ſi alia ra tione, quæ minoribus magis conducat, æs alienum diſſolui poteſt, quàm ex fundi uen- ditione? Nectent hic aliqui argutias, quaſi indubitati id eſſet iuris: quos confutare ſu- peruacuum eſt. Lex, pars literarum. de iudiciſs. nouo ſenſa elucidata,& explicatum qui ſint archontes. CAPVT VI. D Aulus libro reſponſorum II. his uerbis 14 uritu, quæ ſub tit. de iudicijs, à Tribo- niano in Dige ſtis relata, in omnibus uulga- tis Codicibus non ſatis fideliter legunt. Pars literarũ diui Hadriani; Is&†ονrs d α⅜ 20r TMicινν, αρ das lixlcuilicv, nτ lorrοε Lcd re 6by„rxe, ⁵πι αααέ 2p iTonri, à Cegalra- O&&Ov. r& αά‿σM Nuat deνενm, 1 10g cr 24byovzr, nꝗ 2oio P6Uy) vo ae as A)G) n o zxæς unxæs. Archontas, id eſt, Atheniẽſium ſummos magiſtratus, quo in adminiſtratio- ne erunt anno, neq; propriã cauſam introdu cere oportet, neq; actores, neq; reos eſſe: nec in eorũ quidem cauſis, quorũ tutores uel cu ratores ſint:ubi autem magilt aufimeiiſüe rint,& ip ſis aduerfus reos,& reis aduerſus ipſos actiones introducẽdæ ſunt. Et hocmo do transferẽda fuit hæc epiſtola. Alioquin ſi uulgatam lectionẽ ſequamur, Aatumm erit, quid ſibi uoluerit Hadrianus, cùm dixit, nõ poſſe magiſtratus cognoſcere de his rehus, pro quibus tutores ſuerint. non enim rebus tutores dantur, ſed ut Iuriſconſulti noſtri tra diderunt, perſonæ. Cæterũ& Accurſij, Bar toli, cœterorũq; interpretatio miniméè conue nit, qui generaliter hanc legẽ in omnib. ſum mis magiſtratibus locũ ſibi uendicare exiſti marunt. qu⸗ rin re quantum decepti ſint, non dubito quine eruditi cognoſcãt. Quodenim nos alios ſecuti, xꝝ æν‿μνπα expoſuimus ſum mos I perslimei ad L fde ud lo e0 ln Lomne 36 5 uthackel . uicim comp ar aduerfand ou edam ſul T vexemplo ne Prelatum quc ntelpiciat Acumau in dus uggilutn Cubs Xuant in „„C. Terta vestam ſimul⸗ guinckariſſime iquã remb doilio, olam ſlutomater ſuc ies non ſuccc maiforent:ſtl ſippes uocabãt rores alaamdi diſxciura luu tratres utrinc luccederẽt qula dnnn. Eméddaui iißeovqui utt dilolum germ aatent corre, e confirma nnczconiũ 6 lim. guodſiff. wiuin in uitle ocopüctmminne u non erat;am. im, ſtatim ſubdendun 6 es alienũ fundumd tiochenſiu. tantũ cauſanoneringi pruui cred. uenditionè obas qlenn eio opus nõ ekxquiin Ecognitio Qiltennſ munonddus magb on Mulpoteſt quamenint ctent hic aliqui eoene eſſetiuris: quosni eſt. irerarum, de luunſrm explicatum quiſtarimn CAPVT VI lidro reſponſorum Nilr quæ ſub tit de iidicpsil geſtis relata,inommbn Snon ſatis fideller egun 7 1 26, gAr ar Imumhis .„1 ni 4. 98 iichuian 1 27 4 2 7 G4L1 Ftd riſtratus, quoinaünii — neq; proprũcuimt neqy actores nexede ſem cauſis,quofũ linn, . ad Tert. 2 Diſpunctionum lib. IIII. 5 mos magiſtratus, de eis tantũ intelligẽdum ducimus, qui Athenis conſtituebãtur. Neq́ʒ; id nominis apud Gręcos frequẽtius pro alio magiſtratu accipitur, quam pro Athenienſi: quod apud Latinos in Spart. quoq;& Treb. Pollione deprændes. Scribit Suidas hos ma giſtratus Athenis fuiſſe archontas, quos fe- re principes Latinè dixeris, hi erant nouem, quorũ theſmothetæ, id eſt, legumlatores nu- mero ſex, Bæorheu& eε‿ρμάeαιι oc eſt, Rex, itemq́; Imperator, tum ipſe Archon. Memi- nit& Plutar. in Politicis,& in Periclis uita, Pauſaniasq;. horum quoq; mentio eſt apud Iuliũ Pollucem. Igitur quod Hadrianus ſcri pſit ²⁴eν ακνννεννννοννο intelligendum eſt ſpeciali- ter ab co in Atheniẽſium iudicibus ita con- ſtitutum:ut minimètrahenda ſit pars epiſto- læ ad omnes, qui ſummum magiſtratum ge- runt, ut hactenus noſtri interpretes fecerũt, qui cùm complura reſponſa eorum ſenten- tiæ aduerſantia uiderent, antinomiam per quædam ſubterfugia quærunt euitare. ſed & exemplo non caret, aliquid in Iure ciui- li relatum, quod unius tantum ciuitatis iu- ra reſpiciat. Iustimant incon tantia in condendis legi- bus ſuggillatur:tum ex Græcis autoribus refertur, quis uir Tribonianus fuerit. EAbVT WVII. Xtant in Juſtiniani Codicis tractatu ad 8§. C. Tertullianũ, quædam conſtitutio- nes tam ſimul contrariæ, ut nemo extricet: quin clariſſimè conſtat ab altera alteram cor rigi:quã rem breuiſſime explicabo. Defun- cto filio, ſola matre ſuperſtite, ex ſenatuſcon ſulto mater ſuccedebat:ſi fratres erãt ſuper- ſtites, non ſuccedebat, ſiue uterini, ſiue ger- mani forent:ſi ſororum aliquæ extitiſſent, in ſtirpes uocabãtur, ut mater dimidiã, cæteræ ſorores aliam dimidiã obtinerent. Emenda- uit hæc iura luſtinianus,& primò cöõſtituit, ut fratres utrinq; coniuncti, unà cum matre ſuccederẽt, quæ in uiriles portiones admitte retur. Emẽdauit rurſus hoc idem Imp. diſtin xitq; eos, qui utrinq; coniuncti eſſent, ab his qui ſolùm germani forẽt.ſed& cùm ſorores extarent, correxit idem Imperator legẽ, quã ſemel confirmauerat: ſtatuitq́;. ut ſi ſorores utrinq; coniũgerentur, ſuccederent in dimi- diam:quod ſi fratres quoq; adeſſent, eorũ be neficio in uiriles partes uocarẽtur. Rurſum idem correxit, ut ſemper mater cum ſorori- bus utrinq́; adiunctis in uirilem admitteret, etiamſi fratres extarẽt: ſi utrinq; defunctum non attingerent, penitus excluderẽtur. Hu- ius inconſtantiæ leuitatisq; rationẽ cùm po- ſteriores interpretes diu ueſtigare contende rint, atq; in primis Cornæus mirifice hoc in negocio ſe diſtorqueat, ne amplius quiſquã ſe cruciet, libuit Triboniani uitã referre: un- de quid in cauſa huius rei fuerit, facilimè di- gnoſci poterit. Igit᷑ Suidas Græcè quidem, ſed in hunc ſenſum: Tribonianus, inquit, 10 20 30 4⁰ 50 60 Græcus, omnis religionis contẽptor,& præ ſertim à Chriſtiana tide abhorrés, adulator, & fraudulentus, perſuaſit Iuſtiniano Impe- ratori, fore ut is nunquam moreretur, ſed in cœlum cum carne aſſumeret. Quæſtor fuit Iuſtiniani.hic tantum naturæ dortibus, inge- nioq; pollebat, ut ſuæ ætatis nemini ſecũdus eſſet: auaritiæ autem eouſq; erat deditus, ut ius& fas uenale haberet. nam ſingulis die- bus& leges ferebat,& latas reuocabat, uti indigentiũ uſus, à quibus pecuniam accepe- rat, poſtulare uideretur. Cùm diu poſt inde- ptum honorem ſuperuixiſſet, morbo tãdem deceſſit, ab aliquo nulla prorſus affectus in- iuria, quòd uidelicet ſermone comi blãdoqʒ erat,& auaritiæ morbum doctrinæ præſtan- tia uelabat. Cæteruùum& his non abſimilia in Tribonianũ Procopius lib.bell. Perſ. primo refert:additq; fuiſſe genere Pamphilium,& unà cum Ioanne, ut populi ſeditiones ſeda- ret, à Iuſtiniano de magiſtratu quandoq; de- iectum. ut non abſimilem illi arbitrari quis poſſit, quem Vergilius notat, qui leges fixit precio, atq; refixit:frequens enim id Græcu lis delictum fuit. Quapropter idem Proco- pius cùm Proclum laudare uellet: Erat, in- quit, Proclus Imperatoris aſſeſſor, magiſtra tum quæſtoris gerẽs:uir in primis iuſtus,& procul ab omni auaritia: ideo neq; aliquam legem facilè in alicuius gratiã conſcripſit.ut iam Triboniani ipſius mores nemini ignoti eſſe debeant: tametſi eum Iuſtinianus ubiq; laudet. ſed facilè eſt indocto imponere regi: xρᷣdeέμάα‿ quippe Juſtinianus fuit,& om- nium literarum ignarus. Quid mirumt cùm eius pater Iuſtinus àteneris annis ſuum cu- ſtos, mox boum, dein lignarij fabri miniſter fuerit. ut Accurſij ſcrupulũ tollamus, ubiq; dubitantis, propterea quòd Iuſtinianũ, Con ſtantini filium, in Decretis legerat. ſed ille a- lius eſt, noſtro poſterior, qui 5uεμακ GTæ cè cognominat, quia truncis eſſet naribus. Sunt tamen qui aliter de Triboniano ſenti- ant, nec temere Grammaticis de Iureconſut to credendum arbitrentur: quandoquidem etiamnum uideamus,& ſæpiſſimè experia- mur, quanto ſupercilio id hominum genus, quo iure, qua iniuria& mortuos& uiuẽtes inſectetur, quamq; ſuis in ſtudijs hi ſibi pla- ceant Moriæ beneficio felices, alios omnes contemnant:& epiſtolis ante ipſos legum codices præfixis, Accurſium, Bartolum, cæ terosq; acerbiſſimis conuicijs dilacerent:Im peratoris ſui Laurentij Vallæ exemplo pro- uocati,cui mortuo honos hoc epitaphio ha- bitus fuit: Tandem Valla ſilet, ſolitus qui parcere nul- li eſt. Si quæris quid agat, nunc quoque mordet humum. Quod ſanè carmen longèmagis ipſis, quàam Vallſæ conueniſſet, cuius doctrinæ pleraque huiuſmodi condonanda ſunt:at hi ea maximè reprobant, quæ non intelligunt. dd 4 1.3. l placet.&l ſc⸗ quen. C. de epiſ. ◻ cler. 79 Rectituta Juriſconſulto, titulo de nundints, Platonis uerba, declarataq; lex ante nos inextri= cabilis. CAP. VIII. Cripſit Calliſtratus iuris autor, titulo de nundinis, in hęc ferè uerba: Si quis ipſos cultores agrorũ, uel piſcatores deferre uten- ſilia in ciuitatem iuſſerit, ut ea ipſi diſtrahãt, deſtituetur annonæ præbitio, cùm auocen- tur ab opere ruſtici:qui confeſtim ubi detu- lerint mercem, tradere eam,& ad opera ſua reuerti debeant. Deniq; ſummæ prudentiæ & autoritatis apud Græcos Plato, cùm inſti⸗ tueret, quemadmodũ ciuitas bene& beate habitari poſſet, in primis iſtos negociatores neceſſarios duxit:ſic enim νmQπσQ,wά1οw ait: 2⁵ n&ταυꝓνένντμmʃσmmõάíQ‚PQò·,&G uuepyp, G aαονν ⁷dæůοοννeνναν ε&OTap, 1hq Iaovu& M- Sax, ⁊οι‿⁴ε ασ⁵νιρ Gπέσονοερο ρμαν αρ‿⁴ε ο,eHde ag 700 ceyogc Qναμ+σ—σπeρηνιννν α&ης V uisfy 9⁴ se Pp ανο οvop un ue No‿οινιτσν νσασ Hν⁸ 24- TxExcda, anoe. NDro ugzias diu O V&) ορᷣρ 2xερe, d dci& oi G dI Lu- o dD T, xnoviν τσα—ꝛσσ τxννμ. Pluribus igitur agricolis,& alijs artificibus,& mini- ſtris opus eſt, qui importent& exportẽt ſin- gula: ſunt autem hi mercatores. cu mautem ruſticus aliquid horum quæ ipſe facit, uel ali quis alius artifex in forum defert, ſi non eo- dem in tempore ueniat, quo& illi, quibus cum eſt hęc permutaturus, ceſſabit ab opere in foro conſiſtens:minimè uerò:ſed ſint qui cùm hoc animaduertãt, ſeipſos ad hoc mini- ſterium præparẽt& ẽ. Ethoc modo reſtituen dus fuit hic locus:quandoquidẽ ſi uulgatam translationẽ intactam reliquerimus, nullum ſenſum ſatis conuenientem poſſumus elice- re. Sed& illud admonendus eſt lector, Calli ſtratum Iuriſconſultũ, ut breuitati conſule- ret, non omnia Platonis uerba retuliſſe: ſed 40 intermiſſis quibuſdã clauſulis, dialogorũq; interlocutionibus, ſimul iuncta adſcripſiſſe, quę in ſuam ſententiã facerent. Longeè enim apud Platonẽ diffuſior eſt hic locus libro de Republica ſecundo, quàm is ſit, quem Juriſ- conſultus mutuatus eſt. Veræ autem lectio- nis incolumitas in Etruſcorũ uoluminibus à me obſeruata eſt. Qui ſint parabolani, Accurſij error. CAPVT IX. Idi plerunq; ab eruditis Iuriſconſultis dubitari, quinam fuerint parabolani, & unde dicti: quorum mentio in Conſtitu- tionibus habetur.& Accurſius, qui nihil ſe præterijſſe uideri uoluit, tanquã rem maxi- méhaberet in promptu, ſtatim Pronũciauit, parabolanos eſſe medicos: nomenq; ab eo ſumpſiſſe, quòd multas haberent parabolas, quod uidelicet ut quiſq; loquacior eſt, ita do ctior medicus uulgi opinione exiſtimetur. quæ expoſitio, meo quidem iudicio, planè ridicula eſt. Quare aliter ipſe cẽſuerim: fuiſ- ſe enim plebeios quoſdam parabolanos, qui 10 20 30 50 60 D.Andreæ Alciati— famulitio uel eccleſiarum, uel hoſpitalium xenonum ue deputati erant,& quaſi adſeri. ptitij glebæ: ut ſicut illis omni uita ab agro- rum cultura recedere non licebat, ita his ab ſeruitio ægrorum, qui in noſocomijs reſide- bant. Parabolanos, glebæ adſcriptitios eſſe, in Iuris ciuilis Græco interprete legi, dictià Græca præpoſitione aνι /& S4AG, quæ uox pro gleba accipitur. Modeſtini trutinæ fuppoſitum reſponſumin l. natorum. de uerb. ſignif. CAp. X. Odeſtinus libro excuſationũ II. i 7% inquit, z᷑αακνςᷣπρμσαν&»dxæ‿ dd dy⁶. veę νέιιεοα quοd reſponſum à Triboniano ſub rubricam de uerborum ſignific. transla- tum Græcè lectum fuit, donec aut Accur- ſius, aut quiuis alius Latinã maluit interpre- tationem afferre, in hũc modum: Natorum appellatio& ad nepotes extenditur. Cæte- rùm quoniã me non latet, quàm diffuſus ſit hic tractatus, num appellatione filiorũ con- tineantur nepotes, quid item cum liberos di cimus,& rurſus num ſub nepotibus conti- neantur pronepotes:uolui lectorem admo- neri firmum& irreprænſum argumentũ ex ſupraſcripto reſpõſo afferri in hãc rem non poſſe: quandoquidem Nlodeſtinus de pro- prietate,& ſignificatu Græcæ uocis diſpu- tat, non Latinæ. Rationem l. primæ. C quæ res export. non deb. aliam eſſe, quàm Doctores uulgò tradi⸗ derint. CAb. XI. Mpp. Valentiniani& Gratiani conſtitu- Iah Theodoſium magiſtrũ militum in hæc uerba legitur: Ad Barbaricum transſe- rendi uini, olei& liquaminis, nullam quiſ- quam habeat facultatem: nec guſtus quidem cauſa, aut uſus cõmerciorũ. Cuius quidem legis argumento doctus Baldus exiſtimauit eum, qui lege municipali annonam in aliam ciuitatem deferre prohibeatur, ſi aliquã por- tiunculam uel guſtus cauſa deportet, legis pœnæ obnoxiũ eſſe. Negauit id laſon, non alia ratione, quaàm quòd pœnas qᷓ́;mitiſſimè interpretari æquum ſit. Cuius ſententiã ſta- tim ſecutus fuiſſem, ſi eius legis uerbis Bal- dum non adiuuari docuiſſet. Cæterũ ipſe ar- bitror rationem legis ſpectandam, quæ pro- fecto non alia meo iudicio eſſe potuit, quam ne eius liquoris guſtu admoniti Barbariar- ma in nos uertant:idcircoq; eas regiones ar- mis quærere ſtudeant, unde ſibi id liquami- nis cõparare poſſint. Nam qui primi Gallo- rum in Italiam uenerunt, hoc guſtu allectos grauiſſimi autores tradiderũt, inter quos T. Liuius lib. v. Gentem Gallorũ, inquit, tradit fama dulcedinis frugũ, maximeq; uini, noua tum uoluptate captã, Alpes tranſijſſe,& in- uexiſſe in Galliam uiuũ illiciẽdæ gentis cau ſa. Cum ergo lex municipalis magis locuple tandi territorij ſui cauſa,& auertendæ cari⸗ tatis, ita iubeat, quam alia ratione, non arbi- tror [natorim a ucrd.ſg C. queærata- Port. hon 1i. In l ij. ii f.f uaiſd. on 24 ſam petendh umlé Libui unhoc teſpõ udacem nimi gi cim Giæ imodo Latin mirtum etia gueſtionem nenlocolligen nus cum quis gum ſentenli vuius conſuetu nores iureiu a lutin quad c numin uulgat leruntur,ope reuerbum lign lalum legare uiſeatq; ualidũ beſt uhe fore vnquale eſtro olueiuramer ndis audientit em dicente 7 wdiuerbum inpreſlts eni otamen mom tiepereppere ryihaw ide ge iucf mmenim uol Cha e el dlians urinſ doquidem Nocddeſtnus ligniticatu Gracæ vocbe Inæ. 3 brimæ. Cauexrann lentiniani& Gratinier. eodoſium egitur: Ad lei& liqu dſe, quam Docum uip tas (APXI l cõömunia magiſtfümih. Barbaricmm aminis,nülin tfacultatem-necguſuig ſus cõmerciorũ Cuie ento doctu Gentem inis frigũom SAlp te capta,i 5 Baldusecd derüt maf 7 inqlninus§.fi. 9 mepus pecul. leg. s rälſl licktese 31 tror qui guſtus cauſa annonam alibi detule- rit, eius iuſſu coẽrceri. Declarata lex, cum quis. ũ. codicillis. de leg. iij.& reſtitutæ Græcæ dicl ones etiam in l. i. C. cõ. de legatis. CAP. XII. Erbidij Scæuolæ reſponſum, ſub rubri- cã de legatis tertio, in hæc uerba in emen datiorib.libris legitur. Codicillis ita ſcripſit: Bvεμααρα Qπυρναν rↄ‿ασωσνπνααανμμα Lο agi- ꝑu ſweε⁵ εμν ⁵ουνeεαœ σάραν‿α, a abop x‿ τμτσ leiouατ⁸αεν Klcgi, ive A0 ces 1oob dꝓε⁴αα K NvOvrdd, T59 Tfis&ον eiæ, σε⁸luεσ A B8XXQνQρ,*τυσ ν e] Lirr m dεμαρσσ. uolo omnia, ut infrà digeſſi, firma eſſe, Maximo domino meo denaria quinqʒ; millia, quæ in depoſitum aà patruo ipſius lu- lio Maximo accepi, ut ubi uir factus eſſet, cũ incremento& uſuris triginta millium redde rem:reſtitui ipſi uolo, ſic enim ipſius patruo iuraui.quæſitũ eſt, an& ad pecuniam depo- ſitam petendam ſufficiant uerba codicillo- rum& ẽ. Libuit ex archetypo Florẽtino Græ cum hoc reſpõſum referre, tum ut Roglerij audacem nimis expoſitionem confutarem, qui cùm Græcas dictiones non uidiſſet, ex cõmodo Latinas nihil ad rem facientes con- finxit:tum etiam ut importunã nimis Barto li quæſtionem oſtenderem, huius legis argu mento colligentis, paria nos facere, ſiue lege mus, cùm quis uir fuerit, uel cùm adultus. quam ſententiã ipſe minimè probo. Cæterũ huius conſuetudinis, cum in teſtamento te- ſtatores iureiurando ſe obligant, meminit Iuſtin. quadã cõſtitutione: cuius uerba quo- niam in uulgatis codicibus nimium conciſè referuntur, operępreciũ fuerit referre. Om- ne uerbum ſignificans teſtatoris legitimum ſenſum, legare uel fideicõmittere uolentis, utile atqʒ ualidũ eſt, ſiue directis uerbis, qua- le eſt Iobe fore: ſiue precarijs utatur teſta- tor, quale eſt rogo, uolo, mando, fideicõmit- to:ſiue iuramentũ interpoſuerit:cuùm& hoc nobis audientib.uentilatũ eſt, teſtatore qui- dem dicente ò οαρν Partibus autem huiuſ- modi uerbum huc atq; illuc lacerãtibus& ẽ. In impreſſis enim deeſt uox Græca, nonnul lius tamen momenti, ſi uerba conſtitutionis rectè percipere uoluerimus. cùm enim teſta tor e, id eſt, cum ſacramenti religione le gaſſet, dubitabatur nunquid deberetur lega tum, puta, Iuro me daturum Titio centum: legata enim uoluntatis liberæ ſunt, non ne- ceſſitatis, ut iuſiurandum neceſſarium ſit. Daragraphus ult. in l.dominus. de pec.leg. quemadmodum uertendus de Græco erat. SAP. XIII. A Liud quoq; eſt eiuſdem Scæuolæ re- ſpõſum in tractatu de peculio legato, in hunc uerborum modum: Seruis liberta- tes legataq; dederat,& conditionem ita ſcri- pſerat, σοσ Aar2⁴ντ% GLbegze 1RR T AK),M,e, ad. Ss 700TS9 Lewoga 8 Aεᷣεꝑκτs9. quæſitum Diſpunctionum lib. IIII. 8² eſt, an peculia quoq; eis legata uiderentur. reſpondi, ſecundum ea quæ proponuntur, non uideri legata: idem etiam ut reliqua ra- tionum legata non ſint. Tranſtulit eam clau ſulam neſcio quis ex ueteribus,& non ſatis perſpicuè:uerbum enim illud lεεdsss, in- terpretati ſunt, non ſeruatos,& ſine inquiſi- tione:quod ineptiſſimum eſt. ſi enim aliquis factis legatis ſubderet huiuſmodi claufulã, 10 nonne uideretur adimere legata? quid enim aliud ſignificat, nõ ſeruari? Igitur ita transfe rendum fuerat:quotquot dereliqui libertos, atq; eis legata, ipſos uolo eſſe inexcuſſos. hoc ſenſu, ut inexcuſſus accipiatur pro eo qui liheratus ſit à faſtidio adamuſſim redden dæ rationis,& calculũ ſemel ductum rurſus ineundi. e⁊gæı⸗ο indagatio eſt: unde deducit εεεκςεςο. oteſt& ad illud trahi, quaſi inob- ſeruatos dicas, ut uidelicet minimas operas z0 hæredibus debeant. L. ij. de legibus, non recldè ab Accurſio in- tellectam: quapropter emendata& declarata. CAP. XIIII. Artianus libro Inſtitutionum primo, cùm definiret quid eſſet lex, Demo- ſthenẽ Chryſippumq; autores adduxit. eius reſponſum ſub titulum de legibus Tribonia nus retulit: ſed cùm parte plurima Græcis characteribus notatum eſſet, ſuperiorũ tem 30 porum incuria pene incognitum manſerat: retulimusq; quandoq;, quemadmodũ quod ex Demoſthene adducebat, legẽdum foret: nunc opportunũ fuerit, ut Chryſippi quoq; uerba reſtituamus, præſertim cùm quiſquis fuit ille, qui ea tranſtulit in Latinum, haud multùm feliciter ſit rem aggreſſus. Sic itaq; eo in loco legendum eſſe iudicamus: Sed& philoſophus ſummus Stoicæ ſapiẽtiæ Chry- ſippus, ſic incipit librum, quem fecit aνιvo- 40. 5 vᷣν eωκeν‿ eλμν oονληενε, Gebννσπσά ραεα eαοꝶνινοέσννρμο³ρρ( O2p oSdla& La- Aoe Re 2 KA29 9,R, d⁵ννπεσν ννεαeνx,& La⸗ a&ο, eævdva&i, Iulog d dddονεν εμσ τσσρνισες oniL(ace εaνμνννεε g roοꝙ τπινν g6 p 3 rbuορν.‿ quæ uerba ſic in Ro- manam uocemtransferri poſſunt: Diuinarũ humanarumq; rerum regina eſt lex, quam præſidere, principem ducemq;ʒ eſſe& hone- ſtis& turpibus conuenit: ſecundumq; hæc so iuſtorum iniuſtorumq; regulam eſſe,& eo- rum quæ naturaliter ciuilia ſunt animantiũ: ut facienda quidem iubeat, rurſusnon faciẽ- da prohibeat. Intellige autem ævovæ, id eſt, re gulam, quam omnes imitemur:ſicut Plinius Iib. xX XIII. Polycletus, inquit, fecit quem canona artifices uocant, lineamenta artis ex eo petentes, uelut à lege quadam: ſolusq; ho minũ artem ipſe feciſſe artis opere iudicat᷑: ut in aperto Accurſij error ſit, qui regulã eo 6o ſenſu accepit, quo Iuriſcõſulti tradunt, eam eſſe quę rem, quę eſt, breuiter enarrat: quod minimè in præſenti caſu cõgruit. Sed& idẽ ſcholiographus exiſtimauit, dũ de diuinis re bus Chryſippus dixit, idcirco factũ, quoniã .ij.fr de leg. iij. frcommo. 83 plurimæ leges ius diuinũ reſpiciunt:ut quæ de fide catholica loquuntur, quæq́; ſacerdo- tibus leges ſtatuunt. quod etiam minimè no bis applaudit:quandoquidẽ tẽpeſtate Chry- ſippi harum legum nulla extabat. Item Ba⸗ Nebðe non ſatis quadrat: quapropter ad illud Euripidis in Hecuba alluſum eſſe magis cre diderim: Nos imbecilles forſan& captæ ſumuse? At dij ualentes, lexq; diuis imperans, Etenim uel ipſos lege cenſemus deos. Aequa atq; iniqua hac finientes uiuimus. ut intelligamus legib. quoq; ipſis fubijci de- os.hinc apud OQuid. Iupiter ſic deos alloquit᷑ Vos etiã(quoq; hoc animo meliore feratis) Me quoq; fata regunt. Connectet hic aliquis argutias, quoniam in iure quandoq; legerit, principes ipſos legib. ſubiectos non eſfe:ſed alia eſt lex, quã Chry- ſippus definit, aliæ ſunt Impp. conſtitutio- nes, quibus ipſi non coercentur. Quem ſenſum accipiant uerba illa, ditis cau- ſa&c. in l.ijj. commodati. C4P. XW. Vriſconſultus Caius de uerborum ſigni- I ficatione lib. primo: Sæpe ad hoc, inquit, cõmodantur pecuniæ, ut ditis gratia nume- rationis loco intercedant. quod reſponſum ab Iuſtiniani cõſarcinatoribus in tractatum D. Andreæ Alciati 84 ronem de lingua Latina, pro litis, ut arbin or uuxc, ſeu ut ueteres loquebãtur, ſtlitis. Xua forte etiam apud Caium legendum. 1. B ⸗ Quomodo d principis reſcripro appellatur, alui Pij epiſtola, ut debuit, tranglata, reiccis alio⸗ rum nugis. CAp. XVI. Væſitum eſt, inquit Vlpian, an aduer- ſus reſcriptũ principis prouocari poſ- 10 ſit, fortè ſi præſes prouinciæ, uel quis alius conſuluerit,& ad cõſultationem eius fuerit reſcriptum:eſt enim quæſitum, an appellan- di ius ſuperſit. quid enim ſi in conſulendo mentitus eſt?de qua re extat reſcriptum diui Pij, quo oſtenditur prouocari oportere, uer ba reſcripti ita ſe habent: ælν SAK 9 1guip, cεαασ£ 2 addρνα ε9, 21„ Vxaes g Bd⸗ Aoοιςο εέπνmπαιιέᷣ‿α τν—ςσ ι aννρρασσ„ Nclc⸗ Sacνν νωσνςναςο X Brar AτνQ ETTes*, 8c 20 v, Auενν ε No e⁵έναν⁸ευσν⁵κσιοοαεές ετᷣας 9*- 0p Toe xνέονραᷣνκσνεεαναασωπακν. hoc eſt, ſi ſcri- pferit quiſquam ad nos,& illi aliquid reſcri- pſerimus, uolentibus ad ſentẽtiam noſtram prouocare permiſſum erit. ſienim docuen int uel falſa, uel non ita ſe habere quæ ſcripta ſunt, nihil à nobis uidebitur iudicatum. pri- uſquam contra ſcriptum fuerit, quemadmo dum aliter res ſe habeat, q́; nobis inſinuatũ ſit. Et hoc modo legendi emendandiq; ſunt commodati translatũ eſt: ibiq; ſe mirum in- 30 codices:qui enim uulgarem lectionem inſti terpretem Accurſius oſtendit, qui ditis in- terpretatur, id eſt diuitis: uerbaq; reſponſi in eo accipit, qui ut diues appareat, commoda- ta utitur pecunia, ne eum facultatibus labi cernentes alij creditores, nimis durè ſtatim exigere uelint. quem ſenſum ſi illis uerbis exprimere uoluit Caius, mirum quam bar- dus, Latiniq; ſermonis imperitus fuerit. Pri- mum id ab eo quæſierim, ubinam gentium tuit, is non ſat recte reſcripti neq; uen ba, noq ſenſum Latinis reddidit,& præſertim dum uolétibus, inquit, prouocare ab enunciatio- ne licentia extat. Græca enim uerba 2O9&r oæop, id eſt, ad ſentẽtiam dicunt: ut uidelicet accipiẽdu m ſit de eo ad quem prouocamus, non autem a quo:ut minimè dicatur appella ri poſſe ab enunciatione, id eſt, mẽdacij rela- tiõe principi facta, ut Accurſius ſenſit: ſedab dis pro diuite ſingulari numero in Romana 40 ipſo reſcripto, eo uidelicet prætextu, quòd lingua ex communi uſu recipiatur: rurſusqʒ & ſi maximè admiſſum ſit, nunquid ca uer- ba illum intellectum patiãture lIpſe plerunq; de lectionis incolumitate dubitaui: ſed quo- niam uix occurrebat quod in eum locum ſi- mile uerbum quadraret, plurimorumq; ue- terum codicum ſcriptura contra me erat, nõ auſus fui quicquam pro certo conſtituere. hoc ſolùm opinatus ſum, longè magis con- minus uera in ſupplice libello enarrata fue- rint.Sed et hoc ex reſcripto dubius alioquin articulus finietur. Finge iudicem ſecundum ſacri reſcripti formã iudicaſſe, ad quem erit prouocandum: num ad eum, qui illo iudice ſuperior eſt, an ad ipſum principem, à quo reſcriptum fuit?& ſupraſcriptæ epiſtolæ uer ba indicant ipſum prin cipem adeundum. nenire, ſi non ditis gratia, ſed dantis legere- so Quid ſi commulitium in l. hæreditate, de ca- tur. Finge me tibi debere decem, quæ tua interſit tibi deheri titulo mutui:hoc ut com- modius fiat, mihi decem commodabis, quæ ego coram teſtibus recipiam, promittamq́; reſtituturum ex lege mutui: deinde ubi te- ſtes abſceſſerint, cõmodatum tibi reſtituam: ſupereritqʒ tibi actio ex mutuo, nec mihi ul- la exceptio non numeratæ pecuniæ compe- tet. erit autem eo caſu commodatum pecu- niæ: quia eaſdem quas mihi ut numerarem éo dediſti, protinus reſtituo. Apud Plinium lib. XNXVIII. cap. 1III. Ditis gratia epulari dicitur Pontifex, dum ſacra Plutoni, ut ego inter- pretor, facit. Eſt& dicis cauſa apud NI. Var- ſtrenſi peculio:& correcta lex illa. CAp. XVII. N tirulo de caſtrenſi peculio, Triphonij Iinnodat reſponſum legitur:quod quo niam inſigni corruptela notatum eſt, necac curſius illud intellexit, nec eo modo ſcriptũ quiſquã alius, niſi per cõiecturas intelliget. Noſtri itaq; erit inſtituti, breuiter quemad- modum caſtigate legendum ſit, percenſere. Sic ergo reponendum eſt: Triphonius lib. IX. Diſputationum: Hæreditate ab agnato commilitone data, Scæuola noſter dubita- bat: quia potuit& antè notus,& amicus da- re:potuit& non dare, niſi commilitium cha ritatem ljfe J. hereduct 8 de caſt. peas prin. Halachpigt bieſeniplit muu 144 ulxy cuous b anpbios 5E. anqueſitum baltteſtator drundum ed Awon viderit rimonium, q rilntredacta anlulti enſus abar Suauiſl lam dari,& i maid quæcul ibus in eis ex b,& fructibu Aapparatuom netaone illu nr num teſtat lntomniarel derlalsilladich pudeum reſpi nlter& abſolu ſim, rurſus di ltis uertita ur quod cõſu nelius fuit eam enlumipoſſun um depoliis em iuris fueri bbet, ſatis oll aſe donec dd T ſanſt exß nn lg nbiu O Crac 1 ademigm )agaub R.:a, da ihabebak. 1. To n en; eleg ij. 9 res ſe 3,B8 — lenim uul dih „num uulgarem linn lat recte relcrpainegu unis reddidit& nalmn nquit, prouoczreabenn extat. Græcaenimuenhe 1 ad ſentẽtiam dicunrutui ſit de eo ad qpempfoune a quo: utminimedicanua munciatione ideſtmäca di facta, ut Accurlissſenlt dto, eo uidelicetpreten in ſupplice lbelb erena hoc ex reſcnptocubiuan nietur Fingeiudicemſiu ti formãiudicaſſé at or um- num 2deum,qilne an ad jpſum princhr fuit& ſ upr ſeijweqi pſum princpem Wdecnd- vmultuminê henüti ſipeculo: g comtiu lalle 1 XVII 4 Cat. 85 ritatem auxiſſet.nobis ita uidetur, ſi ante cõ- militium, factum ſit teſtamentũ, non eſſe pe culij caſtrenſis eam hæreditatem: ſi poſtea, contra. Emendandæ igitur ſunt in uulgatio- ribus libris tres dictiones, cõmilitonum, cõ- militum, itaq;. Dicitur autem Latinè commi litium, militum cõmercium,& facultas ipſa ſeu ius quo unaà militant. Reperitur hæc di- ctio etiam apud Tacitum,& in epiſtolis Si- donij Apollinaris. L. qui habebat. de leg. iij nequaquam fideli- ter ab Accurſio translatam, 2intelleciamq́;. CAP. XVIII. Cæuolæ uerba ſunt: Qui habebat in pro uincia, ex qua oriũdus erat, propria præ- dia, aliaq; pignori ſibi data ob debita, codicil lis ita ſcripſit: 6⁴ λνQww Mà⁷⁄τεν*εμν ταme Bsννe 6ie 7x μεεαι α Mtl"ͤuvxe, O ac†⁵ο ανQα‿‿εννσααά za doœ‿&‿συον Hε‿υακπασσάσσσινιmRmη˖noν eν Gνιννν Boααι aσmν*‧ iε, d‿ννννν,Æᷣeωœꝭεie, ππσνκρνσ τππα— cas. quæ ſitum eſt, an& prædia, quæ pignori habuit teſtator, patriæ ſuæ reliquiſſe uideat᷑. ſecundum ea quæ proponebantur, reſpon- di non uideri relicta, ſi modò in propriũ pa- trimonium, quod ferè ceſſante debitore fit, nõ ſint redacta. Cæterùm ut clarior ſit Iuriſ- conſulti ſenſus, ita transferri poſſunt legati uerba:Suauiſſimæ patriæ meæ uolo in partẽ ſuam dari,& ipſi ſeparatim adiudico prædia omnia, quæcunq; in Syria poſſideo, cum om nibus in eis exiſtentibus,& pecorib.& ſer- uis,& fructibus,& uſu conſumptibilibus, & apparatu omni. Ex Accurſij enim inter- pretatione illud in primis dubium relinqui- tur, num teſtator pecora ſolùm, quæ ibi in- ſunt, omnia reliquerit: quandoquidem uni- uerſalis illa dictio, omnibus, pecora tantum apud eum reſpicit. at in Græco legato gene- raliter& abſolutè dictum fuerat, ᷣννρσφάν σ Wo. rurſus dictio illa œεενu, quam ille de poſitis uertit, à Græco uerbo œQso deduci tur, quod cõſumere ſignificat. quapropter melius fuit eam referri ad omnia, quæ uſu conſumi poſſunt,& prodigi. nam ſiprædia cum depoſitis quiſquã legauerit, fortè non idem iuris fuerit:cùm is qui pignori fundos habet, ſatis poſſit depoſitos eos habere pe- nes ſe, donec debitor fidem abſoluat. Nuo ſenſu expoſita l. Titia.. Titia cumnu beret. de leg.ij. nihilq́; ad rem ibi enunciatiua uerba facere: & CGræci legati uerba restituta. CAP. XIX. Vam diffuſa,& quam longis tractati- bus explicata ſit illa quæſtio, num uer- ba enũnciatiua diſponant, nemo opinor ci- uilib. ſtudijs initiatus ignorat:& in ultimis uoluntatibus diſponere Petrus Beſutius, ci- uis meus,& Raphaẽl Comenſis tradiderũt: idq; ex Modeſtini reſpõſo, quod integro uo lumine interpretatus præceptor meus Pau- lus Picus, mihi tamẽ plerunq; dixit, ſe ipſius Iuriſconſulti ſenſum uix potuiſſe percipere, Diſſ punctionum lib. IIII. 10 20 30 40 50 60 86 tum quòd ineptẽè trãslata erant in eo de Græ cis quædam uerba, tum quòod& Latina, pro pria obſcuritate non quadrarẽt. quibus uer- bis mihi alioqui plus nimio curioſo, aurem uulſit, quapropter ſententiam meam expli- caturus ſum. Ea uerba ſic legi debent: T itia cum nuberet Caio Seio, dedit in dotem præ dia,& quaſdam alias res:poſtea decedens co dicillis ita cauit: Tæio Euiop 2ep A⁵⁴oe apx⸗ exντι6μαά οσν‿νέ ⁷μωαμσε, Bo0AA2ᷣα᷑ dοda„& de Biou. Puσνσινι eτιαιαρρστν, LeX(dνν /Rαανα vœop u Ebæ&&᷑—iſc ds i gO ⁴αο:ele NsoEos 2 ui, A MA2 2&⁴qν Qιενν6ενe ,p 6 SinDS, kSa ν ⁸ανειπν⁵σνκη⁶ιετμιν απ c u, rεέννκνσσαƷσν hoOc eſt, C. Seium maritũ meum commendo tibi òô filia: cui uolo dari in uitæ uſum& fructum, participationẽ pa- gi Naccleni, quam olim in dotem cum cor- poribus doti illatis dedi:& in nulla re eum moleſtari in dote: erunt enim poſt mortem ipſius tua, S& filiorum tuorum. Præterea alia multa huic eidem marito legauit, ut quãdiu uiueret, haberet. Quæro an propter hæc, quæ codicillis ei extra dotem relicta ſunt, Poſſit poſt mortem C. Seij ex cauſa fideicõ- miſſi petitio filiæ hæredi Titiæ competere, ut earum rerum nomine, quas in dotem C. Seius accepit. Modeſtinus reſpondit: Licet non ea uerba proponantur, ex quibus filia teſtatricis fideicommiſſum à C. Seio, poſt- quã præſtiterit quæ teſtamento legata ſunt, petere poſſit, tamen nihil prohibet propter uoluntatem teſtatricis, poſt mortem C. Seij fideicommiſſum peti. Senſum itaque huius reſponſi ſic interpretamur: Cuùm in dotem Seio T'itia fundum Nacclenum inſtructum dediſſet, iuſſit eum reſtitui poſt mortem ma- riti: quærebatur num etiam ea, quæ ultra do tem marito legauerat, eſſent reſtituenda.& uidebatur non eſſe, propterea quòd fidei- commiſſi illa uerba, erunt poſt mortem tua, & filiorum tuorum, ſolùm ad bona dotalia re feruntur, non ad alia legata.& quamuis in eis dictum fuiſſet, ut ea quandiu maritus ui- ueret, haberet: poterant tamen huiuſmodi uerba intelligi, ut non inde fideicõmiſſum eſſe uideretur, cùm etiam ſi hæres C. Seij ea haberet, aduerſus uerba teſtatoris non ui- deatur factum:quippe tum quoque maritus quandiu uiuit, ea habet. Sed tamen Iuriſcon ſultus ex præſumpta teſtatricis mente, non ſolùm bona dotalia, ſed etiam alia, fideicom- miſſo comprændi interpretatur. Cùm enim quiſquam ita legat, ut quandiu uiuit legata- rius habeat: licet ſcrupuloſa quadam inter- pretatione dici poſſit, non eſſe fideicõmiſ- ſum:attamẽ mens teſtatoris illa eſſe ſatis cre ditur, ut reſtitui poſt mortem debeãt. Nihil igitur ad rem facit, an uerba illa, erunt poſt mortem tua,& ẽ. enunciatiua dicantur, uel id minus, cùm Iuriſconſultus pro claro ha- beat fideicõmiſſum inducere: ſed in hoc du- bitauit, an in cæteris legatis idem iuris eſ- ſet. Quapropter cùm in uulgatis codicibus 7 D. Andreæ Alciat 8 legitur,& earum rerum nomine&ëẽ. corru- tus eſt locus,& non coniunctiua dictio,&, Iegẽda eſt: ſed potius quæ ad ſimilitudinem retertur, ut, pro ſicut. Quæritur enim, num petitio fideicõmiſſi competat ratione bono- rum, quæ extra dotem relicta ſunt, ut, pro ſi⸗ cut, competit earum rerum nomine, quæ in dotem datæ ſunt ob caſtellum Nacclenum, cum corporibus uidelicet illatis. In hocenim clariſſimum eſt competere actionem: ſed du bium fuit, reſpectu illarũ rerum, quas mari- to legauerat, ut eas haberet, quãdiu uiueret. ut inde cognoſci poſſit, quàm minima ele- menti unius inuerſio, totum ſenſum obnu- bilet,& obſcurum reddat:tum& illud, nihil ad præſentis reſponſi interpretationẽ, eam quæſtionem facere, num enunciatiua uerba diſponant.quem tractatum, cùm identidem à quibuſdam ubiq; inculcetur, meritò repo- ſitam cramben appellauerim. Legem, diem funclo. mals intelleclam ex unius dictiunculæ inuerſione. GCAP. △ X. Apinianus lib.reſponſ.tertio:Diem, in- D been legato Cæſaris, ſalarium co mitib.reſidui temporis, quod legatis præſti- tutum eſt, debetur, modò ſi nõ poſteà comi- tes cum alijs eodem tempore fuerint: diuer- ſum in eo ſeruatur, qui fucceſſorẽ ante tem- pus accepit. Hæc uerba ſub titulo de aſſeſſo- ribus relata hodie leguntur, corruptis tamẽ exemplaribus, in quibus non præſtitutum, ſed præſtitum, falſo legitur, uerùm& tãtum negocij ex eis, interpretibus noſtris fuit illa- tum, ut in quatuor hæreſes diuiſi, uaria in re ſpõſi interpretatione tradiderint. Nos omiſ- ſo quid ipſi ſenſerint, cùm facilè unuſquiſq; eorum cõmentarios ſibi comparet, noſtram 10 30 ſententiam ſic explicamus. Cuùm Imperato- 40 res legatum ſuum in prouinciam mittebant, ſalarium ſuum quod ſibi haberet, conſtitue- bant:tum etiã aliud quoq; aſſignabant, quod ſuis aſſeſſoribus dederet. Fingamus igitur legatum, cùm in prouinciam ueniſſet, mor- tem obijſſe, num idcirco de ſuo ſalario aſſeſ- ſores periclitabuntur?& non periclitari re- ſponſum eſt. Finge rurſus nõ deceſſiſſe, ſed ſucceſſorem illi datum,& tunc aliud iuris obſeruatur: quando enim præſidi ante tem- pus ſucceſſor datur, non fit id, niſi cum ip⸗ ſius contumelia,& ob peruerſos mores: qua propter& omnes qui ab eo electi ſunt, de- cidunt, quoniam ab improbo ſunt delecti. in morte non ita eſt. Nec dicat quiſquam, poſſe ſucceſſorem dari legato, qui tamẽ nul- lius culpæ erit reus: quoniam niſi delinquat, non ſolet princeps alium ſubrogare ante fi- nitam adminiſtrationem: cùm etiam ſi ſua opera indigeat, poſſit præſes per delegatũ, quem princeps approbauerit, in magiſtra- tu eſſe: nam& qui Romanæ hiſtoriæ peri- tus fuerit, non opinor hac in re aliquid du- bitaturus eſt. 4 50 60 Multa Juriſconfultorum reſponſa, de uaſto menſurisq́; loquentia declarantur, reducunturq́; ille ad no⸗ ſtri temporis normaäa. CAP. XXI. Mphora uas eſt uinarium, menſuram Mudeen continens. Vt autem breuib. expediam, non tam quod alij longiſſimis tra ctatibus proſequuntur, quam quid ipſe ſen tiam: Hemina uncias continet noſtras ſeptẽ ſemis:ſextarius, uncias XV. congius, hemi⸗ nas XII. modius, heminas XXXII. urna, he minas XLVIII. amphora, heminas XcvI. Sed quoniam qui ſextarij pondus nouit, cæ- tera nouiſſe facilimè poteſt, probãdum àno bis eſt, in ſextario Xv. eſſe uncias:& in pri- mis Plinium laudo autorem, qui lib. X XI. cap.ultimo, Cyathum pendere drachmas X. ſcripſit: unde cum in ſextario conſtet XII. eſſe cyathos, ſequitur centum& uiginti dra- chmas, hoc eſt, uncias quindecim pendere. ſic& Rhem. Palæmon de cyatho: Bis quinq; hunc faciunt drachmæ, ſi appendere tentes. Cleopatra quoq; quæ de unguentis,& che- miſtica ratione Græcè ſcripſit:&tsus, inquit, eP dX rUN Z. Sa, ℳ Aocx ds 9X a- Aer⁊e AHννννmious esg ivi. id eſt, Xxeſtes, qui& ſextarius, menſura habet heminas du- as, pondere drachmas CX X. uocaturq; ab Negyptijs Inium. Galenus quoq;:naya ue I7æε, inquit, auεεα‿ακνέαπνο‿σο s ν†σ⁸νNRee 3S9S. AUANS 1. Sbℳνο UO2ꝓασ˙½ls, 62 dg a&νᷣ x 72& Tocxde N. In Italis congius in- uenitur, in quo menſura ſextarij ſex inſunt, id eſt, heminæ XII. Pondere uerò drachmæ DCCXX. aqua pluuiali accepta, quòd eaiu ſtiſſimũ ſemper pondus habeat, nec mentia tur unquã. Nec me mouet quodab autorib. traditũ eſt, in xeſte, ſeu ſextario Atticas un- cias XVI. alibi uncias X X. eſſe: quoniã Atti- ca uncia erat aliquanto leuior quàm Roma- na:cõmunis uerò Græcorũ longè leuiſſima: eiuſdemq; ponderis erant Romanæ quinde cim, cuius Atticæ XVI, Græcæ X X. quæ res cum A me alibi tractata diffuſius ſit, non eſt quod hic repetatur. Sanè cadus congios de- cem cõtinet, ſicut& metreta Dioſcoridi lib. v. licet alij cadum duodecim congios conti- nuiſſe referant. Pollux metretã, amphoram quandoq; ſignificaſſe ſcripſit: ſed priorem ſententiã probo. Hæc uolui præfari, ut quæ dam Iuriſconſultorũ loca exploratiora face- rem in titulo, de tritico, uino& oleo legato. Pomponius:Vino legato, ea demum uaſa ſe quuntur, quæ ita diffuſa ſunt, ut non ad per- petuum uſum reſeruarentur, ueluti ampho- ræ& cadi. cùm enim amphora,& cadus ua- ſa ſint menſoria,& non magnæ amplitudi- nis, in eis uinum perpetuò non ſeruatur, ſed ad tempus cõditur. non ita eſt in dolijs, quia dolia etiam maximæ amplitudinis fiunt, nec certam menſuram habent. hinc eodem ticu- lo Proculus:Illud uerũ eſſe puto, cui uinum legatum cum uaſis erit, ei amphoras, cados, in quibus uina diffuſa ſeruamus, legatos eſ⸗ ſe: uinum enim in amphoras& cados hac mente muerit nptot legl dlectariush reriij pœne Drohuius con intum fuib Jccurlius) m ncappellati vrem ambier elltat, necſe ulius autorit arius, inqu Jchjiwaaar or,& pro ar duensAcron nos pro coact lgiurſciendun ros,numma nperitas, coll kreidemſignl lresnegoclatc nndo tätum, u diquietiamn nn ſuos tantu pud Plautum rcipitur.ſicut vmercatorum d uocant, del Vorenete teſt Agentarijrat urquapropt ublico ſolebas lidei homa nwbid elbarge llem honoré urruree — cerceni deb aültionig enſ m duilh 1 erectne cum in ſex nettd ſhu c. ſ 82 C.. 0 Slequitur cenn ntper. dufrarſahas 37 iaugierun ldehn rius menluralalethn rachmas CXX. un nium Galems uh uit deioxen 4 Prueng, 918. Sefgus herdr, dee. uas Ja. Inltälb on quomentunaſeruriſat inæ XII. pondereuerdtas aquapluuialiaccqpa qi nperpondushabea,ner Necme mouet quodiban in xeſte, ſeu ſermri Am- pon Atiicæ XvDGracæXIg libi tractana difuliu ſtm petatur. Szne cadlscoi ſicut& mereen Dol adum duodecincyngid nr.Polluxmetresi m enilicalſe ſeihſtſif bo Hæc volii pabi⸗ 1 ſultorũ locaerpocn 5 Diſpunctionum Uib. IIII. 2 mente diffundimus, ut in his ſit, donec uſus cauſa probaretur:& ſcilicet cum his ampho- ris& cadis id uẽditamus. In dolia autem aliã mentem cõijcimus, ſcilicet ut ex his poſtea, uel in amphoras& cados diffundamus, ut ſine ipſis dolijs uæneat. Declarat eodem mo do aliud reſponſum, quo traditur, legato ui- no in amphoris, illud comprændi quod in urnalibus erat: urna enim dimidiam ampho ram comprændit. L. quiſquis. C. ſi certu petatur, haclenus nõ intellectam: tum quid ibi ſignificet collectarius: rurſusq́ quæ⸗ dam de argentarijs& menſarijs. CAP. XXII. Mpp. Honorij& Arcadij ad Theodoſiũ T wenid erſefinrie eſt, in hæc uerba: Quiſquis iudici fœnebrem pecuniam mu- tuauerit, ſi in prouincia fuerit uerſatus, qua- ſi emptor legum atq; prouinciæ: uel ſi quis collectarius honoris preciũ dederit ambien ti, exilij pœna unà cum ipſo iudice plectet. Pro huius conſtitutionis interpretatione du bitatum fuit, quid ſignificet collectarius.& Accurſius, mox alij exiſtimauerunt, eum hanc appellationem ſortiri, qui eundem ho- norem ambienti riuali ſuo pecuniam dat, ut deſiſtat, nec ſecum concertet: quæ ſententia nullius autoritate cõprobatur. Suidas: Col- lectarius, inquit, eſt, aß bAεαααεο επe Leua a- A νν αιρνοωπꝙν⁵⁶σ.C eſt, argẽtarius cam pſor,& pro argento monetam uiciſſim tri- buens. Acron quoq; in Horatium, collecta- rios pro coactoribus argẽtariorum accipit. Igitur ſciendum, in re nummaria eſſe argen tarios, nummularios, mẽſarios, campſores, trapezitas, collybiſtas: quæ omnia uocabula ferè idem ſignificant: niſi quòd argẽtarij ma iores negociatores erant, qui non in permu tando tãtum, ut cæteri, tabernã exercebant, ſed qui etiam nummos fœnori collocabant, non ſuos tantum, ſed etiam aliorum. Hinc apud Plautum argentarius pro fœneratore accipitur.ſicut enim noſtris temporib. in fo- ro mercatorum literis quibuſdam, quas cam bij uocant, debitores fubſcribunt, ſoliusq; proxenetæ teſtimonio utuntur, ita ueteres il li argentarij rationes pro inſtrumento habe- bant: quapropter ne fides labefactaretur, de publico ſolebant cõſtitui, eligebanturq; ma- gnæ fidei homines. Si itaq; aliquis collecta- rius, id eſt, argentarius, pecuniã ambientiali quem honorẽ præſidi, quò eum facilius con ſequatur, dederit,& ipſe& præſes exilij pœ- na coërceri debent. Hic itaq; rectus eſt con-/ ſtitutionis ſenſus, ut nemini dubiũ eſſe poſ- ſit, uulgatum illum Accurſij explodendum eſſe:niſi quiſquam in ſignificatione uocabu lorum idoneum illum habet autorem. Dræſcriptis uerbis aclio unde dicla: O'quid so ab exceptione diſtet præſcriptio: quid item ſit aclionem dare: & declarata lex ij. C. de formulis. CAP. XXIII. Heodoſij Valentinianiq; Impp. conſti- tutio eſt, Hieronymo præfect. præt. ſcri 10 20 30 40⁰ 50 pta his uerbis: Nulli prorſus non impetratæ actionis maiore uel minore iudicio agenti, opponatur exceptio, ſi aptam rei& propoſi to negocio competentem eam eſſe conſtite- rit. Quæ quidem conſtitutio non id reſpicit, ut à Pontificib. quod Accurſius& quidam alij atteſtati ſunt, actiones impetrari ſolitas oſtenderet, cùm id etiam ante horum Impp. tempora, in uſu eſſe deſijſſet: ſed potius ad iudiciorum, quæ ſub prætoribus agitabant᷑, cõſuetudinẽ refertur. nam priuſquàm quiſ⸗ quam litem conteſtari permitteretur, neceſ- ſe erat ut prætorem adiret: narrataq; illi re, prætor quæ competere ſibi uidebatur, actio nem illi dabat. Cicero in Verrẽ:Si quis eum pulſaſſet, edixit ſe iudiciũ iniuriarũ non da- turũ: quicquid ab eo peteretur, iudicem de ſua cohorte daturum: ipſi autem nullius rei actionem ſe daturum. Hinc in edictis præto rum, quæ paſſim ſub titulos Digeſtorũ com poſita legũtur, itemq; in interdictis, prætor nunc ſe daturũ actionem affirmat, nunc uti æquitas ſuggerit, negat. Erant autem actio- nes quibuſdam formulis comprænſæ, quas litigatorib. iudices præſtabant: niſi quòd ex facti differentia plerunq; eas prætor immu- tabat:& pro arbitrio uel expungebat, quæ ad rem nõ faciebant, uel quæ neceſſariò erãt apponenda, ſubiungere non grauabat᷑. Non ita erat in contractu innominato, in quo cer ta forma uerborum erat ſtatuta, ut uidelicet quemadmodũ ſe res haberet, deſcriberetur: tum quæ cõtractus ſpecies eſſet, referretur: hinc actio præſcriptis uerbis dicta. Cicero de finibus bonorũ& malorũ:Omnis autem in quærendo, quæ uia quadam& ratione ha betur oratio, præſcribere primùm debet, ut quibuſdam in formulis ea res agatur. Idem in Oratore ad Brutũ:Quid eſt quo præſcri- ptum aliquod, aut formulã exprimas, cùm in ſuo quodqʒ genere præſtet,& plura gene ra ſint? præſcribere enim Latina lingua ſta- tuere,& certo modo antè ordinare cõpræn- dit: cuius uulgatæ ſignificationis non eſt q́d hic ſatagam probationis cauſa quicquã af- ferre, ut inde fortaſſe præſcriptiones pro ex ceptionibus ſumi credẽdum ſit: quòd certis formulis exceptiones ita conſtarent, ſicut& actiones. Fortunatianus certèrhetor, atque idem conſultus, libro primo Inſtitutionum rhetorices: Quid intereſt, inquit, inter præ- ſcriptionem,& translationem? quod præ- ſcriptio excludit actionem, translatio autem differt. quibus uerbis oſtenditur, generalius eſſe exceptionis nomen, cùm præſcriptio ad eas ſolùm referatur, quibus ſeu à principio ſeu poſt litem cõteſtatam probatis euaneſcit actio: licet Socinus aliam ipſe differentiam excogitarit, quam non ſequor. DISPVNCTIONVM LIBRI QVARTI ET VLTIMI EINIS. EE In rubri. f.de excep. Dec.in rub. extra eo. Andreas Alciatus ſacroſancto antiſtiti Philippo Saulo clecto Brugna enli. D. D. D 25 2& ligationes illæ in opuſculi formam. uiſus cfum operæ precium f dlurus ſi —— oc qualecunp; eſt libelli, tibi nominatim dedicauiſſem: tum quòd inde non minimd operi autoritatem comparari uidebam, tum etiam quòd non alij magis quam eloquen- riſsimo Turiſconſalto opus dandum erat, quod ex Lure ciuilt, bumanioribusq́; literis con ſlaret. quibus in ſtudi itatu profecis li, ut cum ſumma laude Poſbis in utriſp; primas partes ſustine- re. Accipe lgitur ſub patrocimo tuo eius autoris opuſculum, quem tamdliu tibt adcidlũ habes: uel ex eo maximè, quòd&' tu meritò in huin ce gloriæ partem debes admitti, qui non parum multam opem nobis attuleris, cum neſcio cuius antiqui autoris de palatints o ffacijs, ad I heoco ſium Imperatorem, quod unicum extabat exemplar, mihi dono dedtti: quomam illud ad hanc prouinciã obeundam nece ſarium ſſe cognoueras. LVix cuiquam credibile Fuerit, quantum arf Hicultatis nobis attulit eorum autorum inopia, qui tempore, quo congtituttones hæ, quas emen- dandas ſuſcepimus, promulgatæ ſunt, fuere in precio. Nam cùm in his non admodum caliga tum ſit dicendi genus, dilabente Latini ſermonis elegantia, non Cicero, non Luutus, nõ ex an- tiquioribus aliquis fuit adeundus, fed qui poſteriori inter Theodoſium& Hustinianum ætate floruerunt: quorum ſcripta rariſcima extant. quæ res, uti arbitror, una deterruit altos: ut cum plures ſint qut in Dandeclas annotationes ediderunt, nemo tamen auſus eſt hoc oneris aſſume re, quod nos nõ quidẽ alijs docliores ſed audaces forta ſe magis, fumus aggreſßsi. Me acliuunt itap tuus iſte codex, nec minus legum interpres Græcus, alijq; quidam recentiores, cæterorũ manibus haudquaquam triti, uulgatiue: ut uel ob hoc nõ ꝓaruam gratiam aucupetur hic liber, quòd repertu rara, nec paſam cognita cbtineat. hac enim noſtra tempe ſtate, cum probabili cer- ré conſilio, ſe ueteribus unuſquiſc; fmiliaré præ ſtet, eosq́; autores noclurna& cliurna manu terſet, uſu uidemus, ut rerumnm po ſteriori tempore geſtarum cognl penè ſir nulla. Tuotus enlm alle eſt, eorum ſcripta qui uitas Imperatorum poſt Tranquillum ſcripſere, qui perlegat, aut le- clas intelligat: cum tamen in hac parte nõ parua ſit utilitas. Quod ad mne attinet, etſi hoc opus breui tempore d nobis abſolutum ſit(non enim plus dimidio menſe in eo elaborauimus) maxi- mo tamen ſtudio continuaq́; cura ita uſi ſumus, ut quod propter tempus deeſſe potuit, ſit repen- fum diligentia. auguror tamen, quin potius uideo, quantos in meum caput crabrones excitem: cum exploratum mihi ſit, increbuiſſé eam inter recentiores Juris ciuilis ſeclatores opimionem, ut eiuſdem eſſe negent, O leges ſcire,& humanitatis ſtudia profiteri. Sed hos ueltu pſe potes conuincere, qui utranq; ſcientiam adprimè calleas: ut Aretinum omittam, Græcè& Latinè diſertißäimum, qut tamen etiam ipſorum ndicio, oprimus fuit Juriſconſultus: nam& uterq; no ſtrum Laſonem audiunt etiam in Latinis literis longè pꝓræ ſtanté. ſed hoc natura pleriſq; datum eſt, ut quod ipſi aſſequi non poſeint, malediclis deprimant. Cæteruùm ut nemini hic nõ eſſet quod Poſſet adaiſcere, ſi obiter alicuius antiquioris autoris, ab aljs malò intelleclu locum, data est occ zſio declarandt, nec ho c grauati ſumus adſcribere, ur quoquo modo uidelicet fludioſis pro- ficerem. quod& ipſum ſi quibuſdam fortaſſe non probabitur, mancipiolum certè tuum tui erit offacij defendere,& tuuare ſuffrago. I ale. Bononiæ, YNonis Ianuar. M. D. XII. nigntordici nusch Pom nilus,qua vvito deli hcssAchenis aquoqp bid ereceplis in nutor eſt blu ncos dici eos ar& tributi mccion: uirier ſeninæ, v ſe inmunis. Mer ſophanes: Te Dleammeto hlege, ſupe nes eos nuncu amego haud nemexiſtimo: v Nonius, Vo umcapunnt uü dt tnquame eerelitparat denieniin alult deiure paladina mili aatuloptiones Vt nemit Iln ruͤbr. de ucomie Eſt oli rumenta 3 men 7 ung ealcauiſſem. unn 1 Od won alma d 1 Luem tamduthi addi mceber adntt,unnu. de palatims foxa odedks: guonan 1 am gredbule ent nun no con aiturione lejjun cum in his non acmame n Qtcero,mn Luuxii eochſtum E llmmn itror, una ceternitalnn men auſis eſ laraxrit , famus aggreſe la s gundam rarnuy ar am gratiam uapeurht atempeſſateanyxoli atores mturna O dumu guiroopentſtrmluggue nſgryſer ſu grlat⸗ uod ad me attnekaſt 2 — 0 din eo elaloraum 4 h e sdeeſt Clll3.. 44 np 1 ocomia. . kial meumcaput calyun „ cuills feclabri Un „fien. Sellwulußf um omittan, Gread nſcon ſakus nn 3 3 re ſc hoc naurade erumut nenin Ra 7 ntelledi lam Mdlt Nun Netgci. Accen¶ſus. Mou Trtihii eRine in „In tres poſteriorcs lib. Cod.annot. D. ANDREAE ALCIATI IVRISOCONs- MEDIOLANENSIS CLARISSIMNI, in tres poſteriores Codicis Iuſtiniani libros annotatiunculæ. De iure fiſci, lib. x. N lege quarta, Cod. de iure fiſci, lib. X. certa, ait lImperator, forma ſuper metroicis data eſt.] Cre- diderim ueram lectionẽ eſſe, metœcis: ſic enim à migrator dici poteſt, ſeu incola. quem etiam ocus in di ννιναι Pomponius appellat, de uerb. ſig. l. pupillus. quamuis ibi Græca dictio impreſ- —„— 1.. ſorũ uiti o deſideret. Sanè metœcion etiam Metaæcia. Iocus Athenis fuit, in quo erat carcer. Metcœ cia quoq; ibidem dies feſtus. item ſacrificia de receptis in ciuitatem colonis, ſic appella- ri autor eſt Plutarchus in Theſeo. Suidas me tœcos dici eos tradit, qui extra patriam habi tant:& tributũ quod ab his perſoluitur, me- tœcion: uiri enim ſoluebant drachmas XII. fœminæ, vI. ſed ſi qua filium peperiſſet, erat immunis. Menander horũ meminit,& Ari- ſtophanes: TSe ειτονανεν Te 2&sa Nyw. Paleam metæœcos eſſe dico ciuium. In lege, ſuper.] Scribit Accurſius, optio- nes eos nuncupari, qui publica exigebant. eum ego haud rectè percepiſſe hanc dictio-/ nem exiſtimo:cùm Plautus in Aſinaria, Var ro, Nonius, Vegetius, optionẽ in eum ſen- ſum capiant, ut miles ſit, qui ægros antece- dat, tanquam eorum uicem, ſiuſus uenerit, gerere ſit paratus. Priſcis accenſus dicebat᷑. hoc in ſignificatu capitur apud Calliſtratum inl. ult. de iure immu. quãobrem etiam qui in palatina militia idipſum agat, quod in ex- ercitu optiones, iure arbitror dici optionẽ. Vt nemini liceat in empt. ſpec.& ẽ. IIn rubr. de munere ſiconiæ.] legendũ, Sitocomiæ.Eſt autem magiſtratus nomen, qui frumenta& annonã curabat. Arcadius Iureconſ. in l. munerum. de mune.& hono. perſonale, inquit, munus eſt cura emẽdi fru menti& olei. nam harum ſpecierum curato res, quos πππιαρμααν Græci uocãt, creari moris eſt. Vlp.quoq; de uacatione mun. l. II. ſextũ- decimũ, inquit, annum agentem ad munus Sitocomiæ uocare nõ oportet. Habetur etiã huius uocis mentio in l. ult. de adminiſtr. re- rũ ad ciuit.perti. uerùm& illic& apud Vlp. Accurſius hallucinatur.apud Arcadiũ Græ cum nomẽ deeſt, quod in Pandectis dicitur zuo mod itunz·zieliones. orraνxᷣν σν εεννο. Sicut etiam apud Hermo- genianum in Iege prima, in princ. de mune- ribus, ubi τοινανερ⁵α ait, id eſt, annonæ ac ſimi- 10 20 30 4⁰ 50 60 lium cura, munus perſonale eſt. nomen ip⸗ ſum deducitur&ν ⁷α oizs, id eſt à frumento, 1&ο uod eſt curare. nec aliquem mo- ueat, quod Arcadius eo nomine appellari tradat eos, qui etiam oleum emi curant: nam ea quib. ueſcimur, omnia poſſunt Qν, hoc eſt, cibaria dici. Hom. ⁴α.. TAησG ◻⁴ιροσσησο ενμe([ενρσινμ pxmh. Diuiſit capiens Patroclus edulia menſæ. Idem αυαα. 7. iονσμσ‿³υι³ο 20 KN AA. Et Bacchus uires,& robur edulia præbẽt. Ex his patet error Accurſij, qui mentionem omnino nullã de Sitocomis, huius in legis contextu haberi tradit.& idcirco ſuſpicatur aliquam legem Græcã ſub hoc titulo ab Im- peratore fuiſſe appoſitam, quæ amplius non extet:cùm in primis uerbis ſcriptum ſit, quo ties urgente neceſſitate comparationes fru⸗ menti& hordei,& ẽ. quid enim aliud hic de- ſignatur, quàm Sitocomiae De decurionibus. ¶Lex. Circenſiũ magiſtratus.Exiſtimat Accurſius, Circenſes populi nomen eſſe: quod nuſquam legit: niſi fortaſſe Cirenen- ſium loco id nominis ſubditum fuiſſe, libra- riorũ culpa aliquis opinetur. Quibus lectio- nem uariare non placet, his operæpreciũ fa- cturus uideor declarare, quinam hic ſit ma- giſt ratus. poſſe enim hic intelligi arbitror, eos qui Circẽſibus ludis præerant, quos qui dam Plauti autoritate in Pœnul. adducti, de- ſignatores appellãt. Sed eorum opinio haud ſatis probabilis eſt, cùm ludis funebribus po tuit ea fabula eſſe acta, ſicut Terentij Adel- phi. nam& Horatij interpres,& Donatus ſcribunt, ludis tantum illis deſignatores præ fuiſſe. quam in ſentẽtiam iturum Annæum Senecã exiſtimauerim, qui de beneficijs lib. ſexto, eos libitinarijs adiungit. Vlpia. de his qui notãtur infamia, l. athletas. magiſtratum eſſe oſtendit, cùm tanquam maximum bene ficium huiuſmodi adminiſtrationem àprin- cipe dari ſolitam teſtatur. qui autem ſint ludi Circenſes, ſat puto eſſe perſpectũ ex Tranq. Seruio,& cæteris. Poſſumus etiam legere, circitorum: ut intelligam us eos, qui àtrium- uiris, aut à præfecto uigilũ conſtituti, urbem noctu circũibant, ad extin guenda incendia, & arcendos fures. unde illud in Iuuenilibus: Quid mecũ tibi circitor moleſte: Ad me cur prohibes uenire furem: Vegetius quoq; lib. III. Idoneos, inquit,& probatiſſimos tribu- ni eligunt, qui uigilias circumeant, ut renun cient ſi emerſerit culpa:quos circuitores ap- pellant. nunc militiæ factus eſt gradus,& cir citores uocantur. quid enim, ſi hos Impera- tor circenſes appellauit? Sanè circuitor, alio atq; alio ſignificatu capitur apud Vlpia.in I. quicũq;.de inſtitoria actione.& Modeſtinũ in I. ſi duos. de excuſ.tut. ſi modò fidelia ſunt exẽplaria. nam mihi ſubolet, eam legẽ, ſicut & alias pleraſq;, eo in titulo ex Græco trala- tas à quodam, qui non magis Græcè q́; Lari ee 2 (ucenſuum ma= giſtratus. Deſignalores. Circitores. Circuitor. vcculatores. Nonoxoni. Nonaxonil. Noua declaratio data ad l. genera liter. in õ. fin. ff. de decu. ludaica ſuperiti tio. Vlpianus luriſ⸗ con ſialtuis. gen ſus uerior I. quνς pedum. 6. fin. reguand. 93 nè ſciuerit. Circulatores uerò apud Paulum in l. ult. de extraordinar. criminib. hi dicũtur rabulæ, qui ſerpentes circunferunt, propo- nuntq;: quales ſunt noſtro tempore, qui ſe diui Pauli gratiam(ita enim dicunt) habere profitentur. ſed id ab re eſt. AIn lege, quidam ignauiæ. Imp. Valens, quidam, inquit, mona=zonio cõgregantur.] Suidas monozonos eſſe tradit inter milita- res uiros honoratos,& cingulo illuſtres.ſed hoc ad rem præſentem non facere exiſtimo: quoniam hic per monazonium intelligo in eremis locum, in quo monachicongregant. Eoraſa enim id ſignificat, qd ſolitarieè uiuo: unde& ovxννep patrio caſu hic legi poſ- ſet. Nam Eutropius atq; Oroſius tanto odio tradunt Valentẽ, qui eiuſce legis autor fuit, perſecutũ monachos, ut abſtracta ex eremis multa eorum millia, Barbaris trucidanda ob iecerit, eo in prælio quo aduerſus Gotthos conflixit. etſi Bart. qui inter Iuriſconſultorũ interpretes longè primus eſt, eumq́; ſecuti cæteri exiſtiment hac lege prohibuiſſe Va- Ientem cõuenticula impiorũ:& eorum præ- ſertim qui ad ſubterfugienda munera ciuita tes deſerebant. ſed hi profectò non norunt, quib.furijs ſit in monachos inuectus hic Im perator:nec ex hiſtoriarum ignorantia dece pti hoc tantum in loco ſunt recentiores, ſed & in pleriſqʒ alijs. duo interim propoſuiſſe nunc ſufficiat. Scribit Vlpianus in l. genera liter. de decur. eos qui Iudaicam ſuperſtitio- nem colunt, admitti ad honores poſſe:& di- ui Seueri atq; Antonini reſcripto, neceſſita- tem cæteris impoſitam, ne huiuſmodi ſuper ſtitio læderetur.In huius legis interpretatio- ne, ita clauſis oculis aguntur noſtri luriſperi ti, ut quoniam alibi legerint, Iudæos ad ho- nores non admittendos, fateantur antiquio rem legem corrigi: cùm tamen haud de Iu- dæis Vjp. loquatur, ſed de Chriſtianis. nam ueteres quiq; ſcriptores, qui nondum peror bem terrarũ Chriſti fide recepta floruerunt, eam ſuperſtitionẽ Iudaicã appellant: quod ex Cornelio Tacito lib. xvIII. Tranq. in Ti- berio, Plinioq; dignoſcere unicuique eſt in promptu. Quòd autẽ de Antonini reſcripto fit mentio, cur ab Imperatoribus promulga tum ſit, oſtendit Tertullianus in Apologe- tico aduerſus gentes. nam cum exercitus Ro manus contra Barbaros dimicaturus eſſet, & ad ſummam inopiam aquæ ita foret uen- tum, ut milites ſiti perirent: Chriſtianorum qui in bello erant, precibus à Deo opt. max. impetratæ ſunt pluuiæ, quibus omnis ſitis le uata eſt. In huius rei gratiam, à pijſſimis Im- peratoribus lata eſt lex, cuius meminit VIp. etſi ipſe quoq; gentilis fuerit. nam Alexãdri tempore fuit in precio, cum nondum hia cul tus publicè admiſſus fuiſſet, ut in Alexandri uita ſcribit Lampridius, qui huius uiri cum maximo honore facit mentionem. Secundũ fuerit declarare, quonam intelligẽda ſit mo- do lex, quinq́; pedum. C. finiũ regund. qua D. Andreæ Acciattannot. 10 20 30 40 50 60 94 quidem in cõſtitutione ita laboraueruntple riqʒ Iuriſconſulti, ut referat Accurſius, ne- ſcio quem Petrum, qui omnes ſe leges intel- ligere gloriatus fuerat, de hac interrogatum obmutuiſſe. Senſus itaq; huic textui talis ui detur aſſignandus. Scribit Iulius Nypſus in menſuris agrorum ad Celſum, legem XII. tab. apud Romanos fuiſſe, qua cauebaturin ter confines uicinorũ agros quinq; pedum ſpacium relinquendũ eſſe, ubi aratrum cir- cumuerti,& iter fieri poſſet, intra quod ſpa- cium nullus eſſet uſucapioni locus. quod& Cicero lib.de legibus primo oſtendit. hanc igitur præſcriptionem antiquatam hac con- ſtitutione crediderim, eodem Nypſo auto- re:etſi in hoc non tam diſputo, quàm locum indico unde ueritas exquiri poſſit: cũ enim per ocium potero, diffuſius rem omnẽè ſum explicaturus. Sunt& cõplura alia, quæ lon- giore egent interpretatione: ueluti quid ſit nexus, in l. unica, C. de uſuca. transfor. quid item ibi res mancipi,& ne mancipi:& quid ſit teſtamentũ per æs& librã: nam qui Boẽ- thium in Topicis non uiderit, haudquaquã intelliget. quin& frequentiſſima illa dubita- tio, an de iure digeſtorum, materna bona fi- lijs familias quærerentur, ex Julij Capitolini uerbis in M. Antonini uita, qui à diuis fratri bus id lege declaratum tradit, luce clarius po teſt perſpici: cuius reſcripti& Iuriſconſul. Caius meminit in J. ſacratiſſimi. ad Terctullia num, ut proculdubio cõmunis recentiorum ſententia hac in quæſtione ſit explodenda. Accedit his, quòd ex lege Falcidia dodran- tem ab hæreditate ſemper deduci tradunt re centiores omnes: cùm tamen diuus Hiero- nymus in Euſebij chronicis, ita demum eue nire tradat, cùm non plus quatuor hæredib. erant inſtituti, alioqui ſemis apud hæredes remanebat. Nam& quæ ſit cretionum ſolen nitas in l. cretionum. C. de iure delib. non in telliges, niſi ex Cicerone coniectaueris: qui ad Atticum lib. X J.literas, inquit, tuas acce- pipridie Nonas Februarias, eoq; ipſo die ex teſtamento creui hæreditatem.& rurſus: Ga leonis hæreditatẽcreui. dico enim cretionẽ fuiſſe ſimplicem, quoniam ad me milſſa eſt. licet Veneti librarij, ab Pomponij editione (cùm eam non intellexiſſent)d iſſidentes, ali- ter impreſſerint:cùum&, creui hæreditatem, acquirere ſignificet, Feſto autore. Sedhæc alibi diffuſius. IIn I. quinque ſummates. Imperatores Theodoſius& Valentinianus mentionem faciunt auguſtalium. qui hoc nomincappel- lentur, non reperies, arbitror, qui id in expe dito habeat. Vegetius rei militaris lib. I1. fic nũcupatos teſtatur eos, qui primos ordines in bello ducebant, quòd ab Auguſto ad id munus eſſent adiuncti. Capitur etiã huiuſ- modi dictio pro dignitate quadã, quæ inter magiſtratus municipales erat. Horum men- tio in pleriſq; antiquorum tumulis:qualis il le in antiſtitis Brixiani palatio: Col- oll. Fili8 hn2a Lex Fccite 2 ſuem fur Clalſiquc ragaphi.ꝗu utAccurſius nemmatib an dedlillis o m. mrographos bunt. vm, icero filius gitmihiope mwematis.an Vegptumin dr ceteros m muographos dehishaccon. De (nlprimat Btlus. quo atenec Bœo. umen Auiæn alblt Byblüne ellccet uicine le Tyruse ſblo. bu nia ventus autem dudlureconſ. umprocmio dri umcl non victrt hudn 8 trecuencilmilli digeſtorum mienahn 1cC uœrerentur, exlulf(iomnemata. Antonini uita quiädu claratum tracit lucechn duius reſcrptid’ lni aitin. facratiſſimi aum uldubio cömunis recan- in quæſtione ſt eptte quodex legefalcchqt litate ſemperdeducitir mes: cum tamendiuusl ſebij chronicis, ſeademu um non plusqwarlorlan 1, alioqui ſemb pud h Lam& quæſtccrconum ionum. C deiuredelbr Cicerone coniectaef- XIiters inquib i Nas Februis eoghl ceuihærediztemaèrun tatécreui. dic eum 4 em, quoniam admeni librari,, ab Pomponni nintell eriſenjdſlüet nncum S cleul nificet, Peſtoauioe,d 5 t. dales ela all municipalee äg m ciquoruman gan dr, jo. auo, p. 11. 1 Brüxle P Byblus. Beryttos. hæreiirocus Plinij. 95 Coll. Fabrum,& Cent. ſex Sextio, Oneſige ni ornamentis decurionalib. Brixiæ vIVIR Auguſtal.patrono collegiorũ Fabrorum,& Centonariorum,& Dendrophorum. Creabantur autem hi Auguſtales ab ordine decurionum, ut ex alio epigrammate didici- mus, quod in menſa marmorea Mediolani, in diui Nazarij templo eſt: Fauſtus vViRAuguſtalis, qui inter primos Auguſtales à Decurionib. Auguſtalis fa- ctus eſt, Viriæ Maximæ uxori chariſs.& Vr ſo, Lupo, Leoni, Libertis futuris. Erant etiam tanquam iudices decurionũ, ut ex lege ſequẽti cognitu facilimum eſt. Non me latet, Auguſtalem præfectum in Aegy- pto fuiſſe ab Auguſto conſtitutũ, cuius men tio in Digeſtis, de quo& hic agi crediderim: nam& inde appellatam credere quis poſſit Auguſtanicam, quæ pars prouinciæ Aegy- pti eſt, ut ſcribit Ammianus Marcellinus: qua tamẽ in re iudiciũ meum nõ interpono. IInl.ſi quos ſpontaneos.] Hypomnema- trographi. quid hæc uox ſigniticat ignora- uit Accurſius:quamobrem quædam de em- ponemmatibus nihil ad rem facientia incul- cat. Sed illis omiſſis, ſciẽdum eſt, Hypomne matographos eos appellari, qui cõmentaria ſcribunt. VQπρννννμάeσ enim cõmentarij funt. Cicero filius epiſtolarũ lib. x vi. multum, in quit, mihi operæ eripitur in ſcribendis hypo mnematis. ſanè poſtquàm Auguſtus Cæſar Aegyptum in prouinciæ formam erexit, in- ter cæteros magiſtratus, etiam Hypomne- matographos conſtituit, ut ſcribit Strabo. de his hac conſtitutione agi exiſtimo. De Municipibus. IIn l.prima mentio eſt nominis poſſeſſiui, Biblius.] quod unde deductum ſit, quidam aure nec Bœota, nec illepidi ignorant: cùm tamen Auiænus, qui Dionyſiũ poëtam tran ſtulit, Byblũ nõ longè à Libano in Phœnicia collocet, uicinãq; dicat Beryto, hoc carmine: Hic Tyrus eſt opulens, Berytus,& optima Byblos. Dionyſius: Kal ⁊uεop, dyvyilu, BueuE alci Egννd. erytus autem metropolitana urbs eſt, ſatis apud Iureconſ.celebrata:ueluti in Pandecta rum proœmio, in l. unica, de metropoli Be- ryto.in l. ſciendum. de cenſib. ubi Iuriſconſ. eam coloniam appellat, Auguſti beneficijs gratioſam. quibus uerbis addicit Plin. lib. v. cap. X x. qui non alia, uti arbitror, de cauſa felicem Iuliam appellari tradit. extant apud Græcos de eius incendio uaria epigrãmata, minimè ad præſens opus facientia. IInl. ſecunda, ex prouincia equitaria.] Le ge, Aquitania: quæ Galliæ eſt, ſat nota ex Coſmographis,& Tibulli carmine: Gentis Aquitanæ, celeber Meſſala triũphis. Deincolis. IInl. ſecunda, in ſplendidiſſima ciuitate Laudicinorum.] Vera lectio eſt, Laodiceo- rum, à Laodicea, quæ& ipſa nota eſt ex Pli- nio lib.v.cap.xxlXx. In tres poſteriores lib. Cod. 10 20 30 4⁰ 50 60 96 De muneribus patrimoniorum. ¶ Lex eſt cuius initium, nec protoſtaſiæ.] Poſſumus hiclegere, proſtaſiæ. nomẽ enim id à Græcis magis celebratur, pro cuiuſdam præfecturæ genere. scrne enim præſidẽ, adiutorẽ in bello, defenſoremue ſignificat. Proſtates, inquit Suidas, ſacrificulus eſt,& altariũ præſes: eſt etiam m agiſtratusnomen, qui præerat inquilinis Athenas incolentib. Proſtaſia quoq; auxiliarem turmam ſignifi- cat,& alia, ut apud Suidam ex Demoſthene & Didymo. Antiqua tamen lectio& ipſa im probanda non eſt, cùm ſignificatione non differat à proſtaſia. Capitur autẽ hic ſeu pro munere quod præſtabatur à principe decu- rionum, ſeu(quod magis puto) pro eius ma- giſtratus munere, qui ſacris præerat. apud Euſtathium uidetur proſtaſiæ idem munus eſſe quod proxeniæ. ſunt autem proxeni ho ſpitibus ſuſcipiẽdis præpoſiti: quod munus ſolebat à regibus iniungi, ut Herodotus au- tor eſt. ſcribit Aelius Dionyſius proxenos ci uitatis hoſpites dici, ad quos diuertant lega- ti,& qui eos ad populi concionẽ deducant. Quodautem ſequitur, decaprotiæ.] Per decaprotos intellige eos, qui pecuniam exi- gebant, quam ipſi fiſco demum numerabãt. quòd ſi morte alicuius, reipublicæ fuiſſet il- latum damnum, decaproti de eo quod rece/ perant, ipſi ſupplebant. munus non abſimi- le uectigaliũ conductorib. quod Auæπνρμα Græce uocatur. Arcadius Juriſconſ. in J. ult. de munerib.& honoribus: Præterea habent ciuitates prærogatiuam, ut hi qui in territo- rio earum poſſident, certum quid frumenti, pro mẽſura agri per certos annos præbeant. quod genus collationis, munus poſſeſſionis eſt:munera uerò miſta ſunt decaproti, ut He rennius Modeſt.& notando,& diſputando bene, optima ratione decreuit. nam decapro ti Auοσix, apiæe tributa exigen tes,& corporale miniſterium gerunt,& pro muneribus defunctorum fiſcalia detrimẽta reſarciunt. Cenſet igitur Iuriſconſultus, eo- rũ munus qui decaprotis dant tributa, poſ- ſeſſionis eſſe: decaprotorum uerò miſtum. hos decemprimos Patina uoce dixit Cicero in oratione pro Roſcio Amerino. Exiſtimo autem huiuſmodi officium mancipibus pro ximum fuiſſe, quos Aſconius Pædianus tra- dit publicanorũ eſſe principes, qui decimas a fiſco emebant.in eo tamen differre, tum ꝙ ex decurionum principibus eligebantur,& idcirco nobiliores erant:tum etiam quòdilli ex portorijs ut plurimum recipiebant uecti- galia. at hi fundos ciuitati uectigales habe- bant, unde pecunias colligerent, ab eorum uidelicet dominis.huius frequẽs uocis quo- que mentio eſt apud Iulium Fir. lib.III. De excuſatione munerum. ¶Lex/ negociantes partiarij.] Corrigunt quidã, pannarij: eorum uidelicet more, qui quoties aliquid non intelligunt, inclamant corruptum codicem,& culpam ſuam refun- ee 3 Proſtates. Proſtaſia. Decaproti. Decemprimi qui ſint apud Ciceronẽ& Firmicum. Parthiarij. rreu apud lu⸗ riſconſ. quid ſi⸗ gnificet. Pollen. Retituta Iuriſ⸗ cõ ſulto antiqua leclio. Veredarij. Paraueredi. Rheticus limes. Fl. Vopiſci locus. S2, dunt in librarios. Ipſe certè minoris duxe- rim, ignorantiã meam fateri, quam alios no- xXæ reos facere: quod tamen impræſentiarũ neceſſarium non eſt, cùm parthiarios hic, in- terpoſita aſpiratione, intelligere poſſumus, Parthicarũ pellium negociatores, quarum mentio apud Plinium:& de quibus ſenſiſſe Martianũ luris ciuilis autorem exiſtimãt ple riq; in l. ult. de publicanis. alioquin& hocno mine dici poſſunt, qui ex celeberrimo Carra rum emporio(is in Parthis uicus eſt) nego- ciabantur. nam& inde carreum, dicitur ligu ſtrum Paulo Juriſconſul. in l. non ommnes.de penu legata. etſi ibi impreſſus codex corru- ptus circi Lunferatur. In lege, maximarũ conficiẽdi pollinis.] Cariſius declinari iubet, pollis pollinis. Cæ- ſar in analogia,& Probus in Catol. pollen pollinis, mauult. Eſt autem flos farinæ. unde deducuntur pollinctores: quoniã in funeri- bus cœnas opiparas, panesq; expolline cõ- pararent, precio non parcentes. Inde à Græ cis.ναπιν νανα dicti, ut Iulius Pollux autor eſt. horum mentio inl. cuicũq;. de inſtit. act. ſi li⸗ bitinarius, quem Græci zxoοέ appellant, ſer uum pollinctorẽ habuerit. ubi in impreſſis codicibus& Græca uox deeſt,& propollin ctore, pollicitator legit᷑. Sunt qui ex iſtiment pollinctorem, quando liditinarij ſeruũ ſigni ficat, dici à pollincendo, hoc eſt, mortuos cu rãdo, ut ait Nonius. apud Catonẽ uerò eum ſignificare qui pollinem facit: quod probo. neq; me latet, quãta ſit apud humanioris lite raturæ profeſſores cõtentio in huius uoculę differẽtia, cum polluctore: quã hic referre ni hil attinet. ¶ Quod autẽ ſequit᷑, paraueredo- rum. jinte llige. eos qui ueredum(e ſt autẽ cur riculigenus)regunt, ueredarios dici. hinc pa rauer edorũ ũ munus, cùm ultra ordinariã cur ſus publici functionẽ, hoc munere extraor- dinario aggrauantur ſubditi, ut paraueredi cauſa aliquid conferant. qua ratione dicit᷑& parãgaria:de qua dictiõe infrà dicturus ſum. IIn ead. l. Rheticus limes. ꝗquid hic uelit Imperator, Accurſius non percepit. quare ſciẽdum eſt, Rhetos populos prope Germa niam eſſe, per quos opus erat tranſire Barba ros, atq; Rom. Imperij hoſtes, qui in ſubdita Imperatori regna tenderẽt. Iubet igitur hac conſtitutione Auguſtus. c08 quibus Rhe ti⸗ cus limes curæ eſt neà Barbaris capiatur, à muneribus quæ ſupr A retuli, non eſſe excu- ſatos:ut ſi uſus uenerit, ipſe ad eos poſſit ire, habiturus qui munera ſubeãt. Fl. Vopiſcus in Aureliano Fuluij Boij mentionem facit, qui dux fuerit Rhetici limitis. quin idem in Bonoſo: Tribunatus, inquit, egit,& dux li- mitis Rhetici fuit. etſi apud eũ, uitio impreſ- ſorum, Rhetici militis legatur: ſed caſtiga- tior lectio eſt, limitis. 8 IIn ead. L.illicitæ expeditionis. legendũ, Illyricæ, ex antiquo codice. ſunt autem hipo puli, quos Sclaonas uulgaris lingua: ppel⸗ fat:de quibus Plinius cap. x xX tertij libri,& ap. XX. D. Andreæ AKciattannot. 98 Polybius hiſtoriarum III. Quoduerò ſubſequitur, utilitatis.] ue⸗ rior lectio eſt utilitas, hoc ſenſi Sordida mu nera nulli ſubeant, exceptis his, à quibus li. mes Rheticus includitur& curatur, uelex- ceptis his, à quibus utilitas expeditionis Illy- ricæ adiuuatur, pro tẽpore& neceſſitate: id eſt, quotieſcunq; in Il lyricos xpeditionè du cere opus eſt. Erant enim quidam qui ad mu i0 nera tenebantur, quoties Imperator pro ſua utilitate agmen in Illyricos fortaſſe rebellan- tes duceret.hoc infrà clarius patet in l. i.titu- lo proximè ſequenti. Qui morbo ſe excuſat. Lege, cum auriculari.] uetuſtus codex habet, articulari. ſic enim appellat chir- agra, quod articulos, id eſt, digitos lædat. quę infir mitas quo modo leuetur, habes apud Corne liũ Celſum quarti libri capite ultimo. paruus 20 hic utiq; error, ſed uel ob hoc non obmitten- dus, ut antiquæ ſcripturæ fides ſalua ſit. Deathletis. ¶Lex unica& ſingularis eſt, quæ athleta- rum certamina ſacra appellat. cur ſic nuncu- pentur, ab Accurſio minimè perſpectũ eſt: cum id adepta nominis ſint, quòd in deorum honorem fierent. Quatuor enim erant cele⸗ Agrrer ſen brati Græcis agones, quorum præter Pinda quauar. rum, hymno v. Archias quoq́; his meminit 30 notiſſimo epigramma ate: raræyi 9 Sorg rd⸗ a ANalle, ziosa r9( ſpou, Oi AVoο Hxrun a 0 MNo M. ch ap, 2νοο Aϑιυιηνέ xο eea⁵ee aeeus 59010, oæ, O, nncc, qe aux Qτ. Sacra ꝑ Argiuas certamina quatuor urbeis Sunt:duo facta uiris,& duo cœlitib.(riq;. Vt Iouis,& Phœbi, Nelicertęq;, Archemo- Præmia ſ1 ſunt pinus, poma, apiũ, atq; oleæ. Hoc autẽ in certamine quinq; ludis uteban- 40 tur, quos Paulus Jureconſ. in I.ij. de aleæ lu- ſu deſcribit,& Simonides hoc diſticho: iDc, AMR Wuvboi, AJocg 5 DInNv vvinæ, 4 &&ε*, πα‿οωυακαν⁵υσννονέ e᷑ιςοννν, νν. Iſthmia Philonis, Diophon,& Pythia, uicit Et curſu,& iaculo, ſaltibus, orbe, pale. Apud Pindari quoq; i interpretem: ENgx rod os,-licαν τι ⁵&, Ae Anv ⸗: dw³, 1 odo e n9, ix 2 νο Qeα τπυττν. Uum diſci iactu, ſaltus pedis, impetus haſtæ, Atq; pale,& curſus, ſtudiũ fuit omnib. unũ. Qui autem his omnibus ludis uiciſſet, pan- cratiaſtes nũcupabatur. Pancratium enim hi quinq; ludi uocabant᷑: ſicuti& Pentathlum, autore Hermolao in Pliniũ. quæ tamen ſen- tentia ex autoribus probabilis non eſt: nam Lucianus pro diuerſa ludicri ſpecie pancra- tium ponit, dum palæſtrã eſſe tradit ludum, qui in lutea aaſpergine fiebat:qui autẽ in pul- uere fit, recto ſtadio inuicẽ ſe percutiẽtiu m, 6o pancratiũ eſſe. huius ludi meminit Syneſius in lib. de ſomniſs, Ihucd'lib. v.& Proper. Dum patitur duro uulnera pancratio. Nam hic Propertiũ haud intelligere opinor de quinqʒ ipſis ludorũ generibus, ſed de eo tantum, Declcrdul⸗ ri foiſ unln. Parcraun. 105, he intelligen ngebantec gullie aiq ämar ale nic on dr. le5 aiaſtrume thuluert qui quo ſicut& 8 en nn Kin. ſdcßchn rupu iea ideſtce wideſt iudic e Heracleot lonificet, qu K idcirco dic reisſcholi eh ult auirgoc 3 da Lamnpri ſcit& maxit m Iälexandr debmndectis doplura. Ath dal athletæ, de derib.ult his gui uli fu ban ahletasin muneriſe cum lae ind ändr loc elt cet lim aPppella iretinprg aOnod au Seant A POro LI Lunqi re dene 8 E n lUlyn 5 d antenim gu Gei den quoties merne nm„. ho UUhricvſan Deinträckan— al . lenpturæfids dul eathletis, 6 lca& ſingularn mna derenis 5 nalaer clten ccurſio minimeyrh anominisſint quöäni rrent. Qunruoreninen agones quormyran, d V. Archias quogp lum pigrammate. — c) ε a MRalſer . rNAI ARuo S dn tuh mO, uine unn giuas certamina quanuricleoticum tacta uiris,& duocolih unen. Phœbi. Melitcenagy Ant untpinus, poma pibag certamine qungbcbn ulus lureconſinlijde S & Simonideshocdſtht 1a ee The ung 4xld, Aundhaum lonis, Diophon êlſtär p & aaculo, falcbusorbepl- ri quoq; interpfelen Pandectæ. 12 74 Buau airbi rEr vinn, ma9, piad iinno du ſaltus eciinhel U. la Ulh 1 A eurſus tcñtan (WIIU de his omnibus ludiwi 3 ¹ 4 2 ũ„wabatur Dfcfälin * enü ſicute molao dribus robabils 0n 3 g giuerla luc æſtũã zumpalæftfat i S Tieſicbrgun aſpergiher pec 1, 4 inuice p; d nch cepcdn in, 8 nnchudiu, ata. procus in ff. aus in Auth. 1e Ancoumhſn atæ duæ errap, d dloo amnn aickiones. „ 1 e ſ Clæi canones liniũ qun, n Mecki. licnieclſ Ktituta anti⸗ errdckio in au⸗ liticis. „ In tres poſteriores lib. Cod. tantũ, cuius ex Luciano meminimus. Sicut & Iuriſconſ.in l. qua actione. 5. ſi quis. ff. adl. Aquil. Si quis, inquit, in colluctatiõe, uel in pancratio, uel pugiles dum inter ſe exercen- tur, alius alium occiderit, ſi in publico eſt cer tamine, ceſſat Aquilia. Mentio huius etiam apud Senecã habetur in declamationib. Pli- nium lib. X XXVv. Gelliũ lib. III. Imperator quoq; Iuſtinianus in auth. de conſulib. Poſt illud, ait, quod dicitur totius diei, multa dele ctatione cõplebit populum hoc, quod uocat᷑ Græcè xy loeον& cum beſtijs pugnantes homines.ſic enim ibi legendum eſt, non pan carpon, id eſt latine, ſylua cõſpecta.hęc enim uerba ab aliquo literarũ ignaro addita textui ipſe crediderim. ¶ Quod autem ſequitur ſu pradictis proximũ, adorna. Jexiſtimo eum Iocum ſic dictum, quòd in eo cantãtes cerne rentur, Moa Ʒ⅜ w, id eſt, cano, ¼R⁵α⁵εοσἀρ ideo. qd ad ſuperiora attinet, dum Lucianus pan- cratiaſtas ſcribit exercere ſe in puluere ſoli- tos, intelligendũ eſt de eo puluere quo ſe in- ſpergebant:cuius mentio apud Statiũ in pu- gna Tidei atq; Achillei:& apud Verg. fulua Iuctantur arena. Inde Iul. Pollux inter gym- nica inſtrumẽta enumerat, uαπ υe hoc eſt, pulueris ſportulam. Sanè athletæ quidã ſunt, qui quòd haſtis luderẽt, xiſtici diceban tur: ſicut& hiſtriones, thymelici,& ſaltato- res nuncupati, ut in l. athletas. de his qui not. infa.& in l. Septitia. de pollicit. quãuis utro- biqʒ corrupta ſit lectio. Adde quòd pro ago- nica, id eſt, certaminis uictore, ſeu athlothe- ta, id eſt, iudice, legitur agoneta:& pro ago- ne Heracleotico, erateticũ: cùm ibi certamẽ ſignificet, quod in Herculis honorẽ fiebat, & idcirco dictum Heracleoticum. Hinc in Græcis ſcholijs,& Polluci, νυρμQννηοο d ο- væs, geερeειν⁴εοꝑ soeOσανένο x) vxe 6æp. memi- nit& Lampridius in Alexand. Agoni præ- ſedit,& maximè Herculeo, in honorem ma- gni Alexandri. magis tamẽ placet lectio quę de Pandectis Thuſcis accipit᷑, de qua aliquã- do plura. Athletarũ meminit etiã VIpianus in l. athletæ. de excuſ.tut.& Arcadius de mu nerib.l. ult. his uerbis: Maſtygophori quoq;, qui athletas in certaminib. comitãtur, perſo- nali muneri ſeruiunt. æsονα enim eräãt, qui cum flagellis in manibus athletas præi- bant.ſic autem ibi legẽdum eſt, ſeu athlothe- tas, hoc eſt, certaminũ iudices, quos etiã Bpᷣx- Cuνπνπαεςσ appellant. Verũ hæc lectio accõmoda tior erit in prędicta l. Septitia. ubi legitur ago neta. Quod autem ſuprà diximus de thyme- licis, emendandũ etiam eſt in ſacris canonib. de conſecr. diſt. v. c. non miniſtros.& apud Imperatorẽ in prædicto auth. de conſulibus. ubi, in ſcena, inquit, ridiculorũ eſt locus tra- gœdis, thymelicis, choris,& ſpectaculis uni- uerſis. Item paulò inferius: Sinimus eos ſpar gere quæ uocantur miſſilia, thymelicis,& ca ueis,& in quadrangulis. Illud non præter- eundum, hoc auth.& Græco tralatum fuiſſe, & propterea cõplures barbaras in eo dictio- 10 20 30 4⁰ 50 60 100 nes reperiri. Cæterũ latiſſimus eſt de huiuſ- modi ludis dicendi campus: uerùm ad præ- ſentem rem hæc nimis fortaſſe multa. De excuſationibus artificum. ¶ Lecticarij. Hi ſunt qui lecticas, in qui⸗ bus perurbem magates circunferebantur, fabricabant: quarum meminit Iuuenalis Sa- tyra prima. alioquin hoc etiã nomine dicun- tur ſerui, qui eas ferebant. Pomponius, l. ſi ex toto. de legatis primo: Si lecticarios, in- quit, octo legatum ſit, non poteſt pars ſeruo rum uẽdicari.hos Petronius Arbiter lectua- rios appellat:Procurator inſulæ à cœna exci tatus, à duobus lectuarijs in mediam rixam profertur. niſi apud eum ſcriptorum uitio le ctio ſalua nõ eſt, lubrico inter hæc lapſu. Me minit lecticariorum etiam Ser. Sulpitius in quadam ad Ciceronem epiſtola. ¶ Seu actarij. Crediderim ueram lectio-/ nem eſſe, arcarij: id eſt, qui arcas faciũt: quo- rum mentio eſt in l. ultima. ff. de iure immu- nit.niſi ibi malis legere, arcuarij. Hocautem in loco nec improbanda fuerit lectio, lacta- rij: ut intelligas eos qui lac uendunt,& qui edulia ex lacte conficiũt. Lamprid. in Helio gabali uita: Dulciarios& lactarios tales ha- puit, ut quæcũq; coqui de diuerſis edulijs ex hibuiſsẽt, uel ſtructores, uel pomarij, illi mo dò de dulcibus, modò de lactarijs exhiberẽt. ¶ Quadratarij, quos Græco uocabulo poë tas appellant.] Legendum, pectas, à euνv lui, quod eſt figo: uel quod magis eſt, axσ α uſay, quοd ornare ſignificat Suidę: etſi ton dere quoq; pecora, Ariſtophani. Quadrata- rij ueròo dicunt᷑ marmorarij, qui ea ad amuſ- ſim quadrant. Sidonius lib. III. quod factum ſiue ab induſtria, ſeu per iniuriam, mihi ma- gis quam quadratario liuidus lector adſeri- bet. In ſacris quoq; libris, in quatuor Coro- natorũ uita, ſic legitur: Dum Diocletianus omnes metallicos cõgregaret, inuenit Clau dium, Caſtorium, Symphorianum,& Nico ſtratum, mirificos in arte quadrataria. Corri gendus& hac uoce eſt Senecæ locus, epiſto la LXXXVI. uti aliquando admonui. ¶Muſcarij.] Potes interpretari eos qui muſcaria, hoc eſt, flabra quibus muſcæ abi- untur, uendunt. ſic enim à Martiale atque linio appellant᷑. Poſſunt& ſic dici, qui co- nopæa faciunt arcendis muſcis: ſicut Aegy- ptij propter culices. Erunt etiam quibus ma gis arridebit, ſi intellexerimus hos myropo- las, qui muſcũ uendunt. Eſt autem muſcum apud diuum Hieronymum, quod Plinius& Dioſcorides ſphagnon uocant, odoratũ ſci- licet unguentũ:diuerſum tamen ab eo quod nos à moſco animali moſcatũ dicimus. Alij tamen codices antiqui habent, munerarij: quod probarem, niſi cõuenientius eſſet mu- ſiuarij, à muſiuo: cuius mentio in uita Peſen nij Nigri:& Auguſti.de ciuitate Dei, uulgò moſaicum dicitur. De huiuſmodi opere ſen- ſiſſe Nilum Scholaſticũ exiſtimo epigram- matum libro quarto. Ee 4 Leclicarij. Lactarij. Quadratarij. Muſcarij. Noſc attant. Abini. (Oniatæ. M) robrecharij. Gellij locus. Barbaricarij. Diabathraxij. Diatretarij. Diatrctus apud Vlpiunum quid ſignificet. 101 Taτeνν⁴αλποπισυνοιι ᷑ποααάννmν. a AR 0, ri 2e txæεοp Sguν Qυωeꝛςέμιμάωηx Xes; Oaεε ρ◻άάeνννυκ πο α b&M9„&ᷣRuO Evεε νε,vdulun airug ou‿τν˙εν. Sunt Satyri, ſalſiq;, petulciq;: aſt age cur te Adnos uertentem lumina, riſus habet:- Admiror qua arte ex alijs alijsq; lapillis Tam citò compoſitũ tranſierim in Satyrũ. I Albini, quos Græci comatas uocãt. Le- ge, ſi placet, quos Græci coniatas uocant: ut per albinos, albarios ue(nam& hoc plus cõ- ſonum eſt)intelligamus eos, qui albario mu ros ſpargunt. eſt autem albarium calx ipſa li quefacta, qua muri exalbant;, renouanturq́;. Plinius: Albaria tectorũ interpolant᷑. men- tio extat etiam apud Vitruuiũ. quòôd autem Græcè albini dicantur coniatæ, oſtendit Sui das: ovic ⁊⁴ ol s zoive axov d. ¶ Barbacarij. Fuit tempus cùm legebam myrobrecharij, hoc eſt, qui unguenta uen- dunt: νέπκρ enim unguentum dicitur: Sæ&lραν, aſpergo, madefacio. hoc nomine propriè ap pellantur, qui capillos delibutos gerũt, qua- lis apud Tranq. in Aug. Mecœnas:& Ana- creon poëta epigrãmatum lib. III. quod iden tidem ab Gellio adducit lib. xI α. cap. IX. conſtat autem epigramma illud ex dimetris iambicis catalecticis:quãuis Theodorus Ga zes, qui quicquid Græceè in Gellio erat, trãſ- tulit in Latinũ, exiſtimauerit eſſe ſenarium. Nec ſolo autoris nomine defraudata eſt lepi diſſima illa ν,ſed etiam ſex, uel ſeptem car minibus: quæ ex Græco exemplari tute po- teris ſumere. Myrobrechariorum interartifi ces meminit Plautus in Aulularia.In preſen tiarum tamen caſtigatius legẽdum hicputa- uerim, barbaricarij: ut hi ſint, qui barbaricas ueſtes intexunt: aliter dicti phrygiones. ho- rum artis eſt, ex auro& coloratis filis, in ue- ſtibus, hominũ animaliumq́; effigies expri- mere. Vergilius: Pictus acu tunicas,& & barbara tegmina crurum. Apuleius in Aſino aureo, libro X.& in mo- dum Paridis Phrygij paſtoris, in barbaricis amiculis, humeris defluentibus pulchre in- duſiatus adoleſcens. ¶ Diatrecarij. Legerit hic aliquis, diaba- thrarij: quod perinde ualet ac coriarij. nam diabathra, ut Pompeius ſcribit, Græcarũ ſo- learum eſt ſpecies. Plautus in Aulul. Seden- tarij ſutores diabathrarij. capiũtur etiam pro gradibus penſilibus ſeu ſcalis,&eσ&xbxlvεν quod eſt tranſire:hinc anabathra. Juuen. Sa- cy. vIlI. Sed eò fortaſſe probabilior eſt ſenten tia, quò ueteri ſcripturæ proximior, ut lega- mus, diatretarij: intelligamusq; eos, qui in- tarſiatũ(quod uocant)faciunt:à Græca præ- poſitione&, u σπητQνπ. de apud VIpianum in J. ſi ſeruus.§. ſi calicem. ad leg. Aquil. calix diatretus. Sanè hi artifices poſſunt tornato- res dici: quoniã Mærrννν, torno laborare ſigni⸗ ficat:& roo, teſſellatus dicitur. Sed quid ſi diatrocharij legerimus?quòd rotas pilasq; li gneas faciunt,& carros. nam idipſum ſigni- D. Andreæ Akciati annot. 10 20 30 4⁰ 590 60 102 ficat poude, inde νeorio uerbum. IQuod ſequitur, cerenei. Jlegendum ce- ramei. Heſiodus: Kal(ᷣœx&ρνακνο ‿ρα̈ααρα B⁶Qνε HQỹέμσνν rixrap. Inuidet& figulus figulo, fabrum faber odit. ¶ Specularij.j hi ſunt qui ſpecula faciunt & qui uitrea ſpecilla. Poſſunt& hoc nomine denotari, qui feneſtris ſpecularia ad arcen- dum hyeme frigus, componũt: quorũ memi nit Vlpianus in l. quæſitum.§. ſi domus, de fundo inſtructo. meminit& Iuuenalis. Bratearij, id eſt, pentalargæ.] lego, bra- ctearij, id eſt, petalurgi, wτανλνπνρnam Græ cis 2τ᷑ανων folium ſignificat, atq; bracteam, hinc& petalia, Plauto. IIn J. ſeq. metameos.] uerior lectio, ma- thematicos. Theon: Grap ò αρœεᷣέαηᷣαενο ons⸗- alo xæεεερα⁵α. eſt enim matheſeos duplex ſpecies:alia quidem quatuor ſub ſe liberales artes complectens: alia uerò ſacris conſtitu- tionibus, tanquã quæ cãtamina doceat, pro- hibita. Imperator Conſtantinus in l. ſi exce- pta. C. de malefic. Si quis magus uel magicis carminib. aſſuetus, qui maleticus uulgi con- ſuetudine uocat, aut aruſpex, aut hariolus, aut certè augur, uel mathematicus, uel nar- randis ſomnijs occultans artẽ aliquã diuinã- di, aut certè aliquid horum ſimile exercens, in comitatu meo uel Cæſaris fuerit depræ- henſus:pręſidio dignitatis exutus, cruciatus & tormenta non fugiat&ẽ. Hæc libentius ſcripſi, quoniam codices ut plurimũ circun/ feruntur in his uerbis corrupti. Quin& Ac curſius declarare uolens quid ſignificent il- la uerba, Comitatu meo uel Cæſaris, nil cer- ti habet, quod in medium proferat. Quare ſciendum eſt, inter Auguſtum& Cæſarẽ id intereſſe, quòd Auguſti hi dicunt᷑, qui nunc regnãt,& ab ſenatu Imperatoris nomine ho neſtati ſunt:at Cæſares dicuntur, qui ab ipſo Auguſto electi ſunt ad regẽdam prouinciã aliquã cum Cæſaris honore tantum, donec Auguſtus uixerit, poſt eius mortem ſucceſ- ſuri in imperio: ut ex Ammiano Marcel. di- dici. Comitatus autem, ne& hocignoretur, is dicitur locus, in quo uitã agit princeps:R& Palatini omnes, qui eunti Imperatori, Cæſa- riue aſſiſtunt, dicũtur eius comitatus:& ipſi nunc Comites, nunc Comitatenſes: ut Græ cus legum interpres(qui quantũ uideo, Iuſti niani tempore ſcripſit) autor eſt. Magos au- tem,& huiuſce generis diuinatores, etiã ex ſanctorũ patrum decretis puniendos, oſten- dit diuus Auguſtinus X XV. q. vI. capite ult. etſi dum in principio Arcades tradit deo ſuo Lyæo ſacrificare ſolitos, inemendatus ſit li- ber:& pro Lycæo ſuppoſitũ ſit Lyæointelli git enim Iouis Lycæi tẽplum, in quo uiui ho mines ſacrificabantur: ut ex Hyginio didici- mus: ut non alia de re ea templa impoſita ne- faſtis iugis, exiſtimem dixiſſe Papiniũ The- baidos libro primo. In Auguſtini ſentẽtiam ſcribit etiam Plinius libro VIII. ubi de lupis uerba facit. nam& horum diuinatorũ ars ita ab anti⸗ §peculoh Praddech, Declmaal cxctpta. malefcc. (cſco ſtus clffmn (mitatu. (omiter. (omiatcnſct No (orreſia nDe⸗ crct. uox. Papinijlocx. t irellg vutuelexan inotes ho e Quod 1 dlbac in eg hanicos,leg ſeferehaben Detabule CIn ultima rerbareperie nteav logog omnino ultim aolegs. Boect otes leribarũ iuorios appel um ſacr. ſcrin adiuuo. Inde remalijtalla enorem cöfut hucDerchona lio ubitumul voächio&B dt. Quode lirationales gographis, Ant jogiſtec int quosſeri ue lignilic tiautem notz aim iipſum ditce llitri „Wnnquorec uhte eircunfe lero ſacri conſin tamina doce, n antinusin li itã agitprince us comintusdè omitatenſesut Cu i qumtuiieo d autoreſt.Magoich dicinaores end, is vuniendosoer tis pu gu a tem ciclle ſnü⸗ bideln bio nn rni . exce, magus Uelma lan maleticus vulgicn, uſpex,aut mariol, thematicus,Velnn arté aliquãdiuni um ſimile exercen ;ſaris fueri degn, tis exutus, crucim t&c. Hæc libeni Sutplurimũcimn- orrupti. Quinn squid ſignificeni- uel Cæſaris nilca- um proferat Qun guſtum& Czſäii thidicunt, quirun peratorb nomine waijcrrunfer dicuntur quiabii urulgd nomé regẽdam proliidi ampum. nore tantum dond eius mottem ſuct mmiano Marcdii ne d’Hocignotenn ¹ . j(rlr Imperuorivc nülmd pl Mledogrämatei. 10) In treEs O ſteriores lib. Cod. 104 antiquis deſpicatui habita eſt, ut in prouer- bium uenerit, Nihili cocio. Iſtos enim aru- ſpices Laberius cociones appellauit, ut eſt apud A. Gellium lib. X vl. cap. vII. Prouer- bij meminit Plautus in Aſinariaꝛetſi eius in/ terpretes locũ nõ intellexerint: tametſi eo in loco ipſe arbitrer nihili coactio legẽdum,& de argentariorũ coactione intelligẽdum, cu ius Seneca, Tranq. Iureconſulti, itemq́; Ho- ratius meminere. Plutarchus quoq;,& Apol lonij interpres Tarreus, diuinatricem quan- dam Aglaonicen, Egemonis Theſſali filiã, cùm in Oſſa monte coitus lunæ obſeruaret, in iudicio cõuictam à mulieribus, exiſtiman tibus ab ea lunam cœlo deduci, grauiſſimis affectam ſupplicijs tradunt,& ex Oſſa præci pitem datam. quam fabulam, ſeu hiſtoriã ma uis, tetigit Ouidius in Ibin: Viq; dedit ſaltus e ſummo Theſſalis Oſſa. ſic enim ibi legendum, non Theſſalus, ut in- terpretes crediderũt: qui dum poẽtam hunc non intelligunt, uana quædam ſunt cõmen- ti. ut uel ex antiquiſſimis fabulis appareat, di uinatores hoſce,& magos impunes non eua ſiſſe. Quod ad pręſens inſtitutũ pertinet, nõ ſolũ hac in lege mathematicos, ſed etiam me chanicos, legi poteſt. nam& antiqui codices ſic ferè habent:& qui ſint hi, ſatis notum eſt. De tabularijs, ſcribis,& logographis. In ultima huius tituli conſtitutione hæc uerba reperies, Bocethos, logiſtas, medogrã- mateas, logographos, diaſcoleas. Corruptũ omnino ultimũ eſt nomen,& legẽdum, dia- ſtoleas. Boëthi dicũtur ab Imperatore, adiu- tores ſcribarũ: quos alij, ſubadiuuas, alij ad- iutorios appellant.ut in l. unicuiq;. C. de pro xim. ſacr. ſcrin. Bend‿ enim idem ualet quod adiuuo, Inde Seuerinus Boéthius dictus, quem alij falſa uoce Boẽtium uocant. quorũ errorem cõfutat antiquũ marmor, quod ad- huc Derthonæ extat in diui Martiani cœno- bio, ubi tumulus eſt, quẽ antiqua inſcriptio, Boëthio& Butharico conſulib. factũ oſten- dit. ¶ Quod autem ſequit᷑, logiſtas.]hi ſunt qui rationales alibi dicuntur. In hoc diſtant à logographis, quòd illi libros rationũ ſeribe- bant, Iogiſtæ curabant. Medogrãmatei uerò ſunt, quos ſcribæ conſulebãt: nam 2,B2⸗ bεꝓ ſignificat Suidæ,& cæteris. gramma- tei autem notarij, ſeu ſcribæ ſunt: Pau‿ᷣrs enim idipſum denotat:nomen ſumptum ui- delicet à literis:ſicut grãmatophylacium lo- cus in quo reconduntur literæ. quæ uox cor ruptè circunfert᷑ in l. moris. ff.de pœnis. Dia ſtoleæ uerò dicũtur rationum correctores, ſeu diſtinctores:uel, quod magis erit gratiæ, diuiſores. Mæstoο enim eſt idẽ quod diuido ac diſtinguo:& inde Aæon dicta. Sanè Am monius in differẽtijs logographos interpre- tatur eos, qui Iααοενανε οένο ſcribunt, id eſt, iudicialia acta. De ſuſceptoribus& præpoſitis. IIn lege, ſi aliquid. legitur uerbum, deco- xit, ab Accurſio male interpretatum: quare 20 30 50 60 ſcire æquum eſt, decoquere apud antiquos idem eſſe quod bonis decedere,& delinquẽ- do creditoribus imponere. Inde decoctores dicuntur helluones,& bonorũ conſumpto- res, autore Nonio. Meminit huius uocis& Catul. Decoctoris amica Formiani.& Spar tianus in Hadriano:& deniq; eſt nemini nõ notum nomen, Sed nec lex ab Accurſio ad- ducta eum defendit, cùm ex antiquis codici- bus legenda ſit hoc modo:quilibet principa- lium, uel decurionum, ſi decoctor pecuniæ publicæ, uel fraudulẽtus in adſcriptionibus &cẽ. Sciens id prætermiſerã: ſed quoniã uidi hinc falſæ Latinitatis Accurſiũ anſam cape- re, uolui hoc ſaltẽ in loco lectorẽ admoneri. Deponderatoribus. IIn lege I1. per ſingulas ciuitates conſtitu tio igoſtatem. Vetuſtus codex habet, con- ſtitutũ igoſtatem. uerùm& ipſe menda non caret: repono enim, Zygoſtatem conſtitui, hoc eſt, uirum qui ponderum,& ſtaterarũ ra tionẽ optimè calleat. Is igitur in hac lege for taſſe intelligendus eſt, qui non multum abſi milis eſſet illi, qui ab antiquis nũc curio, nũc magiſter curiæ dicitur: nam is nummos ero- gabat exiſtẽtibus in ſua curia.Plautus in Au lularia: 3 Nam noſter noſtræ qui eſt magiſter curiæ, Diuidere argenti dixit nummos in uiros. Appellatur etiã diuiſor, à Cicerone in Ver- rinis:quod& notat Pædianus. LIBRI PRIMI FINIS. DNvX ANDv ALCIATI LN XI. LIBRVMCOPICI8 Lu. tiniani, annotationes. NX lege, cum nauarchorũ. in fi- Nne: uel ex eo quod uocatur Grę ce.Reponenda eſt dictio a⸗ 217Tvyoix, quæ uox Suidæ immu 2³nitatem, ſeu excuſationem àpu plicis oneribus ſignificat. cui pene ſignifica- tu par eſt ærνναάx. Quod autem hic dicitur de Carpatia, intellige claſſem a Carpato inſula: unde Carpatius uates Proteus apud Verg. De nauibus non excuſandis. AInlege, iubemus ante felicẽ embolam. interpretare, itineris in greſſum, id eſt, εεεο AMMl. Embola uerò ſignificãt roſtra nauium, & alia præter hoc, de quibus Hermolaus in corollario Pliniano. Sanè exbona eiectam de- notat: quod uerbum reponẽdum eſt in lege tertia, de incend. ruin. naufra. inde etiam eie- ctitiam ſuem, Græci xοα‿ appellant, ut ex Athenæo didicimus. De Metallarijs. Balluca, quæ Græcè chryſamos dicit.] Etſi hanc lectionem quibus reprobent argu mentis, non habeant: accõmodatius tamen quibuſdam uidetur, chryſoma legendum eſt autem uas in quo aurum infundebatur, unde& nomen ſumpſit ν τπι oν, id eſt, Decoctores. Zyxgoſtates, Diuiſor. Reſtituta Græca uox Iurtſcon]e Balluca, ——--———— Licilicus. Locus in ff. Gynæciaxij. loſippi locus. 105 ab auro. Plautus in Bacchid. Opus eſt chry- ſo Chryſale. Chryſammos auream arenam ſi gnificat, hoc eſt, auri ramentum. Herodoto dicitur chryſitis,& quandoq; pſegma. hanc balucem appellari, Blinius eſt autor libro tri geſimotertio, capite quarto. Quod autem in tex.ſequit᷑, octonos ſcru pulos, intellige duas ſextulas, quæ etiã duel- la dicũtur. Lentis enim duo ſemina, granum frumenti faciunt. grana quatuor, ſiliquam. ſiliquæ, hoc eſt, ceratia ſex, ſcrupulũ. tribus ſcrupulis conſtat drachma. duplex drachma Sicilicum creat, cuius mentio apud Scæœuo- lam in I. liberto.. filium. de annuis legat. etſi ibi corrupti ſint impreſſi codices. Drachmæ additus ſcrupulus, ſextulam facit: cuius pon deris eſt ſolidus. ſextulas uncia ſex habet. drachmæ autem octo, unciam faciunt: at un- cijs XII. conſtat Romana libra, hoc eſt, dra- chmis X cvI. Attica uerò libra LX Xv dra- chmas habet: ſicuti mina, ſeu mna, centum. nam Romana libra minor eſt hac quatuor drachmis. Talentum minus Atticum, minas LX.hoc eſt, drachmarũ ſex millia cõtinet. ta Ientũ maius LXXXIII. habet minas,& un- cias inſuper quatuor. Hæc ideo latius expli- caui, ut Iuris ciuilis ſtudioſis ponderum ra- tio fieret paulòo notior:tametſi alibi latius tra ctaturus ſim, cùm ad multarũ legum cogni- tionem ſpectet:ut in l.i.C.de ratiocinijs ope rum,& in au hen, ad hæc. C. de uſuris. in au- then. ſed hodie.C. de epiſc.& cler. Cæterùm mente huius legis nos exiſtimamus id præci pi, ut quilibet metallarius octo ſcrupulos au reorum ramentorũ teneatur præſtare, priuſ- quaàm inter metallicos principis deſignetur. ¶In rub. de gynæciarijs. Jhi fortaſſe erant, qui mulierum ueſtes tingebãt, curabant ue: dicti dmνσ yu‿αιe, id eſt, à fœminis. quæ le- ctio ſi placet, interpretare illud quod ſequi- tur, gynæcij, eſſe locũ in quo ueſtes hæ con- cinnabant᷑: eadem ratione deductum nomẽ, qua& gynęconitis, apud Aemiliũ Probum. Accurſius hic legiſſe uidetur, gymnaciarijs: & idcirco ſic dictos opinatur, quòd nudi eſ- ſent. yuurds enim nudũ ſignificat: inde„vνν- sun ars dicitur, qua quis nudus ſe exercet, ut inde lucellum aliquod conſequatur, quo in diem uiuat. uerùm mihi prior lectio plus ap- plaudit. Ioſippus lib. vII. cap. LI. de bello Ju- daico: Tranſgreſſus ait ad eos eſt Ionates, ho mo nequiſſimus, arte gynæciarius. Et is qui de inſignibus magiſtratuũ opus ſcripſit ad Theodoſiũ lImperatorem:Sub diſpoſitione, inquit, uiri illuſtris, comitis ſacrarũ largitio- num, ſunt magiſtri lineæ ueſtis, magiſtri pri uatæ, procuratores gynæceorũ, procurato- res baphiarum, præpoſiti baſtagarũ, procu- ratores lanificiorum, procuratores moneta- riorum.Vt ex eius uerbis, ſicut ex huius titu li compluribus conſtitutionib. ſatis conſtet, hæc omnia textrini Imperatorij officia fuiſ- ſe:ut conijcere liceat, gynæciarios fuiſſe, qui Pannos curabant,& uel peniculo adhuc ru- D. Andreæ Alciat 10 20 30 4⁰ 50 60 106 des tergebant, uel forfice lanæ nodos incide bant, extrahebãtq;: opus quod àmulieribus fieri ſolet. Inde gynæceũ dictum. quoòd ſi qui uiri fœminis miſti id agebant, à loco dicti næciarij. nà in gynæceo operari ſolitas fuiſie fœmellas, oſtendit huiuſce tituli lex iij.intel- lecta aliter qᷓ; crediderit Accurſius.& idem etiam demonſtrat Paulus Diaconus, ubi de Narſete agit.& in præſentem diem hancmu lierum præſertim eſſe operam, uſu cognoſci mus:nam& Theſſalum medicũ damnat Ga lenus primo methodi libro, tanquam lanifi- cem& de gynæceo eductum. Quod autẽ de monetarijs in l.. fit mentio, noſtri interpre- tes exiſtimauerunthic eos accipiendos, qui monetam cudunt. quæ ſententia idcirco reij ciẽda eſt, quia nihil ad huius tituli materiam facit. quamobrem tum exuerbis prædicti ad Theodoſium libelli, tum ex hac lege non du bito, quin monetari& ipſi pro textrini quo dam officio capiãtur:ſicuti& apud Flauium Vopiſcũ in Aureliano: Vbi ſeditio, inquit, monetariorũ intra murana bellum grauiſſi- mum peperit, autore Feliciſſimo, cui procu- ratio fiſci mãdata erat. In qua re tamen dubi- to, cùm Suidas cõtraria diſſeruerit in uerbo ovεrανινσ. dicti ſunt fortaſſe monetarij, ab of- ficij ipſius uilitate,&ꝝ μάόυρανακσν. nam& hodie huiuſmodi lanifices in minimo ſunt precio. ¶Baſtagiarijs. Hoc nomĩe appellari poſſe eos reor, qui neceſſaria militibus portabant: ut quod in bello calones, in priuata familia mediaſtini, in militia palatina faciebantba- ſtagiarij: à Græco uerbo Basiv, quod porta re ſignificat:inde etiam uernacula lingua cli tellam, baſton appellamus, quòd onera por⸗ tet atq; ſuſtineat. etſi baſtagiæ munus iunga tur in prædicto opere ad Theodoſium Impe ratorem, gynæciarijs: quod& ſacræ conſtitu tiones hoc in titulo fecerunt:ut baſtagiarios opiner eos fuiſſe, qui ueſtes ad tincturam fe- rebant, referebantq;. nam& ibidem tradit᷑, tertiocerium dictum, qui baſtagastractabat. Leg itur& apud eum, baſtaga priuata. AIn I. notas ſericoblatę& metaxę ſpecies. Caſtior lectio erit, ſericobaptæ, id eſt, ſerici tincti. Bæ enim ſignificat tingo. inde ba- ptæ apud Iuuen. dicti quòd faciem fuco illi- nerent. æıε autem Græcis, à nobis ſericũ dicitur:cuius tinctores, baphij, 7‿νστ5μſſap, quod eſt tingere. Hinc baptoſericũ pallium, Fl. Vopiſco in Aurcliano:licet corrupti co- dices, bratto ſerico, ſeiunctim habeant. quã- uis nunc mihi fiat magis uero ſimile,& Vo- piſcum& Imperatorẽ ſenſiſſe non de bapta, ſed de blatta, hoc eſt, purpura: nam blattam pro cõchylio capi, ſcribit Paulus Aegineta: & quem Puedonſes in Nerone, coccineũ fu nem,& Oroſius purpureũ, Eutropius blat- teum dixit. Meminit& Caſſiodorus in epi- ſtolis,& Lamprid. in Heliogab. Parauerat fu nes blatta& ſerico& cocco intortos.Cẽſeo itaq; hic legẽdum, ſericoblattæ:& apud Vo- Piſcum blattoſericum pallium. Et cum nd⸗ ua Moneicn. Fl. vopi locus. Bsffagio; Naptoſmian pallum. Fl.Vopiſcibo cus. PLutia. urinegocla 55 ule leg aim pro olle 1 alibi, pro gb 3 uicime besleticogu is Vopiſcus wuelimpatu grelego bo dctu 2r 2 7 Beo-qloda mus coctum nen, qui linec anliores luris rholobaris. aobam duxer dal, quc O al iyn enim Gra luilomerum (Quodauten licodictume iügne eratlm und Hocſolu cemaam coccit ennt quæex ſe ionngebantun railllu ſignit waiatellexerit (lnloſerica anchlamſdas, 1 maachlamyde ütione a, meti non mod min berſa, ſe delis deauro, mnolectio,uel ülioin Clau., enrruncem u hlin darent dag 1 d ltem w le primus nniltrcag 1 ffmonolo 5 19„ ſnt. d limi Dre ria diſſerueritinuche ortaſle monetarj 2 2 7 uWrrd,nam d’lo Holobge in minimo ſuntpra Gnomieappellarpul, iamilicibusponabu ones, iapriuata far a palatina aciebantt rbo Lasaſe quodpen am vermacula lingnd lamus,quodonena- lbaſtagie munwwinng e ad Theodoſium m :quodèlſacræ conli eceruntutbaſtagin ueſtes adtincturm nam& ſbicem mi „qui baſtagtnctin baſtagapriuan. late merweſpectè ricobaple,idelb ſun nilicatingo nden fucoll 3 s ſend ccile ueſtez. Chlanys. fo gaudes. 107 In tres poſteriores lib. Cod.annot. 108 ſuapeteret, ut unico pallio blattoſerico ute- retur, ille reſpõdit, Abſit ut auro fila penſen tur. libra enim auri, tunc libra ſerici fuit& ẽ. Prohibet igitur Imperator, nõ ſolùm ueſtes inferri purpureas ſerico intextas, id eſt, ſeri- coblattam, ſed etiam ſericũ ipſum ſimplex, id eſt, metaxam. nam ſericas ueſtes tanto in recio fuiſſe tradit Lampridius in Alexand. ut eas Alexander Imperator geſtauerit, nun quã holoſericas. Antoninus Heliogabalus eas primus induiſſe creditur, ut in illius uita ſcribit Lampridius. Dicti& hinc ſunt meta- xarij negociatores.l. fin. C. depign. IInl. ult. legẽdum eſt, conchylegulo, iun- ctim, pro collectore conchylij: ſicut murile- gulo alibi, pro muricis collectore. Deueſtibus oloberis. ¶ Quidam corrigunt holoſericis, id eſt, to tis ex ſerico:quarum meminit etiam Lampri dius, Vopiſcus,& alij. Ego quantũ poſſibile ſit, uelim parum apriſtina ſcriptura uariare: quare lego, holobryzis, ut has ueſtes credam dictas&ꝶ 1 επν G 6ιυέιν, quòd totæ eſſent ex obryzo: quod aurum puriſſimũ eſt,& quan- tumuis coctum non diminuitur. Bartolus ta men, qui ſine controuerſia primas inter re- centiores iuris prudentes habet, legiſſe uide tur, holobaris. quam lectionem neq́; ipſe re- probam duxerim, ut eas ueſtes hic denotari rear, quæ o aurum intextum graues ſunt. Bapvs enim Græcègrauem ſigniticat. inde a- pud Homerum, Bæpeixe Xseœxν. Quod autem ſequitur, de ſacro murice.] idcirco dictum eſt, quoniam eo tincta ueſtis inſigne erat Imperatorũ. Lampridius in Ale xand. Hoc ſolum Imperatoris habens, quòd lacernam coccineam habebat. Laudatiſſimæ erant, quæ ex ſerico ab Rhodo infſula adue- cto, tingebantur. quod Imperator in huiuſce tituli I. III. ſignificat, licet Accurſius locum non intellexerit. IIn.l. ſericas paragaidas.] legũt quidam parachlamydas, ut intelligamus ueſtem quæ ſupra chlamydem ſumebatur:Aà Græca præ- poſitione sa,& chlamyde:quod genus ue- ſtimẽti non modò eſt militare, ut apud Plau- tum in Perſa, ſed etiam puerile, VIpiano in L. ueſtis. de auro& arg. leg. Nobis placet uel uetus lectio, uel ſanèparagaudas. Trebellius Pollio in Clau. Albam ſubſericam paragau- dem triuncem unam. Pl. Vopiſc. in Aurelia- no: Cum darentur tunicæ ſubſericæ, lineæ, paragaudæ. Item in eodem: Paragaudas ue- ſtes ipſe primus militibus dedit, cùm an ea non niſi rectas purpureas accepiſſent:& qui dem alijs monolores, alijs dilores, trilores a- lijs,& uſq; ad pentelores, quales hodie lineæ ſunt. Idem in Probo: Huic dari iubebis inte- rulas paragaudes duas. etſi in aliquibus hiſce locis uulgati codices mẽdoſi ſint. Ex his pla- nèuerbis conſtat, paragaudas genus eſſeue ſtimenti uirilis, ut plurimum linei, quod ſub alia ueſte gerebatur, uinctum nũc unico ne- Xu, nunc pluribus loris, auratis fortaſſe: ita 10 20 40 50 60 enim intelligo monolores, dilores,& ſimi- lia. Licet Hermolaus Barb. à coloribus tra- ctum putet corollario Pliniano. nã& interu las, dilores nominat idem Vopiſiin Bonoſo. AIn l. ult. at quatuor de ſcrinio ad baphia Phœnices. lcaſtigãdum hic eſt, de ſcrinio ue ſtiarij ad baphias Phœnices, ex antiquis co- dicibus. nam ſcrinium canonũ,& ſcriniũ ue ſtiarij ſacri, ſub comite ſacrarum largitionũ erat, ut eſt in breuiario Theodoſij. quod ſinil mutare placuerit, poteſt hic utiq; locus ſic le gi,& pũctis diſtingui: At quatuor de ſcrinio baphiæ ad Phœnices, nam baphia, taberna eſt tinctoria, Bæ iu. Hinc Lamprid. in Alex. purpura Alexandrina, uulgoò probiana dici- tur, idcirco quòd Aurelius PDrobus præpoſi- tus baphijs id genus muricis reperiſſet. quã- uis ibi, baſijs ſegatur corruptitſimè. Apud Phœnices autem tingebat᷑ precioſiſſima pur pura, quorum tincturam Suidas appellauit oxum, ε⁵εννιννꝙ σ οep. lincC oxobapta, in l.L. C. quæ res alienari non poſſ. ut malè fa ciant recentiores quidam Bononienſes, qui in Ius ciuile pauculas quaſdam annotatio- nes ediderunt,& in prædicto loco uerã per- uertentes lectionẽ, corrigunt dibapta. Eſt& caſtoriũ tincturæ ſpecies Suidæ, de quo for- taſſe Perſius:licet alij de animali intelligant, quod nemini non notum eſt. Nulli licere in frænis equeſtrib. ¶ De cucurnijs. Ilegunt hĩc neoterici qui- dam, cucumis: ut accipiant᷑ pro his ornamen tis, quæ ex aurichalco fiũt in modum lancis: & habenis affigũtur lorisue, quæ armis pen dent atq; pectore æquorũ. Ipſe hac in re ſen- tentiam meam nõ interpono: nam cucumã, pro uaſe capi, ex Martiale, Petronio Arbi- tro,& Iuriſcõſultis dudum noui:in hac ſigni ficatione adhuc non legi:etſi Politianus exi- ſtimauerit uocabulum inuẽtu rarum. hoc ſa- nè in loco mihi nõ diſplicebat gutturnijs, ut de colli ornamẽto intelligamus:quãuis gut- turnium aliud quoq; ſignificet. De frumẽto urbis Conſtantinop. IIn. l.pro annonapræſtetur. Jjannonam hic pro pane capi, Accurſius& cæteri exiſti mauerunt:quorum ſententiæ illud accedat, quòd& è conuerſo panis quoq; pro annona reperitur, præſertim apud Imperatores, qui non ita emunctæ naris ſunt, ut Juriſconſulti. Conijcitur id ex eo, quod à fiſco percipien- dos reditus, quos Juſtinianus in authent. de non alien..hæc ergo. annonam ciuilem ap- ellat. idem Cæſar in I. ult. C. de iure dotiũ. & in l.hac edictali.§.his illud. C. de ſecun. nu ptijs.panem ciuilem uocat. quod hic appo- nere libuit, quoniam de hoc a pleriſq; inter- rogatus, cognoui omnibus non eſſe ad ma- num& in promptu. De annonis ciuilibus. ¶ Lex, centum perapateumatis. emacu- landus liber eſt,& reponendũ ᷣ‿νπρνπσαευμαχσε-ο periſſeumatis:quaſi dicas, donatiui nomine. Baphid. Lampridiui emendatus. Oxobapta quæ ſit. Declaratd lex(odicis. (cuma. Panis ciuilis. Locus(odicis. xspiov uα enim id dici poteſt, quod abũdan- Periſſeuma. 109 tiam ſuppetit:hinc adσσπσατον, copia rerum ſu- perare ſignificat. Saneè periſſeumatis nomen cõmodius uerteretur in congiariũ, cùm hoc propriè ſit quod plebi datur: ſicut quod mili tibus, donatiuũ. Ael. Spart. in Aelio Vero, & Iul. Cap.in Pio. Solebat autẽ ultra ſtipen- dium dari liberalitatis cauſa, ut milites ma- gis addicti Imperatorib. eſſent. Huius men- tio in I. I. inferiori titulo, de re milit. licet Ac- curſius, Andabatarum more, clauſis oculis Sitoſta ius. Elogium. Locus in ff. Perißichoregia. Agitatores. hac atq; illac in illius loci expoſitione ferat. De frumento Alexandrino. ¶ Quicquid decreto elogij,& ſygoſtaſij munere. Jlegendum, uti arbitror, quicquid decreto elogij ſitoſtaſij munere:ut intelliga- mus Imperato rem hic confirmare quicquid præ fectus Orientis, ad quem reſcriptũ iſtud dirigit᷑, ſtatuerat decreto elogij, id eſt, in elo- gio, quo cõtinebatur quoddam decretũ per- tinens ad munus ſitoſtaſij. ita enim appellat eum, qui uendendo frumento præerat. r- frumentũ ſignificat,-dœοꝶr ſtationem: elogiũ autem nundò titulum, nuncbreue, ſeu ratioci niorũ chartulam exprimit, Verg. in Culice, Modeſt. de re militari I. III. Tertulliano in a- pologet.& cæteris. Sed an illa lectio proba- bilior?ęut admiſſa copula legamus,& elogij, & ſitoſtaſij munere: quaſi munus elogi ſit officiũ ipſum eius qui annonæ rationẽ pro- 1 curat. SVαα/& enim rationalis, ratiocinator- 30 ue dicitur Græcis. hinc alogiſtes,& alogos, qui rationes reddere non tenetur. Cuius di- ctionis reperies mẽtionem apud M odeſt. in I.quidam. de adminiſtr. tutorum. Sitoſtaſius uerò dicitur ſtationarius ipſe, ab eo quem ſu prà retuli etymo. In I. ſeq. periſſo corregiæ.] Accurſius hic, dum uerbum id conatur explicare, ſeſe meris implicat nugis. tu lege, periſſichore- D Andreæ Alciatlannòt. 10 20 giæ. erat autem nomen magiſtratus, curator 40 fortaſſe annonæ, amνς rsdarcix 1e Nopwyd0, quod eſt abundantiã fertilitatemq; ſuppedi- tare. Sanè huius dictionis mentionem alibi nuſquam reperi, quod recorder. De ſpectaculis. ILex prima, coartamur amplectenda fe- licis populi ſtadia gynæcij ut agonis. legen dum, cohortamur: item, gymnici ut agonis. Agones enim, ſiue(ut Latinè loquar) certa- mina gymnica ſunt quinq;, dicta quòd ànu- dis exercẽtur. ea in Arcadia primus inuenit Lycaon, ut ſcribit Plin. in vIl. Iulius quoc; Pollux, athletarũ appellatione omnes gym⸗ nicos cõpręndi exiſtimat. Planè de his plura diximus in tit. de athletis, præcedenti libro. In I. II. eos qui agitandi. qJlegendum, eis, tertio caſu:ut regat᷑ à uerbo offici, id eſt, no- ceri, ut interpretatur Cicero,& Ambroſius in Officijs.potes tamen& cũ uulgatis exem plaribus legere, eos affici. Agitare autẽ hoc in loco quid ſignificet, parũ Accurſio com- pertum eſt: ſicut& in I. IIII. in prin. ff. de his qui notãtur infamia. nam agitatores, aurigæ funt, qui in ludis Circenſibus curruli certa- 50 60 110 mine ſeſe exercebãt. quorũ ſpecies quatuor Ruſſati, Albati, Praſini, Veneti: præmium mappa. Horũ mentio apud Pliniũ Cæc. lib. vIl. Suetoniũ in Dom.& Calig. Iuuenalem Satyra II.& in epigrãmatis Græcis, lib. v. CIn I. III. quiſquis equos. jintelligeuele- quos aurigarũ, qui in Circenſibus currebãt: uel etiam deſultorios, quorũ deſaltores Græ ci νƷυισπσνννꝗ uocant, ut eſt apud Aelianũ. Ho rum mentio eſt in Liuio, Caſſiodoroq;. AIn 1. IIII.Accurſius hic in interpreta- tione pantomimi,& proſcenij, partim muti lus, partim falſus eſt. Pantomimi quidem di- pan cebantur omnium imitatores, effictoresq;: Deche Græca dictio, cuius meminit Plinius in Pa⸗ kæun negyr. Tranq. in Calig. Iulianus in I. ſi liber- tus artem. de op. liber. ſIolebant eorum opera ueteres uti in recitãdis præſertim tragcœdijs. Proſceniũ autem locus eſt ante ſcenam por- rectus, in quo pulpitũ erat ludicris exercen- dis accõmodatũ. Verg. Veteres ineunt pro- ſcenia ludi. Tranq. in Nerone:hos ludos ſpe ctauit ex proſcenij faſtigio. Meminit Vitru. lib. v.& VIpianus in I. de pollicitationibus. ff.de pollicit. probè faciet Statius Rufinus, ſiopus proſcenijs. ſcena autem ipſa dicta eſt uε, ab umbra: pudendo Accurſij er- rore in l. 11.5. ult. de his qui notantur infam. De aquæductibus. ¶ Lex prima, ſub quorũ fines formarum ugn F 3 tranſeunt. uide ne legẽdum ſit forinarum, Forine potius:ita enim meatus, tubi ue aquarum ui dentur appellari in antiquis inſcriptionib. Genio forinarum& cultoribus& ẽ. ſed& in hoc nihil affirmo, cùm in hac ſignificatione apud Iulium Frontinũ ubiq; legatur, forma: niſi& ibi corruptus eſt codex. Eſt autem in opuſculo cui titulus eſt, de aquæductib. Nõ ignoro, Forinæ deæ ſacrificari ſolitum à ue- teribus, ut eſtapud M. Varronem: foriamq; Foric. pro excrementis capi Nonio Marcel. ¶Quòd autempaulò inferius dicitur, re- ſpurgium. Jlego, repurgium. Ambroſius ad Theodoſium: Non audiſti Imperator, quia cùm iuſſiſſet Iulianus reparari templũ Hie- roſolymis, diuino qui faciebant repurgium ignecremarunt. de his autem aquęductibus Procopius lib.I. Romæ, inquit, aquæductus&Aoualeas quatuordecim ſunt, cocto ex latere, per pri- Roma ſcos homines illos ædificati, ea latitudine ac ſimul profunditate, ut equeſter uir aliquis ipſo cum equo per eos ſupernè euadere libe rius queat. ISanè quod in fine legis dicitur, quoquouorſum linquẽdos Xv. pedes arbo ribus, ne formas ipſas radicibus deſtruant.] circa hoc uidendum eſt lepidiſſimũ ſenatuſ⸗ conſultũ, quod refert Frontinus in prædicti opuſculi fine. ¶ Lex, eos qui aquæ, earũ fiſtularũ quas matrices uocant. Matricis nomen multa ſi⸗ Aar gnificare iampridem cognoui. nam& ute/ rum,& quod Græci a uocant, ſignifi- cat. item nutricem pullorum, apud Columel lam,& generaliter quãcunq; educatricem. item Om r. 59 Tondinus, 5 girut Imp urmaſtos ſa mülebatzatte reid elle proh olbomid fac gvtlulius F minterpreta rurhociinqh mnüationee nloduci pet ublicæ rump a CI bſiqui gidum nym Imphæa fuiſl nduslegiturh Ippus,V.C. pre amſquallore liatedeforme uteriſtimo au lereslauarent, zpudAſcalon aWornatiſſimc Kome nullae en balnea ulem thorum im didonij pa d quotũmen riotlegötis, lnlomnisſ nuncupätur i fonalſe co emas,que. antenim prin icdius herois emus de thern Agrthüus poẽt. Dior rngranmmatü! Nerone-hos ludos- 1 ltigio Meminit Vin lde polliitzrionte aciet dtatius Ruimn fena autem ipſaciche- pudendo Accurfe s qui notanturintn eductibus. quorũ fines formaru legédumſit forinan, tus, tubiueaqumnm antiquis inſcriptin cultoribus&éſedän min kacſigniftcum nũ ubiq; legaturſome eſt codex Bſ autemi eſt, de aquzcucibei ſacriſicari ſolitumiu M. Varronem forin iNonio Marcd- aulo inferius dicimn urgiom⸗Ambroſi audiſti Imperaorqu us repueuitemplũ 1 ui faclebꝛn repurgir his autem aaueiun AAuſti. didem 1Cædafus. 111 item coturnicum ducem, quem Græci&õνσεο aiα appellant: tranſtulit Theodorus ma tricẽ. quomodo autem nomen id conueniat fiſtulis, certè non percipio. quare interim le- gendum puto, fiſtularum quas maſtos uo- cant. Eſt autem Græca dictio, qua uſus Vi- truuius lib. vII. ubi, Athenis, inquit, ex hu- juſmodi locis& fontibus maſti, uſq; ad por- tum Pyrenæũ ducti ſunt ſalientes. Hanc M. Varro, de re ruſtica, papillas uertit: Caſſio- dorus, ubera: dum, quãto, inquit, pulchrius eſt, Claudiam aquam per tot ſicca montium iuga, lauacris& domib. liquores puriſſimos fiſtularum uberibus emiſiſſe. quæ ſanè Caſ- ſiodori autoritas, multùm ad rem præſentẽ cõducit. nã Claudia urbis Romæ erat aqua, ut Frontinus, Tranq. P. Victor ſcribunt. Ne gat igitur Imperator ſe paſſurũ, ut aqua quæ er maſtos lauacris& domibus Romanorũ influebat, attentetur. Poteſt etiam alia ratio- ne id eſſe prohibitum: quoniã maſti ipſi, ſeu epiſtomia, facilè rumpebãtur tranſuerſa, ut ſentit Iulius Frontinus, dum ſenatuſconſul- tum interpretatur huic conſtitutioni ſimilli- mum:hoc, inquit, ſenatuſcõſultum dignum admiratione eſt, quòd aquam non niſi ex ca ſtello duci permittit: ne aut riui, aut fiſtulæ mmphec. kchillee publicæ rumperentur. ¶In. ſi quis diuinam, quid in lympheis.] legẽdum, nymphæis. P. Victor tradit Romę nymphæa fuiſſe Xl. In Romanis inſcriptio- nibus legitur huiuſcemodi eulogiũ: Fl. Phi- lippus, v. c. præfect. urp. nymphæum ſordi- dum ſquallore fœdatum,& marmorum nu- ditate deforme, ad cultum priſtinum reuoca uit. exiſtimo autem fuiſſe locum, in quo mu- lieres lauarentur. Ioſephus de bell. Iud. lib. I. Apud Aſcalonam nymphæa condicdit,& la- cus ornatiſſimos. Iul. Capit. opera Gordiani Romæ nulla extant, præter quædam nym- phæa,& balneas. ut malè faciant, qui illic ge nialem thorum interpretantur, ut eſt in qua- dam Sidonij paraphraſi.ſunt etiã Lymphio- nes, quorũ mentio in epiſtola Hadriani, ex li bris Phlegõtis,& Fl. Vopiſco in Saturnino. IInl. omnis ſeruitus. adthermas, quæ achi les nuncupãtur.] corruptus hic utiq; locus, qui fortaſſe corrigendus eſt hoc modo: ad thermas, quæ Achilleæ nuncupantur. Sole- bant enim principes thermas conſtituere,& alicuius herois nomine nuncupare: ſicuti ui demus de thermis Agamemnonijs, quibus Agathius poëta nomen inditum tale ſcribit Epigrammatũ lib. V. æνπνε νννeν loc eſt, Pro honore.duodecim autẽ thermas Romæ fuiſ- ſe traditP. Victor, et earũ nomina: inter quas minimæ ſunt Achilleæ. ſed procul apud me dubio eſt, non de Romanis in hac cõſtitutio ne fieri mentionem, uerùm de Conſtantino politanis. Socrates apud Caſſiodorum libro duodecimo:Interea, inquit, incendium in ur be Conſtantinopolitana factum, paulatim peruenit adthermas, quæ uocantur Achil- leæ, demum ad locum qui dicitur Pelargus. In tres poſteriores lib. Cod. 10 20 30 40⁰ 50 60 112 Potes etiam legere, apſides, quòd hæ forni- ces ſint, Suida autore: quales reperiri in Ba- ianis thermis tradunt recentiores. meminit Plinius in naturali hiſtoria, libro tertio: in epiſtolis æcilius libro ſecundo. ſed tamen non dubito, quin alia ſuperior lectio ſit ue- rior: nam& Conſtantinianas thermas Con ſtantinopoli fuiſſe, oſtendit Socrates apud Caſſiodorum libro decimo. In lege, ad reparationẽ, ex operarijs qui cicanici& ẽ. legendum fortaſſe, æiceni: ut his nomen inditum opiner à Cyzico, urbe in ora Propontidis notiſſima ex omnibus Coſ- mographis,& Plutarcho in Lucullo, qui ma xima in ueneratione ab his habitam Proſer- pinam oſtendit: ut apud Vergilium legere non dubitem, raptã cyicos, oſtreo ſa diuam: nõ cocytos, ut Domitius& Merula, dèin cæ teri, contra rationem carminis legunt. Planè quod ad rem attinet, Albericus Roſatus in lexico legiſſe hic uidetur, cioceni: ut inde cõ iectura ductus, caſtigatiorem lectionem pu- tem zoxeni, ut hoc nomine credamus appel latos operarios, quòd in diem uiuerent, ᷣ P(L ν ε&ρννραρνρ quod uiuere ſignificat in ho- ſpitijs. Ipſi autem operarij qui aquæductus ſilice inſternebant, ſilicarij dicuntur. Iulius Frontinus tradit duas familias conſtitutas fuiſſe in cuſtodiam æquæ ductuum: quarum altera publica erat, altera Cæſaris: utraq; au- tem uillicos, caſtellanos, curatores, ſilica- rios, tectores, aliosq; opifices habet: quibus ſalarium conſtitutum eſt ex uectigalium re- ditu, ad ius aquarum pertinentiũ. quæ qui- dem uectigalia cõſtant ex oliuetis, quæ ſunt circa ductus, caſtellaue. In l. decernimus, contra munuſcularios aquæductus. Juera lectio, muſcularios. Item de ijſdẽ paralogijs. I3melius, paragogijs. Item aquarũ cuſtodes, q́s hydrophylatos uocãt.] hydrophylacios, ſeu hydrophylacas legen- dum. Muſcularios autẽ aquæductus appella uit eos, qui ex muſculis dilabũtur. muſculus enim inſtrumentũ eſt ad ſimilitudinẽ muris, quo in bellis utebant᷑ ad æquandas foſſas, ut Vegetius tradit. horũ mẽtio apud Cæſarem in cõment.frequens.erant autem tubi in du- ctibus ad ſimilitudinẽ muſculorũ, quos hic intelligit Imperator.nam ſicut à papillarũ ſi- militudine dicuntur maſti,& ubera, ut ſupe- rius diximus:& leones in canalibus Sidonio Apollinari, libro ſecundo: cur etiam à mu- ſculorum forma, non dicemus muſcularios aquæductus? Paragogia autem Giæcè hic dicta exiſtimo, pro ipſarum aquarum poris & meatibus,&ν π̈ 2Qππκοαeνꝙν quod deducere eſt. hinc 7oeæyoyn dicta Aelio Donato,& cæteris: nam& cyπνννπꝶ⁹ε aquæductus eſt. Hy- drophylacas uerò capi pro curatorib. aqua- rum, ſatis notum eſſe debet. nam ðæν aquã, ↄuðnæg cuſtodem ſignificat. quamobrẽ Plau- tus, phylacam pro carcere, cuſtodiaue po- ſuit:& Iuriſcõſultus grammatophylacium, in l. moris. de pœnis. Sanè muſculus ultra ſu ff Vergilij locus. Muſculi. Maiuma. Eucteria. Tertulliani locus. (domana. Priuilegiũ᷑ Bo 2.„ nonten. ſtudij 7 7 225 ſubdititium. 113 pradicta etiam piſcis nomen, autore Plinio, Sidon. epiſtolarum libro tertio, ad quem al- ludit etiam Claudianus in Eutropium) libro ſecundo. De Mauima. ¶ Corruptus eſt hic titulus,& legendum, maiuma. Suidas, maiuma, inquit, feſtiuitas eſt, quæ fit Romæ Maio menſe: nam Roma ni maritimam urbem adeuntes Hoſtiam, in- ter aquas uoluptatibus incumbebant, inui- 10 cem ſeſe inuadentes:quam quidem ſolenni- tatem ſuſtulit Anaſtaſius Imperator. hæc il- le. ut error noſtrorum Iuriſperitorum ſit pa- lam, qui exiſtimãt hocillud eſſe feſtum, cùm in præſentem diem quercũ Calendis Maij ludentes in urbem iuuenes portant. De Agricolis& cenſitis. Lex, immunitatis. prouinciarum eucau terij.j rectius fortaſſe dicetur,&bxrνεicis, eu- cterijs, id eſt, locis in quib. orationes, actaqʒ prouinciarum continentur. ut hac lege non ſolum cenſeãtur immunitates, quæ in libris publicis continebantur, reuocatæ: ſed etiam ſi quæ nõdum in libros relatæ erant, ſtabant tamen in grãmatophylacio, eucteriòue. quæ dictio non ſolùm Græcis, ſed& Latinis uſi- tata: ut apud Tertullianum in apologetico cap. xv.legendũ ſic exiſtimem: Riſimus& inter ludicras meridianorũ crudelitates Mer curium mortuos eucterio examinantẽ. alio- quin impreſſi codices habent, canterio, nul- lo ſenſu, aut certè inepto. quãuis& illud nõ omiſerim, poſſe apud eum cauterio legi: nã & in Moralibus Plutarchus ſcribit, Cyrenen ſium tyrannũ Nicocratem, ne quiſquã ciuis ſæuitiã ſuam aufugeret, portis cuſtodes ap- poſuiſſe, qui etiam mortuos, dum efferrent᷑, pugiunculis uel cauterio ſcrutarentur. ſigni ficat id ferramentũ candens, quo inuſtæ no- tæ imprimuntur. Sanè ſcriptores horum pri uilegiorum, qui prouinciales erant, Mode- ſtinus Reipublicæ cauſa non abeſſe tradit, in l. inter. ex quib. cauſ. maior. app ellanturq; exceptores Tranq.& Pædiano. Cum antea Comanen ſium.legi poteſt, Comagenen ſium, ab Syria Comagene. uel ſi placet prior lectio, intellige populos habi- tantes in conuallibus Antitauri, in Comana urbe, cuius mẽtio apud Strabonem lib. XII. in qua Chryſoſtomum ſepultum tradit Sui- das:meminit& Ptolemæus. Quod inde ſequitur, Anatẽſium. Ama ſtrienſium, potius legerim, ab Amaſtri Pon tica urbe, cuius Catul. Plin. Strab. Pomp. me minere, Sanè Ariani in India ſunt. quorum præter coſmographos mentio fit Arriano hi —₰ ſtorico,& Apul. Aſini aurei lib. Xl. Sed de hisImperator intelligere non potuit:quoniã eouſque non protulere arma Romani, cùm neq; Parthos tenuerint. etſiuulgò circunfe- rat᷑ Bononiæ diploma Theodofij Imp. ſcho- laſticis cõceſſum: quo Imperator ipſe Indiæ ſibi titulum uſurpat. Sed proculdubio illud, quiequid eſt priuilegij, ſubdititium opinor, D. Andreæ Alciati annot. 20 30 4⁰ 50 60 114 tum ex hoc maximè: cui accedit Herodiani ſententia, Antoninum Commodum riden- tis, qui ſe Parthicum inſcripſerit: tum etiam quod in eo mentio fit Longobardiæ, Mar- chiæq;: cùm eo tempore id nominis hæ re- giones nondum eſſent nactæ. qui igitur Par thos non ſubegerunt, nec Indos potuere, ad quos per Perſas acceſſus eſt. ¶ Amaſinorũ helenoponti.] Amaſinorũ Helleſponti. Amaſina patria Strabonis, ex eius ſcriptis notiſſima:ſicut Helleſpõtus ne- mini non notus: etſi in breuiario Theodoſj quandoqʒ Helenoponti dicatur. uerba eius: In Pontica regione pontus Polomoniacus, & Helenopontus. In nouellis quoq; Iuſtinia ni Cæſaris, titulus eſt ita inſcriptus, de Offi- cio moderatoris utriuſqʒ Ponti, id eſt, Hele- noponti. 1 Elioceſarienſium.] Aeliocæ- ſarienſium urbs ab Aelio Hadriano(uti ſu- ſpicor) dicta. nam& Dion Aeliam ciuitatẽ, in Hadriani honorem appellatam tradit, cu- ius& meminit Suidas. Neocæſarea autẽ ca- ſtrum eſt iuxta ripas Euphratæ:quod demo- litus eſt Licinius Imperator, ut ſcripſit So- zomenus libro ſecundo: licet Caſſiodorus ſcriptorum uitio corruptus circunferatur. Sunt etiam Aeliopolitani, quorum mentio apud VIp. de cenſib. De his autem locis plu- ra dicere operæprecium non eſt: cùm nemo ſit, qui Plinium, Strabonem, Pomponium Melam non habeat, unde hæc affatim ſuppe ditantur. quod non tam propter præſentem legem dictum à me ſit, quàm pro quamplu- rimis locis, oppidis ue, quæ in toto Juris ciui lis corpore leguntur. nam ex his autoribus antiqua omnia, penè dixerim, urbium nomi na poterunt facilè cognoſci. ¶Item quod ſequitur, æquatores. Jadden da eſt præpoſitio, per. peræquatores autem dicuntur exactores cenſuum capitationis, quòd æqualiter ab omnibus exigant: de qui bus paulò inferius in tit.de cenſib.& cẽſitis. Vtnemo ad ſuum patrocinium. I Lex prima.] quia hic fit mentio conſu- latus Sigisbuld i Hieronymus in Euſebium, Sigiſuulti legit. Aetio ſecundo,& Sigiſuul- to cõſulibus, Theodoſius& Valentinianus bellum aduerſus Gotthos geſſere. ut neceſ- ſe ſit alterum codicem eſſe corruptum Sui- das Silxibulũ Turcarũ ducem fuiſſe tradit. Quod deinde legitur de Cyro.] Huius quoq; mẽtio eſt in Hieronymi chronicis. Sui das: Cyrus panoplites, uerſificator ac conſul patritius, factus eſt præfectus urbis& præto rij.floruit ſub Theodoſio iuniore,& demum epiſcopus fuit Phrygiæ in Cotyæo:& uixit uſq; ad Leonis Impcratoris tempora. Non licere habitatoribus. ILex unica, quæ metrocomiæ communi uocabulo.] Accurſius metrocomias, uillas interpretatur, quæ ex iuſſu principis, metœ cis, id eſt, peregrinis tranſmigratoribus di- ſtributæ ſunt, a 73 ε./f 1MR; Logno, hoc eſt, à menfura& uilla, quaſi uillam menſam dice- res, Aelis. urppermel uip aullimi at mimn müor ceten Imalol, podie quoch ilcemodi m uos uernacl rlu lnuce (fue⸗ nba gftmucn Pcrequdma — Aetrocce cllcori X) npolim exil nprobauen winuang. Decolo (Lexunic ugio dee,J notem notitia ninus Marce quidhaberete wreſpondit nenorum 9t dinturautem dm inpanegy acconſtitu ticet quod buur, etſirece vones in Uaric arum decapit wdiminuitur ime facit uer piaadiminut nin etiamde tllgi quodeſ ecen ſen Du„ 5 5 Qn „1. 6 ntidicarur dic eilr dontus pol drim nouellis u— rruptus citcunferm, dlitani, quorum mern Dehiis autem lociſi ium non eſtmnen rabonem, Pomponi- unde hæcaffatimſi tampropterpræſent ſit, quampro qummi- ue, quæintoto lunban r. nam ex hisapporte edixerim urbiommn gnoſci nitur quatores. rdi el. peræquatores alten cenſuum capitaians omnibus exigant de ntit.de cenſib cäll num patrocinium, uia hicfitmentio co leronymus inuſe im tio ſecundo,& Siglur doſius&e Valentinim otthos gelle 3 meſſe compnm arũ ducem foilletnat Ic — 4 raorbene atoribl5. abitato! conn comen ſ æ metro a9 1 e, utnect Locus in Dccrct. Facali locuis. 8 In tres poſteriores lib. GGGd. aw res. quam interpretationem, ut in re tam ob- ſcura(neq; enim id nomẽ apud alios autores reperiri facilè eſt)improbare ſat firmis argu- mentis non auſim:ita aliunde etymum dedu cipoſſe conſtanter aſtirmare poſſ um. Scire itaq; debemus, eos qui in ciuitatibus habita- bant, capitationibus non fuiſſe ſuppoſitos: quiuerò ruri erant, contraà, ut ex præceden- tis tituli prima conſtitutione probatu facilè eſt:ſed quia erant pagi quidam, qui licet ciui tatum nomine cenſerentur, uillis tamen no- biliores erant:& propterea qui in his habita- bant, capitatione etiam ipſi eximebantur: ne gat Imperator ſe paſſurum, ut in his pagis ex teri admittantur, ne fraus fiat fiſco. Intelligo itaq; perm etrocomiã, pagos hoſce maiores, qui paulum infra urbis dignitatem funt: ut ſi cut&νππκιπνuιεᷣ dicitur ciuitas matrix, hoc eſt, maior cæteris: ita etiam νπνπαυρν pagus cæ- teris maior,& caput aliarum uillarũ. nam& hodie quoq; ſunt in Mediolanenſi agro hu- iuſcemodi metrocomiæ, ſeu matrices pagi, uos uernacula ſimplicitas capita plebis ap- pellat. Thucydides, dπνκει/ Qσντωνεν guupοονο du) aMoris. magno erro re Iſidori, x XI. diſt. qui à menſura dictã me- tropolim exiſtimat, q́d etiã alijadnotauerunt improbaueruntq;. haſce metrocomias Mar- cus in Euang. comopoles uidetur appellaſſe. De colonis Thracenſibus. ¶Lex unica, humanæ capitationis cenſu iugatio& ëẽ.] Non parum ad huius legis cla- riorem notitiam conducunt, quæ ponit Am mianus Marcellinus lib. X XI. interrogatus quid haberet ex arte cõpendij:uicenas diur- nas reſpondit annonas, totidemq; pabula iu mentorum, quæ uulgò dicuntur capita. acci piuntur autem capita diminuta apud Pacca- tum in panegyrico, pro capitatione, cuius& in hac conſtitutione mentio: pro tributo ui- delicet quod pro ſingulo quoq; capite exige batur. etſi recentiores quidam, qui annota- tiones in uarios autores edidere, apud Pac- catum de capitis diminutione, per quam ſta- tus diminuitur, intelligant: quod ad rem mi- nime facit.uerba Paccati ſunt: quid memorẽ capita diminuta,& uitam ære taxatamè alio- quin etiam de emancipatione poſſet hic in- telligi: quod eſt prorſus abſurdum. De cenſibus& cenſitis. ¶ Lex, omne territoriũ ſterilia atq; arenia. lego, arena: quæ ſterilis quammaximè eſt. Ouid. Quid arenæ ſemina mandass ut etiam in prouerbium uenerit. qua ratione& ſemi- nare arenam dicitur, qui uxorẽ uetulam du- cit. Leonidas in II. epigram. ręxo„εμνε ενλνην˙ϑ‿ιτꝙƷμνι μισσνμον Aoλεέα,σ. l α ½εσαπηη. Kal)d dxle.ε„ε Qυπνπσσέεαe- Apc, Nop M ezSos yuaxs, doεεον 5tgea. Quod nos pauxillum ab exemplari receden tes ſic tranſtulimus: Nupſit anus iuueni, uetulo tibi iũcta puella O nimiũ ex omni tẽpore inepta Venus.(eſt 10 20 30 4⁰ 50 60 Autalijs ducis, ſterili uel conſeris agro, Coniuge nec frueris, nec frueris ſobole. Ad hoc fortaſſe alluſit Martialis libro Xl. in fine epigrammatis ad Lydiam. De omniagro deſerto. Quicunque dyacathochiæ.] Accurſius, & eum ſecuti cæteri poſteriores, interpre- tantur, hoſpitale: quæ declaratio nec ſenſui legis conuenit, necex ſeuera eſt. nam hoſpi tale, ptochotrophium, xenotrophiumue di- citur, ut in rubrica C. de epiſ.& cler.cernere eſt: quæ uerba nihil commune habent cum dictione de qua agimus. Ipſe ſuſpicor uerã lectionem eſſe, diacatharotiæ, ut id nomẽè ſit eius muneris, cùm Imperator priuatis fun- dos cõcedit, ut purgentur: non multùm diſ- ſimile uidelicet emphyteutico cõtractui. M- enim idem quod purgo: purgatio ipſa u“οαρρρκο εᷣνκα8ορηνοωπννε dicitur. quòd ſi dia cathochen legere uòluerimus, ſciendum id titulum poſſeſſorium prædij ſignificare. De fundis limitrophis. IIn rubrica, qui ſint limitrophi fundi, alij aliter atq; aliter interpretantur. quidam limi narcham, præfectũ militum, qui limina lIm- perij cuſtodiunt, interpretantur: fundos au- tem unde his alimenta præſtantur, limitro- phos dici: à limine uidelicet,& ινά quod nutrire ſignificat. uerùm hæc ſententia om- nino repellenda eſt: quoniam limenarchæ, non a liminibus Imperij, ſed&τ τπνυι μυμκιε‿ id eſt, à portu dicũtur: ſunt autem cuſtodes por tuum, quos Ariſtoteles in Politicis appellat limenophylacas. Nec enim ratio admittit, ut Latina dictio cum Græca cõponat, ut Fab. Quint.autor eſt:& ita uox hæc intelligenda eſt in l.limenarchæ. de ſeruis fugitiuis. in J. munerũ. de munerib.& honorib. Illud cum alijs ſentio, limitrophos fundos dictos, non àlimenarchis, ſed a limitaneis militib. quòd tenerẽtur eorum poſſeſſores annonam inde proueniẽtem, ad caſtra militum ducere, qui in Imperij limitib. excubabant aduerſus bar baros:hinc limes oriẽtalis Fl. Vopiſco in Sa turnino:limes Rheticus, eodẽ autore in Bo- noſo. Aelius Lampridius in Alex. ſola quæ de hoſtibus capta ſunt, limitaneis ducibus, & militib.donauit:ita ut eorum eſſent, ſi hæ- redes eorum militarent, nec unquam ad pri- uatos pertinerent: dicens attentius eos mili- taturos, ſi etiam ſua rura defenderent. ex qui bus Lãpridij uerbis cognoſcere eſt, qui ſint agri limitanei, de quibus in ultima huius ti- tuli conſtitutione,& quomodo differant à li mitrophis. Fl. Vopiſcus in Probo: Accepit xXVI. millia tyronum, quos limitaneis militi- bus interſereret. Rufus Feſtus de acceſſio- ne Ro.Imperij:Impetrauit, inquit, Maximia nus, ut reparato de limitaneis Daciæ exerci- tu, euentũ Martis repeteret. Sulpitius Alex. hiſtoriæ lib. IIII. Eugenius tyrãnus ſuſcepto expeditionali procinctu Rheni limitẽ petijt. Suidas hos præcipuè collocatos fuiſſe tradit in oriẽtali limite aduerſus Saracenos& Per- ft 2 Locus Mart. Locus Cod. Diacatharotia, Limenarchæ. Locus in ff. Limitrophi fundi. Limitanei agri. Suidæ locus. Antiochia. Niſibis. Locus(odicis. Oſdroẽna. A gonothetici fundi. Iuuchalis locus. 15, 117 ſas, cũ quib. facta à Iuſtiniano pace, ueniſſe eos Conſtãtinopolim:& ne rem populo gra tam facerẽt, quicquid lucrati fuerãt clam ſub ulnas tuliſſe. Corruptus eſtSuidę codex, ubi legit᷑ ⁴e*ταικπνανα, libitanæi: legendũ Auεα‿ιταννι. ¶ Quod demũ in fine rubricæ legitur, ca- ſtellorum. Jratio ſuadet ut legamus, caſtellis. De paſcuis publ.& priuatis. TLex, inſignis Antiochenorum.] Antio cheni populi ſunt ab Antiochia urbe Syriæ præſtantiſſima, quæ dignitate non multùm inferior eſt urbe Roma, ut ſcribit Herodia- nus. Aelius Spartianus in Caracalla, Antio- chẽſes dicit, non Antiochenos. urbs ipſa co- gnitiſſima eſt ex Coſmographis. barbarico ſermone hæc dicitur Miſſibis, in I. IIII. C. de cõmer. ut quidam tradunt:licet ipſe ex Am- miano lib. XIIII. contrarium opiner. De fundis patrimonialib. ¶Lex, omnes fundi per Meſopotamiã& 20 Oſdrocenã. Oſdroẽnam ſuſpicor legendũ, quoniã antiquis codicib. uox hæc ita frequẽ- tius legitur. Huius mentio fit Lampridio in Alex.& in Maximino. Rufus Feſtus: Traia nus, inquit, Oſenorũ loca& Arabum occu- pauit:ut ſuſpicer corruptũ codicem. Suidas: Oſtroẽm nomen loci, uel ciuitatis eſt. Am- mianus Oſdroenam appellat, lib. XIIII. He- rodianus Ofrhęniam, in vl.& vII. lib. In bre uiario ad Theodoſiũ, Oſyhenia:& in ſeq. lib. de milit. ueſte, lN.prouincię. Oſioẽnia legitur. Procopius Perſic. bell. libro I. Ofroinam ab Ofroo duce dictam opinatur.nuſquã maior codicum incõſtantia. omnino prouincia eſt Parthis contermina: ut ſcripturæ ratio, non res ipſa ueniat in dubium. Lex, iubemus, aut agonotheticos.] Sa- cra erant certamina quatuor, quæ in honorẽ deorum fiebant, Iouis, Phœbi, Palæmonis, Archemorir ut ſuperius retulimus. qui his præerant, Agonothetæ dicebantur: erantqʒ decẽ uiri, ut Iulius Pollux ſcribit. Saneè præ- dia, quæ his iam emeritis diſtribuebant᷑, poſ- ſunt agonothetica dici:ſiue ea, quæ ipſi ago-/ nothetæ athletis adiudicabant. Nam multa præmia his dari ſolita, poteſt etiam ex Iuue- nale cognoſci, qui idipſum conqueritur in Ruſſato Lacerta curſore: cuius fundus cen- tum patrimonia cauſidicorũ æquabat: Saty. VII. Ruſſatus enim factionis aurigarum no- men eſt. Vnde in Epigram. Græcis lib. v. 1NAνοον αᷣ ⸗ cx;sois op, evix grννο‿⁴ςeιmςααν. Vt errent, qui de milite intelligendum exiſti mant.fuiſſe enim populo& principibus gra tiſſimos, eodẽ lib. oſtendit᷑: quapropter& ali qui aureis ſtatuis honeſtati, ueluti Vranius: yεα M Sv gup daννο AeA Lv⁴lεο. In Valentiniani Martianiq; nouellis conſtitutionib.agonothetici fundi dicuntur ciuitatum fundi, ex quorum reditu ſeu cano ne honoraria agonothetis præſtabantur. De fundis rei priuatæ. 4 Vniuerſi rationalium.] Accurſius inter- D. Andreæ Alciatlannot. 10 30 40 50 60 118 pretatur, procuratores Cæſaris. Jul. Capitol. in Maximino, uidet᷑ capere rationalem pro procuratore fiſci. Erat fiſci procurator in LI bya, qui omnes Maximini ſtudio ſpoliaue- rat: hic per ruſticanã plebem interẽptus eſt: ſed cũ per eos qui rationalem in honorẽ Ma ximini defendebant, uiderẽt autores cædis, &ëẽ. In quam ſententiã etiã accedere uidetur Lampridius in Alexan. niſi capiamus procu ratorẽ fiſci& Cæſaris eſſe eundem: quod ta- men negant recẽtiores Iureconſulti in l. 1.de offi.proc. Cæſar. At dixerit aliquis, rationa- lem generale eſſe uerbũ, quod& fiſci& Cæ ſaris procuratorem in ſe continet. De prædijs tamiacis. ¶ Rubrica. qui ſint tamiaci fundi, uenire poteſt quãtumuis perito in dubium. Accur- ſius plures affert opiniões, quas potius ſom- nia dixerim. Ipſe tamiacos fundos eos arbi- tror, qui diſpenſatori publico præſtabantan nuos fructus uectigales: quibus ille poſtea in domo Imperatoria diſpenſabat alimenta. nam zægiæę diſpẽſatorem ſignificat. hinc in- nominatus poëta epigram. lib. vI. 3i συ&μαe⁷ B3ετ Qτπ xœερ τmQχηραϑx. Aelius Lampridius in Alex. Aurum& ar- gentũ rarò cuiquam, niſi militi diuiſit: neſas eſſe dicens, ut diſpẽſator publicus in delecta tiones ſuas& ſuorũ cõuerteret id quod pro- uinciales dediſſent. zxgiæs etiã cuſtodẽ penus ſignificat,& plerũq; exactorẽ, quæſtorẽ ue. xεένο cella ipſa ſalgamaria. Tamiarũ quoq; in alio ſignificatu meminit Suidas. ¶L. meminimus gomaricij.] Barbara hæc eſt uox,& nullum capit ſenſum. fortaſſis ue- ra lectio eſt, gunathetici: ut accipiamus ſal- tus eos, quos homines quodammodo adſcri ptitij incolunt, nullam ulterius expectantes mercedem, q́; quæ ex ipſo ſaltu colligetur. Nvog is Iocus dicitur, in quo feliciter pullu- lant, proueniũtq; arbores. ſulse autem mer- cenarium, ſeruitutiqʒ addictum hominem ſi gnificat. potes hic etiam legere, agonotheti- ci, quam dictionem ſuprãa ſatis explicaui,& hic magis conuenire arbitror. De diuerſis prædijs. L. ſi quis ex titulo ergaſteria.] intellige officinas mechanicas, in quibus manu ope- ra fiunt. horum mentio in rubr. C. de mono- polijs. Græca eſt dictio. Leontinus in ſphæ- ram Arateam: aνρα⁴μ2νν ε εμαeνεη6eεο⁵αοανε r: xοαν a t„αςονοεέο téενννέρι. id eſt, pridie, 6 bone Theodore, in mechanico ergaſterio laboran tes. huius mentio eſt etiam in l. eos. C. de uſu ris. in l.prima. C. neg. ne milit.& XLIIII. di- ſtinctione. nulli. ¶Quod autem in hac lege ſequitur, Ago- notheticos, abunde ſupra declarauimus. Lex, hacin perpetuum Calamacho. Ino mina ſunt hæc poſſeſſionum Apamenæ ur- bis, quorum etymologiam ueſtigare fruſtra eſſet. De Apamena plura apud Plin. lib. 1IIII. De priuilegijs domus Auguſtæ. ¶ Abſit ut nos titulis. Iſtud idcirco dictũ eſt, quoniam Procura hle. * Taniac 1 4 Tanic. ſlül uorealicuili lub Conſt nioutlibro dendg magiſt Citicinopoli 1 iit Calod r,de quo d ln quibus c0 wuiriutebätt w eebus geſt rammamtecc anit& Trebe prig. g’ den dltäſcribit: cu Aolonius in Pa nilt inquaddiu ſerintextus eſt tnon mags⸗ nprætereũdur em quitempo utreceſcti üwequos decla Eręaſtcri mictm equorũ umnidem proſc ſenodum mem ſohus Mileſtus lenpore Va rbalmatius he ds equorũ inc rumacquiſi petulan Uarss uiri,lſoër auocabat, ra A dabbeſt. Cæterũ Juos Caſlodo ateinquid Th auelo . Den les quibus llepolr ſpenſabat Alimenn rem ſignilicat,nurd 1 Tram.lb.. 7 zuia. n Alex. Aunm Ar, nilimilitidiniſtn tor publicusin deca- dueneeretid quot euiar eti cuſtodẽpen exactorẽ, quæſtottu amaria, Tamiarüqun minit Suidas. omariciſ. Barbanqie pitſenſum foruſſbu tici: ut accipiamubi es quodammodoacd multerius expedus Xipſo ſalu collgm kancius in quo felicier pu ores⸗Halace autem na jaddictum hominen am legete agonoihe upraſitis&pllaui arbitror. ſisptædi. ſn lo ergalteria lnuld in quibus manche in qui uadi equ uactueſtis. „ II tEs poſteriores lib. Cod. 66 quoniã ſi qui Imperatores aut feciſſent, aut inſtauraſſent pontes aliquos celebres, ſole- bant magnificẽtiam ſuà marmore inciſo eu- logio ſignificare. quod etiam hodie Romæ palſim cõſpicitur, ueluti in ponte Narſetis, & in ponte Gratiani,& ſimilibus: quod& Lampridius in uita Xlex. teſtatum reliquit. Degrege dominico. ¶ Lex, propoſitis, ſiue Hermogenianis, ſi- ue palmatis.] Palmati equi ijdem ferè ſunt, quos uulgo baios uocamus:quoniã ſpandi- ces, hoc eſt, cũ fructu ſuo ramuſculos, Græ- ci Bauν uocant: ſic igitur dicti ſunt à colore. Poſſumus etiã intelligere equos palmatos, quibus utebãtur aurigæ in circo, a palma: ut Hermogeniani etiam in ſimili ſignificatu ca piãtur ab Hermogene aliquo au riga, ſeu agi tatore alicuius factionis. alioquin Hermoge nes ſub Conſtantio Imp. fuit præfectus præ torio, ut libro X XI. ſcribit Ammianus. eun- demq; magiſtrũ equitũ,& ſeditione facta, à Cõſtãtinopolitanis occiſum tradit Socrates in hiſt. Caſſiodori. fuit& Hermogenes rhe- tor, de quo Suidas. Sanè tunicæ palmatæ ſunt, quibus conſules, aut alicuius magiſtra- tus uiri utebãtur. Vopiſcus in Aurel. Cape pro rebus geſtis tunicã palmatã, ſellam ebur neam:nam te conſulem hodie deſigno. Me- minit& Trebellius in Galieno,& Apul. in apolog.& Seruius, qui triũphalib. uiris dari ſolitã ſcribit: cuius rei etiã Liuius eſt autor. Auſonius in Panegy. Palmatam, inquis, tibi miſi, in qua diuus Conſtantinus parens no- ſter intextus eſt. hæc planè. hæc eſt picta ue- ſtis non magis auro ſuo, qᷓ; tuis uerbis. Illud nõ prætereũdum, innominatũ legũ interpre tem, qui tempore Iuſtiniani, uel certè paulo pôſt Græcè ſcripſit, in hanc ſententiã palma tios equos declarare.fuiſſe enim Palmatium quẽdam equorũ diuitem, cuius bona per vyy- rannidem proſcripta ſint: cuius in hunc pro pèmodum meminitilluſtris Eſychous philo ſophus Mileſius, chronicarũ diuiſionũ libro v. Tempore Valeriani in Cæſarea Cappado ciæ Palmatius habitabat, ſupra regiam pręfe ctus: equorũ indomitorũ,& etiam aliarũ di- uitiarum acquiſitor: factionis plebeiæ prin- ceps,& petulans ut quiuis alius: qui cũ con- ſularis uiri, Iſoëmi nomine, uxorem quæ Io- ſida uocabat᷑, rapuiſſet, inter proſcriptos re- latus eſt. Cæterũ potes etiã legere Palladios equos. Caſſiodorus hiſtoriarũ lib. XIIII. In- uenit, inquit, Theodoſius quendam uirum, animi habitu, corporisq; fortiſſimũ, qui tan- ta uelocitate ueredos agebat, ut tribus dieb. perueniret ad terminos Romanorũ atq; Per ſarum:& rurſus totidem remearet ad Con- ſtantinopolim. is enim Romani Imperij ter- minos uelociter tranſibat:de quo quidã elo- quentiſſimus ſic ait: Iſte uir, cùm ſit lata Ro- manorum reſpublica, eam paruulam ſua ue- locitate demonſtrat. erat autẽ illi nomen Pal ladius. Non tamẽ A ueteri ſcriptura reor diſ⸗ cedendum. Sane ſolitos Imperatores equo- 10 20 30 40⁰ 50 60 rum ſobolem in Thracia alere, autor eſt p copius in bello Aphricano. De cuprelſſis. UIn rubr. ex luco dampheſis, uel perſeis.] lege, ex luco Daphnes, uel Perſeidos:eodẽc; modo corrigenda ſunt primæ legis uerba. Daphne autem Antiochiæ in Syria ſuburba num eſt, quod LX X X. ſtadiorũ ambitu clau ditur, ut ſcribit Strabo:in eo erant ſpectatiſſi mæ lauri, autore Auſonio: unde& nomen ſumpſit. Addit Philoſtratus, alibi inſolitas in eo naſci cupreſſos, in memoriam Cypariſſi, quem Apollo dilexit, cui ille lucus eſt ſacer. Eius meminit, præter Arrianũ, Pauſaniam, Cæſ. Iulianum, in oratione quæ inſcribitur Niſopogon, Capitolinus in Antonini philo ſophi uita,& Claudianus: Lambit Apollinei nemoris nutritor Orõtes. Perſeidis autẽ luci rara eſt admodum apud autores mentio. Suidas, ⁰εανο ait, èvoνμραα m⅞. Soſomenus hiſtoriarum lib. vl. Fertur quod in Hermopoli Thebaide arbor, quę uocatur Perſeidis, multorum languores fubegerit, ſi fructus aut folium, aut pars eius corticis col- lo ægrotantium ligaretur. Verum in his du- bito, ne Suidas Perſarum regionem, Soſo- menus arborem intellexerit: niſi& de arbo- re hic quoq; Imperator ſenſit, ut punctis di- ſtinguenda ſint uerba. In lege, omnes iudices. ſed nec à luco, uel litucha.] Recẽtiores quidam, qui neſcio quas annotatiũculas in Ius ciuile edidere, le- gunt᷑, à lucuco, uelà lucuca: interpretanturq́; uirum, ſeu fœminam, quæ lucum cuſtodiat. quam expoſitionem, ut pluribus reprobare non curem, ſatis ſit illud, quòd ſine autore lo quuntur, quo nil in re Latina eſt impuden- tius. alij à luco, uelà littore legunt, cùm nul- lum ſit in Daphne littus. Ego libentius lege- rim uel à liturgo, uel liturga: ſeu(quod ma- gis placet)litucho, uel litucha. liturgos enim Græcè dicitur, qui publicè operat᷑, circa res ſacras pręſertim.arτĩονοε miniſter publicus: cuius etiam in epiſtolis Plin. Cæcilius memi nit. Lituchus uerò non abſimili ſignificatio- ne poteſt dici habẽs curam rei ſacræ, quæ ad ius publicum ſpectet,&ν ⁷π aↄεν uπρισ. ſicut etiam rhabduchus dicitur præſes curatorq; athletarum,&mσ τι αα̈⁷ετ G iκν Sidæ& cæte- ris. Sanè hunc lucum Daphnes ſacrũ fuiſſe, ſuprà retuli ex Philoſtrato: cui adſtipulatur Rufinus ſacræ hiſtoriæ lib. x. cùm Iulianus in Daphnes ſuburbano Antiochię, iuxta fon tem Caſtaliũ litaret Apollini,& nulla ex his quæ quæ rebat reſponſa ſuſciperet: cauſasq; ſilentij percũctaretur à ſacerdotib.& ẽ. Pro- copius helli Perſici lib. II. Rex, inquit, Daph nen uenit Antiochiæ ſuburbanum, ubi ne- mus amœnum, fontibus aquarũ irriguũ:hic ubi nymphis ſacrificauit, abijt. rO- LIBKRI SECVNDI FEINIS. ff 3 Daphne. Perſeis. Liturgos. Lituchus. Rhabduchus. Daphne ſacra. Follis. Prætor. Pholis. Phollis. [) A Ar. 1e D. Andreæ DNéEANDr ALCIATI 1N XII. LIBRVM CODPDICGCIS Iustiniani, annotationes. Deprætoribus,& honore præturæ. .— 1 3 N rubrica,& in I. II. non facilè 2* clauis, Phollis,& ſeptem iolido- 2 rum functio quare, qui in ob⸗ = ſcariſſima re cõiectandi ſuper- eſt locus, ut exprimam, exiſtimo, quoties ali quis præturam inibat(intelligo autem mili- tarem) ſolitos fuiſſe prouinciales, ſeu quoſ⸗ cunq; alios, in magiſtratus initio illi collatio- nem quãdam, ſeu munus ſeptem ſolidorum conferre: quod quidem onus miſtum erat. Vtebãtur& fortaſſe ſolennibus quibuſdam dationibus, ut glebam, clauim, follem darét: quas omnes Imperatoria hæc conſtitutio an tiquauit. Follem autem ad milites pertinuiſ- ſe, oſtendit Vegetius libro ſecundo. deniq; decem folles, hoc eſt, ſacci, per cohortes ſin- gulas exponebãtur, in quibus hæc ratio con debatur. addebat᷑ ſaccus undecimus, in quo tota legio particulam cõferebat. nec nouum eſt in creandis prætorib. hunc fuiſſe morem: cùm& quotieſcũq; conſul aliquis fiebat, illi & baculus& fax dabatur. Vopiſcus in Aure liano: Te cõſulem hodie deſigno, ſcripturus ad ſenatum, ut tibi deputet ſcipionem, depu tet etiã faces.Intellige itaqʒ prætorem uel mi litarem(nam quicũq; militibus pręeſt, poteſt dici prætor,] uuenale& Aſconio autoribus. hinc legatus prętorius, Vopiſco in Cenſori- no)uel quẽcunq; alium, dummodo non Ro- manũ. nec enim hunc morem fuiſſe Roma- nis uſquã legimus, qui profectò omiſſus nõ fuiſſet à tot autoribus. Et hæc dicta ſunt, non quidem pro certis, ſed ſolùm ut curioſis ho- rum codicũ daretur anſa diligentius fortaſſe ueſtigandi.nam& ipſi mihi plerunqʒ tam pa rum conſtitit hic locus, ut in diuerſam tranſ- iens ſententiã, hic non follem, ſed pholim le- gendum putauerim: cuius rei rationẽ expli- caturus ſum. Nam cùm hæc ſcripſiſſem, per- uenit ad manus Græcus legũ interpres, quẽ ex Creta in Italiam attulit Stephanus Niger uir doctiſſimus:& ut non parum amicitię tri bueret, dono eũ mihi dedit. is innominatus interpres, uir plurimæ lectionis, quid ſit pho lis, ſic explicat, Græcè quidẽ, ſed in hunc ſen ſum. Pholis ſub Theodoſio iuniore tributũ mulorum ab eo inſtitutũ Conſtantinopoli, quòd his ſibi in bello opus eſſe diceret. Phol lis autem aliud tributi genus eſt, quod nobi- liores quiq; ciuitatis pendebant, prout ſecun dum habitationes fuerant comprænſi: ut no bilitas, quæ ad bonam fortunã illos perduce re debuerat, hoc incommodi ſecum afferret: primo quidem tributo auri librę octo, ſecun do quatuor, tertio duæ pendebãtur. Etut ait Eſychous illuſtris philoſophus in vI. hiſto- riæ de temporum diuiſione: Phollis pondus 10 30 4⁰ 50 60 122 eſt, alio nomine dicta balantiã: trahit autem donos ducentos quinquaginta, hoc eſt, li⸗ bras CCCxXII.& uncias vI. ſinguli ueroò do- ni librã unam, uncias XII. comprændebant. Eſt& alius phollis coactus ex argenteis le- ptis, qui militibus quos milliarios uocabant, dabatur. Lepti autem ceration unum cum di midio continent. ita Phollis iſte argenti, ce- ratia ccvIII. habet,& nũmos IX. quæ ſum ma nũc ualet millia CIx. Eſt& alius phollis à duabus auri libris incipiens,& uſq; ad octo procedens, prout ſoluentiũ tributa ſubſtan- tiæ patiebantur. hæc ille interpres. V erũ Sui das: Phollis, inquit, maſculinigeneris, eſt o- bolus. Idem in dictione cermata,&εερεαα⁵—, du- centi& decem oboli, quos pholeis uocant: & hoc ſenſu Auguſtino de ciuitate Dei, ulti mo libro capit̃. tametſi Beroaldus in Apul. pholles legerit, cùm ea uox nũquam prope- cunia accipiat᷑. Puto itaq; phollem, glebam, clauem, nomina eſſe extraordinariarũ fun- ctionum(nam& Corn. Tacitus lib. X X. cla uariũ donatiui ſpeciem eſſe tradit) quas hac lege ſuſtulit Imperator: nihilautem habere cõmune cum prætore, niſi fortè quodab illo exigebantur. Procopius in bello Perſico, li- bro III. Aulæ, inquit, præfectus, quem Ro- mani prætorem uocãt,& quæſtor ærarij, pe- cunias bello neceſſarias à populo exigebãt. follis in hoc ſenſu mentio quoq; eſt in Theo doſij Codice, in legib. nouellis Martiani, ubi Imperator: Quicquid, inquit, ex titulo ſena- toris follibus in prouincijs debetur, hoc iu- bemus remitti. De conſulib.& non ſparg. pecun. ¶ Rubrica. Morem iſtum ſpargendarũ pe cuniarum damnat etiam Vopiſcus in Aure- liano: Vidimus proximè conſulatum Furij Placidi tanto ambitu in circo editum, utnon præmia dari aurigis, ſed patrimonia uideren tur:cùm darentur lineæ fubſericæ, lineæ pa- ragaudæ:darentur etiam equi, ingemiſcenti bus frugi hominibus. factũ eſt enim, ut iam diuitiarum ſit, non hominum cõſulatus. qui utiqʒ ſi uirtutibus defertur, editorẽ ſpoliare non debet.perierũt caſta illa tempora,& ma gis ambitiõe populari peritura ſunt. hæcille. Quæ uerba ſunt puræ putæ rationes huius cõſtitutiõis, qua miſſilia dãnauit Imperator. ¶ Quod autẽ ſequitur in rub. de patritijs.) aliter apud ueteres ſcire debemus dictos pa- tritios, aliter in his legib. capi. nã apud Rom. ſenatorij ordinis uiri, quiq; ab his progeniti erant, patritij dicebãtur, ut ſcribit Liuius lib. I.ab Vrb. con,& ſentit Tranq. in Aug. Apud Græcos autem, de quib. hic loquit᷑, omnino maior erat dignitas, non ex ſucceſſione debi ta, ſed quæ ſolebat à principe concedi. Sido- nius Apol. Egditio honor patritiatus acce- dit:celerrimè, ſi cogites eius xætatẽ: ſi merita, tardiſſimè. Caſſiodorus epiſt. lib. vi. Noſtro munere ſubleuatus, patritiatus culmẽ aſcen de:quod quidam iuridicorũ à patribus dictũ eſſe uoluerunt. Suidas patritios eſſe tradlit cõmunis nemoriam vröqy priſe ccepti uexal darbaros omm vrat&trabe unobiqß codl ds Dane Im lum lib.yl (Lexprin eres exiſtima dos ticulumfe eemeſle, qui piaioni reffe ſcendã eſt, oli gwxerat præte buocgprætori ſoltum fuiſſe, mgiltrũeqpui ceuerunt dliſt lisagetet ad ſeuerò cõtrah Aillud ſubticc loridus Cæſam ſequandoqy, eiteſtimoniũ drat pret ubꝛ Aphricxæ,& pr. nentio eſtinb lusad Titi- Pavriij ann itaq; bhollem geh eextraordinarini 8 mn. Tacitus lidNINch emeſſetradt) quai tor: nihilautem kin. re niſiforte quodäl pius in bello berlen, i,præfectus, quene 1v&L quæſtoraruf rias a populoerigti eentio quoq;eſt in b. nouellisMartiniu id, inquit extitulo ſu vuincis debetur hn &non ſpargpecmn em iſtum ſpargenäuin etiam Vopiſcusin au oximeè confulatmfun uin circoeditum unm 3 ſed parrimonin uünn Ineæ ſubſericxæ lina etiam equi. ingeniin us fact eſtenim, ue hominum olilänae defertun editole hal caſtailltenpomzän 1 periunalunchan x rationes Lnſſ ror. Arricnus, G& vop.cmẽdali. Maeiſter cqultum. Pref pret. 1233 cõmunis reipublicæ patres, qui in ſuprema dignitate ſenatori conſilij eſſe cẽſentur. me minit& Procopius lib. III. Interea patritios uiros cum LX X. militibus, qui ad ſe paulò antè conuenerant, in Siciliam miſit. Palàm eſt igitur maleè ſentire Accurſium, qui in§. fi liusfam. Inſti. quib. mod. ius pat. po. ſol, hanc dignitatem cum uetere confu ndit. ¶Inl. prima, repetiti etiam faces. Alij co/ dices,& ipſi impreſſi habẽt, faſces,& melius: conſuli enim dabantur X II. lictores cum fa- ſcibus, proconſuli uerò vi. tantum. Erant au tem faſces, manipuli uirgarũ, intra quos ſta- bat ſecuris, Plutar. in problematis, T. Liuio, & cæteris: licet Accurſius in l.proconſules. de offic.proconſ.interpretetur, uices cuius erratum cùm Beroaldus, tum alij detexere. Vopiſcus in Aurel. conſuli à ſenatu deputa ri tradit faces. Ammianus lib. x xl. tunc& memoriam Conſtantini ut nouatoris, turba torisq; priſcarũ legum,& moris antiquitus recepti uexauit: eum apertè incuſans, quòd barbaros omnium primus aduſq; faces au- xerat,& trabeas cõſulares. puto corruptum utrobiqʒ codicem,& propterea legẽdum, fa- ſces. Sanè Imperatoribus ignem præferri ſo litum, lib. v II. ſcribit Herodianus. Depræfect. præt. ¶ Lex prima. Pomponius Lætus poſt ue- teres exiſtimauit, in opere cui de magiſtrati- bus titulum fecit, Magiſtrum equitum eun- dem eſſe, qui& præfectus prætorio ſit. cui opinioni refragatur hæc conſtitutio. quare ſciendũ eſt, olim regnãte Romulo, eum qui præerat prætorio, id eſt, militibus, cohorti- busqʒ prætorianis circa palatium principis, ſolitum fuiſſe etiam in bella prodire,& dictũ magiſtrũ equitum. ſed ubi Romanorũ opes creuerunt, diſtincta fuere officia, ut hic excu bias ageret, ad tuendam principis ſalutem, il le uerò cõtra hoſtes imperium tueretur. etſi & illud ſubticendum non eſt, à paulòo recen- tioribus Cæſaribus præfectos prætorio miſ- ſos quandoqʒ ad regendas prouincias. cuius rei teſtimoniũ affert l.pen.& I. ult. C. de offi. præf. præt. ubi legitur, præfectus prætorio Aphricæ,& præſect. præt. Orientis. cuius& mentio eſt in breuiario Theodoſij. Ambro- ſius ad Titianum, epiſtolarũ lib. vI. Rufinus ex magiſtro officiorũ factus eſt in conſulatu præfectus prætorio, ac per hoc plus poſſe cœpit: ſed tibi iam nihil obeſſe: eſt enim alia- rum præfectus partium. Sidonius libro IIII. ad Polemiũ: Bienniũ propeè clauditur, quo te præfectum prætorio Galliarum, non no- ua ueſtra dignitate, ſed affectu adhuc uetere gaudemus. Quãta autem ſit huius magiſtra- tus dignitas, oſtendit Caſſiodorus epiſtola- rum lib.vl. Poteſtati præfecti prætorio nulla dignitas eſt æqualis: uice ſacra iudicat: nul- lus ei miles fori autoritate præſcribit, exce- pto officiali magiſtri militum:curiales etiam uerberat:in officio ſuo ius retinet ſingulare: & talib. tantisq; noſcitur iubere, quos etiam In tres poſteriores lib. Cod. 10 20 30 4⁰ 50 60 124 prouinciarũ non auderent iudices in quali- bectpar te conténere:militia perfunctis tribu norum& notariorũ honorem tribuit,& mi- lites ſuos illis exæ quat: gratanter implet Im- Perator, quæ ille conſtituit& ẽ. De præpoſitis ſacri cubiculi. ¶ Lex, hac noſtræ. angarias, ſeu peranga- rias, uel etiam peraueredos.] lego paranga- rias,& paraueredos: ut munera quæx ſubeũt incolæ cũ carris& ueterinis, puta ad auehen da, reuehendaq; inſtrumẽta belli, ea dicãtur per paraueredos fieri: quę uerò aliter, dicant angariæ, ſeu parangariæ. Vnde deducant᷑ pa raueredi, ſuprà explicauimus.& an garias ap pellat Vegetius lib.- I.omnia munera, quæ à militib. fiunt, etiã non uilia. inde uigilias, ita- tionesq;,& geſtationes in uſum belli, an ga- rias dicit:quotidianas etiam in pace uigilias, item excubitũ, ſiue angarias de omnib: cen- turijs, quæ uiciſſim milites faciunt& ë. Etali bi: Si uerò ad uigilias, uel angarias faciẽdas, ſiue ad opus aliquod, uel ad decurſionẽ cam pi exeuntmilites. Suidas: æνοε εν αμωοα clx ar eex, publicum& neceſſariũ. mu- nus. Procopius in Perſico bell. Veredos, in- quit, equos publicos uocant. eprimicerio. Accur. in rub. exiſtimat primicerium di ctum, quòd primus ferat cereũ. quæ etymo- logia planè ridicula eſt:nam primicerius, no tarius principis dicitur,& honore inter nota rios primus: ſicut ſequẽs dicit᷑ ſecũdicerius. lupos enim ceram ſignificat, Luρνα tabulã ce- ratam, in qua antiqui ſcribebant. ab huiuſce- modi igitur tabulis dicti ſunt primicerij. Ve getius libro II. Primicerius, inquit, in officio præ fectorũ prætorio, ad honeſtum quæſtuo ſumqʒ militiæ peruenit finem. Athalaricus Gotthorum rex in quadam epiſtola ad ſena- tores urbis Romæ: Illuſtri uiro atq; magniſi co patritio Maximino primiceriatus, qui& domeſticatus dicitur, gerendam duximus di gnitatem. Suidas: ‿ρνρμυQκπιόρ̈ ον πm̈ τιαν Tn ⁊uxνσσο.dicitur autem primicerius non ſo lum notariorum, ut apud Renatum Frigiri- dum in hiſtoria Honorij& Theodoſij: Ru- ſticus Agretinus ex primicerio notariorum Iouini, multiqʒ nobiles apud Aruernos ca- pti:ſed etiam primus aliarum dignitatũ. Hie ronymus in chronic. Euſebij:Iouinianus ex primicerio domeſticorum, Imperator eſt fa- ctus. Ammianus Marcel. libro XVIII.Inter quos etiam Valentinus ex primicerio prote ctorũ, tribunus. Hieronymus, uti fuſpicor, in uita Martiani: Hadrianus Septitium pri- micerium ſcholæ candidatorũ ordinauit. In- nominatus autor ad Theodoſium, primochi rium appellat, quaſi primum à manibus di- cas: niſi corruptus eſt aà ſcriptore codex, qui unus extat. quæ autem huius officij ſit digni tas, oſtendit Caſſiodorus epiſtolarum libro vI.in forma comitiuæ ſacrarũ& primiceria- tus, ubi, Ad publicæ, inquit, feſtiuitatis indi cium, locũ quoq; primiceriatus adiũgimus, 4 † Primiccriti Primochirius: Archiatri. Silentiarij. Domecici. Ergolabi. Labarum. 125 parum eſt autem, quòd prouinciarũ iudices tuæ ſubiaceant dignitati: ipſis quoq; proceri bus chartarũ contfirmas officium, dum perfe ctum non creditur, niſi ate fuerit pro ſolen- nitate completũ. ueſtis quoq; ſacra tibi anti- quitus noſcitur fuiſſe commiſſa. curas quoq; littorum, aduentitia lucra, prouiſionẽ comi- tis, negociatores, quos humanę uitæ conſtat eſſe neceſſarios, huic poteſtati conſtat eſſe ſubiectos. nam quicquid in ueſtibus, quic- quid in ære, quicquid in argẽto, quicquid in gemmis ambitio humana poteſt habere pre- cioſum, tuis ordinationibus obſecũdat. Zo- naras, gεꝓν⁴αελκνinquit, elρμαꝶηνα αι⁵ον εε- ν Oχμάν ⁴˖, Gμινάανρ. De comitibus& archiatris. ¶ Archiatri dicuntur medici principis. æ- e enim princeps, xœꝓνο medicum ſigniti- cat. Homerus: iurον ν s eo ,raog dp. Vir medicus, multis alijs æquandus honore eſt. Non igitur hic ſummos medicos inter- pretandum puto, quod alij faciunt: ſed medi cos principis in aula Imperatoria. aαο o- que Athenis ſummus magiſtratus erat, ut in Gallienis ſcribit Pollio. Formã autem, quo- modo conſtituerẽtur archiatri, cuilibet diſce re eſt facilimũ ex Caſſiodoro epiſtolarũ lib. VI. ubi ex perſona principis:Indulge, inquit, noſtro palatio, habeto fiduciam ingrediũdi, fas eſt tibi nos fatigare ieiunijs, fas eſt contra noſtrum ſentire deſideriũ. quæ uerba clariſſi mè oſtendũt, fuiſſe medicos principis archia tros. Horum& meminit lulius Firm. lib. III. Eiyymologiæ autẽ ratio, hoc in titulo non in- de deducitur, quòd ⁊ν ακράν αάτωᷣ⁷σßeſſent: ſed quòd primi, principes ue medicorũ illi exi- ſtimandi ſunt, quos in aula ſua Imperator ha beret: alioquin& archiatrum Aeſculapium Auguſtinus de ciuitate Dei III. appellat. ¶ Et quod inferius ſequit᷑ titulus, de ſilen- tiarijs. Procopius Perſic. belli II. Romani, inquit, ad ea quæ quietis ſunt in palatio mini ſtrum, ſilentiarium uocãt: ſicuti domeſticũ, arcanorum principis conſcium:ut in eodem opere legitur. Depræpoſitis laborum. Accurſius in huius tit. declaratione, an- ceps nimio plus quàm æquũ eſt fertur: cùm antiqua lectio ſatis probabilis ſit, quòd his prępoſitis fubeſſent mediaſtini omnes, alijq; Imperatorię domus opifices. Illud fortaſſe fe fellit Accurſium, quòd alibi legerat ergola- bos eſſe operarios: quæ Græca dictio eſt, te- Nο³εα. εperitur autem in l. unica, C. de mo- nopolijs. quam lectionem probarem, niſi ue terum codicum autoritate adducerer, in qui bus præpoſitos libellorũ lego. Cæterũ quo- niam hic de labaro quędam Accurſius dicit, illud ſciendum, uexilli ſpeciem eſſe labarum alijs nobilius, quod ante Imperatores ferri, & à militibus adorari moris eſſet. erat autem auro& precioſis lapidibus opertũ:ut Socra tes epiſcopus ſcribit in ti ipartita hiſtoria, li- D. Andreæ Alciatiannot. 10 20 30 490 50 60 126 bro I.cap. v. Vt inde cognoſci poſſit, quid ſi- bi uoluerit Septimius Clemens in Apologe tico, cap. XvI. Sypara illa uexillorum& lada rorum ſtolæ crucium ſunt. De proximis ſac. ſcrin. Lex II. corniculario.] quia in huius di- ctionis ſignificatu Accurſius hic fallitur, in- tellige corniculariũ, id eſt, adiutorem princi pis cuſtodiæ, uel officialis. Aſconius: Accen ſi, inquit, dicebãtur attributi decurionibus, hoc eſt, miniſtri eorum, quaſi ad cenſum ad- diti, quos nunc cõmentarienſes& cornicu- larios appellant. Walerius Max. libro vl. Cui Cominius tribunus plebis diem ad populũ dixit, quod corniculariũ ſuum ſtupri cauſa appellaſſet. Dicitur autem cornicularius in bello accẽſus decurionis: quo ſignificatu ca- pitur etiam apud Frontinũ lib. III. Tribuni cornicularius uigiles quoſdam excitauit.& apud Tranq. de claris grãmaticis: Orbilius corniculo meruit. In palatina uerò militia, cornicularij accipiuntur pro accenſis primi- ſcriniorum, uel principis proximorum: quo ſenſu capitur hæc uox hic,& apud Maternũ lib. II.& T'ranq. nam quem ipſe in Domitia- no appellat Clodium cornicularium, Dion Græcè A‿αον νενεν dicit: quod quidã pro- didere, licet eorum iudicio non omnino ac- quieſcam. Horum quoq; mẽtio eſt in breuia rio Theodoſij de officio ſcriniorum. Corni- cines autem alio ſignificatu dicuntur Vege- tio in II.ſed hi nihil ad rem præſentẽ. Dicitur autẽ in hac lege, caput officij, eo modo quo Vegetius dixit, caput contubernij. Sanè ma giſtri ipſi ſcriniorum Afæqae uocãtur, ut Græcus legum interpres ſcribit. ¶ Lex, iubemus uenalitium.] Venalitij di cuntur negociatores, à uendendo, Plin. lib. XXI.& Ciceroni,& Nonio: præſertim ſer- uorum:inde ſerui quoqʒ ipſi uenalitij dicun tur& uenales.&6 in hac l. uenalitiũ munus, quãdo quis cogitur negociari, quod uiro no bili indignum putatur. IIn ſequentibus uerbis, temonis.] lego, teloneis, hoc eſt, tributis& uectigalib. telo- neon locus eſt ubi tributa fiſcalia exigũtur: cuius mentio habetur etiam in Euangelijs. riαν&ν actor ipſe, ſeu publicanus, Tranq. in Aug. Niſi fortè quis exiſtimet temonem illud eſſe tributũ, quod Ammianus Marcel. iugum appellat: qua in re dubito. Sane Ma- iorianus in nouellis, iugum uidetur mille ſo lidorũ cenſum appellare, ex quibus bini ſoli di functionis publicæ nomine exactoribus præſtabantur. ¶ Lex, peculiari. uſq; ad meloproximos, ſimplici liquida legẽdum, ſi deducat᷑ ea uox à Græco uerbo ετνπνquod exercere ſigni ficat: uelà Græco lνα quod curæ eſſe deno tat. Nero in epigrammatis: lαew⁷“+—- yar 2i,uτα wve¹, 3 L0l, 7u„α αάeυłQʒνοπσ⏑. Meterra functo miſceatur ignibus, Id curo nil, mea probè ſe continent. Quos Tertal b Copnicalg, Venualiij. Teloncos. Temonus tributum 2 1 dmautas lur. proximum Coximus: ql antdeſignati cpularem. 3 mum jiunctim atenim digf nunjuiriinſc no: ltaqp dec giimiprofi dicuntur thæ Ahono.& ſuj udignitas ab (Lew hac vsmemoriale qpimemoriã! lgnificateum. ur quiuecura gnoloscy mihn Deage (Lex pate dunöcarere er duimreperaa umaudaciderm umalijomnes udeputauerit eant hoceſt aim plerungy derius dictũ. whebent on ( 3 Tevmatric erixe lund probal — — — ½ — 8 —½ — B⁸ — — 0 miſi urpro accenſi ptin⸗ lS proximorumau hic,& apud Mareni luemipſein Domil, cornicularium, Diu üicit quod quicä pn, dicio non ommino oqy mẽtio eſt in breun io ſcriniorum Con ficatu dicuntur N ege rem præſentẽ, Dien toffici eo modo qu contubernij. danem umfages uocätunu res leridit. alitium. Venalijin à vendendo, Plinlh Nonio-præſerimſe- p ipſi venaltſ din ac 1uenalitiũ munu egociuri quodui J. erbis, temonis. le Nelopro/ Inus. prochiri. P yprinctus. Auiiquarius. Epgium. Dacengjj. 83 In tres poſteriores lib. Cod. uu8 Quos ſenariolos ideo libentius adduxi, ut explicatiorẽ haberes Senecæ in libro de cle- mentia II. Tranq. in Nerone locum. Signifi- cabit igitur meloproximus eum, qui ſe cum proximo ſacri ſcrinij exercet: inferior tamen illo gradu dignitatis. eritq; hoc modo com- poſitio Græcæ& Latinæ dictionis, quod et- ſi ueteres, autore Quintiliano, rarò admiſe- rint, poſteriora tamen ſecula receperunt. ni- ſi malis toto titulo, nõ proximos legere, ſed rochiros. Græci enim ⸗αννν uocant ho- ſce ſcribas, quòd manu expediti ſint. at faci- lis factu, lubricusq́; error, x& Græcum in x uertere. Potes itaq; legere, meloprochiros. etſi, ne lectionem rear mutandã, non parum me inducat Theodoſius, qui ubique, proxi- mos, dicit: cui accedit& Ammianus, licet corruptus ſcriptorum uitio autor. Sed& po tuit ea ratione meſoproximus dici, qua me- ſonautas Iuriſcõſulti nuncupauere.alij mel- loproximum interpretantur qui futurus eſt proximus: qua ratione mellonymphum di- cunt deſignatũ ſponſum,& mellothanaton capularem. ¶ Lex, unicuiq;, ut Xv. prima- tum. Jiunctim legẽdum eſt, Xvprimatum: erat enim dignitatis nomen, hoc eſt X v. pri- marij uiri in ſcrinijs. Cicero in Roſcio Ame rino: Itaq; decurionũ decretum ſtatim fit, ut xprimi proficiſcantur ad L. Syllam. Græce dicuntur Aaαρρναοια. Xrcad. in I. ult. de mun. & hono.& ſuprà diximus: eſt enim diuerſa illa dignitas ab ea de qua loquimur. Lex, hac parte. antiquarios.] intellige eos memoriales, qui antiquarũ rerum prin- cipi memoriã ſuggerunt. antiquarius enim ſignificat eum qui antiqua uerba interpreta tur, qui ue curat uetera. Iuuenalis ſatyra VI. Ignotosq; mihi tenet antiquaria uerſus. Deagentibus in rebus. ¶Lex I1 pateat cogia. Jlocũ hunc ut men- da nõ carere credam facit dictio, cogia, nuſ- quaàm reperta apud tot ſcriptores: præſertim tam audaci deriuatione, ut à cogo fiat cogia: cum alij omnes dicant, coactio. quare nõ ab- ſurdè putauerit aliquis hiclegendum, elogia pateant, hoc eſt, cõcedatur licentia. elogium enim plerunq; pro licentia ponitur, de quo ſuperius dictũ. Alij etiam de uulgatis codici bus habent, copia, quam lectionem probo. ¶ Lex, matriculam.] Ducenarij, quorum hac in lege eſt mentio, quem in ſenſum ca- piantur, probabiliter certè dubitari poteſt. nam hoc nomine appellari eos iudices legi- mus, qui de leuioribus rebus pronunciabãt, dicti à cenſu ducentorũ ſeſtertiorũ. horum decuria addita fuit ab Auguſto Cæſare, ut ſcribit Tranq. Ducenarij quoq;, ut alij tra- dunt, capiũtur pro exactorib. publicanis ue: ducenaria enim nomen uectigalis eſt, ſicut centeſima, quinquageſima. Apul. lib. vII. nã procuratorem principis ducenaria perfun- ctum, dein fortuna triſtiore decuſſum, orato fueram aggreſſus.reperitur etiam id nomen in alio ſignificatu apud V egetium lib.Il, ubi 10 primus, inquit, haſtatus duas cẽturias, id eſt, ducẽtum homines, ducebat in acie ſecunda: quem nunc ducenarium uocant. Et paulò inferius: Erant centuriones qui ſi ngulas du cebant centurias, nunc centenarij nominan tur. Sed in lege noſtra, quod erant cẽtenarij, & ducenarij in re militari, puto fuiſſe hos in domeſtica familia. Scotus ad Theodoſiũ Im- peratorẽ, in ſchola agentiũ tradit fuiſſe duce narios, qui in præfectorũ officio in prouin- cijs fiebant officij principes: eratq; eis pote- ſtas principalis clemẽtiæ adorandæ., nam du cenariũ habuiſſe proconſulem Achaiæ, co- mitem Orientis, præfectum Auguſtalem, uicarium diœceſeos Aſianæ ſcribit, qui in eorum officio ſcriptorio fiebat princeps. Quod ſequitur, Biarchorum.] intellige eos qui emebant neceſſaria ad uitam totius domus principalis. Si uitam ſignificat, aß⸗ 20 Xo principem. Caſſiod. hiſt. lib. VII. Demo- 4⁰ 60 ſthenis cuiuſdam meminit, qui in Imperato- ris Valentis aula præerat emendis obſonijs: conſtitutusq; erat ſuper epulas Imperatoris. poſſumus& legere, biarcei, quod ita appel- lentur uitæ neceſſaria curantes. unde epithe tum Panos dei, Suidæ,& Archiæ in epigrã. Tauε ενμ⁵ἀάννχꝙννmπ άνν xνα‿ριπεosv. cõuenit uenatorib. Biæονα⁵ε‿ uitæ ſufficiétis. De Curioſis,& Stationarijs. ¶ Crediderim curioſos eos appellari, non qui ubiubi delicta fierent denunciabant, ut ſentit Accurſius: ſed tantum qui commiſſa in curia Principis, uel in comitatu præſidũ, per omnes prouincias referrẽt ad pręfectos: unde& nomen ſumpſere. alioquin fuiſſe of- ficium, qui denunciarẽt paſſim delicta, nuſ- quam(ut arbitror) lectum eſt. Innominatus autor ad Theodoſium ſcribit, in officio ma- giſtri officiorũ eſſe curioſum unum curſus publici: itẽ curioſos per omnes prouincias, quos magiſter officiorũ emittit.horũ feciſſe mentionem arbitror Apuleium Aſini aurei lib. I. Non equidem curioſus ſum, ſed qui ue lim ſcire cuncta, uel plurima. timentib. enim comitibus, præſertim Ariſtomene, mortem comitis prodere, eos fari audacter hortatur, qui non curioſus, id eſt, delator eſſet, ſed po- tius libenter plurima ſcire cuperet: nam eo in loco ueteres codices habent, curioſum. at interpretes legunt, curionẽ: quæ lectio om- nino falſa eſt. quid enim aliud eſt eſſe curio- nem, quam uelle ſcire cuncta, uel plurimaæ magis itaq; credibile eſt, eleganti illa transla tione uti Apuleium, quam pugnãtia loqui. Stationarij quoq; hoc in loco pro his accipiẽ di ſunt, qui fugitiuos,& ad hoſtes trãſeuntes deferũt, Ammiano Marc. autore lib. xVIII. ſunt autẽ hi milites ordinarij, deputati ad ali- quem tuendum locum in limitib. Imperij:di cti, quod in ſtationib. habitent, nec uagent᷑. ſanè curioſorũ quoq; meminit Maternus li- bro III. Si per noctem fuerint inuenti, erunt publicani, uectigaliarij, uel curioſi. Suidas etiam in uita Chryſoſtomi, reperiri tradit, (Eenturiones. Entenaxij. Biarchi, (Erioſi. Apuleij locus. Stationarij. Barbaricarij. Barbari. Lex Codicis declarata. Locus Plauti. AMittendarij. Stratores. 129 Ausε-U Ledν uneug gu&&A4 ꝛ⁵ r9ne, tractus ſub curioſo urbis in media ciuitate. Depalatinis ſacr. larg. Lex, ſcrinijs. quiſquis ducenarij nume- ro unus centenarij numeri. legendum, cen tenarij numero I. id eſt, unus:quod alia pro- batione non uidetur indigere. Item in fine: barbaricarij centenarij numero II. intellige in quacũq; centuria duos barbaricos attribu tos. Barbaricarij autem ſunt phrygiones, po lymitarij ue, ut diximus ſuperius, quos bar- barios alij appellant: Imperator in I. 1. 5. de præpoſitis agentib. in reb. barbaros. nam di- ctionis huius uaria eſt ſignificatio. Siquidẽ antiquis illis temporib.& Romani ipſi bar- bari dicti ſunt: quod legato Romano apud Actolos obijcit orator Philippi regis, ut ſcri bit Liuius X X XII.& Plautus linguam Lati nam, barbaram uocat in cõpluribus fabula- rum prologis.ſequẽti demũ tempore exem- pti hoc nomine ſunt Latini, cùm iam regna per diuerſas prouincias protuliſſent: ut ta- men& Hiſpani,& Galli,& Germani, cæte- riq; præter Græcos& Italos ſic notarẽtur. at ſub recentiorib.Imperatorib.barbari ſolũ di cti, qui ſub Imperio Romano non erant, ut Sarmatæ, Perſæ, Scythæ. qua in ſignificatio- ne ubique capienda eſt hæc uox Ammiano Marcel.& ſi qui eo tempore ſcripſerũt.& in I. III. C. de ſer. fug. ſi fugitiui, inquit, ſerui de- prændantur ad barbaricũ tranſeuntes, pede amputato debilitentur. Ammonijus in diffe- rentijs, barbarũ tradit eum, qui Græcus non ſit: barbaricũ uerò, barbarorũ uel locum uel rem eſſe. Hodie apud graues uiros barbari exiſtimantur qui Chriſtianæ legis non ſunt, uel ſanguinarij& impij, quales milites gre- garij plerunqʒ ſunt. Vtcũqʒ itaq; capiatur id nomen, Phryges ipſi barbari ſunt: inde phry giones& ipſi barbari dicti:nam& rudis qui cunque dicitur barbarus. Plautus in Milite: Nam hoc columnari poëtę eſſe inaudiui bar baro. taxat enim Næuium poetam, qui uſus erat uerbo barbaro, columnari, quod Lati- num nõ eſt, ut conijcit᷑ ex uerbis Feſti Pom- peij in dictione barbaros.ut iure mirari poſſi mus, quàm infeliciter Plautum declarauerit Hermolaus in corollario Pliniano. Quod autem hac in l. mittẽdariorum fit mentio, Græcus legum interpres: Palatini, inquit, cõmuni nomine dicũtur omnes habi tãtes in palatio:alij quidem ſemper in domo Auguſti perſeuerãtes, qui Comitatenſes di- cũtur. Comitatum autem locum appellant, in quo uitam ducebat Imperator. Qui uerò in prouincias mittebãtur, dicuntur mitten- darij, à mittendo nuncio. hæc ille. De ſtratoribus. Stratores interpretãtur quidam eos mi- lites, ſeu mercenarios, qui caſtra pręibant, ut Ioca accõmodatiora ad traducendum exerci tum facerẽt:uelaggeres, tumulos ue æquan do, uel ſtruendo pontes,& ſimilia: quorum mentio apud Vegetium libro ſecundo. Ha- D. Andreæ Alciatiannot. 10 30 40 50 60 130 bet præterea legio fabros, tignarios, ſtrato- res, carpentarios&ẽ. etſi alij codices habeät, inſtructores. Verùm ipſe in hac rubrica ma- lim ſtratores legere: nam hos pro tabellarijs accipi Cicero oſtendit. ut intelligamus hic eos, quos princeps uaria neceſſitate mittit ad prouincias, ut nuncient aliquid: quibus te- nentur prouinciales ſubinde mutare equos, quò celerius eant. uulgus uernacula lingua, equitantes principis famulos uocat. tenẽtur autem prouinciales eis offerre equos, akter fiſco ſolidorum nomine ſunt obnoxij. Pau- lus Diaconus Longobardicorũ libro ſexto: Rex, inquit, Cunipertus, dum poſt hęc cum ſtratore ſuo, ſeu quem propria lingua mar- phais dicunt, conſilium iniret. Suidas ſtrato rem ſpeciem eſſe dignitatis tradit, ut diuerſa ſuſpicer eſſe officia. Planè quæ Accurſius& cæteri hic ſcribunt, nec ex autoribus proba- bilia funt, nec uerbis legis ſat uidentur con- gruere. Staticulum autem& uehiculi genus eſt Plinio libro X x XvII. De caſtrenſiarijs,& miniſterianis. ¶ Hunc titulum proculdubio corruptum opinor:tum ex eo, quod Accurſius pluribus eum modis legit:tum etiam, quòd dictiones ille non admodum Latinæ ſunt. neq; enim miniſterianus, aliquo in autore eſt unquam lectum:cuùm alij, miniſterialem potius dicãt, ut Theodoſius, qui in officio caſtrenſiũ hos connumerat: etſi Suidas magiſteriani men⸗ Maſ tionem faciat, cuius d ignitatis& mentio eſt in cõpluribus authenticorũ locis, quæ à ma- giſteriali non uidetur differre, qualem fuiſſe Corneliũ Saturninũ oſtendunt inſcriptio/ nes ueteres, ut Bononię marmoreus ſtyloba ta in Margaritæ ædicula: Memoriã P. Cor- nelij Saturnini magiſterialis, Cornelia pri- ma uxor ex indulgẽtia colleg.ſignũ liberi, ba ſem C. aulis. D. Sicut ergo& magiſterianũ, & magiſterialem dicimus:ita utrunq; dicen/ dum uidetur in miniſteriali, miniſterianoq;: etſi apud alios autores hoc, ut præfatus ſum, legi nũquam. certè Latinè magis dicetur, de caſtrenſib. miniſtris. Lampridius in Alexan dro, caſtrenſes miniſtros appellat:cuius uer ba ideo maximè apponẽda cenſui, quoniam quod horum eſſet officium, ſatis explicant: Aulicũ, inquit, miniſteriũ in id contraxit, ut eſſent tot homines in ſingulis officijs, quot neceſſitas poſtularet:ita ut annonas, non di- gnitatem acciperent:fullones,& ueſtitores, & pictores,& pincernæ omnes caſtrenſes miniſtri. Caſtrẽſiariorum quoqʒ; mentio eſt C in uetuſtis ſpectationibus: ut in illo tumu- lo, qui Mediolani eſt in templo maiori: T. Ponti Maioris negociatoris ſilentiarij& caſtrenſiarij. De decanis. Modeſtus in ſingulari libro, quem de rei militaris uocabulis fecit: Decan i, inquit, erant decem militibus præpoſiti, qui nũc ca- put contubernij uocantur. Idem etiam teſta- tur Fl. Renatus libro ſecundo, eodem 4 odo icti, Airiſt (Levded riorum ue m. Graæcal norum munn nes quinch umuiros apf icũq magi alimilenom rimmuiri qua iidecemuit iicpalibus 1 a pudrecentlo rus ghalhe tedute, quiat alſe duumuii ſcuiſuſpẽdere ſaquæpinio mmduumuiri de decur. lunt iudices, u dusinproble deorig iur nan maiturin Llic lunb. quamob moiitratibus: eosinquire dcionem hab Imautoritate rrdebttorpra ipereos ure, rumpollellie eritluſtinian eniora compe Quod aur utem& uelnculi Nrnu KVI J. ſs miniſterianis roculdubio oruina lodäccurfiusplunte vetiam, quoddictine atine ſunt. neqjenn oin autore eſtuncun iſterialem potiusdii nofficio caſtrenſtũ idas magiſterianima dignitati& mentiod aticorlocis, quæam, rdifferre, qualemful joſtendunt inſcrpir niemarmoreusſhſtt vula: Memorüb iſterialis, Corneliupi ia colleg ſgnllbenn t ergo& magiſteiii imusiitautrunqdin ſteriali miniſterinnn eshocutpræfiuisim Latine magis cicetun Lampridiusin Nen iſtros appellat ciun onẽda cenfui, quom- ficiom, ſatsesplim iſterüinid contmne „ ſ. oftic ſ gul in ſingulsoffei 1 Aunſores. Duumuiri. (ditalum. 131 dicti, quo centenarij,& ducennarij, de qui- bus ſupra in nominibus rei militaris: Græcè T*α rνννσ A idem ſunt:& alij ap- pellant ⁵εμνρuν. Demenſoribus. ¶ Menſores, inquit Vegetius& Node- ſtus, ſunt qui in caſtris ad podiſmum metiũ- tur loca, in quibus tentoria milites figãt: uel qui hoſpitia in ciuitatibus præſtant. Theodo ſius in palatino officio menſorem lampada- rijs iungit:traditq; eos ſubditos fuiſſe præfe- cto prætorij per Orientem. Scio menſorem etiam in alia ſignificatione capi, ſed ea nihil ad hunc locum. De priuilegijs eorum, qui in ſacr.palat.milit. ¶ Lex, de cubiculi. uel obſequium temo- nruprdti nariorum, uel pentaprotiæ.] lego qxπνρα mixc. Græca uox eſt,& ſignificat quinq; pri- morum munus:quos aliæ ſacræ conſtitutio- nes, quinq; ſummates uocant. Ipſe& quin- Qunumuri. tumuiros appellari puto. Ab antiquis enim quicũq; magiſtratus extraordinarij, plerũq; ad ſimile nomen redigebãtur: ut duumuiri, triumuiri, quartumuiri, quintũuiri, ſextum- uiri, decemuiri: quod& in magiſtratib. mu- nicipalibus obſeruabatur. Planè dubium eſt apud recentiores Iuriſcõfultos, an duumui- ri ius gladij habeant. quos Liuius admonere debuit, qui ab Vrbe cond. lib. I. ſcribit iudi- caſſe duumuiros, ut Tergeminus Horatius ficui ſuſpẽderetur, quòd ſororem interfeciſ- ſet. quæ opinio& legib. ipſis probabilis eſt: nam duumuiri faſces habebãt, l. duumuirũ. C. de decur. qui capitalis animaduerſionis ſunt iudices, ut T. Liuius ſcribit,& Plutar- chus in problem.& Pomp. Juriſconſ.in I. II. de orig.iur. nam& eos pręfuiſſe carceribus, traditur in I. ſi quis uxori.§. ſi fugitiuum. de furtis. quamobrem duumuiros exiſtimo ex magiſtratibus municipalib. duos fuiſſe, qui in reos inquirerent,& nullam ulterius iuriſ- dictionem haberent, ut neq; ante eos ex illo- rum autoritate poſſet filiusfam. emancipari: nec debitor prætoris decreto cõtumax, poſ- ſit per eos iure puniri, nec olim coram eis bo norum poſſeſſio agnoſci: licet contrariũ ſta- tuerit Iuſtinianus. Sed hæc alibi latius, cùm certiora comperta habuerimus. ¶ Quod autem in hac conſtitutione dici- tur, temoniariorum.] ſuperius admonui,& probabiliter teleonariorum poſſe legi. ¶ Quod& legitur, turmariorum, quos ca pitularios uocãt. fortaſſe ſunt ſũc accipien- di decani, qui turmæ præerant:& alio nomi- ne dicuntur, caput cõtubernij, ut ſcribit Ve- getius.quod ſi ita eſt, uetat Imperator, ne de- cani poſſint in ſui locum palatinos ſubroga- re. Sanè capitulum, non ſolùm Latinè par- uum caput hominis fignificat, ut apud Te- rentium: ſed etiam particulam opuſculi, ut apud Vlpianum l. J. de teſtam. mil. ut parum iureagant, qui idipſum in ſuis diſputatiun- culis negant. In tres poſteriores lib. Cod. 10 20 30 40 50 60 132 8 De priuilegijs ſcholarium. C Scholares.] hic intellige militantes in ſa cro palatio:nam& ſchola militũ dicitur Ve- getio, Seuero Sulpitio in Martini uita,& cx teris:ſicut ſchola literarum à Græco Ao, id eſt, ab ocio. Meminit Cicero in Tuſcuſ. Sanè negant pleriq; eruditi uiri, ſcholarem Lati- nam eſſe dictionem:ſed pro ea utuntur Græ ca, ſcholaſticus: quorũ in ſentẽtiam ne eam, me multũ mouet eloquentiſſimi uiri Fabij Quintiliani autoritas lib. II. de officio diſci- pulorum: ubi in ip ſos, inquit, cœtus ſchola- rium lęti& alacres cõuenient: ſi modò emen data apud eum eſt lectio. De perfectiſſimatus dignitate. Tradunt recentiores Ium iſconſulti, qua- tuor eſſe dignitatum ſpecies:ex quibus qui- dam ſunt illuſtres, ſuperilluſtres alij, qui- dam ſpectabiles, quarti clariſſimi. tu uerò his quintum adde gradum, perfectiſſimorũ, ex hac conſtitutione. unũquenc; autem magi- ſtratum ſub horũ aliquo gradu collocant:pu ta patritios,& ſenatores, ſuperilluſtres: con- ſules, præfectos prætorio, illuſtres: ſicut ſpe- ctabilem, præfectũ u rbis, prætorem, procon ſulem:præſidem uerò prouincię, clariſſimũ. Sed ipſe aliter reor:neq; enim omnes præſi- des erant clariſſimi, uerũ& perfectiſſimi qui dam, prout dignitas prouinciæ requirebat, ad quam regẽdam mittebantur: qua de re ali bi è nobis diffuſe ſcriptum eſt. De re militari. ¶L. contra. ſeu de caſtris riparenſibus.jri parenſes hic accipiendos puto pro his militi bus, qui in Imperij limitibus excubabãt pro republica aduerſus Barbaros: puta in ripis Danubij, ad tuẽdas Pänonias aduerſus Sar- matas:& in ripis Euphratis aduerſus Par- thos. Herodianus libro ſexto: Oppugnabat, inquit, Artaxerxes Perſarum rex Romano- rum caſtra, impoſita fluminũ ripis, quæ ſcili cet Imperij limites tuerentur. Et paulo infe- rius: Nunciatum eſt, Germanos Rhenum, Danubiũqʒ tranſgreſſos, in fines Romanos hoſtiliter intraſſe, oppugnareq́; exercitus ri- pis inſidẽtes. Idem& alibi compluries: nam ut Tacitus libro XvIII.& Herodianus libro II. prodiderunt, cùm ſtante republica Roma na, omnes Itali ſemper in armis fuiſſent, pri- mus Diuus Auguſtus alienigenas milites mercenarios habuit, qui Romanum tueren- tur imperium, tum fluuiorum magnitudine atqh foſſarum, tum montibus aſperrimis,& imperuijs deſertisq́; locis. De caſtrenſipecul. ¶L. ius caſtrenſis. legione prima adiutri- ce.] Accurſius in interpretatione huius uer bi, adiutrice, ſe plurimum inuoluit, atq́; uix explicat.ſed omiſſo quod ipſe ſenſerit, ſcire debemus, adiutricẽ hicpro legionis cogno- mine poni, cuius mentio Plut. in uita Otho- nis, Cornelio Tacito,& cæteris. Hoc enim legioni Othonianæ nomen erat, quæ cum rapace Vitellij conſeruit manus. mutabãtur Scholares. Scholafticus. Dignitati ſpe⸗ cles quot ſint. Riparenſes. Adiutrix legio. Mineruia legio. Buccellatum. Buccea. Buccellaxij. Stellaturæ. Ammiani locus. 133 tamen plerunq; hæc cognomina. nam Spar tianus in Hadriano, primã legionem appel- lat mineruiam:& ſecundã quoq; adiutricem dictam, oſtendunt antiquæ inſcriptiones. De erogat.milit. annonæ. ¶ L. prima, repetita conſuetudo. Jid ab Im peratore dictum eſt:quoniã etiam apud uete res erant huiuſcemodi cibi militares, quales deſcribuntur hic. Spartianus in Hadr. Ipſe quoq; inter manipulos uitam militarem ma- giſtrans, cibis etiã caſtrenſibus in propat ulo libẽter utens, hoc eſt, larido, caſeo,& poſca: exemplo Scipionis Aemiliani& Metelli,& autoris ſui Traiani. Quid autem in hac lege ſit buccellatum, oſtendit Ammianus Marc. lib. xVII. Firmatoq́; cõſilio triginta dierum, frumentũ ex eo quod erat in ſedibus, conſu- mendum, ad uſus diuturnitatem exeoctum, buccellatum uocant, humeris militum impo ſuit. dicit᷑ autem à buccea, quæ eſt fruſtulum panis, quantũ cõmodè bucca capere poſſit. Auguſtus apud Trãquil. Poſt horam primã noctis duas bucceas manducaui. Inde fit buc cella, Martiali. Buccellarij autem Gallogræ- ci uocabantur,& Buccellariorũ regio, Gal- logręcia, ut eſt pud Suidam. Sunt& buccel larij equites cataphracti per Orientem, qui ſuberãt magiſtro militũ, ut ad Theodoſium Imperatorem in breuiario legitur. L. ſeptem diebus ſtellaturæ.] uocabu- lum hoc inuentu rariſſimũ, interpretare ut ferè teſſerã frumentariã ſignificet, niſi quòd teſſera gratuitũ frumentũ plebi dabatur, ſtel latura uiliore precio annona militibus uen- debatur, idq́; à parocho ſeu opinatore, qui à munificibus paganis acceptas ſpecies adæra bat, id eſt, æſtimatas in militare ærarium(ma gazinum uulgò uocãt, referebat, ut nomine ſtellaturæ diſtribuerent, quod& hac ex con ſtitutione& alijs pluribus oſtenditur. Hinc Peſcennius Niger Imp. ut eſt apud Spartia- num, duos tribunos lapidibus obrui iuſſit, qui militum ſuorum ſtellaturas acceperant. Lampridius in Alexan. Annonam militũ di ligenter inſpexit, tribunos qui de ſtellaturis militibus aliquid tuliſſent, capitali pœna af- fecit. Puto dictas à ſtellis: ita enim Plinius li- bro vi. columnas ſeu pilas appellat, in quib. fœdera ſcribebantur. Capiuntur etiam pro quocũq; ſigno, etiam militari: nam& ſedile collocatum in ſuggeſtu, Ammiano undeui- geſimo lib. ſtella regalis, cum aureo puluina ri, nullo uetante direpta eſt. niſi inemẽdatus eſt codex,& uerius legendum ſit, ſella. ſed& de ſtellatura nobis alio loco dicetur. De militari ueſte. ¶ Prouinciæ Tarſiarum. Tarſus Ciliciæ ciuitas, à Perſeo condita. ſed& legi poteſt, Tracheæ. Sextus Aurel. Victor in Veſpaſ. Syria, inquit, ſeu Palæſtina, necnon Cilicia Trachea,& Comagene, quam AKuguſtofra- tenſem nominamus&ëẽ. Verùm hic malim legere, Thraciarũ. ¶ Etpaulo inferius, miſ- Maſia. ſia.] Mœſia, uerior lectio. eſt autem duplex, D Andrer Alciat annot. ⁴ ſuperior& inferior. legito Plinium. Scotus Mœſiam primã& ſecundam nominat, ſicut Armeniã primam& ſecundam: quod& de Cappadocia refert in Pontico tractu:diuiſæ enim ita erãt,& quælibet ſuũ habebat præfe ctum. ¶ Exceptis Oſtereæ natis.& Olienia, & Iſaria.] caſtigatius puto legi, Orthodoſiæ natis,& Oſrhænia,& Iſauria. Orthodoſia in Aſia eſt trans Mæãdrum, de qua Strabolib. 10 XIIII. potes etiã legere, Oſtroẽne natis: quo niam Oſtroẽn Suidæ urbs eſt diuerſa, ut ſu- ſpicor, ab Oſrhænia: quam conterminã Par- this ſuprà diximus ex Herodiano:Iſauria ue ròô cognita omnibus. De metatis& epidimeticis. ¶ Recentiores quidam legunt, epimetati- cis: cuius quidẽ uocabuli ſignificatio, ut ipſi arbitrant᷑, inſcriptiones continet, quę a men ſoribus fiebãt:puta in ualuis ianuarum, qui- 20 bus ſignificabatur, quis in ea domo hoſpita- turus eſſet.domus ipſę, metata dicunt: quam uocem numero ſingulari prolatã reperio à Caſſiodoro lib. IIII. hiſtoriæ: Et primum qui dem interrogare militẽ, quis eum ad metatũ duxiſſet epiſcoporũ.Ipſe aà ueteri lectionenil immutare auſim: quoniam menſores, inquit Vegetius& Modeſtus, etiam dicuntur, qui hoſpitia in ciuitatibus præſtant: unde& di- menſores, à qua dictione potuit deduci, epi- 30 dimetica, co ſignificatu quo epimetatica ca- piunt:etſi hæc quoq; deductio non admodũ Latina ſit. Sed quid ſi legerimus, epidemeti- cis? ut ita appellari credamus hoſce metato- res, quoniã in urbibus metarentur.&μκαμe enim idem ualet, quod ad ciuitatem in rem Præſentem uenio. Metatores autẽ ſunt, qui pręcedentes locum eligunt caſtris, ut ſcribit Vegetius. Erunt fortaſſe quibus epideigma ticos.hoc eſt, demõſtratores legere placebit: 40 quod uix probo. Sanè Juſtinianus in auth. ut nulli iud. uidetur epidemetica accepiſſe pro collatione pecuniæ, quã à ciuibus extorque- bant milites, ne in eorum domibus hoſpita- rẽtur.quam ſignificationẽ& hic probo, pro- pter l.omnes, huius tituli. hos metatores uul go forerios uocant, ab inſcribendis, ut arbi- tror, foribus. De ſalgamo hoſpitib.non præbẽdo. ¶ Salgami appellatione uenit oleũ, ſal, bu- so tyrum,& huiuſmodi eſculenta ad condien- dum: atq; etiam alia in dies neceſſaria, ueluti ligna. Auſonius: Salgama non hoc ſunt quod balſama, cedite odores. Neminit& Columella in carminibus: Tempore nõ alio uili quoq; ſalgama merce. Denumerarijs actuarijs. ¶ Lex, actuarij Chimeleæ.] hanc urbem non reperio inter coſmographos, quare for- taſſe legendum eſt, Cyreneæ. ea eſt primaria 60 Aphricæ urbs, patria Callimachi, prius Cal- liſto, dein Thera, poſt Cyrene dicta: nemini non celebrata urbs. Ammianus XXII lib. Aegyptus fertur habuiſſe temporib. priſcis Aegyptũ ipſam,& Thebaidem,& Libyam: quibus Epimetai Ac 1. Epidenetiai Mctalorcr. Epidtignen 843aun. D unishic domine Plin nl ibm R 1 cultatb nriquiotis uidſit 2 cem ſcien unciarum h duos quiſu iosrepetinll quorũ clulll ſetmittere qu ocät alluder ſotdiſpoliti [Liuium. V ublico, quo⸗ dqui& line e alteuectionẽ nemo eis Uteb olumptures auiactio. H dopræeſides bro XXIPræ ſen uitareten mutatione cele abus lulſs, e mxtectum ſec lotbrus lib.I. a Jpartianus nliuid nema urVthorum, püitmdemdi onſtantiug in publicaiun 1 alecitmemin 88 Darphip pſeaueteii lectionenl niammenſores inu us, etiam dicuntur 1 præſtant: unde dê- lone powitdeduciꝗ atu quoepimetatiac deductio non admct ilegerimus epidemain redamus hoſc e metatone us metarentur. Shas od ad ciuitatem innn letatores autẽ eligunt caſtris taſſe quibus epiceigmas funt g vtlortt tratoreslegereplacti eluſtinianusin aulha demetica accepiſe quãaciuibus etorq rum domibus hoffi rionẽ&e hicproboyb tituli.hos metalofeéll b inſcribendis,utanl piti non hubin 1 ioone uenito jeſculentaa 66 eü ſl dcondo javelo in dies neceſſariale- Salgana n nhoclli 135 uibus duas adiecit poſteritas, ab Aegypto Auguſtanicã,& Pentapolim à Libya ſiccio- re diſſeparatam. In Pentapoli Cyrene poſita eſt urbs antiqua, ſed deſerta, quã Spartanus cõdidit Battus,& Ptolemais,& Arlinoë: ea- demq; Ianchyra dicta,& Darnis,& Bereni- ce, quã Heſperiadem appellant. Verũ apud znmimus Ammianum corruptiſſimus eſt hic locus, in aenduus. quo baptus pro Batto, cura pro Cyrene, be- renie pro Berenice legitur. Seruius tamẽ in IIII. eneid. Barcen agnoſcere uidetur Pen tapoleos urbem: unde Barcei Vergilio. Sanè Darnis hic, ut arbitror, appellatur, quæ alio nomine Plinio& Stephano eſt Apollonia in Libya. Rufus Feſtus: Cyrenas cum cæte- ris ciuitatibus Libyæ pentapolis, Ptolemæi antiquioris liberalitate ſuſcepimus. De curſu publico. ¶ Quicd ſit curſus publicus, ut breuiter ex- plicem, ſciendũ eſt, per diſpoſitos locos pro- uinciarum habuiſſe Imperatores quoſdam equos, qui ſumptu publico alebant᷑: ut quo- ties repẽtinum aliquid accidiſſet, mutatione equorũ citiſſimè quò uellet Imperator, poſ- ſet mittere quẽcunq; nũcium:uulgus poſtas uocãt, alludens Latinæ dictioni, quòd in his ſint diſpoſiti equi: quorũ etiam mentio apud T. Liuium. Verũ in hoc hæ diſferunt à curſu publico, quòd hic ſumptu principis alebant equi,& ſine eius licẽtia, quam tractatoriam, aut euectionẽ, aut diploma uocant, priuatus nemo eis utebatur: ſed impræſentiarũ priua to ſumptu res agitur, eſtq́; inde conducti lo- catiq; actio. Hiſce etiã equis ibant in prouin- cias præſides publico ſumptu. Ammianus li bro X XI. Præfectus prætorio Taurus, ut ho ſtem uitaret externũ, inde diſceſſit: uectusq; mutatione celeri curſus publici, tranſitis Al pibus Iulijs, eodem ictu Florentium itidem præfectum ſecum abduxit. Meminit& Caſ- ſiodorus lib. II. Appellatur etiã curſus fiſca- cſafſtalt, lis. Spartianus in Hadriano: Curſum fiſcalẽ inſtituit, ne magiſtratus hoc onere grauaren tur. Vt horum autorum ſenſus cæteris inco- gniti tandem diluceſcãt, 8Sex. Aurel. Victor: Conſtantius, inquit, ad fruſtrãdos inſequen tes, publica iumenta, quacũq; iter egerat, in- terfecit. meminit& Maternus lib. III. L. parphiphum.] Iege, parippum:ut in- telligamus eum, qui præter numerum in tra ctatoria cõprænſum, uehiculum, uel equos agit:a præter, iaεεquus. hinc ephippia, ornamenta ſunt equorum. parippi meminit non ſemel in epiſtolis Iulianus:ęe& uο oe 2oboe dxu‿ S⁵ε‿ιο½ tvi‿ G ενσπν, ducet te publicus curſuùs uno utentem uehiculo& parippo uno. qᷓd& alij annotarunt.hinc Sui das ανυνσm‿⁸ενορασκ⁴⅜εε interpretatur, præter re- ctum iter currentes. Auguſtanica. lanuapoli kwippua. Luma. Accurſius hic, auertam, equorum pectorale eſſe: quæ dictio ſanè repertu rara eſt. Græci Aeæ dicunt coria lata circa pectus equo- rum. Verum ut Accurſio in hoc hæream, fa- In tres poſteriorcs lib. Cod. 136 cit: quia ſicut poſtilenam Plautus in Caſina appellauit incuruũ illud corium, quod a ſel- la in caudam deſinit, uulgò croperiã uocant, ab eo quod poſt ſellam ſit: ita etiã potuit de/ duci auerta, quòd antè collocetur. Sed quid ſi capitis ornamentũ quo habenæ figuntur, intellexerimus? ab auertẽdo, quòd equi per eam uertantur, prout ſeſſori uiſum eſt. Græ cus interpres auertam interpretatur ſubala- ria lora, quæ uehicularis equi humeris ſuſti- nentur. ¶Quod ſequitur, centenarium.] Suidas centenariũ eſſe arbitratur nomiſma-(entenaril. tum quantitatem:ut hic intelligenda rear or namẽta in modum nomiſmatis, quæ pectori bus equorum affiguntur. alibi appellantur, cucumæ. qua tamẽ in re dubito, cùm non ui- deam qua ratione Suidas dictionem numeri generalem, de auri ſolũ quãtitate intelligat, TLnon patimur Ypocomos. Jlegendum, 20 hippocomos, id eſt, ſtabularios, qui equos Hippocomi. curant. Iπο enim equũ ſignificat, 10εαεέι ↄu trio, curo. Exiſtimo autem fuiſſe munus pu- blicum eorum qui in id agebãtur, ut de pro- uincialibus acceptos cauſa publici curſus e- quos, cura ſua alerent. Et quod ſequitur, ſageorum.] corrige, ſaga eorum. Sagum ueſtis eſt militaris:?ꝓtse Sagumt. x Græci uocant. Plutarch. in Lucullo. non abſimile fortaſſe ab eo quod uernacula ſim- 30 plicitas, ſaium, uocat. Sanè quod de hippo- como dixi, ut probabile eſt Latinè ſciẽtibus: ita etiam uulgari alludit conſuetudini, qui hoſce homines, qui armati equeſtres ſunt, hippagios appellant. Detractatorijs& ſtatiuis. ¶Lex, tractatores cum ſtatuis. lego, ſtati- Statiua. uis:quæ uox etiam in rubrica corrigẽda eſt. Statiua enim dicũtur loca in quibus aliquis moraf, à ſtando. unde& legimus: Cæſar ſta- 40 tiua habuit caſtra. frequens& uſitata ſe cripto ribus uox. Tractatores uerò hic capiunt᷑ pro Trachatoret. his, qui tractatorias habent, id eſt, licentiam adducendi equos in curſu publico:quam C. Plinius in epiſtola ultima ad Traianũ, diplo- ma appellat. Venuleius Iuriſconſultus in I. cõtinuus. de uerb. oblig. Non debet, inquit, diplomate diebus& noctib. continuare iter, omni tempeſtate cõtempta. Cuius uerba Pli plinijlocur. nium ipſum declarant, ante nos uix per con- so iecturas explicatum. Sane de curſu publico ſupra. Diplomatũ hoc ſenſu meminit etiam Corn. Tacitus in Othonis morte. De apparitorib.proconſ.& leg. ¶Dubitãt noſtræ ætatis Iureconſul. quot legatos habuerit proconful: nam alij unum, Legati pro⸗ alij plures habuiſſe opinantur,& adhuc ſub conſulis. iudice lis eſt, in I.penult. de officio eius cui. Sed etſi hic titulus eorum adiuuet opinio- nem, qui unum illi attribuũt, tamen treis eli- 10 L. quoniam ueredorum. Jinterpretatur so gere ſolitũ potius crediderim: tum quòd& conſuli tot numero dabantur, ut eſt apud T. Liuium libro X X VII. Quos petierat ad con ſulem tres legati miſſi, Sex. Iulius Cæſar, L. Licinius Pollio, L. Cincius Halymetus. tum 8G8 (ohortales. Martialis locus. 137 274 * An —4 1 4 etiam, quod exploratiſſimũ apud me eſt ex Ciceronis epiſtola prima⸗ ad Quintum fra- trem zubi illi gratulat Aſię proconſuli, quod treis legatos optimos legerit, 5 uberonè, Ha lienam, Gratidium. niſiex prouinciæ quali- tate nunc plures, nunc unum tantùm acceſ⸗ ſiſſe legatum cr ediderimus quod mihi uero ſimilius uidetur. De cohortalibus. AIn hac rubrica malim legere, cohortali- bus, quod in domeſtica militia alicuius co- hortis eſſent. uidemus enim à re militari ſum pta nomina fuiſſe inter palatina officia, uelu ti decanos. nam& Scotus cohortales, cohor tallinosq; ubiqʒ ſcripſit:ut eſt in uetuſtiſſimo exemplari, quod ex Baſilea Germaniæ alla- tum eſt in Italiam:quam lectionem uiſus eſt agnoſcere Imperator in l. officia. infrà eo- dem titulo. L. ſolita baſtagiæ.] Munus hoc eſt feren di res neceſſarias ad exercitum. Bæsae, por- to. inde baſtagiarij, de quibus ſupra. ¶L. quicunq; per oſdrozenam.] Oſrhæ- niam legi debere aliàs admonui ex Herodia no:etſi dictio hæc diuerſiſſime legatur apud autores:quæ tamen uox apud antiquiores à me nuſquam lecta eſt. ¶L.ordinariorũ. priuſq́; primipili paſtũ.] Accurſius in hac dictione uacillat,& nunc ueterem dictionem agnoſcit, nunc legit, fa- ſtum: ſed mihi prior lectio placet, ut dixerit, paſtum, propter annonam, quæ da äbatur pri mipilo, differentẽ à cæteris: quod lex ſequẽs oſtendit, etſi Accurſius ridiculam afferar in- terpretationem. 8 anè æsae thalamum ſigni ficat Leonidæ Græco poëtæ,& alijs: ᷣα‿ςεο quoch eodem ſignificatu. hinc paſtopii nori di cti Apuleio, Hieronymoq;: quos ex Horo in Hieroglyphicis, ædituos rectè dixeris. De diuerſis officijs. ITL. agentium. comitis Dacbasceſcas cor- ſone.] Phœniciæ Oſrhæniæ lego: quamuis Corſiæ urbs Bæœotieæ ſit, autore„Suida. ¶ Syriæ.] nota hæc ex ſcriptoribus. Illud non omittendum, hortos penſiles, qui Baby loniæ erant, ab Aſſyrio quodam rege fabri- catos in gratiam pellicis, ut ſer ibit Diodorus libro tertio. hinc apud Martialem: Aſſyrius iactet nec Babylona labor. ita enim eſt legendum, non aſſiduus. Planè 5o totum illud epigramma ex Græco Antipa- tri translatum eſt: (Hνeν ᷣ alᷣεœ EN01 Sovdg. Plinius libro undecimo: Antiquitas mirata eſt penſiles hortos, ſiue illos Semiramis, ſi- ue Aſſyriæ rex Cyrus fecerit. Diodorus Sy- rum appellat, non Cyrum: ut neceſſe ſit alte- rutrum codicem corruptũ. libens in hæc di- uerticula plerunq; tranſeo, quoniam ea in ſe non minimam uidentur habere utilitatem. ILibyæ pentrapoleos. pentapoleos. quę autẽ ſit pentapolis. ſuprà ex Ammiano quæ dam retuli,& Rufo Feſto. 1 Myſiæx.]Mcœſiæ legendum. nam Nyſia 10 20 30 4⁰ 60 Itres poſter lores lib. Cod. annot.„ hic haudquaquam in propoſito facit. Corru pta hæc locorum prouinciarũc; nomina, ita corrigenda ſunt: quorum ſi quis maiorem uelit habere notitiam, coſmographos adeat. Deprimipilo. ¶ Primipilus eſt cẽturio decimæ legionis. Trimipu nam decumana legio nobilior erat cxteris, cuius centurio dicebatur primipilus, ut tra- dit 1. Liuius libro ſeptimo ab Vrbe condi- ta. Vegetius libro ſecundo: Vetus, inquit, conſuètudo tenuit, ut ex primo principele- gionis promoueretur céturio primipilt qui non ſolùm aquilæ præerat, uerumetiam qua tuor centurias, hoc eſt cccc. milites guber nabat in prima acie. merihnd caput, totius legionis merita conſequebatur& præmia. Suidas: Primipilarius, inquit, maiorè digni- tatem inter milites habens, à Romanis appel rnſ latur. Innominatus Græcus legũ interpres, un uucuſa primipilum tradit militarem annonam eſſe. luulaa cui opinioni ut accedam, facit lex tertia hu- muxluulg⸗ ius tituli: quæ aliter intellecta, omni ratione aunguam m prorſus careret: mutantur enim quæ nunc amanomnes ſunt in honore uocabula, ſi uolet uſus, Hora ,elhs tio autore. quam interpretis ſententiã etiam unſe 25 adiuuat l.ſpeciebus. in ſuperioribus titulis, unn&x im de cohortalibus. Nec tamen omnino abſur- renplum, da eſt hæc declaratio: nam cùm primipilus Vnet, Nerlh, in legione primus e eſſet, conſequebatur om- nia legionis commoda, t rcruli ex V egetio. & confequenter, annona quoq; mil litaris illi lumat. Men ren. ſ uah cõcedebatur diuidenda perc apita militum: Fun e ... ut tandem ueritati locus ſit, quam Accurſij, Pu ee an Bartoli, Abbatis Siculi commenta in hocar unuandcf ticulo obtexerunt tenebris. Publicæ lætitiæ. ¶ Lex unica, faſtus ſi honor datus fuerit.) itarb quan tt uatumd Accurſius interpretatur faſtus, quia homo Nautcertail ſit faſtuoſus.ſed id omnino mihi nõarridet:ſi bmunkhan quidem faſtus, inter alia ſignificata librum eep quoq; denotat, in quo leges& conſules ſcri- Aukeonorip bebantur. inde faſtus honor, qui in libro Fa- dlurigincona ſtorum refertur. plura de hoc ex Ouidio, Va ais egi lerio Maximo, Lucano tradunt grãmatici. 41 6. Quod ſequitur, ſine modico.] immo⸗ Nlonn un hom dico, potius legendum: ſicut in rubrica fecit anti Vſn Accurſius. Nec enim ueriſimile eſt uetari largitionem paruam pro eu- ingelio. Græci enim mercedem all ati nuncij ſecundi, Waxy Eungs ubttare dhtl lusſi luel munc, ux dicunt. Cicero ad Atticum: O ſuaues lennenno no; duas epiſtolas, quibus euangelia deberi ſa- unn uai teor. Meminit& Plutarchus in uita Demo- n. lua. ſthenis,& Iſocrates in Xreopago. quæ uox 4 lu lua alm in I. falſus.. qui alienum. ff. de falſis. eſt repo Locuu— nenda in uacuo ob Græcas literas loco. quamuis alij malint ibi legere gu- Ner 4 G rvrpæ, hoc eſt, indicij præ- ntbitague mium: quod non hui gaaf 1 .. improbo. plul bmoch ütatumt ANNOTATIONVM D. ALCIA TI ar re ma 1N TRES CODICIS LI- aan aln BROs FINIS. eleren ſdabw iruine autantur enim quce nune abulaſiuoletulus nterpreti ſententäein s. in ſu deriordustinb Nectamen omninohio- tio: nam cum pumyin ellet, conſequebanum aoda, utretullex Vegoi nnona quoq; militansi lenda percqpita milim llocus ſit quam Acaus Siculi commenta inlor ttenebris. licæ lætitiæ. tus ſihonordatsfleii tus honor quinl Muradehocex Oui — Ad illuſtrem regium ſenatorem, dlariſsi- mumq; lurcconſultum lacobum Wlnutium, in Prætermiſſo- rum libros præfatio. VN morum tuorum inslitutiones, uiuendiq; modum conſidero, tantæ mihi oadmirationi es, clariſsime Minuti, ut hominem te omnium bonorum uſui natum, ubique prædicare non deſinam: qui non ſatis duxeris, in dies& bo- as, quæ tui munerts ſunt, diligenter exequi, niſi& ineo quoq te exercue rus, ut quoſcunque uel eruditione inſines, uel plurimarum rerum ſcientia 2 perornatos, uti Studia ſua in publicum proferant, orationis uiribus O perfuadendo compellas. Ex qubbus unum cum me arbitrareris(nimirum hac in re hebetitan- tum iudicij acie) precibus tuis, quæ mibi pro iuſſu ſant, ut per impreſſores traclatus hoſce meos diuulgarem, adegisti. quod, quæ tua esi autoritas, denegare tibi necjuaqquam auſus ſum: quanduam multa eſſent, quæ me de hac ſententia ut decederem, impellere poterant. uidebam enim in omnes, quæ de operum editione leges traderentur, me committere, tyronem in primis, & won ſatis expertum: ſed& uirium mearum iniquumte æ stimatorem: tum& opus festi- natum& informe, quod diutina lima indigeret: præ ponendumá; idcirco nobis ante oculos urſe exemplum, quæ cum informes catulos edat, din lambendo in animantis ſui ſimilis effigiem de- lineet. uerum neq; Tlacci præceptum me obſeruaſſe, quo innouennium diffindi diem debere exi Stimat. Meritd itap id negocj diſferebam: cùm tu omnis monæ impatiens, extorſisli ut ede- rem: ceſbi iudicio tuo, quod longè conſummatiſsimũ iandiu antè expertus fueram. quapropter ſt inſurgent aliqui, quibus quantulacunq; hæcnositra non arrideant, tui certè erit muneris ſenten tiamtuam defendere:ne Juriſconfultus tu, alioqui celeberrimus, malò mihi cautamrem feciſſe dicaris: quanquam nihil eſt quod formidem, Teucro duce,& auſpice Tèucro. Non enim me la- tet, quantum lota(quod ille ait) aure ſis, quamq; egregius patronus, ubi animum intenderis. Iidit cert id integerrimus prudentiſemusq́; uir Autonius Dratus, cuius fuffragio ad hone Kti ſimam hanc ſenatoriam dignitatem aſcendisti: in qua hercle deſignatione ſe optimi iudicij, qui te honori parem cognoſcebat,& probatiſoimi amimi hominem præ slitit: qui ambitione ſor dibus; inconcuſſus, non alia re quclus, magistratum hunc in te contulit, quàm quòd bontificiæ ciuilisć legis acutiſbimi interpretẽ fuiſſe Aureliano in Qymnaſio ſciebat. Vt igitur beneflcia in dignum hominem conferret, te potiſoimu delegit: memor uidelicet conſultiſsimus uir uerſiculi anti]ui füerat: Beneficium danco accepit, qui dugno dedit. Tu enim is es, in quo uerò poſpimus dubitare, an tibi dignitas, an potius tu dignitati plus ornamenti conferas. Sed quid hæc ego? quaſi uel nunc primum in te hæcſim admiratus, ueltu istis laudibus impræ ſentiarum egeas, quem nemo non quotidie laudat, extollit, prædicat. Animaduerti ſape cum tecum de difficili- mis iuris quæ stionibus diſſererem, tam acutè, tam eleganter te reſpondere ſolitum, ut nihil ſu- pra. qua admiratione captus, Homericum illud inſufurrabam: — xx ʒoνν μικκννρν Syoiοννσσρ ιν‿οει R9, A0, Do. Meritd itaque tuo iudicio parẽre neceſſarꝛum mihi fuit: quapropter ſi quicquam hinc opis ad ſtucia ſua aliqui acceperint, hi tibi debebunt: qui cum libros hoſce adhuc ſupprimerem,& mihi ipſi nullo modo ſatis facerem, Horatianumq; præceptum ſequm in animum induxiſſem, non po- tuisii tantum temporis expeclare: ſed uries eloquens,& Dericlea illa εε⁹ bie XRä- o præ modum excellens, cosgisti ne amplius remoram facerem,& qualecunq; opuis in tui gatiam ederem. quæ humanitas nonin me ſolum, ſed in tudioſos omines, Wreeeen litera- ——— ——ͤͤͤͤ — — —— Epiſtola nun cupatoraa. rum cultores, tua, tantis laudibus dignae ꝗl, ut breui futurum arbitrer, cùm talem de literis u- ram geras, cum fauoribus& beneftcijs doclos proſe quaris, ut paſem nomini tuo dicentur opti mi codices, decantentur in laudes tuas encomia, recitentur panegyrici, ſisqq; qualis Etruſcus eques Mecænas, in cuius gratiam nemo non ſeribebat: ſed eò tu melior, quod non ſolum auch- re, atque ea legere paratus ſis, uerumetiam de autorũ peritia iudicare. Nepeterem hic ingens ingemij acumen, maximam rerum cognitionem, ſummam æ quanimitatem tuam, niſi has uurtu- tes à cæteris, qudm à me, mallem præ dicari. Ipſi enim mihi, qui tecum aſsidus conuerſor, qum coram omnia uideo, ita ad dicendum ob admirationem lingua hæſitat: ſicut his caligant ocult, Lui de proximo nimis inſPictunt. Quantum credis me admiratum, cum cciſiuis horis,&(ut Gnæci dicunt) 2α,ερςρ νο diuicæ linguæ operam dares: tam modico tempore te profecſſe, ut præceptor ipſe tuus I alterius Corbetes, iuuenis nobiliſsimus,& mihi commercio fludio- rum perquam charus, dicere Græcum illum de te uerſiculum non dubitauerit: ToMoi da. Heiovεᷣ dMaο⁵ρσον. Sed hæc haclenus: uereor enim ne dumpluribus tecum ago, inomnium Fortaſſé utilitatem de- linquam, in qua nunquam deſinis eſſe occupatißimus: dum conſtantiſimus uir nungquam incaſ fum tempus teris, dum domi aduocatos audis, dum Ius ciuile ad amußſsim perpendis, dum in ſe- natu ſententiam dicis: forisq; nunc ad Heluetios pacandos legatus, nunc ad regiam maie ta- tem nuncius uadis: ut de te illud prædicare poſsim, quod de Alexandro Macedone Darme- nio: ſtrenuum hominem,& nunquam ceſſantem. Accipe igitur nomini tuo dicatum opus, quod Prætermiſſorum titulo inſigniui, Græcos, Hebræosq́; ueteres imitatus: quorum Quin- tus Calaber,& eo longè antiquior quiſquis fuit ille Hebræus, ⁊u AxXSr,Ne conſcri- bſere. cum enim in ure multa ſint quæ ſine cognitione ſtudiorũ humanitatis percipi nequeant, Acæteris operibus ea ſegregaui,& in hunc locum congeſai, ne inter tetricas illas(utinamnon etiam odioſas) quæ iones, hæcnoſtratium Doclorum iudicio ſordeſcerent. Cæterum&hæc nostra libellorum nuncupatio Saluij Juliant, qui& ciuis meus funt, exemplum præ ſe fert: qu onUEpæρέτπαηστ- uir, inter cætera, etiam in Jure ciuilt libros ſex ad Mlinutium ſeripſct. guem tu fortaſſe inter maiorumtuorum Stemmata habes: uel cuius certè perſonam induſti ſi uera 8 axWeois Dythagorici crediderunt. Bene uale. Mediolant, Wonts Tanuarifs, 51, D. XVIII, k iapauperes cœ mn yuug,, decl iltanẽ ego cenl pud Tertullianũ cnuiuia hacuoc (Album matr nominaiudicum eiudicem facis:c tem nõ eras in ho dores edicta ſuade dieitur lulio Poll. uatũtradidere (Arabarches. Theod cöſtitutio otiuslicentie ſul cbarchie, per. onſtitutü nihil mlũ uẽclicari per lndieant arabarch uectigali depe zegpti deuetet cjpublicanorũN . lerndrünziio No XyIIſcribihr iijue rumpzelsi ſeigu iul ge dnon immerito 3 a 1bug CClp demzce II ubm.O m pruſſ uuiltaend muis uir nunquam Ihua m perpenl,dun 9 unc ad regiam maul o Macecone Dan omin tuo datumonn mutatus: quorum T dNenah onſe aütatis percpyine uen etricas ilus(utmanu erem.Qeterum ok xemplum pre ſefe x adWinutum Frni nus centsperſun rediderunt. „ Prætermiſſorum lib.. D. ANDREAE ALCIATI IVRISOCONS- MEDIOLANENSIS CLARISSIM]I Dnetermiſſorum liber primus, ad Minutium. CEPHAII dicti ſunt quidam peruerſi dogma tis ſectatores, qui hære- ſeos ſuæ proprium auto- Irem non habebant. unde id nomen ſo rtiti, quaſi ſi- ne capite, axρα☛ση☚α. In his fuit Seuerus neſcio quis exarchus, ut eſt a- pud Suidam. ¶ Agapes, conuiuia pauperũ interpreta- tur Gratianus XLII. diſt. Ipſe à præceptori- bus accepi, æyᷣmσ dilectionem ſignificare, non conuiuiũ: quare fortaſſe ibi nõ agapes, ſed eilapinas,&næπivæs legẽdum aliquis opi-⸗ nabitur:ſignificat enim id conuiuium, quod ad nson ſcenin præparatur: ut ſi quis om- nes pauperes cœna accipiat. Homerus, anæx- zus us„α⁵ν. declarat id etiam Buſtathius. ni- hil tamẽ ego cenſeo immutãdum: quoniam apud Tertullianũ, Cyprianũq;, Chriſtianorũ conuiuia hac uoce appellari ſolita reperio. I Album. matricula, ſeu pictatium, in quo nomina iudicum deſcribebãtur. Plin. Quid te iudicem facis? cùm hanc operam condice- rem, nõ eras in hoc albo. Rurſus in quo prę- tores edicta ſua deſcribebãt, Græcè Acbuνᷣe dicitur Iulio Poll. ut errent qui parietem de- albatũ tradidere, qua in ſententia eſt Suidas. AArabarches, extat Impp. Valent. Grat. Theod.cõſtitutio in hęc uerba:Vſurpationẽ totius licentiæ ſubmouemus, circa uectigal arabarchiæ, per Aegyptũ atq; Auguſtaneã conſtitutũ, nihilq; ſuper tranſductione ani- maliũ uẽdicari permittimus& ẽ. Quæ uerba indicant, arabarchen præfectũ fuiſſe exigen do uectigali de pecuarijs, quæ ex Xrabia in Aegyptũ deuehebãtur:ut ſit illud nomẽ offi cij publicanorũ. Meritò ergo Iuuenalis, Tit. Alexandrũ natione Aegyptiũ(ut Tacitus li ro XVII. ſcribit)taxãs, arabarchen appellat: Atque triumphales, inter quos auſus habere Neſcio quis titulos Aegyptius, aut arabarches. ut non immeritò damnandi ſint, qui ſimpli- citer mollem accipiũt, idq́; editis annotatio- nibus probant. Quapropter& in epiſtolis M. T. ad Atticũ, appellat arabarchen M. An toniũ, quaſi Aegyptiũ publicanũ: extorque- bat enim ab illis ingentia uectigalia, unde pe cuniam conflaret, quam deinde prodigeret: ut eſt apud Plutar.Satius tamẽ eſt Pompeiũ intelligere, quod alibi docui. Memorat& Eu ſebius Cæſarieñi. libro I1. facræ hiſtoriæ Ale xandrum arabarchen:& etiam loſippus lib. ult. de antiquitate Iud. apud quem Rufinus pPræfectum ſalis interpretat᷑, quaſi ćxονε⁵ν 10 20 30 40 50 60 140 legiſſet. qua in re dubito, ne ſicut in alijs ple- riſq;, in eo quoq́; fallatur Rufinus, quem la-/ ceſſere nunquam deſinit Hieronymus. Anachorita, monachũ ſignificat, quaſi ſecedentem& ſegregatum à cæteris. dœνο peo, ſecedo. I Apocha, chirographũ ſignificat, quod confeſſionẽ uulgò dicimus:cùm enim debi- tor ſuam fidem liberat, de receptis chirogra- phum à creditore accipit:id apocha, æꝶꝑxν&ν⁄ di- citur, ς ⁊α αρά inde apocha receptionẽ quoqʒ ſignificat.qua ratione uiceuerſa anta- pocham dicimus, quam debitor creditori fa- cit, in pręſtationibus annuis neceſſariã, pro- pter præſcriptionem,& ſimilia. Apochæ in hunc ſenſum mẽtio eſt apud Lucilium libro Epigrãmatum ſecundo, ae vogixde, ‿⁴σρνανντεο σά ενε⁴ς àιι ⁵εεμασνν 2is οrο PHol La, aMR, zig 2o*νττ⁷ςεοꝓο. a&M G9 S Sερπ̈☛ τεεαιειο Qłz Ped‿αᷣη νεoe, 1. A 2 7 ⁴ έ◻iναϑe Næbd axvixlc derxla. Acta notans Phædrus, piclor quoq; pignore certat Rufus, uter citius ſcribat, uter propius: Sed dum concretos terit hic, ſoluitq́; colores, Deſcrip ſit uariam protinus ille abocham. Quo in epigrãmate Demetrius erτeνeι diſtãtiã uertit, nimirũ iuris uerbũ illud eſſe ignorãs. ¶Antiades, de ædilit. edi. legendũ eſt apud Vlpian. lib. I. ad edictum ædiliũ curuliũ: non antiacas. ſignificãt id morbi genus, cùm ton ſille poſt inflãmationes induruerũt:cui malo pharmaca adhibẽt Plinius, Celſus,& cæteri. Antidora. Græca uox eſt:remuneratio- nem dicere poſſumus æei ειο. ſicut& anti- pherna, ρςᷣν&ν quod uiciſſim à marito lo- co dotis uxori datur. de hoc ſenſiſſe Cæſarẽ in Vvl.cõmẽtario Gallici belli exiſtimo: Viri quãtas pecunias ab uxoribus dotis nomine acceperũt, tãtas ex ſuis bonis æſtimatione fa cta cõmunicant.ↄcxʒ dotem ſignificat. inde parapherna dicta, quæ ultra dotem dantur. Antinomia, cõtrarietas legũ. ꝰτν vi‿os. Analogiſten tutorẽ dicere poſſumus ra- tiocinatorem:lαeννρινμαά atiocinor, quãuis apud Iul. de adminiſt. tut. placuerit legi, alo- giſtas, quaſi rationes reddere non teneãtur. oy G ratio, inde Wyisuo dictus,& asν g. ¶Archimandritæ, id ſignificat quod dici- mus abbatẽ. priſci enim illi monachi eremos colentes, τπν ⁵αηι⁴αs, id eſt, in ſpeluncis & cauis montium habitabãt: quod non uno in loco apud Hieronymum legere eſt. Sido- nius Apoll. libro epiſt. viII. Palæſtinos archi mãdritas nominat. apud quem paraphraſtes ſuus dictos putat, quaſi principes ſint man- dræ& agminis: quod non probo. quid enim brutorum conuẽtus cum ſacroſanctis uiris cõmune habet? licet idem quoq; ſenſerit Ac curſ.cui error faciliter eſt remittẽdus, quan- doquidem extra ſuum forum litigabat. ¶Aſcetria, non aſſiſteria, in Authẽticis& etiam Cod. luſtin.legendũ eſt.ſignificat mo-/ nialem aαανeiæ. Meminit alicubi in hũ ſen ſum Greg. Na⸗zanzenus, pręſertim in pane- S88 3 15 D. Andreæ Alciati 2 gyrico Magni Bafilij. deducit Auerbo Græ- cCO&νακα, q́d laborare ſignificat& exerceri. Acchatus circa phana, ab VIp. libr. l. ad — edictum ędil.curul. accipitur pro eo qui furore actus, lymphata ferè mẽte futura præ- dicat: Bæαςανέκ enim idéẽ eſt quod νεέναρε. hinc in epigram. Græcis, Bacchæ inſanire di cuntur ex Simonidis iambo: 2is&³&; Ba*αœ. 2io le& bM; rusπ—νe. zio M Ae‿μ⁵ανε à g; Scg. ꝗᷓ Baſilica, locus publicus eſt, in quo iudi- cia exercentu r, uenaliaq; proponũtur: idem ferè quod Latini forũ appellant. Baſilicam M. Witruuius ita ædificari debere oſtẽdit, ut in ſuperiore parte iudicia, in inferiore nego- cia exerceri poſſint. Paulus autor eſt, in baſi- lica negociatorũ uenale argentũ reponi ſoli- tum. Prohibuit Imp. Theodoſius, in baſilica rum tabulatis ergaſteria conſtitui, uel eas pi- cturis obumbrari.quem locũ de diuinis tem plis Bartolus intellexit: cuius ſentẽtiam alij quoq; damnauerũt. Ipſe non negauerim, ea tempeſtate baſilicas pro eccleſijs accipi ſoli- tum fuiſſe: quod oſtendit Ambroſius in ea epiſtola, cui titulus, de baſilicis tradendis. Baucalium, uas uinarium Aphrodiſeo: de quo etiam infrà emendandus eſt locus de ſup.leg.oralia impanalioſa:lego enim, boca- lia cuppe aleiſa. tametſi& toralia legi poſſit ex Nonio Marcello. ¶ Buccinum legendum eſt apud VIp. de leg. III. non fucinũ, ut uulgò ſeribit᷑. eſt inter concharũ genera minor purpura, à ſfimilitu- dine buccini. latè apud Pli. lib. IX. id tractar. Bupræſtis, animal ſimile ſcarabæo, deuo ratum tacto felle inflammat, rumpitq́;. Plin. lib. x ✕ X. Hinc eſt emẽdandus locus apud Marcellum ad legem Corm de ſicarijs. ani- maduertit id etiam Beroaldus. ( Burgi, quorum mentio in conſtitutioni bus. Paulus Oroſius lib. vIl. Crebra, inquit, per limitẽ habitacula conſtituta burgos uul- gò uocant.hinc in titulo Cod. de fun. rei pri- uatę:eum qui collegio, uel curiæ, uel burgis, cæterisq; corporibus ſeruierit&ẽ. I Byrr, de quo XX X. 5diſt. c. ſi quis. Sui- das eſſe ονεεᷣα autor eſt, hoc eſt, ſagum, ue ſtemue, quã ſupra alias induimus. Sũt& atre baticis petiti byrri Vopiſco: niſim agis pro- bes, cũ atrabaticis byrri picti. Atrabaticæ ue- ſtes ſunt nigri coloris, quas gsoνπꝶes etiã dici Suidas ſcribit:mentio eſt etiam Iuuen. Aballatio, in Conſtitutionibus, munus alendi equos publicos: à caballis dicta. quorum Horatius, Feſtus, alij meminere. Carchedonius, Carthaginiéſis.*æρησς Carthago. hinc Carchedonia fabula Plauto in Pœnulo.& carchedonius lapis Plinio. cor ruptus eſt Authentic. codex de hæred.& fal. & archedonij antiquam habent libertatem. Cardinales in pontif. iure dictos opinor exemplo ciuilium magiſtratuũ. In libro Off̃i ciorum Theodoſij, pręfecti cardinales appel lantur præfecti prętorio Aſianæ dicceſeos, 10 20 30 40 50 60 & præfectus Aphricæ, quòd maiores cæte- ris eſſent. hinc& ſcapi cardinales Vitruuig. Chartopatræ. Chartophylacium, inquit Suidas, locũ ſignificat, in quo omnia ad ſcri- pturas pertinentia cuſtodiebantur. Charto- patræ, chartarum ipſarum uenditores. ¶ Caſtrati. Hos accepit Accurfius pro his qui naturaliter ita nati ſunt, ut gignere ne- queant:quod alibi non legi apud humanita- tis autores. Suidas entomias& eunuchos ait eſſe, quibus de corpore per inciſionẽ euulſi ſunt teſtes. Thladias uerò, qui fractos attri- tos ue eos habent: hos Iuriſconſulti thlaſias & thlibias appellãt. Prima mares caſtrari de- miramis inſtituit, ut ſcribit Ammianus. Idẽ autor eſt, à Domitiano primùm, mox à Con ſtantio prohibitũ id fuiſſe. Extat etiamnum Conſtãtij lex, ut appareat caſtratos dici, qui in infantia ita euirati ſunt, ut uirile aliquid experiri nequeant, quales eunuchos deſcri- bit Lucianus. Catolicianos in Conſtitutionibus, eoſ- dem cum Cæſarianis reperies. nomina ſunt officialium, ſeu militum, per quos executio- nes fiebant:neſcio an à Cæſare magis, quàm à Cæſarea dicti. Illud nõ dubitauerim, catho licianos dictos apparitores præfecti præto- rio Orientis:quoniam is propter ampliſſimã iuriſdictionem catholicus, id eſt, uniuerſalis diceretur: quem titulum etiã Antiochenos epiſcopos uſurpaſſe autores aliqui prodide- runt. Procopius quoq;, Chriſtianorum, in- quit, epiſcopus catholicus dicit;, quòd unus omnibus præſit accolis in regione quæ PDer- ſarum eſt emporiũ,& à Theodoſia iter octo dierum diſtat. ¶ Carreũ laſſer, apud Paulum depen. leg. quod à celebratiſſimo Carrarũ emporio ad- uehebatur, Plin. lib. XII. in littore rubri ma- ris, Steph. Poteſt etiam legi, carreum Ligu- ſtrum. ſed de hoc quandoq; plura dixi. Cautela, uox omnino barbara non eſt, ut quidam exiſtimauerũt. utitur ea Ammia- nus Marcel. lib. XIIII. tametſi elegantius ca- ptionem dicamus. ¶Camum. leguntur apud Vlpianũ de ui- no triticoq; legato, quædam genera uini fa- ctitij,camum, cer=zuphũ, zZithum, acimatitiũ, embamma. Chamum Simon Genuenſis tra dit eſſe uinum ex ordeo& alijs frugibus: ci- tatur& à quibuſdam huius rei autor Dioſco rides.ipſe nihil nec in Græco, nec Latino co dice deprændi. Proſequitur ille libro quin- to, huiuſmodi uinorum genera:inter cætera chamidryten nominat, unde fortaſſe hanc di ctionẽ, cami, quidam extorſere. Cerzuphũ, puto corruptũ codicem,& uel legendum ci- cernum: unde apud Iulianũ ꝗꝰ eπνꝓινμρα ds eivap &r& Ceulue. nunc eum poëta dicit fᷣeω᷑ά⁷ñ,unc ufoun,& Bpo& quaſi hircoſum, frumen- tigenam, ſiligineum. Beueν quoq́; appellatur Sophocli, riſtoteli. Vel etiam legen- dum eſt ythum, quod uinum tradit Suidas ordeaceũ eſſe, Aegyptiorũ uſibus frequens mentio 6 nenii due⸗ g0ll uerul⸗ ſconfultum àè- clurssintellg (Cortectote iin lraliaetant iibusprxerant, zorem Venetläl eddor Campanla legere eſt (Chrylanmos guiſicavhoc elt lujgeffodiunt,b ap.IlII. Cogũtu je meralliciocto aolueredeinde t dummodo no alexillaaccipier doaliter dixerim. Aciaprouir Ujuaene gabregerek; qua la Armenia, er iiqy œnſtitutionit uc Quihodliel chd Oceani, aba bidtrab& Tacit Decmnetzjin den quodlocuse ndonecdjudica (Dromones,n. lenntonid reſenae 4 ur. ex balglüire — Ateloſ 1 4 alxä phoria lega d.7 9 deugenäitndu Conſtitunonibus el Sreperies. nomina(un um per quos executi na Cæſare magis quin dnõ duditzuerim aib ritores præfecti yrap mis propteramplilim olicus, id eſt uniuerui- Alum etiä Antiochenm autores aliquiprodit oq; Chriſtnommi- nolicus dicit, quoduma olis in regione quæ hé & a Theodoſia tteroc pud Paulum depenſt mo Cararũemporio „XIIin littore rubrim lam legicarteumlig landoqypluracii mnino barbara Jond uert. utitur ea Anm tametſieleganti 9 4. 1 eta 1 el Im beß ſum, fun „qual 143 mentio eius eſt apud Strab.ubi interpres ²*y on uertit,& ad pondera eo uti Aegyptios ridiculè dixit. Acimatitium, magis arridet aromatitium. Vinum aromatite quemadmo dum fiat, ſcribit Dioſcorides lib. v. cap. LVI. quamuis& acinaticum legi poſſit: quem li- quorem Caſſiodor. Veronenſis agri alum- num appellat, odoris ſimul& ſaporis ſuauiſ- ſimi, tum colore purpureo, dulciſſimum,& tactu denſum, ac ſi carneus liquor, aut eſcu- lenta potio eſſet. Embammata ſunt, quos ſa- pores uulgò dicimus, ar 2ν ερημεαᷣmzeο, ab intin gẽdo. legitur apud Colum.& ante nos id do cuit Beroald. in Tranq. Collegia. uide infrà in uerbo Militia. Chomata, aggeres Nili, xlαμαασσνα. apud Iu riſconſultum& diacopi legitur, quo uerbo ſciſſuras intelligit. Correctores, magiſtratus qui non om- ni in Italia erant, ſed quibuſdã tantum regio nibus præerant. unde Macceium legi corre- ctorem Venetiarum& Hiſtriæ. Erat& cor- rector Campaniæx, ut in officijs Theodoſij legere eſt. IChryſammos ęνρκρμρμ⁴auream arenam ſignificat, hoc eſt, ramenta auri, quæ à metal Jarijs effodiunt᷑. ballux Plin. dicit᷑ lib. X LII. cap. IIII. Cogũtur Valentis Imp. cõſtitutio- ne metallici octo aurei ſegmenti ſcrupulos exoluere:déinde quod ultrà repererint, ſuũ eſt, dummodo non alij quam fiſco uendant. ita lex illa accipienda eſt, quicquid aliquan- do aliter dixerim. Acia, prouincia iuxta Danubium, pri- ma& ſecunda dicta, quod à duobus le gatis regeret: qua ratione ab antiquis, Mœ- ia, Armenia, Germania, diuiſæ erant, ut ple riſq; conſtitutionibus conſtat,& Ammian. Marc.Qui hodie Daci uocantur, in Cherro- neſo Oceani, ab antiquis dicebantur Cym- bri Strab.& Tacito. ¶ Decaneta, in authenticis, fortaſſe dica- theta, quòd locus eſſet in quo rei reponeren tur, donec dijudicatum eſſet. Dromones, naues ſunt à curſu dictæ. Lemphoria& hoſpitatura, inquit Arca dius, apud A lexãdrinos patrimonij mu nus exiſtimatur. exiſtimaui quandoq; caſti- gatius legi debere eleamporia, quòod id mu- nus eſſet olei coemundi. nunc magis placet, ut ab impreſſa lectione minus diſcedamus, & teloſphoria legamus, quòôd munus id eſ- ſet exigendi tributi.In Pandectis quoq; Flo- rentinis non ſatis caſtam lectionem depræn di, ſed cum ea, quæ circunfertur, eandem. ¶ Epiſtalma, non ſigillum eſt, ut exiſtima uit Accurſius, ſed mandatum. πιιεαη man do, impero. ſanè ſigillum aνιρσρέυέυνμπν Plin. Cæcil. dicitur. Aſcia crurulis magis placet apud VlIp. quam crinalis: ſicuti& faſcia pedulis. Corn. Fronto: Pedale, inquit, mẽſura eſt pe- dis, pedule uerò ſub pedibus præſtat utilita- tem. uidetur autem id ſignificare quod uul- Prætermiſſorum lib.I. 10 20 30 40 50 60 144 9 ſcalfinum dicimus, uel ipſam ſoleam. 32 næcium locus in quo mulieres labo- 4 rabant, lanam præcipuètrahentes: dif- fuſius aliquando tractauimus. Meminit in hunc ſignificatum Paul. Diaconus: Narſeti Auguſta, quia eunuchus erat, inter cætera fertur mandaſſe, ut eum cum puellis in gynè cio lanarum faceret penſa diuidere. AXnieerrworöearhabere poteſt etiã fur nequam. poſſidet nemo niſi qui aut relictæ, aut donatæ rei, aut emptæ dominus eſt. ita in habente onus, in poſſidẽte uſus eſt. Hirenarchæ, uiri ſedandis ſeditionibus electi:& qui cognoſcerent, ubi de finib. cer- taretur. aeuvn pax& concordia, non habet Græcè aſpirationem. ¶ Honorati etiam hi qui palatinã quidem dignitatẽ habent, adminiſtratione abſtinent: & quod Auſonius ait, Muneris exortes, no- mine participes. capitur hoc in ſignificatu etiam apud Ammian. Marcel. Diocirca, Cynus interpretatur diuiſionẽ manuum, ineptiſſimè. Legendum eſt idio chires:ſunt chirographa propria manu ſcri- pta, unde nomẽ ſumpſerunt, lναiέανουν Heſy- chius ad Eulogiũ? νπσ⁹ Aπν id ix xde Tdνup. Aterculum idem eſſe arbitror quòd ſcri lndmeen princeps ſacri laterculi in cõ ſtitutionib. qui alibi dicitur princeps ſacro- rum ſcriniorum. ¶ Limitati agri.limites à limo, id eſt, tranſ- uerſo dicti ſunt. eorũ nomina octo& uigin- ti recenſet Hyginius. Apud Florentinũ iu- ris autorem, limitati agri dicuntur, qui de ho ſtibus capti, militib. per limites, hoc eſt, cen- turias fuerunt aſſignati.in his neq; alluuionẽ eſſe, neq; ius uſucapiendi, in lib. de contro- uerſijs agrorum Agennius Vrbicus ſcribit. Idem tradit ſolitos fuiſſe aſſignari agros ue- teranis duobus modis. uno quidem, ut hi ex quorũ territorio agri ſumpti erant, nullam iuriſdictionem amplius in eis haberent: ſed leges ab his acciperentur, qui ueteranos de- ducerent. alio modo, ut iuriſdictio ciuitatis in eos agros ſalua eſſet. Exiſtimauerim igit᷑ apud Flor. ita diſtingui, ut qui ager deuictis hoſtibus ita ueteranis ſit Steeeftzne ut in ci- uitatis iure cuius erat, permaneret, in eo ius alluuionis eſſe, quoniã uidet᷑ adhuc priuatus eſſe:ſed ſi in ciuitatẽ nõ ueniat, uerũ manuca ptus aſſignatusq́; ueteranis ſit, publicus po- pulo Ro. remanet, nec alluuione diminuit᷑. ¶ Luſum aleæ ꝓhibuit Iuſtinian.& quinq; ipſe ludos inſtituit: comonouolon, como- daulomolo, regindala, cempon, reipuſara: que genera ludorũ nuſquã ipſe legi, nec eas quidẽ uoces in aliqᷓ ſignificatu. quapropter cum locus hic ſalebroſiſſimus ſit, nihil decer no. Solùm lectorem admonendũ ducimus, in primis poſſe corycouelon legi, quod ia- ctum pilæ ſignificat: ενυυν enim Paulo Ae- ginetæ pilam eſſe eruditiores conſentiunt. unde prouerbiũ, coryco exerceri, de eo qui incaſſum fatigatur: erat enim pila coriacea 88 4 l.in agris. ff. de acq.rer.dom. 145 D Andrex Alciati 146 inſtar utriculi, quæ inflata uento, plerunque Iuſorem male afficiebat. Suidas in dictione oααεε corycũ interpretatur ſaccum in quo panis recõdebatur. Quod ſequitur, como- diaulion.] quaſi Coααας⁴άννενν eſt, lu lum curſorium. octo eſſe certaminũ genera dui- das autor eſt: inter quæ diaulon, cũ per duo ſtadia curritur. Rurſus regindalia. Jexiſtimo eum qui conſtitutionẽ tranſtulit in Latinũ, ut erat indoctiſſimus, ſic credidiſſe poſſe trãſ ferri eum ludum, quem Jul. Pollux onoma- ſticon nono baſilinda, Bæπα appellat. uo- catur autẽ hic luſus, cùm ducta ſorte aliquis fit rex,& is aliquid laborioſum miniſtro, qui ſorte pariter obtigerit, imperat. Subſequit᷑, cempos.] Feſtus Põp.ſimpliciter catampon genus eſſe luſus ſcripſit. erunt quibus for- ſan placebit cæſtus: nobis omnino nihil arri- det. Reipuſara.fortè corruptum eſt,& Græ cè ſcribi debuit„t⁊αν νυπuæ, à decurſu latrũ culorum, hoc ei caleulona. Sed ur dixi, hæc omnia à nobis per coniecturam referuntur: nihil enim certi habemus. nam& fuerunt, qui aliter hunc locũ emendarent, comolem, idolomenon, rhindalcha, cyron,& ecpyru- ſan legentes: qui tamẽ huiuſce caſtigationis rationem addunt nullam. ¶ Lyciarcha. C. de off. com. orien. ſicut ſy- rarchia, ludi quidam in Lycia celebrabãtur: quibus qui præerat, lyciarches dictus eſt. Conſtituebatur autem in id munus à comi- te Orientis,& eius officio: ſicut ſyriarches, qui idem in Syria munus curabat, à præſide prouinciæ Syriæ. Ancipes interpretantur Arc.& Ho- norius quadam conſtitutione eſſe ſali narum conductores: quod ex uſu loquendi admiſſum crediderim:alioqui generalius eſt nomen,& omnes cõprændit, qui à fiſco ali- quid uel emunt, uel conducunt. hinc in L. Neruſij tumulo in Sabinis:ſecurè ſolui ſem per fiſcalia manceps. dicti ſunt, quòd ſubla- ta manu autores ſe contractus fignificant, Feſto. Meminit Cic. Tranq. Nonius, Pædia nus, cæteri. Mancipi. dicetur infrà in uerbo Nexus. Menſularius idem ſignificat quod num mularius,& ræeτεετ. Trapeza enim men- ſam ſignificat:hinc trapez⁊ophora, ſuſtinẽtes mẽ ſam tripodes, Paulo: licet alij neſcio quid impertinens de amphora inculcent. Miliarium argenteum Paulo dicitur uas ad coquendũ:id hyeme uſui eſt, ſicut bauca- lis, quo æſtate utimur refrigerandis in aqua Hydᷣæσνο xνε‿ τμμιeάιMἀα‿ẽο⁴- ⁴ᷣtupe,(cyathis. T 6 T00 dx, v ⁷⁴εο Boptv. nix Nενέ ⁴ ρνμἀτ ειπνην Nℛßεw bp deg. Eis de˙XxAXL Bad Nup)'d. Nicarchi hoc carmen eſt ſecundo epigram- 10 20 30 40 50 matum, unde ſententia noſtra approbatur. 60 Acratum emisti miliarion Heliodore, Per Thracas flantis frigora habens Boreæ: Ne ſuffla, fimum ue cites ſumasq́; laborem: Acrata æſtati bauc alis empta fuit. ¶ Militia. Non ab re facturũ me exiſtim a⸗ ui, ſi diſputatiunculam hic noſtrã referrem qua olim cum eruditiſſimo, tribusq; linguis, Hebraica, Græca, Latina, peritiſſimo uiro BENEDICTO IOVIO Nouocomenſi diſ- ſerui. eam, quòd ad ius ciuile non parum fa- ciat, uiſum eſt hic recenſere. ſubſequiturau- tem in hæc uerba:Exiſtimaſti tu quidem col legia ipſa fabrorum, centonariorũ, dendro- phororũq; ad rem bellicã pertinuiſſe: quam ſententiam& illud adiuuat, quod in Raue- nate quadam inſcriptione legitur, Flauiam Salutarẽ HS. X X✕ X. dediſſe collegio fabrùm M. R. hoc eſt, ut Val. Probus interpretatur, militiæ Rauenatis. ſicut etiam Mediolanian notaui, Cælium collegam fabrorum& cen- tonariorum M. M. id eſt, militiæ NMediola- nenſis. nam& centonarij à centonibus di- cti funt: quod ad indumenta militum pol⸗ ſe pertinere uix negauerim, cùm& V Ip. cen tones, funes, perticas, ſyponas, phormio- nes, id eſt, ſtoreas, legato inſtrumento con- tineri, ex Pegaſo Iuriſconſ. tradat. Mentio quoq; eorum habetur Petronio Arbitro,& Apul. Iuuenaliq;. Cæterùm quò minus hãc in ſentẽtiam in noſtra hiſtoria à me itum ſit, in cauſa illud fuit, quòd exploratũ mihi erat, nulla collegia in re militari permiſſa fuiſſe. Martianus iuris autor in tit. qui ſit de colleg. illicit. Digeſt. lib. X LVvII. Ma ndatis, inquit, principalib. præcipitur præſidibus prouin- ciarum, ne patiantur eſſe collegia ſodalitia, ne ue milites collegia in caſtris habeant: ſed permittitur tenuioribus ſtipem menſtruam conferre, dum tantũ ſemel in menſe coëant. quod nõ tantũ in urbe, ſed& in Italia diuus quoq; Seuerus conſtituit. ſed religionis cau ſa coire non prohibẽtur& ẽ. Nec quicquam obſtat, quòd dixi militiam Rauenatem, Ne- diolanenſem'ue his in collegijs dictam:quo niam militia non ad arma ſolum ſpectat, ſed & uniuerſitatem quoque deſignat. hincmi- litia aduocatorum, Impp. Leonis& Anthe- nij conſtitutione: militia palatina, pro om- nibus qui in palatio, in breuiario Theodo- ſij: militia literata Cæſarum reſcriptis, in tit. de prox. ſacr. ſcrin. militia negociatorum, lu ſtin. Cod. libro octauo, ubi de pignoribus agens: Qui ſuper, inquit, hypothecis, quas metaxarij, uel diſtractores, uel alij quarum- cunque ſpecierum negociatores, pecunias ſibi credentibus dare ſolent: ſancimus, ut quamcunq; militiam ijdem negociatores ac quiſiuerint& ẽ. ut ibi ſignificet quantitatem aliquam rerum, quæ in negociationẽ dedu- ctæ ſint. quapropter& Serbidius Scæuola, Inter uenditorem, inquit,& emptorem mili tiæ ita conuenit& ẽ. Nam& dum teſſerarios ex Modeſtino intelligis, qui præcepta Impe ratorum per contubernia ſignificant, ma- gis ea in inſcriptiõe probauerim eos accipi, qui frumentarij in urbibus ſint. VIp. de iudi cjs:Si libertis ſuis teſſeras frumentarias emi teſtator uoluerit, apparet ex genere compa- rationis endit in olal9 nem Collegia ſtulerav reſtilu um noua, exom un Caius:Col aſconl. confirma trum& quoruj irũ, qui in prou ewmuluseſt O culpin& trãal lrred. fac. cUr. 1 dmune haberec brteinlario tuop momodo& intel cſer exiſtimes, uum neaccipiam, menti factiono edes ſed& lex So duem bocthius q em relare di, inq vlmutæ, uelfrun vgociationem dil do. Quod iginur ill quiſßluamc procurarentinc- prinis ſitea rat u adrem bellic dd Martianus ty mento ſit quod aa Kulo, Raljs co eeine„phommo, rumentoch, riſconſ. nradat, Mend 4 Deuonio Arbiro tenim quominuh rahiſtoriaame toml odexploratümitien miltani permila fuit orin tir quiſttdecclg LII.Nandatisinqur itur præſicibus proun r eſſecollegi ſoclln i in caſtishabeant'ſa ibus ſtipemmenſtum ã ſemel inmenſe cm rbe, ſed& in ltaludim ſtituit ſed religonbe Etur&c. Necqquiequmn Ilitiam Rauenatem le in collegiß dicamom larma ſolum pettaſt voque deſigrat aiun, Impp.Leonisd Ane militia palzinz,proon io, in breuinno The 1 Dæſarum reſcriplisin 147 rationis id fideicõ. Rom. præſtandum. Paul. de legat. II. Si Titio teſſera frumentaria, aut militia legata ſit. Meminit& teſſeræ frumen tariæ Tranq. tametſi me nõ lateat, alia quoq; hanc dictionẽ ſignificare. Vtigitur breuiter abſoluam, non alio ſenſu in his elogijs acci- piendam militiam exiſtimo, q́; ut illud deno- tet, quod uulgò paraticum dicimus: ſicut& apud Apul. lib. Xl. Aſini aurei: Quò tutior ſis atq; munitior, da nomen huic ſanctæ mili tiæ, cuius non olim ſacramento etiam roga- baris. Significat autem collegium Iſiacorũ ſacerdotum. Plane ſi in caſtris ea collegiorũ nomina extitiſſent, non eſſent certèà Vege- tio, uel Modeſtino hac in re diligentiſſimis ſcriptorib.prætermiſſa. Sed& in libello, qui eodem argumento Græcè circunfertur, ²⁴έ dvoεαꝶαiæs s ερεννννihil prorſus de illisoffen des.quin& Cic. in urbibus ea collegia fuiſſe oſtendit, in oratione(niſi fallor)aduerſus Pi- ſonem:Collegia non ea ſolùm, quæ ſenatus ſuſtulerat, reſtituta: ſed innumerabilia quæ- dam noua, ex omni fæœce urbis ac ſeruitio cõ ſtituta. Caius:Collegia, inquit, Romæ ſena- tuſconſ. confirmata quædam ſunt:ueluti pi- ſtorum,& quorundam aliorum,& nauicula riorũ, qui in prouincijs ſunt. Mediolani etiã hic tumulus eſt, O. M. Epitynchan. M. M. ſer. ciſalpin.& trãſalpin. patr. coll. naut. comens. hæred. fac. cur. An tu nautas iſtos quicquã cõmune habere cum militibus dixeris? niſi fortè in lario tuo pugnatũ credas. Cæterùm quomodo& interpretandos treis illos api- ces, ſer. exiſtimes, ſcire ex te uelim. nam ſer- uum ne accipiam, illud facit, quòd ſeruis te- ſtamenti factio non eſt, nec ab inteſtato hæ- redes. ſed& lex Solonis à iuris autore Caio, quem Boẽëthius quoq; in Topicis habet auto rem, relata: Si, inquit, collegæ ſacramẽtales, Prætermiſſorum lib.]J. 10 20 30 uel nautæ, uel frumentarij ſint, quicquid ad 40 negociationem diſponunt ſimul, irritum ne eſto. Quod igitur arbitraris dendrophoros fuiſſe, qui ſyluam cæderent,& materiã defer riprocurarent in caſtra:ut tibi non aſſentiã, in primis ſit ea ratio, quam ſuprà probaui- mus, ad rem bellicam collegia nõ ſpectaſſe: quod Martianus tradidit. Verùm& illud ar gumento ſit, quòd aut eos accipis, qui ipſi cę dunt, deferuntq; ligna:& hos calones eſſe ex Seruio,& alijs cognitum eſt: aut qui caloni- bus præerant,& etymologia repugnat: cùm aliud ſit arborem ferre, aliud ferentibus præ eſſe. Non eſt igitur cur loco me moueam,& exiſtimem dendrophoros ad rem diuinã nõ pertinuiſſe, cùm arbores dijs ſacras fabella Auiani demõſtret:& Plin. lib. XII. cap. I. de arboribus loquens: Hæ fuere numinũ tem- pla, priſcoq́; ritu ſimplicia rura: etiamnũ deo præcellẽtem arborem dicant. Item: Arborũ genera numinibus ſuis dicata perpetuo ſer- uantur. Et rurſus: Ex arbore numinũ ſimu- ſachra fuere. nam& eos eſſe arbitrari quiſq; poterit, quos Caius in Solonis lege thyaſo- tas uiſus eſt appellaſſe. horum enim ſacrifi- 50 60 148 culorum collegium fuiſſe& ex Martiano re tuli:& te non ſatet, Romæ quoq; lectum fu- iſſe collegium pontificum, ſicut& paſtopho ros. Horus Apollo in Hieroglyphicis, ædiũ ſacrarũ cuſtodes extitiſſe autor eſt, nõ, quod tu arbitraris, ſimpliciter palliũ ferentes:tam- etſi ſententiam tuam etymus defendat. Sed & dadophoros Dianæ ſacerdotes legimus, & eſchophoros in eſchophorijs feſtis ramos oliuarum Athenis ferentes, Suidæ, interpre ti Xriſtophanis:& canephoros in ſacris Ce- reris, Callimacho Pauſaniæq;. Verùm an hi collegium facerent, uix eſt ut affirmem. ſo- lus noſtræ ſententiæ ſcrupulum inijcit Calli ſtratus de iure immunitatis, qui, Immunes, inquit, ſunt qui calcem coquunt, et qui ſyluã incidunt,& qui arborẽ cædunt,& torrent. ut dubitare hinc poſſimus, num dendropho ros intellexerit. ſed omnino nihil id ad mili- tiam caſtrenſem:tametſi nec hi fortaſſe colle gium aliquod habebant. Nec nobis aduerſa tur quòd uexillarios, dolabrarios, ſcalarios legiſſe te dicis: nam hi ſpeciale ipſi colle- gium non faciebant: ſed potius aliorum ac- ceſſionem quandam fuiſſe crediderim: cùm in tuis quoq; collectaneis cliuio pago adſcri batur hic tumulus, L. Apicio Brutidio,& Albutiæ filiæ centuriæ centonariorum, do- labrarij, ſcalarij ordines: ut inde conijciam, centonarios matricem ipſam ſocietatẽ fuiſ- ſe, quorũ ordines dolabrarij, ſcalarijq; erant. Sint igitur fabrorum, centonariorum, den- drophiororũq; principalia collegia: ſub qui- bus tamen alia artificum nomina cõtineban tur.nam& in Ro. inſcriptionibus, in Chry- ſogoni æde, hæc eſt: Magno& inuicto Imp. Cæſ. vAL. Conſtantio, P. F. corpus coriario- rum, magnariorum, ſoleariorum. unde exi- ſtimo magnarios artifices fuiſſe calcearios. qua in re quid ſententiæ tuæ ſit, libenter ue- lim ſcire: cum& uox hæc apud Apuleium inueniatur, penes quem Beroal. magnariũ, negociatorẽ interpretatur, qui magnas res pertractet, magnaq; mercimonia exerceat. Cæterùm neque ſatis argumentum hoctu- um probo, dum idcirco plura fuiſſe collegia Mediolani aſſeris, quoniam Comi ſint teſ- ſerarij, dolabrarijq;. nam& ex plurimis con ſtitutionib.& ex prudentum reſponſis con- ſtat, collegia omnia prohibita eſſe: niſi quæ uel à conſuetudine, uel à principe probata ſint. quamobrem etiam quòd ea conſuetu- do Comi fuerit, ut teſſerarij, dolabrarij,& id genus ſimiles, corpus aliquod facerent: non ideo tamen Mediolani feciſſe comper- tum eſt: cùum in huius urbis palæotitlis ſola trium collegiorum. fabr. cent. dendrophor. mentio reperiatur:ſicut in Cremonenſi tan- tum municipio fabricẽſes extitiſſe arbitror: quod Ammi. Marcell. lib. X Vv. uidet᷑ oſtende re: qui ita dicti ſunt, quod fabricam armo- rum, quam ibi Conſtantius Imperator habe bat, curarent, armaq; ipſi fabricarent: quod generaliter nõ permiſſum urbibus, luſtinia- Fabricenſes. 149 D. Andreæ Alciat 150 ni conſtitutione docemur:ueluti id collegiũ approbari Theodoſij& Valent. lex oſtendit, ſub tit.de hære. decurionum. ut fateri auſim, ut recte hæc dignoſcantur, neceſſaria eſſe ali qua in Iure ciuili rudimẽta. Verùm& quod à mepetis, ut paulò diffuſius explicem, quæ mea ſit de collegio fabrorum ſententia: exi- ſtimo fuiſſe artifices tenuiores, quales mate- riarij, ferrarij, coriarij, idq; genus ſimiles. quapropter cum ſub Domitiano etiam de re 10 bus leuiſſimis ſenatũ conuocari ſolitũ oſten dere uellet Plin. Secũdus in Panegyrico Tra iani: De ampliando, inquit, numero gladia- torum, aut de inſtituẽdo collegio fabrorum conſulebamur. ubi interpres tuæ ſententiæ autor, collegium caſtrenſe exiſtimauit: quæ interpretatio& ex hoc confutatur, quòd nõ ſolebat ad ſenatum quicquam referri, quod ad milites pertineret, ſolumq; id ius Impera- torium erat, quod Tacitus in Tiberij rebus oſtendit. Calliſtratus quoq; Iuriſconſ.de iu- re immunitatis:Quibuſdã, inquit, collegijs ſeu corporibus, quibus artificij ſui cauſa ius coẽundi lege permiſſum eſt, immunitas tri- buitur, ſcilicet eis collegijs uel corporibus, in quibus artificij ſui cauſa unuſquiſqʒ aſſu- mitur, ut fabrorum corpus eſt,& ſi qua ean- dem rationem originis habent: quæ idcirco conſtituta ſunt, ut neceſſariam operam pu- blicis utilitatibus exhiberent. Cæterùm& quam operam publicè utilem præſtaret col- legium fabrorum, Cæcil. Plin. in epiſtolis ad Traianum, luce clarius demõſtrat: qui, cùm Nicomediæ uaſtiſſimum incendium Geru- ſian& Iſſon abſumpſiſſet, nullusq; in publi- co ſipho, nulla hama, nullum deniq; inſtru- mentum ad incendia compeſcẽda eſſet, Tra- ianum rogauit, an inſtituendum putaret col legium fabrorum, duntaxat hominum c. Egoq;, inquit, attẽdam, ne quis niſi faber re- cipiatur, neue iure conceſſo in aliud utatur. ſed Traianus prohibuit, quòd dubitaret, ne rauεασα iſtæ perquam graues fierẽt, propter ſtudia factionum. Inemendata eſt autem eo in loco Aldi editio. ſignificat uox illa erτν peiac, ſodalitia, ſeu collegia. Sed& hamæ d&c ſi phonis meminit VIp. de fundo inſtruct. leg. ubi, Acetum, inquit, quod extinguendi in- cendij cauſa paratur, inſtrumentũ fundi eſt. Itemc; centones, funes, perticæ, ſcalæ, phor- miones quoq;& ſpõgias,& hamas,& ſipho nas contineri, plerique,& Pegaſus, aiunt. ſic enim ille: quamuis in uulgatis pro ſiphone, ſcopæ ſupponantur, quæ nullius omnino ſunt uſus arcendis ignibus. Sed& a ſarcu lum eſt. meminit ſiphonis in hunc uſum& Iſidorus in etymologijs ſuis. Habebant autẽ hæc collegia patronos ſuos, eligebantq; po- tiſſimũ aliquem ex decurionibus. Extat Ber gomi latiſſima menſa cum hac inſcriptione: 5. Mario Vot. Luperciano equiti Ro. equiti pub. omneis honores municipales adepto, iudici de ſelectis, ſacerdoti Cæninenſi, colle gij fabrorũ, cẽtonariorũ, dẽdrophororũ, mi litiæ Bergomatis patrono. cuius eximia libe ralitas poſt multas largitiones hucuſq; eni- tuit, ut lucar aruinæ redemptum à republica ſua, uniuerſis ciuibus ſuis in perpetuum re- mitteret. huius tot& tam ingentia merita ita remuneranda cenſuerunt, ut eſtigiem quar- tumuiri perpetua ueneratione celebrarent, locus decreto decurionum dicatus. Oſocomium. multa ſunt hoc in ſigniſi catu corrupta uocabula, quæ ſic in lu- ſtin. Codice emendãda ſunt. Noſocomium, ubi curantur morboſi, ualetudinarium qui- dam Latinè appellãt. Ptochotrophium, ubi nutriuntur pauperes, d&mσ& τπ ⁵πmdꝛ[⁴καα α wpFigap. Xenodochium, ubi hoſpites accipiunturun de uulgò hoſpitale dicimus. appellatur& xe non: quæ uox apud Sidonium quoq; reperi tur. Gerontocomion, ubi ſenes curantur. ⸗— piεονræ nemo ignorat pro ſene accipi. Bre- 20 photrophion, ab alendis infantibus: infans enim Z9ιʃdicitur, ιακν nutrire. Orpha- notrophiũ ab orphanis. uox eſt Græca, qua ſignificant᷑ pupilli priuati patre. Aſſiſteriũ, legẽdum aſcetrion, pro loco in quo aluntur moniales, συαπανπν. Nexus apud Iuſtinianũ de uſucap. transform. Nexus, inquit Bos- thius, iuris ſolennitas eſt, quam in Inſtitutio nibus Caius exponit, cum res mancipiuen- duntur, interueniunt enim quinq; teſtes ci- 30 ues Romani puberes,& is qui libripens di- citur. is autem qui mancipium accipit, æs te- nens ita dicit:hanc ego rem ex iure Quiritiũ meã eſſe aio:isq; mihi emptus hoc ęre eneaq; libra. deinde ære percutit libram, idq́; æs dat ei, à quo mancipium ſeu aliam rem accipit, quaſi precij loco.quæ res ſine hac ſolennita- te uendebatur, erat mancip. Non refero id diffuſius: quandoquidem nemini nõ dictus hic locus, etiam Cynum, Albericumq; Roſa 40 tum non præterijt. Nummos inueterales uidetur accipere Vlpian. de bonis damnat. pro modica pecu- nia,& pauci ualoris, quę in dies uictus cauſa expendit᷑.ipſe exiſtimo corruptũ codicem. Reinus libertus is creditur, qui directã C libertatem accipit. quidam idcirco dici tradidere, quòd ab his manumittatur, quiad Orcum tendunt.nobis placet, ut orthinũ di- camus:quoniã ́ębes directum ſignificat. hinc 50 orthodoxi, qui rectæ in diuinis ſunt opinio-/ nis: tametſi in Græcis ſcholijs Iuris ciuilis etiam ꝗνκνέ ⁴ εέάνανισρς⁵α legatur, id eſt, orci- nus, non orthinus. ¶ Obſonium quidam legunt apud Pomp. de don.inter uir.& uxo. Non uidet᷑ facta mu lier Iocupletior, ſi aut in obſonio, aut in un- guentis donatam ſibi pecuniam impẽderit. quid ſi o⁊onium legamus, odoramentumq́; aliquod accipiamus, παντν&ᷣκνέanè obſoniũ 6o quoq; pro ſtipendio militari accipitur Lucæ in Euang.& Paulo in epiſt. unde obſonia lſe laſtichorum Cæcil. Plin. in epiſt. ad Traia- num: ut mirum ſit, quomodo interpretis di/ ligentiam id præterierit. Parichos. vochias uocabe lenificat eum, G uaſcendat, d nuptaad ædes m. ſccdere plamſo pcatam, ab unap um quilibiaft gere Darricus ue Komani: undea weiuris quæſtor ciammentio apu enin omnia erat, ieus denic;idem Crterum Juſtini- lntColonariãit ſatem centum ſo lonem ſolidorun decclell uelpro ni ſecawuräpenl demerit forte min uuem appellatur dius Acron mei Codpluraamedh munetranſigendh 6 Dlumbatarun llgenus, cumdh ponitur, deinu vunde nomend, — Letea o raün g uir dces, qii 4 all „quiante A enel mepen labent mulerexpe Srinta u, F9s runieh hanis. vxeſt Gracag Pruatipatre. Aſllla n, pro locoin quo An ic. Nexus apudluſtiie korm. Nexs inquili uirs eſt qurminlniin onit cumres mancpin zuuntenim quinghteſst eres,& is qui lbripens i mancipium accipita dc egoremexiure Qutt mihi empuushoc ęre percuttlbram iy at ium ſeu alimrem aci quæresſipehacſclema rat mancip. Non rec loquidem nemininötin Cpnum Albericmaki ft. nueterqles videturacſn damnat. pio moclahu oris, quein dies iäu cl iſumocorniticolmm ertus bccüinguc cppiquitmiltic ab his manumüttaru.,99 1 tnobisplacebi uim aber di rectum iemitn deinäundlunn luri c Grecs ſchoſ idelkod 151 Arichos. pẽſionariũ ſignificat hæc uox in Authenticis Iuſtiniani, ꝶς τπ 2ρέέαιei, quòd præſtet& exhibeat penſionẽ. Sed pa- rechon ſeu parochum dicẽdum eſt. Eſt& a- ud Horatium: Vertere pallor tum parochi faciem. Verùm& alibi: Proxima Campano ponti, quæ uillula tectũ Præbuit,& parochi quæ debẽt ligna ſalẽq;. Nam cuùm magiſtratus Romani in prouin- cias ibant, ſiue alij, accepto ſacro diplomate, diſpoſitis equis curſu publico uterentur: hi qui eos hoſpitio ſuſcipiebant,& qui equos dabant ſalgamumq; præſtabant, parochi etiã dicebant᷑, ut Porphyrio& Acron atteſtãtur. hinc dictæ parochiæ, quorum ſignificationẽ Ammian. explicauit,& ex recentiorib. Pom ponius Lætus in Conſtantino: qui, Comiti- bus, inquit,& ducibus, qui pro augendo Im perio conſenuerant, dabantur agri, uillæc;, ut neceſſaria ſuppeterent, quoad uiuerent, parochias uocabant. Parochos autem Suidę ſignificat eum, qui in currum uti paranym- phus aſcendat. Scribit Pauſanias, cùm noua nupta ad ædes mariti deduceret᷑, in currum aſcẽdere ipſam ſolitam,& in eius medio col- locatam, ab una parte maritum, ab alia paro- chum, qui ſibi affinitate proximus eſſet, acci pere. Parricus uerò nomen erat magiſtratus Romani: unde apud Pomponium de origi- ne iuris, quæſtores parricos legimus:quorũ etiam mentio apud Feſtum,& M. Varr. hic enim omnia erat, idem ſacerdos, prætor, par ricus, deniq; idem ſenatus: ſic enim legendũ. Cæterùm luſtiniani uerba de parocho hæc ſunt:Colonariũ ius eſt, ueluti ſi domum ua- lentem centum ſolidos,& præſtantem pen- ſionem ſolidorum decem, aliquis acceperit ab eccleſia, uel pro ea ſolidos tres ſingulis an nis ſe daturũ penſionis nomine, ubi eam re- demerit fortè minori precio, ſpondeat: iſte autem appellatur ανσαοe curſu publico, cuius Acron meminit, in annotationibus Cod. plura à me dicta ſunt, ut meritoò ſilentio nunctranſigenda ſint. ¶ Plumbatarum ictus. Sunt plumbatæ ia- culi genus, cùm directa uirga in capite ferrũ apponitur, dein undiq; tribuli plumbo affi- xi, unde nomen datum: iaciũtur manu. Earũ duo genera, tribulatæ& mãmillatæ: quarum formã diffuſius leges in Theodoſij officijs. Penelope quinquies quaternos enixa fi- lios traditur APaulo Iuriſconſ.ſed antiqui co dices, qui ante Accurſium ſcripti ſunt, non Penelopen habent, ſed Peloponeſiam, quòd ea mulier ex Peloponneſo Græciæ eſſet. quã lectionem probo, idq́; Plin. lib. vIl. aſtipulan te. Cæterum de tanta mulierum fœcundita- te, Plin. Gellius,& Alber. Mag. multa prodi derunt. Alioqui Penelopes filios ex Vlyſſe duos, tum etiam Pana, in Græcis autoribus legiſſe tantum memini. ¶ Proauſtiũ. corrupta ubiqʒ dictio hæc eſt in Authenticis,& legendum eſt eελέεεο½ id Prætermiſſorum lib.I. 10 20 30 40 50 152 eſt, ſuburbanum: ut mirum ſit, cur, quiſquis fuit, qui de Græco ea tranſtulit in Latinum, ubiqʒ; Græca dictione uti maluerit, quàm ſe- mel ſuburbanũ dicere. asu enim urbè ſigni- ficat,& π Nox* Athenas. hinc apud Iuuen. Ad ſummam non Maurus erat, non Sarmata, non Thrax, Qui ſumpſit pennas, medijs ſed natus Athenis. Dum enim Dædalũ ſignificat, innuit ipſos Græculos uiles eſſe&mediaſtinos, quòd ſic appellantur, qui in umbilico ciuitatis moran tur omnium obſequijs obnoxij:qua ratione in domibus quoq; ſunt mediaſtini. dictio eſt ex Græca& Latina uoce compoſita. ¶ Programma, Græca uox eſt. ae⁶αμ&ρμαď ſignificat iniure, quod Latinè appellat VIp. proſcriptionem, titulo de inſtitoria actione. capitur& pro edicto, ut in uita Auidij Caſ- ſij Imp.legitur. ꝗ Promercalis. ſi in re promercali impen ſæ factæ ſint, non uoluptarias, ſed utiles eſſe Paulus ſcripſit Promercales res interpreta- tus eſt Angelus Politianus eſſe ſimpliciter res uenales: hinc apud eum promercale im- perium, in Herodiani translatione. quæ ſen tentia uulgò reprobatur: quoniam non ge⸗ neraliter uenale ſignificat, ſed quod præter ſuos uſus uenale paterfamiliâs habet, Cato- ni, Columelſæ, cæteris. alioquin apud Paulũ omnes impenſæ utiles eſſent, quæ in aliquã rẽ fuiſſent factæ natura ſua uendibilẽ: quod nõ probo. placet itaq; Baptiſtæ Pij ſentẽtia. Vadratarij. marmorarios dictionẽ hãc ſignificare, ex Sidonio Apollinare,& lierõnymo aliâs admonui: ſicut apud Sene cam quadratariam artem, epiſtolarũ ad Lu- cilium lib. xl. marmorariam intelligo. cùm enim ſuperius de balneorũ ornatu dixiſſet, quantum in illis ſtatuarum eſt, quantum co- lumnarum:paulò inferius ita proſequitur:at olim pauca erant balnea, nec ullo cultu exor nata. cur enim exornaretur res quadrataria, & in uſum, non in oblectamentum reperta? quæ uerba ſignificant, antiquis quoq́; mar- morarios uſui fuiſſe, non ad oblectamẽtum, ſed ad uſum:ſicuti& balnea:quamuis utraq; tunc ad magnificentiam ſpectarent. Alij ibi legunt quadrantaria res: quoniam ſic appel- lari balneariam artem exiſtiment, quòd qua drante lauaretur.hinc illud: Cædere Syluano porcũ, quadrante lauari. Hapiſmata iniurioſa apud Iuſtinianũ. ſignificat rhapiſma alapam, dννντ. ¶ Repedare reuerti ſignificat Lucilio poẽ tæ, Nonio Gram. Eutropio hiſt.& in Cæſſ. conſtitutionibus. Sed& Paulus tit. de lib.& poſthu. l. ſi quis poſthumos, hoc uerbo uti- tur: Diuerſum, inquit, eſt, ſi in hoſtium pote ſtate filius ſit,& deceſſerit in eodem ſtatu: rumpit enim his caſibus nepos teſtamentũ. 6o quòd ſi moriẽte auo filius repedauerit, non abſciſſum eſt, ut ſuperiore caſu fuerat. uulga ti omnes codices, non repedauerit, ſed repu- diauerit habent: quapropter maximæ tene- bræ obuolutæ oculis interpretũ ſunt, ut uix Declarata l. ſe quis poſth. de lib.& poſth. — 153 D. Andreæ Alciat 154 ſeipſos extricent. ſed& ridiculus commen- tator eſt Bartolus, qui repedare, inquit, eſt à capite incipere.de cohor.lib. Cod. xX1II. Pecies ad uectigal pertinentes hæ nomi- nant̃ Paulo Iuriſconſulto de publicanis: qui locus quoniam corruptiſſimus eſt, ex an tiquioribus codicibus ita erit reſtituendus: Cinamomum, piper longum, piperalbum, folium pentaphyllon, folium barbaricũ, co- ſtum, coſtamomũ, nardi ſtachis, caſia thuria na, xylocaſia, ſmyrna, amomum, gingiber, malabathrũ, aromalndicum, galbanũ, laſſer, agallochus, ſarcocolla, onyx Sabæus, carda- momũ, xylocinamomũ, opus byſſinum, pel- les Parthicæ, pelles Babyloniæ, ebur, ferrum Indicum, carpaſum: lapis uniuerſus, marga- rita, ſardonyx, ceraunium, hyacinthus, ſma- ragdus, adamas, ſapphirus, calamus, beryl- lus, cylindrus, opera Indica, uela Sarmatica, metaxa, ueſtis ſerica, uel ſubſerica, uela tin- cta, carbaſea, nema ſericum, ſpadones, Indi- ci leones, leænæ, leopardi, pantheræ, purpu- ra, item pecorum lana ſuccida, capilli Indici &ẽ. Folium pentaphyllon exiſtimo calcham ſignificare:ſicut barbaricum, baccar quibuſ- dam denotat:tametſi eorum ſententiam Pli- nius nõ probet lib. x α. cap. VI. Xylocaſia, myrrha: poterit aliquis exiſtimare iunctim id legendũ, cùm Hippocrates ᷣ☚ενve aoxixo Pp mò in eo libro nominet, quem de mu- lierum morbis inſcripſit: nobis ſeparatim le gere magis placet. Agalochus. hunc Aetius medicus xylaloëẽn uocat, à ſimilitudine ligni aloẽs. Onyx Sabæus. Onyx ſeu unguis, inte- gumentũ conchylij eſt Dioſcoridi: naſcitur in Indicis lacubus.eſt& maximæ autoritatis qui ex Rubro mari deuehitur, ſicut& Baby lonicus. Byſſinũ opus, à byſſo, uti arbitror, dictum:huius lini maximũ precium Plinius lib. xx. cap. I.refert. mentio eſt in Euang. Carpaſum, neſcio an id ſit, cuius libro ſexto meminit Dioſcorides. Malabathrũ. eius tres ſpecies folij appellatione comprændi, medi- ci autores ſunt: indicio eſt& Galenus, Pli- niusq;. Aroma ſericũ. id opinabitur aliquis, quod Plinius ſericatum ſimpliciter appellat XII. capite X XII. ſed tamen magis placet uulgata lectio, uidelicet unæ, nema ſericum: ſignificat enim filum, quod apud Seras con ficitur: cuius mentio Suidæ in uerbO αααραα. Lana ſuccida. alij codices habent ſic, pecorũ lana fucus, quaſi fucum nominet, tanquam uel radiculam intellexerit, qua ſe linunt mu- lieres:uel certè fruticem, cuius mentio Dio- ſcoridi in IIII. I Sacra. dubitatum fuit cur filij, qui in pa- tris poteſtate ſunt, dicant᷑ eſſe in ſacris patris in Iure ciuili:& ipſe exiſtimo id ea de cauſa introductum, quoniam lege duodecim tabu larum, Iuriſconſultorumq́; interpretatione cauebatur, ut pater filiusq; hæres eadem ſa- cra colerẽt:unde cùm de poteſtate filius exi- bat, àpaternis ſacris liberari dicebat᷑. Verba legis hęc ſunt:Sacra priuata perpetuamanẽ- 10 20 30 4⁰ 50 60 to. quæ interpretatur Cicero lib. Il. de legib ut omnis ad quẽ patrisfamiliæ pecunia per⸗ ueniret, is teneretur ſacra illa celebrare, Re- fertq́; Scæuolæ põtificis interpretationem, qua traditũ eſt, quinq; modis aſtringi ſacris hæreditatẽ. hinc Cæcilius in panegy. ad Tra- ianũ.: Non laturi, inquit, erant homines abra di aliquid bonis, quæ ſanguine, gentilitate, ſacrorum deniqʒ; ſocietate meruiſſent. qui lo cus carmen quoq; Plauti declarat in Capti- uis, ubi paraſitus, Sine ſacris, inquit, hæredi- tatem adeptus ſum offertiſſimam: quæ enim agnatis defertur, tanquam ſacrorũ ſocietate merita, non æquè placet, ſicut quæinſperatò contingit extraneis, ut minimé zeœα νsν illius KOTERODAMI fententiam omnino probem, prouerbium id interpretantis, deſa cris quæ in parentalib. defuncti celebraban- tur, prouerb. c cLVII. ¶ Sandalium. œoκ⁵αᷣεμνάννν Græcis calceamen tum muliebre ſignificat: unde legimus Ve- neris ſandalium tanquam nimis ſtridulum à Nomo reprænſum eſſe. In pontificũ decre- talib. epiſtolis eodẽ ſenſu accipitur. eſt autẽ inſigne dignitatis, ſicut& palliũ pontificiũ. Syntheſis Græcè compoſitionem ſigni ficat in Iure ciuili. quandoqʒ ueſtis eſt ſatur- nalitia, ſicut& non uno in loco apud Martia lem. Scæuola de auro& argento leg. ſynthe- ſim accipere uidetur pro multis ueſtibus ſi- mul compoſitis:Semproniæ, inquit, hoc am plius, coopertoria tibiana,& tunicas tres cũ palliolis, quæ elegerit, dari uolo: quæro an ex uniuerſa ueſte, id eſt, ex ſyntheſi, tunicas ſingulas& palliola eligere poſſit. uidetur au tem hicScæuola ſyntheſim appellaſſe, quam uulgò libream appellamus, cùm indumenta eiuſdem ſunt coloris,& ſimul eodem tem- pore induuntur: quem ordinem à legataria conturbari non poſſe ipſe cenſuit. Eadem ra tione, ſyntheſim quoq; uaſorũ dici poſſe ar- bitror, cùm plurima uaſa ſimul componunt, quæ alicui deſtinare amicus uelit. ut inde nõ arbitrer ſyntheſim uaſis genus eſſe, quod Domitius apud Martialẽ Papin iumq; exiſti mauit: ſed nomen generale, quod multarum rerum compoſitionem notet. Mart. lib. I. Et craſſo figuli polita cœno Septenaria ſynthe ſis Sagunti. Papinius: Vnam mittere ſynthe ſim quid horres, Alborũ calicum atq; caca- borum? ſyntheſim uerò fundorũ, corruptũ arbitror pro σνκπη&παπeν, id eſt, latifundiũ, apud eundemScæuolam de adimẽdis legatis: ubi, Titia, inquit, teſtamento Seiam libertam hæ redem inſtituit,& Pamphilo liberto prædia per fideicommiſſum dedit:in quibus ſynthe ſim, id eſt, omnem poſſeſſionem prædiorũ, quæ appellabatur circa colonem, per epiſto lam donauit. in qua etiam ita ſcripſit: Litia hæredibus meis ſalutem: Bsα‿αρφραάᷣ Se‿er T Bri‿τ᷑ αννννρμμι 0(& dxe eig ovoεαᷣτ xa eroc, Cc eix uoco gou uordòε‿ ruνru d pfx—a d700&iee BASx dνν- dira 1e Vadel. quæſitum eſt, cum trare, et ai uladelcribens eſtheli cle uguemßle audere dominis gißlerubtamg dise Imperaior ruo cöuenit, q legendum itach ſdlominisabie jcumine, Gelic reſtem ſeruilemt gädum elt gelid deenmd uile Trnquillo dignc umdiſcalceatum ciuim quandoq; (dermo Lati- pud ueteres Rol ſioma in uſu, qu ne perltalu loq tsAlingerius,De chmosleripler luggiusqgetlamt niiquos exiſtim⸗ Rlelphus epiſt. düls ſententiam umprobant, Puf ne Greci calceana dem fenſt elſe. In wltiüdim Inponuficũcen, len Uaccjpitur. eſtun lcut& palliũpontitii ce compoſitionem(ig luandoc;ueſti ettken unoin locoapudllam ro& argento leg ſnte promulltis ueſtibus mpronie inquit,hoca ibiana,& tunicas trad erit, dari uolo: quæba deſt, exſyntheſt, unia eligerepoſſtt uicenn ncheſim appellaſſe qur ellamus, cumindumen ris,& ſimul eodemte, uemordinema lemi ſſeipſe cenſuitHadenn uoq; uaſorũ dicipole auaſaſimul componuli re zmicus uelit vlinäer uaſis genus eſſe, qu artialẽ Dapiniumq enl enerirqucänuin nem notet. Mattlb cœno Saqiemmüe dus: Vnammitcer de lborũ calccum acha —— Prætermiſſorum lib.J. cum Seia ex codicillis fideicõmiſſum, id eſt, cuyiup circa Avlco eligat&ëẽ. reponenda ſunt hoc modo Græca uerba: quæ tamẽ ſatis fideliter in uulgatis codicib.translata legun- tur. meminit huius ueſtis etiam Martialis: gyntheſcbus dum gaudet eques, dominisq; ſenatus, Atq; decent noſtrum pilea ſumpta louem. Quo in carmine exiſtimauit Domitius ſyn- theſim ſumptuoſam ueſtẽ eſſe:ipſe contra ui lem arbitror. Nã ſciendũ eſt, in Saturnalitijs diebus ſolitos eſſe ſeruos dominorũ ueſtes induere:& rurſus dominos pari conditione cum ſeruis eſſe: cuius rei autor eſt Macro- bius.Sed& Lucianus in opuſculo, quod(εο voodœᷣν õinſcribitur, ſeruos conuiuio illis die- bus à dominis ſuis accipi oſtendit: dominos cum amicis ſtantes, huiuſmodi conuiuis mi- niſtrare, eſt autor. ut merito Martialis Satur nalia deſcribens, eo tempore equites gaude- re ſyntheſib.dicat, hoc eſt, uilibus indumen- tis, quæ magis ſeruis conuenirent:& ſenatũ gaudere dominis:quoniã ſenatores ipſi pro- prijs ſeruis tanquam dominis miniſtrabant: ſed& Imperatorem pileo uti, quod tegumẽ ſeruo cõuenit, qui in libertatem deducatur. Legendum itaq; eſt, non dominus ſenatus, ſed dominis, ablatiuo caſu: ſicut& in ſequen ti carmine, Gelidum latus ædilis appellat, ꝙ ueſtem ſeruilem indutus eſſet: non enim le- gẽdum eſt, gelidos lacus, ut uulgò creditur. Cæterùm& uilem ueſtem ſyntheſim eſſe ex Tranquillo dignoſci poteſt, qui ſyntheſina- tum diſcalceatumq; iuiſſe Neronem, per la- ſciuiam quandoq;, autor eſt. ꝗ Sermo Latinus. Dubitatum fuit, num apud ueteres Romanos illud eſſet loquendi idioma in uſu, quo in præſentia uulgò om- nes per Italiã loquimur:quaqʒ; dialecto Dan tes Alingerius, Petrarcha, Ciccus atque alij rhytchmos ſcripſere:& Leonardus Xretinus, Poggiusq; etiam tum uulgari ſermone uſos antiquos exiſtimauerunt. Contraà diſſeruit Philelphus epiſt. lib. 1X.& rurſus xXx XVII. cuius ſententiam omnes docti impræſentia- rum probant. Fuiſſe enim ſermonẽ qui La- tinus diceretur, non æquè comptum, ſicut alium qui extraditionibus grammaticorum conſtabat. uulgum itaq; Latinè loqui ſolitũ, ſed non ſalua ratione recti ſermonis:doctos uerò uiros etiam grãmatices documenta ſer uaſſe. Verùm priorem ſententiã uidetur poſ ſe aliquis ex Triphonij Iuriſconſulti reſpon- ſo adiuuare, qui, Decreta, inquit, à prætori- bus Latine interponi debent. quaſi denotet potuiſſe& uulgariter interponi. Sed& Pro- copius Perſici belli lib.II. Stratam apud Ro- manos uiam ſignificare autor eſt: quod in uulgari idiomate uerũ eſt, in Latino falſum: ut meritò uulgarem apud eos linguã fuiſſe credi poſſit. Idem lib. IIII. ſigniferũ Romano ſermone bandophorũ dici ſcripſit:cuùm id de uulgari locutione, non de Latina trahat᷑. Sed tamẽ cũ Procopius ſub Iuſtiniano floruerit, quo tẽpore exciderat Romani ſermonis pu- 20 30 4⁰ 50 60 156 ritas, non exiſtimo à Philelphi ſentẽtia diſce dendum, qui plurimis autorum elogijs ratio nibusq; partes ſuas tuet᷑: cuiq; nos Apuleiũ adſtipulari credimus lib. 1x. Aſini aurei: In- terrogauit, inquit, miles dominũ meũ, quor ſum uacuũ duceret aſinũ. at dominus meus Latini ſermonis ignarus, tacitus præteribat: quapropter cũ à milite deturbatus eſſet hor- tulanus, ſupplicuè reſpondit, ſermonis igno rantia, ſe quid ille diceret ſcire non poſſe er- go igitur ſubijciens miles, ubi, inquit, ducis aſinum iſtumẽ reſpondit hortulanus, petere ſe proximã ciuitatem&6 ë. Ex quibus uerbis conſtat, elegantiorem illum ſerm onem, qua lis eſt, quorſum ducis uacuum aſinum? La- tinum eſſe, nec niſi à doctis ſolitum intelligi: at alium barbarũ, ubi ducis aſinums etiam ta- li in uſu fuiſſe, ut uel hortulani illum intelli- gerent,& ita loquerent. qua ratione& apud Celſum Proculus ait, ſæpe audiſſe ruſticos ſenes ita dicentes, pecuniã ſine peculio fragi lem eſſe:peculium appellãtes quod præſidij cauſa reponeret᷑. cũ enim in Latinę dictionis ſignificatiõe,& ruſticorũ uſus à Juriſcõſ. alle get᷑, nõne apertiſſimè demõſtrat᷑, Latinũ ſer- monẽ etiã indoctis cõmunẽ extitiſſe? Aliter itaqʒ Triphonij reſpõſum accipiemus, q́; Ae curſius fecerit:quippeille omnia decreta La tinè interponi iubet, nõ barbarè& incõptè, ut etiã apud Græcos Latina decreta ex eius reſponſo proponenda ſint. quod minimè mi rum eſſe debet, cùm omnes Romano impe- rio ſubditi, Romanam linguam ediſcerent: quod etiam Strabo ſcripſit. ¶ Synedria Iudæorũ in cõſtitutionib. inter pretare ſynagogas& conciliabula: υηιι◻Oσισ enim id denotat. Synedrias uerò naues apud VIp. de exercit. acti. nauiculas illas interpre tabit᷑ fortaſſe aliquis, quæ ſpaciandi cauſa fa- ctæ ſunt, in quib. ſunt ſellæ& ſedilia: quãdo- quidẽ Suidas uοιε⁴εαννεινinterprete tur.nihil decerno, cũ in emẽdatiorib. π έαες legat᷑.i.cõſcenſoriæ& trãſportatoriæ naues. ¶ Spurius à Græca diction e ſpadon dici- tur, ut ſcribit Iuſtin. corrige ⁰öοu, id eſt, paſſim, uulgò,& ſparſim. hinc Sporades in- ſulæ dicuntur. omitto quæ ad hanc rem per- tinentia ſcribat Plutarchus. Sphæriſterium hypocauſtum, ſucculam alij declarauerunt. Itulus pro tractatu nõ ponitur, licet qui dam etiam ex doctis non abhorreant à tali uſu, Perſium fortaſſe imitantes, qui non abſimili ſignificatione rubricam poſuit: Ex- cepto quod Maſuri rubrica notauit. quapro pter& nos cenſuimus aliquid conſuetudini dandũ: quod& in ſignificatu legis fecimus, Valla etiam reclamante. ¶ Trachæa prouincia, lib. X II. Cod. de mi- lit. ueſte.& rurſus titulo de diuerſis officijs, pars eſt Ciliciæ, idcirco Saxada dicta, quaſi aſpera& petroſa. emendãdus eſt etiam poſt tot annotationes Tranquillus in Veſpaſia- no, ubi Thraciam, inquit, Ciliciã, 8 3 oma- 1 157 D. Andreæ Alcjati 158 genem ditionis regiæ uſque ad id tempus in prouinciarũ formam redegit. legendum eſt, Trachæam Ciliciam, iunctim: cuius lectio- nis incolumitatem ſeruat adhuc Sex. Aurel. Victor, in Veſpaſ. Syria Palæſtina, necnon Cilicia Trachæa& Comagene, quam Augu ſtofratenſem nominamus& ẽ. de Thracia e- nim intelligi non poteſt, cùm ea eiectis regi- bus in prouinciæ formã redacta ſit, non ſub Veſpaſiano, ſed ſub Claudio: ut Euſebius in Chronicis teſtatur. ꝗ Trulla, uas eſt aquarium uinariumq;:ſi- cut& trua. Paulus de fundo inſtr. leg. Prul- læ, inquit, quæ circa cenum ſolent traijci. pu to legẽdum circa ahenum: quòod cùm ahena uaſa eſſent maiora, ab eis latex extraheretur cum trullis. Iuuenalis: — Ridereparatus, Si trulla inuerſo crepitũ dedit aurea fundo. J Aſa uinaria. uaſorũ nomina plura cele brantur Iuriſconſultis: inter quæ illud ignotum, quod ancones appellant. Ipſe uel angones lego, quòd&νφο uas Græcis ſit(ſunt angones ex genere telorũ) uel potius am- bones:poculi id genus eſt Iul. Polluci. Sunt & apud eos uectiones, quas uehetes opinor à uehendo: funt ſextaria, ſunt lagœnæ, tum doliaria congiariaq;, ſunt& aquaria& aqui- minaria, Sed& apud Græcos craterum no- mina:ſᷣpæu, lu*εμεμιαο+έ μμνναυαά‧ νντ⁵μεέ, Unn, ld (cp, leꝰ e, fuhaxop, Xveε⁴ α&ρ ασνυσνασ Hvννν, ευντν p, ReEng, dhwo9, nNre, Acæc, x0oc, Caelx⁵dos, œ‿³loo, lœæ‿uσσeνοο, 2-Sop, rbos, op, L- 0roy, xQe1‿ οπμέι νο Keth,(uorw Giog, luddoο l‿ree, leixs: ad hæc,&ιν⁵ό☛α‿όσ Hεναηαιmνν νεν Bιι uop. Sunt& alia curioſe ab Athenęo, Julioq́; Polluce collecta, quę ſingulatim referre præ ſentis non eſt inſtituti. 8. Conomus, ubicũq; ſic ſcriptũ reperies, DNéANDE ALCIATI PRAETERMISSORVNM liber ſecundus. VPEREST alius libellus,& ipſe his neceſſarius, qui luris ci A uilis diſciplinam, ισναν ze mau= 44 leixg iungunt„& in utraq; pro- - fefſione ſe exercent:quorũ ſtu- dium& diligentiã ſemper ipſe probaui:cum alioquin qui ſolum Ius ciuile ex uulgatiſſi- mis noſtris interpretibus didicerit, non mul tnm his ſit diſſimilis, qui diuitias quidem ali- quas poſſident, ſed artem fruendi ignorant. Hunc igit ita cõpegi, ut quæ dictiones Græ cè ſparſim per Digeſtorũ uaria reſponſa a lu riſconſultis referuntur,& impreſſorũ incu- ria de impreſſis uoluminibus ſfunt omiſſę, in ao ſuum ordinem reſtituantur. Non exigo hic, ut operam quiſquã noſtram aut probet, aut laudibus extollat: quandoquidem necmihi ipſi hoc in opuſculo ſatis faciam, quod ſum- ma cum celeritare à me, tum ferèpuero con- ditũ mihi excidit, priuſquàm ſuprema illi ap poneretur manus. quod ſi nũc retractare uo luiſſem, non aliqui colores addendi, ſed no- uum planè corpus faciendum fuiſſet. quam curam ne ſubirem, occupationibus certè ni- 30 mijs prohibebar. malui itaq; ſic edere, ut etiã ſtudiorum noſtrorum rudimẽta publicitus poſſint agnoſci. Tu certè Minuti, quæ huma nitas eſt tua, ſcio, laudabis, neq; ſcholia hæc qualiacunq; nauci pendes, quãuis uel recen tiorum quorundam exemplo, etiam leuiſſi- mas obſeruationes non dubitauerim his an- notationum libris inſerere. IIn primis, in ipſa liminari Digeſtorum pagella, elegans appoſitum eſt epigramma, A 2— — 10 emenda œconomum: hinc œconomica 40 quod ex archetypo Florentino, primus in lu Ariſtotelis dicta. ſignificat curatorẽ domus. F7/ Oſimus. Celebrat monachum Zoſi- Dun Lycium luſtinianus in Authen- ticis:traditq; annos tunc uiuẽtem centum& uiginti, animo nihilo minus corporeq́; uege tum. Fuit& alius Zoſimus Alexandrinus philoſophus, qui ad Theoſebiam ſororem li bros XXVIII. ſcripſit: quorum titulus eſt XM⸗ pPõxgizæ, id eſt, manufacta. Sed& Zoſimum Gazeũ nominat Suidas, qui ſub Anaſtaſio dictiones rhetoricas,& enarrationẽ in De- moſthenis orationes edidit. ³ lij tradũt fuiſ- ſe Aſcalonitam. Ad Zoſimum quoqʒ neſcio quem primatem ſcripſit Aeneas rhetor. Ce- lIebrat& Plin. Cæcil. libertũ ſuum Zozimũ. Zygoſtates. in conſtitutionib. titulo de ponderatorib. lib. x. eum ſignificat, qui pon derum rationem tenet, curatq; per ciuitates, ut mechanici iuſto põdere mercimonia uen dant. yoꝝ Græcis ſtateram ſignificat: unde x*goſtatica libra. LI BRI PRIMI FINIS. cem edidit Politianus, mox ſecuti alij. hocau tem huiuſcemodi eſt: BiAoh idsevicxνοο μννox‿νο ru, 710 Sa& reabevricvde edν ε τπησαηερασ Q oik zi9 ngcua ovaloop dœσ³e 160æs, &eνρμαημόενοε eeρκα,e Taua feuisap, aOανν αννs τυν εᷣuν uxs 7d uVorng, &beduo πνoντνι ν½ Tupœuννο Lνν. Nos autem utcunque ita Latinum fecimus: so non quidem ut tranſmarinã illam Venerem reddat, ſed ut Græca ignorãtes, qualemqua- lem eius ſenſum recipiant: Iuſtinianus opus princeps hoc edidit, omnis Quod Tribonianus rectori condidit orbis: Tanquam aliquis uariam componens aſpida magno Alcidæ, nanque hic fulgent mira omnia legum: Aſt Europæ, Aſiæq́; homines, Liby ciq; ſubacti, Cuncta gubernantis domini præcepta ſequuntur. In procæmio. 6 ſSed quia ſolitum erat, anni quarti ſtudio ſos, Græco& conſueto quodammodo uoca bulo, ircos appellari& ëẽ.] Politianus ex ar- chetypo legit, aizæe appellari. Etinferius, quinti anni ſtudioſos, non coloritas, ut in impreſſis — ☚△ vutt cnxaahes wpnuiem ceuum zunprmekker amine dimicalli reles cũ Glauc ler Quin twyi usbeneliclſs q lelshoſpes? cl narma hinca itlocumprouet nnne, cim eiusa enſetentor, Dio dAttic.lib.VI.J tilſti, Fuaeja liſtlib. XXXIII ur& Gel.lib.I. in ſupiiusnunguam Chakea donantich in Cæc epilt li kolssſterlles,& ſ mquidem ſolet undomunereim, auoribus ſatis pr nuerit Accurſius Deiuſt CIn liuscidile dis parum auete ldb legat Darnga iiiple tamen mal iitryuy quodic dius ſcriptum: u alnſtitutionib,u dlle in quib. lege enleslutkagdle uarias delicon nantio hanmap dauntur een In Deori 4(I. ſcundh quempop EST. Aius! neceſr. us lidel 2 rlariu be eiplinam 3 dllurde „ G, gunt,& ſinß nldu 4 Teneeeee Il uodſi nũcretraqtneu volores addendi ſcim aciendum fuiſſet qun dccupationibus ceneui Auiitaqy ſicecdere uei um rudimén publicim certe Nlinutiquæhum udabis, neqp ſcholitm dendes, quäuis uelrern exemplo, etim leull non dubitauerim hba- nſerere. ſa liminari Digeltonn poſitum eſtepigrumm, Hlorentino, primusinl us,moxſeculialj-hocu t mejmn rluct 1 Wa mubani vy awicle zilfas irwuir auas euim mn ians p ai gooräte quinn cipiant: elütami app n coborltaa ſos,no inl Lykæ. Prohtæ- 159 impreſſis eſt codicibus, ſed entaæo legit: ue rùm minimè explicat horum nominum ra- tionem. nam preces(hoc enim ſignificant /i- muu)nil mihi uidentur habere commune cum ſtudioſis quarti, quinti ue anni. quare legen- dum eſt auzæs, perv Naοσν t intelligamus ſo lutores, quòd legum nodos iam ſoluere poſ- ſint: ⁊παοαυπσπασςσ uerò, quòd lytis præſtent: ut an teceſſores ſint, quos Doctores regẽtes uoca mus:prolytæ, qui Licentiati: lytæ, qui Bacca laurei. CIn eodem proœmio iuxta finem, apud Homerũ patrem omnis uirtutis, Dio- medes& Glaucus inter ſe faciunt, diſſimilia permutantes. Jaddendus eſt hic uerſus: Xeuνπσασ α,QνQeν ελραησ⁴εεεο Qνννe Boic. pro; nouem centum, pro ferro tradidit aurum. Sumptum eſt ex Iliados Vl. ubi ſingulari cer tamine dimicaturi Glaucus Lycius,& Dio- medes, cũ Glaucus progenitores ſuos enar- raſſet: Quin tu, inquit, Diomedes, mecũ po- tius beneficijs quam armis certas,& ex ho- ſte fis hoſpes? cuius in rei ſignum permute- mus arma.hinc annuentis Glauci ſtultitia fe cit locum prouerbio, de inæquali permuta- tione, cùm eius arma centum boum precio cenſerentur, Diomedis niſi nouem. Cicero ad Attic.lib.vI. Habes ad omnia, non ut po- ſtulaſti, gouνoxæe. meminit& Plin. nat. hiſt. lib. xXα X△II. cùm de commercijs loqui tur.& Gel.lib. II. quin& Martial. Tam ſtupidus nunquam nec tu, puto, Slauce fuisti, Chalcea donanti, chryſea qui dederas. Plin. Cæc, epiſt. libro v. Recipies, inquit, epi ſtolas ſteriles,& ſimpliciter ingratas, ac ne il lam quidem ſolertiam Diomedis in permu- tando munere imitãtes. Res hæc quidem ex autoribus ſatis protrita, quam tamen igno- rauerit Accurſius. De iuſti.& iure. Prætermiſſorum lib. II. 20 30 In l. ius ciuile. in fine, fonai monai. Si 40 quis parum à ueteri lectione uelit immuta- re, is legat ꝓen, quaſi ſolam uocem dixe rit:ipſe tamen malim ‿νdeνn oi d x*⁴⁴, cſe cxa‿*ο quod idem eſt quod nõ ſcriptum, & ius ſcriptum: utrunq; conuenit& hic,& in Inſtitutionib.ubi par eſt menda. Sanè ta- bulæ, in quib. leges deſcribebant᷑, apud Athe nienſes oοςνεᷣo dicunt: erant autem quadratæ & uarias delictorũ pœnas complectebãtur. mentio harum apud Ariſtophanẽ. Luciano dicuntur&ενναεσ meminit Plut. in Solone. De origine iuris. ¶ L. ſecunda, ubi de Sempronio uerba fiunt, quem populus Romanus Sophyn ap- pellauit.] corrige 0eνꝙ, id eſt, ſapientem: cu- ius mentio frequens apud Liuium in bello Macedonico. Parua hæc utiq; emẽdatio: ſed quam tamen Egnatius, uir doctiſſimus, ſub racemationibus collocarit. Delegibus. L. II. nam& Demoſthenes&ëẽ.] quæ in- de ſequunt᷑, Græca ſunt, ſumpta ex oratione Demoſthenis, quæ in Ariſtogytonem prior inſcribitur: M‿τOνQ U’sr vo‿ε‿ν σπάηmν reœ 50 60 160 weileDa& oMa, MMR nisæ 33 wäs d!dε de eiux uεo lecop, lo)εœ⁵ν eoix.⁴- a, lxxavof ſanuœ N T exSi A Toicp dν Haxτουe,- ITτmuς‿⁵—uνuνᷣ tv, Kal' Ap cr cA- aes(Ap ⁊Tole ε. Latina autem ſubdita ſunt hac in lege ab aliquo ex recentiorib. nam ue tuſtiſſimi quiqʒ codices, hoc in loco lacunam quãdam habent, quæ hiſce Græcis literis eſt implenda. Græca primus ædidit Budæus. Quod autem dicitur e᷑raνενμα s diναuugac⸗ ⁊Twν huic alludit Græcum clegans diſtichon in ſicarium: z Cup Ax‿ταπι&αηνκινmε SLOve ,od, Sενυνν˙⁸ο d&&νμασ tUuυεεάσ̈νᷣ ανα τ ivòdc. Ae ſepelis tanquam nemo conſpexerit: atqui Iuſtitiæ ipſe oculus omnia facta uidet. Quapropter Apuleius libro III. cùm inſi- mularetur clàm tres homines occidiſſe, iuſti tiæ ſe oculum teſtatum tradidit, memor hu- ius(uti arbitror)epigrammatis. Sed& de iu- ſtitiæ oculo idem meminit libro I1. Circun- fertur& Græcè is uerſiculus: 4 Lsi liuue dqSAo dg& 0 55—. Eſt iuſtitiæ oculus, qui ubique proſpicit. Cui non abſimiliis alius: Cęe Geν 1 ꝓde de 25 Tei dpg. Acutus oculus eſt Dei, uidet undique. ¶ Quod autem ſequitur, Chryſippus in li- bro quem fecit. adde, me autore, aαν„ιυμέν. Chryſippũ enim librum de legibus ſcripſiſ- ſe, autor eſt Laẽrtius: quem hic cùm ab Juriſ- conſulto citari ueriſimile eſt, tum ex indicijs ueteris ſcripturæ coniectaui. In I. 111. Iura conſtitui oportet, ut ait Theophra- ſtus, in his quæ entomina frequenter acci- dunt.] Alij hic legunt, automata, id eſt, ſpon tanea& caſualia, quæ lectio incongrua eſt, nec ſenſui legis admodum conueniens. Bu- dæus dicit ſe in archetypo Florentino hune locũ ita annotaſſe, in his quæ ùd QνQηάαςσꝓꝙ ac- cidunt, nõ in his quæ ex ᷣααχαωννν:id eſt, in his quæ plerunq; accidunt, non quæ præter ho- minũ ſententiã. Sed& exiſtimabit aliquis di ctionẽ, entomina, abradendam,& reponen- dum dæxud, ut quod ſequitur, frequẽter, in- terpretatio ſit Græcæ uocis. ita enim à ueteri uulgataq; lectione minimum diſcedimus. In l. fraus. ¶ Et quod diſtat uerbũ ab intellectu&c. Accurſius admonet, Græcè locutum hic Iu riſcon. quare exploſis illis uerbis, reponẽdæ ſunt hæ uoculæ:& quod diſtat uezoy aꝶ æ- volæs, hoc eſt, dictum à ſentẽtia. Hunc ſanè lo cum debemus Politiano, ſicut& ſequẽtem. In l. obſeruare. de offic. proconſ. Hoc obſeruare oportet, ut per eam par- tem quis prouinciam ingrediatur, per quam ingredi moris eſt:quam Græci appel- lant, ſiue&ë. IJreponẽda ſunt hęc uerba, quas Græci&αμανxsςν appellant, ſiue ueæraνp ob- ſeruare& ẽ.&ιμνμια enim eſt acceſſus ad ci- uitatem plerunq; obſeruari ſolitus: æτiπανe ad nauigationem& portum anrlästadf in⸗ Ah 2 Iugtitiæ oculus. 1 6 G 161 D. Andreæ Iciati 162 telligamus Iuriſconſultum loqui de utroqʒ; De ſeruo corrupto. itinere, tam terreſtri, quàm maritimo. Item L.prima. ſed perſuadet Græcè&ẽ. Re- paulò inferius in hianti loco repone, 1*⁶⁵ pone rxπε˙s illud enim perſuadere ligni Luꝶοππ/uννερεοο attingere, id eſt, metropolim ficat. Locum hunc ſic correxit Catellianus Epheſum, huius enim conſuetudinis etiam Cotta, uir ſingularis eruditionis. Græcus ta meminit Plinius in epiſtolis ad Traianum. men atq; idem innominatus legũ interpres, IInl. ſolent. ſic legendum eſt: quãtum ad qui apud me eſt ſecundum ordinem alpha- xenia pertinet, audi quid ſentiamus: Græcũ DPeti,=zv inquit, Oτπνρα,⁸νερσ ⁶ ννν)x„ε- prouerbium eſt, sπ⁊ινσπητπνe ĩω̈e avz, 370 xoa Nueμέέ, Q ⅞ o³ de Tlxc0eiονν/ oiSop,n Sed raν quod autẽ ſequitur, nec omnia, nec 0 alerton aSd,vnGuorHe Naun Voct paſſim, nec ab omnibus, eſt Græci ipſius ada NXoν aSp K2cpor pdſr e xcoboga, gij translatio. reſtitutus eſt autem hic locus uπ. id eſt, Serui corrupti actio competit ſe- in Miſcellaneis ex archetypo. cundum modos corrumpentis ſeruum, ſiue De edendo. admonentis ipſum, ſiue conſultantis furari, ¶Exl. ueluti.dum Iuriſconſultus declarat ſiue recipiẽtis eum, ſiue aliud aliquid facien quomodo, iterum, duo ſignificata habeat, ita tis ad corruptionẽ ipſius. quare fortaſſehie Græca illi uerba repone, ut Pprimò Abταεαάαο legendum eſt, ſed perſuadet, Græcè Srrre- Iegas, id eſt, ſecundò: in ſequẽti autem ueλμ, Oerενυνυm△υμν οωναινασνναρν. ut Iuriſconſultus non id eſt, rurſus, alia interpretatione locus hic tam expreſſerit Græcè ſignificatum perſua- non eget, ſatis clarus. z0 dendi, quam uoluerit oſtẽdere dictiones me Depactis. dias, quæ in utranq; partem poſſunt capi,& L. iuris gentium. eſſe enim contractum ut grammatici dicunt, x αέοœ in Pandectis Ariſto adijcit alovoœdy. ſic reponipoteſt di certè Florentinis legitur, perſuadet ↄε e ctio Græca, quæ ſignificat innominatum,& αν eſt,&. carentem nomine. in alijs codicibus legitur 1 Lege, quicunq;. itemſ(ait)ſi libitinarius, uud æyεαᷣ& melius, ut alibi diſſeram. quem Græci uocät, ſeruum policitorem De his qui not. infa. habuerit. Jlegendum pollinctorem,& in ua ¶L. athletas. deſignatores autẽ ſunt, quos cuo illo loco, zuoa, reponendum, ut ſentit Græci appellant.] addendum eſt Græcum Budæus. Albucius tamen Aurelius(πεεεα nomen, Benuzug. ita enim appellari hoſce 30 mauult, cui antiqui codices conſentiunt. præſides ludorum, autor eſt Iul. Pollux. Po- De contrahenda empt. tes& hic legere aναεειεε, quod idem ſignifi ¶L. prima. tres hic loci ſunt Græcis literis cat apud Arcadiũ in l. ult.de mune.& hono. uacui atq; inanes: quorum primus ita ſup- Nautæ, caup. ſtab. plendus eſt:adducit enim Iuriſconſ. autorita IL. prima.& ſunt quidam in nauibus, qui tem Homeri lliados libro VI. cuſtodiæ gratia præponuntur: ut enim diæ- E»dc, oiviſave KaunAdevT TxMuo*, tarij.qlegendum eſt, uti arbitror, Græcè Nau-&Moi&&eρν ſM2, IMAi d' abou lupa, xaeo, ut intelligamus cuſtodes nauis, qui nõ c Rai] ptroig,&H2' aior Boͤroxip, precio conducti, ſed ſolo uictu nauem cuſto&αν⁶‧‿όμντεασ‿σtot. diebant, ut ſit uox compoſita aeσ dexe, id 40 eſarie inſignes redimebant uina Pelaſgi, eſt, à uictu,& sενο. see enim cuſtodè ſignifi Aere alij.ferro quidam lucente, bouillis cat. Homerus libro nono, xl mu' 2uν ρέρρμά ZTergoribus quidam, bubus pleriq;,ſed pſis G,& præſertim in naui:quoniam vyos ſtatio AManc ipijs aliů G nem nauium ſignificat: unde& oiεευνα do- In ſequenti uerò lacuna hæc ſunt reponen- mus cuſtodes dicuntur. Cæterum textum da, ex lliados Homeri libro VI. hunc quemadmodum aliter tractari poſſit, 27 Sea Feee herian Aereae ſeds, alio loco explicaturus ſum. d—πον ⁊νlaup i⸗Eerci cxbde De iudicijs. Xęuο æctcap,xeu 601 S Boixp. FL. hæres abſens.& quaſi à uiatore emit, Eeeerni,ſece 76 hite eu. 3 1. 1 urea Tytidæ qui amens mutauerit arn uelab eo qui tranſuehebatur. Jin annotatio-„o py ,2 91 7 zue detratte,e neu. nibus Politiani legitur. uel ab O iſedeng⸗ ro factis ex ære, ouesq; ualentia centum, id eſt, præ. 8 2uel⸗ EO ii Menhs,, Pro his quæ fuerant bubus pendenda nouenis. 2 tis Alterneuigädat⸗ quæ lectio ex uetu- Tertiò autem loco& hæc curioſum lectorẽ is codicibus approbatur quibuſdam. non pigeat inſcribere, ſumpta ex Homeri Si pars hære, pet 11.51, 8 „ PA. Odyſſea libro primo: L. antiqui. in fine.aſſignauerũt tota pars: r0d—νν αxετσνiνν ſlrosp doionp & hoc dic 3 eophraſtus He7,,. e, e e Dun afaoat, 11t d offiraſtnerpochuer⸗ οεεεριέσ Qπ̈ p, deoFou' lwNg. 1 53 I 5„* S L 2 8„.—. Lcls— 4 d eaedir Uerba equétia ſunta 5⸗ Hanc proprijs rebus Laẽrtes emerat olim, 1a0 enda, atq; ita egendum, zενιμν V eie Vigintiq; boues prompſit pro pube puella. A25 NSop Nœbes⁵ααινι ⁴s, Sa W ois tx ᷣœνκονον . 4— Oocati. ut ait Theophraſtus. id eſt, iura ut plerunqh; f L., ſi merces. 5. uis maior eſt, quam Græ- conſtitui oportet, non ut ex inopinato. me- n tet, noni ci exhibitiam appellant. qui quamproximè minit huius dicti NM. Cicero libro quinto de All uelit impreſſæ lectioni accedere, is neceſſe finibus bonorum& malorum. Locum reſti eſt reponat, expuncta futili illa dictione, ex- tuit Budæus. E 1. 1 2 2.„A hibitiam, ε&ανααάνiav id eſt, uim indecentẽ, ualtam fiwcitenimpoe arerſus Phynel crleſtibusprod dunt. quæcung or, deotum Ira finaſtus halcet lmilia,quænô! eniunt, em d t cauſam deor autem ſit Uis ma lonbusignoratt niom libro XVII Deæd (L prima ſe le tollendæ dub chille. In medli maeilbv, id eſt denit Gellius) e ſituit Budæus, 8 la,In Pandectis uw legitur. 1L. I quantu gue Græci-Le lhuſcis emendas mnotaui atq; ide L demo lin enpore uidet ne vordi Græci vux. tnc Græcam reu 16) P'itemgitſſiliditinnin ät ſerwumpolciuen mpollinctorem, Siin v reponendum Itſenn tamen Aurelius lmacl codices conſentium, ahendaempt. ic lociſunt Græcisliti quorum primus ia ſiy tenim luriſconl autom slibrovIl. udavrce Tauh Radann aclne, 1 1 mii Du, tuina pelißi ente, bouills plriqxſtaipſ cunahxæc ſunt fepone- eri libroVI. lue gepat geen ac edlje tan afal vrna dag. ecore Gluuch nutauerit ona, dlentiscentum, 7 endendtnouenb 1 & hæc curioſum ſeddi oll ere, ſumpla eX 3 10. mmamarein gatbu facluud tes enerd in, pr pubt pull 5 Prætermiſſorum Üib.I. uaſtam, inuſitatã. Sed fortaſſe uerius eſt ſcri- pſiſſe Iuriſconſultũ deνκνπe᷑ά d eſt, iram diui nam: uel, quod idem ualet, lμμα, ſeu l Oaxv. In Pandectis legitur dενν ixv. uidentur enim Gręci tempeſtates, procellas, ſimiliaq; mala, diuinæ iræ adſcridere. Homerus: Aæ‿ν επεν 576 Aab,οτ ασον XE⁴σε‿ (ve, oz T‿ αενεον* roaS-XæAeralvs. ANenſe ſub autumni ingentes cum luppiter imbres Iratus, miſeris mortalibus æthere fundit. Quorum carminũ ideo libentius facio men tionem, quoniã à Cicerone ad Q. Fratrem epiſtol.lib. III. in ea quæ, Romæ,& maximè Appia, incipit, allegantur: ſed ſcriptoris ui- tio deſiderantur in codicibus. Hinc Apollo nius Argonaut. primo: (ee LA⁴ερμαιν οεσεαιεηι⁵σlin⁵ep. Appellat enim iram Boreæ, quòd ualidiſsi- mus ruat. quin& Val. Flac. Argonaut. IIII. Quippe nec extorrem tantum, nec lucis egentem rra tonantis agit, Typhonides harpyiæq́;. Finxit enim poëta, harpyias eſſe ira tonantis aduerſus Phyneum impulſas:& iratam terrã cœleſtibus produxiſſe gigantas, fabulæ tra- dunt. quæcunq; enim mala maxima oriun- tur, deorum iræ ſolent adſcribi.& Theo- phraſtus haſce tempeſtates, ſterilitates,& ſimilia, quæ nõ uitio terræ, ſed ex cœlo pro- ueniunt, æνπο τπ dιυανσ‿ α‿zixνιappellat, id eſt, cauſam deorum numine urgẽtem. quæ autem ſit uis maior, quoniam& hoc recen- tioribus ignoratur, qui ſcire uelit, is legat Pli nium libro XVIII. de ſterilitatum cauſis. De ædilitio edicto. ¶L prima.. ſed ſciendum. Ego puto, ædi- les, tollendæ dubitationis gratia bis idẽ dixiſſe. In medio reponenda eſt dictio, ix aοᷣæzνłu˖H id eſt, per alternitatem, ſiue(ut uertit Gellius) ex geminatione. Locum re- 10 20 30 ſtituit Budæus, S ideo illi habenda eſt gra- 40 tia. In Pandectis tamen Florentinis Cæzxσ⁸ u legitur. L.& quantum intereſt inter hæc uitia, quæ Græci. Legitur hic locus in Pandectis Thuſcis emendatus, ut in Diſpunctionibus annotaui, atq́; ideo illuc recurrendum. ¶L. idem ò filius. ubi homo neq; matutino tempore uidet, neq; ueſpertino, quod genus morbi Græci vvurow᷑ræe uocant. uoculam hanc Græcam reſtituit Hermolaus in corol- lario Pliniano, quem& alij ſunt ſecuti. Ex eadem.. fin.& antriphus.]quid ſi- gnificet triphus, ſcriptores uarijs locis addu bitant: corriguntq; quidam aρνκιαρεσ‿ id eſt, habens aphthas: alij atypus, alij alijs modis. Quid ſi nos legamus, tripheros, ſiue ꝶνν⅔ρν*ο, ut intelligamus mollitie quadam blæſos? Ga lenus in aphoriſmis Hippocratis: Sicuti Je Ada, id eſt, balbutire, linguæ uitiũ eſt, non 50 uocis:ſic& Pauni, eiuſdem uerbum ſigni- 5o ficationis, in ſermone Græcorum, non po- tẽte lingua exquiſitè eas dearticulare uoces, quæ pert& rproferuntur: qualis eſt hæc ip- ſa, trauloſis,& hæ aliæ ſimiles, trechi, tribi, 164 trachi, trochos, tripheros. Fortaſſe igitur ad ſimilitudinem trauloſis, potuit Juriſconſul- tus appellare triphos, uel potius tripheros, hoc balbutiẽtes modo, qui t& l,pro tr pro- nũciãt. Laborauit ſimili uitio Alcibiades, un de de labdaciſmo eſt orta parcmia. nos eos uulgò dicimus terebellare, hoc eſt, oννun de fortè hæc uox, quòd uidelicet huiuſmodi balbutientium lingua dum loquitur, tere- brum imitetur. Hoc modo corrigendus quo que Gellius libro quinto: tametſi hac in re certam non proferimus ſententiã, ſed ſoluùm ſtudioſo opinionem noſtram, tanquam dili- gentius ſcrutari uolenti, anſam damus. De teſtam. militis. Lprima, in fine. milites ànumero mille hominũ dicti, à Græco uerbo tractum xiν. nam Græci mille hominum multitudinem, X*³αααυννρ uocant, quaſi milleſimum quenq; di- ctum:unde ipſum ducem Xaæνον appellãt.] reponendus eſt Græcus ſermo ita, ut uoces illæ penitus nullius ſenſus, inducant᷑, delean turq;. Tribunũ autem militum ſignificat chi liarchos. Potes etiam hic legere εeνακννεν nam ut Aurelianus in libro de inſtruẽdis aciebus tradit, duæ cohortes quingentariæ, merar- chiam, id eſt, cohortem milliariã faciunt, ho- minum E. XXIIII. centuriarum LXIIII. cu ius præfectus dicitur merarchos, id eſt, tribu nus maior.prima lectio plus placet. In Græ- cis ſcholijs 2d ovoixς οοντν id eſt, de nominibus principum, ſeu ductorum, habe- tur mentio etiam chiliarchi. De legatis primo. L. an omnib. Iulianus notat, ſi teſtamenti faciendi tempore tabulę nullæ fuerunt, uera ratione dici poteſt legatum deberi, quia con ditio pro non ſcripta habetur. IIn uacuo ordine adſcribe Græcam dictionem ᷣωνx zoe, id eſt, impoſſibilis. Cicero epiſtolarũ fa- mil.libro nono: Me aο aυννree ſcito mπο- Qp lelvde. id eſt, de poſſibilibus ſcito me ſe- cundum Diodorum iudicare. De legatis tertio. ¶L. cum quis decedens.§. Titia teſtamen- to manu ſua facto, ita cauit: Ti dlæστνοσμσσ Bsdαα᷑ε dodas d Ri⁴.εσ ⁹ααένεν νααeενᷣ ttlaelee Aw. id eſt, Titia teſtamentũ condidi,& uolo dentur Callimacho mercedis gratia denarij duo. Locum ex Pandectis Florentinis reſti- tuit Politianus. L. ligni.§.lignorum. quid mirum? cùm Græci Adæ, hoc eſt, naues lignorum ductri ces appellãt. ita arbitror hoc loco legendũ. Xæ enim nauiculæ ſunt etrabibus incon-/ ditæ, in quibus ligna uehũtur:hodie ſchepa- tas uulgus uocat. Potes etiam legere,&oα‿ερνσρ eæs vnas, quod nõ reprobo: licet Mäan applau dat, ut vυνxς dicamus:atq; ita in andectis Thuſcis legitur. 1— L. legatis. 6. ornatricibus.& Homerus in Odyſſea ait. addendum eſt hoc carmen: Aude v+ ε εον Fouop ae ℳ nieopus axο xoe wr,a,ei 7 luus aßebu. r 3 he, D. Andreæ Akciat 34 Hunc circum inuenies plures pecuaſcere porcos Ad coracis petram, fontemq́; ſuper Arethuſæ. Quod carmen reſtituendum quoq; eſt in 9. de ſuibus.Inſtitut. ad l. Aquil. etſi ibi, uel cer te hic alius etiã ſiterror in nomine Iuriſcõſul ti, qui ibi Martianus, hic Narcellus prodit᷑. ꝗ L. ſi cui lana.§. lana legata, etiam lepori- nam lanam,& anſerinam credo cõtineri,& de lino:quoniam teu Græci lanam uocant. ita legendus eſt hic locus, hoc ſenſu: appella tione lanæ uenire leporinam, anſerinam, li- neam,& ſi qua ſimilis: quam quidem lanam teαν Græci appellãt. nam lana ouis, propriè dο‿πν α uero& cætera comprændit: ſicut Aaxes, quæ dictio lanam, uillum, plumam ſi- gnificat. In antiquioribus tamen codicibus legitur,& de ligno, quam Græci eαοέννακν u cant, de quo apud Plinium libro decimono- no:quod probo. De fundo inſtr. L. II. in fine. dotes prædiorũ, quæ Græ- co uocabulo erotici, id eſt, impoſitiones uo- cantur. in Pandectis legitur lυμα. De ſuppel. leg. IL. Labeo ait. in fin. eos qui Ioqui non poſſunt, conatu ipſo,& ſono quodam,& in- articulata uoce, baccarios dicere exiſtima- mus. ffortè legendum dπve, id eſt, qui arti- culatè fari nequeunt: SBalao enim huiuſce- modi mutientem ſignificat. Hinc dictus Cy- renarum conditor Battus, apud Trogum li- bro XIII. Fuſebio, Catullo,& cæteris. Sanè in Pandectis ſic legitur:& ſono quodam ⁊ sον i dicere exiſtimamus. Fuit& Battus quidam loquax: unde battologia fi- gura, cùm quis eadem repetit,& identidem inculcat. Hinc Ouidius, neſcio quem alium Battum loquẽtem inducens, Metamorpho- ſeos ſecundo: Sub illis Montibus(inquit) erant,& erant ſub montibus illis. cui per ſimilem figurã ridiculoſe reſpondef᷑: Riſit Athlantiades,& me mihi perfide prodis, Me mihi prodis, ait. qui locus aliter intellectus, ineptè condupli- cantem uoces poëẽtam oſtenderet. Lex legata. dum Iuriſconſultus adducit Homeri teſtimoniũ eius carmina ex Odyſ- ſeæ lib. J. nos hic ponenda ſic exiſtimamus. Delecti enim ſigno loquẽs, ο tꝓν⁴, inquit, εεοοꝓʃ᷑¶ ꝙϑo⁴ισνοᷣαιο. Odνοο ν ꝙτπηνννρνeοsο‿ ue dxeos— Etpaulò infraà: uε έντμμισρσ ue ave MdAA. Haud alius quiſcquam, fabricaui hoc ipſe cubile, Inter ſepta ſecans ramos uirentis oliuæ, Argento atq; auro uarium, leuiq; elephanto. Dealimentis legatis. ¶ Lexalimenta. in princ. cui ſcribere ſole- bat ita, Br Qive&Qκέ εενορι 6⁸ ¶Va. ν⁄. id eſt, Rufino liberto meo bene agere. Dubitatio- nis cauſa hic erat: quoniam ærνενᷣo Pro- Priè is uidetur, qui manu emiſſus eſt reſpe-⸗ ctu manumittentis. Saneè locus ad reſtituen- dum facilis, Græceènon ignorantibus. 10 20 30 50 60 Deauro& argento leg. ¶L. quamuis anademata. Ilego adxMeνα zæ, id eſt, anadeſmata: ea enim ſunt ornamen ta capitis, Suida autore. De gradibus. LE. non facilè. uiri pater uxorisq́;, ſocer: mater autem eorum, ſocrus appellatur:cuùm apud Græcos propriè uiri pater eupee, mater uerò uuνεα uocetur: uxoris autem pater w leoos, mater uerò ³⁴φ*⅜εα uocatur. Sic legen- dus eſt hic locus, qui ante nos pluribus ſca- tebat mendis. IIn eadem I. ſic quoq; legendum cenſeo: uiri frater leuir eſt:apud Græcos æuę appel fatur, ut apud Homerũ relatum eſt, ſic enim Helena ad Hectorem dicit: Axo εκσνο ſuενs Lxuεεμνπ⁵ρ 6„votoyng. Eſt autem carmen id in VI. Iliados. Sequitur Iuriſconfultus: Viri ſoror glos dicitur, apud Græcos„dοαυνα. duorum fratrum uxores ena- 7. rtoν apud Græcos dicuntur. Quodunouer ſu idem Homerus ſignificat: Axiee u yxν³οα&νο,ν xœ tνν ενπσιννσαεeν. quod carmen libro ultimo Iliados reperies, noſtra opera Iuriſconſ.reſtitutum. IIn I. Iuriſconſultus. in principio:nomẽ cognationis à Græca uoce dictum uidetur uue: ſic enim illi uocant, quos nos co- gnatos dicimus, v Sg. ut barbara uox, ci- fen, ab imperitis in luriſconſulti uerbis rela- ta, abradatur penitus. De aqua plu. arcen. ¶ Lex prima. ſulcos tamen aquarios, qui Græcè hincelices appellantur.] legendum daμαραάαέhydraulaces enim dicuntur eνιφ UMa νο, uD, auœxnoo. meminit huius dictionis Suetonius in Nerone, Lucius tamen Colu- mella libro XI. cap. II. elices Latinè appellat fontium, ut arbitror, ſcaturigines: unde& aquilices Calliſt. l. fi.de iure immun. De dona. cauſa mortis. ¶ L. ſenatus. donatio dicta eſtà dono, qua- ſi doni datio: tracta à Græco oꝶe, nam ita Græci dicunt. eam dictionem ita reſtituen- dam, nemo eſt cui in dubium uenire poſſit. nam Aaꝶop donũ ſignificat: hinc prouerbiũ, εροσέ᷑εεν˖& apud Euripidem læνοσνννν ⁴ Aoos Ma evu Sx H. id eſt, mali hominis uſum munera haud ullum tenent. Sophocles,- Oεν έ⁵νμσσ ⁵ένονναεαuεμ dona hoſtium, nõ dona ſunt, fructu carent& cẽ. De acquir.poſ. L. prima. poſſeſsio naturaliter tenetur ab eo, qui ei inſiſtit, quam Græci di- cunt.] in uacuo loco addenda dictio Cæπ, uel(⁊ιαν uel potius læzπꝙινt in Pandectis ha betur: his enim modis Græci poſſeſsionem uocant. Homerus Odyſ. libro primo, æpian Lrdτνιντσνν οον. De uſucapionibus. L. rerũ mixtura. tria corpora ſunt: quod continetur uno ſpiritu,& Græcè ꝓuornp uo- catur: aliud quod ex pluribus inter ſe cohæ- rentibus, quod ⁊πνην dicitur:ſie eſtiruen⸗ 2 Uecunda eu nqus Grxci Thres uias ppell Iſe, quas Græci u balilicas appe um, facit: quiaq; 1, Græci, He⸗ qudantiquos n6 Lauicquid magnl nbuunutin Curc llicum, Sane ui- elocant, ſicut& Äbi meminimus: mnmum, dum b. neatur. Vi pol (Lſiduo gplan lrlocus: Planeſic untabeat aitl.abe lideri, qui m dalus desſupra utquando scuie dim expublico, reltiemh domus plldere ædes, ſed 9 enaculum ſu emnnt Vitmning axortsaunem lchs Uoca ic lantenos urbu Ieha imiian. ultimo lliados repeit onſreſtirnrum, 4 ulros inprincipionan ca uoce dictum uicem li uocant, quos nos „Se. ut barbara uoxd luriſconfulliuerbion 8. dlu arcen. lcos tamen aquarios qi appellantur.) legendim aces enim dicunturaum meminit huius dicioni mne. Lucius tamen Coè- I elices Latineappel or, ſcarunigines: unced fi deiureimmun. cauſamortis. atio dicta eſtadono qu- a24 Græco Jua, umin n dictionemitareſtiuen in dubium uenire poll nifica: hincprouelbl Id Euripidem woi)je elkmaltomindud m tenent. Sophocle 3 wunu donahoſtimm, cruchqu. 4 arent&c. ir pol. jeer tenenl ſeſsio mnnali 9 167 da ſunt hic uerba Græca:ut plurimũ corpus dicat᷑ naturale, aliud uerò artificiale. In quã ſententiã iuit quoq; me audiente Demetrius Chalcondyles: licet in Pandectis uνudiop, connexum legatur:& deinde ireννον uni- tum. Illud tamen non prætereundum, ſum- ſiſſe hæc Pomponiũ luriſconſultũ ex Plu- tarchi libro, qui inſcribitur de pręceptis con iugalibus: ubi, Corpora, inquit, philoſophi dicũt alia ex diſcretis conſtare, ut claſſem& exercitum: alia ex coniunctis, ut domum& nauem:quædam unita eſſe atque congenita, ut ſingula animalia. De uia publica. ¶L. ædiles, in fine. ut tector trochos exte- rius opponat.] corrupta eſt dictio, tector: cu ius loco reponendum, ⁊ενop, id eſt, tecton: quæ uox fabrum ſignificat. Heſiodus: G Loæεαννο bᷣαασνν‿εττνειν τeννν reiſop. Faber autem lignarius hac præſertim appel- latione Græcis nuncupatur. Ne quid in loco publico. Lſecunda. õ. uiarum. publicas uias dici- mus, quas Græci noſtri prætorias& con ſulares uias appellant. Accurſius uidetur le giſſe, quas Græci zxν ⁸de Baorhuxdo, id eſt, uias baſilicas appellant. Cui lectioni ut aſſen tiam, facit: quia quæ nos prætoria appella- mus, Græci œ œn uocant:& baſilicum apud antiquos nõ ſolùm regium dicitur, ſed & quicquid magnum& præſens, ita nuncu- pabatur, ut in Curc. Plauti: Iacto Herculem baſilicum. Saneè uias publicas Græci Aœæοορ⸗ bre uocant, ſicùt& muæias: cuius dictionis alibi meminimus:& mentio eſt apud Hie- ronymum, dum Pythagoræ ſymbola inter- pretatur. Vti poſſidetis. ꝗL. ſi duo..ꝓlanè. hoc modo legendus eſt Prætermiſſorum lib. II. 168 bet hæc Græca dictio, quam in codicibus omiſere librarij. I L. tertia. fur manifeſtus eſt, quem Græci appellant. legũt hic aliqui Græcam dictio- nem eꝝ αμιπιeνραρν quaſi in ipſo rei abſtractæ puncto deprænſum dicas. quam lectionẽ& ipſe probo: ſed Græcus legum interpres, νεεσ‧ inquit,(Me‿αmηννη ν rCT‧ΠMrfæn ⸗⁴νο ᷣφς‿ τιι m Mixlu. id eſt, manifeſtum furtum eſt, quo 10 20 30 hiclocus: Planè ſi cœnaculũ ex publico adi- 40 tum habeat, ait Labeo, uideri non ab eo ædes poſſideri, qui dmπιꝙνααννν hoc poſſidet: ſed ab eo cuius ędes ſuprà Vτνπκνp eſſent& ẽ. hoc ſen ſu, ut quando is cuius cœnaculum eſt, habet aditum ex publico, ille qui fundamenta, ſu- perficiemq́; domus poſſidet, non cenſeatur poſſidere ædes, ſed is cuius ædes ðππκαένο id eſt, cœenaculum ſuprà eſſent. De hypogæo meminit Vitruuius libro ſexto, capite XI. vrναένꝓ uerò cęnaculum dicitur, quòd ea om nia in ſuperiori domus parte eſſent, habitata præcipuè uilioribus. In Pandectis non vo- Nacop, ſed&ᷣpᷣæ legitur. e riuis. ¶L. prima. riuus eſt locus per longitudi- nem depreſſus, quo aqua decurrat, cui no- men eſt uag. Græca dictio hoc modo hic le genda, ut nitori tãdem ſuo reſtituatur Juriſ- conſultus. dictus eſt autẽ ,⁵‿, à Græco Sον quod eſt fluere. De furtis. TL. prima. Sabinus ait, à ferendo, id eſt, auferendo dictum: uel à Græco ſermone, duod Qusα appellant fures& ẽ.] ſic legi de/ 50 60 quis ſecundum iura quadruplum conſequi- tur.quamobrẽ hic fortaſſe legi etiam poſſet, manifeſtus fur eſt, quem Græci Laπ- »opo appellant. qui locus corrigendus eſt in quarto Inſtitutionũ libro. Ariſtophanes in Pluto, yν ν Uεμα Ad yoilece Acαυνν ego quidẽ uos grauia agentes reperi.alluſit enim ad hanc depręnſionem manifeſtam. Hinc in Euangelio Lucæ Zachæus, ſi quem, inquit, 5vOTν,& quadruplũ reddo pauperib. ni- ſi quis malit alluſiſſe eũ in fœneratores, qui quadruplo mulctabant, ut ſcribit M. Cato. ¶ L. falſus. õ. pleriq;. quid ergo, ſi ea quæ di cunt Græci petat: reponendũ eſt, aer- yæ. ita enim Græci præmia nunciationis ap- pellant. alij legũt xμυſed quid mihi pla- ceat, alio ſum teſtatus loco. De incendio, ruina& ẽ. C L., tertia.§. non ſolum. ubi de naui eiecta Iuriſconſultus loquitur: Eiecta, inquit, eſt, quod Græci aiunt Hondaœxνναν Sed quid ſi le- gerimus iεοααν uod aliâs opinatus ſum, dum undecimum Codicis Iuſtiniani librum correctiorem reddere conarer. De iniurijs. L. lex Cornelia. in fine. eadẽ pœna ex ſe- natuſconſulto tenet᷑ is, qui aliud ue quid, ſiue ſcripturam in notam aliquorum produ- xerit. in uacuo loco Accurſius legiſſe uide tur, opythaſin: tu potius repone tz⸗ibenp, id eſt, titulum, lemma, inſcriptionem ue. De extraord. crim. ¶L. ſaccularij.ſunt quædã quæ more pro- uinciarũ coẽrcitionẽ ſolent admittere:utpu- ta in prouincia Arabiæ ππσπππα̈νν, cuius rei admiſſum tale eſt:pleriq; inimicorũ ſolent in prædium inimici σπσσνσν*ν⁹, id eſt, lapides po- nere& ẽ.reſtitutus eſt hic locus iandiu, etiã in quibuſdam impreſſis codicibus: etſi plu- res qui annotationes edidere, ſibi adſcribãt, digladienturq;ʒ tanquam de re maxima. De effractoribus. ¶L. prima. expilatores ſunt fures atrocio- res, ⁊ixνννν.] 2ε o, id eſt, muricidę, ſunt effractores parietum, pręſertim nocturni fu res. Ariſtophanes in Pluto, 2αά̈νυν zc (æx*. Nam hic expilatorem nõ puto capien- dum pro fure hęreditario, quia nil faceret ad titulum. alioqui legendũ eſſet,(anpovdo He⸗ lu: quæ uox cum antiquæ lectionis ueſti- gijs non admodum congruit, in qua ferè Au- ouν legitur. ſunt hi qui ueſtes homini- bus auferunt. De collegijs illicitis. L ult. ſodales ſunt, qui uiiren collegij hh 4 ——᷑—᷑—Z—B—ꝛ—ꝛ—ꝛ˖ꝛ˖—— 169 D Andrex Alciat 170 ſunt, quos Græci uovirze uocãt.locũ hunc (niſi fallor) ſic reſtituit Beroald. in Apuleio. nam collegia ſodalitia, id eſt, conuiualia fuiſ- ſe apud Cretes, appellataq; ſyſſitia, autor eſt Strabo:& ſe quæſtore Romæ huiuſcemodi conſtituta fuiſſe tradit Cato apud Ciceronẽ. In Pandectis tamen legitur rœeεe. Sunt au- tem conuiuiorum tria genera, quæ uno car- mine Homerus comprænqdit: zi⸗ſe e& D⁴ν. &iæxν uᷣ ⁴μρσνεέάρ Sx εœααν‿ντ‿ sd* Iip. anæxπσQ ν autem,&„⁴ ſunt conuiuia ſum- ptu uocatoris facta:ᷣν ùm quiſq; de ſuo confert, ut ſcribit Euſtathius. Planè quod fi- nem huius legis reſpicit, puto dum Solonis teſtimoniũ adducit Iuriſconſultus, totum lo cum eſſe Græcum: facilè reſtitueretur, ſi So- lonis leges extarent: etſi quaſdam refert Plu tarchus in eius uita, inter quas hæc minimè eſt. Cæterũ de hoc in Diſpunctionibus àno bis dictum eſt, cùm certiora reperiſſemus. De cuſtodia reorum. ¶L. diuus.& ideo cùm quis æεέε face ret, iuberi oportet uenire irenarcham&c.] in lacunoſo loco curaui reponẽdum Næνᷣœx ↄα id eſt, denunciationem: nam Græcus le- gum interpres non aliter ferè eam appellat. uidetur autẽ hoc magis ad rem facere, quàm œx ππφmυάεανν id eſt, condemnationem, ut refert Accurſius: uel he⁊:π, id eſt, inquiſitionem: quod gloſſulæ cuidam placet. In alijs legit᷑, anacriſim.de qua quoniã alij ſcripſerũt, non eſt quod ipſe in ſyſuã(quod dicit᷑) ferã ligna. Ad legem Iuliam de adulterio. IL. inter libros. Lex Julia ſtuprum& adul teriũ promiſcuè ędοσσνappellat: ſed proprièe adulterium in nuptam committitur& ẽ. ſtu- Prum uerò in uirginem, uiduã ue, quod Grę ci Næsεεένρν appellant. Jreſtituẽdæ ſunt hoc modo dictiones Græcæ, quæ in omnibus im preſſis codicibus deſiderantur. ¶L. ſi uxor. ut Sextus ait, hęc lex ad omnia matrimonia pertinet:& illud Homer. affert: H1„νει ιeκν⁷e‿νμιεe—ο dοmπαόνρ GQ⁹ννσνν d⁊οαέæ. Sed nec ſoli homines mortales inter Atridæ Vxores curant proprias. Sumptus eſt autem locus ex Iliados lib. IX. qua in rhapſodia Achilles Vlyſſi roganti ut reconcilietur Agamemnoni, inquit: H&eενο³ Qo Kxes.ςπναeςοάodα⁶ςσ‿ραρ p& la,& dsi9 add œyxbog u KSOG 7105 79 Qaea, C6, d9 AM dy 700 Ouεμν¶ sCeop, I2uurld 0 1Sav. Nec propria obſeruant ſoli connubia Atridæ: Sed quicunq́; bonus ſapienti peclore præſtat, Huic nuptæ Ktat firmus amor, ſtat maxima cura, Vt mihi, qui quamuis captiuam mente colebam. Hinc& Vergilius noſter Homerũ ſecutus, Aeneid.libro(ſi rectè memini)nono: f du Pie, Nueir ſolos tangit Atridas Quem locum uolens oſtendere Macrobius ſumpſiſſe Vergiliũ ab Homero, mutilus eſt 10 20 30 4⁰ 50 60 librariorum uitio, qui Græca carmina omi- ſere:& propterea ex hoc noſtro idiographo poterit diligens lector ea reſtituere. Ad legem Corn. de ſicarijs. I L. hi quoqʒ; qui tibilias faciunt&ẽ. Jle- gendum αμεαα*ς, id eſt, thlibias: ſicuti in l ſpa donum. de uerb. ſignif. thlaſias. ſic autem di- cuntur qui fractos preſſos ue habentteſticu los, à uerbo a ibw, huiuſce ſignifica- tionis quod eſt frango,& premo. Depœnis. ¶L. aut facta. apud Græcos exilio uolunta rio fortuiti caſus luebantur, ut apud præci- puum poëtarum ſcriptum eſt.] qui locus ex Homero adducat: quãuis certi aliquid non habeam:tamen ſi coniecturis locus eſt, facilè eos uerſus reor hic apponẽdos ex Iliados II. TAuανάω̈☚χ̈'ene o ⁴ 8v3 Leey ße duνν½ πε π̈νασνπο tHο QAS τ„ρρα bæπνινσα, uu pupcuve NaU,ννοꝑ& ε( aß, æs Naæ& vnœo trεε, ννν ⁵εε ε xd æy&oae Bu Qαεινν μν ‿πτπνοννον xρ-. Tle polemus poſtquàm bene ſtructa per atria creuit, Illius ceciditq́; parentis auunculus armis lam ſenior, M artisq; Licymnius incl)tus hasta, Compoſuit claſſem, populoq́; impleuit eunti, Per mare diſſugiens exul. Nam& huius conſuetudinis meminit Papi nius in primo Thebaidos, de Tydeo loquẽès: Fraterni ſanguinis ilum Conſcius horror agit. In cuius interpretatione Luctatius Home- rum quoqʒ; autorem citat.& Ouidius in Me- tamorph. Phocum tradit patria domo profe- ctum, non alia de cauſa, quàm quod impru- dens fratrem occiderat:quę res etiam Plutar cho in Parallelis explicatur. In Pandectis ta- men aliud legitur carmen, ut in Diſpunctio- nibus annotauimus. DHemunerib.& honorib. Lex Leu perſonalia ſunt munera, le- gatio ad cenſus accipiẽdos, ut patrimonium ſcriberetur, annonæ ac ſimilium cura.] Reponẽda eſt Græca dictio hæc, orz=ououiag, quod magiſtratus nomen eſt, ea quæ ad ui- ctum pertinent curantis,&eσν& oiτυν ε ναηνανν.de qua quidem uoce alibi complura retulimus. Deuerborum ſignificatione. L. tertia, in fine. opere legato, uel con- ducto.] His uerbis ſigqificari Labeo ait id opus, quod Græci Eπτνκνκανᷣνον εςρ νᷣν uocant, id eſt, ex opere facto corpus aliquod perfe- ctum. Huius uocis mentio eſt apud Home- rum in Illiad.. niſi fallor. In Pandectis legi- tur&ννέκαρναœ, codem ſenſu. IInl. Labeo. contractũ ultro citroq; obli- gatorium eſſe, quem Græci uνa μmyuu uo- cant.qlegendus& hoc modo hic locus, ano- bis alibi declaratus. IInI. ſylua. noualis eſt terra præciſa, quæ anno ceſſat, quam Græci vexy ſs uocant. jita legendum, ſcribendumq; eſt:licet impreſſo- res ingentem illic lacunam reliquerint. IIn. oſtentum. in fine. alterum, cùm quid Prodigioſum uidetur, quod Græci— cant. rrem caftig vintellexiſſ iumq; teſtava ulicatu capli- (L.natura,- drut appellan alocandialioc Luſdem moneM mguls iuris (L.qui fundi iappellant Tu ut bolitianus! oatra de quoi (L. ſicalumnt a telum quod Crcauocefigu gilcationemin vomine nam que ing appellam demid lignilicat non minus omn tur manu, ut a⁰ ur, pud Græcc niux Uocatur. TL. quiuenen nnum dicimus, ios quoggtemm enthoc nomine raleris nomim Twoſumms vli dicens. Furle m a ne ſnuciu perariu creui nculus qnii mniusinchtushacta dnpleuit eunti ſuerudinismeminily aidos, de Tydeo bqui- Conſciu ſontragi. atione Lucdatius Hom n cita& Ouidiusinll traditpatriadomopui auſa, quam quod inyn leratque res etimm Dlur plicatur. In bandectin armen,utin Dippundb 8. rib.&honorb. rſonalia funtmuneri Lraies gln⸗ duori. Telum. ipiẽdos, utpatrinollm nnonæac ſimilium omi eca dictio hæc, anuun nomen eſt, eaque dli „ 212 uene tis,zx 7nd Wh ran* imo InCnn ay rin inealeea 3 — rur quod c clun 171 cant.] Et hic reponẽdum dπσρνηάηx. quod alia probatione non indiget, cùm uox ſit Græ- cis uſitatiſſima. L. carbonum. in fin. ſed& de ballarijs.] puto caſtigate magis legendum, de Bæνον: nam balanus nucem, glandem ue ſignificat. Diogenes Laẽrtius tradit, cùm interrogatus eſſet Cynicus de quodam puero, reſpõdiſſe, eſſe Arcadem. cuius reſpõſionis cauſam exi ſtimo, quoniam Xrcades Bæαυeπιέρeναν id eſt, glandiuori dicuntur, celebrãturq; hoc epithe to Græcis autoribus, præſertim Pauſaniæ: unde oraculum, 7ομηοε νhf πüuæ Bœncνοᷣ pNu¹ eν⁴—ε Cœæoονꝙρ Bdααautem in obſccœnam lignificationẽ Græcis trahitur, ſicut glans à Latinis:de qua apud Celſum. Quodad præ- ſentem caſtigationẽ attinet, per balanos pu- to intellexiſſe Iuriſconſultum, nucum, glan- diumq;ʒ teſtas. alioqui hæc uox alio quoqʒ ſi- gnificatu capitur Paulo Aeginetæ. ¶L.natura. cauillationis, quam Græci- Qiuæ appellant.] Græci illi apices ita ſunt collocandi:alioquin imperfecta erit hæc lex. Eiuſdem monetæ alia in titulo ſequenti, de regulis iuris. ¶L.qui fundũ. uuas duracinas, quas Græ ci appellant πέιαν.] hanc uocem ita repo- ſuit Politianus in quadam epiſtola: etſi alij contrà. de quo ipſe uidendus eſt. ¶L. ſi calumnietur. ſic legendus eſt hic lo cus, telum quod in longinquum mittitur, à Græca uoce figuratum ⁊uοινam& hanc ſi gnificationem inuenire poſſumus in Gręco nomine. nam quod nos telum appellamus, il li B0 appellant: eoq; nomine uulgò qui- dem id ſignificat᷑, quod ab arcu mittitur: ſed non minus omne ſignificatur, quod mitti- tur manu, ut æενιμισν.& id quod arcu mitti- tur, apud Græcos quidem Pob nomine 2⁵⁵έ ναᷣα uocatur. IL. qui uenenum.] cùm id quod nos ue- nenum dicimus, Græci aμᷣ⁄ dicãt. apud illos quoq; tam medicamenta, quam quæ no cent, hoc nomine continẽtur: unde adiectio- ne alterius nominis diſtinctio fit. Admonet & nos ſummus apud eos poẽtarum Home- rus, ſic dicens: Dapuxx/ d5 deurKia, Aufd. Plura uenena quidem bona ſunt, ſunt plurima amara. Sanè carmine hoc nihil eſt celebratius, ut uel in prouerbium ceſſerit. quin& epigram matum Græcorum lib.& iæxσσσε circũfertur, tanquã auν, id eſt, incerti autoris, cùm ta- Prætermiſſorum lib. II. 10 20 30 4⁰ 50 172 men Homeri ſit in Odyſſea lib. 1111. nam& luriſconſulti opinionẽ adiuuat idem Home rus in Odyſſ. I. qui aρμασ̈νν a MOoνos dix it: quaſi ſolum νμρμαάιαεν non fufficeret, utpote dubium. AIn ead. I. glandis appellatione omnes fru ctus contineri, Iabolenus ait, exemplo Græ- ci ſermonis, æεεέαφρνσεα ſic legendũ eſt, de quo in ea lege à nobis dictum eſt. IIl. pupillus. incola eſt, quem Græci appellant. j ibi uacuo loco reponendum eſt, Tapoinop. de qua uoce, quoniam alibi à me ex- plicata eſt, hic dicere ſuperſedeo. NQuod ſequitur, aduena eſt, quem Græ- ci.repone abονs, ex Pandectis Flor. nam ita Gręcè appellari poſſe aduenas, quaſi ſine domicilio dicas, omnes(uti arbitror) facilè poſſunt noſſe. non enim ſimpliciter peregri nos Juriſconſultus deſcribit, ſed hos qui ius domicilij non habent. IIn I. ult. apud Labeonem, pythanum.] Græcè legendum ν0νι, id eſt, ueriſimiliu. eſt enim nomẽ operis quod Labeo ſcripſit non autem proprium, ut alij opinati ſunt. IInſtit. de donationib. in prin. Piræum Ie- gendum, nõ autem Pyrrhum. Idq́; ex his Ho meri carminibus, oMuos. 9. TOꝑ&H σωέόνεαός 2έ⁵⁶⁶‿ᷣνο ⁶αμνοο Cern ꝗv, ⁊tαν eu Srαeνο έμρμνμσ σννσν ⁴υνα„νανᷣꝶ⁹ο e ⁊οι ⁴lß Aeεεμ ο,& dᷣοειια‿⁷⁶‿ι cwe. zyd a, ruuεemφ˙ σπαννυνμι‿οα τ a. e*α, 3 Naε 2νρν S—το ksa τα‿ eyx. &νν εε εsupo y ld dN Leε*νοο Au lerewawr udic xi lovro0l, aiSp EOv σ ℳ dnr uνεεννπex 1h,. a AEy),G 7½ Qον Oνꝙn lipaæ uT6Gο, lu zbτέννμα μεον eεεν νe aexre u. Hoc ſermone uirum Peiræus commonet ultrò, Telemache ad nostras famulas age dirige ſedes, Vt tibi quæ dederat MWenclaus dona, reportent. Ad quem Telemachus ſapiens ita farier orſus: Peiræe haud equidem hæc poſſum dignoſcere facta: Nanque proci ſi me ſpatioſa per atria furtim Occidant, rapiantq́; ſibi patrimonia fortes, His te malo frui donis, quam quemlibet horum. Quo d ſi illos, fato merita& mulctauero morte, Tum mihi gaudenti referes dona omnia gaudens. LIBRISECVNDI EFET VLTINMI PRAETERMISSORVM DN. ALCIATI FINIS. Gencroſo Othoni ſacri Rom.Imp.hæ- reditario dapifero, Barom mWualt- purg And. lciatus S. AXIMAM ſemper cum in publicis, tum in priuatis rebus eloquentiæ exi imationem fuiſſe, communi ommum teſtimonio receptum est,& nos Iſæpißimè experti ſumus. Quis enim eam artem plurimi non faceret, quæ bhomines alioqui duros, O. implacabiles, ad concordiam, ad pacis Sludia, mad uirtutem alliciat: quæ ad ſe amandum quemlibet attrahat, inuolen- = rium ciuium aninus, ius, imperiumq́; exerceat: Quod ſt ita et, quis huma- nitatem, modestiamq; tuam, Otho tuuenis illus triſsime, non plurimùum commendet? Quis non inſignes animi tui uirtutes admiretur? quum uideat, quæ ueteres illi eloquentiſsimi uiri copia orationis obtinebant, eadem te egregijs artibus, quadamq́; præcellentis ingenij indole fcere: ommiumq́; uoluntatem, atque amorem ita promereri. Quod cùm perpetuo tenore à te ſemper obſeruatum ſit, nuperrimè tamen maior id præstandi occaſio pateſa cla est, cum uno omnium ore, quamuis inuttus,& repugnans, uixq́; eorum autoritati cedens, buiuſce nostræ Acade- miæ Reclor es deſignatus. Quo in munere talem te ostendisli, qualem post celeberrimum illum heroem I. liermum patrem tuum, ad hanc diem nemo. Nam ut publicã, priuatamq; ma- guuficetiam, liberalitatemq́; tuam omittam, quoties aliquis doclor ornandus, uel ſcholastici diſ- putantis thema confutandum, quibus tu argumentis, qudm acutis, quam appoſitis, qudm erud tis agebas? Quum oratio tibi aliqua habenda, quanta tu uerborũ copia, quanta comitate, quan ta uultus maiestate dicebas: Quum adeundi principes, profeſſörumq; uel ſcholas ticorum cau ſa defendenda, dij boni qudm dulcior melle, quàm hybernis muibus torrentior oratio de ore tuo deſcendebat: Si ſedandæ, quod aliquando contingit, ſcholaſticorum diſcordiæ, quam tu traclan dorum animorum ſummus artifex: ut ad leniendas iras temperandumq; feruorem illum aptus, ſacundusq́; uidebaris? Quæ egregiæ uirtutes tuæ adeò me in tuu admirationem traxerunt, ut non conquieuerim, donec publicum huiuſce rei teſtimomium aliquod ferrem. Solebam in aduer- faria regerere, ſi qua mihi inter profitendum interpretatio excidiſſet, quæ paulò iucundiorem ex humanitatis Studijs originem traberet: ne ſcilicettetricæ ilius ſcueræq́; legalis diſciplinæ ſupercilium imminuerem,&, quod prouerbio dicitur, congregare cum leonibus uulpes uide- rer. Sunt enim non pauci, quibus fi&tidientis slomachi tot epulæ haudquaqquam placent, ſed unum duntaxat agi uolunt, calamiſtrosq́; omnes Juri ciuili adimunt. Haſce ego interpretatio- nes, Cuamuts in aliquem numerum accreuiſſent, non tamen aut diuulgare, aut in medium pro- ferre conſtitueram, quòd uiderem huiuſmodi ſſé dargumentum, ut in dies magis& magis au geri poſſet: nec operæpreciume ſſe exis timabam ei operi coronidem imponere, quod ſinguli le cliontbus nouorum locorum acce ſgione illustrari ꝓoterat: ne ſi quid noui deinde excogitaſſem, idaut neceſſariò ſupprimendum eſſet, aut noua editione prioris imperfeclionem ostendere: &, quod miſerrimum esl, notam pſe meam detegere, tesl atiſsimamq æmulis& naſutis homi nibus fĩcere cogerer. Terum id animi nostri decretum egregta uirtus tua expugnaut, quam ego in preæſentia commodius ullo præcomio celebrare, qudm hac nũcupatione, non ſatis poſſum. quum enim praæ ſij QClils Iigenij tut indole, anteuertiſſe communem œtatis tuæ captum,&. fupra annos impuberibus Qenis tantum ſapere te uideam, operæprecium eſſe exiſl mauit, hancanimi mei obſtinationem frangere,& Luod alioquin in multos annos preſſurus eram, ſub nomine tuo edere. Scio minimum id eſſe munuſculum, quod amplitudim tuæ oſferimus,& BaS, ut uul⸗ L0 dicitur, xεεᷣm Sed tamen nibil refert, ut etiam ex re tenui amimum in te meum, beneuolen- tiamq; maximam metiaris. boniq; conſulas, ſi te, quem uiua uoce aliquot annos publico munere ad Juris ciuilis diſciplinam capeſſendam produxi, ettam ſcriptis magis& magis erucire, in- truclioremq; reddere coner. tribues Quoq; hoc honestiſoimis moribus tuis, tribues ingenuo, memo⸗- ' 8 Acbogßert Odrer ſ Jab amüli n D A. 41CIAI HEDIOLö Dan 7 Dalliitatio dote fueri epnufqus enir wopitur alicuius txatio: quiid lrei poteſt: ſicu peet ſdespone dune qui inqui dliinn fuerit ald tuncfitau Tneu 4 Lu Auemtſſimium d rts ingen ndll gen betuo tenore s t lun da est cum um onnin huuuſee noſh Aa- alem pofi clebernmn publiã driuatamgn⸗ ancuszelſchlaflat m appoſit umad dig, Quanta cmitate ſan 5½ uel ſholafnuom 1 rrentior oratio ceoret ſcorcie uumtutrauu p feruoren ilum hn niratiotem traxerunt rrem. Solebaninaln que paul ucudmn uenei; lgabs üjſhue um leonius uuiyeut- audquaquam plaen⸗ 1 Huſceego nerpriui Hare, autin medungy⸗ n dies mag G ngic Imprner ſuai a vouidennde excnii atfs tuc(dp imaul Jciſtmmauéu 3 heſluee⸗ 1 1Gus femur tlii frde ar. pollc. Ilperult C.de tot. brom. ru a ecd. tit. lf Cad Ve. Epiſtola nuncupatoria. memoriæ, fcundiæ, indoli, quæ me ad te amandum colendum T ſic incitarunt, ut quicuid in ſcri nijs occulendum erat, in apertum referam,& abſque deleclu, tuo nomini dedicem. Inſeripſi au- tem opus ipſum Darergon„quòd obiter hæcà me dicla, cum iam legitimo munere perfun- A 8 ⸗ clus eſſem, atq; adedò in ipſius leclionis exceſſu, fuerint: qua inre& ueteres piclores ſum imi- „. tatus, qui cum quempiam heroa depingerent, uel cuiuſuis dei tabulam ornarent, haudquaquam ſola imagine contenti, arbustum aliquod, auiculas, furum regionis, idi; genus ſimilia, decoris cauſa addebant, quæ& ipſi parerga uocabant. Nuiuſmod igitur& nos ſubcifiuas operas in arclißamum hunc labellum coaclas iudicio tuo ſubicimus, un cauſa cognita pronuncies, an id fecerimus, quod ex Mgathons carmine Aihenæus refert: 75(πQQm⁶2σσγoGά⁵ν/⁵α οπησw:,Gε‿,ασ 70 ́&ℳ o φεοα G Se. Luslo opere fclum est, quod obiter agendum fuit: Obiterq́; ficlum est ubi operæ precium fuit. Vale,& amcitiæ id nostræ&euuννς habeto. TIcini, Calendis Maij, M. D.XxxXXVI. D. ANDREAE ALCIATI IVRISCONS-v MEDIOLANENSIS CLARISS. Darergon liber primus. Dollicitatio unde dicla, o qualis in dote fucrit. CAP. I. OLLICERI exiſtima- tur is, qui offert:& ideo ſolet dici, pollicitationẽ eſſe ſolius offerẽtis pro- MA miſſionema. Videtur au tem ab haſta,& auctio- — ne, id uerbi acceptũ fuiſ- ſe: priuſquã enim ad licitationẽ ueniamus, accipitur alicuius dignum precium offeren- tis taxatio: qui idcirco polliceri dicitur, quia liceri poteſt: ſicut& poſſidere dicimus, qui poteſt ſedes ponere:& polluere, qui poteſt lauare, quia inquinet. Poſtquàm autem quis pollicitus fuerit, id eſt, precium aliquod ob- tulerit, tunc fit auctio:& qui pluris licitatus fuerit, rem obtinet. hinc ταναοαιααᷣꝙ nomen ſumpſit pollicitatio, quæ reipublicæ fit. Sed & in contractu dotis fuit olim ſolennib. qui- buſdam uerbis introducta pollicitatio: ut ſi- cut matrimonia quædam per coẽmptionem fiebant, ita& dotis promiſſio per licitationẽ. ut quia uxor marito centum ſpondebat,& ta cente eo, ſeu non acceptãte, progrediebatur augendo. Quæ uerborum ſolennitas Theo- doſij& Valentiniani conſtitutione ſublatab eſt, traditumq́;, ſufficere etiã ſi ſtipulatio in ea pollicitatione nõ ſubſequatur:& ideo ho- die nuda pollicitatio ſufficit, id eſt, cõuentio PARERG2NEPIBER T-. 10 20 30 Quod distichon ſic nobis uerſum est⸗ 174 pro muliere, confeſſionẽ ſuam agnoſcat. ad eam enim conſuetudinem reſpexit,& ideo non in ſola oblatione loquit᷑, ſed in ea quam maritus approbauerit. de qua re à nobis alibi quoq; tractatum eſtd. Aqdpromiſor, expromiſſor, ſponſor, quo ſenſu accipiantur: quid item ſponſalia ſigni⸗ ficent. CAP. II. Romiſſor, notæ eſt ſignificationis. Ad- Deomulior dicitur, qui alienæ promiſſio- ni accedit, id eſt, fideiuſſor. Pomp. Satiſacce ptio eſt ſtipulatio, quæ ita obligat promiſſo- rem, ut adpromiſſores quoq; ab eo accipian tur, id eſt, qui idem promittante, Sic enim le- gendum ex antiquis codicibus,& Hetruſco codice: non ut uulgò habetur, expromiſſo- res. Dicitur autẽ adpromiſſor eadem ratio- ne, qua adſtipulator, qui ſtipulatori accedit. Cicero in Acad. Falſum eſſe Stoici dicunt, & eorũ adſtipulator Antiochus. Expromiſ- ſores uerò ſunt hi, qui pro eo promittũt, qui ipſe efficaciter obligatus non eſt: ut qui pro ſeruo promittit centum domino, ſi eum ma- numiſerit: nec enim cum ſeruo contrahitur uera obligatio. Hinc& expromittere. Vlp. Debitor mulieris iuſſu eius pecuniam uiro expromiſitf. Idem: Si quis ſeruo pecuniam crediderit, deinde is liber factus eam expro- miſerit, non erit donatios. Sponſor eſt, ut re ctè Accurſ.exiſtimauith, qui ſponte,& non rogatus pro alio promittit: quod& ex Ver- rio Feſtus tradit. Hinc ſponſores dicebãtur, qui pro candidatis promittebãt, ne illi ambi- tus rei eſſent. Cicero ad Leptam: Detuo ne- gocio, quòod ſponſor es pro Pompeio, ſi Gal pa conſpõſor tuus redierit, nõ deſinam com municare, ſi expediri poſſit. Qua ratione& Plin. Cæcilius ad Corelliam: Cuius pro ge- abſq; ulla uerborũ ſolennitate: quo ſenſu& 40 nitore me ſponſorem accipe. Hinc arbitror Iuſtiniani lex eſt accipiẽdac, dum, Quiſquis, inquit, pollicitus eſt, uel ſpoponderit dotem- & ſponſalia dicta: quoniam, ut ex Ser. Sulpi tio, Neratioq; A. Gellius refert, qui uxorem d rubric. C. de paclis. e l. v. de uerb. fle elegan- ter.. ſeruats. de dolo. g L. hoc iurc. de donat. h gloſ.xxxj. in authen. de fia deiuſ. 4 I. C. ſi Imp. eſt, nomine arrarũ data reddia. Sed& in Co ex reſcr. b I. patri. C.de bemus ſponſo reſtituib. unde& ibidẽ ſic in⸗ 10 Hponf c auth. de fide- gem ALꝛrta, ubiq; interpres ſponſorem iuſſorib. d I.Græce. ff.de ac ſi dixerit Aõꝓνον. Et hæc quidem illed. Sed fideiuſ. e blanditus. C. hi, pridem receptũ eſte. Et ſic in antiquis co- de fĩdciuſ. f aſrubric. de diuerſus abijtf: crediditq́; ex pacto nudo agi uerb. oblig. g I.j.§. debiti. de conſt. pec. J75 D. Andreæ Alciati 7s gauiſſe, cùm pulcherrimi agri precium ne- ceſſitas uectigalis infregerit. Hierony ad lu⸗ lian. Cùm multis erogaueris cenſum tuum, & quidam tua gaudeant liberalitate. Hinc& rubrica Cod. de erogat. milit. annonæ. Sitigi tur prærogare, ante tempus ſoluere:& idcir- co, quod ad ſolutionis diẽ attinet, donareb, Qui fint in iure ſndici, qui ecdici. cAPVT v. Rcadius ſingulari libro de muneribus ciuilibus, Defenſores quoq;, inquit, quos Græci uιιαdiνze appellant, laboré per- ſonalis muneris aggrediunturi. Suidas ſyndi cos dici interpretatur plures cauſidicos uel procuratores, qui cauſæ patrocinentur: quo . ſenſu& apud alios autores uox hæc frequen Declarata reslitutaq; lex, blanditus. Cæ de ter. Sed nos in iure Arcadium ſequimur, ut fideiuſſorib. CAP. III. ſyndicus reipublicæ ſit, uel uniuerſitatis ali- Ræce, inquit VIp. fideiuſſor ita accipi- 20 cuius defenſor: ſicut dαενi pro republi tur, 75 ανmπιςσε εις à Adο. Sed& ſi di⸗ ca agit, qualis procurator fiſci. Plin. ad Praia Xerit ε⁵α ſiue Bsᷣ⁴αρμαα, ſed& ugi, pro eo erit num: Ecdicus, inquit, Amiſenorũ ciuitatis petebat a Iulio Piſone. M. Cicero epiſt. fa- mil. libro XIII. ad Thermum proconſulem: Dixerat mihi Futhydemus, cùm Epheſi eſ- ſem, ſe curaturum ut ecdici Mileſij Romam mitterẽtur: id factum non eſt, legatos audio miſſos eſſe, ſed malo ecdicos, ut aliquid con- fici poſſit. quare peto à te, ut& eos& Alabã- dicibus obſeruaſſe memini, cùm recẽtiores 30 denſes iubeas ecdicos Romam mittere. Sui- impreſſores Latinè, quiduis faciam, ſubiece das exeliano& Sophoclis carmine α⁴eνος rint:temeritateq; ſua indubitabilẽ legis illius interpretatur iniuſtum R&⁴. Sed id ab deciſionẽ reddiderint. Quos& imitati, qui re noſtra eſt, ſicut& ecdicum quandoq; ulto eodem ſenſu Græcè, 5m& deAe roi⁴ασα, re- rem ſignificare. Extat Conſtantini conſtitu- poſuere:omnes aduerſus ueterum exempla tiok, qua cauetur, neminem decurionũ de- rium fidem. fenſorem, uel curatorem reipublicæ conſti- „ tui, niſi iam omnibus muneribus ſatisfecerit Declarata lex, ſi tibi. C. de locato. patriæ uel ætate, uel meritis. Sanè in Nouel- CAPVT IIII. lis Iuſtiniani conſtat nõ alios fuiſſe ecdicos, Itibi, inquit lex, quæ pro colonis condu- 40 quàm ciuitatum defenſores: unde conſtitu- cti prædij prærogaſti, dominus fundi ſti tio X v.„⁴εν επέ νέι⁵μυν inſcribitur, id eſt, de pulanti dare ſpoponderit, competens iudex defenſoribus ciuitatũ: quorum officij natu- reddi tibi iubebit. Nam ſi conuentio placiti ra abunde in ea explicatur. fine ſtetit, ex nudo pacto proſpicis actionem gſ.„ iure noſtro naſci non poſſe. Huius conſtitu- Qui ſit fma, quid umo ut Plerunque tionis argumento Iaſon à cęterorũ ſententia falſa hee ſant Vergilij Quidijq; carmen ex⸗ poſttum. EAP. VI. ducturus erat, nõ ab ipſa, ſed ab eo, unde du cturus erat, puta patre, uel fratre, ſtipulaba- tur eam in matrimoniũ ductã iri. Sanè ſpon- ſalia noua ſignificatione quandoq; accipi ui dentur pro muneribus, quæ ſponiæ dantur: qualia Græci t᷑⁊aναα, uel aauuuei uO- cant. Impp. Honor.& Theod. Sponſalia, id dice Theod. Si puella deceſſerit, ſponſalia iu ſcripta habetur rubrica, Si prouincię rector, uel ad eum pertinentes, ſponſalia dederint. Sanèin Authenticis Græcam Iuſtiniani uo tranſtulit, quem conſtitutæ pecuniæ reum rectius dixiſſet. quid ſi omiſſo?ν πs, ſimpliciter dixerit ²- r Et Imp. Alex. quadã conſtitutione: Blan ditus, inquit, tibi eſt, qui nõ teneri te perſua- ſit, quòd cùm pro alio interuenires, /mꝓωκνα dixi ſti: cùm his uerbis obligationẽ poſſe contra- non poſſe, tametſi in eo deductum ſit, quòd Ama, inquit Bartolus, eſt cõmunis opi- naturaliter alius deberet: exiſtimauitq;, quã- nio uoce manifeſtata, ex ſuſpicione pro- uis conſtitutæ pecuniæ nomine quilibet te⸗ o ueniens. Rumorem uerò cõmunem no eſſe neatur, qui pactione nuda promittit, quòd opinionem, ſed uariam quãdam ſuſurratio- ipſe uel alius ciuiliter uel naturaliter debets: tamen id intelligendum, ſi expreſſim animo conſtituẽdi promiſſum ſit, alioquin non agi. Sed ipſe cæteris conſentio:quoniam lex illa etſi dicat, pro colonis erogatã pecuniã, non tamen ab eis debitã fuiſſe oſtendit:imò præ- rogare, ſicut& erogare, id ſignificare pro- priè loquendo uidetur, quod gratis,& quaſi ſtrates receptius eſt. Sed ueteresm non adeò multum differre famam a rumore exiſtima- uerũt:niſi quod rumor is uidetur, qui recen- ter emanauit,& per ora hominum circunfer tur. Fama etiam de re antiqua dicitur. Cæte- rùm legibus cautũ eſt, aduerſus quemlibet priuatum non debere particulariter iudices roganti nõ autem ex debito, diſtribuere. Pli so anquirere, niſi ex fama eius criminis ſuſpi- cione is notatus ſitn: idq́; ne materia calum- niãdi apertiſsima, ſordidis magiſtratibus da- retur:debereq́; huiuſmodi famam apudacta pPrius legitimè approbari, alioquin iudicium non nius ad Traianum: Piſo plurima ſe in rempu blicam contuliſſe, ac propè totas facultates erogaſſe dicebat. Idem libro vil. Nec ignoro me plus aliquãto, quàm donaſſe uidear, ero- nem, minus ipſa fama efficacẽ, ferè apud no⸗ i lfn* O hon. Ect lden⁵ re.de quch — Arch m. S.vIe n c. cum epen teat. de æc 8 — Lur mllemo Grammaticofl- ecommutantll opſenõ poßi einCitel Plau Laa aläyunt accepteeip Viſſe lure ſtudijs adp et tum I exhis dirionib mutuat dere exquibus e operæpreciu winquit conſ 1 ctadid quodf Hermagorss,8 pelant quodn muniteracciden ſtt jenpàm(w 18 wodconraleg nuunat, id et leg nnte ſunt,„ & wolumnas ce mui ſleſt co uh ddeſt dt colleclio R. küourPonun Diiuoſätrugſ emilit lncd ufm. npſöeegit famif dleaninet Lenäii dntnente ) t, Uel untuerſitasi quipro repuh, aarfſäpſnach t Amiſenorũ ciunn le. M. Cicero epite lermumproconlller lemus, cum Epbelte ecdici Mlileſſ Rona non eſt legads auch dicos, utaliquiden àte, ut& eos& Alii Romam mittere gi hoclis carmine, à”n m 30p. Sed ili cdicum quandoqun Conſtantini conſtiu minem decurionũ ce zeteſtb. caeoffrcck. rem reipublicæ coſh teluwa de l. muneribusſatufecei nerttis, Sanein Noud- õ alios fuiſſe ecdic Aſores: unde confti inſcnbitur id eltt ſlfaus.co.iit quorum officjmaw atur. umor:Cutgleruna jouiſſß amme a⸗ CAP. VI. olusheſtcömunbch fata, ex ſuſpicionepo 177 non tenere, nec ſufficere rumorem, Fulgoſ. reſpondita. Ego contrà ſentio: cùm enim fa- ma, ſi ueriſimilis ſit, iure Pontificum culeo, quæſtioni ue indicium præſtetb, cõſequens eſt, ut aliquid, minus fama, inquiſitioni for- mandæ ſufficiat. Hinc eſt, quòd lex alibi uel famam requirit, uel frequentem inſinuatio- neme: alibi acclamationem populi ſatis eſſe teſtaturd. Sanè quantum famæ, uelhiſce ru- moribus fidei præſtandum ſit, plurimum in arbitrio iudicis uerſatur:plerunq; enim repe riuntur hi rumuſculi à uero abeſſe: quapro- pter Vergilius, Quid loquar: aut Scyllam Nyſi, quam fama ſequuta eſt, Candida ſuccinctam latrantibus inguina monſtris: cum Nyſi filiahæc Scylla non eſſet, ſed Phor ci. Verũ poẽta& aρεννρꝙ famæ ſeruauit, quæ plurimum ex falſo ſolet trahere. Sic& apud OQuid. Penelope, siue quis Antilochum narrabat ab Hectore uictum: cùm à Memnone ſuperatus ſit:ut quorundã Grammaticorũ, lectionem antiquam teme- rè commutantiũ, licentiam probare hoc lo- co ipſe nõ poſsim:nam& idipſum obſeruaſ- ſe in Ciſtel. Plautũ, diligens lector agnoſcet. Loca aliquot Jureconfultorum, à rhetoribus accepta, explicantur. CAP. VII. Viſſe Iureconſultos noſtros rhetoricis ſtudijs adprimè doctos, cum ueriſimile eſt, tum& ex his locis, quos de rhetorum tra ditionib. mutuati ſunt, facilimè poſsim oſtẽ- dere, ex quibus aliquot in præſentia adduce re operæprecium fuerit. In primis cùm, Iu- ra, inquit, conſtitui oportet&ννρσ/ αεε‧% id eſt, ad id quod frequẽter cõtingite. Sic enim Hermagoras,& Theodorus Gadareus ap- pellant, quod nos uulgò argumentũ à com- muniter accidentibus. Rurſus: Et quod di- ſtat ueꝶ vο νoæe, hoc diſtat fraus ab eo, quod contra legem fitt. Illi enim quæſtiones vouxas, id eſt, legales, quatuor eſſe definiue- runt:hæ ſunt, ννν νμάeν dHauνoice, id eſt, ſcriptum & uoluntas, de quibus hic VIpianus agit. æv⸗ nvogiæ, id eſt, contrariarum legum cõtentio. d‿εκμεεοννωοꝙννο, id eſt, ambiguitas. υην△η, id eſt, collectio. Additur à quibuſdã& Tranſ⸗ latio, ut Fortunatianus autor eſt. Sed de Scri pti uolũtatisq; ſtatu adeundus eſt Fab. Quin til.libro viI. capite VIl. à quo malo ſtudioſos, quam à nobis, hæc addiſcere. Iterum: Si con- tendat, qui condicit, quaſi cum hærede ſe fu⸗ ris agere, non debet repelli,& quaſi vouen condictio ei dari debets. Loquitur autem de condictione aduerſus quam nulla conſiſtit defenſio:& ideo unimembris dicitur: ubi enim aduerſus eam exceptioni locus eſt, M⸗ Lcpi&rνν ocant, id eſt, bimembrem actio nem. Sic ⁊eκιμκέ quæ& replicationem ha- bet:qui locus à me alibi quoq; explicatus eſt. Rurſus Iulianus notat: Quia conditio A&⁴la 20pro non ſcripta habeturh:id eſt, impoſsi- bilis. Eſt autem id cõtrarium ei generi, quod M uocant. Cic, epiſt. famil. libro 1X. Parerg. iuris lib. J. 10 20 30 40⁰ 50 60 1278 Me z6d‿ᷣuυxτνν ſcito Aοꝓ& Keε⁴ν. Fortu natianus: Adynatus eſt ſtatus, cùm in thema te ponitur quod ſit contra rerum naturæ fi- dem: ut ſi infans accuſetur adulterij, quòd cum uxore cubuerit aliena. Ex jjſdem rhetoribus duo alia furiſconſulto rum loca recituta. CAp. VIII. Tdan Africanus de perplexis quibuſdam loquensi: Dixi hanc quæſtionem eſſe ατ c᷑αςιαρν ui tractatus apud dialecticos dicitur doυννπηʃ ſic enim pleriqʒ legũt:tametſi alijs, 75 Nbbe-, magis placeat. Nobis utrac; le- ctio uidetur poſſè defendi: niſi quòd alterũ ad rhetores, alterum ad dialecticos pertinet. Dicitur rhetoribus aſyſtatos, id eſt, non con- ſiſtens ſtatus. Arbitror autem Iureconſultũ de ea aſyſtati ſpecie intelligendum, quæ io- (zox appellatur, cum eadem ex utraq́; parte dicuntur:ut, Duo adoleſcẽtes uicini ſpecio- ſas uxores habebant, nocte inuicem ſe con- uenerunt, accuſant ſe adulterij: quicquid enim altera pars dixerit, idẽ& altera dictura eſt. Poteſt& ea quæ&νσρνρρσσσσdicitur intelli gi, cùm actionem ſuam conuertunt litigan⸗- tes,& neuter ſua priore ſententia utitur, ſed aduerſarij ſui. Quid uerò apud dialecticos ſit Nναε argumentum,& Quintilianus oſtendit,& in Miſcellaneis Politianus. Item alibi Vlpianusk: Eadem pœna ex ſenatuſcõ fulto tenetur is, qui e⁊ideσν, aliud ue quid, ſi- ue ſcripturam in notam aliquorum produ- xerit. Eſt epitheſis, inſcriptio quædam appo ſitiua, in contumeliam, fraudem ue alicuius facta. Videtur autem ſumptum nomen àthe ſi: ea eſt generalis& indeterminata aſſertio, quæſtionis modum complectens, quales a- pud nos ſunt regulæ iuris. Hypotheſis uerò terminata eſt, ſicut apud nos, caſus uel ſpe- cies facti. Apud dialecticos(ut inquit Ari- ſtoteles)theſis eſt concluſio præter commu- nem ſententiam propoſita. Ariſtophani ue- rò in Nubibus, ſignificat ſportularum depo ſitum, unde iudicum honoraria pendantur. Ex ijſdem rhetoribus declarundum, quid ſit Anacriſis, quid item cauſæ continentia. GAPV T 1. Tem alio loco Jureconſult. Et ideo cùm quis ννεεα fecerit, iuberi oportetuenire irenarchaml. Eſt Anacriſis examinatio ne- gocij, quæ per delati interrogationem fit. Huic, ut Fortunatianus tradit, tribus modis occurrimus: aut ignorantia, ſi dicamus nos neſcire quis fecerit: aut ſi in ipſum accuſato- rem retorqueamus, ut ſi dicamus, tu feciſti: aut ſi in alium quemlibet, utputa, ille fecit. Hinc Lucas in Actis Apoſtolorũ cap. X XV Perduxi eum aduos, ut anacriſi facta, habeã quod ad Cæſarẽ ſcribam: ſine ratione enim mihi uidetur mittere uinctum,& cauſas eius nõ ſignificare. Ptolemæus Aegypti rex qua- dam epiſtola eos magiſtratus damnat, qui lu dæos in uinculis attinebãt,& alᷣb œσνε x 11 i l. qui cecc. ad leg. falc. k.lex Corn. in fin. de iniur. II diuus. ij. de cust. reorum. 4 I. nulli. C. de iudic. d ij. de or. iur. c l. ſicut.§. ſup⸗ uaculim. qulb. „ mod. pig. d l. ſed& ſiu⸗ nius. de iniut. 179 reinuο εερεεᷣνσσ circunuentos perdere uo lebant, Macchabęorũ lib. 11 I. Sanèepiſtolæ, quibus anacriſis continet, in iure quandoqʒ elogia, quandoq; notoria appellantur. luſti- nianus uerò in Nouellis Græcis, conſtitut. CXILII. anacriſes uocat cognitiones, quæ inquirendi ſtatus eunuchorum cauſa fiunt. Rurſus ab ijſdem rhetoribus accepta uideri poteſt continentia cauſæ: Nulli(inquit lexa audientia præbeatur, qui cauſæ continentiã diuidit, ut qui aliũ ſuper poſſeſsione, alium ſuper principali quæſtione iudicem poſtula uerit. Probabile eſt hic de poſſeſsione agi, cùm tractatur, uter pendente iudicio poſsi- dere debeat: quod controuerſiæ genus anti- qui Vindicias dicebantb. Habet apud rheto- res quælibet controuerſia intentionẽ& de- pulſionem. Intẽtio eſt prima pars, cùm actor proponit& facit litẽ: formaturq; hæc actio, ex ætio, id eſt, ex cauſa. Depulſio, eſt reſpon ſio rei, quæx xν σπυιιιoν⁵υ id eſt, ex conti- nente ad refutãdam cauſam accipitur: cuius exploratio leuιανοο id eſt, iudicium, ſeu examinatio eſt. Igitur diuidi continentiam cauſæ dicemus, cùm corã uno iudice de cau- ſa quæritur, coram alio de continẽte: ut quia ſub uno quęritur, uter debeat poſsidere, ſub altero de principali cauſa:cùm quibus ratio- nibus apparebit in principali cauſa quẽ eſ- ſe potiorem, eiſdem in poſſeſsione quoque defendi debeat. TZianslatio ‚rhetorum uox, in iure Tuoq; no- ſtro duobus locis relata,& explicata. CA P. X. Odem pertinet& quod NMarcellus aite, dum ſi ager permiſſu creditoris uenun- datus dicatur,& debitor eum poſsideat, nec pecuniã ſoluerit, Doli, inquit, mali ſuſpicio inerit, translata ad præſens tempus, ur pPoſsit creditor replicationẽ doli mali obijcere. Vi- detur enim ad rhetorum translationem allu dere, quæ intentioni obijcitur:& quatuor modis fit, àperſona, à re, a loco, Atempore. Ad poſtremum hic attendendum eſt: cùm enim creditor cõſenſit, factaq; uenditio eſt, tum non potuit coniectura hæc accipi. Sed cùm deinde reperiatur creditor adhuc poſsi dere, datur creditori quædam quaſi transla- tio, qua intendat, tametſi olim agere non po tuit, nunc poſſe. de qua Quintil. Fortunatia- nus, cæteriq; rhetores nõ pauca. A perſona translationis meminit VIp. dcùm, Si pater, inquit, lite conteſtata cœperit abeſſe, uel eti- am negligere executionem pater uilis, di- cendum eſt, cauſa cognita translationem fi- lio competere. Compilatores, expoliatoresq; unde dicatur, & Vp. locus rectitutus. CAP. XI. (aeludres non eſt dubium fures di- eiadsali Apilis, id Lü väli dictos pu tant, quib. ſyllaba repugnat. Horatius:Ooi pilaula pu tes AIij a 4 3 nec naidi nnnee dd quandoq; condere ſignificat,& in unum c0 D. Andreæ Alciat. „ gere. Feſto. alij a pilorum, id eſt, telorum ra- ptu, Nonio: cui, ſi recte intelligat᷑, ego aſſen- tior. cùm enim fugiẽtibus dominis, milites, quos appellatione pilorum intellexit No- nius, derelictas res furant, compilare,& ſu pilare dicuntur. Cicero de Orat. 1I. Vtcùm C. Fabritio P. Cornelius homo, ut exiſtima- batur, auarus& furax, ſed egregie fortis,& bonus Imperator, gratias ageret, quòd ſeho i0 mo inimicus conſulem feciſſet, bello præſer tim magno et graui:nihil eſt quod mihi gra- tias agas, inquit ſi malui cõpilari, quàm uæ- nire. Hinc& crimen expilatæ hæreditatis in iure, quia adhuc dominus nõ adeſt:alioquin furtum eſſet:ut quod in hoſtico prædam age re, ſit in ſuo dilabentibus dominis cõpilare. Plaut. in Truc. Hæc cum uideo fieri, ſuffu- ror, ſuppilo, de præda prædam capio. Expi- latores, inquit VIp. qui ſunt atrociores fu- 20 res, id eſt, Aοηπ⁴εκν, in opus publicum dari ſolent. Quibus uerbis apparet eos dici expi- latores, qui uiatoribus noctu pallia& ueſtes diripiũt:quo crimine infamis fuit apud Græ cos Phayllus, ut eſt apud Ariſtophanis Ix- ᷣboꝶ interpretem. Sunt autem atrociores lu res, quoniam noctu furtum committuntui priuatæ adiunctum: metu enim relicto pal- lio diffugiunt uiatores:tametſi ueriſimile ſit expoliatores à Iureconſulto eos potius eſſe 30 dictos. Dictionem uerd Græcam eo modo reponendam,& antiqui pleriq; codices,& Hetruſcæ Pandectæ nobis indicarunt, cùm alij aliter coniectura inani comminiſcerent᷑. Gentiles in iure ad cognatos non referri, locus Inſtitutionu explicatus, itemq́; Ciceronis libro de Oratore primwo. CAP. XII. Ifurioſus exiſtat(inquit lex xIII. tab. cu- ius uerba Cic. ad Heren. refert) agnato- 40 rum gentiliũq; in eo pecuniaq; eius poteſtas eſto. Rurſus in eadem:Si paterfamiliãs inte- ſtatus moritur, familia pecuniaq́; eius agna- torum gentiliumq; eſto. Quæſitum eſt qui ſint gentiles:& Accurſius pro cognatis acci pi exiſtimauit, nullo autore, repugnãtibusq́; antiquis. Cic. in oratione pro domo ſua, ubi in P. Clodium, qui per adoptionẽ capite mi- nutus erat:Perturbatis, inquit, ſacris, conta- minatis gentibus,& quas deſeruiſti,& quas so polluiſti, iure Quiritũ legitimo tutelarũ& hæreditatum relicto, factus es filius&ëẽ.& ta men dubium non eſt, iura cognationis ado- ptione non immutari. Idem gentilẽ ſuum in Tuſculanis appellat Seruiũ Tullum Roma- norum regem, cùum tamen autorũ conſenſu nihil ad eius cognationẽ eum pertinuiſſe cõ ſtet. Meritò igitur alij gentiles interpretan- tur clarioris familię agnatos: quoniam idem Cicero in Topicis, ex definitione QMutij;, 60 Gentiles, inquit, ſunt, qui eodem inter ſeno mine ſunt,& qui ab ingenuis oriundi ſunt, & quorum maiorũ nemo ſeruitutem ſeruiñt, & qui capiteninuti non ſunt. Sed huicſen- tentiæ repugnat, quod etiam in ſeruis iura genti- el 5 40 1 ui Claudids erpatritios ex luccelli erant bejjereorũſti pi lue manum gentis meredit utẽ idiuris pa aiuslibet cogt Ilrioiureadlſe lis proptiè d Tacitushiſt. lib milarũ quas R usminolũgen eild qllas dictat cps Auguſtus ils lb. X. dep audita funtpen sgentem hab ceronis ſatis oſt ls petrtis con productum du lemper fuiſlent dueſintgentll trem Sillamul iuinculum 3 ne wrltipem Quærit„ heriurgenus de eumptoban Darum conferũ mnträcllſeramg Pretoriödehon en Iquobqyi ugur quintoc cecernebat anc Kntliaiiten cum video fier lüh prædam capio, Bn quiſunt atrociora mopuspubliammä, apparet eos dicieyj, snockupallaéu intamis fuitapuin ud Ariſtophanbz0 ntautem atrociorai urtum commitunul metu enim relidonl s:tametſiueriſtmide nfulto eos potiuil ero Græcam eomi qui pleriq; codica nobis indicarunt an nani comminiſcetei guatus wn efmg run, itenq Cicanülhm caA xII inquitlex XI'thc- Heren refert) aguo ecuniaq; eius porh Sipaterfamilioino a pecunii eiubage ſco. Queſtum clig rſius procognalb 16 urore,repugnütbus lone pro domo ſuas- alſde probat. g lunt autem. liſtit de bon. taſel 181 atilitatis fuiſſe ſentit Plinius lib. X x XIII. cap. I.Singuli Marcipores, id eſt, Marci pue ri, Luciporèsue dominorũ gentiles uitam in promiſcuo habebant:niſi olim hæc fuiſſe ar- bitremur,& ante XII. tabularũ leges. Cice- ro quoqʒ lib. de oratore I. Quid, inquit, qua de re inter Marcellos& Claudios patritios centumuiri iudicarunt? cùm Marcelli ab li- berti filio ſtirpe, Claudij patritij eiuſdem ho minis hæreditatẽ gente ad ſe redijſſe dicerẽt, nonne in ea cauſa fuit oratoribus de toto ſtir pis ac gentilitatis iure dicẽdum? Quibus uer bis gentẽ in patritijs eſſe, in plebeijs ſtirpem Cicero oſtendit. Erat autẽ duplex Claudio- rum familia, altera patritia, altera plebeia, nec potentia minor nec dignitate, ut Tranq. in Tib. eſt autor. Plebeiam autem Marcello- rum fuiſſe, patritiam Pulchrorum, tradit Pæ dianus in Cic.orationem pro M. Scauro:ui- deturq; cùm ſine hærede mortuus fuiſſet ali- quis Claudius libertinæ conditionis uir, in- ter patritios exortã litẽ,& Marcellos: quòd Marcelli(erant enim& ipſi Claudij, ſed ple- beij)ex eorũ ſtirpe ortum, uel ab aliquo ſtir- pis ſuæ manumiſſum aſſerebãt: patritij iure gentis hæreditatẽ uendicabant. Exiſtimatur autẽ id iuris patritijs fuiſſe, ut excluſo fiſco, cuiuslibet cognominis ſui hæreditatem gen tilitio iure ad ſe traherẽt. Vnde apparet gen- tiles propriè dictos ipſos patritios inter ſe. Tacitus hiſt. libro XI. Paucis iam reliquis fa miliarũ, quas Romulus maiorum,& L. Bru tus minorũ gentium appellauerãt:exhauſtis etiã, quas dictator Cæſar lege Caſſia,& prin ceps Auguſtus lege Senia ſublegeère. 1.1⸗ uius lib. X. de patritijs loquens: Semper iſta audita ſunt penes uos auſpicia eſſe, nos ſo- los gentem habere. Sanè ex definitione Ci- ceronis ſatis oſtendicur, id ius, quod olim ſo lis patritijs competebat, ad plebeios quoq; 40 4 productum, dum ingenui ipſi maioresq́; ſui ſemper fuiſſent. Hinc etiam agnoſci poteſt, quæ ſint gentilitiæ hæreditates, quibus Cæ- ſarem Sylla mulctauit. Itemq; nihil ad ſangui nis uinculum gentem pertinuiſſe: genus ue- rò uel ſtirpem pertinuiſſe. Papin. aQuoties quæritur genus, uel gẽtem quis haberet nec ne, eum probare oportet. Sanè ad hæc non parum conferũt, quæ de Latina ſucceſſione infrà diſſeram:& hinc poteſt etiam edictum prætoris de bonorũ poſſeſſionibus declara- ri, quob quinto capite bonorũ poſſeſſionem decernebat, tanquã ex familia, ius nimirum gentilitatis intelligẽs:octauo uerò capite co- gnatos manumiſſoris uocabat, id ius ſcilicet admittens, quod ſtirpis eſſe ex Cicerone do cui. Admonet autem ibi rectè Accurſ.ordi- nem uerborum edicti, non autem ſucceſſio- nis, ſequi Iuſtinianũ: uidẽtur enim potiora fuiſſe ſtirpis, quaàm gentis iura. Alia gentilium ſignificatio, O/ declaratum Agathij poëtæ Græci carmen: itemq́; l.. C. 3e pa⸗ ganis. CAP. XIII. Vit& alia gentilium in lure interpreta- Parerę iuris lib.J. 8 ‿̊Ou tio, nempe ut quemlibet ſigniſficet Romano imperio non ſubiectum: quia non lege ciui li, ſed iure gentium uiuit. quo fit, ut perinde ſit, cùm gẽtilem dicas, ac ſi barbarũ. In Theo doſiano Codice extat cõſtitutior, qua prohi- bentur prouinciales cum uxore barbaraha- bere cõiugium: nec gentili uiro permittitur cum prouinciali fœmina copulari: ad quam conſtitutionẽ alluſiſſe arbitror Agathiũ poẽ 10 tam Epigram. libro ſexto, dum mulieris ex- ternæ thorum appetiturum ſetradit, niſi le- geprohiberetur: 6 Chv ε Bνι νυνςκν al,S⸗ ca Te O6,/ ddενιέό̈f οςμ˙μάleꝙłBiẽ. Qua ratione& in ſacris literis ethnicus, id eſt, gentilis dicitur, qui Chriſtianæ legi non paret. Scribit Ammianus Marcellinus libro xXv. condemnatũ à ſynodo antiſtitum fuiſſe Athanaſiũ, quòd aruſpex eſſet,& quid por- z0 tenderét augurales alites aliquoties ex uero prædixerat. quam rem ſic exequitur in hiſt. Caſſiodorus: Cùm Athanaſius à paganis& gẽtilibus in multa diſcrimina conijceretur, inter iu rgandum quadam die ſuperuolitauit cornix, quæ cum clarius crocitaret, conuer- ſus ad eos Athanaſius: Scitis, inquit, quid uox oſcinis prædicat? nempe cras, cras in- quam fore, ut de templis ueſtris eijciamini: nec fefellit diuinũ hominem expectatio. Se- 30 quenti die allata fuit Conſtantini Imperato- ris conſtitutio, qua iubebat templa claudi,& ſub gladij pœna uniuerſos gentilium ſacrifi- cijs abſtinere. ea lex in Codice noſtro prima eſt, ſub rubr. de paganis& ſacrificijs& tem- plis corũ. Pagani autẽ ea ratione dicti ſunt, quia Chriſti non ſint milites:ſiquidem in iu- re hi ſunt pagani, qui non militant, ſed in pa- gis& uicis ſuis munera ſubeunt. De Uarijs hominum conditionibus in Jure no Ktro, qui ſerui, qui dedititi; eſſent, qui fœderati, qui Latini, qui ciues Romani: item horum pri- ullegia. CAP. XIIII. Vi in Romanorũ ius aiq; poteſtatem bello uicti populi cõcedebant, nõ om- nes eadem erant conditione:alij enim ſerui, alij dedititij, alij Latini, alij fœderati, alij ci- ues,& ipſi Romani uictoris indulgentia fue runt. Serui erãt, in quos ius belli exercere ui ctores noluerunt:ſic dicti, quòôd ſeruarẽtur, 5o nec occiderẽtur. Solebant autẽ hos capta ci- uitate ſub haſta uendere, quod ius in Auen- ticis exercuit in Gallia Iulius Cęſar, in Salaſ- ſis Alpinis populis Auguſtus. Hinc manci- pia dicta, quod in manu, id eſt, poteſtate ui- ctoris eſſent: ſicut mangones, qui de huiuſ⸗- modi uenalibus negociarentur, quòd eos in manum, id eſt, poteſtatem emptoris agerẽt. Non ſolebat autem id in ciuitatẽ captam ob- ſeruari, niſi ex magna& grauiſſima iniuria. 6o Dedititij dicti ſunt quidam populi, quicum in Romanorũ fidem cõceſſiſſent, rebellibus animis ab eis deſciuerũt:quos deinde rurſus ſuperatos adeoò humanè Romani tractarũt, ut& uitam illis ſeruarẽt,& imaginariã quan 11 2 c. j. C. de nupt. gent. a I. non dubito. de capti. dam libertatem relinquerent:ſec Itamen infa iſperſam, lege lata ut ad ueram li- bertatem Romanæc qh re nun clu am poſſent: quales uidentur fuiſſ quãdoq; Gabij, unde& Gabinus ager: M. V zurorlem: ſed& Campani apud L lib. x x x VI. Deditionis autem formã: Iatinis factã, ſic exequit᷑ idem autor: Eſtis ne uos legati, oratoresq; miſsi à populo Collati no, ut uos populumq́; Collatinũ dederetis? Sunus EſtnepopulusCollaunus in ſua aßo teſtate: Eſt. Deditis ne uos populum C olla⸗ tinum, urbem, 4g1TO8, aquam, terminos, d elu bra, utéſilia, diurna humanaq; omnia in meã populię q; Romani ditionẽ: Dedimus. Et ego recipio. Huiuſmodi igitur deditis impone- bat uictor quas leges uolebat. Deditittorum tamen hæc conditio de rep. quamprimũ exo leuit, quod ultionis atq; irarum calore intro ducta, uictoris impierate quãdam argueret. Latini ſuis legibus relicti, liber iq; erant: ſed iura ciuitatis Tomanæ non habebant, adéo ut ſi qui Romani in colonias Latinas mitte- rentur, ius ciuitatis Rom. amittebant,& La- tinam ciuitatem adipiſ cetentulr. quod Gic. oratione pro domo ſua ad pontif. oſtendit. quod Latin itatis ius inferius quidem ciuita- te Rom. ſed tamen ignomini oſum non erat. Cic.ad Atticũ lib. xIIII. Scis quam diligam Siculos,& quaàm illam clientelam honeſtam iudicem: multa illis Cæſar, neq́; me inuito, etſi Latinitas non erat ferenda:ueruntamen autem, ecce A ntonius accepta grandi pecu- nia fixit legem à Dictatore comitijs latã qua Siculi ciuès Romani, cuius rei uiuo illo, mẽ tio nulla. Tranquillus in Auguſt. merita erga pop. Ro.⸗ uel ciuitate donauit. Sed bello ſociali exor- to, impetrauere tandem,& uninerſi p populi Latini, qui in Italia erant, ius ciuitatis: idc; ßle ge Iulia, cuius Cicero oratione pro Cor. B Bal bo meminit. Fæœderati liberi erant ſuis omni no legibus relicti, quales Aerol⸗ apud] T.Li- uium populi: tamen Rom. maieſtatem comi ter obſeruare tenebantur,& ex* AfGederätlscf uitatibus in delinquẽtes Romaxa animaduer- ti fas erata. Ciues Romani erant, quibus ius ciuitatis cõceſſum fuerat: qua de re plurima à nobis in Diſpunctionibus tradita ſunt. EX his aliqui ciues Ro. erant, cùm eorum ager iuris Romani non eſſet, ut V olaterrani, cu- ius rei rationem Cicero in oratione pro do- mo ſua oſtendit. Erant qu orum&ager iuris Romani cenſebatur, qui] undi popul i ideo dicuntur, ut idem Cice. oratione pro C orn. Balbo declarat. Qui autem ſpeci- lli priuile- gi⸗ oin fœderatis, uel Latinæ conditionis po- pulis ciues Romani erant, etiam ipſi cenſi di cuntur. Cic. III. in C. Verrem actione: uia cùm cẽſores pop. Ro. cẽſum agerent,& ipſi dare nomina tenebant, uiuebantq; iure Ro- mano, hinc lege Voconia cauebat, ne quis cenſus hæredẽ relinqueret mulierẽ. Erant& qui muneris honorarij tantũ cum pop. Ro. miæ lal be A 3 ciuitatis iura perueni- 1b 11 1 Ciuit- ates allegantes, L atin Itatée, 10 20 30 40 50 0 ( 184 participes eſſent, ſed priuatis municipij ſui .uiuerent: hi& ipſiius ciuitatis habent, unicipes dicũtur à Gellio lib. XvI. cap. XIII. Suntautem ciuium Rom. pleraq; iura propria, q ibus is nõ poterat uti, cui huiuſ- modi conceſſum non eſſet. Vnde ſi falſòpro ciue Rom. ſe geſsiſſet, peregrinitatis reus di cebatur. Tranquillus in Claudio: Peregrini tatis reun orta inter aduocatos leui conten- tione, togatum ne an pallia atum cauſam dice eoporteret, quaſi æq luitatem integrã oſten tans, mutare habitum ſæpius,& prout accu- ſaretur, defenderetur ue, iuſsit. Dicunturau tem peregrini, omnes qui ius ciuitatis nõha bebant, ut quia Latinæ eſſent cõditionis, uet penitus alienigenæ: quibus& prætor, qui ea ratione dicebatur peregrinus s, ius reddebat. Vnde& agerperegrinus dictus M. Varro- ni. Ea ciuitatis Romanæ iura ſunt, patriæ po teſtatis, teſtamẽti factionis, adoprionis, gen⸗ tilitatis, de quo ſuprà à nobis dictũ, agnat io- nis, legionariæ militiæ, adipiſcendorũ Ro- mæ honorum, togæ ferendas breuiter utom nium Rom. le gum beneficio uti quis poſſet. Ctuitas RoRane quomodo ex deliclo amit- tebatur, iaß Interdicli uel Deportati pereęrini dicerenuur, explicatæ plurimæ leges: item Tran q. locus in CAP. XVv. Ed& qui ciuis Romanus erat, etuin ate Dpriuar 1 inuitus nõ poterat, ſed ex delicto tantum,& lege lata,& poſtquꝛ un in inſulam acceptus fuillet. Cice. in dicta oratione pro domo ſ ſua: Hoc nobis à maioribus traditum eſt, hocproprium liberæ ciuitatis, ut nihil de capite ciuis, aut de bonis, ſine iudicio ſena- tus, aut eorum, qui de hac re conſtituti iudi- ces ſint, detrahi poſsit. Et mox: Ciuitatem nemo unquam ullo populi iuſſu amittet in- uitus. qui ciues Romani in colonias Latinas proficiſcebantur, fieri non poterant Latint, qui non erant autores facti, nomenq; dede- rant. qui erant rerum capitalium condem- nati, non prius hanc ciuitatem amittebant, quam erant in eam recepti, quò uertẽdi, hoc eſt, mutandi ſoli cauſa uenerant: id autem ut eſſet faciundum, non ademptione ciuita- tis, ſed tecti, aquæ,& ignis interdictione fa- ciebant. Idem Cice. in oratione pro C. Rabi- rio: Gracchus, inquit, legem tulit, ne de ca- pite ciuium Romanorum iniuſſu ueſtro iu- dicaretur. Tacitus libro tertio: Gratias agen ti ob fratris exulis reſtitutionem Syllano. pa tribus coram reſpondit Tiberius, ſe quoque lætari, quod frater eius ex peregrinatione longinqua reuertiſſet, idq; iure licitum: quia non ſenatuſconſulto, non lege pulſus foret. OQuid. II. Triſtium: Nec mea 4 creto damnaſti facta ſenatus: Nec mea ſelecto iudice iuſſa fuga eſt. Imò& uolentes ex delicto ciuitatem non a- mittebant, niſi aut lege pulſi, aut iure gentiũ capti eſſent. Quapropter tutorb, qui ad ho- ſtes transfugiat, ciuitatem tamẽ miles trãsfuga ſit, iure bellia ab hoſtib. reten- tus: fit retinet, nſi 3n tur. 1 7 ſunt dedi 1 gl ljeſt inter Lacitũl lib.X emaorune fe ſic emäl ac 1os legibusco nülnrie G wumpœm dlqqui ſuntſer remqp atoc umnatiinm 4. eaautem D0 d dle republi rrusfuitlu 3 ii vfu oi inlolam üiLatinæ con ont, inſulam Uhen prædi lin linchoſce le 1os, Ueta uch e equicquäcaper zmulls, qual gentiöeos non — alldelicuntu gtti ſedlatalt „Legrtiſunt qui 2 amütuns.Oui Vpperekgatuon datio rune ſcdtantumint. pusſummouel te ligniſatio duos ſenatus! utig uſceo eo cit de VA Licini eponatosrher cim Græco 1 mimtogriur (tum d Et a luckrcel iin obinceſtum. I omicil- lam duu 1 1S gel nobis dietũ an adipiſcendorũ Ny ende breuiterum eficio uti quis pole mnocb ex delchoan- poriati beregrini iennun item Trangq leuui -AP. Xy. dmanus erat, cicinb doterat,ſed ex delii poſtquam ininſuln in dictaorationeyy amaioribus tradian ræ cicitatis, ut millld zis, ſine iudicio en hacre conſtituniiudi .Et mox: Ciuitren opuli iuſſuamitai niin colonias Laumn nonpoterantlaun, Hacii nomeniydie capitalium condem juitatem amittedan ep qoertän venerant: id aui” nadempüone ch ignis interdictione 4 pane’nit. gut. mod. ius ſa poteſ ol. li. deLati. lbert.kollen. clij ftad legẽ ui pecul. dl,5. nec a⸗ pud.C.dehæ. Intt. ſedetſi ege.ſ.liberos. de in ius uoc. elj deleg. if1. Guida. de pœ. flſt mandauc⸗ nſ. is cuius. manadat. glüj. de inter. Creleg. hlij de public. idic. ilanißione. de ap. dinun. jautil Klintercia- alll 1 1adhy ntercidit. de cod. Odemõ. 185 tus: fit enim& ipſe hoſtis publicus. Cicero quoch eadem pro C. Rabirio oratione autor eſt, lege Portia conſtitutũ, ne qui ciuis Ro- manus eſſet, aut uirgis cæderetur, aut ſum- mo ſupplicio afficeretur. Quapropter apud Salluſtiũ more maiorum de coniuratis Cati linæ ſumptũ fuit ſuppliciũ:id eſt, eorum mo re, qui ante legem Portiam fuerant, priuſq́; huiuſmodi executio prohiberet᷑. Sic& apud Tacitũ lib.x v.cenſuit Iulius Marullus mo- re maiorũ necandum, contrà Thraſea carni- ficem& laqueum pridem abolita,& eſſe pœ nas legibus cõſtitutas, ut publicatis bonis in inſulam iret. ISunt autem exemplo peregri norum pœnæ in lure ciuili conſtitutæ: unde aliqui ſunt ſerui pœnæ, ut qui ciuitatẽ liber- tatemq; atrocitate ſententię amittunt:quales damnati in metallum,& qui beſtijs ſubijciũ- tura: ea autem eſt maxima capitis diminutio. Alij ſunt dedititij, quales hi, quibus aqua& igni eſt interdictum:& ſicut dedititiorũ cõdi tio de republica exoleuit, Latinaq; conditio diutius fuit ſuperſtesb:ita& interdictio aquę & ignis in uſu eſſe deſijtc: ſolumq; deporta- tio in inſulam remanſit. Exiſtimãtur autem hi Latinæ conditionis, quia ius ciuitatis amit tunt, inſulam illam pro patria habent: quod Cicero prædicta oratione ad pontif. oſtẽdit. Hinc hoſce lex quandoq; appellat peregri- nosd, uetatq́; eos exteſtamẽto ciuis Romani quicquã capere:quandoq; Græco uocabulo aπνιαμα⁴αε, quaſi ſine ciuitate dicase: alibi iura entiũ eos non amittere traditf, licet Iure ci- uili deficiantur. Dicuntur& quandoqʒ rele- gati, ſed lata ſignificatione:propriè enim re- legati ſunt, qui nec libertatem nec ciuitatem amittunts:Ouidius eodem loco, Quippe relegatus, non exul dicor in illo, Parcaq; fortunæ ſunt tibi uerba meæ. ſed tantum intra certos fines,& ad certũ tem pus ſummouent᷑. Iureconſultus Paulus prio re ſignificatione accepith, cùm, Hi, inquit, quos ſenatus hoſtes iudicauit, uel relegati utiqʒ uſq́ʒ eò ciuitatẽ amittanti. Plin. lib. IIII. de Val. Liciniano, qui inceſti damnatus,& deportatus rhetor factus erat. Idem, inquit, cùm Græco pallio amictus intraſſet: carent enim togæ iure, quibus aqua& igni interdi- ctum eſt.Et paulò inferius:Putabam nihil a- liud te de Liciniano audijſſe, quàm relegatũ ob inceſtum. Tranquil. in Veſpaſ. Flauiam Domicillam duxit uxorem, Statilij Capellæ equitis Romani Sabracenſis ex Africa dele gatam olim, Latinæq́; conditionis, ſed mox ingenuam,& ciuem Romanã recuperatorio iudicio pronunciatã, patre aſſerẽte Flauio li berali Ferentini genito. Appellat Tranquil- lus eam mulierẽ delegatã, id eſt, relegatam, quod idem eſt, ac cõditionis Latinæ,& ſic li- bertam Latinam Statilij. Huiuſmodi autem deportati non omnẽ ſpem reſtitutionis amit tebantk, ſicut nec Latini uiri ſpem Romanæ ciuitatis: niſi ea conditione deportati eſſent, ut in eis poſtliminio locus eſſe nõ poſſit, quo Parerg iuris lib. J. 10 20 30 40 50 60 186 caſu perinde ac dedititij erant. Hinc Honor. & Theod. in Cod. Theodl. Deportationis ad- dicenda ſupplicijs, cui non ſolum ſecundi ui ri copula, uerũetiã poſtliminij ius negamus. Hinc apparet certa ratio, cur præſes prouin- ciæ ius in inſulam deportandi non haberet: cùm enim ciuitas Romana ab his amitteret non niſi ex ſenatuſconſulto, uel lege lata au- ferri poterat, meritò ante principis annota- tionem huiuſmodi condemnatus ciuis rema nebatm: erat enim deportatio, ciuium Roma norum pœnan. Quod ſipræſes aliquem non ciuem deportare uoluiſſet in aliquã ſuæ ad- miniſtrationis inſulam, potuiſſe id ab eo fie- ri, etiam inconſulto principe arbitroro. Qui ſint liberti dedititijp qui Latinæ condi- tionis, qui item ciues Romani: Perſij, Plinijq;, Tacitiq; loca declarata. CAP. X VI. Houun ſimilitudine introducti quoque olim ſunt triplicis generis lib erti:alij e/ nim ciues Romani erant alij Latini, alij dedi titij. Ciues Romani, ut Caius inquit, tribus modis manumiſſionẽ adepti cẽſentur: aut in æde ſacra, aut teſtamẽto, aut ante conſulem uindicta manumiſſi. Latini aut per epiſtolã, aut inter amicos, aut cõuiuij adhibitione ma numittebant᷑: cõnumeratq; luſtinianus alios modos ea cõſtitutione qua ſenatuſconſultũ Largianum, edictumq; diui Traiani ad hos pertinens ſuſtulit p. Dedititij erant, qui poſt admiſſa crimina ſupplicijs ſubditi,& publi- cè pro criminibus cæſi ſunt, aut in quorũ fa- cie uel corpore quęcũq; indicia, aut igne, aut ferro ita impreſſa ſunt, ut deleri non poſſint: hi cum manu emittebãtur, dedititij diceban- tur. Addit Paul. Sent. lib. I111. etiã dedititios fieri, qui iuſſu domini in uinculis aliquãdiu fuiſſent, dum dominus furioſus aut pupillus nõ fuerit. Sed inter hæc genera ciues Roma ni melioris erant cõditionis: quia eis omnia concedebantur, quæ propria ciuium Roma norũ ſuprà diximus:teſſeras quoq; frumen- tarias,& cæteras principales liberalitates in- ter tribus cum cæteris Romanis accipiebãt. Vnde Perſius: Velina Publius emeruit ſcabioſum teſſerula far. quod ius alijs non cõpetebat, niſi emiſſent. quapropter Scæuola, Patronus, inquit, li- berto tribum emi iuſſerat, cui hæres clariſſi- mus fuit:id eſt, ſenatoriæ dignitatis& ẽ. Lati ni uerò& dedititij, nec item teſtamenta con- dere, nec ſibi ex teſtamento ciuiũ aliquid re- lictum capere poterãt. In Theod. Cod. extat Conſtantini lexr, qua traditur, Si quis digni- tate Romanæ ciuitatis amiſſa Latinus fuerit effectus, omne eius peculiũ eo defuncto, etiã ſuperſtitib.liberis, àpatrono occupari poſſe, dum ius agnationis ille non amiſerit. Vide- turqʒ ius agnationis eo in loco accipi eo ſen/ ſu, quo Cicero lib. I.de oratore, ius gentis di xit. Tacitus lib. X VII. Eadẽ, inquit, largitio- ne animos ciuitatũ& prouinciarũ aggreſſus Otho, Hiſpaniẽſibus& Emeritenſibus fami 11 3 I l. mulier. C. de repud. m j. 6. j. deleg. iij. n l. interd. in fi. de interdi.& releg. o arg.l. fin. de ſe pul. uiola. p l.j. C. de Lati. liber. tollen. ꝗ l.patronus. de legat.iij. l. iiij. etſi. 9. j. de iu⸗ diciſs. r j. C. de petit. hæred. a Inſtit. de ſucc. lib. in fin. b I. iudices. C. de cpiſc. audien. 187 D. Andreæ Alciati 188 liarũ adiectiones, Lingonibus uniuerſis ci- uitatem Romanã dedit. Vhi uidetur, adie- ctiones familiarum, pro miſto quodam Lati nitatis, gẽtilitatisq; iure accipere, ut ſicut pa- tritij gentilitatis iure clientium cognominũ ſuorum bona capiebãt, ſicut patroni Latinis libertis ſuccedebant, ita& ipſi Emeritenſes huiuſmodi ius experiri in ſuos poſſent. luſti nianus in Inſtitutionibus, cùm de lege Iunia & ſciendum apud Athenienſes fuiſſe menſu ram tritici quantum quiſq; uno die comede- ret: ea erat& maior libra, uocabaturq; chœ- nix, uel ν‿ννꝓt interpres Ariſtoph. ait, Pen debat autem eorũ drachmas cL. hoc eſt, vir & XX. uncias Græcas, ut Iul. Pollux& Ni- candri interpres ſcribit:noſtra autem menſu ra ſeſquilibrã. eius chœnicis dimidiũ d rach- marum LXXV. libra, ſeu libella dicebatur, Norbana, edictoq́; Traiani diſſeruiſſera: Le- i0 ut Rhemnius Palæmon oſtẽdit eo carmine: ge, inquit, noſtra omnes liberti ciuitate Ro- mana fruãtur:& mirabili modo quibuſdam adiectionibus ipſas uias, quæ in Latinitatem ducebant, ad ciuitatẽ Rom. capiẽdam tranſ- poſuimus. Videt̃ enim adiectiones accipere pro modis Romanæ ciuitatis, familiarumq; Romanarũ ius aſſequẽdi. quamuis non ne- gauerim, eo in loco Accurſn quoq; interpre tationẽ probabilem eſſe.Sane Latini liberti, ut Caius in primo Inſtitutionũ autor eſt, pri uilegia ciuium Romanorũ cõſequi poterãt. Dedititij uerò, nullo modo unquã poterant. Si enim Latini iterũ à patronis aut teſtamen to, aut in æde ſacra, aut ante cõſulem manu- mitterent, ius ciuitatis conſequebãtur. Idem ſi beneficio principis id ius ſibi indultum eſ⸗ ſet: qui tamen non niſi petente patrono ſole- bat hoc concedere. Plin. ad Traianum: Ago gratias domine, quòod& ius Quiritium liber tis neceſſariæ mihi fœminę,& ciuitatem Ro manam Harpocrati iatraliptæ meo ſine mo- ra indulſiſti. Erat autem Harpocras A⁴ egy- ptius, qui ciuitatem Romanã conſequi uole bat: at illi liberti à ciue Romano manumiſſi erant, ſed fortè Latinæ conditionis, uel dedi- titiæ, quibus ex uoluntate patroni etiam ciui tas petebatur, ut quod in peregrinis ius ciui- atis uocatur, in libertis ius Quiritium ſit. Emendata lex, iudices. C. de epiſc. audien. & quomodo chœnix duas libellas pendat, decla=⸗ ratum. CAbp. XVII. Onſtitutio Honorij Theodoſijq; iudi- cibus mandat, ne alimẽta his, qui cuſto- dia carcerũ attinentur, deeſſe ſinantb, uictua lemq; ſubſtantiam libellis duobus aut tribus diurnis arbitratu Commétarienſis decernãt. dubitari poteſt, quid ſibi libelli illi uelint:& Accurſius à libo diminutiua forma dici cre- didit. Ego ſanè huius rei exemplum nuſquã alibi legi, quapropter magis crediderim fœ- minino genere de libellæ pondere accipien- dum: ea uidet᷑ idem eſſe quod as, ut M. Var- ro atteſtatur. M. Cato actione in Verrẽ IIII. Quis Volcatio, ſi ſua ſpõte ueniſſet, libellam dediſſet? Plautus in Caſſina: Vna libella poſſum liber ego fieri. Videtur autem Plaut. iocoſe liberũ dicere, cui ſit libella. Voluſius Netianus(ſeu quiſ⸗ quis ille fuit, cuius liber hoc nomine circun- fertur)libellæ cuiuſdam meminit, quæ ſeſter tij pars ſit decima: niſi fortè ſeſtertium pro denario accepit, manifeſto errore. Sed tamẽ alia de libella hic ego accipiendum arbitror. Attica nam minor eſt, ter quinque hanc denique drachmis, Et ter uicenis tradunt explerier unam. Igitur iubet conſtitutio duas libellas, id eſt, chœnicẽ uictualis ſubſtantię cuſtoditis præ- ſtari: quod etiam olim fieri ſolitum oſtendit Pythagoræ ſymbolum: Super chœnicè non eſſe ſedendum: id eſt, non debere quẽquam præſenti cibo contentum eſſe, ſed potius ad- uerſus legem Euãgelicam de craſtino ſolici- 20 tari. Sic& Corinthij Xoενεερετνράα dicti, quòd pluribus ſeruis abundaren t, quibus demen- ſum, ſeu, ut in Euangelio Lucæ dicitur, orzs- Leαν Juotidie præſtandum erat: id ſingulis menſibus erat apud Romanos quater nimo dij, ut ſcribit in Phormione Terentij Dona- tus. De hoc intellexiſſe Herodotum lib. VIr. arbitror, dum quinquaginta& XXVIII. ho minum myriadas, quos in Græciam Xerxes adduxit, abſumere potuiſſe ſingulis diebus zo medimnoruü myriadas XI. ſcribit, ſi quilibet chæœnice contẽtus fuiſſet. Pendit autem me- dimnus Atticus chœnicas X LVII I. qua com putatione locus Herodoti calculo cõuenit. nam ſi de medimno Græcorũ commun i, qui ſex modiorum eſt, itemq; de chœnice Græ- corum cõmuni, quæ ſextarios quatuor con- tinet, intellexeris, ratio non cõſtabit. Sanè& libro X X. cap. I. A. Gellius legis XII. tab. uerba de addictis hæc refert: Si uolet, ſuo ui- 40 uito: ni ſuo uiuit, qui eum uinctum habebit, libras farris in dies dato. Quæ ſit conditio neceſſaria, Quid item ulna, & paſſus in lure: quid ſignificet cœlum in carmine Vergiliano. CAp. XVIII. Onditionẽ hanc, Si cœlum digito non tetigeris, impoſſibilem negatiuã noſtri doctores appellante, cùm rectius neceſſariã conditionẽ dicerent, quæ pro pura habetur: 5o niſi fortè de eo cœlo intelligant, de quo oxy- moron ridiculumq; ænigma cõfinxit Verg. Dic quib us in terris,& eris mihi magnus Apollo, Treis pateat cœli ſpacium non amplius ulnas? Fama eſt, interrogatũ eum ab Aſconio Pæ- diano, ut gryphum diſſolueret, detrectaſſe, quòd eo grãmaticis crucem fixiſſe atteſtare- tur. Et rectè quidem ille: nam quæ eius loci Inter pretes afferunt, etiã ipſa oculorũ inſpe- ctione conuincũtur falſa eſſe. Mihi certe lu- 6o reconfulto nullam crucem, qui magnopere hac de re non ſum ſolicitus:arbitror tamẽ ad Hipponis ſentẽtiam alluſiſſe, qui, ut Crates in fabula aw᷑‿ſcs ait, cœlum dixit eſſe clyba num, ſeu furnũ:& nos omnes carbones, qui calore ſcœlum exui itus Chius,! aium fes maxi crlum. Sanedu umpamorũ e dctionemelle jquätum 3 vreſhid ex. erpoſſuntacc nnũ ſimplicit goſibutidem damæ, deruio xautor eſt ax Kcubitu idem tembrachij pam ucyad ſummũ Homero:quan ymno Mlercun rpciyyuunne Ein Buingeli duoſttutnonp nidai gayn ii reinquupa 2 lunrr cumpalf di apents bra ctutduicasd fannonigturte dendom Jueto ununam edbit dllox anaean dpünmeum, lus wſte late gelj bco.ſem umop ynn. „ Anſoaß Lngueter inplebe icitut an, ndum erarid ſinglb omanos quatetnimo one TerentiDon, Herodotum ldn ginta XXVII sin Græciam Nens ruiſſe ſingulis dieba XI ſeribit ſiquich ſet. Penditautemm icasXLVIIIquach doti calculo cõuent æcorũ communiql mq de chœrnice m extarios quatuorcoy noncöõſtabit. oanedt zellius legis Xni refert Siuolet ſuou umuinctum labebi 0. gria, miltn ane nifcctcelmin cmim CAP. X VIII. Si cœlom digion 4 bĩlem negariuũ bi um rectius nece ui uralabetl’ nigma cöfinxi hi magus apoll l amplus din eum ab Zſcopibla ge eret, derrcul ueret, iſſoluelet; ſe aleſtir elſffn reg. 189 8 calore ſolis educati, tandem in cinerem reſol uimur. quod dogma Socrati Ariſtophanes irriſionis gratia tribuit: Jhrad TWWouεεσ αꝭFds⅜eν P Seε Ayoiſab dAπσνέινρσσς εν Qĩε½, ½ει τέd 1εα⁵ας ςωπ‿⁷⁶εεμέο ⁵οωeν⁸νᷣxνeε lllic ubi habitant, qui cauum cœlum uiri verbis ſuadent eſſe idem cum chbano, circundat hic nos, nosq́; carbones ſumus. Meritò igitur alludens poëẽta patère cœlum, id eſt, clypanum dicit tres ulnas, quòd ſcili- cet feneſtra furni ſoleat hac latitudine confi- ci:dicitur enim& cœlum furni, ſicut oris:& lacunarium Græci vνανμιο ea ratione appel lant. Ariſtoteles quoq́; de hiſtoria animaliũ lib. I.cap. VIII.& cap. X XIIII. Sαυνς ſimplici ter. Sic apud Athenæum libro vI11. Diocles Gurges deuorato piſce calido, cùm diceret ſe cœlum exuſſiſſe:ſupereſt, reſpondit Theo critus Chius, ut mare ebibas:atqʒ ita tres om nium res maximas cõfeceris, terram, mare, cœlum. Sanè ulnam Nicolaus Perottus duo rum palmorũ eſſe credit, arbitraturq́; cubitũ dictionem eſſe Latinã, quæ Græcis ulna ſit. alij quãtum extenſis brachijs conficere quis poteſt, idq; ex Plinio: cuius tamen uerba ali- ter poſſunt accipi. melius ueteres, qui utrãq; manũ ſimpliciter extẽſam appellant ulnam: quo fit, ut idem ſit quod cubitus, aut duæ ſpi thamæ, Seruio alijsq; grãmaticis. Julius Pol- lux autor eſt,&*α⁴εσέ⁵μνι ινμν ευεμιηην, id eſt, ulnã & cubitũ idem eſſe, ſubditq; ulnam interio- rem brachij partẽ eſſe, à cauitate flexioneq; uſq; ad ſummũ digitum, unde Aebνdaν ies Homero:quam ſentẽtiam ſequor:nam& in hymno Mercurij idem Homerus, 1 æyavdp SGy& agik S debeMe. & in Euangelio: Accepit puerum in ulnas. quo fit ut non probem eos, qui in lege Solo- nis, iaε‿ε νρμέσφν ⁶ετανd eſt, li puteum effode rit, relinquat paſſus ſpacium, ipſi ulnam ma- lunt:: cùm paſſus ſit, quantum quis paſſis, id eſt, apertis brachijs manibusq; efficit: hoc eſt, ut Suidas de orgya inquit,&‿eπνε⁴c xes pãν. non igitur temerè à recepta lectione rece dendum. Suetonius, ut Seruius refert, uide- tur ulnam cubitũ intellexiſſe à cauitate, quã Pollux Ʒα‿εᷣυ docat, ad uſq; manus prin- cipiũ tantùm, ut ego arbitror:qui ſenſus me lius noſtræ interpretationi cõuenit& Euan A 1. 7.. gelij loco. Itemq; Quidij carmine libro Me- tamorph. VIII. Menſuraq; roboris ulnas Quinque ter implebat. Quæ ſint in iure perplexa,& quid ſigni- ficet pistilli retuſio apud Hieronymum. CAPVT. H Abent Sophiſtæ ceratinas crocodili- nasq; quæſtiones, quas Politianus in Miſcellaneis explicaui t:habent argumentũ, quod æνρνεον uocant, cuius exemplum ab Aulo Gelſio libro quinto, capite decimo,& rurſus libro XIX. capite ultimo, accipiendũ Parerg. Iuris 10 20 30 40 50 60 lib. l eſt. Habent rhetores& dτνεᷣεᷣiτ ε ſuas, de qui- bus ſuprà à nobis dictum habemus:& nos perplexa, quorum plurima in iure exempla. ded id maximè dubium, quod Accurſius cir culare dixitb: Ariſtotelis opinor exẽplo, qui in prioribus Analyticis argumenti comme- minit circularis, aut reciproci, cùm ſcilicet ad principia ſubinde reuertimur. exemplum in iure ſic poteſt accipi: Cuùm uxori c cc. do tis cauſa iam deberem, aliud æs alienum con traxi, deinde qui mihi ſupererat unicum fun dum Sempronio conſentiente, hypothecãq; remittente uxore uendidi: ſecũdus creditor iure ſuo illum euicit ab emptore, uxor iure dotis ab eo, emptor ab uxore: quærit᷑ penes quem cõſiſtere tandem debeat. Plato Comi- cus, Zenodotus, Heſychius piſtilli circum- uolutionem id argumentũ uocant, cùm ſem per eòdem reuoluimur. Sic& Plutarch, ad- uerſus Stoicos: Piſtilli reuolutionẽ ne ride- re uidearis, omitte: ſignificans eos argumen tis perplexis uti,& incaſſum laborare, nec quicquam proficere. quo ſenſu& Plato in Theæteto utitur: opinor& diuus Hierony- mus, qui quadam epiſtola cum Chryſippæi acuminis& cornuti ſyllogiſmi(oᷣνυσꝙ uο- cant) meminiſſet, piſtillo retuſius dixit: quo- ties enim piſtillo aliquid in pila teritur, cir- cumuoluitur quidem ille pila, eodemq́; ſem⸗ per retunditur, nec tamen exit. 190 Quid ſit automaton apud Daulum Juriſcon ſultum, quid cantari uel catarrhi, quid ſalientes, quid item catadromus. CAP. XX. VIm docuiſſet Paulus Iurecõſultus, ea legari non poſſe, quæ ædibus detrahun tur, quia publicè intereſt ædes non deforma ri:ſubijcit, nec fiſtulas, nec caſtella legari poſ ſe: ſed& automata, inquit,& canthari, per quos aquæ ſaliunt, poterunt legari, maximè ſi impoſititij ſint. Videndum quid ſentiat Iu- reconſultus. Et automata dicũtur à mechani cis ea opera, quæ ſponte ſua mouentur, qua- lia ſunt horologia. Heron in Pneumaticis, ut eſt apud Politianũ relatum, aquam expri- mi ait in fublime automaton, id eſt, ſponta- Iem ex ſphæra concaua, quam ipſe deſcribit. Sic Tranquillus in Claud. Si automaton, aut pægma, uel quid tale aliud ceſſiſſet. Sed ma- gis dubium eſt, quid hoc loco ſibi uelint can tari, niſi accipias pro uaſis aquarum, quibus epiſtomiad, id eſt, ut uulgò uocamus, ſpinæ adduntur, unde aqua exit, ideoq; ſalientes di cti Latinis autoribus.ſed quid ſi Græcè lega mus catarrhi, τπασφρια¼ generaliter ſic intel ligamus omne inſtrumẽtum, unde aqua de- fluit. Homerus 6Mwos. 6. ‿εεφφeαe νε εανησνννορο%.⁸ Etrurſus. Suiliuc, de&rε αένν Vnde& catarrhi medicis, cùm humor a capite in pectus diſtil lat, Galeno& Paulo Aeginetæ. Sed quid de catadromo dicemus? cuius ex Labeone li- 5b l. Claudius. qui pot. in pign. c l. cætera. de legat. j. d l. fundi.§. ca⸗ Kella. de act. empti. bro ſecundo xædeuνανυνhis uerbis Paulus me- e pen. de act. minit: Sie periculoſam rem ante uẽditionem 1i 4 empti. a I. j. de in diem addict. 191 D.An dreæ Alciati 192 1 fd 1' —„, 1 ſet, illi Plautini huius carminis ĩ fullue vol facere ſolitus eſt, culpa tua id factum eſſe ui- et, 1 Ltls uinis interpretatio bon iclic 1 debitur. puta enim eum fuiſſe ſeruũ, qui per nem fere accepta tuli: adeò non minus quan an xπϑQα¶ορο‿μρσ&ηυ ⁴deſcendere, aut in cloacam doch uſus ipſe confert, quam aſſidua lectio. urpiual 5 demitti ſolitus eſſet. Oſtẽdit Iulius Pollux li- Videtur in eos prouerbialiter carmen illud uunau eu bro quarto, cap. xix. decurſionem gruis ſic adduci poſſe, quibus in omnẽ caſum& ſub- lemboluran dictam, cùm ex ſublimi theatri parte per ma- ſidiali actione(ut nos ſolemus dicere)ita con Accea dan chinam quis delapſus aliquem rapit,& ſur-⸗ ſultum eſt, ut omnino deficere eis cibus ne- cenoſtiſolum ſum ſecum aſportat: ut cm Aurora Mem- queat: quo exemplo uulgo dicitur, Deficien 8 Jerauius: nonẽ rapiebat, Iupiter Ganymedẽ, uel cum te obſonio apponatur caſeus. 2 aunumerft f„ j 8/ſ7 1 Ii- 1 2 ſ. ſ1C Di n Endhyenlone.eſichu ſlmlis Non Po lucit ſeruandæ defunclorum memori clumelle ſ terat autẽ citra periculum id fieri. Metapho- 5 roi 4 ⸗ T magon chela ra à gruibus ſumpta eſt, quæ in terrã deſcen zuaucgiſ 2i,en rrerln 56 ne enfhran de. d dunt ſubripiẽdi alicuius lapidis cauſa, quem He 5, 4 dahbfle Le. Qucdtcantun pede retinent, ut in alto uolitãtes, eo demiſſo“ nuluia experiãtur ex cadentis ſtrepitu, ſupra mare, I eaaun ciuitati relictum eſtlinquit No 1 an uerò terram uolitent, ut Suidas,& Ariſto deſtinusb) Ut ex reditibus quotannis me bliaaan Ladiatorur phanis interpres in Auibus oſtẽdit. Plinius moriæ conſeruãdæ defuncti cauſa ſpectacu- uſi Caj quoc; probabilius credit, eum idcirco pedibus con lum celebraretur, quodillis celebrare nonli Jadferrumd- tineri, ut laſſatis ſomno decidens indiligen- cet. Sciendum apud ueteres ludos funebres ui. deoii tiam ſtrepitu coarguat. Hinc& nomen ſum 0 inſtitutos fuiſſe in defuncti alicuius prima- vle Et Accur pſiſſe εεανοꝑ id eſt, gruem machinam, qua ar rij uiri honorem: uideturq; mos hic ex Ho-— utcapie chitecti ſaxa ingentia ſubleuant, probabile mero acceptus, apud quem Achilles in func bis ſeucc eſt, cuius mentio Vitruuio habetur. alij à ſi- re Patrocli'οννeα έαλεoe edit ασ. pra- 8 a berſ⸗ militudine auis dictam putant. miaq; conſtituit: eenne ſas con „.—Acthazag ⁊ τꝶνπτ&, uces enen Quomodb in diem addiclio celebretur, irie z iiuonie z Body x ifthar Kaplux, wn deunein & explicatus Plautinus iocus in Captiuis. ayu‿εxe Swiesg, moniop& oiclypop. ernõſioledcul CAPVT XXI. Lebetasq;, tripodesq;, nntos cos atell umnatosait. P. dumma ſupplici oluatio mediocr ne ſunt, metallun me relegalio,exi aleſane quiadę cnſumendi ſun NX diẽ addictio, fit hoc(ut Paulus inquita) His mulos,& equos, armentaq; bucera iungit, Taefſ fundus centũ eſto tibi emptus, 20 Suceinctas famulas, incani& munera ferri niſi quis intra tale tempus meliorem condi- Vnde Vergil. Xeneid. v. Anchiſæ tumulo tionem attulerit. Ad hanc addictionem allu- eoſdẽ ludos tribuit:& Archemori Thebaid. ſit perquàm feſtiuiter Plautus in Capti. his Vl. Papinius. Qui in hiſce ludis certabant, uerſibus, quos grãmatici adhuc non uiden- gymnici dicti, quòd nudi agerent. Eorũ prę- tur ſat intellexiſſe, imò& in quibuſdam per-⸗ fecti Bęéεa dicuntur, ut Iulius Pollux ſcri uertiſſe: bit, quos Plato& Bbèæs, ſed& æbαι,& a. Thedd- Lierli Ageſis, roga emptum, niſi quis meliorem afferet, luxε*νονινρμαυ ˖‿ εœsοdοι, axyuod-r, Ut idẽ gaüttorium, u Queæ mihi, atque amicis conditio placeat magis, ait. Arcadiusc: Maſtigonomi, inquit, quiath clfrtnn goole defendere Quaſi fundum uendam, meis addicam legibus. letas in certaminibus comitantur. Donatus Ghan. Imngin Nero.] Sciendum igitur, ſicut dicimus uenundare, 40 in Adelph. Teren. deſignatores appellat, qui gentos ſenatores ita uice mutua emptũ rogare, id eſt, emere:ir in ludis funebribus præſunt, quòd deſigna- ludum ghaliton ridet enim ſenex paraſitũ, cui offert cqenam reſit rem nouã facere. In funebribus autem neg quem Traia hac conditione, ut pauxillo ſit contentus.& ludis multa fiebant noua ſpectacula, ut tur- omitendum, ean cum annuiſſet ille, addit ſe uẽdere pacto ad- ba retineretur: emittebantur& quandoq; pa eminnoſtroCo dictionis in diem, ut ſi melior ſibi cõditio al- ria gladiatorum, qui mos Romæ primo inſti h dem Pl dephagi⸗ lata fuerit, ut quia alij amici ſenis ipſiueniãt, tutus fuit à M. L.& Decio Brutis, qui defun bmuerdisſiic ille ſit excluſus. Addicam ergo, inquit, meis cto patri eum honorem exhibuere, ut T. Li- do non modicu legibus, id eſt, meis pactis hoc cõuiuium, ac uius in Perioche,& Val. Max. atteſtantur: Dimomerlli 9 ſi uenderem fundum. Quam metaphorã nõ unde Auſonij carmen: cermrdeindelub intelligens, uel nõ intelligere ſe ſimulans Pa so Tres primas Thracum pugnas, tribus ordine ſellis arembefftl raſitus inquit: Proh fundum uẽdis? Ad quẽ luniadæ patri inferias miſere ſepulto. uelcidani ſenex: Tu quidẽ haud fundum mihi, hoc eſt, Deinde Conſtantini leged cruenta ſpectacu ι Feüim ſüaind uorabis, comedes, cõſumes. ſub ijcit deinde, la ſublata ſunt,& prohibitum, ne quis gladia diat de egoprinej mM IJ modò uenare leporem, nũc ictim tenes. ſic tores habeat. Laudat Plin. Cæcil. lib. Epiſt. ſeerim arcin 5 Jahere Eraſ. 3. 1 4 4*, dul ciui- enim legi debere Eraſmus noſter optima ra quarto, Treboniũ Rufinũ, qui cùm duum- Aqul exqu 1 tione admonuit. Eſt ictis muſtellaæ ſpecies, uir Viennæ eſſet, gymnicum agona lege la- mullmn dcee quam& uiuerram Latini uocant, ut teſtatur ia ſuſtulerit: qua de re cùm coram Traiano nreurio ſai 3 Plinius, nec Raphaél Volaterranus omiſſit. Imperatore cauſam dixiſſet, abſolutus eſt: ut guiprinci cale ea uiuerra lepuſculis infeſta eſt:ſolentq; ue- hinc appareat, quomodo caſus in reſponſo llhuömdn natores in hũcuſum id animal habere, quòd so Nodeſtini fingi eruditius poſſit, quam ali- g dorine ſi, ut plerũq; accidit leporem ſeu cuniculum qui ſoleant. Rurſus idem Modeſtinus Qas uu dei uenari non poſſint, deficiente meliore pulpa Lα᷑ρς εν ποοεεέ ʒ væ meτaεναεε Honoris eSuu leripſt mento, ipſam uiuerram comedunt. Quod gratia dono& dedico agonẽ quadriẽnalem. bollwd lberare cùm ruri eſſem,& à uillico meo factum fuiſ- Sed quid ſi uννπένο legamus: Siquidem lul. t Pollux .. 19). P 18* 1 2 19 afel 81l 15 110. 1. 194 Pollux autor eſt agona gymnicum Hercu- leum dici: quoniam, ut inquit Papin. Qui ſſe nt coaclores, an Lentarij: quid item di Primus Piſca per arua ſit Paria facere, Plauti locus in Aulul. CAP. XXIIII. onnRe umäid NAunc pius Alea⸗ elep ſhern heuvrch[Erbidius Scæuola, Irgentarius, inquit, Olemuggi di d puluereumq́; fera crinem deterſit oliua. coactor, cùm penè totam ſummam in no deficere taen Idem Pollux autor eſt athletarum ſoleas, ſeu minibus haberet, ſeruis actoribus ita liberta ulgo dici ldune calceamẽta Endromides dici, cum gramma- tem dedite& ë. cuius reſponſi ratio ut rectè e l.antepenult. caleus,"eiin tici noſtri ſolum ueſtimentum eſſe arbitren- percipiatur, oſtendẽdum in primis eſt, quis de ſtatu lib. Ifai ell tur. Neratiusa: Eum qui plures filios habe- ſit Coactor. Ert ſciendum Argentarios, qui efun Gunnen icſau ret,unum ex filijs aJuνοοεεο ſuſcep turũ pro. io mutuam pecuniam fœnori locabant, ſolitos dem urrconſibon feſſum eſſe.ſic enim legendum.intelligit au- ipſos eam exigere: uerùm quandoq; accide- laſzeben Ar tem agonothetæ munus. bat, ut reliquatores aliquos lebei aihen pro- III pter paupertatẽ, uel alia cauſa difficiles exa- Llaumeli Qui Sfneeee aeopu) decla- ctu, huiuſmodi nomina per licitationẽ(quod Sdiubus nau 11e, ee La 3 Siarijs. etiam hodie uidi ſierijuendebant: hi empto-/ icauſuum. 3 res uidentur Latinè Coactores dicti, quòd ils clenhel Ladiatorum mentione admoneor, ut& cogere, ſit pecuniam corradere,& exige- Caij quoq; uerba declarem, dum eos, re. Terent. Heautontimor. Quaſi talenta ad ꝛet elesluddos fonebe ui ad ferrum damnantur, libertatem perde quindecim coëgi. Horat. autor eſt patrem neti alicuiuspin tis quide re aitb:& ideo iure teſtamentum facere non z0 ſuum Coactorem fuiſſe, Saty. VI. eturqz moshic enß lane. poſſe. Et Accurſius ad ferrum damnatos in- Sipreco paruas aut ut fuit ipſe) coactor Wuem Achilles inme tellexit, ut capite truncarentur. alij ad uincu la,& boias ſeu compedes malunt, ex Plaut. carmine in Perſa: Ferreas tute tibi impingi Maen, uideas craſſas compedes. quod ego probare AMercedes ſequerer. Quo loco Porphyrion humile fuiſſe, ac tur- piſsimum quæſtus genus, autor eſt. Acron diffuſius interpretatur, Argentarios eſſe di- Kl Wylur non poſſum, cùm iure ciuili pœnæ loco car- uites ipſos, qui ſummam rerum poſsident, à iapR achnn cer nõ ſit, ſed cuſtodiæ. Ego ad ferrum dam- quibus foranei accipiant: Coactores uerò ip c, natos eos intelligo, quos alibi lex ad gladiũ ſorum argentariorum mercenarios, qui à fo ducera ingi, damnatos ait. Paul. Iureconſul. Sent. lib. vI. raneis exigunt, qui& Collectarij dicuntur. uunerafm. Summa ſupplicia ſunt, crux, crematio, de- 30 Seneca Epiſt. ᷑ X XII. Poſt naufragium d.v. Anchiſee tumu collatio:mediocrium autem delictorum pœ maria tentantur, Fœneratorem non fugatà Archemori Thebl næ ſunt, metallum, ludus, deportatio: mini- foro Coactor. Tranq. de Veſpaſiani patre: liice ludis cerub, mæ, relegatio, exilium, opus publicum, uin- Coactiones(inquit) argentarias factitauit. udiagerent Forign, cula. ſanè qui ad gladiũ dantur, intra annum Sed& Cicero pro C. Rabirio, dum Poſthu- n. vtluliusPolumli conſumendi ſunt. Conſtantinus in Codice mus pecuniam cogeret, ait, ex decimis Impe zae ad ILlgiwri C. c. Liber ſub hac forma in ludũ detur ratorum pecuniam ſibi coẽgiſſe. non intelli- Eaat, ſed& jrgcaad lgimj. C. Theod c. Liber ſub hac fo d pecun g t 4 Feowmmeuih dltc. gladiatorium, ut antequàm aliquid faciat, go hoc quale ſit, utrum acceſsionem decu- 22 1 dric quo ſe defendere poſsit gladio, cõſumatur. maæ, ut noſtri facere coactores ſolent cente- konom inqulo 1 Tranq.in Nero. Exhibuit ad ferrũ quadrin-⸗ ſima, an deceſsionem de ſumma fecerit. qui- cominnu8. Dorm gentos ſenatores. Solebant autem noxij in 40 bus uerbis Coactores accipere uidetur Cice gnacotesaphelugi ludum gladiatorium dari, ut Plinius in Pa- ro pro ipſis, qui nomine alieno exigunt,& eſunt, quddcelln negy. quem Praiano dixit, autor eſt. Illud nõ exacti centeſimã pro mercede ſibi retinent. I funedribosaumm omittendum, eam Conſtantini conſtitutio- ſed de coactoribus argentarijs nõ loquitur, dus ſpectaculaum nem in noſtro Codice legi ſub rubrica ad le qui ipſi, ut dixi, erant licitatores. Idem pro anturs qundog fc&pus gem Fla. de plagiarijsd: Ted ſublatis quibuſ- A. Cluentio, Coactores accipit pro his, qui nos Romæptimoml g. dam uerbis, ſibi contrariam uideri: Accur- in auctione rerum minutarũ aliquas emunt, mexlibuere ut 1.2- Val. Max. atteſtandu. ecio Brutis quidt ſioq; non modicum feciſſe negocium, cùm primò metalli pœna eos plagiarios teneri de cernat:deinde ſubijciat, ſeruum uel libertate donatum beſtijs ſubijciendũ, ingenuum ue- ro gladio conſumendum. atqui prius non ad ut cariore deinde precio uendant:metapho- ra, ut opinor, ab argentarijs coactoribus du- cta.Plaut.in Aulul. cùm lenam introduceret præſentem pecuniam poſtulantem,& iuue- ni fidem non habẽtem:Semperlinquit) ocu- latæ noſtræ manus ſunt: credunt quod ui- dent: Vetus eſt, nihili coactio. cuius? non di⸗- co amplius. Solent enim argentarij nomina reſchulb. disdldn ſed ad metallum dari conſtituerat. caa ed ego principium legis in his ſolùm intel- lexerim, qui ciuitatis Romanæ ius habebãt, U ibnuſc& qui ex quo delicto alij decollantur, ipſi in minimo coactoribus uendere,u nde orta a lin vi cum doun metallum dantur: finem in alijs. Quæ inter- tio prouerbij. Igitur in Scxuolæi eſponſo, finũ,ꝗ om ſegel pretatio ſatis cæterorum ſententiæ cõuenit, cum teſtator iuſsiſſet ut Dama& Pãphilus micum d iim qui principium in nobilibus, finem deigno- actus ſui rationẽ redderent, pariaq; facerent: re einnce⸗ locosckl bilibus accipiunt. Conſtantinus tamen, ſi le- quoniam coactor erat, dubium fuit, an con- billetadee rep gis ſuæ uerba reſpiciantur, non inge- o ditio eſſet intelligenda, ut Dama& Pamphi- oddo ciſ n uims nuus ſcripſit, ſed liber: eumq́; qui lus intra ſextum menſem tenerentur omnia ditius polli 90u libertate donatus eſt in- nomina, exceptis perditis, exigere: an ſa- a Modefäin a tellexit. tis eſſet paria facere. Et reſpondetur, pa- rendum ſimpliciter conditioni: id eſt, paria gunus didu u I 1 4 1 I 1 a I. lulius. de cõ⸗ dit.& demon. b l. præſidis. ſi cert. pet. c l. quiſquis. C. codem. d I.j. fr ad legem Iul. de ambi. e I. j. de bo. poſ. ex tegt. mil. 195 faciendum. In libris enim rationũ ab una pa- gina acceptum deſcribitur, ab alia expẽſum: unde paria facere dicitur, qui tãtum accepit, quantum expẽdit. Tacitus autor eſt, pactum cum Imperatore, à quo rerum curæ impoſi- tus erat, Pallantem, ne cuiuſquã facti in præ- teritum interrogaretur,& ut ſemper pares cum republica rationes haberet. Sanè qui ta li pacto rationes adminiſtrant, uidetur Iul. Paulus pariatores uocaſſea: ſi modo fidelia ſunt exemplaria. Hinc& apud Pliniũ de for tuna: Huic omnia expenſa, huic omnia fe- runtur accepta,& in tota ratione mortalium ſola utranq; paginam facit. Eſt& aliquibus locis hic loquendi modus apud Senecam. An præ ſidi, uel iudici mutuam ſumere pe- cuniam liceat, diſſoluta quædam antinomia. CAPVT XXV. Oactoris collectarijq; ſuprà facta men- tio me admonet, ut Aνvoic andam diſſoluam b. Præſes prouinciæ(inquit Pau- lus) mutuam pecuniam ſœnebrem ſumere non prohibetur. Viſum id Accurſio eſt ad- uerſari conſtitutioni Honorianæ, qua quiſ- quis ille ſit, iudici fenebrem pecuniam mu- tuare,& ſi collectarius ſit, pecuniã illi dare, qua iudex honorẽ acquirat, prohibetur. diſ- ſoluitq; hunc nodum ille non niſi quater di- uinando, cùm ex uerbis legum euidens ap- pareat differẽtia. Pauli enim reſpõſum non in eo loquitur, qui à litigante pecuniam mu- tuò ſumat, cùm Honorius de iudice loqua- tur: neq; in eo eloquit᷑, qui idcirco ſumit, ut dignitatem emat:iudex enim ibi de inferiore magiſtratu accipitu r, quales ſunt municipa- les: non de præſide prouinciæ, uel proconſu le,& hiſce maioribus, quos uel Imperator, uel ſenatus cum imperio, in prouincias mit- tebantd: in his enim nullum ſfubeſt huiuſmo- di nundinationis periculum. Quæ ſeruorum nomina, quæ liberorum in iure:& declaratus A. Gellij locus. CAP. X XVI. (eeannde Iureconſulti cùm hypo⸗ theſim aliquã, ſeu caſum effingunt, qui buſdam nominibus uti, quorum alia libero- rum hominum, alia ferè ſeruorum eſſe anno taui.Cuùm de ſeruis agunt, Stichũ dicũt, Ero tem, Pamphilũ, Damam, huiuſmodiq; Græ- ca. Dicit᷑ Stichus, quaſi sixνꝶνꝶοquæ uox com- punctum, ſignatumq́; ſignificat. hinc Leuiti ci capite x i x. R.εeμκᷣαmηνQ Siuπ 2τυισν vgp. id eſt, Ne compunctas notas in uos im- primite. Cicero quoq; tradit Alexandrũ Phe ræum, cùm ad uxorẽ in cubiculum uen iret, ſolitu m ſeruũ præmittere Siy εœicνα ͥmpun ctum notis Threicijs:uſtulabantur enim fer r0, addita aliqua cicatrice, ut agno cerentur. Sed quid ſi ita dictos arbitremur, quòod in certa claſſe ſeu numero collocarentur? si⸗ enim ordinem ſignificat, unde& numeri mi litum dicũtur. VIpe. Si quis militum ex alio numero trãslatus ſit in alium, quãuis& hinc 10 20 30 4⁰ 50 60 D. Andreæ Alciati 196 exemptus ſit,& illd nondumperuenerit, ta- men poterit iure militari teſtari:eſt enim mi- les, quãuis in numeris non ſit. Pomponiustf. ridendum eſt ioſe Videndum eſt, ipſe dominus quorum loco quenquam habuerit, quod ex numero fami- liæ,& ex uicarijs apparebit. quem locum Ac curſius non ſatis uidetur percepiſſe. Damas uerò mihi dictus uidetur diminutiua forma. quaſi Demodorus:Græci enim=ss dicũt, Netras, Menas, Oπππνυεεαςο, pro Nenodo- ro, Metrodoro, Menodoro. Sic igitur& Da mas, pro Demodoro, ea ratione, qua auerti- tur in æ, ut in Damiano, Damocrito, Damo- cle,& ſimilibus. Rectè igitur Horatius deli- bertino homine loquens: Tü ne Syri Damæ, Diony ſi filius audes Deiſcere ex ſaxo ciues?&c. Perſius: Verterit hunc dominus, momento temporis exit Marcus Dama. papæ. Liberorum uerò hominũ nomina uidentur eſſe Romana, Meuius, Titius, Seius, Sem- pronius, Augerius, Numerius,& ſimilia. Hinc M. Varro apud Gellium: Si quis mihi filius unus, plurẽsue in decem menſibus gi- gnuntur, ij ſi erunt vo Aufœxe, exhæredes ſun ro. quòd ſi quis undecimo menſe uæν deενεe- zVαοQ Inatus erit, Accio idem quod Titio ius eſto apud me: id eſt, idem iuris ſit cũ eo, qui exhæres ſupraà ſcriptus eſt: neq; enim autori tati Xriſtotelis uoluit adhibere fidẽ teſtator, ut pro ſuo talem agnoſceret.quam interpre- tationem magis ego quam Gellianã probo. Qui ſint Marchiones,& unde dicli. CAPVTL XXVII. Archionem exiſtimarũt noſtri docto res à mari deduci:alij à Germanica uo ce, qua illi limites uocant, ut eorum ſermo- ne perinde ſonet Marchio, quod dux limita- ncus:quæ interpretatio nec ipſis quidẽ Ger- manis placet. Paulus Diaconus Longobar- dicorum libro ſexto, ſic ſtatores, ſeu conſilia rios regum uidetur appellaſſe: Cunipertus cum ſtatore ſuo, quem Longobardi propria lingua marphais dicunt, conſiliũ inibat. Sed mihi uero ſimilius uidetur Celticum uoca- bulum eſſe, quo præfectus equitum ſignifi- cetur. Marcam enim illi equum dixere, un- de Marcomani equitatu præcellentes popu li:& Maroboduus rex, cui corpus inſtar e- qui eſſet. Nam& Franci hodie marcare, pro co quod eſt equitare, uſurpant. Scribit Pau- ſanias triplicem equitum ordinem à Celtis, qui in exercitu Brẽni erant, trimarciſiam di- ctam. Fuit igitur hæc uox,& rerum in Italia potientibus Longobardis,& deinde Fran- cis regibus, magiſtri ſtabuli ſeu equitum no men, deinde in propriæ iuriſdictionis appel lationem tranſijt, ſicut& duces& comites. Iix, quid apud Daulum Martianumq; ſignificet. CAp. XXVIII. . Is Latinũ nomẽ à Græco Eis uidet᷑ deri uaſſe:inter cęteras autẽ ſignificationes ——„— 12 & uirtu Leailsditian Vpunu. Vſticaundedj nuinumq; Gr tros côtorquen, „radiderinti mal 1 luſtitiam di plenon arbitro eecedendũ: quẽ det uideri uſtiti⸗ lioquinſſieanor dicitut, Gas Ha perlinullus eſtl opolitũ ſit uer umus Bſtautem t wanſpolitio, o ſpecies utſicltil lteram transfert, hruyllcanauj ne uelaliudſobſt riapud deruium eim ueterespler nem liererumdi res ſull, dorm 1 guriüſttiy quc naanur. Aulus unein lgedu desdän ggii Im luſpenäünn m ünerſiti ſ diium dar 3 el moſtus ſüuli dülti nuctl teg edinumChr angtähe 3 y b e ener lteſtarike nte onſit. Pe mmi, 8 c oNencd- F welditura- Perſius: otemponiexi nũ nomina uicenn „inius, deins, den umerius, R ſmit, Gellium:di quismil ddecem menſibugg, duhas exhæredeslu imo menſe eraho⸗ idem quod Titoin em iurisſit cũ eoi eſt neq; enimannij adhibere ſidẽ teſtad ceret quam intenn uam Gellianã picho dnes, Eunde dili XXVII. ſtimarũt noſttidodt ialija Gernaniam ant, ut eorum ſemo hio,quod duxlini- nec iplis quicẽ ee ‚Diaconus Longohu- cſtarores ſeuconlü pellaſſe: Cunpem Longobardiproh u. conlilũinibat detur Celticum vocn ctus equitum ſignit illi quum dixerem U' ecou 4Cr— grüt 3 25 aule Aui alide ſut li blqui x.ſ. Ki⸗ chum. de ſolu. lſde iuſti. ũ urc. ilſprus de uer bur ſgnif. 177 & uirtutem oſtendit,& poteſtatem ipſam, ut apud Salluſtiũ: Omnis noſtra uis in animo & corpore ſita eſt.& Vergilius: Non ea uis animo. Apud noſtrates etiã ius ipſum ſigni- ficat: unde tutela definitur, uis atq; poteſtas in capite libero: cuius ratio eſt, quoniam iu⸗ re gentiũ ex uiribus iura metiebantur, quod Ariſtides in oratione ad Rhodios atteſtar: unde accipitur& quandoq; pro effectu tem porali. Fiunt, inquit Paulusa, ſtatu liberi uel conditione expreſſa, uel ui ipſa, ut cùm credi toris fraudandi cauſa manumittũtur& ẽ. Ali quando etiam pro uero effectu, ut cùm Cor nelius Tacitus dixit: In ſpeciem magis, quàm ui ipſa.& Martianusb: Ei qui hominem dari ſtipulatus eſt, unum etiam ex his, qui tũc ſti- pulatoris ſerui erant, dando, promiſſor libe- ratur ui quidem ipſa. ubi Accurſius inter- pretatur, ipſo iure. Lus à ius titia reclà dici: defenſusq; à criticis Vlpianus. CAP. XXIX. Vſtitia unde dicta ſit pleriq; dubitant, ge- [annen Grãmatici in Iureconſultos no ſtros cõtorquent, quòd ius à iuſtitia dictum tradiderintc: maluntq; aliqui Iſidorũ ſequi, qui iuſtitiam dixerit eſſe iuris ſtatumd. Sed ipſe non arbitror temerè ab Vlpiano noſtro recedendũ: quẽ ut intelligamus, ſcire opor- tet, uideri iuſtitiam dictam, quòd uim ſiſtat: alioquin ſi ea non ſit, ut prouerbiali carmine dicitur, Biæs ¶ᷣαοsoug 2-en ie‿ vo, cum uis fu perſit, nullus eſt legis uigor, ut in iuſtitia ius appoſitũ ſit aæν ανουο pro ui, ut ſuprà di- ximus. Eſt autem νεωπννο cõtraria elemen ti tranſpoſitio,& metatheſis, ſeu antitheſis ſpecies, ut ſicut illa ex proprio ordine ad aliã literam transfert, ut Clix, οeπα⁵dos, 2ναp, Aænop, ſic ,πνιοινια̈& ipſa elementũ transfe- rat, uel aliud ſubſtituat, ut magalia pro maga ria, apud Seruium grammaticum. Solebant enim ueteres pleraq; à Græcis per inuerſio- nem literarum dicere, ut Feſtus ait, ueluti na res iveꝭντ forma„ενν, tener 2⁴sυ. Dicta ſit igitur iuſtitia, quòd uim ſiſtat, nec progredi patiatur. Aulus Gellius libro uigeſimo au- tor eſt, in lege duodecim tabularum, iuſtos dies dictos, qui iudicatis dantur: quia inte- rim ſuſpenditur omnis executio, fitqʒ quæ- dam interſtitio, ſeu ceſſatio iuris: unde& iu- ſtitium dictum: quo fit, ut ſicut à dictione maſtus, ſtultus, lætus, deducitur mœſtitia, ſtultitia, Iætitia: eodem modo à iuſto dedu- ci iuſtitiam dicendum ſit, quòd quidem iu- ſtum dicatur, à quo uis omnis ſubmota eſt. Feſtus Pompeius: Juſti, inquit, dies dice- bantur triginta, cùm exercitus eſſet impera- tus,& uexillum in arce poſitum. opinor ego quod interim uis omnis ſiſteretur, unde con ſequens eſt à iuſtitia ius ipſum dictum, non cõuerſo, ut illi exiſtimant, à iure iuſtitiam. Adde quòd Iuſtitia Deæ nomen eſt, quam apud Gellium Chryſippus condigne erudi- tech depingit:appellationẽ ipſa hiſce huma- Darerg uris lib. J. 10 20 30 40 50 60 198 nis qualitatibus potius dare debet, quàm ac- ipere: conuenitq; religioſo homini ita po- tius arbitrari, quaàm inanes haſce,& conten- tioſas grammaticorum tendiculas alicuius facere.. Defnitionem Juris ab IZpiano traditam, ucram eſſe, nec ſatis ab eius accuſatoribus in⸗ tellectam. CAP. XXX. Nlamant in nos ijdem literatores,& ius ineptè Vlpianum definiſſe aiunt, cùm di- xit, eſſe artem boni& æqui: quem tamen ſi recte intellexiſſent, non arbitror tam temerè damnaſſent. Igitur ſciendũ id Latine equum dici, quod Ariſtoteles tπzεα ocat: eſtq; naturalis quædam moderatio, quæ in pecto- ribus hominũ reſidet, nec ſatis lege præſcri- bi poteſt. TPranquillus in Caligula: De iuris quoq; conſultis, quaſi ſcientiæ eorũ omnem uſum aboliturus, ſæpe iactauit ſe effecturũ, ne quid reſpondere poſſent præter æquum: hoc uidelicet ſignificans, iuris ſcripti libros ſe aboliturum. Quod immaniſſimi tyrãni di- ctum habet etiãnum declamatores aliquos, quibus maxime arrideat:quorũ in Iurecon- ſultis(ut apparet)eadem ſunt uota, quæ libiti nariorum in medicis. Sublato enim iure ſcri pto, quid aliud ſupererit, q́; ut omnes pro ſtultitiæ ſuæ captu iudicent, ſententiasq́; in cuiuſq; gratiam, uel odium, arbitratu ſuo fe- rant, uniuerſac; litium tricis inuoluãt? Nam quid arrogantius ineptiusq; exiſtimari po- teſt, quam ſemel tot ſapientum decreta, ſum mac; cum ratione mille& amplius annorũ uſu ſtabilita reſcindere,& iudicum præier- tim noſtri tẽporis uoluntati permittere:quo rum non multos reperies, qui bonis artibus potius, quàm ambitu,& commendatione in ordinem adſciti ſint? Sed hæc ſatis quod ad æquum attinet. Bonũ accepiſſe uidetur Ac- curſius, eam æquitatẽ, quæ ex ancipiti hinc atqʒ inde inclinantis animi motu, præualet, & ſcriptis mandari poteſt, qualis eſt uſuca- pionis materia. Et apud Ciceronẽ: Ius, quod lupiter ſanxit, ut omnia, quæ reipublicæ ſa- lutaria eſſent, legitima& iuſta haberentur. ut bonum etiam id ſignificet, quod in qua- cunque ciuitate utile eſt, tametſi non ſemper cum æquitate concordet: uideturq; Græcè αü⸗ꝓ dictum, ut grãmatici atteſtantur, ræ- Od£ ο έιeιυνuòd ex duabus partibus ſecer nat, quid præualere debeat. Igitur ius ipſum eſt ars, id eſt, collectio omnium præceptorũ boni& æqui. Definit autem VIpianus ius noſtrum, oſtenditq; id feciſſe noſtrates Iure- conſultos, quod tantopere exoptauit uidere Cicero libr. de oratore l. dum, Si, inquit, aut mihi facere licuerit, quod iandiu cogito, aut alius quiſpiam, aut me impedito occupauit, aut mortuo effecerit, ut primũ omne lus ci- uile in genera digerat, deinde eorum quaſi membra diſpertiat, tum propriam cuiuſque uim definitione declaret, perfectã artem lu- ris ciuilis hab ebit. Nihil aliud igitur eſt ius, a l. iuſtitia. de iu ſtit. iure. 195 quàm æquitatis bonitatisq; huius in artem redacta à Iureconſultis noſtris collectio. Defunitio ius titiæ eodem modo& criticis defenſa, ſicut& iuris diſtinctio. CAP. XXXI. Vſtitia, inquit VIpianuss, eſt conſtans& perpetua uoluntas, ius ſuum unicuiq; tri- buens. Negat Rodolphus Agricola libro de inuẽtione dialectica ſecũdo, iuſtitiã eſſe con ſtantem& perpetuã uoluntatem: excuſatq; egregius ſcilicet patronus Vlpianum, qui ut doctiſſimus fuit, ita& maximis ſemper occu pationibus diſtẽtus eſt, ne uel ocium perpo- liẽdis inuẽtis ſuis haberet. Sed profectò nec tali auxilio, nec defenſorib. iſtis noſter eget. Agè docte uir, dic tu, qui ocioſus es, quam rationẽ opinationis tuæ habeas:? Cicero cer- tè Iurecõfulto noſtro conſentit, ſiue eam de- finitionem ſequamur, quam libro de inuen- tione II.tradit:ſiue eam, quæ ad Herennium lib. III. deſcribitur: altero enim loco, Iuſtitia, inquit, eſt habitus animi, communi utilitate conſeruata, ſuam cuiqʒ; tribuens dignitatem. altero, Iuſtitia eſt æquitas, ius unicuique tri- buens pro dignitate cuiuſq;. Atqui etiã me- lius uidetur ab Vlpiano cõſtans uoluntas ap pellata, quàm à Cicerone habitus animi, uel æquitas tantum: cùm, ut ſuprà oſtendimus, nõ in ſolo æquo cõſiſtat, ſed in bono quoq;, & eo quod publicè utile eſt. Aſſentiunt᷑ huic definitioni,& Peripatetici omnes poſt Ari- ſtotelem, ſic finientes: Juſtitia eſt habitus ele ctionis, cõpos in his circa quæ uir bonus pu blicæ utilitatis legũq́; ſeruãdarum cauſa uer- ſatur. Quas definitiones ſi diligenter intuea ris, idem ab omnibus dictum deprehendes, ſed nõ eodem modo, quod ſcilicet preſſius, elegantius,&&κᷣρασειαάκα⁴αν õooſter. tametſi non uideatur Jureconſultis in definitionibus mi- nus indulgẽdum, quaàm ipſi ſibi tribuunt in- uicem alij profeſſores. Gellius libro primo: Non fuit, inquit, negocium Varroni, ut ſu- perſtitioſe definiret,& legibus rationibusq;ʒ omnibus definitionũ inſeruiret: ſatis enim uiſum eſt eiuſmodi facere demõſtrationem, quod genus Græci zure magis,& Vroygæ- Oa, quàm deασρνκο uocãt. Subijcit idem Agri- cola, non rectè ab eodem VIpiano ius diui- ſum, cùm aliud publicũ, aliud priuatũ dicit: deinde priuatum in naturale, gentium,& ci- uile diuidit: quaſi(inquit ille) ius publicum neq; naturale eſſet, neq; gentium, neq; ciui- Ie. Quo argumento apparet non legiſſe eum Iureconſulti uerba, ſed ab aliquo diſcipulo ſuo accepta protinus damnaſſe. Si enim Vl- pianum à fonte ipſo, non à riuulis deguſtaſ- ſet, potuiſſet cognoſcere non omnium gen- tium ius ab eo deſcribi, ſed illud tãtum, quo Romani utebãtur. id autem erat duplex:pu- blicũ, quod ad ſtatum rei Romanæ ſpectat: Ppriuatum, quod ad ſingulorũ utilitatem. Id priuatũ collectum eſt, inquit, ex naturalibus Præceptis iuris gentiũ, aut ciuilibus: quæ na turalia iuris aliarum gentium præcepta nihil D.Andreæ Acciat 10 20 30 40 50 60 200 ad ſtatum populi Romani pertinebant. nec enim ex eis magis imperiũ Romanis in alias gentes concedebatur, quaàm alijs gentibus, in Romanos. Quod tempus humanitatis cauſa iudicatis condemnatisq́; indulgeatur. CAP. XXXII. 7 Eceptiſſima eſt apud noſtrates omnes Norhordofauen res eſt iudicata, con- demnato dilationẽ quatuor menſium dari, ut cõficere eam ſummã, cuius iudicatus eſt, poſſit,& creditori ſatisfacere: idq;b luſtinia, legis argumento, qua conſtitutũ eſt eos, qui condemnati ſunt, poſt quatuor menſes à die cõdemnationis ad centeſimarũ uſurarum ſo lutionem cogendos. Sed inde nõ uidetur ſe- qui, ante quatuor menſes cõueniri eos non potuiſſe: cùm ueriſimile ſit, creditori datam fuiſſe electionẽ, utrum malit ſtatim eos con- uenire, an lapſa quadrimeſtri die centeſimas uſuras accipere. Aulus certe Gellius eo, quẽ ſuprãà citaui, loco, aliud lege duodecim tabu- larum cautum eſſe oſtendit, quarum uerſus hic eſt: Aeris confeſſi, rebusq; iure iudica- tis triginta dies iuſti ſunto. Pòſt deinde ma- nus iniectio eſto, in ius ducito, uincito ner- uo, aut compedibus. Extat in Theodoſiano Codice cõſtitutioc, qua duorum menſiũ dila elicuu tionem reo nõnunquam cõcedi dicitur: quo mu lapſo tempore, cõpellitur debitor, medieta- tem debiti perſoluere: pro reliqua uerò me- dietate duplices cẽteſimas uſuras præſtare: quam a Juſtiniano antiquatam apparet. L. uſane. C. de uſur. emendata,& aliter intellecka, quam uulgo ſoleat. CAP.XXXIII. Adem Cod. Theodoſ.conſtitutione, de F præſtatione uſurarũ, ſic diſtinguitur, ut ſi ex ſtipulatu uſuræ debeantur,& per anno rum curricula ſummã capitis implcucrint, ut ſcilicet quantitas fœnoris quãtitati ſortis coęquetur, ulterius peti non poſſint. Si uerò ex re iudicata debeantur, poſt ſentẽtiam ſor- tis ipſius duplæ uſuræ pręſtentur, uſurarum uerò ſimplæ: quod ultimũ eadem luſtiniani lege correctũ eſt, qui uſurarũ uſuram,& ut Græci dicũt xνααιιν omnem ſuſtulit. Ad priorem autem deciſionẽ alluſiſſeuidetur Si donius Apoll. qui lib. epiſt. III. Cauta eſt, in- quit, fœnerato= 1 centeſima, quæ per biluſtre producta tempus, modum ſortis ad duplum adduxit& ẽ. Hinc Antonini cõſtitutiod: Vſu ræ per tempora ſolutæ non proficiũt reo ad dupli compenſationẽ:tunc enim ultra fortis ſummam uſuræ non exiguntur, quoties tem pore ſolutionis ſumma uſurarũ exced it eam computationẽ. Quibus uerbis oſtenditur, in dupli ratione, ſolutas uſuras non compu- tari, ſed eas ſoluùm quæ in præſentia petũtur. Quo ſenſu lex eſt clariſſima, cum in uulga- tioribus libris ſublata negationis particula, rem omnẽ tenebris inſperſerit, quibus uſu- ræ exiguntur, pro, non exiguntur, ſcriptum eſt. Sunt qui id duplumaliter intelligant. ſed eorum blpeac 3 11i. ma d lufreC nodiine 2 guuschſttar⸗ centpoſüd Voniamd iick ſunt Larls modlis uin alaenim eſt lis ſat, etinn Ul 1 fundo deiectum ceuiprætol able ltero ui clam, dit Alia eſtuise ontium poſsi arbarenititurec oe uli pobsieli dun tamen necuu aun ter balteropoſ tonepro&.Ces gere uidetutin unis fat.n uiar ius exceptionis geegie deceptus ee dr deiectum reſ ont⸗Adduas diſe tecdick ſunt. Ini- ctpoſſe docere ſ pobit quumpol iäquide ſatis eſt ſeutnec ui neccl ii dedcumpræc autoribus Cicerot genter calluille dh eum non deprior re ſed de hac poſt llecleganti uocql Ii quod huiufmo rnct dum uter ci cimiaprio Tpteruismiiot züle Kinterimac „(AMüuio etimnon j im lemporeice AexPanſo cei wlmd nterdicto uti rum ui, in Ut Ull, clam — b uelpreca G ducito, uincito n- Xtat in Theodoſind aduorum menlüch, m õcedidiciturqu tur debitor, medlien pro reliquauerom mas uſuras præſtur quatam apparet emendata, O'altr 4. CAPXXXII doſ conſtitutioneid rũ, ſic diſtinguinnu ebeantur,& peranio capiiis implelein enoris quatiatiſdni tinonpoſſint Siuei Ir poſtlentétim e reſtentur uſunnmn dom ſoriiac— p f J ama. 201 eorum calculus non ſolùm ex ſupra ſcripta Cod. Theod. conſtitutione,& Sidonio con- futari poteſt, ſed etiam ex Iuſtiniani ipſius nouella cõſtitut. cx α. itemq; cx X XVIII. uibus locis ſcriptam Antonini legem cor- rigit,& particulares quoqʒ; ſolutiones duplo imputari iubet. Quot modis uis in iure accipiatur:& dubi- tatum an in oratione M. Cice. pro A. Cecinna, deiecto ui non armata, obſtet exceptio, quod ui, clam, precario à deij⸗ ciente poßideret. CAP. XXXIIII. Voniam de ui quædam à nobis ſuprà dicta ſunt, lectorẽ admonere placuit, uarijs modis uim hanc in iudicium deduci. Alia enim eſt uis expulſiua, quæ ſi cum telo fiat, etiam uis armata antiquis dicitur, qua fundo deiectum poſſeſſorem interdicto, un- de ui, prætor abſq́; exceptione, quod alter ab altero ui, clam, uel precario poſsideat, reſti- tuit. Alia eſt uis exturbatiua, cùm uterq; liti- gantium poſsidere ſe affirmet,& alium ex- turbare nititur:cui malo ut obuiam eat præ- tor, uti poſsidetis ita poſsideatis interdicit, dum tamen nec ui, nec clam, nec precario al- ter ab altero poſsideat. M. tamẽ Cicero ora- tione pro A. Cecinna, primam illam diſtin- guere uidetur in armatam,& eam, quæ ſine armis fiat. In ui armata nullam eſſe rationem eius exceptionis, in nõ armata eſſe. qua in re egregiè deceptus eſſet, cùm indiſtincte præ- tor deiectum reſtituat b. Verba Ciceronis ſunt: Ad duas diſsimiles res, duo inuenta in terdicta ſunt. In illa ui quotidiana non ſatis eſt poſſe docere ſe deiectum, niſi oſtendere poſsit, quum poſsideret tum deiectum: nec id quidẽ ſatis eſt, niſi doceat, ita ſe poſſediſ- ſe, ut nec ui, nec clam, nec precario poſſede- rit. Sed cùm præcipuum ex omnib. antiquis autoribus Ciceronem ipſum ius ciuile dili- genter calluiſſe deprehenderim, ſatius eſt eum non de priore illa expulſiua ui intellige re, ſed de hac poſteriore exturbatiua, quam ille eleganti uocabulo quotidianam appella- rit, quòd huiufmodi poſſeſſores quotidie cõ endant, dum uterq; poſſeſsionem ſibi uen- dicat. cùm in priore qui ſemel expulſus eſt, propter uis maioris metum ſoleat prætorem adire,& interim aduerſariũ poſsidere ſinat. Quãuis etiam non abſurdè dici poſsit, aliud iuris tempore Ciceronis obſeruatume, quod & ex Paulo libro Sent. v. intelligi poteſt, qui de interdicto uti poſsidetis,& interdicto u- trum ui, in utroq; requirit, ne alter ab altero ui, clam, uel precario poſsideat. Verùm ego non utrum ui, ſed utrobi, legendum apud eum arbitrarer, niſi inferius idem repeteret, uerboq́; deijciendi uteretur, quod ad prius interdictum propriè pertinet. Prior tamen ſententia mihi magis arridet. Alia uis eſt in- quietatiua, ut cum in meo ædificas: undeprę tor quod ui aut clàm factum eſt, reſtitui iu- bet. Alia eſt ablatiua, cùm quis ab inuito au- fert: unde actio ui bonorum raptorum pro- dita eſt,& publici iudicij lex Iulia de ui. Eſt Parerę. iuris lib. J 10 20 30 4⁰ 50 60 202 & quæ uocatur uis compulſiua, cùm ui adhi bita aliquem cogo, ut alicui actui aſſentiat: unde& conſtitutio diui Marci prodita eſt: itemq́; prætoris edictum, de eo quod metus cauſa geſtum erit, ne ratum ſit. Quid ſit potiri hostiũ, locus ab alijs non ſat recte intellectus. CADP XX V. Pudd Papinianum relatum extat, ſub- ſtitutionem pupillarem à patre, qui de inde ab hoſtibus captus ſit, factam non eua- neſcere, licet impubes defunctus ſit,& pater qui hoſtium potitus eſt, apud eos decedat. Accurſius eo in loco dubitauit, quid ſignifi- cet, Hoſtium potiri. Alij etiam magni nomi nis uiri corruptum codicem arbitrantur,& legendum nõ hoſtium potitus, ſed hoſtium poteſtati ſubditus:qui modus loquendi non ſat Latinus, eſt certè non elegans: quare nil ego mutandũ cenſerẽ. Plautus in Captiuis: Nam postqudm meus rex eſt potitus hostium. Et rurſus: Ego, poſtquam gnatus tuus eſt potitus hoſtium, Expertus quanti fuerit, nunc deſidero. Idem in Epid. Eductam pᷣerdidi, hoſtium eſt potita. Sic& Auſonius:Aut natum, citò morte po tiri: id eſt, in poteſtatem mortis tranſire. cu- ius locutionis etiam Donatus in Phorm. Te rentij meminit. Obſeruaui autẽ alijs quoq; locis hoc loquendi modo uſum Papinianũ. Tus emphyteuticum quid ſit, iteḿ; Ius emba teuticon, Vlpianus explicatus. CAP. XXXVI. I ius, inquit VlIpianuse,&ρμρραι(νννν ueél αον habeat pupillus, uideamus an hoc diſtrahi à tutoribus poſsit:& magis eſt, non poſſe. Videndum quo de iure ſenſerit. & ſciẽdum corruptè noſtrates doctores ius emphyteoticum dicere, cum ratio Græci ſer monis emphyteuticum pronũciari ſuadeat, atqʒ ita à ueteribus ſcriptum indicio ſunt an/ tiqui codices.?.ανσνννωπσσο enim dicitur, quaſi implantatio, unde αμνσνκεᷣνκν uebum implan tare ſignificat:& auρνσσσνν innatum, inſitum Suidæ. Sed magis dubium eſt, quid&εαειαευ a ſignificet:& uox ipſa indicat ius ingre- diendi, ν π̈ μραναƷνn, quod& ingredi,& intro pedem inferre: unde& tiuεανν calcia- mentũ, uel corhurnus apud Lucianũ. Sed& na e r de Eece, ſ Suidas ex quodam hiſtorico: yvos& ⁊ιη Aeula vuoix Sheu Aœ‿α εƷοxνναeς: id eſt, Hunni per contiguam ciuitati paruam inſu lam introẽuntes. Igitur hac appellatione ceu generali, id ius intelligi poteſt, quod& quã- dam detentationem reſpicit,& rei poſsiden- dæ facultatem, tametſi proprietas uera ad a- lium pertineat:quale eſt ius ſuperficiarij, uel eius qui fundum uectigalem poſsideat, uel perpetuarij. Vlpianus f: In bonis noſtris computãtur non ſolùm quæ dominij noſtri ſunt, ſed& ſi bona fide à nobis poſsidean- tur, uel ſuperficiaria ſunt. Caiuss: Superfi- cias ædes appellamus, quæ in conducto ſo- kk d l. quod ſi fi⸗ lius. de capt. e I. iij. õ. fin. de reb. eor. fl. bonorum. de uerb. ſign. g l. fi. de ſu⸗ berfi 1 6 1 a I.. ſi ag. uccki. b l. fin. C. de loc. præd. ciuil. li⸗ bio xj. c I. C. de offic. Com. ſac. pal. na: qua de re in Græcorum commentarijs 25 D. Andreæ Alciat 8 lo poſitæ ſunt, quarũ proprietas& ciuili& oſtendimuscq; uectigales eſſe, quos Reſpu- naturali iure eius eſt, cuius& ſolum. Vecti- blica in perpetuum, cùm publici eſſent, lo- galis ager quis ſit definit Paul. Iureconſul. a cauit. ³ unc ſciendum agros publicos uarijs ſed& eius mentio apud Plin. Cæcil. lib. vII. modis dici: quandoq; enim hi publicabant, Quingentis millibus nummũm, quæ in ali- quia de hoſtibus capti erant: uel etiam uicini menta ingenuorum promiſeram, agrum ex hoſtibus,& ueteranis in eorum præmia aſsi- meis longè pluris actori publico macipaui, gnabantur, curus rei Paulus quoq; comme- eundẽ uectigali impoſito recepi tricena mi- mijnitd: unde& X ergilius, lia annua daturus: per hoc enim& Reipub. Mantuauæ miſeræ nimium uicina remonæ. ſors in tuto, nec reditus in certus,& ipſe ager 10 Isq; ager aſsignatus dicebatur:& quia inter propter id, quod uectigali largè ſupercurrit, ipſos ueteranos certis limitibus diuidebat, ſemper dominũ, à quo exerceatur, inueniet. Frunt forte quibus magis arridebit ius ενẽεα— Taulnp intelligere, quod uulgò pædagium di cimus, ius ſcilicet exigendi certam pecuniã à prætereuntibus, quod alioquin ad regalia ſolet pertinere. Sed ego eam interpretationẽ— L magis probo, quæ in etymologico magno blicorum mœnium diſtraherentur, uocaba- eſt, ubi ille grãmaticus,&εεασαᷣεα, inquit, quæ tur ager tutelatus. idem ſi ligna in publicorũ nunc& μεια⁴iæ, dicit id ius, quod creditor in 20 balneorum uſum cæderent. Erant& loca in bonis debitoris ſibi pignoratis retinuit pro- paſcuis relicta pro uſu ad urbem ueniẽtium pria autoritate ea ingrediendi:opinor ut ſicbi peregrinorum: erant& alia noxiorum pœ- in ſolutũ cedat, quatenus æs alienum diſſol- nis deſtinata, qualia coruorum apud Aeo- uatur. meminit hoc ſenſu& Iſæus. Diceba- les:unde Ariſtophanes, Ba*υν&⅜ xασασς⁄. Sic tur ſanè is ager, qui creditoribus obnoxius& Mediolani Vigentinum dictum, à VWigen eſſet, siπσ‧ quaſi ſignatus lapide, uel colum tio quodam ciue, qui eam urbem luſtiniani ducibus prodiderat, cuius Procopius memi nit. Erant& quædam inopum deſtinata fu- neribus, quæ loca culinas appellant. Sunt 30& præfecturæ loca alieni agri in ueterũ poſ- ſeſſorum inuidiam proximis municipijs aſ ſignata: quæ qui diffuſius percipere uelit, Agennij Vrbici de limitibus agrorum com mentarios conſulat. Quid ſit Orpreria,&unde dicla fat Stipu⸗ XXXIX. nio Vrbico à nobis alibi relatum eſt. Quiaſ- ſignari propter incommoditatem non pote- rat᷑ ſubſeciuus dicitur. Quandoque coloniæ alicui uel Reipublicæ donabantur,& ſi ſyl- uæ erant ex quibus ligna in reparationè pu⸗ pleraq; habentur. Derpetuarius contraclus quis dicatur, & Annæi Senccæ declarata ſententia. CAP. XXXVII. Erpetuarij dicũturb, qui fundum à prin- cipe, uel à Repub. conductum certo ca- none in uitam habent ſuam, uel etiam hac le ge, ut ad alios transferre poſsint: diſtantq; non multum ab emphyteuticarijs, niſi quod latio. CAP. emphyteutæ ex natura contractus utile do- Adem Vlpiani legef ſic ſcribitur: Si la- flütß⸗ pPicidinas, uel quæ alia metalla pupillus iπ minium habent, remq́; ſterilem& infructuo ſam ſuſceperunt: his non uidetur ius aliud, 40 habeat ſtypteriæ, uel cuius alterius materiæ. quam conductionis competijſſe. Ad palati- Quærit, quid ſit ſtypteria:& nõ eſt dubium norum, inquit, Arcad.& Honor. Impp. ccu- uocem eſſe Græcam, qua illi alumen intelli- ram& rationaliũ officia totius perpetuarij, gunt, ſic A ui, quam habet adſtringendi, ap⸗ hoc eſt, emphyteuticarij iuris exactio reuer- pellatum: quod Dioſcor. libro quinto,& cæ- tatur.Idem alibi ſæpiſſimè meminit iuris per teri medici tradidere. Nec nouum noſtris petui,& patrimonialis,& emphyteutici. Ari uideri debet, appellatione metalli etiam alu- ſtoteles Oeconomican ſecundo, Byzantios men contineri, cum hæc uox omnia com- tradit, cùm pecunijs indigerent, publicos prændat, quæ ſub terram effodiendo repe- fundos certa mercede locaſſe, fertilia ad tem riuntur: ſic dicta, quia ᷑Nop ε ακοꝙ id eſt, pus, æxæενρππαε⁵ε αρφφdos, infructuoſa in perpe- so aliud poſt aliud inueniatur. Dicta eſt autem tuum. Annæus Seneca in ludicro demor- svñeiæ, à uerbo Græco suνοαν, quod ſignili- te Claudij, mulionem perpetuarium appel- cat adſtringo: ſic apud Ariſtophanis axνν— lare uidetur mercenarium, qui mulam ue- rUο Suoi ora, id eſt, denſi, ſolidi,& terinam conductam in perpetuum dum ui- quibus cruda uiridisq; ſenectus. unde 8 ſti- xerit certo precio habet, eaq; uelaturam fa- pulatio fortè dicta eſt. Iuſtinianus: Stipula- cit: Tu autem qui plura loca calcaſti. quam tionis nomine utimur, quòd ſtipulum apud ullus mulio perpetuarius. Id enim homi- num genus nunquam quieſcit, quò lucrum faciat. legere: quid enim cõmune habet ſtipes, ſeu 1 6o truncus cum contractu? Varro tamen a ſti- Aori publici quot modis dica: Ia— N 1 Ckur. pe, id eſt, pecunia, ſtipulationem dictam ma uult. Et ex ſupra dictis apparet, in metallum cenſeri damnatosh quoſcunque, non ſoluùm h lauas qui in argenti, ferriue fodinis opus faciunt, ſe ed CApvT XXXVIIf. Eclaratum à nobis eſt, qui ſint emphy- teutici, perpetuarij, uectigales fundi: etiã limitati nomen ſumpſite, quod ex&⁴ gen el 4„ 4 ueteres firmum appellabaturs, forte à ſtipi- g inſttde te deſcendens. Malim eτ τπνu potius big, de parh 10 aol 1 jecuam de, bjguaſuui Qui ſiu um awwim u i 6 oilices inſaccip lineſt in ſemi vontrem gerunt, vs uulgo ſimii Ventralis memin wrpatris meime vſtra licut uillo nimalon utrinq donilibro quinto- huiulmodliſtragu dicütur Nonio,& ts Vorum mentio eſt ſimenta ſtragula git larinus Bri rulegrtur dedql aamus? quibus in duuntundeartesi verſus Heluidiã, dim legenqum ca lmerces ſignilic oiſtodiæ ca:cerũa ſamagittauus ler cfrusng legas dar, dlidag lcelm, unmanuſclägu maora nosacce i teribuwileſe mamorecandlälſ noch lubdlid 1 olb Communicz oruorum apud d 8, DMN K. wgan,J num dictum, àVi eam urdem luſtünin ius Procopinsmai inopum deſtinan linas appellant, èm eni agriin veterüpdi oximis municipix. uſius percipere uli nitibus agrorumcn punce dicla ſtö XI gel ſic ſcribitur:dihſ ealiametallapupilb: uius alterius maeelie eria:& nõ eſt dubim vaillialumenintel- lbet aſtringend or libro quinto ècr Nec nouum nolhi ſone metalli eiam a- hæc uox omnia com- ram effodiendo teye dR0 uumt aRap ldel aatur. Dicta an 0 9e, uod ign d Ariſtophanné 6 id Gi vrſiſo cnecus unded 6,„at loſcunqu gcin eſodinis o ut ſ llucſti de au⸗ wGar.leg. z07 Parerg. iuris lib. J. 8 ſed etiam qui alumen, cretam ue effodiunt, & ſi qua ſimilia. Quid ſint numuli in uentrali, quid charisti- con, item ue tis inſtitoria, emendati lureconſultorum codices. CAp. XL. Alliſtratusa pannicularia bona damna- torum declarans, ea eſſe interpretatur, quæ damnatus habet,& modici ſunt precij, promiſcuiq;ʒ uſus: qualis eſt ueſtis, qua fue- rit indutus, aut numuli inueterales, quos ui- ctus ſui cauſa in promptu habuerit. Nec de- bent(ſubijcit) præſides pati, ut commenta- rienſes ea pecunia abutantur, ſed debent ſer uari ad ea, quæ iure præſidum ſolent eroga- ri, utputa carciaticum quibuſdam officiali- bus inde ſubſcribere& ẽ. Quibus in uerbis apparet quidem duplicem eſſe mendam, ſed quæ corrigi non, niſi præſidio antiquorum codicum, poſſit.& poſſet fortè priore loco le ginumulos in uentrali, ut ferè habent uetu- ſti codices, intelligiq; de his pecunijs, quas opifices in ſacciperio habent, quod inſitum illis ineſt in ſemicinctij plagula, quam ante uentrem gerunt, unde& uentrale dictum: nos uulgò ſimili uoce, gremiale dicimus. Ventralis meminit etiam Plinius libro octa- uo:Patris mei memoria cœpère amphimalla noſtra, ſicut uilloſa,& etiam uentralia. Am- phimallon utrinq; uilloſum Leslllee Stra-/ boni libro quinto, qui in agro Patauino fieri huiuſmodi ſtragula tradit.hæc& amphitapa dicũtur Nonio,& etiam Græcis autoribus. Eorum mentio eſt& apud VlIpianumb: Ve- ſtimenta, ſtragula, amphitapa. Sic enim cor- rigit Marinus Brixienſis, cùm uulgò anſita- ria legatur. Sed quid ſi ſtragula inſtitoria le- gamus? quibus in officinis inſtitores ſe in- duunt:unde artes inſtitoriæ Hieronymo ad- uerſus Heluidiũ. Poſteriore uerò loco fuit, cùm legendum carceraticum putarem, ut il- la merces ſignificaretur, quam militibus qui cuſtodiæ carcerũ aſſiſtunt, humanitatis cau- ſa magiſtratus largiuntur. Sed quid ſi Græ- cè xxeειεμπννν exgascquod ob gratiam alicui da- tur. Suidas aæeνπνο ſeu xæeεsεν interpreta- tur munuſculũ, quod illi rependimus, à quo maiora nos accepimus. Eſt autem dictum à Charitibus, id eſt, Gratijs, quas quandoq; in marmore candidiſſimo ſculptas uidi, huiuſ- modi ſubdito epigrammate, quod cum ſtu- dioſis communicare operæprecium duxi: Sunt nudæ Charites niueo de marmore, at illas Diua columna ſuis ædibus intus habet. Par tribus eſt facies, qualem decet eſſe ſororum. Par tribus eſt ætas, par quoq; forma tribus. Grata Thalia, tamen geminæ conuerſa ſorori Implicat alternæ brachia blanda ſoror. Euphroſynen dextra ſtupeo, Aglaiamq́ ſinistra Airor,& implicitis brachia nexa modis. luppiter eſt genitor, genuit de ſemine Ccœli, Eunomia,& Veneris turba miniſtra fuit. Inde alitur nudus placida ſub matre Cupido, Inde uoluptates, inde alimenta Dei. 10 20 30 4⁰ 50 60 206 Dedanei indices qui ſint,& unde ducli:& quid ſit conſilium præbere, uel exercere. C4BVT XLI. L Iuſtiniani Codice rubrica eſt, de peda- neis iudicibus:ſolentq; noſtri doctores de uocis origine, ſignificationeq́; altercari.& ex Aulo Gellio ſatis conſtat, qui ſint pedarij ſenatores, aut equites:ſed nos non de illis pe darijs, ſed pedaneis iudicibus, quam uocem ille barbarã putat, quærimus.& Paulus Sen tent. libro quinto:Iudices, inquit, pedanei ſi pecunia corrupti arguantur àpræſide, curia ſubmouent᷑. apud quem antiquus interpres pedaneos ſimpliciter exiſtimat eos, qui ex delegatione cauſas audiũt. Vlpianus quoq; pedanei meminite,& non teneri ex edicto eum ait, qui ad pedaneum iudicem uocatum exemerit. Vnde arbitror ex curia, ſeu decu- rionũ ordine fuiſſe aliquos magiſtratus, qui cũ præſes pro tribunali cognolſceret, ipſi ad pedes adſtarent,& ex præſidis delegatione deinde cognoſcerent: unde& Iuſtiniano xæ x⁵μμηνιαασ appellati ſuntd. aliqui& haruzs apud eum pedaneos interpretanture: quibus non omnino aſſentior. Solebant autẽ& con ſilij ſui copiam adminiſtratori ipſi facere,& aſſeſſoris officio fungi: quos quidem aſſeſſo res ſecum ipſe procõſul ducebaitf. Hoſce aſ- ſeſſores atq; pedaneos quando præſes con- uocabat, ut ſibi in ardua aliqua cauſa adeſ- ſent, dicebatur conſilium præbere. Pauluss: An manumittere apud ſe poſſit is, qui conſi lium præbet, ſæpe quæſitum eſt.& ego qui- dem memini, Iabolenum præceptorẽ meum in Aphrica& in Syria ſeruos ſuos manumi- ſiſſe, cùm conſiliũ præberet. Dicitur& con- ſilium exercereh, quod ius ſoli præſidi cõceſ- ſum eſt:nec enim legatus procõſulis eos co- gere poteſt, ut in conſilium deſcendant. Vl- pianus: Mandata a pręſide iuriſdictione con ſilium non poteſt exercere is, cui mandatur: neceſſariò autem cõgregandi erant, cùm mi nor uigintiquinq; annis manumittere ſeruũ uolebat: quoniam lege Aelia Sentia ei non aliter manumittere permittit᷑, quàm ſi apud concilium iuſta cauſa manumiſſionis appro bata, fuerit manumiſſusi. Quid ſit pantheræ emptio ab aucupe, extri- catus Vlpianus. CAP. XELII. Enator ſeu auceps omnes mihii feras, aut uolucres, quos hoc menſe capiet, ducenis nummis uendidit: quæritur an loca tio hæc ſit, tanquam operas locauerit, an em- ptio potiusk.& conſtat emptionem eſſe, idq; Vlpianus reſpondit:quia idem eſt, ſiue futu rum iactũ retis à piſcatore emamus, aut in- daginẽ plagis impoſitis à uenatore, uel pan- theram ab aucupel. Significat wæobfæ Græ- cè uniuerſam uenationem, qualis in ſupra- ſcripto exemplo uenundata proponit᷑. Sunt qui rete ea uoce intelligant, quo uniuerſæ auiculæ capi poſſint:& neutro Senere al- Kk 2 c l iij. ne quiz ex qui. d§. illud. in au⸗ thẽt. ut defun. ſeu fun. e§. ſedebant. in authẽ. de iudi. f§. illud. in au⸗ thẽt. ut deſun. ſeu fun. g l. an manu. de man. uind. h l. ij. de offic. eius cui. i§. eadem. In⸗ ſtit. quibus ex cauſ. man. k Bart. l. cotem. §. qui maxi⸗ mos. de publi. l L. emptorem. de act. emp. a I. j. nautt. cau. ſtab. 5 Lfi. eod. tit. e Ij. ſ. igitur. de exercit, 207 dsν accipiunt exemplo aũ udνſs Piſcato- rij. Sed cùm apud autores Græcòs Latinosq́; nuſquam hoc ſenſu reperiatur, priorem in- terpretationem magis probo. Meſonautæ& Nautepibatæ, item Epiba des naues quid Iuriſconſultis ſignificent:& Anabatarum more certare, cur dictum. CAP. XLIII. I FLpianus'lib. XIII. ad edictum, Non de bet, inquit, exercitor nauisper remigẽ, aut meſonautam obligari. Dubitaui quan- doq;, quid Meſonautæ appellatiõe ſenſiſſet, quoniam Hermolaus Barbarus mancipium ea uoce intelligit, in medio nauis unicuiq; de ſeruiens, quales ſunt lediaſtini in principũ domibus. Sed ego hanc ſententiam non pro bo, cùm eodem lib. VlIp. b Et quid, inquit, ſi quis ſit ex his, quos uulgò&ακιασσννα‿ασσ, Græci rambaræe dicunt. Quibus uerbis ſignifica tur, Meſonautã uulgari uoce eum dici, qui nauem inſcendit,& ne aliquid nauli nomi- ne domino nauis ſoluat, ducẽdis remis ope- ratur, quod plerunq; fieri uidimus: Epibates enim propriè nauis aſcenſorem ſignificat: unde& milites, qui in naui pugnant, eo no- mine uocantur, ut ſcribit Porphyrius in quę ſtionibus Homericis:&&◻⁴αᷣες naues VIp. id eſt, conſcenſoriæ& tranſportandorũ ho- minũ cauſa factæ. deducitur aσ τσ εποεep, ea ratione qua Anabates, id eſt, aſcẽſor. Sunt Anabatæ lulio Polluci admiſſarij, ſeu tauri. Plato uerò, ut idem eſt autor, Anabatas di- xit, qui alijs appellantur ᷣoæõπmτu, id eſt, mili tes ex curru pugnantes, qui mos fuit ueteri- bus, ut eſt apud Homerũ. unde prouerbiũ, Clauſis oculis more Anabatarũ certare, cũ enim currerent ad metam, omnis inſpicien-/ di uſus ad xvioxeꝑ, id eſt, aurigã, quem ſecum in curru habebant, pertinebat, qui& plerun que propter puluerem, aperire oculos non poterat:unde Homericus Neſtor Iliad. J. fi- lium admonet, ut metam maximè obſeruet, ſic enim aurigam au rigæ præſtare: Mum' uvioges addiverue Huid xeio. Subditq; de Diomedis au riga: ale urioxop Wvins a Dru*)jd⸗ tEx Mop. Quare apud Ciceronẽ epiſt.lib. vII. ad Tre- bat. ſic malim legere: Sed tu in re militari multò es cautior, quàm in aduocationibus, qui neq; in Oceano natare uolueris, ſtudio- ſiſsimus homo natandi:neque ſpectare eſſe- darios, quem antea ne anabatã quidem de- fraudare poteramus. 7 Quid ſit XεένιαέεαοQ odem Ilpiani loco. CAPVT XLIIII. Odem loco ab Vlpiano ſubijcit᷑, Quan quã ipſe uel nauicularius, uel magiſter id faciat, quod Græci xερέιέμκειοάν appellant. Si gnificat hæc uox manus immiſsionem. Dici tur εεναεν oſtrum nauis ad proram: eſt& in ſtrumentum æreum in naui, ut Ariſtopha- nis interpres cννum ait. addit Suidas p⁴εεοαφꝙ eſſ triεέννέα‿ππνων uocem ſcilicet, qua magi 10 D. Andreæ Aciati 21 ſter nauis adhortatur ad celeritatem: unde ar bitror Xεεέμααννν à lureconſulto hic dici ſi- gnum, quod magiſter in Prora reſidens ma- nu dat, cùm nautis imperat ut aliquid faciãt ſeu aliquem recipiant, uel non recipiantue. rùm cùm hæc uoxà me nuſquam alibi lecta ſit, amplius quærendum reor. Sanè o vptaka/ x Aelio Dionyſio fiſtulæ ſunt, quibus aqua exquiritur:Xρέε̈ονεσ uerò manipulus eſt. Quid cambire ſit, quid colhbus, quid lau- dare,& quomodo arbitri ſententia appellari poßit. CAPVT XPLV. 4 Ntiqua duo ſunt elegantia uerba Cam bio& Laudo, unde nomina quædam noſtri doctores formauerũt ſanè quaàm bar- bara. Significat autem Cambio, id ferè quod permuto, Plaut. Truc. Apuleio, Charilio, Priſciano, Ennio: unde Campſor Latinèdi- 20 ctus. Noſtri uerò uocem Cambij inde dedu- cunt, quæ Latina non eſt: id autem ea uoce intelligunt, quod& Collybon Græci, id eſt ut Pollux ait, æxveν axy d: unde Lagium alij dicunt deductionem, uidelicet quãdam, quam ſibi trapezitæ eo colore retinent, uel ob mercedem ſuam, uel quia ſua tantum in- terſit pecuniam, quam permutationis uice exhibent, potius retinere ob monetæ uarie- tatem, quo ſenſu uox hæc apud Cic. actione zo in Verrem II1I1.& Tranquil. in Auguſt. accipitur. Vbi manibus, inquit ille, collybo decoloratis. ut talem oſtenderet, qui neciu- ſtus eſſet argentarius, ſed collybiſtes tãtum. Salicetusddum Capſoldum de ſtipendijs iu- qεε ris profeſſorum deduci non poſſe docuit, ſi- Lauus cut nec de eleemoſynis, non abſimilem col⸗ alu lybo deductionẽ intellexit: ſic à uulgo con- fictam, quia de ſolido, id eſt, integro carpa- tur. A uerbo Laudo, quod nominatim ap- 40 Probare in iure ſignificat, dixerunt Laudum pro arbitri ſententia, cuius ſubſtantiuæ uo- cis exemplum apud Latinos nullum eſt. Ve rùm hæc adeò ab eis recepta eſt, ut non ali- ter arbitri ſententiam dici poſſe exiſtiment: ideoq; anxiè apud quoſdam tractatum ſit, an appellatione ſententiæ de ea, quam arbi- ter dixit, propriè intelligi poſsit. In qua re memini in Iaſoneme, cùm ei operam darem, e ien hoc modo quandoque me argumentatum: uar. so Iudicium id arbitri Laudum dici nõ poteſt, quia ea uox Latina non eſt. arbitrium quo- que non dicitur: non enim arbitrium ipſa eſt ſententia, ſed ſententiæ dicendæ facul- tas. unde ſic rubricam cõceptam habemus, De receptis arbitris,& qui arbitrium rece- Perunt, ut ſententiam dicant. Sequitur igi⸗ tur, ut aut proprio nomine careat, aut ſen- tentia dicenda ſit f. Ab eodem uerbo etiam Laudemium deducunt, cuùm Latinius eſſet 6o Laudatiuum: ſicut Donatiuum. Sic autem quinquageſimam appellãt, quæ ab emphy- teuta domino offertur, ut meliorationũ ip- 3 ſarum emptorem laudet, id eſt, approbet. Inde& Allaudium dixerunt eum fundum, qui fbihe * „ 48 veſtarur)ſiue mentum fiab ql dm immortuli nuibiberint len cuento eum nec drme iolicunt muatdo idemat nile eſt primo quiꝛinidanima letamorphoſc- ori&e audaxV. bolum, Greæcec trwis aoin idd Lex Nauiaal pligiij EgeFauiab rios puniri ſciens polſederi ſenuum alienũ d dendum eſtunde Socleditur apha- titun quiſuncq plurmaaduetſ- be quæin pg⸗ dagiriocornpit mhen zlgaro ua ſeiis et lgicur aim mwjisilel usgnüullii — afire nni ata elt Laldoch ro eſt: id autemeauos olhbon Greciſich Nayld; unde Lagin em, uidelicet Crüchm eo colore retinentuu vel quia ſuatantuni- m permutationis tit nere ob monete un hæc apud Cic. ain Tranquil in Augi dus inquit ille, collt oſtenderet, quinnecu ſed collybiſtes tinm oldum deſtipendii’ ci non poſſe docui; 1is, non abſimilemcl liaeplegig. lexit: ſic auulgoco- o, id eſt, integrocie „quod nominatimy icat,diNeruntLaudm cuius fubſtantiua-y Lacinos nullum dkſ receptaeſt ut nond dici poſſecxiſtinen uoſdam tractatum entiæ de ea- quamat elligi poſsit In quun meioperam Lu fell 7 8 qui pleno iure ad poſſeſſorem pertinet, pro uo nullum alicui Laudatiuum præſtãdum eſt. uidentur ueteres id proprium dixiſſe. Crimen lellionatus unde appellationem ſumpſerit. CAF. XELVI. T'ellionatus accuſatio in Iure noſtro ex- tra ordinem conceditura, ubicunq; titu⸗ jus criminis deficit: ut ſicut cùm ciuiliter agi mus, ob fraudem, uel calliditatẽ quamcun- que, de dolo actione experimur: ita crimina- liter ſtellionatus iudicio nobis ſuccurritur. Nomen autẽ ſumpſit a ſtellione lacerta ſtel- lata: quod animal male apud ueteres audijt, ſiue quia inuidum(cùm enim eodem quo an guis modo pellem exuat, eam confeſtim de- uorat, tanquã utilem eſſe pro comitialis mor bi remedio norit, idcircoq́; hominibus præ- ripiat, ut Plinius libro octauo, cap. x Xα Xα.. atteſtatur) ſiue quòd ex eo malum medica- mentum fiat, quo mulieres decipiũtur: nam cùm immortuus eſt in uino, faciem eorum, qui biberint, lentigine obducit: ob hoc in un guento eum necãt, ſi quæ mulieres pellicum formæ inſidiantur, ut libro X XX△³. capite quarto, idem atteſtatur. Qua ex cauſa ueriſi- mile eſt, primò proditum id iudicium. An quia in id animal uerſus ſit(ut canit Ouidius Metamorphoſean libro quinto) duri puer oris& audax Vnde& impudentiæ eſt ſym- bolum, Græceq; dicitur&ααααεει quia ſit coαέές‿εναἀάmρκ˖d eſt, contactu aſper& durus. Lex auia cur dicta, O& unde dicantur plagiarij. CAP. XLVII. Ege Fauiab traditum eſt in Iure plagia- L puniri, id eſt, qui liberũ hommem ſciens poſſederit, emerit, alienauerit: quiq; ſeruum alienũ dolo malo retinuerit. Sed ui- Parerg. juris 10 20 30 dendum eſt unde plagiarij dicantur:& uul⸗ 40 gò creditur à plaga, id eſt, dolore, quo ille af- ficitur, qui ſurreptus eſt. Sed huic ſententiæ plurima aduerſantur:& in primis ratio ſylla- bæ, quæ in plaga producitur, in plagio, uel plagiario corripitur. Martialis: Impones plagiario pudorem. Verius eſt igitur quod Philelphus ſcripſit, &r πQeνꝛ, 1d eſt, ab obliquo dici, quia obli quis quibuſdã artibus& dolis in ſeruitutem trahehant. Vnde& Græci Mæyiao quãdoq́; ſimpliciter pro doloſe accipiunt. Lex autem illa à Fabio lata eſt, unde& Fabia dicitur: li- cet quandoq; propter affinitatem literarum, Fauia ſcriptũ reperiatur. Eius meminit Mar cus Cicero, oratione pro Caio Rabirio: An de ſeruis alienis contra legem Fabiam reten tis& ëẽ. Fuit& alia lex Fabia, de numero ſe- atorum, ſeu clientium, aut comitũ, qui pa- tronum ſequerẽtur, lata: cuius idem Cicero meminit pro Lucio Muręna.Eſt& Fabiana 6o formula, ad eorum reuocationem perti- nens, quæ in fraudem patro- ni alienata ſunt. 50 lib.J. 1 perbericus menſi quis ſit in Decxetis pontificum. CAF. XLVIII. X Antiocheno coneilio relatum extat, ſynodum ab antiſtitibus Chriſtianæ le- gis habendã Idibus Octobris, qui dies apud Græcos Hyperberici menſis decimus inue- nitur:quo loco ſcholiaſtes nodum in ſcirpo quærit, exiſtimãs eandem eſſe rationem no- ſtri mẽſis Octobris, quæ& Græci: cùm uer- ba cõcilij clara ſint, qui dies nobis eſt Iduum Octobris, apud eos eſſe decimum Hyperbe- rici. Opinor tamen Hyperberetæi legẽdum: ſic enim apud Macedones eum menſem uo- cari autor eſt Suidas, eſſeq ultimum anni a- pud eos menſem: unde hyperberetæa ab eis dicũtur ſerotina, tarda,& poſt collectos de- mum fructus accidentia: non abſimili figu- ra, qua Marcus Craſſus Deiotarum regem illuſit iam ſenio confectum,& ædificantem: duodecima enim hora diei illum ædificare di xit, ut eſt apud Plutarchum. Illud non ſatis uulgo eſt cognitum, ueteres non ſoluùm pri- mum menſis diem calendas dixiſſe, ſed om- nes retrò uſque ad Idus. Celſusc: Cuùm biſſex tus in calendis eſt& ẽ. Vnde ortus ille mo- dus loquendi, decimo calendarum feci: uel, ante nonum calendarum dabis? qua ratione & Idus dicũtur omnes octo Iduum dies. Vn de Horatius: Ibant octonis referentes Idibus æra. Cum in obligatiombus in diem perperam agi ante diem lex dicat, diſputatum, quid ſit perper1m. CAP. XLIX. Eruilius Scæuolae: Si quis, inquit, ſtipu- letur Epheſi decem dari, ſi ante diem, q; deueniri Epheſum poſſit, agat, perperam an c xviij. dictin. c. propter. d I. c biſſextus. de uerb. ſign. e I. iij. 6. ſi quis ita. de eo quod certo loco. te diem agit. Dubitatum fuit, an perperam, id eſt, nihilagat, quia nec actio, nec obliga- tio orta ſit, ut quidam exiſtimauere: an per- peraàm, id eſt, malè, quia licet orta ſit obliga- iof, actio tamẽ impediatur:quæ uidetur cre- brior ſententia, in quam& ipſe docendo ſo- litus ſum tranſire: quoniam uox perperàm, uidetur à Græcis accepta, conformataq; ex duabus dictionibus, 2τε, id eſt, ultra exceſſi- uè,& iᷣda eiuſdem ſignificationis, ut per- peràm fieri dicatur, in quo modus tantũ ex- ceditur. Sic& Labeos:Si ſeruus quem eme- ras ad libertatem proclamat,& à iudice per- peràm pro eo iudicatum eſt,& is deinde ali- quo nomine tuus eſſe cœperit, non obſtabit rei iudicatæ præſcriptio. Perperam ibi intel- ligitur, exceſſo modo: quia non ſolum ſer- uum tuum non eſſe pronunciarat, ſed eum rectè in libertatem proclamaſſe. licet Rccur ſius aliter intellexerit, quibuſdã alijs reſpon ſis motus, quæ non multum eius interpreta- tionem adiuuant. Sic apud Caiumh perpe- ram confeſſus dicitur, qui abſq́; meditatio- ne,& tempore deliberandi non petito, re- ſpondit. Non tamen negauerim perperam 8 3 f in lita Kipu⸗ latus. de uerb. oblig. g I. ſi ſeruus. de lib. cauſ. h I. qui inter. de interrog. act. a iij.l qui ſub prætextu. C. de ſacroſan. ec cleſijs. 211 quãdoqʒ aliter quoq; accipi: ut cùm dicimus perperàm factum, quod dolo factum eſt: a Perperis fratrib. qui& Cercopes dicti ſunt, & impoſtores erant:unde Græcis ᷣσηένρσανο- La uerbum, petulãter, aut doloſe agere. Sed prior ſignificatio magis propria eſt. Vnde Hircius: Capti, inquit, ſunt tabellarij, qui à Corduba ad Pompeium miſſſi erant, perpe- ramq; caſtra noſtra peruenerant: id eſt, per errorem. Sic apud Plinium, perperaàm pro- nunciare, id eſt, per errorem. Decani qui ſint in Jure ciuili noſt ro. L. CAPVT Ollegiati in Conſtitutionibus noſtris artifices quidam dicuntur, ipſius ex ur bis(ut ita dicam) fæce:ſic dicti, quòd in col- legia, ſeu decanias diſtincti eſſent. hi ut ali- cui muneri diligentius deſeruirent, uaria pri uilegia conſequebantur. Sed maximeilli nu meroſi erant, quos Græca cõſtitutione qua- drageſimatertia, item alia quinquageſima- nona, in Nouellis Juſtinianus Lecticarios, ſeu Decanos appellat: ad hos cura Libitinæ pertinebat, id eſt, exequias ſepultu ramq; de- functorum procurandi, pheretra lecticas ue ferendi. Varius autem eorum fuit numerus, donec Iuſtinianus mille& centum ergaſte- ria ſolum illis attribuit, quæ ad maiorem ec- cleſiama pertinerent, imm unitateq; frueren- tur: cæteros uerò munifices eſſe iuſſit, ne- que hoc nomine excuſari. Quod hic referẽ- dum duxi, ut aliquæ leges, quæ ſub rubrica, de ſacroſanctis eccleſijs, ſunt, melius intel- ligerentur. LIBRI PRIMI FINIS. DNæEANDE ALCIATI IVRISCONS. PARERGAN liber ſecundus. Colores omnes explicati,& declara- tus Pauli Iuriſconſulti locus. cAPVT I. OLORVM omnes appellatio- nes Latinè expreſſim oſtende- re uix quiſquam poſſit: tam e- nim hacin re uaria natura eſt, — ut quod in alijs pleriſque acci- dit, rerum multitudo uocabula ſuperet. ge⸗ neraliter tamen octo ſpeciebus comprændi uidentur: hæ ſunt, albus, niger, ruber, lu- teus, fuluus, uiridis, cœruleus, uarius. Albus, in pallorem deſinit. Candidus, pu- rior eſt,& niuibus ſimilis: ſunt qui quãma- ximè candenti igni æqualem ferant. Græ- ci Oεννασέμνρ uidentur dixiſſe album colo- rem, cui neſcio quid flammei admiſtum ſit. Pallidus in liuorem uergit, qualis ex ochra conficitur, qualemq́; raſilis buxus, aut noua 10 20 30 4⁰ 50 60 D. Andreæ Aati 4 cera oculis repræſentat. Subſequitur Cine- ricius, quo Franciſcani paſſim in præſentia induuntur: nos uulgo Birretinum dicimus, quod uiatorij militaresq; birri propter uili- tatem hoc colore eſſent. Græceè vapy pu⸗ to dicitur, uel etiam l‿ι, quòd ciſlon Do- res aſinum dicant, ut Iulius Pollux ſcribit: aliquanto magis in nigrum uergit. Melinus ex pigmento, à Mele inſula ſic dictus, quem Latini& Giluum appellant, Seruio gram- matico autore. Is qui Græcas dictiones in Gellio trãſtulit, giluum credidit quod Græ- ci(upsop dicunt, nullo autore. Galli giluum Chryſeum u ulgò uocant, à pallore uidelicet auri, priuſquam excoquatur: de quo etiam extat Diogenis Cynici dicteriũ, pallere ſci- licet, quoniam plures ſibi inſidiãtes habeat. Leucophæos ex Sinopide Pontica, quæ ru- bra eſt,& Melino conficitur, Plinio. Eſt igi- tur Giluus color ſcilicet quadam tenus in ru brum uergens. Niger color in Aethiopibus dignoſcitur: is& Ater dicitur, unde Atrati, eo colore in- duti. Cùm candore temperatur, Fuſcus eſt: Græci Qauoy dicunt, nos uernacula lingua Brunũ uocamus, quales ſunt NMauri,& Sy- ri,& Hiſpani pleriq;. Cum aliquid illi rubo- ris miſcetur, Pullus dicitur: Plautus Moru- lum uocat, nos Moreum obſcurũ dicimus. Quidius autor eſt, mori fructus pullos eſſe. Si maior ruboris quantitas illi adiungatur, Ferrugineus, quod hyacinthi floris epithe- ton eſt:itemqʒ uacciniorum, quæ Vergilius ſimpliciter nigra dixit. Idem& Purpuræ co- lor eſt: nam Dioſcorides& hos flores,& cy⸗ clamini, purpureos appellat:unde& purpu ream mortem Homerus, à ſanguine, ut ple- rique exiſtimarunt, denſo,& in furuum uer gente. Murinus color Palladio, qualis in e- quis atris quidem, ſed nitentibus, quem co- lorem bombycina ueſtis uilloſa, nigra que, quam ideo uillutum dicimus, repræſentat. Græci murinũ colorem υρ uidentur di- xiſſe, cuius libro de Morali uirtute Plutar- chus, itemq; primo de Ideis uolumine Her- mogenes meminit. Nominat& Paulusb lu- reconſultus Coracinum colorem(ſi modòo fidelia ſint exemplaria, nec crocinum legen- dum ſit) quem nigrum interpretor: unde& Coracinus piſcis à motione pupillarum, ut Oppiani interpres ſcribit. Iungitur& quan- doq; niger color cum fuluo, uocaturq́; Ra- uus Ciceroni Academicarũ quarto. Vnde lupa raua Horatio,& Rauicellus Plauto. Ruber, ſeu Rufus color, multis diſtingui- tur notis. aliquis ex Sãdaracha fit, qui ad ſa- tietatẽ flammeus eſt,& aà ſimilitudine ignis upßos dicitur, Burrum ueteres Latini dixe- runt. Eſt& Laßßoe, quo maxime colore ui- num probatur, quod nos uermiculum uoca mus, proba uoce, cuius Hieronymus& Co- lumella meminit:à uermiculo ſcilicet, quem Charmeſinum quidam putant, ex quo inter album urpura aulte meltjltinuscc uidetur etam qmuuto num culüs Pa rarsæſtmmatiom piis erat. Ab e rüm dictum, rruidetur is, que Ts camneum uul epoetam Vergi äbile eſt numm ſengineo ueluti qi chun Oc. Droximus Rul taherba, quam( ſum nos uulgo dus quodcolore i quam ideo CI woGrci nuneu trticum quibuſda maioré ruboremt Lanms i qnccſilh Cum diriciis iqu dur quicolora: duolaborant ſcter u auuüsprodit- , b acceditep Aglünartbdi urtbappäxat 8 34 ubſec. uiturO, ballimin 4 ie trretin aſen iopibus dignoſciur Atrati, eo colorein nperatur,Puſcuset os uernacula lngn 8s ſunt Mauri,d’, umaliquidillimbo⸗ itur: Plautus Mom- alqueſitam.. cxccum. im obſcurũ dicim, i fructus pullosele rtitzs illladiungarm acinthi floris epith. drum quæ Vergilb ldem& Purpuræoo es& hos flores,&gy pellat unde è pun s,Aſanguine, uyb ſo,& in furuumu Palladio, qualiinée nitentibus, quem o⸗ is uilloſa, nigraqle licimus, reprelennt, n goiuny videntut G- lorali uinute Plurm- ldei voluminelle minat& Paulusell, m colorem(ſi moln jnum legeh neccrocinum eger- , nde interpretor:n 1 pillarmau biungiturä qun 213 album& nigrum medius conficitur:quo fit ut hic non ita flammeus cenſeatur. Sunt& qui Rhuſſum uocent, quòd rhus herba co- riaria hunc in folijs colorem oſtentet, unde & eam Græci eeε⁵οσν 5εν appellant. Alius ex cinnabari concipitur aliquanto coloratior: devdò᷑ appellatur Græcè. Julius Firmicus Rubeum dicit, quòd ex rubiæ herbæ radice, quã euepο⁸avos Dioſcorides appellat, in tin- ctorijs officinis conficiat᷑. Sunt& qui rubi- dum dicant eadem origine. M. Fronto apud Gellium, Rubidum accipit atrore& nigro- re multo miſtum:fortè à rubi fructu dictum credidit. Eſt& Oſtrinus color, qui& Pur- pureus, alibi ex cõchyliorum ſanie rubeus, ardensq;: alibi uiolaceus, ſeu ianthinus, ar- tificum ingenijs nunc intenſior, nunc preſ- ſior: præſtantiſſimus ex bucino, quem pur- puræ filium Athenæus exiſtimat: is nigran- ti purpuræ auſteritatẽ nitoremq́; dat, unde Amethyſtinus color fit. Plinio ſimilis colo- ris uidetur etiam Coccinũ fuiſſe, à cocco her ba, quã uulgò Granam uocãt. Sicut& Hyſ⸗ ginum cuius Paulus meminit, niſi quòd mi noris æſtimationis, nec tanti(ut arbitror)ful- oris erat. Ab eodem colore eſt& Purpu- riffum dictum,& Purpuriſſatæ genæ, Plau- to:uidetur is, quem Græci αιυαανεν uocäãt, nos carneum uulgò dicimus, de quo ſenſiſ- ſe poẽtam Vergilium libro duodecimo, cre dibile eſt: Indum ſanguineo ueluti uiolauerit oſtro Si quis ebur,&c. Proximus Rufo color eſt Luteus, à Lu- tea herba, quam Græci lſatidem, Latini gla- ſtum, nos uulgò Gualdum dicimus, ſic di- ctus, quò d colore oui uitellũ eſt. Itemq́; cal- tha, quam ideo Chryſanthemum aà flore au- reo Græci nuncupant. Probatiſſimũ quoc; triticum quibuſdam luteum dicitur. Cuùm in maiorẽ ruborem uergit, croceus eſt. hinc, Aurora in croccis fulgebat lutea bigis. Cum uiridis aliquid aſſumit Aurigineus di- citur, qui color à morbo nomen aſſumpſit, quo laborant icterici: quo colore etiam gal- bula auis proditur. His accedit& Fuluus color, quem Leoni Vergilius attribuit, fraxineę haſtæ Ouidius: ut ſatis appareat eſſe, quem à caſtanea Tane- tum uocamus:niſi quòd Fuluus clarior, Ca- ſtaneus paulò obſcurior eſt. A quo nõ mul- tô differt Ceruinus, quem colorem in equis Palladius cõmendat. SIcut& V ergilius Spa dicem, quem Fronto apud Gelliũ rubrum exiſtimat, quòd idem ſit Spadix,& Phœni- ceus,& Rutilus: quod utiq́; uerum arbitror, ſide eiuſmodi rubro intelligamus, quod ful- uo immiſtum ſit: unde clarius mihi uidetur id Seruius explicaſſe, qui Badium colorem hunc eſſe ſcripſit: arbitror emẽdatius legen- dum Balium. unde Pœnus apud Plautum, Baliolus per contemptum à colore appella- tur, nos uulgò Baium dicimus: is enim co- Darerg iuris lib. II. 20 30 4⁰ 50 60 214 lor maximè in equis probatur: Græci Spadi cem, hoc eſt, cũ fructu ſuo palmæ ramuſcu- lum Biꝑ uocãt. Huic non multum diſſimi- lis eſt Xeneus, unde Domitij Xenobarbi co gnomẽtũ: nos Barbaruſſos uulgò dicimus. Tranquillus barbam eius rutilam dixit. Ali- quanto clarior eſt Flauus, quem colorem a- mantium comæ attribuũt, itemq́; ſegetibus maturis. Huic conformis eſt Glaucus, niſi quod aliquantulum ex uiridi aſſumit. Vergi lius Mineruam flauo lumine dixit, quæ Ho- mero Glaucopis appellatur: quãuis ab ocu- lis noctuarum, quas illi glaucas uocant, alij ſic dictam credant. hinc& idem Vergilius, Glaucas ſalicum frondes. Homerus Glau- cum mare dixit:eius enim coloris, cùm tur- bidum eſt, inſpicitur. Viridis color, qui ex chryſocolla uel æru- gine fit, ad ſatietatem uiret. Praſinus porri fo Iijs eſt ſimilis,& ideo non ita intenſus. Glau- cus, ut diximus, præter uirorẽ flauum quoq́; continet. Cœruleus uelà cœlo, uel à cœrulo auicula, quæ& luæwde dicitur. hic aëris color eſt, itemq́; tranquilli maris: cùm grauior eſt, Venetus, cùm uiridi immiſcetur, Cymatilis dici poteſt. Sunt qui hunc& Cæſium uo- cent à cœli colore, ut Fronto apud Gellium diſputat. Ego Cæſium magis fuluo hærere arbitror, quòd Catullus Cæſium leonẽ di- xerit,& Terẽtius Cæſiam uirginem, id eſt, coloris lentiginei, ut Seruius interpretatur: uel oculis felis, ut Donatus: nã& hodie uul- gò Cæſiola uina uocamus, quæ inter album & uermiculum flaueſcunt, ut fortè Fronto de colore cœli intellexerit, cũ nubibus ſole percuſſis aẽr nec ſerenus, nec limpidus eſt, & in glaucum uertitur. Eſt& color Cœruleus, candido perfuſus, qualem nos uulgò Argentinũ uocamus, de quo Vergilium intellexiſſe crediderim, cùm uellera dixit Hali ſaturo fucata colore. Eſt enim uitreus paulò denſior. Sicut qui ra rior eſt dicitur Argenteus. Ouidius: Vitreis argenteus undis. Qui denſiſſimus& in nigrum uergẽs, Aqui lus, uoce ab aqua deducta: nam cùm ueteres duos tantùm colores agnoſcerẽt, Album& Nigrum, hũc qui ex utroq; participat, Aqui lum dixerunt, ut Feſtus ſcribit. Varius color eſt, qui& Verſicolor dici- tur Propertio: Et uariam plumæ uerſicoloris auem. Vlpianus uerſicolorẽ accipere uidetur ſim- pliciter pro tincto, quaſi in aliũ colorem uer ſum ſit. nos hic ad uarietatẽ referendum pu- tamus, qualis eſt, qui Arquatus ab iride dici tur, quæ, ut poẽtarum præſtantiſſimus ait, Aille trahit uarios aduerſo ſole colores. Cuius exẽplo& Iris Illyrica nomen ſumpſit, quã tradũt herbarij autores, flores in arcũ fle xos ferre, cãdidum, uiridẽ, luteũ, purpureũ, cœruleũ oſtentantes. Varius quoqʒ; in equis 4+ a l. qiut facta. de Pan. b per ſeruum. de uſu Chab. c Il. hac ſtip.§.j. .qC= 1 admod. ca. 215 dici poteſt, quem Scutulatum uel Gutta- tum Palladius appellat, nigris nimirum ſcu- tulis, uel guttis in giluo diſtinctus. Panthe- rinus breues habet in candido macularum oculos: in camelopardali albi næui rutilum colorem diſtinguunt: in chao, quem lupum ceruarium uocamus, fuluum colorem albi oculi exornant, quod in pardo quoque ferèe cernere eſt. Banniti unde dicli,& quæ pœna for- tuiti homicidij apud Græcos eſſet. CAPVT II. Abent in communi ſermone noſtra- Has quædam uocabula, quæ licet Lati- na non ſint, uidentur tamen originem ab an tiqua aliqua& recondita hiſtoria ſumpſiſſe: ut cùm eum, qui in exilium miſſus eſt, Ban- nitum uocant: ſiquidem apud Græcos, qui homicidium non ſpontè cõmiſiſſet, is amiſ- ſis bonis patria per annum exulabat, donec à tali crimine expiatus, deinde reuerteretur. id exilium ꝶ σνννuάνανσσπνναο quaſi abannatio di- citur, cuius exemplum apud Homerũ αμιαα AS⸗ ultimo: do l' αωιν de⁊ wvivd Aodh d tvi 2ν& ντœαεᷣæevcg, xMo SHie lop. a⁵⁴οσο eν dꝓveis. Vt cum noxa uirum grauis urget ciue perempto, Qui patria abſcedens aliam diuertit in urbem, Diuitis inqʒ hominis Ktat limine. Igitur ab hac abannatione uideri poteſt ban- nitos dictos.niſi fortè à tuba quis malit, quã barbaro ſermone conſtat Bannum dici: un- de Bannophorum, ſigniferum à Romanis uulgòo appellatum, Procopius libro quarto Perſici belli autor eſt. Cæterùm apud uete- res omnino fortuiti homicidij pœna erat a- xqvixννσηράναςρꝑ uod ſi fortuitũ non fuiſſet, ſed calore iracũdiæ, non tamen præcedente tra- ctatu, non annus, ſed arbitratu iudicis tem- pus ſtatuebatur: quod ex eiuſdem Homeri carminibus de Patroclo apparet, quæ Clau- dius Saturninus adducit,& à nobis alibi ex antiquorũ codicum fide reſtituta ſunta. Me- minit& idem Homerus libro ſecundo Ilia- dos, Tlepolemi, qui cùm Lycimnij auuncu- li familiarem, à quo ſenio confectus ille du- cebat᷑, baculo percutere uellet, per errorem ipſum auũculum percuſſit, exanimauitq;: un de coactus in exilium abijt,& operam in bel lo Troiano Græcis dedit. Ai fruclus deduclo uſũ legari poſi, duo lureconſultorum reſponſa conciliata. CAPV T III. I Ndubitata Iuris cõcluſio eſt, teſtatorem, L qui fructum deducto uſu legat, inutiliter legare: quia nemo fructum habere poteſt, quin& uſum habeatb. Sunt tamen qui his aduerſantia ab VIpiano tradi arbitrẽtur, ſub ea rubrica, qua docet uſufructuarius quem- admodum caueat. eius uerba ſunte: Sed& ſi 10 20 30 4⁰ 590 60 D. Andreæ Alciati— uſus ſine fructu legatus erit, adempta fru- ctus cauſa, ſatiſdare iubet prætor. hoc meri- tò, ut de ſolo uſu, non etiam de fructu cauca- tur. Ergo& ſi fructus ſine uſu obtigerit, ſti- pulatio locum habebit. Sed certè nulla hic eſt ᷑νogiæ: non enim hic agit Iureconſul- tus, ualeat legatũ huiuſmodi, uel id minus: ſed ſolùm uerba cautionis à prætore intro- ductæ interpretat᷑, qui caueri iuſſerat, cum uſusfructus ad eum pertinere deſijſſet reſti- tutum iri. dicitq;, ſi uſus tantum legatus ſit dictionem fructus de cautione abolendam, ne aliter ſe reſtituturum caueat, quàm acce- pit. Ergo& uice uerſa, ſi fructus ſolùm ob- tigerit,& ſic nulla mentio ſit uſus in legato, de fructu tantummodo reſtituendo cauebi- tur, ut dationi cõueniat reſtitutio. Dum igi⸗ tur inquit ille, Si fructus ſine uſu obtigerit: non de teſtatoris uerbis loquit᷑, qui fructum dixerit ſe legare abſque uſu, ut quorundam fuit ſententia: ſed, ut ex præcedentibus pa⸗ làm declaratur, de uſu loquitur, cuius nulla mentio facta ſit: ut quia teſtator dixerit, Le- go fructum: exiſtimatur enim illud abſque aliquo tum fieri, quum nulla eius mentio fa- cta eſt.hæcq; aperta eſt Iureconſulti ſenten- tia, rectè eam percipere uolentibus:alioquin ſi uerba inter nos aucupabimur, nec ſermo quidem familiaris& quotidianus(ut inquit Cicero) cohærebit. Sed hæc ſatis, unstiπ᷑ zeip Muo QiNo cwae eurie. Cæterũ quid fru- ctus legatũ ab uſufructu differat, Xccurſius cæteriq; interpretes rectè docuerunt. Quæ ſint proaslia in Aithenticrs Iusli⸗- niani,& quædam de ſacris& religioſis locis. CAPVT 11II. Onſtituit Iuſtinianus, ut eccleſiæ li- ceat bona ſua immobilia in emphyteu- ſim dare, iuſtæ penſionis ſexta parte dimi- nuta, propter fortuitos caſus, idq́; excepus proaſtijs, in quorũ locatione perpetuario fa cta, nulli diminutioni locus eſt. Vnde ſcien- dum, ᷣᷣsaæ Græcis dici ſuburbana, quæ pulcherrimè conſita à domino, non tam uti- litatis, quàm uoluptatis cauſa habẽtur, quod ex Cometæ, Arabij, Marianiq; carminibus oſtenditur libro Epigrammatum quarto dr sex. ut meritò exiſtimauerit Juſtinianus nullam in his deductionem concedendam, ſed cum caſibus fortuitis uoluptatẽ compen ſari debere. Eſt& uocis huius alibicquoque mentio, ſed ſemper eodem ſenſu: licet quan- doq; proauſtia malè ſcriptum ſit. Sanè quod ad templorum loca attinet, non ab re erit A- gennij Vrbici uerba referre. Is libro de con- trouerſijs agrorum, in hunc modum ſcribit: De locis ſacris& religioſis cõtrouerſiæ plu- rimæ iure ordinario finiuntur. Si enim lo- ca ſacra ædificabantur, quammaxime apud antiquos in confinio conſtituebantur, ubi trium uel quatuor poſſeſſionum terminatio conueniret,& unuſquiſque poſſeſſor done⸗ 7 Chriſtianorum! csdici: pagano- ffem delubr⸗ Quis dicatun ab aduocabo Ognitione triinterpret iudicem: quæ ſig etia non perpe motem, uelcogt inquit Theodoſi Procurator,inqu lapermittitunco ſciiptura cauſam ſenteiucice liige chitur A apud mado, Aſconids nationem Qidt ſdiio, antpatrom aduocatus, ſi aut uam amico côm0 poclüablentisſul ſen dulamnou eCicerofmmilam huithæc ile apuc „Ut quonndm X præcedentbuÜm aloquitur, cuius uuh lia teltator dixert dur enim illud age m nulla eiusmentid ſt lureconfultiſentn re uolentibusalogun cupabimur nec ſem quotidianus(utinqi ded hæcſatis, alm eurit. Cæterũ quidim ctu differat, Accunſu ecte docuerunt. in Aithentias lit ſacri G relgiſſplei IIII. rianusd, ut eccleleel’” amobilia in emphiter: lonis ſext part dim tos caſus, ip excpt catione perpetuurb ilocus eſt Vndeſcin is dici ſuburbana en 217 bat certum modum ſacro illi ex agro ſuo,& quãtum donaſſet ſcripto patefaciebat, ut per diem ſolennitatis priuatorum agri nullam moleſtiam inculcantis populi ſuſtinerẽt: ſed & ſi quid ſpacioſius cedebat᷑, ſacerdotibus templi illius proficiebat. In Italia autem mul ti creſcente religione ſacratiſſima Chriſtia- na lucos profanos, ſiue templorum loca oc- cuparunt,& ſerunt. Quod ideo exiſtimaui dicendum, ut magiſteriũ ſuum ſi uult men- ſor oſtendere, modũ conceſſum fano illi de- monſtret. Locorum autem religioſorũ ſimi- lis eſt conditio,& his nanq; ſecundum cau- tionem modus reſtituitur antiquus:nam ſan ctum eſt plerũq; quod incorruptum:& à ſan ciendo ſanctum dicitur.religioſum à religan do mentes, ne malè agant homines: uel Are- linquendo, quòd à mortuis relinquatur. Sa- crum autem proprieè Dei eſt: profanũ, quod dum ſanctum fuiſſet, poſtea in uſu hominũ factum eſt, hoc eſt, extra fanum& ſanctua- rium. hæc ille. Cæterùm& illud ſciendum, Chriſtianorum ſacra loca eccleſias uel baſili cas dici: paganorũ uerò ſeu gentilium, tem- pla, fana, delubra. Quis dicatur cognitor in iure,& quid ab aduocato differat. CApP. V. Ognitionem plerunqʒ; iudicis uel arbi- tri interpretamur, cognitoremq; ipſum iudicem: quæ ſignificatio ut quandoq; uera eſt, ita non perpetua. Si lite conteſtata procu ratorem, uel cognitorẽ mori contigerit&ëẽ. inquit Theodoſian. ubi interpres antiquus, Procurator, inquit, eſt, cui per mandatũ cau- ſa permittitur: cognitor eſt, cui ſine mandati ſcriptura cauſam ſuam agendã præſens præ ſente iudice litigator iniungit: quo ſenſu ac- cipitur& apud Ciceronem pro Roſcio Co- mœdo. Aſconius quoq; Pædianus in Diui- nationem:Qui defendet alterũ, inquit, in iu dicio, aut patronus dicitur, ſi orator eſt: uel aduocatus, ſi aut ius ſuggerit, aut præſentiã ſuam amico cõmodat:autprocurator, ſi ne- ociũ abſentis ſuſcipit: aut cognitor, ſi præ- Pnri cauſam nouit,& ſic tuetur ut ſuam. un de Cicero familiariſſimũ defenſorem appel- lauit.hæc ille, apud quẽ dictio, abſentis, deſi- deratur, ex Feſti teſtimonio reſtituenda. ad- dit Fabius Quintilianus: Aduocatũ, qui in- utilis foro extitiſſet, uulgò cauſidicum appel lari. Paulus libro Senten. primo: Omnes in- fames, qui poſtulare prohibentur, Cognito- res fieri non poſſunt, etiã uolentibus aduer- ſarijs.ſœminę in rem ſuam cognitoriam ope ram ſuſcipere non prohibẽtur.In rem ſuam cognitor, procuratòrue fieri poteſt, qui pro omnibus poſtulat. Dontifices unde dicli,& quid ſit pontificium apud Gellium:item emendatum Plauti carmen. CAPVT VI. Vlus Gellius libro Noctium Attica- rum primo, capite XIII. quo loco diſ- 10 20 30 4⁰ 50 △ Parerg uris lib. II. 0 218 Putat, quemadmodum mandati fines obſer- uandi fint. Sunt, inquit, non pauci, qui ſen- tentiam ſuam una in parte defixerint,& re ſemel ſtatuta deliberataqʒ ab eo, cuius nego- cium id, pontificiumq; eſſet, nequaquam pu tauerint contra dictum eius faciendum. Vi- ſa eſt aliquibus, etiã doctis, inſolens illa pon- tificij uox: fuereq; qui ſummouẽdam exiſti- marent: qua tamen in re ego niltemerè mu- tandum cenſui: cùm enim una cum Hiero- nymo à Glauburgo Germano, docto iuue- ne, auditoreq́; meo, Theodoſianũ Codicem peruoluerem, in Conſtantini ſanctionẽ inci dimus, qui de maternis bonis loquens: Sin, inquit, in parentum poteſtate atq; dominio, ut fruendi ponrificium habeant, alienãdi eis licentia derogetur. Quibus uerbis apparet apud ueteres pro iure& poteſtate faciendi, pontificium dictum:ut etiam magnæ ſpei iu uenis Viglius Zuichemus quãdoq; mecum cõmentatus eſt. nam& Scæuola, ut Marcus Varro ait, pontifices dictos arbitratus eſtà poſſe& facere: quia, ut ego interpretor, ius illis erat ſacrificandi. Facere enim apud ue- teres, ſacrificare eſt. Vergilius: Cum facerem uitula. Idem: Ne tamen extinctum faciam pecus. Plautus in Sticho: Iani ne exta cocta ſunt, quod agnis fecerats Quod carmen uulgò corruptum circun- fertur. Quid ſir incola& aduena in iure nostro, explicata quædam ueterum loca. CAPVT VII. vubir Anglebermęus fuerat olim Au relianenſi in Academia celeberrimi no- minis Iurecõſultus, qui demum in ſenatum Mediolanenſem adſcitus, ſtudiorũ commer cio mihi iunctiſſimus factus eſt: ſed non diu ſuauiſſima eius conſuetudine, ob præprope ram hominis mortem, frui licuit. Perijt enim uitiatis hauſtu pulueris præcordijs, quo tem pore arx Mediolanenſis de cœlo tacta, op- preſſis cẽtum& uiginti cuſtodibus corruit, manifeſto præſagio non tam Gallicæ ea in regione, quaàm totius Italiæ, nedum Tranſ- padanæ cladis. Tuli autem eius mortẽ, per- inde ac debui, ægerrimè: iambicumq́; illud carmen, quod ſibi manus inferentem Bru- tum dixiſſe autor eſt Dion, ſæpius protuli, & epitaphio ipſius ſub finem inſerui.id à me ſic compoſitum, ſaxoq́; inſculptum legitur: Quis non malignas mortis accuſet uices, Virtute claros quæ uiros præceps rapit, Viuaciores improbos coruis ſinens? En Pyrrhus ille, tot animi illustris bonis, Latoq́; clauo, eſt ante præreptus diem. Frustra putauit eſſe te Virtus deam, Que fortuitis ſeruiebas caſibus. Is igitur Pyrrhus antequam in Italiam ueni- ret, ucubratiũculas illas ediderat, quæ etiã- num extãt, in tres Codicis libros, quo opere nicip. d I. quod dici⸗ mus. de ſolut. 6 a l.pupillus. de uerb. ſign. b Pyr. rub. C. de incol. lib. x. 219 in omnibus ferè mecum ſentit, pauciſſimis diſſidet: ſi mea me defendentem tum audiſ- ſet(quod poſtea fecit) in eis quoqʒ ſententiæ meæ acceſſurus. Admonueram quãdoq; ſtu dioſos à Pomponioa Iureconſulto incolam dici eum, qui in aliquam regionem domici- lium ſuum contulit, quem Græci ππρνοννεν ap pellant: aduenam autem eſſe, quem Græci aοανεν dicunt. Scribit Pyrrhusb hac in re ple- roſqʒ à me diſſentire, quod facilè mihi perſua deo, ex humanitatis ſcilicet profeſſorib. qui uulgò ſciunt à Græcis incolam tτνινννmσο‿Qπemν ouiuop, tvouεεꝶ& dici: ſicut etiam vνιeʃσ ιι‿τονx, acdraτlut aduenam uerò ᷑παάνανασο νƷm0a, Teοeηνσω‚ο ieνπνπει αοεꝶzτενοꝙν. 8ed certè alia fuit Iureconſultis cura, quàm uocabula Græca declarandi: quapropter uidemus& Laurentium Vallam,& eius profeſſionis a- lios, etiam doctiſſimos, dum Græcas uoces Pandectis noſtris reſtituere uolunt, niſi qua tenus antiquorũ codicum præſidio uſi ſunt, nõ decimo quoq; loco uera diuinaſſe: quòd ipſi ſcilicet ad ſola uerba attenderent, men- tem legum ignorarent. Igitur ſciendum, in iure noſtro incolas eſſe, non ſimpliciter alie- nigenas habitatores, ſed eos qui domicilium ſedemqʒ rerum ſuarum animo permanendi fixerint, quos Iureconſultus xapolxz dixit: εεꝙ pro domicilio accipiẽs, quod ab eis trãſ- latum ſit. Sicut aduenam eum, qui domiciliũ non cõtraxit,& ideo αιααι ⁴dicitur. alioquin ſi ſimpliciter alienigenam aduentitiũ deſcri- bere uoluiſſet, alijs potuiſſet uocabulis uti. Sunt tamen qui non νον ſed tνιe legãt: aduerſus quos non ſola antiqui mei caſtiga- tiſſimiq; codicis eſt fides, ſed& ratio ipſa. Sunt enim τναννια, qui in coloniam miſſi do- micilium conſtituerunt,& incolarum appel latione continẽtur:ſicut& επνιννοι niſi quòd metœci quamuis domiciliũ haberent, tamen quia pari iure cum cæteris ciuibus admiſſi non erant, propriè incolæ non ſunt: quoniã clſeire. ad mu⸗ ut Modeſtinus Excuſationume libro primo ait:&iiναm*ο Ʒτν eν xνακνννονεmννυνxε vo Laie, 50 uꝗ NNroNe N dig 2 ⁴ερρς- EG S vois ιννμααάινα hoc eſt: Sciẽdum eum qui in agro remanet, incolam non exiſtima- ri, cùm qui ipſius ciuitatis præcipuo iure nõ utitur, non cenſeatur incola. Quid ſit adire cum ſacco,& quædam de lin- gua Hebraica. CAP. VIII. Vod dicimus, inquit Paulus, hęredem debere ſtatim ſoluered, cũ aliquo tem- peram̃ento intelligẽdum eſt: nec enim cum ſacco adire debet. Quæ uerba uidentur fre- quentiore calculo accipi, ut ferè prouerbiali ter dicta ſint de eo, qui petit rem abſque mo- ra ſibi præſtari,& ideo cum ſacco debitorem adeat, tanquam mox recepturus. Eſt autem ſaccus Hebræi ſermonis dictio, nobis quoq; cum Græcis cõmunis. Ariſtophanes: dmραα‿ Doexαε⁸σ τασε(xio olo e æyvε τπρ‿⁶ας⁴bεοiτοα. Mihi tamen magis placet, ſi ad ipſum hære- D Andrex Alciati 10 20 30 4⁰ 50 60 220 dem referamus, non debere ſcilicet eum hæ- reditatẽ cum ſacco adire: eſt enim ſaccus ad maioris ſummæ continendas pecunias man tica quædam, ut Aſconius ait: unde marſu- pium in ſacciperio apud Plautum in Rud, Iulius Pollux pauperum ſeu operariorũ eſ- ſe ait, quem& oεν ocant. Sed at ſa- cerdotibus tribuit Ariſtophanes in Pluto: Eε Qνν·:απ˙d Ayε‿σν νν οκηναυντνræ. Sciendum autem, quas uoces origine Hebræas Latini habent, eaſdem& Græcas eſſe, quoniam li- teræ primùm ex Phœnicia à Cadmo in GCræ ciam latæ, deinde à Græcis ad nos peruene- runt:quod non in ſacci dictione tantùm, ſed & in pera, oceano, camelo,& ſimilibus an- notari poteſt. Aucdlor quomodo ſcribitur, O quid in Iure ſignificet auctoritas: item ueteris edicti for⸗ mula. CA4P IX. A Nctorem cum eum, qui opus facit ſi- gnificat, uel qui primus inuentorper- ſuaſorq; eſt:ſunt qui per th, ſcribendum pu- tent, ut à Græco ueniat, qui aue*σιτ εο cdbgen⸗ 1O9, oνiνωdicũt. Sed uix eſt ut in hanc ego ſententiam tranſire poſſim, qui in quamplu rimis ueterum monumẽtẽtis ſemper obſerua- rim auctorem legi, ſciamqʒ Valerium Pro- bum libello de pręſcriptis notis, AV c. id eſt, auctorum interpretari: atq; ideo arbitrorab augendo deduci: auget enim confirmatq; a⸗ lios exẽplo ſui, qui auctor alicui rei eſt. Ab auctore deducitur auctoritas, cuius dictio- nis in Iure quinque reperi ſignificationes, non ſanè adhuc in uulgus proditas.& prima eſt, ut ius rei ſuæ uendicandæ qualibet uſu- capione reiecta ſignificet: unde in lege Ati- nia dicebatur, Quod ſurreptum erit, eius rei perpetua auctoritas eſto.& in lege duode- cim tabularum: Aduerſus hoſtem perpetua auctoritas:& ſi quæ ſimilia à nobis declara- ta. Alia ſignificatio eſt, ut actionem prore euicta ſignificet apud Venuleiume, quæ in- terpretatio à ſuperiore ſumpſit originẽ. Pau lus libro Sentent. ſecundo: Venditor ſido- minus non ſit, auctoritatis manet obnoxius. Idem: Res empta mancipatione,& traditio- ne profecta ſi euincatur, auctoritatis uendi- tor duplo tenus obligatur. Tertio, cùm pro iure accipitur, quod quis ab auctore, id eſt, uẽditore conſecutus eſt.Scęuolat: Cum con trouerſia de latitudine ei moueretur, quod aliàs probare non poterat, petijtà creditore, ut inſtrumentum à ſe traditum auctoritatis exhiberet: id eſt, ut uulgò dicere ſolemus, ti- tuli ſui. Quarto, ex Honorij in Codice Theo doſiano conſtitutiones accipitur, ubi pro iu dicis edicto reperitur: Volumus creditorem iudicis edictum mereri, auctoritatemq́; po- ſtibus debitoris affigere, ne ullus poſſit poſt tanta conſtitutionum documenta mentiri, &ëẽ. Quinto, ex Theodoſij nouella conſti⸗ tutione de indulgentijs reliquorum, ubipro mandato,& iuſſu principis, ſeu ſenatus ac- cipitur. flh xpe cape 3 ipoſicioni ſu aſtodienca ma- Gulſt reuls gouſtuekeum Eiapud uete rum rediſce eateeſtaturinde endi hinc& por fulrionesſunt, unereorum apl uligens. Seda ur; unde reus, q receptus eſt. Dici cptus, quando r oriß declinatorij terioraprocedenc dit giturpoſth queæuim cuiuſda quiaccuſatus eſty tem hec uox Cice toprimumq T biuslibro octauo ualittemiplam, ter Budæus docui latriguthirſen Jullinheruoe „ dellodeſtinus Abintenu uerit eütele uprob nonpollim elure llum eum, qui 0 Im, qui opus facti Primus muentorpe, r t. ſerbendumgu- dqui auyialus ulſm uixeſtutin hanc 8 ſlim, ꝗui in quamq euis ſemperobleu amq; Valerium D dtis noti, avciideh ratq; ideo arbitrori erenim confirmaug ctor alicui rei eſt. ê Toritas, cuius didio eperi lignificationo gus proditas.&piim licandæ qualibet l- ſcet unde in ege êi- rreptum eri eiust ſto.& in lege duocde rſus hoſtem petpem milia anobis dechm ſt ut actionem piole Aly de uerbo. clg. hliqui de pu⸗ llc. ud. Venuleium, qleh“ ſumpſit onggine,u ndo: Venditor üh tatis manet obnouis ci alione,& raci Ir, auctoritalis 1end aror. Tertio, cum p uis ab al tlſicutino. f. cepeniz. ctore, et 221 cipitur: Vixdum uno èprouincia deceden- te cũ nouis autoritatibus alter excurrit. Ex- tat Romæ in diui Petri aduincula æde, ue- tuſtiſſimus titulus his uerbis: Ex autoritate Turci Aproniani v. c. præf. urb. Ratio do- cuit utilitate, ſuadente conſuetudine mican- di ſummota, ſub æxagio potius pecora uen- dere, quam digitis colludentibus tradere, ut adpẽſo pecore, capite, pedibus, ſeuo, lacten- te ſubgulari, lanio cedentibus, reliqua caro cum pelle& interaneis proficiat uenditori, ſub conſpectu publico fide põderis compro bata, ut quantum caro occiſi pecoris adpen- dat,& emptor norit& uenditor, commodis omnibus& præda damnata, quã tribunus, officium, cancellarius& ſcriba de pecuarijs capere conſueuerãt:quæ forma interdicti& diſpoſitionis ſub gladij periculo perpetuò cuſtodienda mandatur. Quiq ſit reus, quid reatus:& aliqua re- ſponſa ueterum explicata. CAP. X. Ei apud ueteres dicunt᷑ omnes, de quo- RAn re diſceptatur, ut Cicero de Orato re atteſtatur:inde reus ſtipulandi,& promit- tendi.hinc& Pompon.a Conuentionales ſti pulationes ſunt, quæ ex conuentione reorũ fiunt:reorum appellatione contrahentes in- telligens. Sed& reus, atrocitas ipſa facti dici tur: unde reus, qui capitali crimine delatus, receptus eſt. Dicitur autẽ inter reos quis re- ceptus, quando reiectis exceptionibus dila- torijs, declinatorijsq;, pronũciat iudex ad ul teriora procedendum:quod rectè Bart. b do- cuit. Igitur poſt huiuſmodi interlocutionẽ, quæ uim cuiuſdam litis cõteſtationis habet, qui accuſatus eſt, incipit in reatu eſſe. Eſt au- tem hæc uox Ciceroni& alijs antiquis inuſi tata, primumq; à M. Meſſala conficta, ut Fa- bius libro octauo autor eſt. ſignificat autem qualitatem ipſam,& ſtatum rei, quod elegan ter Budæus docuit. Martialis: Si det iniqua tibi triſtem fortuna reatum, Squallidus hærebo pallidiorq́; reo. Vnde Modeſtinus: Si diutino tempore ali- quis in reatu fuerit, aliquatenus pœna ei ſub leuãda eſte. ut probare noſtratium ſentẽtiam non poſſim, eius reſponſi argumẽto atteſtan tium, eum, qui poſt longũ tempus, puta de- cem uel uiginti annos alicuius facinoris ac- cuſatus eſt, mitiore pœna puniendum: quaſi grauitas ſceleris, temporis lapſu ſit diminu- ta: quod certè ratione caret, ſatisq; reo eſſe debeat tanto tempore impune egiſſe:& ideo tarditas ultionis(ut inquit Valer. Maximus) grauitate pœnæ cõpenſanda eſt. Secus ſi diu tius in reatu fuit:ſtatus enim& cõditio accu- ſati, quiq; de re capitali ſua cauſam tanto tem pore dixit, ſpecies pœnæ eſt, quæ ordinariã aliquatenus ſubleuare debet. VIpian. Is qui in reatu decedit, integri ſtatus deceditd. Paul. Fraudis cauſa adoptio facta uidetur, etiam ſi non in reatu, ſed in deſperatione rerum per conſcientiam metu imminẽtis accuſationis Parerg iuris lib. II. 10 20 30 4⁰ 50 60 222 quis adoptet. Quibus uerbis adductus, con- ſueui ego receptam ab alijs ſententiam dam- nare, qui exiſtimãt alienationem in fraudem fiſci factam cenſeri, cùm intra modicum tem Pus delictum ꝑerpetrature. Atqui etiãſi poſt crimen admiſſum fiat, non tamẽ in fraudem facta cenſetur, niſi uẽditor in reatu ſit, uel ac- cuſator immineat, isq́; in ſumma ſit rerũ de- ſperatione, ut ibi Paulus tradit. Sanè reatus etiam pro facto ipſo rei dicitur: unde lex ait, Omnem honorem reatus excludit: eo ſcili- cet exẽplo, quo& abigeatus factum ipſum abigei Marcello Calliſtratoq;. Quid ſit æquum& bonum,&an Judæomo ræ purgatio concedenda ſit. CAp. XI. Elſus adoleſcens ſcribitf, eum qui mo- ram fecerit in ſoluẽdo Sticho, quẽ pro- miterat, poſſe emendare moram, poſtea oſfe rendo:ſcribit enim hanc quæſtionem eſſe de bono& æquo: in quo genere plerũq; ſub au toritate iuris ſcientiæ, pernicioſe, inquit, er- ratur:& ſane probabilis hæc ſentẽtia eſt&ẽ, Videtur hic lIurecõſultus bonum& æquum id intelligere, quod emuso Ariſtoteles libro Moraliũ quinto appellat, uidelicet non ſim- plicem æquitatem, ſed id quod à legislatori- bus eſt omiſſum:de quo tamen ſi interrogati fuiſſent, ſuadente eadem æquitate, idem con ſtituiſſent. Id enim regulare eſt, ut perinde habeatur, atq; ſi expreſſim de eo quoq; cautũ eſſet 8. Igitur apparet purgationẽ moræ ha ex æquitate inductam fuiſſe:& ideo exiſtima rem, etiam Judæo cõcedendum, ut tali bene- ficio uti poſſit: quia licet cum eis ſummo iu- re agendum ſit, non tamen ab hac æquitate ſummouendi ſunt, quam eεαναν ocant: cùm nihil aliud ſit ius, quam hæc æquitas in artem redacta, ut ſuprà a nobis declaratum eſth. quod& reſpondendũ arbitror, cùm lex municipalis in cauſis iubet rigorem obſerua ri:nec enim ueriſimile eſt ius ipſum excludi, id eſt, boni æquiq́; artem. Non ex omnibug uerbis induci obligationẽ, & explicatum Fabij Quintiliani ænigma. CAPVT XII. Vamuis nihil magis fidei humanę con ueniat, quàm pacta ſeruare, id tamẽ re- ctè intelligendum eſt, cùm huiuſmodi in pa- cto uerus conſenſus affuit. alioquin Plauti- næ ſententiæ locus erit: Pol pudere quam pigere prætat totidem literis. Quapropter a noſtris doctoribus traditum eſt, Verba adulationis cauſa dicta, nullam obligationem inducere, quæ ipſi curialia uo cant:quòd ſcilicet ſoleãt aulici,& qui in prin cipum comitatu ſunt, aliud ſentire, aliud lo- qui. Idem& de uerbis iactatorijs dicunti:& cùm quis iactauit ſe principem hæredem in- ſtituturum.Sed& lubricum linguæ in peri- culum trahendum non eſſe, etiam ſi ad ma- ieſtatem pertineat, Modeſtinus ait k. Idem de uerbis, quæ alicuius commẽdandi cauſa e l.poſt contraa ctum. de don. f l ſi ſeruum. de uerb. oblig. g gloſl. tale. in fin. ſf. de paci 3 h Doct. J. inſulã. de uerb. obl. i I. diuus. de mi⸗ lit. teſtam. k l. famoſi. ad l. lul. maiest. a l. ſciendum. 9 j. de ædil. edi. 5 I. j. in fine. de actio. empti. c l. quod calore. de reg.iur. d gloſ.6.j. Incti. de liberti. e l. fi. C. de neg. geſt. fl. at perfecli⸗ u¹s. C. de anna. cxcept. g§. conteſtatio⸗ nem. in autẽt. de tempo. non num. dot. 5 D. Andreæ Alciat proferuntura: nec enim qui cõmendat, tan- quam ſponſor conueniri poterit. In uendito re quoq;, qui rem ſuam laudat, idem reſpon- ſum eſt: niſi dolus malus adſit, ut in eo, qui equum uendit,& intertriginoſum, ſuſpirio- ſum, tabidum, bilioſum, ſubſtillum, uermi- culoſum, alijsq; morbis laborantem aſſerit, utb emptor qui eis morbis, uel eorum aliqui bus eum nõ affici uideat, nec de alio credat, quo uerè opprimebatur, ut quia uulſus, ſeu pulmonarius eſſet. Eõdem pertinent& uer- ba temerè calore iracũdiæ prolatat: nec enim ex eis oritur obligatio:ſoletq; huiuſmodi ui- ris concedi, ut quod dictum indictum, quod ratum irritum ſit. Sed& quæ quis nimia ala- critate in balneo effutieritd, uel in conuiuio, ad iuris neceſſitatem trahenda non ſunt, cau ſaqʒ cognita plerũq; ignoſcitur. Wiασυν, inquit Martialis, uαovc νανμννι αιν QναυᷣæQε. id eſt, odi memorem compotorem. cuius rei pluri- ma apud ueteres extant exempla, quæ refer- re non attinet. Sed pulcherrimũ apud Fabiũ Quintilianũ libro octauo, ubi Cæcilij quod- dam ęnigma cõmemorat, qui Quadrantariã Clytemneſtrã dixerit in triclinio coam, in cu biculo nolam. exercebat hæc mulier artem balneariam, unde à quadrante, qui balneato ribus dari ſolebat, Seneca Juuenaleq; autori bus, Quadrantaria uidetur dicta. cæterum lo quax, quæ tamen pręter linguam nihil mere tricium haberet:in triclinio ſeu cõuiuio erat coa, tanquam coitum petenti nemini abnue ret:in cubiculo uerò nola, à negando. Luſus eſt autem à duabus ciuitatibus Cio& Nola, ſicq; interpretandũ duxerim, licet alij aliter, nolam ipſam adtintinnabula referentes. Droteſlatio non numeratæ dotis, cur ſcri- pturam requirat:& maritorum iurgia, ſuſpecla le⸗ gislatori eſſe. CApP. XIII. Roteſtationẽ quamlibet ualere, etiamſi L oretenus tãtum accerſitis teſtibus facta ſit, omnes tradunte, nec neceſſariam ſcriptu- ram eſſe, niſi cùm ea actionis, uel exceptio- nis uice proponereturf: quapropter non nu meratæ pecuniæ, uel dotis querelam, nõ niſi ex ſcripto faciẽdam:uidetur enim exceptio- ni ſubrogari. Sed in exceptione non nume- ratæ pecuniæ uix eſt, ut ipſe à regula recedã: quia Iuſtiniani conſtitutio ſcripturã in que-/ rela dotis requirens, alia ratione nitit᷑, quàm doctores noſtri crediderint,& quæ in alia pe cunia nullum locum habet. Verba IJuſtinia- ni ſunts:Conteſtationẽ per ſcripturã requiri mus, non in ſermonibus ſolùm: ſæpe enim aut indignationis, aliterue incidens oratio ta lia quædam uirum ad dicendum inuitat: aut teſtes redempti, quod uir non dixit, dictum fuiſſe mentiũtur. Quibus uerbis ſatis oſten- ditur, ſuſpecta fuiſſe legislatori coniugũ iur- gia,& quæ frequenter in matrimonio obo- riuntur querelæ:de quibus ſaxo inſculptum Romæ adhuc legitur uetuſtiſſimum epita- phium, tribus hiſce quadratis catalecticis ſa- 10 20 30 40 590 60 — 4 nè quàm elegans: Heus uiator miraculum, hic uir& uxor non litigant: Qui ſimus non dico.at ipſa dicam:(hic Bæbius ebrius Ebriam me nuncupat. hei uxor etiam mortua litigass Declaratum I piani reſonſum, quid ſ legatum chreſis, an uſus, an uerò fructus ſi. CAPVT XIIII. 7 Lpianus libro XVIII. ad Sabinum: Sed ſin, inquit, ꝓν ſit relicta, an uſus ſit, ui dendum.& Papin. libro vIlI. reſponſorũ, ait uſum eſſe, non etiã fructum: ſed& ſi relictus ſit illi domus uſusfructus& ẽ. Libuit hæc lu- reconſulti uerba referre, quoniam in uulga- tis ferẽ omnibus codicibus corrupta circun- feruntur. Dubitauit autem de legato chreſis uſum ne, an fructũ ſignificet:& ex ui dictio- nis magis credit uſum eſſe:quoniã ut inquit Suidas, nil aliud ſit ꝓνανσ, quaàm utilis ſibi rei ra, id eſt, pro neceſſitate indigentiaue per- ceptio.fructum uerò potius uidentur Græci dixiſſe d&‿ππνmνπωωπν[ unde Luciani epigramma ſanè quàm uenuſtum: d ⁊πεννερετ σάυeν bdH diασ d—ε,ιωυωινπ τε 1 lerrcuuwp. 38 dAν οροοο‿ Ʒπ d9 Iꝓiα ·νx vonxe, Ddoν αμ sxπτισασάα νμισννο,ενᷣ᷑ͥBwcē⅛. Re fruere, exitio tanquam ſi proximus eſſes: Vtere, uita uelut ſit diuturna tibi. Ille ſapit uere, qui callens hæc duo nouit, Nec nimium largus, nec nimis eſſe tenax. Titia teſtatrix apud Scæuolã πππνρνστ‧uu pro fructu accepiſſe uidetur: B00,Xα 2dobluxc as „ 2„ 8 1 Bis νσνφν 40) nuœr riav, ue Ccenc eaep. uolo dari in uitæ uſum& fructum poſſeſſio- nem uillæ Nacclenorum. Dominium in iure Luot modts accipiatur. CAPVT XV. Ominium, inquit Bartolus, ius eſt de 1.— re corporali perfectè diſponẽdi, niſi le- is uelteſtatoris adſit prohibitioi. Aliud au- tem eſt directum, aliud utile, quale eſt quod emphyteuta, uel perpetuarius cliens habet. Sed præter hanc diſtinctionem iure etiam alias ſpecies inuenire eſt:quoddam enim do miniũ eſt ᷣευπ⁄e, id eſt, in ſpe:ut cùm lexs ¹i filiumfamiliâs rerum paternarũ dominũ uo cat, unde& Sui hæredes dicuntur, tanquam ſibijpſis ſuccedant:erant enim uiuẽte quoq; patre domini. Aliud eſt dominium quod ꝓ eο³υνενν d eſt, per anticipationẽ, dicere poſ⸗ ſumus:ut cùm mulier rei ſuæ in dotem tradi tæ domina diciturl: futurũ enim eſt, ut ei dos ſua reſtituatur, ualidiusq́; eſt eius quam fili- famil.ius:ipſa enim propter tale dominium, tanquã locuples ſit, iudicio ſiſti, ſatiſdare nò tenetur, cùm filiusfam. teneaturm. Aliud eſt dominium quod uidua habet, quam maritus relictis liberis decedens, in teſtamento iuſſit eſſe dominam, ufufructuariã adminiſtratri- cem:dominiũ enim illud anoν& imagina rium eſt, cùm ex uulgari cõſuetudinen, eam ſolùm in domo præeminentiã conſequatur, quam bl ben 8 ⸗ cin Tnianum mdine:cullisd meminerüt. e opoctahoc 9 94 7 ul add unndh 1upGi rm. iSen Ccne. uneraqui teientd ggabnilafrthii urcprceio mer uen pſeſcqut do muns Luit mite cht blnſ emenaut QIfurioſus exi- denu g prexlege XII. mente capto& 1 tem doctores no 3 nente caplocq agitur:atmente, nullgertrinſec quid demens, E dici quicomorb ci uu,ua dicunt ls mnimæ parsk Galenusdefinit peramento in 8 eee men inquitey dndlüumſexuiti liuüümm colpo ne Reumuili nu quniderſa 225 uam uiuente marito habebat, ideoq́; ad ali- menta tantum contrahitur: eſt igitur& hoc dominiũ?³εμέαηνσιραυιο. Aliud eſt quod ſum- mum, ſeu maius dominium uocãt, quædam ſcilicet maieſtas cuius obſeruationẽ fœdera XIII.. Lunn dibiio. ti ſupremo princi pi, uel reipublicæ debenta. rnaigeh geptus Titus Liuius zwe eſt in oidioß fœdere ne e eraperweſeecrereſce ſeehner d vn n U dolt 3 mt O. lhr⸗ 3 11 11n721 elfe cundi 0 drd ctus nõ paucos noſtrates interpretes ſuis lo- Lü dalirela aiibeap d. cis referuntb, nobis in præſenti alia eſt cura. tdus RéLi uithar accch Solebant& ueteres honoris cauſa Dominũ Te quoniam in uul 1 aliquem dicere:ut cùm Neſennius ad Paulũ abuscormpn is lefmis. ſcribense, Ex facto, inquit, domine talis ſpe- lem delegzdochn alſl cies incidit.Sic& mariti uxores ſuas,& ma- mnificet& exuid ritos illæ quandoq; appellant. Sic& Plinius d2ſ, eAdd el erquoniduin ſl du quam uiili lbi lrate indigentinnege icennnCi Lcenn uciani epignnm halchamhane d a haaiin duca Taura vnen uPnp cieuilrm, roximus cſer mna tibi. duo nouit wmiseſetena. cæuolã mtamum tur: Nwooga Allline ul Lues mulun n&c tructumpollely rum. Luot mocls accijichr XV. oit Bartolus icscke fecte diſponẽrnli tprobibitioi Bllin vd utile quxleeftqn elj de cd.edic. etuarius cliens nbe is luſtitut. de curat. Traianum dominum, eadem ſcilicet conſue tudine:cuius& Martialis quoque& Seneca meminerũt:ſed nemo feſtiuius Pallada Græ co poẽta hoc epigrammate: apεᷣ O 24 Acbh, Thνε –ρκ⁸&N, æν, Spα ρμσνQmάꝛ̈àLe, fν⅜ dιεμ̈νꝓ dvix KMR TOx z Põæ‿τν, ο*⅜ Sεεν ⁵ωρνννε εννεμσ⁴οανσνα⁷. NMunera qui dederit, dominus fraterq́; uocatur: Si quis nulla ferat, uix bene frater erit. Hæc precio mera uerba graui uenalia proſtant. Ipſe ſed ut do minus, ſic nec ero dominus. Quid mẽte captus d furioſo diſtet,& locus Plinij emendatus. CApP. XVI. Ifurioſus exiſtat, in eo, pecuniaq; eius a- gnatorum, gẽtiliumq́; poteſtas eſt, ut ſu- praà ex lege XII. tab. retulimus. Sed quid in mente capto:& idem traditum eſt. Aiunt au tem doctores noſtri, hoc diſtare furioſum à mente captod, quòd ille rabie quadam animi agitur: at mente captus magis in quiete eſt, nullaq; extrinſecus ſigna oſtẽdit, idemq; eſt, qui& demens, Ego arbitror mente captum dici, qui eo morbo oppreſſus eſt, quem Græ ci ραυασν dicunt, cui Wyisuo, id eſt, rationa- lis animæ pars labefacta eſt: prouenitq;, ut Galenus definit, ex ſolo humẽti maloq; tem peramento in capite hærente. Interdum ta- men(inquite VIp. lib. I. ad edictum ædilium curulium)ex uitio corporali morbus oritur, idq; uitium corporale uſq; ad animũ perue- nire,& eum uitiare, ueluti cõtingeret ↄνν no, quia id ex febribus accideret:ſic enim le gendum. Plin. lib. v. cap. LI. ſapientiæ ægritui dinem omnes hos morbos uidetur appellaſ- ſe.Idem cap. L. cõqueritur homines tot mor bis affectos eſſe non corporis tantum, ſed& animi: moriq; ſapientiã ad tempus, ut in his, qui in certis interuallis anο ⁸, id eſt, à mente cadunt. uerba eius ſunt:Etiam atq; etiã mor- bus eſt aliquantiſper ſapiẽtiam mori. In uul- gatis legitur, per fapiẽtiam: unde erroris ne- bula circunfuſi grammatici adhuc eo de lo/ coambigunt. Cur SOripulatio ab interrogante nomen fum- Pſit: declaratumq́; Caßianum illud apud C lceronem, Cui bono. GAPVT XVIILA Tipulationem nomen ſumpfiſſe ab inter Parerg. uris lib. II. 10 20 30 4⁰ 50 60 226 rogante tanquam digniore, Accurſiustf cæte f gl.l.j. de uerb- riq; noſtrates tradiderunt:tum quia interro- gatio principiũ eſt,& caput eius contractus: tum quia ea pars eſt, ut uocant, actiua: cùm qui reſpõdet, ſolùm aſſenſum addat. Sed hęc ego ſemper arbitratus ſum magis acuta, q́; uera eſſe. Siquidẽ probabilior eſt noſtra ſen tentia, nõ à promiſſore, ſed ab interrogante, id eſt, ſtipulante, eum contractum appellari, quia in eius utilitatẽ concipitur. Sicut& em phyteuſis uidetur dicta, quia in commodum emphyteutæ principaliter contrahit᷑: debent enim nomina imponi ab eo, quod principali ter effectum reſpicit, quod etiam in Cratylo ſenſit Plato. Fortiſsimũ enim illud eſt argu- mentum, quod ab utilitate ſumitur: unde tra ditũ eſt, ſi obturato alienæ aquæ caſtello pra tum tuum irrigatũ ſit, deriuationẽ eam fuiſ⸗ ſe àte factam, cuius ſitiẽtes agri irrigati ſint, præſumis. Eum enim, inquit Labeo, uideri factum habere, qui uſum eius aquæ habeat. QuapropterC. Caſsius Iureconſul.⸗hſolebat dicere, Cui bono fuerit, eum feciſſe creden- dum. Cicero pro Milone:Quonã pacto pro bari poteſt inſidias Miloni feciſſe Clodiume illud Caſsianum, Cui bono fuerit, in his per ſonis ualeat. Idem pro Roſcio Amerino: Ac cuſant hi quibus occidi patrem Sex. Roſcij bono fuit: cauſam dicit is, cui nihil relique- runt. Idem Philippica I1. Quoòd ſi te in iudi- ciũ quis adducat, uſurpetq; illud Caſsianũ, Cui bono fuerit, uide quæ ſo ne hæreas. Sic igitur& nos ſtipulationi nomen datum cre- damus:quia quod per eam promittitur, id ſti pulanti bono eſſe conſueuerit. Si reſponſum imperſonaliter ſtipulati ſit, an uitietur ſtipulatio. CAp. XVIII. Væſitum eſt, ualeat ne hæc ſtipulatio, promittis mihi centumepromittuntur. Et frèquentius reſponſum eſt, non ualere: quoniã indubitati iuris ſit, eum qui dixerit, ſatiſfiet, uerbo imperſonaliter prolato, con- ſtitutæ pecuniæ actione non tenerii. Sed id exemplum parum me mouerit, cùm in con- ſtituto nulla præcedat interrogatio(pacto e- nim nudo ſolet contrahi) at in ſtipulatione præcedit, ut meritò præcedens interrogatio imperſonalis uerbi ambiguitatem debeat de clarare, ut promittẽdi reus uideat ο ετ id eſt, ad rogatum reſpõdiſſe. Vnde in aliam ego ſentẽtiam tranſeo, cuius mihi autor quo que eſt Plautus in comœdia Pſeudulo, hiſce tribus elegantiſsimis ſenarijs: Nullum periculum eſt, quod ſciam, ſtipularier, Vt concepiſti uerba, uiginti mnas dabis: Dabuntur: hoc quidem igitur actum eſt haud male. Legem, Theopompus. de dote præleg. ha- ctenus non uideri recte intelleckam. CAP. XIX. Heopompus teſtamento facto duas fi⸗ lias& filium partibus ęquis inſtituit hæ redesk,& codicillis ita cauit: rlo dvανσς&ᷣανQν loiavivau êl νοεluνεα‿ονe 0ᷣ 1 0ν 11 oblig. g I. ij.§. ſi quis. ne quid in lo⸗ co public. ubi Alber. de Roſ. h argu.. fin. de quæſtio. i authẽ. ſi quan do. C. de con⸗ ſtit. pecu. k l. Theopom⸗ pus. ff. de do te præleg. 4 d. I. Theopom Pus. 5 cP. ſorus. de uerb. ſignif. 27 D. Andreæ Aciati 8 ev, Vo Iuεμέσσν,ovotce dd lRexe re Micdg, igitur rogatus alicui adeſſet, Superſtes dice/ ad s*ακ᷑ Q‿ν ν⁴ρν ι τπν zdi, Ec; oi& r00 eκ batur, quia ſuper care, qua de agebatur, ſta⸗ 2ld dmοινναε‿εκαα Pollianus autem&ë. De- bat. Plautus in Aſinaria: clarant id reſponſum doctores noſtri ea lege Nunc mihi licet quidui loqui, nemo adeſt ſuperſtes. à Scæuola definitum, captatoriam diſpoſi- Idem ſimpliciter pro præſente accepit: tionem,& quæ in alicuius tacitam uolunta- Superſtitem utrunque monui,ne iniußi abeant. tem collata fit, ſpeciali dotis fauore non infir Eadem ratione dictus eſt Antiſtes& Ante- mari,& poſſe teſtatorẽ hoc iubere, ut ſolius ſtatus,& Anteſtor uerbum,& Antiſtitor pro teſtificatorec. Caius: Quæ em ancipatio teſtis affirmationi ſtetur:quæ expoſitio nun quam mihi probata eſt. Si enim ea ratione re 0 ſeu manumiſsio ſolebat ante Præſidem fie- ſponſum illud factum fuiſſet, potius ſub ru- ri, modò ante curiam facienda eſt, ubi quin- brica, de teſtibus, quam de dote prælegata, que teſtes ciues Romani in præſentia erunt, collocari debuit:nã& nullam ſpecialis fauo- pro illo qui Libripens appellatur, id eſt, ſta- ris mẽtionem facit Scæuola, ut ad eum atten teram tenens:& Pro eo, qui Anteſtatus ap- diſſe uideri poſsit. Accedit quòod quęſtio am pellabatur: alij duo, ut vI. teſtium numerus biguitasq́; omnis non in teſtimonio Polliani impleatur. Plautus in Perſa: uertit᷑, ſed an dos præcipua eſſe filiæ debeat. Non'ne anteſtaris?tua n ego cauſa carnifex Nam& quid de Polliani teſtimonio dubita- Cuiquam mortali libero aures atterams ri potuit, cũ uerba teſtatoris clariſsima ſinte Horatius: ea id fere Latinis ſignificant: Filiam meam 20=S Licet anteſtari?ego uer Criſpinã, quam ex amicorũ, cognatorumq́; Oppono auriculam. L. Columella: Neq; enim ſingulis totidem antiſtitores poſsit dare, qui obſeruent, qui præcipiant, ne acerbæ uuæ demetantur. Vi- detur ergo Teſtis quaſi Anteſtis, per aphære ſin dictus:ſicut& Inſtitor, quaſi Antiſtitor, licet ab inſtando Vlpianus malueritd. Vergi meorum ſententia matrimonio iungere uo- lebam, ut rectè collocetur, prouidebit Pollia nus, cùm is mentis meæ ſit cõſcius, de æqua- libus portionibus in dotem dãdis, quibus& ſororem eius collocaui. Igitur aliter ego acci pienda ca omnia arbitror, in primisq; dubita tum an dos huic filiæ minori danda eſſet ex lius, quoniam ſolebant teſtes rogari, pro ro- pecunia cõmuni, tanquam prælegata, ſecun gatis, inuocatisq; accepit: dum eius tituli naturam: an uerò ex Ppræci- 30 Dum queror,& diuos, quanquam nil teſtibus illis pua illius, non autem communiomnium pe profeci. cunia, quod in fronte credi potuiſſet: quia ſa Conſtantinus Imp. eum quem Caius Boẽ- tis uidebatur menti teſtatoris factum, ſi dos thiusq; in Topicis Anteſtatum uocant, ipſe illi æqualis doti prioris filiæ conſtituta fuiſ- quadam cõſtitutione, iuris teſtem, uel inter- ſet, licet non de bonis communibus:potuiſ- pretem appellatd. Marcus Cicero Epiſtola- ſetq; dotem accipere, hæreditatem repudia- rum libro ſecundo, ad Cælium ſcribens, Co re, ſi uoluiſſet. Scæuola tamẽ decidit, dotem micum teſtem dixiſſe uidetur Phãniam ⁴ p⸗ dandam de communib. bonis, quia tunc om pij libertum, cuius ipſe ſeptima ab eo loco nino priori filiæ æqualis erit:& licet teſtato- epiſtola meminit, quaſi ſuſpectum in patro- ris uerba ſolum illud inducãt, Pollianũ eius 40 ni cauſa, quòd in comœdijs teſtes non ex ue mentem ſciuiſſe qualis eſſet νπτQπναvve, hoc ritate rei, ſed ex argumento poëtæ introdu- eſt, circa æqualitatem, tamen ſatis innuunt cantur. Placuiſſe eam æqualitatem teſtatori, cùm iu-. 1 Quid Iſic Gyntbheſis inueſtibus apud Scæuo ratus Pollianus fic affirmauerit. Necuerum eſt huiuſmodi indicium eſſe captatoriũ:cùm lam, quid coopertoria Tabiana. CAP. XXI. aliud ſit, in alterius uoluntatem illud confer- Yntheſim Græcis compoſitionem ſigni re: aliud, alicui amico manda re, tanquã men- 8 nemo eſt qui ignoret: Latinis ue- tis ſuæ inſtructo, ut cùm uſus uenerit, eius 16 etiam ueſtem eſſe uilem, qua ferè in Sa- fidem faciat. turnalibus uterentur, aliquando admonui. , 5At apudf Scæuolam aliud quiddã uidetur. Toſlis Tuis,& unde diclus: Luid Auteſta- 3 eius Vete Lun dempromeroopartor Ta ri, unde Inſtitor: rur ſis apud Ciceronem quis ſit Comi⸗ biana,& tunicas tres, cum palliolis, quæ ele- Aetefta. CAP. gerit, dari uolo. Quæro, an uniuerſa ueſte, id eſt, Syntheſi, tunicas& palliola Sempro- nia eligere poſsit? Reſpondi, ſi eſſent tuni- cæ ſingulæ cum palliolis relictæ, ex his dun- taxat eligi poſſe:quòd ſi nõ eſſent, hæredem X eo tamen reſponſo annotauit Barto- lusa, eum, cuius dicto adhibenda ſit fi- des, de re, quam à partibus audiuerit, teſtem eſſe: ſi uerò eius iudicio, quatenus ſibi uide- bitur, ſtandum eſt, non teſtem, ſedai bitrum uel tunicam& palliolum ex Syntheſi præ- potius eſſe:& ideo tali caſu affirmationi etiã ſtaturum, uel ueram æſtimationem carum. non iuratæ credendum: priore uerò neceſ-&o Quo reſponſo exiſtimãt doctores, optione ſariam iuriſiurandi religionem. Sed illud ſci legata, de his, quæ in hæreditate ſunt, intelli- endum, ueteres latius Teſtis ſignificationẽ gi, alioquin ex uenalibus cligendum. Sed accepiſſe: ſiquidem qui nunc teſtis eſt, olim mihi aliud uidetur Scæuolam ſenſiſſe. Quæ Superſtes& Antiſtes eſt diciusb. Wiſquis rendum igitur, quid apud eum ſit nihe 18: c Uſt . cn A e enil plohereditaria mm eni uelti tu, qu 3 nrrcölutts 1 unicas cum ſuis pa polleeam elgele⸗ 4 weſtimationẽé prel ſ ddiquislegadelit uipar quoduoſue rimex aliquopar Pantautem Tunic um ferebantmulie etunicarũ formæ, ni cdſveuiſſe: qu urnun æquiſsimè d nurautempalliũmu iſeeiindumento, q di manibus uulgo umetſilul.Polluxli rt quas uilloſaman &Varro meminit. piotegmine& cooy un: Nee mendaciß mantellomeſtmeis. Lui ſt muno duri uunbjinlnmn gohr.( lrckaoringutt ei at opus fier Prnüdnellneospre albaccreſeret u cet. E rittmautar bumt ltekprce 1 dad leltalopere ſe nerd enim ſingulb toitg e,qui obleruem au ux demetantur, Anteſtisperayien Itor, quaſi Amtiti. anus maluericd Ver tteſtes rogan pon pit: an niltegibuxili um quem Caius hi neſtetum uocan, in duris teſtem, uelinte rcus Cicero Epitti Cælium ſcribensh idetur Phäniamip ſe ſeptinaabeo ba ſiſuſpectum inpmo edijs teſtes nonexi nento poëtæintoc ueſſibus qpul êee land.(Ab. XXI. 4 lmortuo..f. eleg ſeruus ge cond. Gdem. 229 ſis:& ego arbitror, uiuſdam ordinis nomẽ eſſe, ut ſicut par gladiatorũ dicimus,& T. Li uius, egregium par Conſulũ: ſicut de unioni bus idem Scęuola lin eam margaritarũ dixit, ita in ueſtib.ſit Syntheſis, id eſt, ordo quidã & cõformis ueſtium cõpoſitio, cùm tunica, ſagum, chlamys, caligee, eiuſdẽ ſunt coloris: uulgò Libræam uocant.ſolebant autem pro ſeruis tali ordine à dominis emi, ueriſimilec; eſt dominum omnes eodem habitu indutos comitari conſueuiſſe, quod etiamnũ fieri ui- demus. Igitur cùm teſtatrix coopertoria Ta- biana legaſſet, quæ ſcilicet à Tabia Italiæ(ut Stephanus ſcribit)ciuitate portabant᷑, itemq; tunicas tres cum palliolis, dubitatũ fuit, quæ deberent᷑: uolebat enim legataria, partim ex una Syntheſi, partim ex alia eligere,& ordi- nem, pariaq; ueſtium peruertere, eo præte- xtu, quòd electio ſibi conceſſa eſſet. Reſpon dit Iurecõfultus: ſi aliqua Syntheſis ſit, quæ tunicas cum ſuis palliolis ordinatas habeat, poſſe eam eligere, alioquin hæredis arbitra- tu æſtimationẽ præſtandã. Quo argumento ſi tibi quis legauerit ex omnib. caligis ſuis il- lud par, quod uolueris, non poteris unam ca ligam ex aliquo pari, aliam ex alio accipere. Erant autem Tunicæ ueſtes, quas ſubtus pal lium ferebant mulieres: ueriſimiletʒ eſt cer- tæ tunicarũ formæ, certa quoq; palliola im- poni cõſueuiſſe: quem ordinẽ non debuiſſe uariari, æquiſsimè Scæuola reſpondit. Vide tur autem palliũ muliebre, non diſsimile fu- iſſe ei indumento, quod Mantellum àtegen dis manibus uulgò uocant, Græci uavdvlau. tametſi Iul. Pollux lib. VII. αeπκνναωιναeðꝛ cõmemo ret, quas uilloſa mantilia interpretat᷑: quorũ & Varro meminit. Hinc Plautus in Capt. pro tegmine& coopertorio accepiſſe uide- tur: Nec mendacijs fubdolis mihi uſquam mantellum eſt meis. Quid ſit munus dari, apud Jureco ſul. de gla diatorioq́; intelligi, non ſimpliciter de qualibet lar⸗ gilione. CApP. lI. Iteſtator(inquit Paulus⸗=)dari quid iuſſiſ- ſet, aut opus fieri, aut munus dari: pro portione ſua eos præſtare, quib. pars hæredi tatis accreſceret, æquè atq; cætera legata pla cet. Exiſtimauit Bartolus huius reſponſi ar- gumẽto, ſi teſtator centum legauerit pro pa- ſatio, uel tali opere faciẽdo, eius hæredes nõ niſi pro hæreditaria portione tenerib. Mihi ſemper contraria opinio magis placuit: non ſolùm quia alijs legibus magis conueniens, ſed etiam quia ſolemus dicere, dandi obliga- tionẽ, quæ facto accedat, ex facti natura cen- ſerie:dubium autem non eſt, facta indiuidua eſſe. Nec me mouet ſupraſcripta Pauli ſen- tentia:quia in ea non attingit lureconfultus utrum obligatio, quam teſtator hæredi im- poſuit, dandi uel faciẽdi diuidatur, uel id mi- nus:ſed ſolùm, an portio accreſcat cum one- re ſuo: loquiturq́; non reſpectu legatarij, ſed ipſorũ hæredum inter ſe, quorũ quilibet ab Parerg. uris lib. II. 230 m non ſit, obligationem operis fa dinidi, ſicuc nec muneris dandi. In elligo autem dandi muneris, ſcilicet gladia- orij: quia ſic ſolebant ueteres loqui. Tranq. in INer. Hos ludos ſpectauit èproſcenij faſti gio, munere, qd in amphitheatro decdit. Val. Max. lib. 11. Gladiatoriũ munus primùm Ro mæ datum eſt in foro boario& ẽ. Nam ſi de dono, quod alij faciunt, intelligamus, batto- logia quadam uteretur Iuriſconſultus, qui prius dixerat, Si teſtator quid dari iuſsiſſet. Quintæ Calendæ quæ intelligtur: unde Ca lendarium:(qualis ſit promißio intra Calendas, aduerſus Gellium. CAP XXIII. Iquis ita interrogatus, Intra Calendas quintas dabis? reſpõderit, Dabo Idibus: non obligabitur: non enim ſic reſpondit, ut interrogatus eſt. Verba ſunt Vlpianie libro ad Sabinum XVIII. quæ noſtri maiores ha- ctenus de quinq; diebus ante Calendas eius menſis, de quo ageretur, interpretati ſunt: exiſtimantes, opinor, idem eſſe, Promittis in tra quintas Calendas, uel quinto Calendas: cui ſentẽtię ratio Latini ſermonis repugnat. quapropter ea appellatione potius de quin- que menſibus eſt accipiendũ:qui modus lo- quendi ex fœneratorũ conſuetudine ortus uideri poteſtf, qui ſolebãt in ſingulas Calen das mutuũ dare:unde&s Calendariũ pro li- bro rationũ, in quo fœneratores nomina de- bitorũ deſcribebant. Seneca libro de Benefi cijs I. Nemo beneficia in Calendario ſcribit. Etrurſus: Calendarium uerſat, fit ex domi- no procurator. Horat. Hæc ubi locutus fænerator Alphius, Omnem relegit Idibus pecuniam, Quærit Calendis ponere. Qua ratione& cẽteſimas uſuras dictas quã⸗ doque admonui, cùm XII. annua in ſingula centena ſoluunt᷑:centum enim menſib. uſu- ra æquat ſortem. Theodoſiani Codicis inter pres recte cẽteſimam interpretatur, qua tres ſiliquas annuas in ſingulos ſolidos accipi- mus. Eſt autem Solidus in Iure nummus au reus, quem aνένν aliqui Græci,& Al‿deo dicunt, eius ponderis, cuius Latinis eſt Sex- tula uel Stagium, id eſt, octo oboli:tres uerò ſiliquæ obolum cõſtituunt, quod à nobis eo libello declaratũ eſt, qui inſcribitur, de pon- deribus& menſuris. Sanè ex eadem fœnera torum cõſuetudine& ille modus loquendi ortus eſt, Centeſimis Calendis dare ſpõdes? id eſt, intra octo annos& mẽſes quatuor. Li cet aliqui centum annos intelligant, ſed non recte. Cæterùm dubitari poteſt, qui intra Ca lendas promiſit, an ipſis ſolùm Calendis ſol- uere poſſit. Et refert A. Gellius lib. XII. cap. XIII. conſuluiſſe hoc de Sulpitiũ Apollina- 11 2 d I.ij.§. ex his. de uerb. oblig. e l. j. de uerb. oblig. f Llecta. ſi cert. pet. g I pen. eod.tit. l. uxorem,§. le gauerat. de le⸗ gat. iif. & L. qui ante.l. præced. de ucrb. oblig. b Lj. de aqua plu. arcen. c L ſiaꝓ†orem. de ſer. igrba. Præd. 5 D.Andreæ Akciat„ rem celeberrimi nominis grammaticũ, qui in eo cui mandatũ eſt, ut intra Calendas pro nunciet, reſpõdit, proprie in ipſis Calendis pronunciare debere, non anteè, licet uſus ali- ter obtinuerit: aiebat enim, ultra, citra, intra, idem eſſe quod uls, cis, in,& euphoniæ cau- ſa eandem particulam omnibus additã. Sed certè conſultius feciſſet Gellius, ſi nõ grãma ticos, ſed cõſultos iuris ea de re adijſſet, à qui bus didiciſſet idem eſſe, ſiue quis intra Calẽ- 10 das, ſiue ante Calendasa, ſiue Calendis ſtipu letur:quia intra Calendas, non in Calendis, ut ille docuit, ſed in Calendas ſignificat. Nec eſt dubiũ præpoſitionẽ In, accuſatiuo caſui Dr eienice ſignificare. Vergil. In lucemq́; tuliſſet: id eſt, uſq; ad lucem. Martialis: In lucem ſemper Acerra bibit. ui ergo in Calendas promittit, uſq; ad Ca- lendas,& cõſequenter etiam ante Calendas promiſiſſe uidetur. Elices qua ſignificatione in iure accipiatur, itemqʒ Aquliices. CAP. XXIIII. Vlcos aquarios(inquit VIpia. b) qui hine Elices appellãtur, ſi quis faciat, aquæ plu uiæ arcendæ eum teneri. Exiſtimaui quan- doq; corruptũ eſſe eum locum,& legendum O⁴οαιαχάαμαe, quòd ſic uocentur fulci aquarij Græcis, itemq; Trãquillo in Nerone. Nunc arbitror nihil immutandũ, idq; L. Columel- la autore, qui lib. I. de re ruſtica, cap. vIII. Ca uebitur, inquit, ut patentes lyras, crebrosq́; ſulcos aquarios(quos nõnulli elices uocant) faciamus,& omnem humorem in colliquia, atq; inde extra ſegetes deriuemus. Idem lib. XI. cap. II. Principio Nouembris foſſas, ri- uosq; purgare,& elices, ſulcosq; aquarios conuenit facere. Arbitror tamen Elices pro prie dici capita fontium,& ſcaturigines. Vn de Aquilices Calliſtrato, qui artẽ hanc exer- 40 cent, ſciuntq; quomodo aquæ elici poſsint. & ideo nihil apud eum emẽdandũ reor:tam- etſi fuerint qui uel erraſſe Iureconſultum af- firmauerint, uel Aquilegem ſcribendũ. Sed nihil obſtat, ab eo, qui Aquilex nominãdi ca ſu dicit᷑,& aquilicẽ,& aquilegem deduci: ſi- cut& maior unicuiq; uideri debet Columel- lę, Calliſtratiq; autoritas, Nonij Marcelli te- ſtimonio, qui ignoraſſe uidet, qui ſint elices. Dlurimæ ræcæ uoces arſim per uaria Digeſtorum loca reʒtitutæ. CApP. XXV. Vbet in præſentia quædã Iureconſulto rum mendoſa loca ex Gręca lectione in ſuum nitorẽ reſtituere, quò ſatis curioſis fa- ciam, qui nõ contẽti deſudato hac in re alias àme labore, in arenam reuocant,& reliqua- ri meuetere hoc in alieno ære non patiũtur: reponam hæc in præſentia, non quòdplura non habeam, ſed quòd ex omiſsis huiuſmo- di ferè ſint inſigniora. Vlp.Qui deprimitæ- dificium, poteſt luminibus officere, ſi fortè x αανdumen in eas ædes deuoluatur. Interpretare autem uocem illam Græcam, 20 30 50 er reuerberationem, ſeu repercuſsionem. Idem VlIpian. d Quidam decedenss filijs ſuis dederat tutores,& adiecerat, eos εαλενyvue eſſe uolo. Et infra: Quamuis teſtamento cõ- prænſum ſit, ut eανέινιναν fint. Intellige eauo ce eos, qui rationibus reddendis ſoluti ſunt, quos pares ſemper rationes habere ait Cor. Tacitus. Alij&νννα 1egunt: ſed prior lectio caſtigatior,& ſignificantior eſt. Ildem autor eſte, chartas ad ratiunculam, uel Xeεꝓ pa- ratas, penoris appeilatione cõtineri: uidetur ea uoce intelligere nõ codices, uerasq; ratio nes, ſed potius quædam aduerſaria, quæ fi- unt cauſa deſcribendi, quod quotidie in ui- ctualib.expẽdatur, quale eſt quod diurnum ueteres dixerunt. Iuuenalis: Et longęi relegit tranſuerſa diurni. Apud Ariſtophanem Logarium pro nugis accipitur. Apud Scæuolam teſtamẽto ita ca- uitf, Udbvi B,A&&᷑ odnvxs vogi,εμάx dεia„ErTe. Ec dxe pvvνdLaa sro oꝑ 7100 yτιᷣx ν⁸„pi- Dra 6beaν quæ uerba rectè à Bulgaro trät- lata leguntur, ſicut& illa Vlp. s Nam& cum quidam Græcis uerbis ita fideicõmifſum re liquiſſet,& A&ui eai oxdeoνον ενειε˙εεεocνι⸗ ras Bsααραι: illi ſi probaueris libertatem dari uolo. Idem Vlpian. nPuto& aνα ο, ſcili⸗ cet, facere inſtrumentorũ, id eſt, deſcriptio- nem uel repertorium, ſeu inuentarium: ſunt enim omnes hæ uoces in uſu luriſconſulto- rum, ſicq; in Pandectis Thuſcis legitur:licet uulgata exemplaria, Puto creditoribus eſſe dandã copiam inſtrumentorũ, ſcriptum ha- beant. Idem Vlp.iĩ Puto& Græcè acceptum ferri poſſe, dummodo ſic fiat, ut Latinis uer- bis ſolet: ενσ νHεευν‿Meνex zuse xc: 0t ne denarios acceptos fers? acceptos fero. Idemk: Flumen perenne eſt, quod ſemper fluit, id eſt, νακ⁵σꝑ torrens, quod hyeme, hoc eſt, Xαεμνννε Idem Labeo& Pompo. ſcribit mœchũ deprænſum in ipſis rebus uenereis occidi poſſel:& hoc eſt quod Solon& Dra- co dicunt,&ũ tσέe, id eſt, in re ipſa. Alij ex Lu ciano legunt, ρεαα ‚σση⁷‿νρνινν quæ lectio magis elegans& erudita eſt, quàm uera. di enim in lege lulia id ſpectandum eſſet, rariſ- ſimè accideret, ut iure mœchus occideretur. Ab antiqua igitur lectione non recedendũ. Idemm: In ſumma, ſi incõtinenti impoſitum quid ſit liberto quod ærεννρνεεεννοneret eius li bertatem, id eſt, imminens: quale metapho- ricus illud Perſianum, Et magis auratis pendens laquearibus enſis, Purpureas ſubter ceruices terruit. Idemn: Liberalia ſtudia accipimus, quæ Græ ci&εέεα εαρ†εμσ appellant. Idemo: Et ſi peculium meum teſtator dixerit(quia pleri- que ondessaxas patrimonium ſuum pecu- lium dicunt) cogendus erit reſtituere. ſigni- .„—. 1 A 1.1 6o ficat ea uox diminutiua forma. Nam& alibi peculium puſillam pecuniam interpreta- tur, qua in re aliaàs Laurentium Val- lam IJuriſconſultos accuſantem repercuſsi. De i lama. cee cacct I LA⁴ αμ LLLKe. mllcr 6 71 umille ſec Lian aſequo fitut pu aſticaiura legant, dlilariproadopttu Kyleingenuéul e terelciptis Puincip pincipũait itemq; uecauſis ſuorumt ant. Adiuuit utcum raſtudia,præiui i que haud dubie nillent.giturintet dionaeo uolumine ſeruavidictiones, q coin ſenſureperian rsz:libuit itaq in le laſce hic deſcribere. ni Loco proaulain qu- ar. lusredditur ferèeot u utcum baulus ait.l. miljbapinimipræf modiiintellgit enit nõ deſcholio ut uul grnnsiauy eoſenſu dlolophoräcogit pocolmnioneptoui nrcüeonomine c dincie utcellamſu⸗ amaugenmt aliqui neuos decuc, 6 che mn areckea Bulguon la VpsNam Sean, Sita ſideicömiſſun uwir dhiude aueris lidertatemdi uto& aieyfegli,ſch orũ, ide zdelcrpi ſeu inuentarium ſun in uſu luriſconſuly s Thuſcis legitunla Puto creditoribuseli nentorũ ſcriptumbo o& Grecè accepun ſic fiat, ut Latinisuer: 1 Ain nouella valentun. de homicldio. alecr ziee“lo halan n leonſtituto tẽ fers acceptos en ane eſt quod ſenpu rens,quodhyemeim beo& Pompo ſali nipſis rebus veneti t quod Solond Dw’ bin re ppla Aljeili 3 loau mwwmqual in lir eſt quam uen ectandum eſlet, wl nœchus occidetem tione non rececen t ncõunenti Uinyrim— raupbdh dneränn nens: qualemeui pore. de exac. lb. xj. Theo⸗ 6iCod. 233 De Codice Theodoſiano nuper edito, quædã ſcitu non indigna. CAP. XXVI. Ircunferebatur iandiu per bibliothecas deteres Codicis Theodoſiani titulo li- ber, cum Caij Inſtitutionibus, itemq; Pauli ſententiarum libris v. nu erqʒ per chalcogra phos typis eſt editus, fuitqʒ id nõ modico ho- nori Iuſtiniani noſtri nomini, cùm ex editi il lius collatione oſtendatur, quantum legali- bus ſtudijs adiumẽti attulerit noſter, uereq; ab eo in præfatione dictum, recipere ſtudio- ſos eurεναue. Tametſi, quantum ex ea le ctione deprændi, appareat, autores eos muti latos fuiſſe,& Theodorici Francorumsregis iuſſu, doctum aliquem eius tempeſtatis ho- minem in breuiarium redegiſſe eos autores: & non ſolùm interpretationes marginib. ad- iunxiſſe, ſed etiam aliqua in contextu cõmu taſſe:quò fit ut apud Caium eccleſia,& eccle ſiaſtica iura legant᷑,& pro præſide, curia,& adfiliati pro adoptiuis,& ſi qua ſimilia: quod & ipſe ingenuè uidet᷑ fateri, dum ſub rubrica de reſcriptis Princip. ſe ex conſtitutionibus Principũ ait, itemq́; Caio& Paulo elegiſſe, quæ cauſis ſuorum temporũ neceſſaria uide bant᷑. Adiuuit utcunq;, quiſquis ille fuit, no- ſtra ſtudia, præiuitq; nobis quibuſdam in lo- cis, quæ haud dubisè abſq; eo percipi non po- tuiſſent. Igitur inter cætera, quæ memoratu digna eo uolumine deprændi, quaſdam ob- ſeruaui dictiones, quæ neſcio an uſquã alibi eo in ſenſu reperiantur, quo uſi ſunt illi auto res: libuit itaqʒ in lectoris gratiam pauculas haſce hic deſcribere. Secretarium nõ uno in loco pro aula, in qua iudices cõueniuntb,& ius redditur, ferè eo ſenſu quo Auditorium: ut cùm Paulus ait:Lecta eſt in auditorio e- milij Papiniani præfect. præto. cautio huiuſ- modi: intelligit᷑ enim de auditorio cauſarũ, nõ de ſcholis, ut uulgò creditur. Ariſtoph. qensieεν eo ſenſu riſus cauſa innouauit, à philoſophorũ cogitatione,& cura. Cellariũ, pro collatione prouincialium, ibidem accipi tur, cũ eo nomine Comites, uel præſides pro uinciæ, ut cellam ſuam inſtruãt, annonamq; ſuam augeant, aliquid extorquent:eadem ra tione uox deducta, qua Cerarium apud Ci- ceronem in Verr. cùm prætextu ceræ, uel ſi- gilli, aliquid corraditur. Sic hodieluriſcõſul/ tipoſſent pecunias illas, quas pro cãdelis uo cant, appellare, quasq́; ſibi præcipiunt, ut ui- deant, an reſpõdere pro cliente de iure poſ- ſint:ſi adhibita diligentia deprænderint non poſſe, eo cõtẽti ſunt: ſi fouere bonã cauſam uiderint, auctario, ſeu corollario eſt opus. Muliercularius, qui alienas mulieres aſſecta tur: ea forma, qua Vxorius, qui propriam u- xorem amat: uox eſt à Conſtantino Impe- rat. uſurpata: ſicut Ancillarius ſeu Sæunoe- sude Ancillariolus apud Martialem, qui an- cillas ſequitur,& in eis inſanit:& Lectica- ria, quæ lecticas nobilium non aſpernatur. Medicamentarius quoque ibidem, qui ma- Parerg 1uris lib. II. 234 lo medicamento aliquem potionauerit. In- ternecij actio, pro accuſatione, ſeu iudicio homicidij: uox à me alibi, quod ſciam, non lecta. Commonitorium, pro conuentione ta cita,& abſq; ſcriptura facta: cuius quoq; in Iuſtiniani d. odice mentio eſt:. Poliptici, pro chirographo uel apocha, ſecuritatis aut ſo- lutionis diſcuſſoribus, ſeu exactoribus tribu torum facto:arbitror Polyptychi legendum, 10 quòd ea chartula multas haberet Muxæe, id eſt, plicationes: ut eadem ratione dicantur, qua& Diplomata, id eſt, complicatas conſi- gnatasq; literas dicimus:unde& triplices& quincuplices Martiali. Auraria functionis nomẽ, quæ collatione luſtrali exigebatur de rebus promercalibus uenalitiarijs. Hologra pha ſcriptura, pro teſtamẽto manu ipſius te- ſtatoris integrè deſcripto: unde& nomen ſumpſit: oν enim totum ſignificat: hinc& 20 holopygium Catullo. Arcalia, pro fiſci quo- dam iure particulari:Reliqua(inquit Theo- doſ.) tam arcaliũ, quàm utriuſq́; ærarij, uſq; ad incipiẽtem primã indictionem, iubemus ad indulgẽtiam pertinere, id eſt, remitti. Co- loniarum ius, pro conditione colonorum: inter quos,& Adſcriptitios,& Seruos,& Vicanos, non multa eſt differentia, à noſtris doctoribus ſatis clarè tradita. Curiales,& Collegiati: Erant curiales ex decurionibus 30 ſeu principalibus ciuitatum,& qui munera omnia ſuſtinere tenebantur,& ab alijs exige re:quorum conditio cœpit peſsima exiſti- mari, quia à præſidibus, exactoribusq́; tribu torum plerunque inquietabantur, cogeban turq; de ſuo tenuiorum onera ſubire:& ideo piohibita eis erat prædiorum alienatio, ne ſolum uerterent, euitandorũ munerum cau ſa Collegiati, artifices erant,& de humilima ciiitatis fæce:ex quibus eligebantur qui ne- 40 ceſſaria, ſ ordidaq; munera ſuſtinerent, qua- li erat calcis arenæq; effoſsio, cloacarum purgatio,& ſi qua ſimilia. Strenæ Calen- de, Pulueraticũ, in Nouella Maiorani, no- mina ſunt exactionum, quas concuſſores iu dices à cvrialibus extorquebant:tametſi Pul ueraticum propriè corollarium quoddam, ſeu auctæiũ mercedis erat, quæ mẽſori ſeu arithmetco præſtatur, cuius meminit Agen nius Vricus: Agrimenſores tres aureos ac 5o cipiant bᷣſque ſuo Pulueratico. Solebant enim qunndoque rationem abaci ſui in pul- uere corficere: unde& Ariſtophanes, xæ- 2d u xrdue edoe Ailad—αᷣν. 8i- liquaticim, munus quoddam quo ſiliquam pro ſoldo pendebant d. Papiæ quoque le- gis ibidm caput unum refertur, quo con- ſtitutun eſt, non licere mulieri, quæ ex prio ri matr monio liberos ſuſtulerit, ad ſecun- da uota tranſire, niſi ea lege, ut bonorum so ſuorumdodrans eius liberis ſit ſaluus:quod caput aljs addendum eſt, quæ à nobis curio ſè relata in Diſpunctionibus habentur. Ethæc quidem quod ad eos libros pertinet ſatis. 11 3 c Lj. C. de ſuf⸗ 7. d C. j. de Curta⸗ lib. in Nouell. D. Maiorani. aIſcd& ſi s. 9. quæ ſitum. ſi quls caut. b l is quĩ puteu. §. ſi quis. quod ul aut clam. c Lad beſtias. de pœnis. 235 D. And uid ſir diſerta bromiſcio, quid item ri- . 2 5, dica:duo lureconſ.loca explicata, correctaq́;. CAPVT XXVII. Ibet duo loca his emendare, qui corru- pta eſſe opinaturi ſunt:illis qui recteſcri pta defendere uolẽt, ſuum iudicium relictu- rus, nec magnopere repugnaturus. Alter eſt in hiſce Vlpiani uerbisa: Quæſitũ eſt, an poſ- ſit conuenire, ne ulla exceptio in promiſsio- ne deſerta, in iudicio ſiſtendi cauſa facta obij ciatur. Videtur nouus loquendi modus, ut Deſerta promiſsio dicatur, quæ non obſer- uatur, cum infrà contempta rectius appelle- tur:quare fortè legendũ aliquis non abſurdè crediderit, diſerta, id eſt, expreſſa& ſpeciali: ut quæſtionis thema ab VlIp. propoſitum ſe- cundum reſponſionem uideri poſsit, in qua diſtinguit, ſpecialiter renunciatum ſit, an id minus:diſſerere enim nihil aliud eſt, ꝗ́; clarè & ſpecialiter ſententiã ſuam exprimere. Tit. Liuius lib. x xα X. Cum in Luctatij fœdere diſertè additum eſſet, ita id ratum fore, ſi po- pulus cenſuiſſet. Alter eiuſdem eſt Iuriſc6- fulti, his uerbisb: Si quis in uineas meas uene rit,& radices abſtulerit, interdicto, quod ui aut clam, tenebitur. Legendũ enim Ridicas. eſt Ridica palus, ſeu pedamentum è quercu, uel roboreo, ueliunipero, quod optimum in uineam afferri ſolet, M. Catoni& L. Colu- mellę autorib. Si quis igitur palos uinearum abſtulerit, eo interdicto cõuenietur: nam de radicibus iam ſuprà dixerat: dubiumq́; ma- gis fuit in ridicis, quæ ſolo non itaadhærent, & nulla opera extrahi poſſunt. L. ad beſlias. Frde pœnis. aliter intelledla quam hactenus d cæteris fuerit. CAP. XX VIII. D beſtias damnatos(inquit Paul.) a- uore populi præſes dimittere non ce- bet:ſed ſi eius roboris, uel artificij ſint, ut di- gnius pop. Rom. exhiberi poſsint, princpẽ cõſulere debet. Interpretati ſunt Oldr. A b. cæteriq; interpretes, Exhiberi, id eſt, per gra tiam relaxari: atq; hinc annotandẽõ exiſtima- uerunt, ob excellentem alicuius uirtutem fa uore populi id petentis, principi pro crimi- nis pœnæq; abolitione eſſe ſuppicandũ,& interim executionem a Præſide ſiſpenden- dam. Alij inter cos, qui ad beſtia damnati, & eos, qui beſtijs obiecti ſunt, diferentiam conſtituunt, quæ tamen rectius à 0ſtris do- ctoribus non approbatur, cùm norx ſatis hoc oſtendi ex antiquorũ autorum lecione poſ- ſit:adduntq; id ſignificari, fauore ppuli ſcri bendum ad principem, qui in aliucſpectacu lum honeſtius eum dari iubeat, pomamq; ſic temperet, ut ſi inter athletas prodie mãdet. Sed mihi uidentur apertiora eſſeltriſcõſulti uerba, quaàm ut poſsit de eis diutits contro- uerti. Igitur ſciendum, eos qui à Præſidibus prouinciarum ad beſtias ex delicto damna- bantur, ſolitos in ipſiſmet prouincjjs beſtijs obijci,& conſumi: nec ex Populi fauore de- 4 1, CD.‿ Alciati 2336 TI'ſ PrrſideaIrIf.7, buiſſe Præſides quicquam referre: ſitamen 10 30 40 50 60 90 eius roboris, atq; artificij ſint, ut in ſpectacu- lis, quæ Romæ tiebant, oculos ſpectatorum morari poſſent, tum demum Princeps eſt c ſulendus, an Romã uelit eos damnatos mit⸗ ti, ut beſtijs ſubijciantur in populi Rom. mu nerib. Nec enim de alleuatione Pœnæ quic- quam hic agi arbitror, ſed ſolum de rei tran- ductione: cùm enim in aliam prouinciã tra- duci ſine permiſſu Principis nõ poſſent, qui Propter eorum artificiũ exiſtimet Romam potius mittendos, cõſulere tum quoq; prin- cipem debet, ut in reſponſi eius fine legitur: alioquin damnatos ſubijci beſtijs, non Ro- mæ tantùm, ſed in prouincijs, oſtendit Aſi- nius Pollio in epiſt. Cice. lib. X. Quid ſignificet E pitimia apud M odeſtini: & quædam de Reip. curatoribus. CAP. XXIX. Ibet de eo tractatu, qui adtutelas perti- net, duo ex Græco penu loca ſtudioſis promere, ſcitu haudq uaquam indigna. Pri- mum ex Modeſtini Excuſationum lib. II. le- ge quadamd Græca:in qua, ſiue Bulgarus, ſi ue quiſquis is fuit, cùm cætera Latinis reddi diſſet, eum qui aduerſus prohibitionem pa- rentũ datus ſit tutor, nec ſe excuſauerit, pro- hiberi eſſe tutorẽ, ait, manẽte epitimia. Quo loco Accurſ. epytimio legit,& uoluntatem teſtatoris interpretat᷑. Sed certè fallitur Ac- curſ.nec mentem luriſcõſulti ſatis percepit. Accipitur ννx inter cætera pro ααmνia: uoluit igit᷑ filiũ quidẽ ſubmoueri, ſed tamen nõ ideo notari infamia, uel dedecore aliquo, quo ſuſpecti remotiq; tutores afficiunt᷑:non enim talis fuit mens parentũ, ut filio ſuo uel lent ullam notam inurere. Remouebiturigi tur manente epitimia, id eſt, illabefacta no- minis honorisq́; ſui fama. Alterum eſt quod Paul.e ait, Reip. cu ratores qui apud Græcos el uocãtur urdνoi. eſt Græcis απα⁴νμρα☚ quod no- bis conſulo, curo. Eligebantur autem ex de- curionibus ſenioribus, qui curarent, quæ ad Remp. pertinerent: unde ααρμαυρν ĩbſ˖ uc, id eſt, medicorũ decretum, quo compelleban- tur ſinguli certas pecunias in commune æra rium deferre, his militibus dandas, quibar- baros ſubmouiſſent:inuentum ab Ariſtide. dicitur& rxνπσηboe teνο. Nobis tamen anti- quæ lectionis ueſtigia quædam indicarunt, non πανποαi, ſed&ρμανμι ſcriptum: de quibus ali bi non pauca ſcripſimus. Alij apud Paulum legunt rιραανuακα, quòd hæc uox generaliter curatorem ſignificet:unde apud Athenien- ſes decem erant hoc nomine, qui emporis præſiderent, curarentq; in uſum ciuitatis tri ticum deferri. Erant& qui myſterijs curam intenderent à populo electi quatuor, duo promiſcuè ex ciuibus, tertius ex Eumolpi- dis, quartus ex præconibus. Erant& in thea tris, chorisq;, ut omnem iniuriam arcerent. Xenophon quoque hoc nomine atteſtatur apud Perſas fuiſſe, qui uulneratis in bello medicarentur. Sed mihi prior lectio anti- quorum 1 ncod men accepllle hi Stemmata lineis di a. Derſius: gnmat guol Tiform do ſenſu&hica lumeſt dictionen piciendum quo m ddigh viddetut ſtemr lud klomericum, vuuer e hoh madunt omnes inte da ſacie quadam, poſtolus prima p P dur 70 GOus 77 Bimaginerrectius que teritnos forma. Hi cöpoliutiũ ſignifica maprofotmaaccip ruonis proœmio: uütegp hucpnerßieun ep ſri ſimyſt geſtemin Quod clarius ſeque dolninguit von firgullen ontenin poßiiet luoft gotumqun Jiij Guen beumine dant enin in illuſt ungieemiorei Altanurmoruao iai tuo glt do penu loca ſtudiot uaquam incigna.D xcuſationum lib,d, 1dua ſiue Bulgauſ n xtera Lauiniteit usprohibitionem 1 1 ec ſe excuſaueriigo nanẽte epiimmia, legit& uoluntun Sed cene fallitur iſcõſulti ſatis percqj er cæterapro auama ſubmoueri, ſedtma a ueldedecorealiqun tutores afficiunin arentũ, ut filioſcoui rere. Remouebiuni ideſt, illabelaca w ma. Alterum eſtqyat res quiapud Groh, ecis gichua quod 1 ebanturautemexc ilßen de grae dlb. cog. 237 quorum codicum apicibus magis accedere Schemata coꝑnationum, non temmata dicen dum eſſe:& Plauti in Amphitruone locus explicatus. SAPBVT N A Dmonueram quãdoq;, apud Paulume in his uerbis ſubeſſe mendum: Stem- mata cognationum directo limite in duas li- neas ſeparãtur: legendum enim ex antiquis codicibus, ſchemata. Viſum id pleriſq; eſt ni mis nouũ, cum Plinius, Suetonius, Iuuena- lis, cæteriq; hoc in ſenſu ſtemma uideantur accipere. Sed ego ferè arbitror voiqʒ corru- ptam aà recẽtioribus eam uocem:& ſciẽdum ueteres pro ipſa graduum, ut ita dicam, arbo re, cum imaginibus ſuis locis appoſitis, id no men accepiſſe. Plinius lib. xα α V. cap. III. Stemmata lineis diſcurrebãt ad imagines pi- ctas. Perſius: Stemmate quod Tuſco ramum milleſime ducis. quo ſenſu& hic à Paulo accipitur. Nec du- bium eſt, dictionem eſſe Græcam, unde in- ſpiciendum quo modo ea Græci utantur.& ubiq; uidetur ſtemma pro corona accipi, ut illud Homericum, Seεμνααά 1ανςę³νασινέννqdνμαε‿ tradunt omnes interpretes:pro imagine ue- rò& facie quadam, uνκα unde etiam Paulus apoſtolus prima epiſt. ad Corinth. Q—εαeάνι*ν ꝗRα τυ 2μσν 7878, fallimur huius mundi imagine:rectius quàm ut uulgò habet᷑, præ- terit nos forma. Hinc Auαε factitiũ, cõpoſititiũ ſignificat.& Latinis quoq; ſche- ma, pro forma accipitur. Plautus in Amphi- truonis proœmio: Quod ego huc proceßi cum ſeruili ſchemate, Ego ſerui ſumpſi Soſiæ mihi imaginem. Quod clarius ſequenti ſcena explicat, ubi Soſia inquit: Nam hic quidem omnem imaginem meam, quæ antehac fue⸗ rat, poßidet: Viuo fit, quod nunquam quiſquam mortuo faciet mihi. Quem locum interpretes non intelligũt:ſo- lebant enim in illuſtrium funeribus afferri imagines maiorũ eius familiæ, ut Plinius at⸗ teſtatur:mortuo igitur Soſia, nemo eius ima ginem tuliſſet, quia ſeruus,& ſtemmate ca- rens.at eam Mercurius tunc uiuente ipſo fe- rebat. Cornelius Tacitus libro tertio: Iuniæ funus cæteris ſolennibus cohoneſtatum, ui- ginti clariſſimarũ familiarũ imagines antela tæ ſunt, Manlij, Quintij, aliaq; eiuſdem nobi litatis nomina: ſed præfulgebãt Caſſius, atq; Brutus, eo ipſo quòd effigies eorum non ui ſebantur. Non erat autem ius imaginũ, niſi ei qui in magiſtratu Romæ fuiſſet. Quapro- pter Cicero, quamuis aliaàs familia equeſtri, non tamen ius imaginũ, niſi in ædilitate, con ſequutus eſt:quod ipſe ultima in Verrem a- ctione oſtendit. Non me latet Donatũ gram maticum carmen illud Plautinum ſic legere: Qudd ego huc proceßi, ſic cum ſeruili ſchema. ſed repugnat ſyllaba, quæ in ea uoce longa Darerg urls lib. II. 10 20 30 4⁰ 50 60 238 eſt, Auαπα,unde& ſchemata fi uras uocamus. 8 Quæ ſir captatoria inſcitutio,& · unde dicia. CAPVT XXI. Aptatoriam inſtitutionẽ dici exiſtimãt uulgò noſtri doctores, quia ex ea teſta- tor remaneret captus, id eſt, deceptusb. Sed aliter ego cenſeo:captare enim eſt illecebris, obſequio, donis, ſpe maiorum aucupari. Me ritò captatoriæ inſtitutiones dicuntur, quæ hac ex cauſa factæ ſunt, ut ab aliquo quis in- ſtituatur, uel legatũ conſequaturs: in quibus ſenatuſcõſulto hæ ſolùm probatæ ſunt, quæ mutuis affectionibus, aut obſequijs iudicia Prouocauerunt. Si quæ uerò in ſecreta alie- næ uoluntatis collatæ ſunt, non ualent: ut cũ Titium inſtituo, ſi Sempronius uoluerit: ue- riſimile enim eſt, me Sempronium captaſſe, ut cùm tantum ſibi licere de bonis meis ui- deat, legato me, uel hęreditate remuneretur. Idem cenſendum, ſi ipſum Semproniũ ſub hac cõditione, ſi me uice uerſa hæredem ſcri bat, inſtituero: hic enim apertiſſima eſt ca- ptatio. Sed& ſi in aliam perſonam captatio dirigatur, idem eſt, ne fraudi colluſioniq; ſit locus: ut ſi dixero, Sempronius hæres eſto, ſi Titium ipſe hæredem ſcribat:quid enim ſi ipſe cum Titio colludam, nonne ſenatuſcon ſulto fraus fieret? Exiſtimo igitur non tam fa uore teſtatoris ſenatuſconſultũ illud factum fuiſſe, quàm captationis ipſius odio. Malè e- nim ſemper apud ueteres audiuit id hominũ genus. Plinius epiſtolarũ libro ſecundo: Re- gulus, qui ſperaret aliquid ex nouis tabulis captare, eum cepit. Et mox: Improbiſſimum genus eſt aliena teſtamenta, falſis ipſis, quo- rum illa ſunt, dictare. Aduerſus eoſdem,& non uno in loco, inuehitur Martialis: irridet & quibuſdam dialogis Lucianus, fraudesq; detegit. Sed quid ſi captatoriam inſtitutio- nem interpretemur, quæ in ſecretam alicu- ius uoluntatẽ collata eſte quia ueriſimile eſt fore, ut is arbiter ab omnibus captetur, ut quod eorũ cõmodo ſit declaret. Extat Theo doſij cõſtitutio, qua Leontij Iucundæq; con iugum pietatẽ laudat, qui ijſdem tabulis am bo teſtamentum condiderant,& ſe inuicem hæredes ſcripſerant: qui mos hodie in Ger- mania plurimum obſeruatur. Nec enim, in⸗ quit ille, captatoriũ iudiciũ dici poreſt, cùm duorũ fuerit ſimilis affectus,& ſimplex reli- gio teſtamenta condentium. Quid ſit nuncupare, unde nuncupatiuũ teſta mentum, quamq́; ſignificationem habeant nomina. CAPVT XXXII. Eſtamentum, quod Iure ciuili coram ſe ptem teſtibus nominato hærede fieri ſo let, inlure nuncupatiuum dicitur: cuius uo- cis ea uidetur ratio, quòd nuncupare, ſit no- mina capere: unde quia proprijs nomini- bus teſtes accipiebantur, uidetur dictum id teſtamentum: non enim alia ſolennitate o- pus erat. Qua ſimilitudine enim nuncupa- 11 4 b l. captatorias. C. de teſt. mil. c l. captatorias. de hær. inſtit. 4 L j. ad Maced. b l. Titius. quib. mod. pign. uel bypoth. 239 ta pecunia dicitur, quæ(ut Cincius ait libro ſecũdo, de officio Iuriſconſulti)nominata& certa eſt, proprijsq; nominibus pronuncia- ta. Sic& nuncupare uota dicebantur Præto res, cùm ea in tabulas pręſentibus multis re- ferunt, redditurosq́; teſtatione facta promit- tunt. Verba legis XII. tab. ſunt, ut Feſtus ait: Cum nexum faciet, mãcipiumq;, uti lingua nuncupaſſet, ita ius eſto. Plin. lib. IX. capite XXXV. nuncupationem accepiſſe uidetur pro nominum, id eſt, titulorũ particulari in tabulis deſcriptione, æſtimationeq́;: nam de ornatu Lolliæ loquẽs, Quæ ſumma, inquit, quadringenties ſeſtertiũ colligebat, ipſa con feſtim paratam nũcupationem tabulis pro- bante. Habebat enim ſecũ rationes, quibus deſcribebatur, quanti quodq; margaritum, quanti ſmaragdus, cæteræq́; res æſtimaren- tur: ut eos probare non poſſim, qui eo in lo- co aucupationem emendant. Sunt enim no- mina cauſę ipſæ, ſeu tituli particulares cuiuſ- libet pecuniæ, quæ in rationibus accepta fer tur. Horatius: Cautos nominibus certis expendere nummos. Vlpian. Macedo, inquit:, pecuniam(ne quid amplius diceretur) incertis nominibus cre- debat, ne ſcilicet ex prop rijs rationibus con- uinceret, ſe filijsfamiliàs in malos uſus mu- tuam pecuniam dediſſe. uel quia ſi contigiſ- ſet filiũfamiliâs ante patrem decedere, per- debat fœnerator quod crediderat:unde pro- pter periculum grauioribus uſuris pecunias collocabat, utpote quinque centeſimis. Ho- ratius Satyra ſecunda: Quinas hic capiti mercedes exigit. uel quintuplo amplius, quàm in cæteris no- minibus fieri ſoleret, ut ego interpretor. Sic Cic. in Verrem actione tertia inuehitur:qui cùm rationes redderet, dixerat ſe pecuniam ſtipendio, frumẽto, legatis dediſſe: hæc enim nomina, id eſt, tituli erogationum, falſa, bre- uia, incerta erãt. Moris autem fuit, ut inquit Aſconius, unumquenq; domeſticam ſibi ra tionem totius uitæ ſuæ per dies ſingulos ſcri bere:in qua appareret, quid quiſque de redi- tibus ſuis, quid de arte, fœnore, lucro ſepo- ſuiſſet: quo die,& quid item ſumptus dam- ni ue feciſſet:ſed poſtquam rei ex ſuis quoqʒ; tabulis damnari cœperunt, uetus ea conſue- tudo ceſſauit. In aſſem uenditio qualis intelligatur apud Modeſtinum. EAP. XXXIII. Odeſtinus lib. IIII. reſponſorum: Ti- tius, inquit b, fundum Sempronio& Seio in aſſem uendidit, quibus pignori antè dederat, in ſolidum ſingulis: reſpondi ius pi- gnoris extinctum eſſe. Quæritur, quid ſit In aſſem uendere. An in ſolidum?& non puto, cùm infrà addat, In ſolidum ſingulis:cùm e- nini ſatis fuiſſet prius expreſſum, in battolo- gię uitium Iuriſconſ.incidiſſet. An in aſſem, id eſt, uili precio? Vergilius, Non aßis fac iunt, cuntq; recta. D.Andreæ Aciati 240 Cato:Quo non indiges, aſſe charum eſt. Sed & hoc non ſatis nobis arridet. An ad iuſtum calculum? Plin. epiſt. lib. I. Promittis ad cœ- nam, nec uenis, dicitur ius, ad aſſem impen- dium reddes. Ego arbitror ſicà ueteribus in ſolutũ dationem appellari ſolitam, cùm quis tanti rem pignorauerit, quãti uendi poterat: & ideo eam dat in ſolutũ creditori imagina- ria uenditione, quæ per æs, ſeu aſſem& librã 10 fiebat:dicebaturq; huiuſmodi uenditio in aſ- ſem facta:quẽ loquẽdi modum& alibi apud Iuriſconſultos noſtros obſeruaui. Quiq ſit exceſſus in Iure, quid ingre ſſis, uo ces rhetorum hic declarate. CAP.XXXIIII. Arcelli uerba ſunt?: Non ab re autem hoc loco uelut exceſſus hic ſubiunge- tur. Quibus in uerbis hæſerunt noſtrates do ctores:non ſatis(ut arbitror)tenẽtes, quid ſit 20 exceſſus.& uidẽtur ueteres pro digreſſione quadã accipere, uel cùm quis altius rem re- petit, uel cũ capta occaſione obiter extraar- gumentũ aliquid dicitur. Plin. epiſt. lib. x. Iam quid audentius illo pulcherrimo ac lon- giſſimo exceſſu:? Quintil. egreſsũ uocat, ex- emplo Græcorũ, qui Mibaæo appellant: un- de& eνιανεαεοε ο»ε ‿Gregorio Naziãzeno. Sic& Ariſtophani, cæterisq́; comicis, actus interpoſititius ad fabulæ argumentũ nõper- 30 tinens, πixkas inſcribit;, quòd tum tranſeat chorus. Eſt& ᷣxbæs, id eſt, euẽtus, ea oratio- nis pars, qua quid futurũ, indeq́; ſecuturũ ſit diſputamus. αεμασρνν uerò, id eſt, ingreſſus, ſi- ue ingreſſio, id dicitur, quod digreſſioni con trarium eſt:id eſt, quod ad propoſitam mate riã pertinet. Cicero in oratore: At uideo hãc primam ingreſſionẽ non ex oratorijs diſpu- tationibus ductam, ſed è media philoſophia. SicVlp.dEa pacta, inquit, inſunt, quę legem 40 contractui dant: id eſt, quæ in ingreſſu con- tractus fiunt. Si enim ingreſſum pro princi- pio ex uulgari ſententia intelligeremus, fal- ſum eſſet Iuriſconſulti dictũ:cùm conſtet in/ eſſe contractui etiam pacta, quæ poſt contra ctum fiunt, dum in continenti fiant, ſeu con tractui ſubijciãtur. Adde quòd hoc ſenſu Ju riſcõſultus non declararet, quid ſit legẽ con- tractui dare. unde tu ingreſſum cont ractus, interpretare propoſitã ipſius contractus ma so teriam. Neccenim debet pactum de aliquare conceptũ eſſe, quę contractui ipſi repugnet: quod alio loco expoſui. Cur publicum ius in ſacerdotibus conſigslere dicatur, defenſus vlpianus d criticiv. CAP. XXXV. Vblicum ius, inquit VIp. feſt, quod in ſa DPeu ſacerdotibus,& magiſtratibus con ſiſtit. Atqui, inquit Agricola in dialecticis, ſacerdotes quoq; erant iure gentium con ſti⸗ 6o tuti: unde male diuiſiſſe uidetur Jureconſul- tus, ſacrorũ, ſacerdotumq́; ius à naturali gen tiumue iure ſubmouẽdo. Sed ſciendum eſt, publicũ proprie in iure noſtro accipi, quo ad populum Rom. pertineis: quæ enim alijs gentibus dl igißen ulpuaeto ctus. „ 4— 7 115,406 amẽ qui ml- —, us 7 gnd uiati ci Taci 2no. rofil„ . lulicbind nong, jesiurida oſoitæ lu- Inda cunpopul Ordumnatusckge wlunmutoßjln relrcreiſe Nedictopræioll nomine damnald tui cot don otatur Sedul Droblematum ectic vones adducit, quias ilinoſtriprobatur cacquieſcere non wivlepenes amicl hem ulurarũ etiam oatrahitur. atquiar rreunũ dari, quoli lam fœnuſculiex ilimacõiectura dil overſiculo teſtatun dhs Eher, Puci,i bhixneut arum,ah uroan Etutuera ſit Ariſto in cömodato certe d non niſiamicis conc eius rtiones confut- im dcirconotuide oofiderequintun Eſumme probiti liatcömoderum,eu rrſrehieutnonſy ricenn qui laterpel diſdnetenegarec aledtodaret (Afma mn 5 ulnt cuſen d 1 A ch. 6 1 — im quis alti 3 us remte lione obiter extna ur Dlin epilt lin opulcherrimo acbo, dil egrelsũ uocate Halnan appellanum, aregorio Nazuäcenn etertsch comicisacd le argumentünpe did, quodtum tranſe leſt euẽtus, ea omi rä indeq; ſecuturi ro,ideſt ingrefſisl- quoddigrelſionicn dadpropoſitam mnn oratore. At uictoli on ex orators di’ le meclapbioſcyiÜ dit infunt quelege 3 quæiningeellen ingreſſumpiopindè aintelligeremlb ll dicti: cum conſtetn actaqurpoſteom 241 gentibus publica ſunt, pro priuatis habẽtur: at ſacra pop. Rom. ad eum tantũ pertinebãt, nec cum cæteris gentibus communia erant. Traianus ad Plin. Solum, inquit, peregrinæ ciuitatis, capax nõ eſt eius dedicationis, quę iure noſtro fit. Tacitus lib.III. Cunctas cere- monias Italicis in oppidis, emplaq;,& numi num effigies iuris atq; imperij Romani eſſe. Nam& Liuius oſtendit, in urbiũ deditione ſacra pop. Rom.dedi ſolere. Vnde& idem li bro octauo: Lanuuinis, inquit, ciuitas data, ſacraq; ſua reddita, cum eo, ut ædes lucusq; ſoſpitæ Iunonis cõmunis Lanuuinis muni- cipibus cum populo Romano eſſet. Cur damnatus depoſiti inſamis ſit, cũ in com modato, mutuoq́; aliud obſeruetur, rationes Aricto⸗ telis exc;ſe. CAP. XXXVI. N edicto prætoris, qui actiõe depoſiti ſuo i nomine damnatus eſt, infamia notat᷑ a:& tamẽ qui mutui, cõmodati ue damnatus eſt, non notatur. Sed unde hoc? Et Ariſtoteles Problematum ſectione X XIX. quaſdam ra tiones adducit, quas neſcio quantũ Iuriſcon ſulti noſtri probaturi ſint, ego certè omnino eis acquieſcere non poſſum. Depoſitum, in- quit, fit penes amicum: mutuũ uerò propter ſpem uſurarũ, etiam alienis cum hominibus contrahitur.atqui amicis potiſſimũ mutuam pecuniã dari, quotidie uidemus, etiam citra ullam fœnuſculi expectationẽ: imò uel cer- tiſſima cõiectura diſcerni inde amicos, Græ co uerſiculo teſtatum eſt: Kelve Qne 5 ue, do νοονσꝓφννφσέ. Ab igne ut aurum, ab auro amicus noſcitur. Etutuera ſit Xriſtotelis in mutuo ſentẽtia, in cõmodato certè defendi nõ poteſt, quod non niſi amicis concedit᷑: qua ratione& aliæ eius rationes confutari poſſunt. Ego putaue Parerg iuris lib. II. 10 20 30 rim idcirco notari depoſitariũ, quia maior in 40 eo fides requiritur, quem quis ſponte elegit, & ſummæ probitatis fiducia cæteris prætu- lit:at cõmodatum, cùm utilitatem commoda tarij reſpiciat, non ſponte domini cõtractum uidetur, qui interpellanti amico non auſus eſt fortè denegare, cùm tamẽ fidem eius non adeò probaret. CAfraniam non Calphurniam ediclo de poslulando cauſam dediſſe, emendatusq; ille Vlpia⸗ ni locus. CAP. XXXVII. Vr mulieres prętor à poſtulãdo arceat, originẽ Vlp.ꝰ introductã ait à Calphur nia improbiſſima fœmina, quę inuerecunde poſtulans,& magiſtratũ inquietans, cauſam edicto dedit. V erùm antiquorũ codicum le- ctio in Calphurniæ nomine uacillat: unde e- go arbitratus ſum de C. Affrania intelligen- dum, quæ Licinij Brutionis uxor, prompta ad lites contrahẽdas, ſemper pro ſe apud præ torem uerba facit:non quoòd aduocatis defi- ceret, ſed quòd impudentia abundaret. unde & ad notiſſimum muliebris calumniæ exem plum euaſit, adeò ut pro crimine improbis 50 60 1. 24² fœminarum moribus C. Affranſæ nomen obijciatur, ut Val. Max. libro vIII. autor eſt. Cur fures balnearij grauius plectantur, Ariſtotelis rationes adductæ, approbatæq́;. CAPVTI XXXVIII. (n integro tractatu de furtis Iurecon- fulti noſtri diſſeruiſſent, addidere dein- de de furibus balnearibus rubricam, quibus & grauiorem pœnam conſtituerũt: nempe, ut ad opus publicũ certo tempore damnen- tur. Sed qua ratione id inductũ putabimus:? Et Ariſtoteles Problematum parte Xxxl xX. has adfert. In primis, quia in domib. rem cu- ſtodire melius poſſumus, parietũ firmitate, clauibus, ſigillis, cura domeſticorum, itemq́; extraneo nemine admiſſo: at in balneis, hu- iuſmodiq; locis publicis, nulla eſt alia, quàm quæ non cõniuentibus oculis fit cura: ut me ritò acriore pœna coẽrcendi hoc caſu fures fuerint, quos nulla diligentia ſatis cuſtodire poterat. Item qui in publicis locis furantur, impudentiores ſunt,& deplorata citra corre ctionis ſpem ullam uita:at priuati fures cùm magis clandeſtinè id agãt, ſpem aliquã emen dationis habent, ut quos magis pudeat talia facere. Sed& qui in publico furtũ facit, non ſoli domino, ſed& reipublicæ iniurius eſt. Adde quod huiuſce atrocior quoq; eſt con- tumelia, qui dominũ cogit domum nudum reuerti,& omnibus interim ridiculo eſſe.& hæc quidem Ariſtoteles. Fpotheſis in piani reſponſo ex Aaſõ- pi fabella appoſita. CAP. XXXIX. Olent medici cùm ad lauream admittun tur Hippocratis iuſiurãdum iurare, quo & inter cætera id continetur, exhibituros ſe operam ſuam quibuſcũq; ægrotis ⁴ε ⁵μμε & œuyeæxον, id eſt, ſine mercede,& abſq́; pa- ctione ulla. Quòod ſiægrum hominem con- tractu aliquo defraudent, iure noſtro extra- ordinaria cognitione, quod extortum eſt re- ſtituitur. Medicus, inquite Vlpianus, cui cu- randos oculos æger commiſerat, periculum amittendorũ eorum per aduerſa medicamẽ- ta inferendo, cõpulit ut ei poſſeſſiones uen- deret: inciuile factum præſes prouinciæ co- erceat& ẽ. Videtur autem hæc hypotheſis ab Aeſopi fabula emanaſſe, qua traditũ eſt, lip- pientem anum medici operã imploraſſe, qui quoties ab ea impoſitis collyrijs recederet, furto ſecum aliquid de domo auferebat: de- mum cum conualuiſſet,& de mercede à me- dico interpellaretur: Atqui, inquit illa, mi- nus in pręſentia qᷓ; olim uideo:plura enim in domo uaſa, inſtrumẽtaq́; lippiens conſpicie- bam, quam nunc ſana conſpicari poſſim. Quæ ſit uulgaris uxor apud V pianum. CAbV KI. Nea uxore, inquit VIpianusd, poteſt ma- ritus adulterium uindicare, quæ uulga- ris fuerit: quamuis ſi uidua eſſet, impune c l. medicus.de uar. cog. d I. ſi uxor. de adult. 243 D Andrex Alciat 244 47. ,—7.. modi grammaticis perquirenda, diſcernen- daq; relinquamus: nobis ſatis ſit, utcunque Iuſtinianum defendiſſe. in ea ſtuprum cõmitteretur. Dubitari proba biliter poteſt, quæ uulgaris uxor dici poſſit. Accurſius meretricẽ intellexit:quæ ſenten- tia dura eſt, ut adulterij pœna teneatur, qui meretricem uitiarit:cur enim permittit mari tus eam quæſtum facere: Ego uulgarem po- tius intelligo, ex aduentitio uulgo, non ex ci ue Romana. Tranquillus in Vitellio, capite ſecũdo:Ex muliere uulgari Antiochi cuiuſ- Judicium, quos legum interpretes potißimi parare ſibi ſtudioſi debeant. cAP. XLII Xtat Volcatij Sedigiti antiqui autoris iudiciũ de Comicis poẽtis carmine iam bico factum, quod Aulus Gellius, Macro- dam, furnariam exercẽtis, filia equitem Ro- 10 bius, Donatus, tãquam iuſtiſſimũ probant. manum genuit& ẽ. arbitrorq; legem Iuliam adulterium quidem generaliter in nuptis pu niuiſſe, excepta tamẽ meretrice, uel famulis cauponum, quæ non ſoluùm uulgares, ſed ui liſſimæ ſunt: in uidua uerò nobilẽ ſeu hone- ſtam à uulgari diſtinxiſſe. Vulgarẽ, dummo do nuptam, nec apud Atheniẽſes legum pœ nis exemptã fuiſſè oſtendit& Lyſias orator in Apologia, ubi licuiſſe marito in ea depręn ſum mœchum occidere autor eſt, π mαντ wάꝝ;᷑ Aa ò voο§ι ο‿σν+q ae&οενν aʒν πυm iax 70 xα ο&I, d9& R&& ABο Mᷣ νεάeᷣτ AAor S Aiace 1d, Aεd ulu tee,. Adeò, inquit, uehementer hanc in nuptis mulieri- bus pœnam iuſtam legislator exiſtimauit, ut in uulgares quoqʒ; pellices idem cõſtituerit. Sed quid ſi Accurſium defendamus,& uul- garẽ intelligamus, quæ licẽtiam ſtupri apud ædiles uulgaſſet: Tacitus libro ſecundo: Eo- dem anno, inquit, grauibus ſenatus decretis libido fœminarũ coërcita: cautumq;, ne quæ ſtum corpore faceret, cui auus, aut pater, aut maritus eques Romanus fuiſſet. Nam Ve- ſtilia, prætoria familia genita, licentiam ſtu- pri apud ædiles uulgauerat, more inter ue- teres recepto, quo ſatis pœxnarum aduerſum impudicas in ipſa profeſſione flagitij crede- bant&ëẽ. Mihi tamen prior ſententia magis probatur. Diaconiſſa, pythoiſſa, abbatiſſa, an Lati- ne dicantur, defenſus a grammaticorum accuſatione Iutinianus. CAP. XLI. Vnt qui barbari ſermonis reum Iuſtinia num faciant, quòd diaconiſſam dixerit. Sed tamen exẽplo ille loquendi modus non caret. Auguſtinus enim in libris de ciuitate Dei, uaticinatricem mulierem, quam Græci Pythò uocant, ipſe Pychoiſſam dixit: licet in Canonicis decretis etiam magis barbaréè ſcri ptum ſit phytoniſſam, X Xα v. quæſt. vI. cap. ult. Sic Phauorinus philoſophus Xethiopiſ- ſam dixit, ut Stephanus autor eſt: quam uo- cem etiam apud Donatum in Terentiũ repe ries. ut male faciant, qui Iouianũ Pontanum reprændunt, quòd ea uſus ſit quodam dialo- go. Hieronymus certè noſter non ſemelab- batiſſæ meminit, nõ minusq; hanc ſibi licen- tiam permittit, quaàm Vergilius, cùm ſecun- dum regulas Phœniſſam Didonẽ dixit, uel cùm Athenienſes tenuioris fortunæ mulie- rem diorw= uocant, ut apud Apollonij inter- pretẽ eſt:niſi quòd Ósoræ, à maſculino ue de- ducitur, ſicut à Cꝑuso Leνoæ. Sed hæc& huiuſ- . ☛☚ 1 1 Extat& aliud de omnibus poëtis generali⸗ ter à Marullo ſumma cum examinis diligen tia compoſitum, quod& ipſum ab omniſtu dioſorũ claſſe laudatur. cur& nos de inter- pretib. noſtris, quos adeò multos in Jure ha- bemus, idem non experiamure non quidem de doctrina eorum(id enim periculoſius,& fortè temerariũ)ſed de utilitate, quam quiſqʒ ſtudioſus maiorem ex eorum dictatis conſe- 20 qui poſſit. Id exiſtimamus omnibus perpen- ſis ſic rectè fieri: In Iure primas comparatus cæteris Partes habebit Bartolus. Deciĩones ob frequentes, actio Baldum forenſis ſuctinet. Non negligenda maxime eſt tyronibus Cactrer:ſis explanatio. Opinionum tutius ſymplegadas Superabis Alexandro duce. Ordinis laſon atque lucis nomine Videndus eſt properantibus. His ſi quis alios aadiderit interpretes, Onerat quam honorat uerius. Declarata I Ipiani lex,& qui ſint qui pre benda locent. CAP. XLIII. Nuiti, inquit Vlpianus', teſtimoniũ non dicunt publicani:item is qui exercitui præ benda conduxerit. Accurſius præbẽdam le- git,& ſubaudit annonam. Ego ueterẽ lectio- 40 nem probo, quòd ſolerẽt antiqui neutroge- nere ea dictione loquendiq; modo uti. Plau- tus in Perſa: Præbenda ædiles locauere. Gellius lib. x v. capite quarto, de Ventidio tradit, cũ adoleuiſſet, ſibi uictum ægrè quæ- ſiſſe, eumq; ſordidè inueniſſe, comparandis mulis& uechiculis magiſtratibus, qui ſortiti prouincias forent, præbenda publicè condu xiſſe:in eo quæſtu notum eſſe Cæſari cœpil- so ſe. Reperitur& apud Liuium eodem modo 60 non uno in loco: ut appareat, quas ſacerdo- tum præbendas uulgò uocamus ilæqoeusee, poſſe nos Latinius neutro genere præben- da dicere. De conditione, cim moriar, diſputatio Tau- ri philoſophi à Iureconſultis noſtris finita. CAPVT XLIIII. TAcec conditio, inquit Vlp. d Cum mo- riar liber eſto, uitæ tempus amplectit, & idcirco inutilis eſſe uidet᷑. Sed melius eſt uerba benignius interpretari, ut poſt mortẽ ſuam uideatur teſtator ei libertatẽ reliquil- ſe. Quibus uerbis apparet deciſam eſſe quæ- ſtionem Rpetit⸗ muædim un terent lj( eccl. confl⸗ Cribit Otho C do capite X I. Scuim Lauinisſc arcadio Honorioc oc Pontiſice,Ron imachiũ auendam aculo gladiatorio um dare,& huiuſm um inhumanumq iaquadam facundt giſeutilaniſtas V millibus ſpectandis obriauille ſed poti dientänontuliſſep caamantem obruiſſe pertores Dirimacl merũtetulilſe, mart Malegeſamxillene ſent uerũ huiuſinod Kpabeolleenure CodxIhrbemuo ne, ldem eodem ca 9 Auitendn atlg ſi G e. naung enimperialdim utülitate, quam qgi eorum dictariscanl, mus ompibuspenen eris rohribus ds. pretes, 1s. er,gui ſim gunt Cap. XLIII anus, teſtinoniũin emis quiexetcitlie: ccurſius præbèilm nam Ego vetetäboin lerẽt antiqui neutnog- lendihmodoui l- te quarto, de Venii ſcbi victum ægfegle nueniſſe, compaläni 7t0109' vnu iſtuna unnſlänfnuf 1 XLIIIT 245 ſtionem, de qua apud Taurum philoſophũ diſputatum fuiſſe, Aulus Gellius libro ſex- to, capite XIII. autor eſt. Quæſitum eſt, in- quit ille, quando moriens moreret᷑, cùm iam in morte eſſet, an tum etiam, cùm in uita fo- ret. Et quando ſurgens ſurgeret, cùm iam ſta ret, an tum etiam cum ſederet. Nam alij mo- riendi uerbum atq; momẽtum manente ad- huc uita dici atqʒ fieri putauerũt: alij nihilin eo tempore uitæ, totumq́; illud quod mori di citur, morti uendicarũt. Sed Plaro in Parme nide neq; uitæ id tempus neq; morti dedit: ui dit enim utrunq; pugnare, neq́; poſſe ex duo bus contrarijs altero manẽte alterum conſti tui:idcirco miſcuit ipſe fines,& nouum tem pus peperit, quod l 2aeus u appellat, id eſt, momentaneam naturam. Repetita quædam ex historijs, unde origi- nem traxerit l. j. C. de gladiat.&æ I. iij. C. de his qui ad eccl. confug. CAP. XLV. Cribit Otho Chronicorum libro quar- to, capite X X.& ab alijs quoq; tam Grę cis quàm Latinis ſcriptoribus traditum eſt, Arcadio Honorioq; Imperatoribus, Dama- ſoqʒ Pontifice, Romã ab Oriente ueniſſe Di rimachiũ quendam monachũ, qui cum ſpe- ctaculo gladiatorio uidiſſet pop. Rom. ope- ram dare,& huiuſmodi lætitiæ genus, ceu di rum inhumanumq́; abominaretur, tribuni- tia quadam facundia pluribus cum populo egiſſe, uti laniſtas Vrbe eijceret,& ab eorum miſſibus ſpectandis abſtineret: uerùm nihil obtinuiſſe, ſed potius intempeſtiuam eius ſa pientiã non tuliſſe populum, lapidibusq; de- clamantem obruiſſe. qua de cauſa iratos Im- peratores Dirimachium eum in diuorũ nu- merũ retuliſſe, martyremq; appellaſſe: ſed& lata lege ſanxiſſe, ne gladiatores unquam eſ- ſent, uerũ huiuſmodi cruenta ſpectacula de 40 repub. tollerentur: quam legem& nos libro Cod. Xl. habemus, ſed ſub Conſtantij nomi ne. Idem eodem capite tradit eoſdem Impe ratores Butropij eunuchi, qui& conſul fue- rat, conſilio perſuaſos legem tuliſſe, ut ſerui ad eccleſiam confugiẽtes, aſyli ius non habe- rẽt, ſed abſtrahi inde à dominis poſſent. quã legem iniquo animo Ioãnem Chryſoſtomũ tuliſſe, hocq́; nomine graues inimicitias cũ Eutropio exercuiſſe:cumq; fortuna tuliſſet, ut iram Imperatoris fugiẽs Eutropius ad ec- cleſiam confugiſſet,& in ara ſederet, redar- gutum publicè fuiſſe,& diuino iudicio fa- ctum Ioãnem dixiſſe, ut eo auxilio quod ab- ſtulerat, ipſe indigeret. Extat in illum ipſius Chryſoſtomi tναν AG˙. Lex autem de qua loquimur, ea uidetur eſſe, quam etiam- num habemus libro Codicis primo, titulo, de his qui ad eccleſ.confug.l. III. De Nuellis Iustiniani,& cur MAuthen- tica hodie uocentur, qualisq́; ea uox Græcis ſit. CAPVT XLVI. en Wnderiihgais quandoq; eſſem, un- de fieret ut Conſtitutionum lIuſtiniani Parerg. iuris lib. II. ¶̊ν 10 20 30 50 60 246 uolumen, Authentici nomine citaremus, cũ tamẽ nuſquam appareat hunc ei titulum ab ipſo legis latore præfixum eſſe: ſic reſpõden- dum duxi, editum eſſe eum librũ Græco ſer mone,& conſtitutiones eas Græcè vexpae ap pellatas fuiſſe: uerũ cùm Aſiatica quadam lu Xuria diffuſus, prolixitateq; nimia ſcriptus li ber eſſet, translatum Latinè à Iuliano patri- tio& exconſule fuiſſe, ſed compẽdioſius,& ſtylo, ut tum tempora ferebãt, non inelegan- te, qui liber adhuc extat,& Nouellæ titulo circũfertur, dubio procul legitimus Iuſtinia ni ipſius partus, quem tamẽ doctores noſtri ut ſpurium reiecerunt, maluitq; Accurſius barbaram& Bulgari tempore factam tranſ- lationem interpretari, quòd uberior ei uide- retur: ideoq; Authenticam appellauit, quo- niam ex ipſo Græco originali ad literam tra- ducta eſſet. Sanè Authenticon pro re certæ fidei poni conſtat, nõ ſolùm apud Julianum Paulumq; luriſconſultũ, ſed etiam apud Ci- ceronem epiſt. ad Atticum lib. 1X.& lib. x. Tametſi Gaza libello de menſibus, hanc uo- cem apud ueteres hoc ſenſu nõ reperiri ſeri- bat, ſed eos qui citra mille annos ſcripſere, hac dictione a⁶σννν uti cœpiſſe, ut eum ex- primeret quem Latini autorem dicunt:olim enim idem ſignificat quod auτιαꝭάνε, id eſt, Pro pria manu aliquid patrans. De ceſaione bonorum guædam non iniucun- da,& quid apud Cumæos eſſet orobans. Cabvr XLVII. Vm legis lulię beneficio debitores, qui xæri alieno ſoluẽdo non eſſent, ceſſione bonorum liberarẽtura, uiſum pleriſq; muni- cipalium legum cõditoribus eſt, nimia id fa- cilitate introductũ eſſe, indeq; decoctoribus occaſionẽ deſidiæ, luxuriæq́; præſtari, cùm non pauci haud difficulter eò adigerentur, ut foro cederent, rationesq́; cõturbarent,& fidem fallerent, cùm ceſſione huiuſmodi car ceris tædiab, neruumq́; euitare poſſent: ob- uiam ergo iuri communi iuerunt,& ut ritè atque ordine ceſſio facta uideretur, ſtatue- runt, eum qui ad id beneficium admitti ue- lit, non niſi nudum ſuper lapide aliquo ad- uocata concione cedere poſſe, ut eius infa- miæ metu rariſſimus quiſque lapſis rebus id ſubſidium expetat: qui mos apud Cumæos alio in delicto obſeruari ſolitus eſt. Tradit enim Plutarchus in Problematis, mulieres, quę in adulterio depręnſæ fuiſſent, in forum deduci ſolitas, ut illic Iapidi inſidẽtes, ab om- nibus cõſpici, deſpiciq; poſſent: demũ aſino impoſitæ, per omnè urbem uectabantur, rur ſusq; ad lapidem reducebãtur: unde ignomi- niæ cauſa, quæ id paſſa eſſet mulier cvobczas, ab inſeſſo aſino dicebatur. Sunt qui ſaxum ipſum vop, id eſt, aſinum appellatũ credant. ſic enim Xenophon primo a⁴xbdme, lapi-⸗ dem molarem uocat. Sanè Nouella cõſtitu- tione cXxXxXv. ſanxit Iuſtinianus, eos qui nõ deſidia, aut luxuria, ſed caſu fortuito lapſi a l.iiij. C. qui bon, ced. 5 tj.C. e edè. 48 1 1. I 1 1 6 a 1 ſc ita cripti. de leg.ij. b I. Aquilius. dc donat. c l. j. C. de con⸗ trouer.iudic. facultatibus ſunt, non debere ad eam bono- rum ceſſionem cogi, quæ cum ulla contume lia fiat:quod& antè non abſimili caſu conſti tutum fuiſſe, in Codice Theodoſiano legit, qui bonis ced. poſſ. l. I. uid ſit quod in iure dicitur, Exemplo tur- pißimum eſſe, fœminino uocabulo maſculos con- tineri. CAP. X½LVIII. FEucsdunn Iuriſconſultusa, turpiſ- ſimum eſt, fœminino uocabulo etiã ma ſculos contineri. Interpretatur Accurſius ra tionem eſſe, quia quod minus dignum eſt, non debet ea quæ digniora ſunt compręnde re. Bene ſanè Accurſ. ſed, ut ego arbitror, non ex mente Iuriſcõſulti:uerba enim aliud ſignificant. Sciendum igitur eſt, ueteres ſoli tos fuiſſe, quoties aliquem tãquam mollem & effœminatum carperent, fœminino eum uocabulo irriſionis cauſa appellare: quod Ariſtophanes in Nubibus oſtẽdit, hoc ſche mate Soſtratum, Cleonymumq; mordens, itemqʒ Amyniam: Oσς ννα&νό,Q– 705 AMuνιριι‿με Ase; Vides ne fœminam ut uocet Amyniam:? cui reſpondet Strepſiades, vxsν Mαυυς ⁶επη ⁸ ꝓꝙæꝝνειαμα. Meritò hercle ſic eſt, qui quidem non militet. Quis Miostratus rhetor fuerit, cuing in Papiniani reſponſo mentio eſt. C AP. XLIX. Quilius b Regulus iuuenis ad Nico- A ſtratum prætorẽ ita ſcripſit: Quoniam me eloquentia tua meliorem feciſti, dono& permitto& ẽ. Hoc ex Papiniani reſpõſo an- notant doctores, ualere donationem magi- ſtratui ex cauſa remunerationis factam. Sed ego dubito, ne id nõ ſatis in iure noſtro pro- betur. Conſtitutio enim IJuſtiniani generali- ter id prohibete. Et Papinianus non de Nico ſtrato prætore, ſed præceptore, ſcripſit: uel (ut in Pãdectis Tuſcis eſt)de Nicoſtrato rhe- tore. Fuit is gente Macedo,& ſub M. Anto- nino Caracalla, quibus tẽporibus floruit Pa pinianus:Romæ docuit, à Criticis inter po- ſteriores decem rhetores cõnumeratus. Scri pſit orationes de ipſius Marci Imperatoris, itemq; aliorum laudibus: edidit& imagines, S RXxbiaν, VU Uicu, DrNa³ſsg) de,& non pauca alia, quod& Suidas tradit. An ueterum moris fuerit, leges, edicla, eclo gas, cantiones, actiones, à primo unde incipiunt uerbo appellare. CApP. IL. Olent recentiores omnes, cùm aliquod Iuriſcõſulti reſponſum in teſtimoniũ ci- tant, à primę uocis initio illud adducere:quã conſuetudinem ſunt qui exiſtiment nec ele- gantem, nec ex ueterum more eſſe. Sed ſcru Puloſa horum iudicia, non ſatis probare ego poſſum: ſuppetunt enim apud grauiſſimos autores affatim huius rei exéẽpla, ut in quin- ta P.V ergilij ecloga: Hæc nos formoſim Corydon ædebat Alexim: Hæc eaden docuit, cuium pecust an Melibait ⸗ D. Andreæ Alciat 1 20 30 4⁰ 50 60 248 Apparet enim a primo carmine denomina- ri illas eclogas, ſicut apud Ariſtophanem in Nubibus cantiones illas, rr aoler rpcb⸗ffg⸗ u avcy u pheu ꝗ Böxga. Vnde& plerac uidemus à Iureconſultis noſtris αε, id eſt demõſtrationis ſolius cauſa,& materialiter, ut uocant, duntaxat dicta: qua ratione& in- terdicta ipſa à primis uerbis prætorij edicti appellant. Hoc interdictum(inquit Vlpia- nus d) uulgò Quorum legatorum appella- tur. Et alibi eſt:Igitur hoc interdictũ uulgò Vti poſſidetis appellatur, retinendæ poſſeſſionis& ẽ. Sed& expreſſius idem alio in locof, Qui certam pecuniã, inquit, nume- flict ratam petit, illa actione utitur, Si certum pe- tatur:quæ enim certi condictio erat, ſica lu- riſcõſulto appellata eſt, quoniam ſub edicto Prætoris inſcripto, Si certum petatur, de ea tractatum fuit.qua de re nos alibi quoq;. LIBRI SECVNDI FINIS. DNANDE ALOIA TI IVRISCONS. PARERGAN liber tertius. Diſſerẽtia legatorum qualis in iure ueteri, pleraque ex Caij Intitutionibus relata: quid item aͦ fideicom⸗ mißis dictarent. c4P. I. = EGATORVM genera qua⸗ tuor olim fuiſſe conſtat, uendi- 4 cationis, damnationis, ſinendi modo,& præceptionis. Lega- 3 tum uédicationis eſt, cùm teſta tor ſic legat: Illum ſeruum tibi do, aut lego: aut, tibi fume, habe, uendica. nec in eo tradi- tio hæredis expectãda eſt, ſed ipſe legatarius poſſeſſionẽ accipit, quam in rem miſſionem uidetur Iuſtinianus appellaſſes. Damnatio- gliinrrat nis uerba huiuſmodi erant, Hæres meus illi dato: aut, illi ab hærede dari iubeo: aut, hæres damnas eſto dare. Eſt enim dictio damnas, 12.„ 2—. 1, 1, uox peculiaris Iuriſconſultorũh, per ſynco- bl- d 1) Ap 16, CuOd e L,, tur. an (Om.« pen dicta, pro dãnatus: ſicut copes, apud ue⸗ æsn teres pro copioſus.Plautus in Trinummo: Harpago, mendax, copes, auarus, elegans. licet uulgaris impreſſio coppes, nõ rectè ha- beat. Neminit eius uocis& Agretius gram- maticus, Juriſcõſultorum uerbum illud eſſe aſſerens. Paulus Sentent. libro tertio, dam- nes dixit. Quid autem id legatum damnatio- nis à uendicatione differret, Caius in Inſtitu tionibus eleganter oſtendit. Sinendi modo ſic legabatur: Hæres meus rem illam Titio permitte ſumere. In quo legato hæres rem tradere non tenetur: ſed uendicãti legatario nõ permittitur prohibere:quo fit, ut uerum non arbitrer, quod ſenſit quidam, hac legati ſpecie ſolam exceptionẽ olim legatario con- ceſſam. Atqui apparet ex uerbis Caij, etiam uendicationem illi indulgeri,& hæredi om- nem exceptionẽ auferri. Præceptionis lega- tum non niſi uni ex hęredibus dari poteſt, ut aliquid ex hęreditate præcipuũ habeat: qu ſi con- antiũ, quæ Uerbi näucunt,qualia ſu dodeprecor cupio, waideonomenil au ſufide pudorec h 3 elb. Sententiarũ aCömendo uerbu- ferinete ſicutoe D lldem amen, Quu rnquit etiam cum peeſt: velut, beto uut Volotibiillodp tem olim fideicõmiſ is Alegatario enin en Hoterarältem legata dn uelcodlicllls teſtame Cuusaihpoterant,c lbobſeruarek. Jed jmüisrelnquinöpot n tennt⸗Cgterügline mocicaeratdilerſir rum recta uia rranſ um reckauiatranſit c nium cuminfdeicé ſdie eſinio Seſige dufürenuun Gaocmantonisſo 4 Penüdercdanta dus antetatus ege. Crrakar in lre tegi did,ler m äppel 1 ictu n guali in ureietn,- 4 1 egfnInſtt. de ſola fide, pudoreq́; hæredis cõſiſterente. Vn- usrela:quititen a flin C4b l. 0OKVI genera o fuiſſe conſtat, veri damnationis, ſinen præceptionis. Lig 249 ſicõiunctim multis, aut diſiunctim ſingulis relinquat᷑, omnibus una tantũ res, quę nomi nata eſt, ſicut&in legato uendicationis debe u1 plurihus. tura: nõ uni res,& ali æſtimatio, ſicut in lega lcgaj. to damnationis:quod& à uendicatione non in eo ſoluùm differt, ſed& alijs modis. uendi- catione em̃ res aliena legari nõ poterat:item res quæ in rerum natura adhuc non eſſet, ut partus ancillę,&fructus naſcituri: cùm aliud Gleirmmalie⸗ in legato damnationis eſſerb. Sed& pro lega ſagreb. lcationis eſt cumtehſ uum tibi do, autgt endica. nec in eo tni eſt ſed ipſe legauni 6 hreterea. Naminrem miſlionen uit, de fid. bered. ppellalles Damnaid, erant, Hæres metiil edariiubeo:autbhærs enim dictio dann nſultorñ per ſn ſicut copes, apuile autusin Trinummo⸗ dele 1 ato hæle quo e ſgan 1. ut lel 3 1 9.. enſit quj aariocd nd eol 3 6 gl errl. 5 xc 3 iyvc 4 60 eredibus,, eggg 7 puu Co' ſpoſt mortẽ. uſtt de lega. 6 8 11 9 li de adop. ſtinus t, helce li de offic. troconſ. flartio, de ifn yſtt.ge d. aa.delega. to uendicationis, uendicatio uel in rem miſ- ſio cõpetebat: cùm pro legato damnationis & præceptionis actio in perſonam concede- retur:quę differẽtiæ hodie ſublatæ ſunt. Sed uomodo legata à fideicommiſsis diſcerne- mus? Et Paulus Caſtr. legata eſſe, quę uerbis uerſus legatariũ directis concipiunt᷑: fideicõ miſſa, quę uerſus hæredem, exiſtimauit, quę ſententia reiecta eſt, cùm legatum damnatio nis, itemq; ſinendi modo, uerbis uerſus lega tarium cõceptis fieri ſolerent. Meritò igitur uerior eſt aliorum definitio, fideicõmiſſa ap pellantiũ, quæ uerbis precarijs erga grauatũ inducunt᷑, qualia ſunt, rogo, peto, uolo, man do, deprecor, cupio, iniungo, deſidero, impe ro:& ideo nomen illud ſumpſerunt, quòd in de lib. Sententiarũ IIII. Paul. ait, Relinquo & Cõmendo uerbum, ad fideicõmiſſum nõ pertinere, ſicut& Dimitto, quia directum id ſit. Idem tamen, Qui fideicõmiſſum, inquit, relinquit, etiam cum eo, cui relinquit, loqui poteſt: uelut, Peto Cai ſis contentus illa re: aut, Volo tibi illud præſtari. Differebant au- tem olim fideicõmiſſa à legatis pluribus mo dis. A legatario enim iure ueteri legari non poterat d. Item legata non niſi in teſtamento, uel codicillis teſtamento cõfirmatis fieri(ut Caius ait)poterant, cùm aliud in fideicõmiſ- ſis obſeruaret᷑. Sed& legata poſt mortẽ hæ- redis relinqui nõ poterant, fideicõmifſa po- terante. Cęterũ& in eorum executione non modica erat diuerſitas:dominiũ enim legato rum recta uia tranſibat à teſtatore in legata- riumt, cùm in fideicõmiſsis neceſſaria prius eſſet reſtitutio,& fideicõmiſſo tardius perſo luto uſuræ& fructus præſtandi erant:at in le gato damnationis ſolum obſeruabatur, ut in pœnã detrectantis, legatũ duplaretur, quod Caius atteſtatus eſts. Quis dicatur in ure magiſtratus, apud qué . ſitlegis actio, pleraq; reſponſa ueterum explicata. CAP. II. Agiſtratũ, apud quem legis actio eſt, emancipare filios ſuos poſſe, Mode- ait h. Sed& VIpiantis: Apud legatum proconſulis, inquit, manumittere nemo po- teſti omnino enim apud eum legis actio nõ eſt. Idem: Adoptare quis apud Iuridicũ Po- lideoffc. teſt, quia data eſt ei legis actiok. Videndum lurid. quomodo accipienda ſint hæc uerba:& ipſe putauerim, apud eum dici eſſe legis actionẽ, qui merum&miſtum imperiũ habet, ſeu ius Parergon 1uris lib. II. 10 20 250 exequẽdi. Siquidem lege agere apud Liuiũ lib. XX VI. eſt capitalem ſententiam execun Lictor uiro forti adde uirgas,& in eum lege age:quod ad merũ imperiũ& ius gladij per- tinet. Miſti imperij exemplũ habemus apud Val. Max. lib. VII. Cùm exhæredatũ ſe que- relam detuliſſet, bonorũ adoleſcentis poſſeſ ſionem ei dedit, hæredesq; lege agere paſſus non eſt:dare enim bonorũ poiſeſsionẽ, miſti imperij eſti. Et legis actio in his, quæ miſti imperij ſunt, etiam adiudicatio dicitur. Vlp. Mulctam dicere is poteſt, cui adiudicatio da ta eſti: magiſtratus em̃ ſolos&præſides pro- uinciarum poſſe mulctam dicere, mandatis permiſſum eſt. Eius autẽ loquendi modi hęc uidetur fuiſſe ratio:abſoluebat prætor omnẽ ſuam iuriſdictionem tribus uerbis, do, dico, addico, ut Ouidius inquit: Ille nefiſtus erit, per quem tria uerba ſilentur: Faſtus erit, per quem lege licebit agi. Igitur ut hanc iuriſdictionẽ abſolueret, par- tium petitione erat opus: unde legis actio- nes introductæn: Quia, ut inquit Pomp. a- 30 40 50 60 ctiones introductæ funt, quas certas& ſolen nes eſſe uoluerũt:& appellatur hæc pars le- gis actio. Priora duo prætoris uerba ad actio nes in perſonam, uel in rem pertinẽt: ultimũ addico, ad executionẽ: quoniã fruſtra ille da ret ſua ſentẽtia uel diceret, niſi exequeretur addicendo, ſeu reum adiudicando, dñiumq; trãs ferendo:idqʒ proprie eſt legis actio, quia ita erant Romę in XII. tab. temperata uerba, ne aliquid penitus uiolentum& aduerſus li- bertatẽ inducerent:& ideo in iudicijs ſolen- nia erant quædam uerba, quibus apparebat uolentibus partibus omnia agi, tametſi uerè in inuitum redderetur iudiciũ. Hinc in iudi- cijs neceſſaria erat litis conteſtatio, quam ue teres iudicium accipere uocãt o: quoniam ſic concipiebatur in ea ſtipulatio: Quicquid te mihi dare facere oportet, dabis, facies? Da- bo, faciam. tumq́; dicebantur prætori feciſſe poteſtatem ſententiæ ferendæ: unde iudiciũ dictum M. Varroni, quaſi ius, id eſt, poteſtas dicendi. Paul. Sent. lib. v. Ex die, inquit, acce pti iudicij fructus computantur:& tam dan- tes quàm accipientes, itemq́; ſponſores eadẽ ſtipulatione comprænduntur. Igitur uſq; ad ſententiam non tam legis iuſſu agi uidebat᷑, quam ipſorũ litigantiũ ſpõte. Cuùm uerò exe cutio facienda erat, tum proprie legis actio dicebatur, quia etiã in muitos iuſſu legis fie- bat,& pro imperio ſuo tum agere iudex exi- ſtimabatur: mero, quando in cauſa capitali litigatum erat, in quo nullus rei conſenſus requiritur: miſto, in cauſa ciuili, in qua con- ſenſus uſque ad ſententiam interuenit. Sanè uidetur decurionibus principis indulgentia quandoque conceſſa fuiſſe legis actio. Paul. Sententiarum libro 11I. Apud magi- ſtratus municipales, ſi habẽt legis actionẽ, emancipa ri& manumitti poteſt. l I. imperi. de iuriſ. om. iud. m l. aliud eſt. de uerb. ſig. n l. ij. de orig. iur. 0 Il. reſtituere au tem. de uerb. ſignif. 4§. quosautem. In/uüt. de bon. polel 5 L. puberem. C. dc uure delib. 5 D.Andreæ Alciati 2 De prnetorũ iuriſciclione, eorumí edicli au toritate:& de bonorũ poſſeßionibus quædam annota ta ſcitu non indtgna.¾ CAP. III. Rætoribus iuriſdictio hac uerborũ for- Dals ex lege XII.tab. competebat: Iuris diſceptator, qui priuata iudicet, iudicari ue iubeat, prętor eſto:is Iuris ciuilis cuſtos eſto, huic poteſtati parento. Quotcunqʒ ſenatus creuerit, populus ue iuſſerit, tot ſunto. Magi ſtratus annui ſunto. omnes magiſtratus au- ſpicium iudiciumq; habento, id eſt, appella- tionem ad populum, uel ſenatum, ut Cicero lib.de Legib.III. interpretat᷑. Ius autẽ hi præ- tores à principio Romæ reddiderũt: demum ui bellica partis à populo Ro. prouincijs, in eas quoqʒ; mitti cœpere. qui A populo mitte- bantur, Prætores ſunt dicti: qui à ſenatu, Pro conſules:qui demum à Cæſaribus, Præſides uel legati Cæſaris: fuereq́; ex Auguſti formu la populo certæ prouinciæ aſsignatæ, aliæ ſe natui, alias Cæſar ipſe ſibi reſeruauit, ut Stra bo lib.ultimo atteſtat᷑. Tiberius uerò eas pro uincias, quæ prætoriæ erant,& ad populum pertinebant, tranſtulit ad ſenatum, ut Corn. Tacitus autor eſt. Igitur prætori non uidetur ſimpliciter legis cõdendæ autoritas fuiſſe cõ ceſſa, qui tantũmodo litium diſceptator, cu- ſtosq; luris ciuilis conſtitutus eſt. Solebant tamen edicta proponere, quorum aliqua ad executionẽ legum pertinebant, aliqua quan doqʒ&moderabantur& corrigebant legum duriciem: ſed hæc non perpetua erãt, uerum temporalia. Cicero in Verr. lib. I11. Quiplu- rimum tribuunt edicto prætoris, edictum le gem annuam dicunt eſſe:tu edicto plus com plecteris quaàm lege:ſi finem edicto prætoris afferũt Caleñ.Ianuarij, cur non initiũ quoq́; edicti naſcitur à Calend. Ianuarijs? Verùm quia ſolebant plerunq; prætores uaria edicta proponere,& uariè ius dicere, quæ res ambi tioſis& ſordidis iudicibus delinquendi cau- ſam præſtabat, Saluius Julianus omnia Aue- teribus propoſita,& memoratu digna, in u- num redegit, interpretatusq́; eſt: cępitq; tum edictum perpetuũ uocari,& Iuris ciuilis no- ſtri pars eſſe, quod alio loco à nobis declara- tum eſt. Summa autem uis& poteſtas in his edictis fuit, quæ ad bonorũ poſſeſsionẽ per- tinebãt:licet enim hæredes facere Prætor nõ poſsit, bonorũ tamen poſſeſſorem facita, qui perinde ac hæres exiſtimatur. Cur autem hæ redes facere nequcat, ea eſt ratio: quia aut ei bonorum poſſeſsionem concedit, qui iure quoq; ciuili ad hæreditatem uocatur,& is ſta tim fit hæres ex lege, non ex edictob: Aut ei concedit, quem lex X II. tab. nõ agnoſcebat, &quia tunc ius hæreditatis delatum alteri ex ea lege erat, ipſe hæredem non poterat face- re, cùm ius directũ alteri eſſet oblatũ, ipſeqʒ legem condere nõ poſſet, ſed diſceptator tan tummodo, executorq; iuris conſticutus fuiſ- ſet: quod ius abolere non poterat, ſed ex cau ſa ſolum moderari, aut corrigere, quantũ fit 10 20 30 4⁰ 50 60 executionis reſpectu, poterat. Et ideo uidet bonorum poſſeſsio hæc prætoria, executio- nis cuiuſdam eſſe ſpecies, quod in primis ex definitione oſtendit: eſt enim ius perſequen di, retinendiq; patrimonij e: cui enim exedi- cto bonorum poſſeſsio conceſſa erat, is ius habebat retinendi rem ipſam,& perſequen- di, id eſt, officium executiuum iudicis implo randi aduerſus quencunque, etiamſi ex lege XII. tab. uocaret᷑. Sed& VIpianus, cùm me- rum imperium definiuiſſet, Miſtum impe- rium, inquit, eſt, cui etiam iuriſdictio ineſt, quod in danda bonorum poſſeſsione conſi- ſtit d. cùm tamen Iuriſconſultus alibi defini- uiſſet miſtum imperium, coërtionem modi- cam eſſec. Accedit his argumentũ, quod ex dictionis ipſius ſignificatione capitur: quid enim eſt bonorũ poſſeſſio, niſi executio ipſa, qua quis poſſeſsionẽ adipiſciture ut ſicut ad- uerſus contumacem Prætor bonorũ poſſeſ- ſionẽ decernit, ita aduerſus poſſeſſorẽ quen- cunq; hæreditatis, uel quemlibet alium, qui ius prætendere poſsit. Quapropter alibi ſic ſcriptum eſt, ut poſſeſſio bonorũ detur, uelſi cui damni infecti non caueatur, ut is poſside re iubeatur f& ẽ. Quibus uerbis apparet, uul garem differentiam à doctoribus noſtris re- ceptam, à ueritate abeſſe. Diſtinguunt enim, plurimũ referre exiſtimantes, bonorũ polſ⸗ ſeſsionem dicamus, an uerſo ordine, poſſeſ ſionem bonorũ:ut hoc caſu executionẽ intel ligamus, illo ſucceſsionẽ. Atqui hæc ſucceſ- ſio ſimplex quædam executio uidetur, quæ olim quandoq; neceſſaria erat, quandoq; nõ erat. Ex capite, unde liberi, legitimiq; uocan tur, neceſſaria non erat, cùm ius ciuiſe illis a- bundè prouideret, niſi hęreditate iam ab alio occupata,& illi quæſtionem eius mouente: tunc enim neceſſariò adibatur Prętor, qui ex edicto ſuo eis bonorum poſſeſsionem daret. Idem in bonorũ poſſeſsione ſecundum tabu las dicendum, quod& Cicero ea in Verrem actione oſtendit. Theodoſius tamẽ quadam cõſtitutiones indicare uidetur, olim propria autoritate nemini licuiſſe hæreditaria bona apprændere, ſed bonorũ poſſeſsionis peten- dæ neceſsitatem habuiſſe, quam ipſe ea lege abolet unà cũ diui Adriani edicto. In his ue- rò, qui Jure ciuili non agnoſcebant̃, ut eman cipatis, præteritis, cognatisq;, erat olim ne- ceſſaria:quia non ſolùm executione, ſed etiã iuris collatione his erat opus. Hodie, cùm cõ ſtitutionibus principum& illi agnoſcantur, edictumq; ſit perpetuũ,& in uim legis trãſie- rit, ſolum eſt neceſſaria, quantũ fit executio- nis reſpectu, ſi controuerſia hæreditarij iuris illis fiat. Ad hancexecutionem reſpexiſſe ui detur Valer. Max. lib. vII. dum, Bonorũ, in- quit, adoleſcentis poſſeſsionem ei dedit, hæ- redesq; lege agere paſſus non eſt: ius enim perſequendi retinendiq; alteri dederat. Sed clarius Cicero Epiſt. lib. vII. ubi ad Treba- tium ſcribens: Silij cauſam te docui, is po- ſtea fuit apud me, cum ei dicerẽ, tibi uideri, ſpon/ 4liss de ir an elfa eu. panda glcu⁴⁵ in ol. Va nbulas dare, qliac lhrornon habul- duibus uerbis apf wrumpolleſsiond nisiudicio adhuclo uiſuccubuillet,t exioriſdictione pr eVndeloquendi idictio reſtitui ue uriis qui ici eponenda, uel iu dn Vler.Mlax. Iib.yl Sardinio, cuius li ſecerat, prætoriam ded fortede bon.pe debecintelligenda Eapeſtalaclug pitediſpuutun, 1 nauelin dim fen Prait Actusle diem uel condit o acceptlalio, he dio datlotutor,i Dorisuelcöcitionis 3 ddelingulb, quar uneccondiionem, moceemcppar alexſt dhertdruitcenam, tusomnino lntir reüetiü ömenorg hamaxnnnchaii mültud denationi Dationibus quemlibet aium aj „uapropteralbiſe Co bonorũ deturui caueatur, utispolig dus veibis apparerul doctoribus noftrin ſe Diſtinguumteni Imantes, bonorũy nuerſoordine, pale ccaſu executionẽni onẽ. Atquihhæcſucl executio uidetun fariaerat, quandoqii lberi, legitimig ben at, cum ius ciuiſeilbe lihereditateiam il tionem eius mobent adibatur Prętorquei m poſſelsionemchie Kione ſecundumthl Cicero eain Venin èlasde reg. odoſius tamẽ quam uns. euideecun olimptoyni uiſſe hærediaria donr orüpolſebsionispetn viſſe, quam ipſeeuſoy driani ddicto.n iswe lpoſtqua.§. „ Parergon Luris lib. III. 594 ſponſionem illam nos ſine periculo poſſe fa- cere, ſi bonorũ Turpiliæ poſſeſsionẽ Q. Cæ- pio prætor ex edicto ſuo mihi dedit. negare aiebatseruiũ, tabulas teſtamẽti eſſe eas, quas inſtituiſſet is, qui factionẽ teſtamenti non ha buerit. hoc idem Offilium dicere. Cuius epi ſtolæ hic eſt ſenſus: T'urpiliam, quæ factionẽ teſtamenti non habebat, hæredem filium in- ſtituiſſe, cuius nomine Cicero edictalem ob tinuerat bonorũ poſſeſsionem ſecundum ta 10 bulas: uerùm cùm aduerſarij litem illi mouiſ ſent, eſſetq́; ſpõſio facienda, id eſt, certæ pecu niæ promiſsio, quam is perderet, qui in cau- ſa ſuccumberet, conſultus Seruius a Silio, re ſpondit, ne ſponſionem faceret, ſed liti cede- ret, quia iniquam cauſam fouebat:non enim poteſt prętor bonorũ poſſeſsionem ſecundũ tabulas dare, quãdo tabulæ ſunt nullæ, quia teſtator non habuiſſet factionem teſtamenti. Quibus uerbis apparet, quamuis prætor bo 20 norum poſſeſsionẽ dediſſet, tamen ſponſio- nis iudicio adhuc locũ fuiſſe: quo in iudicio qui ſuccubuiſſet, tenebatur aduerſariũ, quẽ ex iuriſdictione prętoria priuauerat, reſtitue re. Vnde loquendi modus ille inoleuit, ut iu- riſdictio reſtitui, uel abrogari dicat᷑. Papinia- nusa: Si is qui uicit, non poſsit cauere, Uel res deponenda, uel iuriſdictio reſtituenda erit. Valer. Max. lib. vII. Appellatus Mamercus à Sardinio, cuius libertus Genutiũ hæredem 30 fecerat, prætoriam iuriſdictionẽ abrogauit. Sed fortè de bon.poſſeſſ. cauſa litis ordinan- dæ hęc intelligenda ſunt, de qua alibi diſſerã. Expoſita l. actus legitimi. de reg. iur. Ihoc capite diſputatum, cur emancipatio ſub conditio⸗ ne, uel in diem fieri nequeat. CAP. IIII. Exait: Actus legitimi, qui non recipiũt diem uel conditionem, ueluti emancipa tio, acceptilatio, hæreditatis aditio, ſerui o- 40 ptio, datio tutoris, in totũ uitiantur per tem- poris uel cõditionis adiectionẽb. Videndum eſt de ſingulis, qua ratione introductum eſt, ut nec conditionem, neq; diem accipiant:& primo de emancipatione.& ratio eſt, quia in ea lex ſtatuit certam formã, qua non ſeruata, actus omnino infirmatur. eam formã his fe- rèuerbis cõmemorat Caius Inſtitutionũ lib. primo:Emancipatio,& adoptio, quædam ſi- militudo uenditionis eſt, quia in eis emanci- 5o pationibus præter illum certũ patrem, alius pater fiduciarius adhibetur. Ergo naturalis pater filium ſuum fiduciario mancipat,& in manum tradit, à quo uice mutua duos num- mos, quaſi in ſimilitudinem precij accipit,& iterum fiduciario patri eos tradit: hoc ſecun- doò,& tertiò fit,& ſic de patris exit poteſtate: fiebatq; ante præſidem emancipatio coram quinqʒ teſtibus ciuibus Romanis pro eo qui Libripens dicebatur,& coram duobus alijs 6o pro eo qui Anteſtatus erat. Eius autem for- mæ cur conditio& dies addi nõ poterat, hæc uidetur fuiſſe cauſa: emancipatio enim actus luris ciuilis eſt, per quẽ qui filius eſt, pro nõ filio habetur:meritò igitur dicitur legitimus, id eſt, ſola legis fictione inductus:at fictio le- gis naturam ipſam imitature. Vnde ſicut na- turaliter quis filium ad tempus habere nõ po teſt, nec ſub conditione, ita nec emancipare eum, nec adoptare in diem, ſub cõditionéue licetd, ut frequentius proditum eſte. Nec me mouet, quòd conſtitutione Anaſtaſiana re- ſcriptum eſt, ualere emancipationem, qua e- mancipato reſeruata ſint aliquo caſu ex in- dulgentia principis legitima iura f: quodq; a Iuſtiniano ſit ſancitum, oblatũ curiæ filium naturalem ſolius patris reſpectu cenſeri legi timum:quod ad cæteros agnatos attinet, pro illegitimo eſſes. nam ſciendum ius fucceſsio nis ab ipſa filij qualitate nõ parum differreh: illud enim iure ciuili quadam naturali æqui- tate inductum eſt: at aliquem eſſe filium, ius ſanguinis eſt, quod nullo ciuili iure dirimi poteſt. Modus igitur qui ex diſpoſitione le- gis poſsibilis eſt, ſucceſsioni adiectus, nõ ef- icit quo minus quiſquam integreè ſit filius. quapropter& illud reſpõſum eſt, cum pater per reſcriptum principis filium ſpurium ſibi legitimũ effeciſſet, adieciſſetq; ne ei ius ſuc- ceſsionis ullũ aduerſus paternas tabulas cõ- peteret, uerè legitimũ uideri, quoniam adie- ctio illa nõ perſonam legitimi, ſed fucceſsio- nem reſpiceret: idqʒ Socinus, Decius, Cur- tiusq; cenſuerunti. Nam& aliquem mihi iu- ſtum filiũ cenſeri, agnatis uerò meis nõ cen- ſeri, haudquaq́; naturæ repugnat, cùm ſatis ſit, mihi integrè cenſeri filium: nihilq; obſtat reſpectu aliorum, qui non conſenſerunt, fi- ctionem legis nihil operari:huiuſmodi enim uarietas magis aliorum perſonas, quam ip- ſius filij reſpicit k. Cur acceptilatio conditionem,& diem non recipiat. SAP. V. VIdendum de acceptilatione, cur condi- tionem& diem non recipiat.& in hoc haud diutius laborandum eſt, cùm Vlpianus exemplo ſolutionis inductum autor ſit!: fi- ctioq;, uti dixi, naturam imitetur, non enim poſſum naturaliter pecuniam ſub cõditione uel in diem numerare, quia actus ipſe nume- rationis in ſolo facto conſiſtit, cuius ſubſtan- tiam qualiacunqʒ uerba non immutant. acce ptilatio uerò ipſum factum imitatur. quò fit ut parum me moueat, quod ſolutio ſub con- ditione fieri poſsit m. quia ante euentum con ditionis, uerbis tantum, non re, ſolutio eſt. at acceptilatio eam, quæ re fit,& ſtatim liberat, imitatur. Vnde nec eorũ ſententiam proba- re poſſum, qui exiſtimant, ſi acceptilatio pu- rè, quod ad ſubſtantiam attinet, facta ſit, ſed effectui liberationis addita ſit conditio, ut quia actum, eam acceptilationẽ ualere, ſi Im- perator in Italiam uenerit, nihilominus uali- dam fore, ſicut ſolutio ualeret, cuius effectui talis cõditio adiecta proponeretur. Nam aut tempus numerationis attendimus, aut eue- nientis cõditionis. Si tempus numerationis, mm 2 c l. adoptio, de adopt. d I. ſi tibi. de a⸗ dopt. e l. j. 6. ij. ad Tre bell. fl. ſiab eo. C. de legit. hæred. g l. cõmunii, de nat. lib. h Bart. l. is po⸗ teſt. de acqui. hæred. i Soci. 95. 246. Cur. 73. Dec, 258. in fin. kl. in ſtipulatio⸗ nibus.§. j. de uerb. oblig. I I. in diem. de accept. m l. ſub cõditio⸗ ne. de ſolut. 9 d Bart. J. e qui. §. fi. de acqui. hæred. 5 Bar. I. j. col. ij. cod. tlt. c Bart. l. Paultes. cod.lit. d I. fI. C. de edic. diui Adria. e l. j. in prin. de cadac. toll. f J. brectd rerk. ad leg. falcid. 4 255 D. Andreæ Alciati 256 nõ eſt dubium ſolutionẽ non eſſe, cùm tunc nulla oriatur liberatio: ergo nec acceptilatio ualebit, quæ inſtar numerationis habet. Aut tempus conditionis obſeruandum dicimus, & licet tunc ſolutio ualeat, quæ eatenus po- tuit ſuſpendi: acceptilatio non ualet, quia fi- ctio ad ſimilitudinẽ ueræ numerationis indu cta eſt.quæ numeratio eo tempore nõ fuit fa cta: nam& ſi dicamus ualere acceptilationẽ ſi Imperator uenerit, ergo anteq́; uenerit nõ ualet: uerèigitur etiam ſubſtantiæ reſpectu dicitur conditionalis. Cur aditio hæ reditatis, nec ipſa ſub conditio ne, aut in diem fieri poßit. CAP. VI. Vnc de hæreditatis aditione ueſtige- N mus:& exiſtimãt uulgò, hęreditatis adi tionem ex uoluntate cõſiſtere, quæ firma nõ eſt& certa, quoties conditio addita ſita. qua- propter qui ita dixerit, Si ſoluendo hæredi- tas eſt, eam adeo, nihil agit: ſicut qui partem tantum hæreditatis, ſi alia pars ſibi non accre ſcaib. merito igitur uoluntas requiritur libe- ra& certa, non conditionalis c. Sed hæc ratio nihil ad diem:& alia ſunt quæ ex uoluntate nuda conſtant,& tamen conditionem reci- piunt, ut uotũ. Item aditio hæreditatis filiofa milias uel pupillo delatæ, in eorũ nudam uo- luntatẽ repoſita nõ eſt, nec tamen credendũ ſub conditione uel in diẽ adire eos poſſe. Sed &piſtilli, ut aiũt, cõuolutione nõ caret huiuſ- modi ratio. Aisex uoluntate libera cõſiſtere: cur ex libera? atqui magis ex uoluntate mea eſt, ꝙ arbitratu meo quancũqʒ; cõditionẽ uel diẽ recipere poteſt. Cur igit᷑ liberã à cõditio- ne lex requirit? an quia olim pendebat᷑ ex cre tione hæreditatis uiceſimæ uectigal, nec mo- ra fiſco fieri debuit d? Paul. Sent. lib. IIII. ſub rubrica, de uiceſima: Teſtamentũ lex ſtatim poſt mortem teſtatoris aperiri uoluit:& ideo quamuis ſit reſcriptis uariatũ, tamen à præ- ſentibus intra triduũ, uel quinq; dies aperien dæ ſunt tabulæ. Nec enim oportet teſtamen to hæredibus,& legatarijs, aut libertatibus, ultrà quàm neceſſariũ eſt, uectigali moram fieri. Sed Paulus de tabularum reſignatione, nõ de aditione loquitur: nam& hodie cretio nis ſolennitas,& uiceſima ſublata eſt,&olim quibuſdam in perſonis locum non habebate, quę tamen conditionaliter adire non potuiſ- ſent. Ego ferè arbitror eadem ratione& hũc caſum niti, qua& ſuperiores:& ſciendum, le gis diſpoſitione hæredem aà die aditæ hæredi tatis defunctiperſonaã ſuſtinere, fingitq; eun dem cum defuncto: fictio igitur& hoc caſu debuit naturã imitari, nec enim ad diem uel ſub conditione repræſentan e quis alium po- teſt. Nec me mouet, quòod teſtator ſub condi tione inſtituere hæredem poteſt: quia per in- ſtitutionẽ nulla teſtatoris repręſentatio indu citur, fed per aditionẽ: tunc enim id ius quæ- ritur, quod prius ſola in ſpe ſuſtinebat᷑ f: me- ritò aditioni non fuit adhibenda dilatio. Nec iterum me mouet, quòod pluribus hæredibus inſtitutis, poſt aditionem quilibet pro parte tantum teſtatorem refert,& tamen imitatio- ne naturę non uidebatur quenque proparte repræſentari poſſe. Sed id autoritate legis XII. tab. factum eſt, quæ ſuadente æquitate actiones hæreditarias diuiſit 8: nec dubiũ eſt plus licere legi quaàm priuatis. Cur nec ſerui optio conditionalis ualeat, uel in diem facka. CAP. VII. 10 Ed quid in ſerui optione dicemus:&non eſt dubium, legatum optionis ſub condi tione ualere: ut, Si nauis ex Aſia uenerit, le- go tibi ex familia mea ſeruum, quem optaue rish. Sed nos de legato non quærimus, ſed de ipſa legati executione, id eſt, optione, quam legatarius facit. Et Accurſius ſentire uidetur ideo conditionem non recipere, quia lex iuſ- ſit id legatum haberi pro puro, tametſi eſſet 2ꝛ0 conditionale: idem enim eſt, ſiue quis optio- nem legare ſe dixerit, ſiue ita ſcripleꝛ it, di ta- lem non elegeris, aliũ habe:& ſi alium nõ ele geris, talem habe. quæ ratio nullius momen ti eſt, ut quæ legatum ipſum optionis reipi- ciat, nõ autem executionem, de qua nos quæ rimus. Alij id inductum exiſtimant, quia nõ uidetur teſtator tantum legatario cõceſsilſe, ut in diem, uel ſub conditione eligere poſsit cum enim optionem legat, de pura intelligi- zo tur: ſicut appellatione donationis ea in du- bio continetur, quæ nec conditione, nec die ſuſpenſa eſt. quæ ratio utcunq; defendi po- teſt, conſequensq; ex ea eſſet, ſi de mentete- ſtatoris appareret aliud eſſe,& conditiona- lem optionem ualere: quod nõ uidetur mul- tum luriſconſulti ſententiæ accedere, qui in his exẽplis hoſce actus appellauit legitimos, tanquam ſolius legis diſpoſitionem in his at- tenderet, nõ partium mentem. Alij a uulga- 40 ta ſcriptura recedunt,& nõ, ſerui optio, ſed Serui dictione abolita, ſimpliciter adoptio le gunt: quam dubium nõ eſt eſſe actum legiti- mum,& neq; diem, neq; conditionem accipe rel. Sed tam facilè non eſt à recepta lectione recedendum:& ex ſententia Bartoli dici poſ- ſetn, cùm optio in libera,& ſola eligentis uo- luntate cõlſiſtat, debere certam eſſe, nec con- ditione ulla, aut die ſuſpendi. qua ratione& Romani Põtifices decreuerũt, ut ſacerdotio so rum electio certa, liberaq; ſit n. Sed tamen ſu perius eam Bartoli rationem confutauimus: nam etſi dixero, Opto talem ſeruũ, niſi muta uerim uoluntatẽ: ualet optio, ſi non mutaue- roo, permitteturq;, ſi hoc magis ſedeat, uarta- tio. Et ut demus, eam conditionem reſolutio nem actus reſpicereb, non tamen negari po teſt uoluntatẽ nõ omnino eſſe certam. Q 1d igitur cenſebimus?& ſciendum quędam eſſe uerba, quæ à facto ipſo, executioneue ipfius 60 actus nomen ſumunt, ut optio, ſeu electioꝛid enim executionis ipſius nomen eſt: quapro- pter ſi aliud nõ impediat, ſolet dici, executio nem ſtatim ex optione fieri, iusq́; legati con ſumi d. quia lex confeſtim de eo qui optatus elt, — 2 — — — — 2 2 8 ½ ‿ „ Aenationipignot Qrdatio tubris 1.. najueurFratonume 1 eguuniſſiſtne Vpereſtuidec Anonpolſeeu e velad diẽ dari, Batolus, Alberat nuddubie intereſt pere neantec dies Un,s ümfacultalibus lab dong. plum reſpicit non unoyſpeciaiquodd iipotius inſtitutũſ imus. Baldus certe ipoteſt quiideot quia decreta iudicu minund quando eit nem ſecum rahere, is etb quam præce dednöexplicuthal „ aat curq execuii 14113 teun. in enuid nenf dcondtionénon? Gtälege kucd in weineapun druidépoleſs; do ecinpeäemie — n c.n 2n a ürkkampedam 1½ 3 dlegis in 01. r de 1 d 6 2— S ₰½ ₰½ — — 2MKe ine Adiccl.„ „ dd. at, 7, 4 alit ge Luapn man 18 257 Parergon Wuris lib. III. 258 eſt, perinde interpretatur, ac ſi nominatim à teſtatore expreſſus fuiſſet. huiuſmodi igitur uerba ſi diem uel conditionem habeant, no- 1— men ſuum amittũt, uideturq; dies uel condi- tio proteſtationem quandam inducere actui al perſeruum. contrariam, unde merito actus uitietur a: qui Nen iuſif. enim optat Titium ſibi ſub cõditione uel die dandum, tempore electionis nõ dicitur opta 1— re, quia dies uel conditio obſtat: poſt diei ue- rò uel conditionis aduentum, nec tunc qui- dtione dic 2 m apiontän dem quicquamn agit, quia ex uerbo optandi, ex Abauenena quod præſens tempus reſpicit, hoc actum o- uum guem al 3 ſtendit, ut tunc optio ualeret, non poſt diem: mMophä quod& in cæteris caſibus ſupraà relatis defen di poſſet.emancipare enim, acceptum ferre, hæreditatem adire, præſentis actus uerba ſi- ſenr gnificatiua ſunt, quibus dies uel conditio ad uerſatur:quiq; ita agit, non multum ab eo di- ſtat, qui, Obligo me, inquit, animo non obli- ume„—.— ſiceil⸗ arxlidg gandi, Adeo animo nõ adeundi, Conſentio hab den lend hoc ſ.morte, alienationi pignoris ſaluo iure meob. ed ſialium ice .—.. matio nullius moma Cur datio tutoris ſuſpendi conditione, aut die iplum optionis rec nequeat: rationum epilogus, quibus dicta lex, actus ionem, de quanosqhs legitimi. ſuſtnetur. CAP. VIII. um exiſtimant quiun Vpereſt ut de datione tutoris uideamus: m legatario cöcebält&X non poſſe eum à præſide ſub conditio- ndinione eligerepolt ne, uel ad diẽ dari, fauore pupillorũ, Dynus, legat, depurainteli Bartolus, Alber. atq; alij crediderunt: quorũ le donationis ea inc hauddubieè intereſt confeſtim tutorem acci- nec conditione, nect pere, ne anteq́; dies uel conditio ueniat, inte- rio utcunc; defendind rim facultatibus labantur. quæ ratio iudicem ea eſſet, ſidementt ipſum reſpicit, non actus infirmationẽ, uide- . 7... ud eſſe,& condiiim turq; ſpeciali quodam fauore inniti, cùm lex ) 4.„..—.... quodnõuiderurmu- id potius inſtitutũ ſentiat, quia actus ſit legi- timus. Baldus certè nõ abſurdè ſenſiſſe uide- lmubo..j. de ri poteſt, qui ideo inductũ hoc exiſtimauit, quia decreta iudicum conditionem non ad- mittunt, quandò eiuſmodi funt, ut executio- nem ſecum trahere debeãt:quæ ratio ei ſimi- lis eſt, quam præcedenti caſu comprobaui. Sed nõ explicat Baldus, cur diem nõ admit- tat, curq́; executio hoc caſu decretum comi- tetur. Vnde rectius ego arbitror, ideo diem tentiæ accedete, quii 8 appellauit legiims diſpoſiionem inliu- mentem. Alijauuge Anõ, ſerui opii ſt 4, limplicteracopmnt nõ eſtelle actum egi ecs condiionem acch n eſt arcceprlein& conditionẽ non admitti, quia tutela actus renubarolic eſtà lege XII. tab. inductus, per quem uim et errälſokꝛelgennen poteſtatẽ in caput pupilli lex tutori cõcedit, re certam elenae quæ uis& poteſtas à lege confeſtim transfer uſpendi qparasoled tur, nec in pẽdenti eſſe arbitratu hominis po . dod rüt, vtlacedon 1 teſt:quapropter aliud iuris eſt, cùm non lex, creuerũt, 1 ſtr galuman lelceum ſed teſtator ipſe transfert d:actus enim homi- wionem conlunan,„4 auiteſt. num ex eorum uoluntate effectum habent, lle ſerui nilm. eeu. actus legis in pendenti eſſe non poteſt: quia 5 lo, ſino unud eos iubet lex certos eſſe, nec in cõditionis e- ecop gdermi 1 uentum ſuſpendi. Concludo igitur, unica ra boenneännen reſolnn tione omnes hos caſus eſſe deciſos,& id pro cond menvegrine 1 regula conſtituendum, eos actus, qui à præ- d,non ſi ceum Ci ſenti executione nomẽ habent,& legis fictio minoeft uechmät ne uel interpretatione inducti ſunt, neq; diẽ, Lſcien 8 eueyis neq; conditionẽ accipere, quoniam dies uel ſo⸗ exccui ſcut conditio nomini ipſius actus, executioniq; aropin rqupe repugnat. Quapropter ſi conditio ea impro- ds n00 pria ſit,&executioni nõ repugnet, ſecus eſte, ut quia ſubſtantiã non ſuſpendat, ſed aliquid 10 20 30 4⁰ 50 60 admonitionis cauſa referatf. Idem ſi præſens f a. muto.§.j. tempus reſpiciat, nullamq; habeat incertitu- Al.n diem. dinem, quod aliqui exiſtimauerunts: ſi uerò g loan. Fab.§.0- dubia ſit, uel facti dilucidatione indigeat, ſe- mnis. Bar.i. ed cus eſſe.Idem cùm conditio reſolutiòni con-&ſiconditio⸗ tractush eſſet adiecta, nec enim illam ſuſpen- nalis. de auto. diti. Idem& cùm id exprimitur, quod tacitè, tut. inerat: niſi tamen expreſsio actui repugnet, 5 1 ſa. ut cùm quis acceptum fert id quod ſub cõdi- 1 d.ſt tbr. tione debebatur, ſimpliciter ualet, quia eam ſpem& conſequentia omnia peremiſſe uide— turk: ſi euentum conditionis exprimat, nihil k hacl. actus. agit, quia uerba repugnant: nõ enim acceptũ infin. nunc fert, ſed adueniente cõditione, tum de- mum uidetur uelle acceptũ ferre, meritò πέ oenio, id eſt, uentrioſo, prouerbialiq; apud nos carmini locus erit: Noluit, ut potuit: uoluit, præſtare nequiuit l. Intelleclus legis, Nuda. Qde cötrah. ſlipul. & quando dicatur conditio exiſtere. CAP. IX. l c. c ſuper. de offi. deleg. — Iocletiani, Maximianiq; extat conſtitu L ion qua traditum eſt, Si quis quod pa m. nuda. C. de cto nudo conuenerat, ſi nõ feciſſet, quanti ea contrah. ſup. res erit ſtipulanti promiſerit, huiuſmodi ob- ligationis poſt motam litem exiſtere condi- tionẽ:magnaq; inde orta eſt altercatio, ſi con ditio nõ niſi in litis cõteſtatione exiſtit, quo- modo à principio agi potuerit, alijs de facto agi dicẽtibus, alijs aliter: quas opiniones hic. referre non eſt operæpreciũ. Bartolus nipſe n Bart.lita ſu= ex ſtipulatu actum rectè exiſtimauit,& in cõ pulatus. ſtitutione ideo poſt motã litem exiſtere con- ditionem arbitratur, quia debitor antea inter pellatus non erat:quod ſaneq́; à ueriſimili ab horret: ergo rurſus exiſtit, inquit, impurga- biliter, quia purgari antè mora poterat. Quã ſententiam pleriq; improbant, tanquam con iectura quadam diuinatam, nõ ex uerbis de- ſcendentem. Sed nos ueriſsimã arbitramur, quoniam exiſtere propriè à ſiſtendo dicitur: ſiſtitur autem quod firmũ& immutabile eſt. Cic. de Offic. lib.II. Vt tyranni exiſterent,& optimates opprimerent. Igitur exiſtere pro- priè conditio dicitur, quando mora amplius dilui non poteſt. Paulus°: Si nauem fieri ſti- pulatus ſim,& ſi non feceris, centum: uiden- dum, utrum duæ ſtipulationes ſint, pura,& conditionalis,& exiſtens ſequens conditio nõ tollat priorem:an uerò transferat in ſe,& quaſi nouatio prioris fiat: quod magis uerũ eſt. quomodo intelligemus ibi exiſtere con- ditionẽ, an etiam ſi mora purgari poſsit?& p p Bart.j. ſt inſu⸗ certè non:donec enim poteſt ea aboleri, nul= lam, opp. vij. la fit nouatio idq́; omnibus in conſeſſo eſt: ui dem igitur tum exiſtere, cùm ineluibiliter exi ſtit? Illud ſciendum, in ea conſtitutione Do- ctores paſsim omnes arbitrari, ſtipulationẽ pœnalem acceſsiſſe, cùm uerba aliud uelint, nempe ſtipulatu quanti ea res erit:quæ ſtipu latio non pœnam, ſed id quod intereſt conti- net, ſiue ſingulariter, ſiue ex cõuentione, ut meritò ea quoqʒ id omne cõpręndatur, quod pacto nudo actum erat:& ideo lex ait, pręter, mm 3 0 l. oblig. fereᷣ. in fin. de act. —— d l. ſñpul. nõ di⸗ uid.. pen. de uerb. oblig. b. l. continuus.§. ute qui. cod. tit. c I.j.. fi. ſi quis ius dic. d l. cum fhip. ſim mihi à Procu⸗ lo. de uerb. ob ligationib. e de reg. iur. 259 id eſt, ultra ea ſtipulationem acceſsiſſe.& rur ſus, huiuſmodi etiam obligationis: eſt enim coniunctio, etiam, quæ repetit p ræcedentia, & implicatiua eſt, ut uocant. iterumq́;, in hac quoqʒ ſtipulatione:nam dictio, quoq́;, eiuſdẽ repetitionis uim habet. L Ftipulationes non diuid. 5. i. Ol. cum ſlipu latus ſim mihi a Proculo. alio ſenſu, quàm qui uul⸗ gatus eſt, intellectæ. CAP. X. Iquis ita ſtipulatus, inquit VIpian.a ſit, ſi ante Calendas Martias primas opus per- fectum non erit, tunc quanti id opus erit tan tam pecuniam dari:diem promiſsionis cede- re non ex quo locatum eſt opus, ſed poſt ca- lendas Martias, quia nec conueniri ante Ca- leñ. Mart.reus promittẽdi poterat. Quæ uer- ba intelligunt Doctores, ut cõueniri nõ poſ- ſit in omne, quod ſua intereſt rem nõ eſſe fa- ctam: quantũ uero ſit ratione eius quod par- ticulariter intereſt, quia adhuc nec facta nec incœpta ſit, poſſe etiam ante Caleñ. Martias agi. Alij loqui Iuriſconſultũ interpretãturb, cùm ſtipulationi ſubiecta eſt pœna: alij ali- ter, omnes tamen ſenſum deprauantes, atqʒ id cõminiſcentes, quod Iuriſcõſulti uerba pa tiuntur. Quare ſciendum hæcuerba, Quan- ti id opus erit, non ad id, quod intereſt, refer- ris, ſed ad ueram rei æſtimationẽ. Igitur qui facere promittit,& ſi non perfecerit, quanti id erit, intelligitur id opus, quod perfectum non eſt,& ſic ſola æſtimatio reliqui operis promiſſa cenſetur. Ea autem nõ poteſt iniri, niſi lapſo tempore:quia antè ſcire non poſſu mus, quid aut quale ſit, quod faciendum ſu- pereſt: atq; ita ego ſentio. quamuis nec illud prætereundum ſit, exiſtimare Doctores ex Proculi d epiſtola, ſtipulationem, cui dies& pœna adiecta ſit, etiam ante diem cõmitti, ſi conſtet intra diem promiſsionem adimpleri non poſſe: in qua re ego dubito, quia uerba Proculi ſunt, Si diẽ ſtipulator protulit, cùm iam opus ante Calendas Iunias effici nõ po- terit, puto pœnam eſſe cõmiſſam: nec expli- cat, quo tempore. quid igitur obeſt quò mi- nus ex regula exiſtimemus, tum demũ cen- ſeri commiſſam, cùm Calendæ lIuniæ uene- rint, ut tranſacta mora, ſolum in ipſo Calen- darum die perpendature Quid diſtet imaginariuma ficlo, O ſimula- lato,& quod in fraudem fictum ſit:& declaratal. imaginaria. de reg. iux. CAP. XI. I awir uenditio non eſt pre- cio accedente e. Si imaginariũ Ppro ſimu- lato accipiamus, quod cæteri faciũt, labefiet ſenſus legis, cùm etiã accedente precio poſ- ſit aliud agi, aliud concipi. Sed ſciendum, a- liud eſſe in fraudem factum, aliud ſimulatũ, aliud fictum, aliud imaginarium. In fraudem fit, quod uerè inter partes agitur, ſed alterius fraudandi cauſa: ut cùm pater alienat bona, cauſa filios in legitima portione defraudan- di: uel reus, ut lucrum fiſco diminuat: huiuſ- D. Andreæ Alciati 5 modiq; cõtractus ipſo iure ualent, licetab eo in cuius fraudem facti ſunt, poſsint reſcindi. Simulatũ dicitur, cum tacite aliquid agimus expreſsim aliud ſimulamus: ut cum fœnera- tor cõtractum mutui colore uenditionis ob- ſcurat, quo caſu uenditio ipſo iure eſt nulla, cùm conſenſum nõ habeat. Vnde definitum à maiorib. eſt, plus ualere quod agitur, quam quod ſimulatè concipitur:ſoletqʒ diſtingui, 10 ut ſi ſimulatio ex cauſa iniuſta uel falſa pro- ueniat, ei definitioni ſit locus: ſi uerò cauſa ſit iuſta, ſecus ſit: ut quando centũ tibi aureos legitimo cõtractu mutuaui,& tu ex cauſa de poſiti debere te inſtrumento fatearis, Eictio ad ſolam legem pertinet: nec enim cõtrahen tes fingere poſſunt, niſi lege permittente: ut in Aquiliana ſtipulatione,& quibuſdam alijs caſibus, quibus lex ſtipulationem fingit, uel hypothecam. Imaginarium dicitur, quod ad z0 imaginem, uel ſimilitudinẽ introductuũ eſts: unde lex ait, Teſtamenta per æs& libram fie ri ſolita accedente emancipatione, id eſt, ima ginaria uẽditione, coram quinq; teſtibus& Libripende ciuibus Romanis,& eo qui fami liæ emptor dicebatur. cuius rei formã tradit Boéthius in Topicis:qua forma etiã adoptio fiebat, itemq; emancipatio. Caius in Inſtitu- tionibus, tit. quibus modis filij exeant de po- teſtate, Emãcipatio, inquit, id eſt, in manum 30 ſeu poteſtatem traditio, quædam ſimilitudo uenditionis eſt, quia præter certũ patrẽ, alius pater adhibetur, qui fiduciarius nominatur: ergo iſte naturalis pater filium ſuum fiducia rio patri mãcipat, hoc eſt, manu tradit, à quo fiduciario naturalis unum aut duos numos quaſi in ſimilitudinem precij accipit:fiebatq; coram eo qui Libripens uel Anteſtatus dici- tur& ẽ. Tranquil. in Cęſ. Bello ciuili ſupera- lias donationes ampliſsima prædia numo ad 40 dixit. Val. Max. lib. v. Extorſit ut exequiarũ apparatus ſeſtertio numo addiceret᷑. Vlpia.¹ Si quis conduxerit numo uno, cõductio nul la eſt. Huiuſmodi igitur uenditiones ſi iuſta merces accederet, nõ unus numus, imagina- riæ dici nõ poterant.& hoc eſt quod dicitur, imaginarium non eſſe precio accedente. Eſt precium, ualor rei à uenditore in eius cõpen ſationem petitus, conuen tusqʒ: uidetu rq; ab antiquo uerbo procire dictum, quod petere 50 ſignifica t:licet recentiores grammatici quaſi præitium dici ſentiant, quibus ratio ſyllabæ, itemq; ſcripturæ aduerſatur: per c enim ſcri- bendum uidetur. SOripulatio hæc, Quocunq; die ſiſti, quomodo accipienda ſit:& declaratal. ita ſhpul. de uerb. oblig. CA P. XII. Ta ſtipulatus ſum(inquit Papi.te ſiſti cer i to loco,& ſi nõ ſteteris, quinquaginta da- 6o re ſpondes ſi dies per errorem in ſtipulatio- ne omiſſus fuerit, cùm id ageret᷑ ut certo die ſiſteretur, imperfecta erit ſtipulatio: quod ſi ab initio id agebatur ut quocũq; die ſiſteres, ſecus eſt. Magna eſt inter noſtrates alterca- 110, EiVtetcunqp Huius aute diltri veremin ſolidum mopobciteffeclu uibus, quod recte at dictio Quissa qis itad Quocl Vade quipromi- gerinde cltac ſi 1 ſet erichin abiti lt poteriiquelu nim electio ad el 2 Cuod ſi antec ſil an eum die non vonepœnaliadue ſtutlubauditione donihilſit opus. uefall imt ſ ant: Gan acceptali um re ponſtenu Vecontrahe alunt regul cs uücoflractuge qua reäiöfereſuperfiuo aw mutuumconſenſun obliguio ortturqu redem tansfenur,, endemperſonam! defuncus gebsit. danisvoluntari inne — uhnecadtaredest duddim declarzr a nöpeninet Uid dudinè inrrodudi 1 un 45& ldand 6 4 ne, id chin quinq; teſtibudi omanis,eo quütni Cuius rei formã mi- quaformaetäaina- Patio. Caius in nttu, odis fili exenntde aquit, id eſt, in mnun lo, quædam ſimilit ræter certũpatré li fiduciarius nominam- ter filium ſuum fidunt reſt manutradit aqu Inum aut duos numo nprecijaccipitſelui ens uel Anteſtatosci eſBello ciuiliſuper⸗ il imapredianumpdt Exoorſitut exequiii umo addiceret,Vhi umo uno cõdudiol cur vendiionesſii- unus numuv'inagin x hoceſt quoddicim ſe precio ccecente vendiotein eiu ſcöpel luentuscy: vicetuig . 71 linquibipie . inqul teris, quine ppubi † 11 1 5 Parergon nuris lib. III. 5. tio, quomodo accipi debeat, Actum ut quo- cunq; die ſiſteres: alijq; intelligũt, quocunq; placuerit promiſſori. alij contra, ut Paul. Ca- ſtreñ. quotieſcunqʒ placuerit ſtipulatori.alij ſpecialiter procedere, quãdo ſtipulationi ad- iecta eſt pęna.alij aliter. quę omnes cõtrouer ſiæ ex Latini ſermonis ratione facilè cõponi poſſunt. Et ſciendum, diſtributiuam dictio- nem eſſe Quicunq;, idemq́; ſignificare quod ſenti, qui deinde ante acceptationem mori- tur, num ius accipiendi hæredi competat:& non competere Paul. Caſtr. reſpondit, etiam ſi tabellio nomine abſentis ſtipulatus ſiti: ad- huc enim facti eſt, nec ius ante donatarij ac- ceptionẽ oritur k. In quam ſententiam ſæpe- numero&ipſe reſpõdi. Eadem opinione in- ductum eſt, ut ſi facta noui operis nũciatio- ne, is qui nunciauit diem ſuum obijt, nihil iu Quiſquis: quia uox hæc, Cunq;, naturam ge io ris ex ea ad hæredem tranſmittatI. cùm enim minationis habet: unde& Qualiſqualis à Iu- riſconſultis ſcribitur, cùm ali Qualiſcũqʒ di- cant.ſic& Taliſcunq;. Vergilius: Taliacunq;ʒ puer dominus florentis agelli Et Vtercunq;, pro uteruter,& ſi qua ſimilia. Huius autẽ diſtributiui duplicis, natura eſt, ut rem in ſolidum cuilibet attribuat,& uel in uno poſsit effectum conſequi, nedum in om nibus, quod rectè Bartolus declarata: ſed ſi- cut dictio Quis, aliquando ponitur pro ali- 20 quis, ita& Quocunq; die, pro aliquocunq;. Vnde qui promittit ſiſtere quocunque die, perinde eſt ac ſi aliquo die ſiſtere promiſiſ- ſet: eritq; in arbitrio promiſſoris quo die ue- lit, poteritq; uel uſq; ad mortem differre: diei enim electio ad eum ex regula pertinet b. Quòd ſi anteq́; ſiſtat moriatur, uerũ erit ali- qua eum die non ſtetiſſe, cõmiſſaq; ſtipula- tione pœnali aduerſus hæredem agetur. quò fit, ut ſubauditione Accurſiana, aliorũq; tri- 30 cis nihil ſit opus. Quæ facli ſunt, quomodo ad hæredes tranſ- cant:& an acceptatio neceſſaria ſit,& quædam uete⸗ rum reſponſa enucleata. CAP. XIII. Væ contrahentiũ conſenſu confirma- ta ſunt, regulariter ad hæredes trãſeũt, ut contractusc: quapropter in his mentio hæ redis ferè ſuperfluò adijcitur d:propter enim hic actus ex ſolo nunciatoris facto,& uolun tate celebretur, ad hæredes, ſicut nec cætera quæ facti ſunt, tranſire nequit. quod ſi eius, cui nunciatũ eſt, cõſenſus acceſſerit, ut quia ſatiſdederit, tunc ſecus eſt m. Cui nõ abſimile eſt, quod de contractibus innominatis tradit Vlpianus. Si enim do, ut des, uel facias, actio præſcriptis uerbis daturn: cũ enim dare idem ſit, quod dominiũ transferre, utriuſq;factum interuenit, mei dantis dominiũ, tui accipien/ tis, quod abſq; facto tui accipientis nõ tranſ- fertur. At in cõtractu, cùm facio ut des, aliud eſt: nõ enim neceſſaria eſt ulla tua acceptio, poſſumq; facere, tametſi tu nõ accipias:unde ſolum actio de dolo conceditur, quia hic ν ã æyεα nõ eſt o. qui locus à me alibi declara- tus eſto, ut meritò repetendum non arbitrer, ne exclamet naſutior aliquis, 6 οοεινιαι έιέεσςσ. Lex, I entre. ff. de acquir, hæred. aliter de- clarata quàm hactenus feit. CAP. XIIII. Apinianus d cùm docuiſſet, uentre præ- terito filium alium inſtitutum adire non poſſe, quia interim de uiribus teſtamenti du- bitatur, ſubij cit: Ergo ſiuentre pleno ſit mu lier, nonne iniquũ erit dicere, interea defun- ctum filiũ hęredi ſuo relinquere nihile Ideoq; decreto, filio ſuccurrendum eſt:quia ſiue fra ter ei naſcatur, ſiue non naſcatur, patris hæ- mutuum conſenſum iure ciuili uel gentium 40 res futurus eſt: eademq́; ratio facit, ut eman- obligatio oritur, quæ iuris eſt,& ideo ad hæ- redem transfertur, qui iuris interpretatione eandem perſonam fuſtinere creditur, quam defunctus geſsit. Quæ uerò alterius tantum partis uoluntati innituntur, facti eſſe cenſen tur, nec ad hæredes tranſmittunt᷑ e. Hinc eſt, quòd animi declaratio ex regula ad hæredes nõ pertinetf. Hinc ſi quis ſibi aut Titio dari ſtipulet᷑, mortuo Titio, eius hæredi rectè non ſoluit᷑, cùm obligationi ſimpliciter adiectus ſit, nec ius aliquod ei inhæreats. Idem uide- mus in deditione: antequam enim admiſſa, receptaq; ſit, nihil iuris producit. Quo gene- re, inquit in Topicis M. Tullius, Mãcini cau ſa defendi poteſt, poſtliminio redijſſe, dedi- tum non eſſe, quoniã non ſit receptus. Nam neq; deditionem, neq; donationem ſine acce ptione intelligi poſſeh. Pomponius quoq́;, Ideo maxime, inquit, quæſitum eſt in Hoſti- lio Mancino, quem Numantini ſibi deditum non acceperunt:de quo tamen lex lata eſt, ut eſſet ciuis Romanus,& pręturam quoq; geſ- ſiſſe dicitur. Cęterùm ex Ciceronis uerbis ui detur illa quęſtio definiri, cùm quis donat ab cipato quoq; ſubueniri debeat& ẽ. Non mo- dica eſt inter interpretes altercatio, quo mo- do accipiendum ſit quod Iuriſconſultus ait, Decreto filio ſuccurrendũ.& Accurſius de- cretum intelligit, quod in bonorũ poſſeſsio- ne cõtra tabulas adhiberi ſolet. reclamat Bar tolus, quoniam ſi de ea ſucceſsione intellige remus, inter prætorias ſucceſsiones referen- dum illud reſponſum, non inter ciuiles fuiſ- so ſet: unde ipſe decretum Papinianicæ deciſio nis intelligit: quæ interpretatio decreti ſigni ficationem planè nouat. Angelus decretum reſtitutionis in integrum intelligit, de qua nulla mentio in contextu eſt. qui omnes in- tellectus uerbis legis aduerſant᷑, quę filio ſuc curri ait, at ipſi hęredi filijſuccurri intelligũt. Item Pauli autoritate confutant᷑r, qui tali ca- ſu emãcipato filio maximè neceſſariũ eſſe bo norũ poſſeſsionis auxiliũ atteſtat᷑, quia nec so interim hæreditatem adire poteſt, cõſtituit; expreſsim differentiã inter ſuum hæredẽ,& emãcipatũ, cùm ex hiſce declarationib. nulla eſſet: meritò igitur aliud inquirendũ eſt, q́ d ſatisfacere curioſis poſsit. Ipſe aliter cenſeo, mm 4 i Conſil. 195. Dec. 126. K I. ſi ego.§. ſt uos. de iu. dot. I L. nõ ſolum.§. morte. de op. no. m l. prætor.§. hoc interdict. eod. tit. . 7, 2,28 n L. iuris gentiit. de pact. 0 Il. natuxralis.§. quod ſi facia. de præſcript. uerb. p l. Labeo. de uerb. ſig. ꝗ l. uentre. de acquir. hær. r l. illud. in fin. de contra tab. 263 D. Andreæ Alciat 164 & in primis decretum propria in ſignificatio in præſentia hæc interdicere non alienũ fuit. ⁄ ne capiendum, ut ſit deliberatio Iudicis cum ſicut& interloqui dicimus: quia interlocuto 1 cauſæ cognitione ad miſtum imperium per- ria ſui natura finem principali controuerſiæ 1 4 l ne quicquã. tinens a. Dubitat igitur Iuriſcõſultus, an ſuus nõ imponit, aliamq; expectare poſt ſe ſenten §. ubi. de off. hæres uentre pleno interim adire poſsit:& tiam poteſt. I nde cùm prætor primòo permi- proconſ. ſtricti iuris regulis uidetur nõ poſſe, quia in- ſiſſet ſimpliciter actori ut opus nouum nun- certus de uiribus teſtamenti,& quota parte ciaret, decreuiſſetq; obſeruandam nunciatio ſucceſſurus ſit, cùm uenter plures ferre poſ- nem, ſiue iure, ſiue iniuria fieret, dicitur illud ſit: nihilominus decidit decreto illi ſuccurrẽ- edictũ, quia eſt ſimplex permiſsio ab eo con- dum, cùm in omnẽ caſum ſit partem habitu- ¹0 ceſſa, quæ nullam fortè litem habebit: dein- rus. Adhibita igitur cauſę cognitione, in qua de cum interdixiſſet ei, cui nũciatio facta eſt, uideat iudex, an ueriſimiliter poſthumus ſit ne ædificaret,& ſi is ſpreta nunciatione ædi- naſciturus uiuus, abſintq; abortus ſigna,& ficaſſet, ut demoliretur, illud interdictum ap an unus uel plures, decretũ interponet,& ad pellatum eſt: non enim tum lis perpetuo fi- aliquã partem eum admittet, eritq; is iure ci- nitur, cum facta demolitione operis poſsit uili admiſſus. Si uerò is filius ſit emãcipatus, reus de iure ſuo docere,& iterum æditicare. ſuadente eadem æquitate,& ipſe iure præto- Necme mouet quòd IJuſtinianus interdicta 5 I. illud. in fin. rio admittet᷑ b, eo ſcilicet remedio, quo eman exiſtimet nomen ſumpſiſſe, quaſi inter duos cipati ſolent, nempe bonorũ poſſeſsione cõ- dicta: quia opinor, int erim, potius legendũ, tra tabulas impetrata. Eius igitur reſpectune z0 ut in aliquibus codicibus rectè impreſſum ceſſarium erit remedium prætoris, cùm ſuus eſt: quamuis uideatur ibi potius quædamal- hæres poſsit etiam iuris ciuilis beneficio ad- luſio uocabuli adſcripta, quàm uera defini- mitti.Si tamen poſtea apparuerit congruam tio, uel etymus. artem eum non habuiſſe, reducetur ex poſt 222, Part P Nouo intelleclu declaratal. ſi prius. de facto ad dehitam partem aditio. Et hoc modo .— oper. no. nunc. CAp. XVI. clariſsimus eſt eius legis ſenſus. P Iprius, inquit lib. quæſt. IIII. Africanuse, num cementome nbitrat, diuinator Asicanofactae bar, quodexemp Acontelſoriam, eim demus, nihil emaciuis, an neg⸗ Fiones negall nd ionis,cöculio ipſ- nödebeat, cum co- eruitutem deberi, Quidab Interdiclo Ediclum dislet. quaàm ædificatum eſſet, ageretur ius uici-, ns lderaatẽ alfertato CAPVT Ky. no non eſſe altius ædes tollere, nec res abeo aAuwadestoleere. Væſitũ eſt, quomodo ab Edicto diſcer 30 defenderetur: partes iudicis non alias futu- inon ſdeo ſibi ſ V natur Interdictũ:& fuere quiidem eſſe ras fuiſſe Caſsius ait, quàm ut eum, cum quo pobitquis obligatt reſponñderent. Bartolus uerò interdictũ edi- ageretur, cauere iuberet, non prius ſe æditi- lraliquopacto,un e Bart. inl.j. de cti eſſe ſpeciem ait, quòd inter duos dictum caturũ, quàm ultrò egiſſet& ẽ. idemq; è con- nonpoßittollere 1 oper.no. ſit.Sed etſi uerbis præceptiuis cõceptum ſit, trario. Intellexerunt id reſponſum noſtri in- debea ſedalteriene d I. prætor. de interdictũ eſſe d. Quæ ſententia uera nõ eſt: terpretes, ut id cenſuerit Africanus, in con- adiradimur, cum, 1 oper. no.nun. nam& quicquid prætor edicit, ad duos perti feſſoria uel negatoria actione ſi reus ſit con- idſuadeat: folet eni net, actorem& reum.& lex ait, interdictum tumax, officio iudicis ad cautionem cogen- relliauocant concl hoc proponit᷑ ex huiuſmodi cauſa, quia edi- dum, ſe nihil innouaturũ, donec de iure ſuo wdocpliurbano, cto expreſſum eſt, ne poſt operis noui nun- docuerit,& actoris partes ſuſtinuerit: hicq; AMdducebam d’iluc ciationẽ quicq́; operis fiat. Quæ uerba oſten 40 ſenſus hactenus promiſcuè ab omnibus ap- felorüicacfuil dunt edictum ab interdicto differre:& ea in- probatus eſt, quem tamen ipſe ſæpius docen dopremedis, . terpretatio qua tacitè expreſſum dicũt, quia do confutaui, idq; VIII. argumentis. Et in pri a maces ſoletprer m mandat deſtrui, ipſa contextum deſtruit. Do mis aiebam, ſi ea quæſtio ad cõfeſſoriam, uel ni&tamen ſex 1 natus grãmaticus in Hecyra Lerentij: Inter negatoriam pertinuiſſet, non rectè a Tribo- Nanncandn Edico& Interdico hoc intereſt, quòd edici- niano ſub edicto nũciationis noui operis col is omiſtc etü 1 mus, quod fieri iubemus: interdicimus, q́d locatam uideri, quæ melius ad eam Digeſto- Güeni- Lült fieri uetamus. Edicimus uni generi hominũ, rum partem attinuiſſet, cui rubrica, ſi ſerui- dſenmüühns interdicimus diuerſis:itaq; prętoris edicta& tus uendicetur, cùm non niſi obliquo& re-— tinſenün interdicta dicũtur. Quæ diſtinctio& ipſa nõ moto ductu, atq;, ut Theophraſtus ait, i« Ma- Coni ulemeche ſat uera eſt, cùm ſub rubrica, de interdictis, 5o 2you ad nunciationem quicq́; facere poſsit. c hend ſutine quædam ſint, quæ fieri non prohibent, ut re- Rurſus dicebam, ſi de confeſſoria intelliga- non enurbun ſtitutoria, exhibitoriaq;. Quare ſciendum, In mus, ratione caret hæc deciſio:cur enim reus viſte calendu,-- terdictum duobus modis accipi. In primis qui cõtumax eſt, de reo actor fieri debet: Nã onrefadlüſcpi quod prohibitorium eſt, quoniam interdice quod Bald. f adducit, ut ei qui benedici no- f²¹ mauuc exhi reprohibere eſt, hincq; etiam, ſi quæ cauſam luit, maledicat᷑: frigidius& ineptius eſt, quàm a on daner tratid 1 proprietatis habent interdicta dicuntur. Se- quoòd in ſummi uiri Africani mentem cadei e mu4⸗ 1 cnrettulond cundo etiam proprieè dicitur interdictũ, quo poſsits:rationes enim neceſſariã illationẽ fa⸗ 2 1i dſte weniteraie prætor aliquid iubet, uel uetat, nõ perpetuò, cere debent, nõ ſolùm colorẽ. Iterũ aiebam, Iates i enim Quit ſed ad tempus, donec pleniore iudicio de iu- ſi eum intellectũ approbaremus, cõtorquen cüpeleinepe re petitorij quæratur, quaſi interim dictum, éo tur legis uerba, quæ ſimpliciter, nõ ad cauen eiſt ubtewilonne ut eſt apud Paulum lib. Senten. v. Interdice- dum, cogi iubent, cùm in cõfeſſoria nõ coga dencneinuiduf 3 4 re enim eſt, interim edicere. Cicero ad He- tur, niſi ex annua contumacia. Subijciebã ex nennenrion z t ren: lib. iI. Verũ horũ pueriles opiniones re- cõmuni ſenſu, in ſecunda parte contextus di denbam wntmni ctiſsimis rationibus, cùm uoles, refellemus, uinandum eſſe, eum qui negatoria agebat, 1 dlſcare 1 3 non prapangi elſa 64 u ianusimerdid dliſſe quaſiinterdug relm potinslegench lbus recte imprelim ibipotius quædama Pta quäm uera cei claratal ſ prius, CaP. XVI blij in n de equi. poſf. quæſt.II. Aftienoy, elſet agereturiusuii, es tollere, nec resabe iudicis non alias fmm quam uteum, cum eret nonprius ſeauti giſſetälc,demixeem d reſponſum noſtii eerit Africanus, inco- aactione ſireus ſte Sad cautionem cogen- rurũ, donec de wwrln artes ſuſtinuerirhih miſcue ab omnibusiy amen iple epiuscoan arguments- kii 1 eſtio ad cölellonim iſſet, non recte⸗ 19 ciationis nouichen nelius adem Dige— robrica, ſiſel in cofel, ehi 1mine biſiti m Lqui in alie⸗ na. in fl, de ne goe geſt. eli ſi quis ius Pr iciter nod⸗ imßües ſbrunüch f lſipul§. qui Opus. eod. tit. deoper. no. 265 non fuiſſe in poſſeſsione libertatisa, cùm ta- men lex generaliter loquatur, nec diſtinguat uter in poſſeſsione eſſet. Addebam& eam ra tionem: nam primũ edictum in cõtumacem ſolet expediri, ut is tædio ductus ſui copiam in iudicio tandem faciat, nõ autem ius ipſius contumacis perimit b. at hic cùm poſſeſsione priuetur, ius amittit. Quid enim ſi in petito- rio iudicio probationib.deficiat? cùm in cor- oralibus ex contumacia poſſeſsionem non amittat, ſed ſimpliciter inquietetur, cur in iu- ribus poſſeſsionem amittit, duriusq; plecti- tur? Non parũ quoq; eo mouebar, quòd ex- plorati iuris eſt confeſſoriam nõ dari, niſi ei qui iam turbatus, inquietatusq; à uicino fuit: at hic nõ erat. quod enim Bartolus, præpara- ta iam cęmenta, materiamq́; ait, idq́; ſufficere arbitrat, diuinatoriũ eſt, nullaq; huius rei ab Africano facta eſt mentio. Sed fortius impel lebar, quòôd exempla hic relata nihil uidẽétur ad confeſſoriam, negatoriamue pertinere: ut enim demus, nihil referre quibus uerbis, af- firmatiuis, an negatiuis intendat quis haſce actiones, negari nõ poteſt, quin ſumma peti tionis, cõclulio ipſa, in animaduerſione eſſe nõ debeat, cùm confeſſoriam intendens ſibi ſeruitutem deberi, negato riã proponens ſibi libertatẽ aſſerat. at qui agit uicino ius nõ eſſe altius ædes tollere(qualis eſt formula tex. no ſtri) non ideo ſibi ſeruitutem uendicat, cum potsit quis obligatus eſſe, ne altius ædes tol- lat aliquopacto, iureue perſonali. Quid item ſinon poſsit tollere, nõ quia actori ſeruitutẽ debeat, ſed alteri: nõ igitur cõfeſſoria hic agi arbitrabimur, cùm pactionis concluſio non id ſuadeat: ſolet enim hiſce in iuribus, quæ realia uocant, concludi, ius competere præ- dio dipſi urbano, uel ruſtico, non perſonæ. Adducebam& illud potiſsimũ, quod ſi con- feſſoria hic actũ fuiſſet, potuiſſet iudex alijs quoq; remedijs uti, quibus aduerſus contu- maces ſolet prætor ſuam iuriſdictionẽ etue- ri.& tamen lex ait, non alias eſſe partes iudi- cis, quàm ut caueri iubeat: atqui debuiſſet po tius omiſſa cautione alia remedia adhibere. Quid enim ſi actor affirmaſſet, ſua potius in tereſſe, ut ius ſeruitutis ſibi competere decla raretur, quàm expectare donec reo libeat a- ctoris partes ſuſtinere? quid item opus fuit captis pignoribus, uel indicta mulcta cogere reum ad cauendũ, cùm ijſdem remedijs po- tuiſſet cogi ad ſuſcipiendum iudiciũ, litemqʒ conteſtandã: Et ex his oſtendebam, receptiſ- ſimam hanc noſtratiũ interpretationem non conuenire titulo, nõ conuenire uerbis legis, non conuenire rationi: quare omnino ab ea diſcedendum. Quid igitur approbandũ:& arbitror ſic interpretandum. Docuerat Iuri- ſcõſultus toto illo tractatu. quo modo is, qui ędificare inuito uicino deſiderat, per noui o- peris nunciationem impediri poſsit, quæ ta- men locum non habet, niſi cùm quis iam cœ perit ædificaret᷑, uel ſaltem ædificio opportu- na præparauit: ſed quid ſi aliquis dubitet, ne Parergon nuris lib. III. 10 20 30 4⁰ 60 266 uicinus capta fortè occaſione ſe abſente uel ignorãte ædificet, quomodo illi ſuccurreture poteritne præoccupatione uti,& agere ius non eſſe uicino altius tollere: quid econtra- rio? ego cupiebam ædificare, ſed uereor, ne ubi cœperim, mihi nouũ opus nuncies(ſicq; jaceant, ut ille inquit, opera intern upra, mi- næq; murorũ ingentes) malimq́; à principio id iudicis ſententia ad liquidum perduci,& ideo ago ius nõ eſſe tibi me prohibendi quò minus altius tollam:& dubium non eſt iure actionum harum præoccupationi locum eſ- ſe. Sed quid ſi uicinus nolit defendere,& in iudicium accitus dixerit, Quis te inquietat:? in præſentia nolo iuribus meis experiri, ſiæ- dificaueris, tum arbitratu meo intendam. Et cenſuit hoc reſpõſo Africanus, ulterius reũ hunc non eſſe adigendum, quam ut caueat, ſe nihil nouaturũ, priuſquã de iure ſuo oſten derit: quod ſumma ratione conſtitutũ eſt. Id enim iudicium operis noui nunciationi ſub- rogari uidetur:& ſicut in ea, ſi poſtquã nun- ciatum eſt, ædificans litem non defendit, nõ poterit ulterius ædificare, ita hoc in iudicio. Vnde èconuerſo, ſi quis ædificet,& uicinus non nunciet, non poterit deinde ad demoli- tionem compelli, niſi iure uicini plenè diſ- cuſſo, uicino eo, ſcilicet qui deſtruendũ affir mat, actoris partes ſuſtinente. quò fit, ut pa- rum referat, quę actio hic mota fuerit: ſiue e- nim is, qui præoccupat, ius ſibi eſſe præten- dat ex ſeruitute cõſtituta, ſiue ex iure perſo- nali, ſiue ex lege municipali, ſiue quoquo a- lio modo, parũ refert: ut meritò Africanus ſi lentio præterierit, qua actione actum fuiſſet. Nam etſi ius ſeruitutis cõpetijſſet, nõ tamen confeſſoria agi uidet᷑: quoniã nõ ſimpliciter ad ſeruitutem agitur, ſed ſubrogato nuncia- tioni iudicio, ne altius tollatur: uideturq; po- tius officiũ iudicis implorari, ex huius reſpõ ſiæquitate concedendũ: quod uerba legis ſa tis indicant, ſi abſq́; cauillo percipiant᷑. Sed uid ſi uicinus hic conuentus cauere nolue- rit?& putarẽ tali caſu poſſe iudicẽ ex magna eius contumacia in poſſeſsionem omniũ bo- norum mittere:quod Paulus Caſtrenſis ſen- ſits, cæteris reclamantibus. Sed de hoc quòd à nunciatione noui operis recedit, nihil hicà Iuriſcõſulto. Nec omnino reus ex huiuſmo- di cautione cõmodum poſſeſsionis amittit, ſed eatenus tantum, quatenus uerbis ſtipula tionis cõtinebitur. Vnde ſi ipſe agendo de- inde probauerit ſe tum in poſſeſsione fuiſſe, tametſi ius petitorij aliter nõ deducatur, obti nebit ædificata aduerſus poſſeſsionẽ ſuã de- ſtrui. Nec hoc Africanus negat, qui ſimplici ter iubet, ut de iure ſuo oſtendat. Qualecũq; igitur illud ius fuerit, ſiue dominij, ſiue poſ- ſeſsionis, eo probato obtinebit. Nec hic re- fert, cõtumacia ſit annua, uel id minus: quia hic non tractatur de primo decreto h, nec di- ſtinguitur, uter poſsideat. Et quamuis dicat᷑ eum, qui cauit, actoris partes ſuſtinere, non ideo ſequitur eum poſſeſsionẽ ſuã omnino g l.is cuius. ſ ſer. uend. h d.. ſed& ſi qui. a d. I. is cuius. 5 I.. de aſſert. toll. c§. fin. d Bar. ſ. ſi prius. vir. e l. ſi quis empt. §. Pen. 267 perdere:hoc enim iniquum eſſet, cùm hic nõ defendendo nihil aduerſus ius actoris faciat, licet tunc experiri nolit. Nec me mouerit, ſi quiſquam ſic obijceret: Pone aliquẽ confeſ- ſoriam intendiſſe, reum uerò ſecũdum Afri- cani reſponſum cauiſſe, nonne abſurdum e- rit, non licere actori id curare, ut ius ſuum ad liquidum deducatur? nam reſponderim no- ſtram quæſtionem in eo uerti, cùm agitur ut ædificiũ cõcedatur, uel prohibeatur. quòd ſi quis agat ut declaretur ius ſeruitutis ſibi cõ- petere, tunc nõ ad noui operis nunciationẽ, ſed ad alium tractatum recurrendum erit,& his remedijs utendum, quæ lex concedit con feſſoriam aintendentibus: hic enim non con feſſoria principaliter actum erat, ſed ius uici- no altius tollendi nõ eſſe, quod iudiciũ nun- ciationi ſubſtituit᷑, eiusq; imitatur, ut docui, naturã: quæ omnia a me latius in magnis cõ- mentarijs explicata, hic breuius attingere uo lui: quoniã neſcio quis ſymmiſta, redemptis ab auditore noſtro aliquo dictatis, omnes ha ſce meas traditiones ſibi aſſeruerat,& alienis plumis induta cornicula, penes huius rei in- ſcios plurimũ ſibi honoris uendicarat, omni bus admirantibus, unde tantũ acuminis de- repentè illi obortum eſſet:alioquin me nõ la- tebat ſubtiliora hæc eſſe,&difficiliora, quàm quæ Parergis inſeri deberent:quippe huiuſ- modi non obiter,& per tranſennam, ſed uix accurata opera percipi poſſe. Declaratus præter aliorum ſententiam 5. ul timus in noua luſtniani conſtit. C. de aſſer. tollendha. CAP. XVII. Vod legitimam perſonam ſtandi in iu- dicio ſerui nõ haberent, ſi quis in liber- tatem prouocaret, opera illi aſſertoris neceſ- ſaria erat, qui ipſe iudicio cum domino expe riretur,& ſeruum liberum eſſe pronunciari curaret. Cæterùm quia quandoq; nõ reperie batur qui hoc munere fungi uellet, peribãtq; ex hac cauſa quandoq;h libertates, ſuſtulit om nem aſſertionem conſtitutione ſua Iuſtinia- nus b, conceſsitc; ſeruis, ut cauſam ſuam ipſi tueri poſſent: idq́; ſiue eos dominus de liber- tate ad ſeruitutem trahere uellet, ſiue&con- trario è ſeruitute ipſi ad libertatem proclama rent:coguntur tamen hi ſerui fideiubere, iu- dicio ſiſti. quòd ſi fideiuſſorẽ nõ inuenerint, iuratorię cautioni cõmittunturc. Subijcit de- inde conſtitutio: Si aſſertus ſeruus legitimè citatus annua in contumacia perſiſteret, om- ni modo ſeruituti adijciendũ. quo argumen- to Bartolusd, ſequioresq; alij generaliter tra- diderunt, reum, qui poſt ſatiſdationem anno contumax fuerit, iure ſuo priuari. Quæ ſen- tentia iniqua eſt,& rationi naturali aduerſa- tur. Duriſsimũ enim eſt, per ſolam anni con tumaciam libertatẽ amitti, cùm in rebus cor- poralibus, quæ nõ tanto fauore adiuuantur, huiuſmodi contumacia ſolius poſſeſsionis damno mulcteture, id eſt, labefacto petitorij iure: cum item in cæteris cauſis etiamſi reus 10 20 40 50 60 D. Andreæ Alciati 8— ſit cõtumax, dum tamen iudici de bono eius iure liquidum ſit, potior eſſe debeat. Adde quòd aduerſus eam deciſionem extat Vlpia- ni reſponſumt, quod non eſt ueriſimile à lu- ſtiniano ſic translatitiè antiquatũ 8, qui ſoleat non niſi longis præfationibus,& multo cum uerborũ honore uetera emendare. Arbitror itaqʒ aliter eam cõſtitutionem intelligendam eſſe:cùm enim reus ſatiſdare iudicio fiſti de- beat,& lex ſpeciali eius fauore conceſſerit, ut iurata ſponſio ſufficiat, ſubdit: Si poſt huiuſ- modi cautionem non ſiſtat,& ſic contumax per annum ſit, ius ſuum amittere, idq; nõ in ſimplicis contumaciæ pœnam, ut Doctores crediderũt, ſed in periurij ultionẽ. cùm enim beneficio legis dandi aſſertoris fideiuſſorisq; iudicio ſiſtendi cauſa, præſtandi neceſsitas fuerit ei remiſſa, omnisqʒ; cautio in eius iure- iurando repoſita, qui inde occaſionem delin quendi accepit, fidẽq; uiolauit, tali pœna me ritò fuit plectendus. De litis æſtimatione quædam non uulgaria, & quomodo in omnibus cauſis& obligationibus olim locum habebat. CAP. XVIII. ITldendum quæ ſit litis æſtimatio:& ea aut in criminalibus cauſis erat, aut in ci uilibus. In criminalibus, cum agebat᷑ ad uin- dictam,& per quandam acceſsionem peteba tur rem ſibi reſtitui: uidetu rq; tunc litis æſti- mationẽ quandam executionis ſpeciẽ eſſeh. Solebãt enim reis ex delicto in exilium miſ- ſis, ut etiam his qui damnum paſsi eſſent ſuc- curreretur, æſtimare furta omnia,& concuũ- ſiones, item impendia litis,& quantum eorũ intererat: quæ ſumma ex damnati bonis exi gebatur, reliquum publicabatur: quod Aſco nius Pædianus docet, idqʒ;& alij ex Cicero- nis in Verrem actione III.& IIII. docuerũt. Nam X v. millibus æris æſtimatam litem Fu rio Camillo, Liuius& Val. Maximus tradi- derunt:extantq; huius generis plurima apud ueteres exempla. Vnde Iuuenalis Satyr. I. ſe natuſconſultum inſectatur, quo C. Marius repetundarum damnatus in exilium actus e- rat, DCc. millibus quæ rapuerat, ærario(ut Plinius Cæcil. lib. epiſt. 11. ait) illatis: At tu uictrix prouincia ploras. Quandoque hæc litis æſtimatio non ſubſequebatur crimina- lem cõdemnationẽ, ſed præcedebat, ut quia hi, à quibus ablatum erat, malebãt ad rei ſuæ reſtitutionem agere, iudicio capitis omiſſo: idq; uocabatur litem capitis æſtimare, id eſt, rem capitalem ad æſtimationẽ redigere, nec ex ea criminali cauſæ oriebatur præiudiciũ: quod multis oſtendit Marcus Cicero oratio ne pro Cluentio: Hic profertur id, quod iu- dicium appellari non oportet: P. Septimio Scæuolæ litem eo nomine eſſe æſtimatam: cuius rei quæ con ſuetudo ſit, quoniam apud homines peritiſsimos dico, pluribus uerbis docere nõ debeo. In litibus æſtimandis ferè iudices aut quod ſibi eum, quem condemna runt, inimicũ putant, ſi quę in eum lis(Pid Illa 191 pecioin quaplo e w quibus aaſbu apromiſcue rels alberuipotuilſe 2 nunus: diculpa,n vem amiſerit, quol vem audienduser un uverſarius actond Lenã emero,& ciÜ endem rem amep bRelamm fucopionem meam e tbaltimationé ſuff ſen. nus ccſampollel aſtimationè ſuſtule ad pioni. VIpiane Pro emerat uictus litz lrioduple non c- pooriple uictus elle ltulſſerplaceat cön prieenim hancexſ liis æſtimtioneem 82 pnitma läem Vjpi * llarbperinsſtn matiooblataalienat utparine hecenim w1e umirinacionein 1 nenn Cuuss. di rtitden peinſt mentü nniltenz See ie ſponſ debitoreui Dcprobanut Sqh cautio in ellls inn nde occaſionem deli uiolauit, nlipemme luædam aon uul- rrit cauſtse oblgationüu C(Ab. XVIII. t litis xſtimatio Re dus cauſis erat autiua us cumagebatadun- macceſsionem perc- ideturq; tunc litszn tecutionis ſpeciè eſſu delicto in exiliummi: mnumpabsieſſentlio furt omnia,& conel- litis,& quantumeri aex damnatibonbeii Iblicabatur:quodaſc idq;& alijex Cicep e III.& IIII. docherit ris æſtimatam litem' AVA.Maximus mid- sgeneris plurimaapa- de uuenalis day ctatur, quo C. Mari atus in exilium w5 2 io lt alquintfttue⸗ re dereiuẽd. Hlubi ſ. fin. de ucrb. oblig. elſi culpa. de reiuend. dlij.fin. pro enpt. elſiſeruus. de euif. 1 flijderebus coruun. llfide cond. wilic. precetebau erat, niebilalui üliinm ſec iudicio capilis us umpet. apiti rſtimane m matont ig . Tældbn 9 dehn Chen n ilſtpul non i tMarc iih qpot ud.5. Celſig. c profenn gepind 5 uerb. oblig. nchorit mur ereraras, mie numal 5 erudo it,ꝗ bus oet s dico, h vnnib licibus T3r nden eum, que alschus ſiqueine in 269 illata eſt, nõ admittunt: aut quòd ſeperfun- ctos arbitrantur, cætera negligentius atten- dunt. Itaq; maieſtatis abſoluti ſunt permulti, uibus damnatis de pecunijs repetũdis lites eſſent ęſtimatę:& hoc quotidie fieri uidemus &ẽ. æſtimationem litium nõ eſſe iudiciũ& ẽ. omni contentione pugnatũ, ut hæc lis capi- tis eſtimaretur. Huc etiam uidetur pertinere d inquit Aſconius in Ver. lib. II. ubi, Reum ieri, inquit, eſt legib. interrogari: cùm enim in ius uentum eſſet, dicebat accuſator apud prætorem reo, Aio te Siculos ſpoliaſſe:ſi ta- cuiſſet, lis ei æſtimabat᷑ ut uicto: ſi negaſſet, petebat à magiſtratu dies inquirendorũ cri- minum,& inſtituebatur accuſatio. In ciuili- bus uerò cauſis uidetur litis æſtimationi lo- cum non fuiſſe, quando rei uendicatione ad uerſus malæ fidei poſſeſſorem actum erat, ſi is rem poſsidebat, uel dolo malo poſsidere deſieratꝰ. Idem cum actione perſonali certã ſpeciẽ, in qua probabilis eſſet affectio, debe- retb. quibus caſibus exceptis uidetur ſemper & promiſcuè reus litis æſtimatione perſolu- ta liberari potuiſſe. In rei uendicatione, Papi nianus“: Si culpa, non fraude quis poſſeſsio- nem amiſerit, quoniam pati debet æſtimatio nem, audiendus erit à iudice, ſi deſideret ut aduerſarius actionem cedat. Paulus d: Si rem alienã emero,& cùm u ſucaperem, dominus eandem rem à me petierit, nõ interpellari u- ſucapionem meam litis cõteſtatione. Sed ſi li tis æſtimationẽ ſufferre maluerim, ait Iulia- nus, cauſam poſſeſsionis mutari ei, qui litis æſtimationẽ ſuſtulerit: eſt enim ſimilis em- ptioni. Vlpiane. Procurator eius qui hominẽ emerat uictus, litis ęſtimationẽ ſuſtulit, ſtipu latio duplæ non cõmittitur: quamuis ſi em- ptor ipſe uictus eſſet,& litis æſtimationẽ ſu- ſtuliſſet, placeat cõmitti ſtipulationem: pro- priè enim hanc ex ſecunda emptione, id eſt, litis æſtimatione emptori habere licet, nõ ex priſtina. Idem VIpiaf. Si fundus à tutore pu- pillaris petitus ſit, nec reſtituat᷑, an litis æſti- matio oblata alienationẽ pariate& magis eſt, ut pariat: hæc enim alienatio nõ ſponte tuto rum fit, in actione in perſonã, cùm quis dare tenetur. Caius 8: Si res aliqua, quæ certo die dari debeat, petita ſit, ueluti uinũ, oleum, fru mentũ, tanti litem æſtimandam Caſsius ait, quãti fuiſſet eo die, quo dari debuit. Quę ſen tentia in debitore uini ex Vlpiani quoq; re- ſponſo cõprobaturh, apud quem nos latiori- bus cõmentarijs hunc articulũ tractauimus. In actione uerò in perſonam, cùm quis face- re tenetur, litis æſtimatio nõ ſoluitur, ſed cõ- demnatio fit ſolùm in id, quod ſtipulatoris in tereſti, quæ cõdemnatio aliquantò mitior eſt litis æſtimatione. In eo uerò qui ex maleficio alieno tenetur, Paulusk: Si unus ex hæredi- bus noxali iudicio ſeruum hęreditariũ defen derit,& litis æſtimationẽ obtulerit, cùm hoc expediret, id pro parte hoc iudicio conſeque tur. Quibus exemplis omnibus apparet, no- luiſſe leges præciſe aliquem ad dandum alli- Parergon auris lib. III. 10 20 30 40 590 60 270 * gare, ſed in debitoris electione reliquiſſe, an. litis æſtimationẽ ſoluere mallet. quod ex qua dam humanitate inductum uidetur, cùm om nis facti, dationisq́; æſtimatio pecunia com- penſetur: uel etiam, quia res aliàs exitum nul lum habuiſſet. Quid enim ſi obſtinatiſsimus debitor omne potius pœnale iudicium ſuſti nere uoluiſſet, quàam darernonne omnino e- ius bonis uenditis ad æſtimationẽ deuenien- dum fuit? quod Alexãder fateturl. Quæ àno bis confirmata ſententia ſatis ſcio quantã mi hi rixam à noſtratibus conciliare poſſet: ſed non ideo occultanda fuit ueritas,& ex recen tiorum diuinationibus offuſæ reſponſis illis nebulæ procul non ſubmouendæ:& ſi quæ argumenta aduerſari uideantur, ex his quæ aliàs à nobis diſputata, tractataq; ſunt, diſſo- lutio repetenda eſtm. Reſponſum Dauli nouo ſenſa declarati:& alienatio meri facti quam uim habeat. CAP. Xl X. N fraudem fiſci, inquit Paulus, nõ ſolùm Lper donationem, ſed quoquo modo res a- lienatæ reuocantur. Idemq́; iuris eſt, etſi non quæratur: æquè enim in omnibus fraus pu- niturn. Videtur ſaneq́; nouum in fraudem fi- ſci eum feciſſe cenſeri, qui acquirere no- luito, cùm in fraudem creditorum nõ faciat, qui lucello parcit:nec libertus in fraudem pa troni, ſi quæſtu abſtineatp. Bart. igitur intel⸗ ligendum Pauli reſponſum arbitratur, quan do fiſcus eſt iam creditor, ut quia reus iam cõ demnatus ſit: tunc enim non poteſt non ac- quirere: quæ ſententia ſuperioribus rationi- bus confutatur. Quapropter ipſe exiſtimo il la uerba, Si non quæratur, non de reo accipi debere, ſed de eo cui fit alienatio: ut uelit lex non ſolùm fraudem fieri fiſco, cùm res alie- natur, id eſt, dominiũ trans fertur d, ſed etiam ſi non quæratur, ſeu non transferatur, dum tamen de facto alienatũ ſit. Cui non abſimi- le, quòd ſi emphyteuta de facto alienet, Aiu- re quidem ſuo non caditr: ſitamen ad tradi- tionem peruenerit, uerius uideri pœnę eum legali fieri obnoxium. Conſtituendum ergo id propriè dici acquiſitum, cuius dominium translatum eſt. hibere aliquem promiſerit, aliter elucidata quam Brien ‚quatenus eum intra certum intra ſex menſium ſpacium exhibere,& eui- liquem iudicio ſiſti promiſerit: idq; ſpecia- ſor alieno laborat uitio, unde ei meritò ſuc- Conſtitutio luſtiniani de eo, qui in iudicio ex uulgo fieri ſoleat. CAP. XX. Anxit Iuſtinianus, eum qui pro alio ſpo tempus exhibeat,& ſi non fecerit, tantum nomine pœnæ, poſſe etiam lapſo tempore, tare pœnamꝰ. quam conſtitutionem genera- liter intelligunt Doctores in eo loqui, quia- liter inſtitutum propter prætoriæ ſtipulatio- nis æquitatem:& quia huiuſmodi promiſ- currendum fuit.Sed næ hi nõ uident, huiuſ- modi de ſtipulatione uerbum eo in reſcripto 1 I. ij.§. ex hés. de uerb. oblig. m in d. l. uinum. n l. in fraudem. in prin. de iu⸗ re fiſci. 0 I. qui autẽ. de his quæ in ffau dem. pl. j.§. uerum. ſi quid in fraud. q Lalienationis. de uerb. ſig. r Bald..ij. C. de epiſc. audi. s I ſancimus. C. de fideiuſſ- 55 D. Andreæ Acaat 91 citer lex requirit dñium ſeruitutis inquier .. 1.—— icta- ri:at ſolis uerbis dubiũ nõ eſt quem inquieta ri. Tranq. in Nerone: Summiſsis qui Romæ morantẽ litibus& in ſeceſſu quieſcentẽ, per nullum eſſe, cùm nõparũ interſit inter eum qui iudicio ſiſti promiſerit,& eum qui in iu- dicio repræſentare aliquẽ pollicitus fit. qui enim repreſentare promittit, confeſtim cùm exhibuit liberatus eſt:at qui iudicio ſiſti pro- miſit, à principio uſq; ad ſententiã ſiſtere te- netur. Suntq; aliæ differentiæ, quas nunc re- 4 1f.l. j. in pri. ferre non attineta, ut meritò lex illa ius quod ſi quis in ius dam cõmentitiũ(id eſt, ut uulgòodoquimur, uocd. frar ſ 3 10 oſitiuum) inducens, de altera ſtipulatione 1 P inc P Declaratum Q. Mutij reſponſum, defen- loquens, ad alteram interpretatione produ- nuan 7, cenda nõ uideatur, præſertim cùm ratio dif⸗ ſumqʒ a calumniatoribus:& quomodo emptionis ap. pellatione omnis alienatio contineatur. ferentiæ inter utrunq; ſit euidens. Qui pro- en atihe mittit Titium iudicio ſiſtere, hoc promittit, XWll. ut iudicium a Titio ſuſcipiatur:nec ad defen ſionem ipſe admittẽdus eſt, cùm Titius rem ratam habere nõ teneatur. Qui uerò promit tit tradere, uel exhibere, factum propriũ pro teri ſoluat, qui deinde ſuccubuerit, male ſol- mittit, nec attenditur quid ille ratum habitu- uiſſe uideri. Sed Ariſto Celſo reſcripſit, poſ- rus ſit, meritò poteſt iudicium ſuſcipere,& ꝛ0 ſe dari pecuniam hæredi legitimo, quoniam oſtendere nihil ſtipulatoris intereſſe, quòd lex XII. tab. emptionis uerbo omnem hære- ille tradatur, nihilq; illũ ei debere. Vnde me- ditatem complecti uidetur. Obijciunt calum ritò aliquod tempus indulgendum fuit, quo niatores luriſcõſulto noſtro duplex uitium: lis hæc interim peragi poſſet,& ſatis eſſe ſex alterũ, quoòd hoc in reſponſo mutilus ſit, ali- menſes luſtinianus exiſtimauit, excepitq; quasq; omiſerit neceſſarias clauſulas:alterũ, hunc caſum à regula qua ſolemus definire, quod ε, id eſt, propoſito exciderit: quid in ſtipulationibus pœnalibus ad id quod in- enim hic emptionisappellatio facit: quain re 5§. alteri, tereſt non attendib. multũ torquetur Accurſ. Sed ſciendum, ad- duxiſſe Pomponiũ ex Mutio imperfecta uer Cur confeſſoria ex ſola uerborum inquieta- 30 ba, quoniam eorum ſenſus ſatis ex ſequenti- tione aclpxi detur, cum ſecus ſit in interdict. bus poterat percipi:& moris fuit apud uete- CAP. XXI. res, quoties uerba alicuius autoris adduce- rent, ea tantum referre, quæ in præſentem u- ſum faciebant, omiſsis plerunq; medijs clau- ſulis, quæ ad rem, qua de agebatur, non per⸗ tinerent:quod& Euangeliſtas feciſſe admo- net nos Hieronymus. Calliſtratus certe titu- nec confefſoriam quidem competere ex ſola negatione affirmemus, niſi inde aliquod ſer- uituti præiudiciũ oriretur? quod aliquando aduerſus receptam ſententiam defendi. Vintus Nutius ſcripſits, eum ſeruum, qui hæredi dare X. iuſſus eſt, pendente lite inter ſcriptum hæredem& legitimũ, ſi al⸗ Iquis mihi ſeruitutem luminis, itineris, actus, uel quãlibet aliã debere ſe ſuumue prædium negat, cõfeſſoria aduerſus eum a- ctione experiri potero: quia ſola iudiciali ne gatione inquietare me, moleſtusq́; mihi eſſe c I ſi prius. de dicitur c. Si uerò agere uelim interdicto Vti lo de Nundinis, Platonis de repub. locũ lau- oper. no. Ppoſsidetis, nõ potero: quia ut exillo actio ali dans,& ipſe mutilum retulit: quorum imita- cui concedatur, oportet non ſolis uerbis, ſed 40 tione id& nos ſolemus facere, tum breuitati facto ipſo actorẽ me turbari. Quæſitũ eſt de conſulentes, tum quòd huiuſmodi extranea ratione differentiæ,& Alex. duas adducit:al tenebras lectori offundunt. Sed quod adal- teram, quod confeſſoria iudiciũ ſit petitoriũ, terum pertinet, non eſt ab re Juriſconſulti de ideoqʒ; facilius concedendũ interdicto, quod emptione argumentũ. Solebant enim uete- poſſeſsionis tantũmodo cauſam aliquantiſ- reshteſtamenta ſua cõdere per æs& libram, per defendit: alteram, quòd cõfeſſoria etiam ſcilicet per mancipationem, ſeu imaginariã non poſsidenti datur, interdictũ contrà. quæ uenditionẽ, quinq; teſtibus& libripende ci- rationes potius in cõtrariam ſententiam nos uibus Romanis puberibus præſentibus,& trahunt. Cùm enim cõfeſſoria petitorium ſit eo qui emptor familiæ dicebat᷑, id eſt, hæres: d l officium. de iudiciũ d, aut poſsidenti datur,& reſtringi de so emebat enim familiam, id eſt, hæreditatem, rei uend. gl. bet, quia contra uendicationis naturam, quę libra ſeu aſſe: quod& Boèthius III. lib. in To Afe4 poſsidenti non conceditur:aut nõ poſsiden- pica Ciceronis docet. Igitur Nutius Scæuo- ti datur,& tunc is minus turbatus, inquieta- la antiquiſſ. Iuriſconſuſtus quæſtionem eam tusq; dicit, quàm qui poſsidet,& interdicto propoſuerat prout in teſtamentis, quæ tem- experiri propter cõtradictionẽ uerbalem ni- pore ſuo erant in uſu, plerunq; contingebat: titur. Ego ex ui uerborũ oriri differentiam ar inde merito illa uerba, Sihæredi X. dederit, bitror. In interdicto enim uti poſsidetis, in- de quocunq;, ſiue legitim o, ſiue ſcripto intel quit prætor, quin ita poſsideatis, uim fieri ue ligi debẽt, quia hæres idem eſt qui& emptor to: at uis nõ dicitur, quæ uerbis fit, ſed facto. familiæ. Emptionis autẽ uerbũ in lege XII. Teren. in Phorm. Vi coactum te eſſe inuit. 6o tab. generale eſt,& omnem alienationẽ com plectit᷑. Huc pertinet& quod Caius lib. IIl. ad edictũ prætoris urbani, titulo de Publica- nis: Veteres, inquit, emptionum uenditio- numq́; appellationibus promiſcuè uteban- tur. qui enim aliter quàm facto cogit᷑, ut propria uolũtate, uim nõ patitur: quod in interdicto e Lpen. 5.fin. ſi maximè dicendum, argumento uerbi fieri e. Mufr.pet. In confeſſoria uerò ut ea concedatur, ſimpli- conuicia& iocos inquietarentf. Sed quid ſi 9 n FRh cetcn dh tald. byREn mprn. - Len, Danplib duer erpoſtag fucri Vidicitſe ue rum, noll fanm nim volötas, abact amen ſententiæ ad repöſumillud, qu deiodb dixertt, quo ie aquænominalle ſeuideri. Sedlaſon tnur, quoniam& nempe, quiateſtaue goiavirmiltart,g liqgiatekknorcog mu geminalion liemqy quiaad dog dera. Jech cenenot collgere cum Scx eterun quin ſide reicynüh quodad! dienumſcdin reſta Aücemurbidicit band neachälene rwenlerdo quxſtun Lennan 110 G quæſtionic le)räſunſn, d 3. d. uomacpenpiinj enatio contineatur. XX 3 ppellatio facirqmun rurſ. dedſciendumat Murio imperfechu enſus ſatis ex ſequem A morisfuitapuduen icuius autoris adduce e,quæin præſentené s plerunq;medijpcho- ade agebatur, nonpe- angeliſtas feci ſeim Calliſtratus cenetiu- onis de repub ocilu retulit quorum inid us facere tum breliin d huioſmodiextmntn ndunt, Sed quodadi- ſtab re luriſconfultce ö. Solebant enimueb zdere petæsd librm maginali , ue ritimo, l enyu autẽ velbũ ionẽco 4 ueteres. de at empt. lPonphilo.. propoſitu. de lega.ii. cleſtl. ſerui. de lega.j. U 5,4 in lege I dlquiuiam.de per. no. nun. fucrit. Vi dicit ſe uelle relinquere Titio cen- tum, non tamen ideo relinquit: ſola e- nim dolũtas, ab actu longè&latè differt. Cui tamen ſententiæ aduerſari uidetur Scæuolæ reſpõſum illud, quo traditur, eum qui Caio Seiob dixerit, quòd uelit ei relinquere præ- dia quæ nominaſſet, fideicõmiſſum reliquiſ- ſe uideri. Sed Iaſon eideo ſic reſpõſum arbi- tratur, quoniam& aliæ coniecturæ aderant, nempe, quia teſtator amicos cõgregauerat, quia uir militaris, quia relictum contuberna li, quia teſtator cognatis carebat, quia α⁵u- 2e, geminationéue uerborum ulus erat, itemq; quia ad rogatũ fideicõmiſſarij reſpon derat.Sed certe non eſt opus tot coniecturas colligere, cùm Scæuola nõ eſſe dubitandum atteſtetur, quin fideicõmiſſum ualeat: appa- retq; nihil quod ad has cõiecturas attinet du bitatum, ſed in teſtatoris ipſius reſponſo. Si- quidem, ut ibi dicitur, ipſo teſtatore interro- gato, an ea dixiſſet,& reſponſo eius tali, d‿⁴ sa, inſerto, quæſitum eſt, an prædia deberen- 5° norum po tur:dictio enim illa, maximè, ſignificat: quæ cùm omnino& aperteè affirmatiua non ſit, quæſtioni cauſam dederat. Sic autẽ illud re- ſponſum reſtituendum,& Thuſcus codex, &cæteri antiqui fortiſsimo argumento ſunt. confutatæ. Viuiam, inquit Paulus dhabet, ſi opus nouum nunciauerit aduerſus eum, qui in uia ædificat, nihil agit, ſed ſeruitutem uen dicare non prohibetur. Videndum eſt de ra- tione decedendi:& receptum eſt, in ſeruitu- Parergon nurts lib. III. tura. Intelligit id Accurſius, ut ſigniticet᷑ em- ptionem pro uenditione,& uice uerſa uendi tionem pro emptione quandoq; accipi, qua de re alibi diſputaturi ſumus. Ego ea uerba intelligenda arbitror, ut promiſcue accipian tur, reſpectu aliorum contractuum: uidetur enim omnes alienationes apud ueteres fieri ſolitas emptione uera uel imaginaria. De te- ſtamento per æs& libram ſuprà diximus, ſi- cut& de adoptione,& de emancipatione. Tranquill.in Aug. Caium& Luciũ adopta- uit domi per aſſem& libram emptos àA patre Agrippa. Nam& ceſsio in iure fiebat per ad dictionem, quæ imaginem uenditionis ha- bet. Sicut& donatio, quia addicebat numo res maximi ualoris: cuius idem Tranquill. meminit& Boëthius. Hinc etiam Varro de re ruſt.lib.II. In emptionibus dominiũ legiti mum ſex ferèperficiunt, hæreditatis aditio, mancipium, in iure ceſsio, uſucapio, aut ſi quid ex præda ſub corona emit, aut ſi ex bo- nis ſectioneq́; quid publicè uænit. Hinc igi- tur eſt, quòd emptionis appellatione conclu ſimus omnem alienationem contineri. Lex, Damphilo.§. bropoſitum. de lega. ijj. aliter expoſita quam hactenusz à Doctoribus CAP. XIII. Cur is qui uiæ ſeruitutem habet, opus nouũ nunciare non poſit, noua ratio adducta,& ueterum CAb. XXIIII. ligendum ſit. Ilius patri, inquit Vlpian. nagnatus pro- ximus non eſt. Viſum eſt id mirum Ac- curſio, cæterisq; interpretibus, qui legerant, Agnatos eſſe, qui per uirilem ſexum coniun untur:Item filio à capite, unde liberi uocan tur, excluſo, ex ſequenti agnatorũ gradu bo- ſſeſsionem decernio. Vnde præpo ſtera ſcriptura ipſi legunt, agnatus non pro- ximus eſt, ut intelligas non, pro non autem, & neges proximũ eſſe filium patri, quem ta- men nemo antecedit. Atqui in iure epithe- ton proximi ſolet agnato hiungi, non aduer- ſari: quia lex proximũ agnatum aut cognatũ ad ſucceſsionem uocat d. Adde, quòd&alibi dicitur, Nepotem auo ſuo ſine dubio agnatũ non eſſei. quæ uerba mira cauillatione inuer itur ſciendum agnatos di- ci, quaſi adnatos. ſignificat autem dictio, ad, iuxta:& ideo agnata membra Plinio dicun- tur, quæ prope alia ſuboriuntur, ut in ſedigi- tis uidemus. Eilius igitur patri ſuo non adna 60 tunt Doctores. Ig CAP. X△XV. 274 te ruſtica non concedi nunciationem fauo- re agrorum. quam ſententiam ego nũquam probaui: quia lex poſſe nos nũciare ait, ſi de iure prædij controuerſia ſite:& iura prædio- rum ſunt ſeruitutes proprièf: dominiũ uerò ius prædij nõ eſt, ſed ius ipſius domini. Nec etiam Alexandri diſtinctio ſatis placet, nun- ciationem in ſeruitutibus locum habere ad- uerſus omnes, excepto domino cõtitentis 8. 10 Cũ enim is qui nũciat, proprio nomine nun ciet, ei diſtinctioni locus non eſt, quæ ſoluùm admittitur in fructuario,& alijs qui non ſuo, ſed alieno nomine nunciant h. Nam& cur di camus fauore agrorum non concedi nuncia tionem? cùm enim ſeruitus alteri fundo de- beatur, non eſt cur magis ſeruienti, quàm do minanti fundo indulgendũ ſit:& ideo in pa- ri fauoris cauſa à regula iuris diſcedendum non fuit. Vnde ego exiſtimauerim, ſiue in ur z0 bana, ſiue in ruſtica ſeruitute nunciationi lo cum eſſe, præterq́; in ſeruitute prædiali non continua, qualis eſt uiæ i. Idem in itinere, a- ctuq;: qui enim huiuſmodi ſeruitutis eſt do- minus, non tantum poſſeſsionis habet, quan tum nunciationi ſufficitk. quia ſeruitutẽ poſ- ſeſsio ab ipſo fundo dominante, animo tamẽ domini retinetur, qui fundus eas ſolùm uerè retinet,& uſu conſeruat, quę cauſam habent continuam, ut aquæductus. At quæ per in- z0 terualla habent, qualis uia, actus, iter, plena poſſeſsione nõ innitũtur: quia cùm ceſſet in eis uſus, qui fundo dominanti debetur,& ui cinus ædificando nõ præſtet patientiam, de- ficit uera poſſeſsio, cùm ſolus dñi animus ſu- perſith, qui nunciationi non ſufficit:alioquin ſi ſolus animus ſufficeret, cauſam cõtinuam habere dicerent᷑, qua ratione huiuſmodi ſer- uitutes non continuæ, non niſi poſt hominũ memoriam uſucapiũtur, cùm cæteræ decem 40 annis acquiri poſsintm. Flios patri agnatos non eſſe, quomod intel- nRn e l. in iudicio. fa mil. erciſ. f l j. de ſeruit. ruſt. præd. g I. j. de remiß. h 1.j. 6. fin. ubi Alex. eo. tit. i I. ſi eo loco. ſi ſer. uend. K Bar. l.j. in Vij. q. de oper. no. nunc. I Bar.. j. col. an tepenul. de ac quir. poſſ. m l. ſeruitutes. de ſeruit. n l. filius. de ſuis &◻ legit. 0l. j. de ſuc. edi. p I. j.§. unde co gnati. q I. fi. in prin. de grad. r l. ſcripto. unde cogn. —— —— 4 fin. in prin. G 9.1. b l. certi condi⸗ ctio.ſi cer.pe. e arg. iij.§. pe nul. de uſur. 275 tus, ſed natus eſt. quòd ſi filiorum, non con- templatione patris, ſed inter ſe mentio eſt, tũc adnati ſunt, quia omnes iuxta, ac propè, eodemq; gradu geniti ſunt. Vnde lex ait, pro ximiores ex agnatis ſui dicuntura. Quid ſit fiducia in iure noſtro: unde fiucia- ria hæreditas, fiduciarius tutor, contractaq́; fidu⸗ cia dicatur. CAP. XXVI. Iducia præter uulgarem ſignificationẽ, eleganter in iure pro pignore accipitur. Vnde& fiduciarius ſeruus,& res fiduciaria, quæ loco pignoris apud creditorem depoſi- ta ſit:& ita non rarò utitur Paul. Iuriſconſul. Sent. lib. II. tit. de depoſito. Sed& eodem mo do Cic.orat.proL. Flacco:Pecuniã adoleſcẽ- tulo grandi fœnore, fiducia tamen accepta, occupauiſti:hanc fiduciam cõmiſſam tibi te/ nes hodie, ac poſsides: eum tu teſtem, ſpe re- cuperandi fundi paterni, uenire ad teſtimo- nium dicendum coëẽgiſti. VlIpianus b fiducia riam hæreditatem, pro fideicõmiſſaria acce- piſſe uidetur, cùm quis non contemplatione ſui, ſed eius cui reſtituere damnatus eſt, hæ- res inſtitutus proponiturc. Sed& fiduciarius pater in iure dicitur is, cui filiũ naturalis pa- ter imaginaria uenditione mancipat, ut ille eum manumittat:quod ſuprà ex Caij Inſtitu tionibus retulimus. Vnde cùm iſte non ue- rus patronus& manumiſſor eſſet, ut qui ima P. A NDRBAE AIL.ECIA4TI TERTII LIBRI 10 20 30 Parergon murislib.IIl..„ ginario cõtractu emancipationis cauſa emiſ. ſet, talis emancipati, ſi impubes eſſet, non le- gitimus tutor, ſed fiduciarius dicebat᷑: ideme pPoſt eius mortem in ſuis filijs, ut emancipati fratris uel filij ftiduciariam tutelam gerant.& hæc prima eſt huius tutelæ origo. Verũ cùm deinde hæc ſolennitas fiduciarij patris exole uerit, ſimplexq́; emancipandi modus placue rit, ſeruauit tamen tutela fiduciaria nomen, quoties frater uel pater impuberisàpatreuel auo emancipati, poſt eius mortem tutelam ſuſcipit. Inde d eſt ille loquendi modus, quo traditur patrem naturalem emancipato non ſuccedere, niſi contracta fiducia emancipa- uerit. Iurec enim ueteri manumiſſor ipſe, id eſt, fiduciarius pater ſuccedebat, niſi contra- cta eſſet fiducia, id eſt, niſi naturalis pater ite rum aà fiduciario filium ceu ſeruum emiſſfet, & ipſe manumiſiſſet. Nec enim ueteres aliũ manumiſsionis modum habebant, quàm in ſeruis:& ideo ut emancipationi locus eſſet, prius filium ad ſeruilem ſtatum per uenditio nem redigebant,& deinde ceu ſeruum ma- numittebant: hincq; eſt, quòd emancipatio capitis diminutio eſt licet minima, quia ima- ginarię alienatus erat: indeq; etiam eſt quòd in iure plerunq; manumiſsionem pro eman- cipatione aſſumimus, quod laſont annotauit. PARERGAN FEINIS. dhhe u. e ſaknke 423 4. flurt ucrà.3n niß ferre uun fonorum, gu nus tame tuis all Danuontamhin iumer creunla ythocbxæ 5 Dunitcs?cumq uneealiſcxc er pacart,iun nar,DVntffas dus, WMlvnai ite dinünomoninn umaxtreme Ooy grenferdonnen tat exuttyrecucer fruid wr anui iutegritato certant dluo nunere ali ntue inzar alfe aſuamlun o lrhter rerumuar ſtnuluchertm ni herri, izar ſulnoſaz rg, reln wn trrat eenuudugs. 1 lununtau ſna lamis me annt deinde ceu ſeruumm eſt, quod emanchnid liccetminima qliaim t: indeq; etam eltquit umiſsionemptoemu dimus,quodlalont otauit. 4 6 N Ampliſſ. religioſiſſ q; P. Dn Oilxoni a Truchſen, Auguſtano Vindelicorũ antiſtiti And. Alciatus S. D. I perioribus annis tres ad te Darergon libros miſi, guos nomini tuo di- caui, ut tali munuſculo meum inte amorem te tlatiſoimum facerem, quem ob eꝑregias animi tui uirtutes, ſummamd indolem maximi conceperam: nec du bitab, quin ubi ematuruiſſet ætas, maximos Fruclus ea ingenij uis eſſet pa ritura. Nec fefellit expeclationẽ meam euentus: etenim ut in ueteri eſt carmi ne, Qui conijcit bene, uaticinatur optimd. L. x generoſõ enim ſemine, læuſa- maij ſegete, non niſi uberrima, optimaq; meſus ſPerari poteſt Ab co tempore per omnes, non tam honorum, quam laborum gradus, ad eam dtgnitaten adſcendifli. Quæ cum maxima ſit, me ritis tameè tuis adhuc poteſt inferior uideri. Quoties tu cſy oſdtis equis, Quoties curſu publico, in Dannoniam, in Sarmatiam, in extremas ePtentrioms ords excurriſti? quoties per Germa niam es circumlatus, dum operam tuam nontam Daulo III. Donttficꝛ,& quo mittebarts„udm ipſi orthodoxæ omni Neipub. pne ſcas,& optimates qu/ ad qcumenicam ſynodum allicis, ₰ꝶ &ꝗ inuitas? dum diſaidenmtium ſeclarum principes ad ſanitatem atq; concordtam manæp eccleſiæ conciliare, pro uirili tua contendis? dum maximos Reges, fummos gentii DOu reciere, Ro- —2 ·₰ 2.——, ρ ces, Pacare, coiungereT́ ut imminentes omnium ceruicibus Turcas uſtinere, at repellere per gant, Dontifiets Max. imperio at; autoritate feſtinas: ut merio Auguslanæ eccleſiæ præfe clus,& I ldrici llius hucceſſſor ſis deſignatus, qui DCc. ab hincannis pari temporum infelici tate diuino monitu autor Othoni J. Imperatori fuit, ut conſerta manu infeſtantes omnem Euro pam extremæ Octhiæ populos Hungaro gentem ferd omnen conficeret, ſuperſiitesq́; deinde ad mitiorem Chruſii cultum, barbarica feri- tate exuta, reduceret. Gratulor itaq; tibi tantam dignitatis tuæ acce ſionem, Juæ non caſu, non Fortuitò, non ambitu, ſedlita exigentibus meritis tuis, ita fuadente, expoſtulantecp; morum tuori integritate, certantibus omnium ſtudijε ſila. Er quia Reges Derſarum ſs non erat abſ ali quo munere adire, tali exemplo Gripſe admonitus, donum hoc, tametſi modicum, amplitudi- ni tuæ impar adferre conſt itui: nempe ſeptem alios Darergo ſeu ut ueteres uocabant, Er- ceſſuum libros, quos prioribus addendos exiſtimaui. Cym enim eiuſmodi ſit hoc argumenti ut propter rerum uarietatem,& multiplices, quæ fubinde occurrin Pectes, augeri quotidie poſ- ſit: multa ab eo tempore, quo primos libros edici, ſunt mihi excogitata ato; inuenta, quæ ne om- nino perirèt, in hoc albo deſcribenda cenſui. Nec inter docendump atq inter tetricas illas ſalebroſasq; luris nofri quæ ſliones, amœnioribus 2 ce feeſtibus locus ſſé potest. Et ut ego uelim) nonferrent hi, qui cæteraru artium rudes&imperiti, illud ex triuio exclamarent, Hoc age quod 4915. Quæ res etiam èeſſecit, ut ijs quoq in libris modum adhiber m,& ea duntaxat 25„. humamitatis loca explicarem, quæ uri noſero ciungerentur,& ultro ſe oſferrent. Alioquin Jiomnia, quæ omnibus in autorib. habeo aunotata, quæiq́; diuerſa ab al'fjs ſententia interpreta- ri poſſem, congerere uoluiſſem, non iam incidentium, egreſſuumue, aut eorum quæ bræter inſti 7 I 2 tutum dicitux libros, ſed aceruos, ſed ſoluas, ſed chiliadas deſcribendas aſſumpſiſſem, aurumq;, quod dicitur, Midæ collegiſſem. Et quamuis omnia, quæ ad literarum ſiudia qualitercunqper tinent, pen ſe clara, honeſtaq́ ſint: fieritamen non poteſt, guin uriſconſulti, quam ſa ſtineo,perſo na,prof ſoriumq́; munus, aliqua ex parte me retrahant: nectalia moliri me permuttãt, quæ tri — 5 34 4 2... uialis cuiuſq; pædagogi morſibus fint obnoxia, quæ; literatores iſli arbitratu fuo lancinent, 1 649 S 5— 2, 4 cum inde ingens nomen, magnamiq; gloriam acquirere ſe bo ſe See. Quid enim relclu eſté cum muperrimòè inuenti ſint, qui in parentem 2oica M. Qaceronem ſ ee 7... 5, ne, /,. 5 h ni n.„, ri. cſ7. rinxe rint, qui I irgilium, fug 9. llarint: alioquin D7, d 5 weae nes ni nominis 72 B2 .. 7 2UO- 9 7.) ᷣ e. 1⸗ nIk apparet, non magni nudicij. Abſtinui ita udntlunmn] er Potuit, hac alea, necomnino Pluri n 2 711—„, idolorui cultores, aggrederetur, atq; internitione ———— = al.d teſtatore. de cond. œ& dem. 5 I. qui Romæ. §. pen. de uer borum oblig. cI. pen. fin. C.de ſent.quæ ſine cer. quat. Epiſtola nuncupatoria. .. 4. 4. 3.. ma ex humanioribus ſtudijs inculcaui: ſed ea fers tantum attigt, quæ& iuris noſtri interpre- tatione cõmodè ſeparari non poterant. Tametſitam multa hæc fuerimt, ut uerear ne religio hæc noſtra parum nobis proſit: exo riaturq́; malè feriatus aliquts, atq cotrouerſioſus, quem umbra tili in Pugna dentem dente rodere plurimum ruuet. Quitamen, ſi quis erit, hæ ſitare non debet, , 1—.„. quin pro dignitate ſit& me accipiendus, ut pro ſemente 6 ficla meſſem clligat E cõpeces, quas ipſe fecit, ipſus ut geſtet fiber. Cæterum, mi Otho, plurimum ſpei in tua autoritate mihi eſt ſitum: ut ſicut eas poſſeſciones, quibus uela regia prætenduntur, raptores& Iauri nõ at- tingunt: ita Qa lucubrationibus noſtris conuiciatores genuinum contineant. quibus nominis tui titulus eſt præfixus, maledici&- Lu autem pro ea humanitate, qua haclenus me es pro pſe⸗ quutus, ſcio non dedignaberis patrocinium meum fuſeipere,& tanquam A. iax ille Home- ricus, periclitantem me fub chpeo tuo protegere. ale. Mediol. Calend. Septembrib. M. D. XLIII. 277 DNy ANDy-y ALCIATI IVRISCONS. PARERGHAN ſeu obiter dictorum, li- ber quartus. Seruilii Scæuolam uideri ter reſponſis ſuis nobis illuſiſe: emendatus Liuius lib. V. ubi de Gallo rum in ltaliam aduentu loquitur. CAPVIT IJ. VANTAE autoritatis Scæuola noſter Iuriſcõſultus fuerit, ſatis 5 Aueteribus teſtatum manet: utq; Neum in conſilio M. Antoninus AIImp. habuerit, ut Cõmodo filio rem dederit, ut deinde is& Septi- tores. Nec tamen is, quamuis excellenti do- ctrina, euadere potuit, quin ſinon grauibus notis, ſaltẽ aliquibus næuis inſigniretur. Et in primis Claudius Saturninus aueg cum diſtrinxit, cùm ille reſpõdiſſet, Conditionẽ, quæ ablatiuis abſolutis concipitur, tranſmiſ- ſioni fideicommiſsi obſtare. Magno, inquit Claudiusa, ingenio de iure aperto reſpondit, cùm poſsit duhitari, an conditio eſſet. Rur- ſus alio reſpõſo, cùm quis promiſiſſet, quic- quid patrẽ Meuio debere conſtitiſſet:& Scæ uola reſpondiſſet, Si conditio non extitiſſet, ſtipulationem non eſſe cõmiſſamb:uiſum eſt quibuſdam ridiculè, reſponſum fuiſſe. Extat Petri Stellæ Xurelianenſis libellus, quo con ueniri promiſſorem poſſe ait, poſtquam pro batũ fuerit eum debere: exiſtimatqʒ pronun- ciaſſe Scæuolam, ut imperiti iudices ſolent, Si quid Titio debes, ſolue. quale reſpõſum & innominatus poëẽta Græcus Diodoro IJu- riſconfulto tribuit: Aiεο‿ μανμονα uαυασασ⁶νενm mνασmeν — 4 2eap ʒrß sozenp 6iyεᷣ œix Ʒεαννοιιεσ. ic uudex ſit amicus, dummodo iuſtam Cauſam habeas, punctum protinus omne feres. Qua tamen in re quid nos ſentiamus, in eius relponli IterP retattone diximus. Cæterùm PARERGAN 10 20 30 & wæοeλeνOαε idem Scæuola ſcripſiſſe uide ripoteſt, cùm Macedonianũ 8. C. interpre- tans, Quod uulgò, inquit, dicit᷑, filiofamilids credi non licere:nõ ad uerba, ſed ad numera- tionẽ referendũ eſt d. Quis enim dubitat, nõ id Senatuſcõſulto actum eſſe, ut filijfamilids mendaces exiſtimentur? Atqui uidetur Scæ uola Homerici Menelai ad Paridem uerba mutuatus Iliados„. AErPic,οιο iup, d Sgxix 7ders l τοο,& oi 2α ν QlxW, R Aol, * ν Cbæoik A¹9 opxi luAnœkrot. Fac pater ipſe tui Priamus ſit fœderis autor. Nanq fides fluxa eſt iuuenum:nec pactio curæ eſt, Sacra loui temerè uiolet ne fœdera quiſquam. Tametſi ego& hoc reſponſum aliter accipi poſſe ſciam,& omni noxa Scæuolam defen- di. Sciendũ tamen eſt, nõ eundem eſſe hunc, cum eo qui à M. Cicerone ubiq; celebratus eſt: quippe noſter Serbidius ille Mutius fuit. cùm tamen nuſquam in Romanis fami- lijs Serbidij nomen legerim, facilè ſuſpicor corruptum eſſe Modeſtini locum?, qui græ- cè ſcripſit:ueriſimileqʒ eſt nõ Serbidium, ſed Seruilium ſcripſiſſe. norunt omnes quam fa cilis& lubricus ſit error, ut pro Lambda, ſub- ijciatur Delta: ſicut etiam quandoq; Alpha, quod ab eo ſola inferiore linea diſtat: cuius rei unum exemplum ſubieciſſe ſit ſatis.Scri- bit T. Liuius lib. v. Gallorum Cenomanorũ, duce Elitonio, manum in Italiam ueniſſe,& Libuos, Saluios, citra Ticinum incoluiſſe: deinq; Boios, Lingonesq; tranſgreſſos fuil- ſe. quam hiſtoriam& Polybius græcè lib. If. tradidit.ſed cùm Aiꝝν ſcripſiſſet, corruptis exemplaribus nunc Ayuvdv, nunc aiyaudu in- uulgatum legitur: ſicc; pro Lingonibus no- ua Gallorum gens inuecta eſt ³ gonum, uel Aeganum, quæ nuſquam fuit.quod ideo re- 40 ferre uolui, ut etiam Liuij locũ obiter emen- darem, apud quem pro Cenomano- rum, legitur corruptè Ger- manorũ: pro Citra, legitur circa. 2 Baſes um diculo 7 ſerſubiecit Bali 16 Adtiatici elle. um& ſuſtentacu ei Abax ueſòe ur menſa ſcilicet alcalitorũ ſcd 1 iponũtur:& pi alces tenenuſict 8 ne Baliferet lal 4 aellent, Naba clocandorumc- iusait&ẽ. Albit niquicente codi rriuselemẽti inal bco bolybius Ga em& copiam del phribus, Accipia meſaturos dimitti lqqua quæoholiel colaus Perottus ue clſoaliterlegitur, ceratio, ſed ueonn 1„ n ghegc8o,5. Ego ior Acaltigaiote iyſeſecutus eſt: et quartanpartemol coaut axgenteo i reo hodie XV noſt ndiquing al redelktactierumt N Scxuoka leriplileui lonian 8.C. nenn quit dicit fliolamit dueiba ſedadnuma lhæres meus. Quis enim dubigi Jcuidelega. tum eſſe, utflljkamit in tur: Atqui uideruroa ꝛelai ad Paridem uenn 49; deu man 2cLrwdmn, Puua Tudornd. ſt feceri au. um nec patib emetſh ſcers quiſquan. teſponſum alſet aci noxa ScæuolamdefeY t nõ eundemelſehur- cerone ubiq; celebrau gerbidius ile Muiu wam in Romanistum, ſegerim, facil lußin leltinilocum qulgs 1 geſtnõ berbiciumſcl „ Parergon nuris lib. IIII.— Baſes uaſorum, legendum apud Jabolenum: & emendatus quoq; Poh)bius, ubi de Gallia tranſpadana loqui tur:& Haloandyi interpretatio in Nouellis lu⸗ ſtiniani correcta. CAP. II. Odem loco Polybius in uulgatis codici bus Baſigi locũ nominat, quem Adria- tici maris littus tenet. Quæſiuerunt aliqui u- binã eſſet,& nihilo magis quàm Hychlodæi Vtopiam inuenerũt:corruptus enim eſt La- tinus codex,& non Baſigi, ſed Baſis locum, legendum eſt. Siquidem cum triangularem eſſe Italiam docuiſſet,& oriẽtale latus Ionio, Adriaticoqʒ ſinu, meridionale uerò& occa- ſum diculo& Tyrrheno mari claudi ſcripſiſ- ſet, ſubiecit, Baſin eius trianguli ad littus ma ris Adriatici eſſe. Eſt autem Baſis, pedamen tum& ſuſtentaculũ, ſeu ima pars cuiuſcunq; rei: Abax uerò eſt, qui Latinis Abacus dici- tur, menſa ſcilicet, non ſolùm geometrarũ& calculatorũ, ſed etiam coquorum, in qua res deponũtur:& pincernarũ, in qua argenteos calices tenent:ſic dicta, ut inquit Suidas, qꝗd ſine Baſi fieret. Iabolenus a: Cui Corinthia le gata eſſent,& abaces quoq; eorum uaſorum collocandorum cauſa paratas deberi Freba⸗ tius ait& c. rbitror potius Baſes legendũ: antiqui certè codices Baces habent, facili al- terius elemẽti in alterum lapſu. Sanè eodem loco Polybius Galliæ tranſpadanæ fertilita- tem& copiam deſcribens, in Latinis exem- plaribus, Accipi ab hoſpitib. uiatores,& opti mè ſaturos dimitti ait, exacta non amplius ſi- liqua, quæ oboli eſt tertia pars: ſic enim Ni- colaus Perottus uertit. At in gręco nuper ex cuſo aliter legitur, nempe nondiliqua, id eſt, ceratio, ſed lαᷣασσαεν.& non νσο, ſed zε‿ηνασ— eep ⁴ειο ⁶εοννν.. Ego tamẽé Perotto in hoc aſſen tior,&caſtigatiorem lectionem arbitror, quã ipſe ſecutus eſt: etenim falſum eſt, ſemiſſem quartam partem oboli eſſe, nec de obolo æ- reo aut argenteo intelligendũ eſt, ſed de au- reo, hodie X v. noſtrates aſſes ualente, ut pro prandio quinq; aſſes præſtarent᷑: quod& an- te bella factitatum ſcio:licet nunc ſingulis Iu lijs, qui X. aſsibus cenſentur, uix contenti ſo leant eſſe tabernarij. Non tamẽ probo, quòd ibidem Perottus medimnũ Siculum tranſtu lerit modium:& metretam uini, dolium: ete- nim plurimũ hæc differunt, ut alibi à me diſ- putatum eſt. Nec mirum eſſèe debet, antiquũ Perotti codicẽ à græco nuper excuſo in hiſce numeris diuerſum eſſe: contingit enim id ſæ piſsimè, ut in Nouella Iuſtiniani cX LVII. in qua, Exceptio, inquit, à prima iampridẽ trãſ⸗ currente indictione locũ habeat. Atqui non epvoe, ſed ννπ᷑νe, id eſt, tertia legendum eſt, ſi quis rectè rem perpenderit. Sic in cõſtitutio ne cLIX. ut reſtitutiones fideicõmiſsi uſq; ad unum gradum conſiſtant: uertit Haloan- der, cùm debuiſſet, uſq; ad quartum. Habuit ipſe in ſuo titulo, zvos, at antiqua translatio re- ctius ęę³. ut quartum elementum, quartum quoq; numerum ſigniticet. Quæ ſit adoprio ex tribus manibus:& quo modo ea fieret apud ueteres:utq́ʒ Herculis nomen con ueniat ſpurijs. CAT. 111. ( de Adoptiuis liberis quædam con ſtituiſſet Iuſtinianus b: ſubiecit deinde, ſanctioni ſuę locũ eſſe debere, qualitercunq; facta ſit adoptio: ut ſi ex tribus maribus ali- qui eſſent adoptati.quod uno atq; altero mo- 10 do Accurſius interpretatur, alijq; aliter. Ego arbitror, Tribus manibus, eſſe legendum: quòd de patris naturalis manu in fiduciarij manum traderentur, qui deinde in manum & poteſtatem adoptiui parentis dabat. Vn- de alibi dicitur, Per tres mancipationes ado- ptionem fieric. Eſt& alius modus ueterum, quos poëta Ennius Caſcos uocat, lege no- ſtra haudquaqᷓʒ cognitus:cùm infantem quis uxori ſuæ lactandum tradit: etenim illa ma- 20 ter eſſe incipit,& ipſe loco patris eſt. Plautus in Menæch. Adeò forma ſimili pueri, ut mater ſua Non internoſſe poſſet, quæ mammam dabat: eque adeò mater ipſa quæ eos pepererat. lis quidem iure noſtro debetur reuerentiad, ut in ius abſq; uenia citari nõ debeante: nõ ta men ius aliquod adoptionis habere uident᷑. At apud Gręcos aliud traditũ eſt, apud quos ſcriptũ legi, Iouem nato Hercule, quod ſpu- z0 rius eſſet, nec in deorũ numerũ admitti poſ- ſet, dormienti coniugi ſuæ Iunoni eum clàm ſuppoſuiſſe,& exucto de mammis ab ea la- cte, infantem, ceu natalibus reſtitutũ, diuini- tatis iura acquiſiuiſſe. cuius rei& Hyginus meminit,& Arati interpres,& qui Collecta- nea rei ruſticæ Cõſtantino Cæſari inſcripſit, Hincq; factum eſt, ut nothi ad Cynoſarges, ubi templum eſt Herculis, exercerent᷑: quo- niam is Deus illis præeſt. cuius rei& in Em- 40 blematis mentionem fecimus: Herculeos ſpurij ſemper celebretis honores, Nam ueſtri princeps ordinis ille fuit. Nec prius eſſe Deus potuit, quam ſugeret infans Lac, ſibi quod fraudis neſcia luno dabat. Qui Philoſophi in ignem ſe coniecerint:& Ouidij carmen in lbin explicatum. CAP. IIII. 8 qui tædio uitæ, inquit VIpianus lib. X. ad S8. C. uel ualetudinis aduerſę impatien 5o tia, uel iactatione, ut quidã Philoſophii, mor- tem ſibi cõſciderint, in ea cauſa ſunt, ut teſta- menta eorum ualeant. Exemplum Philoſo- phorum, qui iactationis cauſa perierint f, in Empedocle Accurſius ponit,& rectè quidẽ: aiunt enim ſeipſum in crateras Aetnæ præci pitem dediſſe, ut pro Deo coleretur: quod ex quorundã ſententia lib.vIII. Diogenes Laẽr tiut ſcripſit. cuius rei& Septimius Florens meminit libro, qui ad Martyres inſcribitur, 6o& Horatius: Deus immortalis haberi Dum cupit Empedocles, ardentem frigidus Aetnam Inſiluit. Sed& conſtat idem quoqʒ à Calano Indo fa- un 3 b l. penult. C. de adopt. c I fin. C. eod. d I.j. ff. de ob⸗ ſed. e I. fin. C. de in ius uoc. f I. ſi quis filio, 9. quòd ſi quis tædio. de iniu⸗ ſto rupt. 1 3 4 I. iij.§. quĩ ſta tionis.de re mi lit. 5 L. ſolu. matr. 281 D. Andreæ Alciat 282 ctitatum eſſe, qui cùm in rogum ardentẽ con ſcendiſſet, O præclarum diſceſſum, inquit, e uita, cum ut Herculi contigit, mortali corpo- re cremato in lucem animus exceſſerit. cuius rei meminit M. Cicero lib. de Diuinat. I.& in uita Alexandri Plutarchus,& non pauci alij. Sed& Dion hiſtoriæ libro LIIII. idem feciſſe Zarmarum Indum autor eſt: qui ut diuo Au guſto ſe oſtentaret, ſiue iactãtia ſiue ſenectu- tis incõmodis actus, in ignem ſe cõiecit. Sed profecto clarius, illuſtriusq; exemplũ,& VI- piani ipſius temporibus proximius fuit, Pe- regrini Pariani è Ponto philoſophi Cynici, qui celebri die Olympiorũ in pyram hac cau ſa fabrefactam, adſtante totius Græciæ con- uentu, ſe cõdidit: quod factum integro libel- lo nõ narrat carpitq́; ſolum Lucianus, ſed& maximè irridet, uanam hominis ambitionẽ & dementiã naſo traducens.Is& cognomen to Proteus eſt dictus, quod& A. Gellius lib. XII.cap. xl.oſtẽdit: cuius& Septimius Ter tullianus ſupraſcripto libro mentionẽ facit. arbitrorq; aliquem eius temporis ſtudioſum Luciani exemplo hominis memorię illuden tem, Ouidiano carmini in Ibin inſeruiſſe il- lud diſtichon: Quodq́; ferunt Proteum feciſſe cupidine mortis, Des tua ſuccenſæ membra cremanda pyræ. Seu ſi quis ſynæreſin in Proteo reformidat, Protea quodq; ferunt feciſſe& ẽ nam quæ in terpretes ibi de Broteo Vulcani& Mineruę filio prodiderunt, nullis idoneis autorib. ful- ciuntur:apparetq; ab eis id confictum, impo ſturam lectori facientibus, ut ſæpe alias eo in libro. Sanè licet frequens apud ueteres Ro- manos id genus mortis eſſet, quod ſpontè, tę dio ualetudinis, uel metu pœnę fubibant: ho die tamen exoleuit, ut nõ niſi perditiſsimi,& &⁶εα h uiuſmodi ſibi necem conſciſcant, quòd ſcilicet Chriſtiana lege id genus mortis om- nino uetitum ſit: quod lib. de Ciuitate Dei l. Auguſtinus oſtẽdit, cap. x vI I.&deinceps. Idem& oratione quadam loſephus lib. exci- dij Hieroſolymitani III. cap. X XI. dilucidè demonſtrat. Etenim non licet militiapræſi- dium, cui impoſitus eſt, iniuſſu Imperatoris ſui deſerere. . 7 Naturales,& Spurij,& Nor bi, qualiter olim& hodie ſuccedant:& plurima ueterum auto⸗ rum loca declarata. CAP. V. Nquit VIpianusb, dotatas eſſe fœminas ad J ſobolem procreandam, replendamq́; libe- ris ciuitatem, maximè eſt neceſſariũ. Atqui ſubijcit Accurſius, haudquaq́; neceſſariò id conſequitur, cùm citra matrimoniũ poſsit fi lijs repleri ciuitas. Sed haudquaq́; de hiſce in tellexit Iureconſultus, quos lex pro filijs nõ habet, quosq́; ceu uulgò conceptos nõ tenet᷑ pater agnoſcere. Igitur ſciendum, filios illos ab antiquis ueros exiſtimari, qui ex matrimo nio cõcepti eſſent. Non erat autẽ iuſtum ma- trimoniũ, niſi inter ciues Romanosc. Quòd ſi quis ciuis Romanus aliquam latinæ condi —8 tionis uxorem duxiſſet, iuſta uxor no erat-et liberi inde ſuſcepti, Naturales duntaxat erãt &libertinæ cõditionis cenſebantd, ſeu, quod idem eſt, delegatæ cõditionis:ſic enim Tran. quill. in Veſpaſ.appellat, delegatum pro re⸗ legato aſſumense. T. Liuius lib. x LII 1. Alia inquit, noui generis hominũ ex Hiſpania le. gatio uenit, ex militibus Romanis,& Hiſpa- nis mulieribus, cum quibus connubiũ nõ eſ⸗ 10 ſet, natos ſe memorantes ſupra IIII. millia ho minũ, orabant ut ſibi oppidum in quo habi- tarent daretur: Senatus decreuit, Latinã eam coloniam eſſe, Libertinorũq; appellari. Idem T. Liuius lib. X Xx XüIX. decretũ à Senature- fert, ut Hiſpalæ Peceniæ libertinæ. quæ iudi cium Bacchanalium fecerat, ingenuo nube- re liceret:neu quid ei, qui eam duxiſſet, ob id fraudi, ignominięuùe eſſet. Cuùm tamen diuus Anto. Pius deinde conſtituiſſet, ut qui in or- a0 be Romano eſſent, ciues Romant cenſeren- tur f. uidetur tales nuptias ab eo tempore ap- probatas fuiſſe:& ideo in huiuſmodi nuptis legi Juliæ de adulterijs locum daris: cœpiicq; tunc& ius patri eſſe, tales filios inſtituendi, ut qui nõ naturales amplius eſſent, ſed legiti mi. Sed quid de alijs illegitimis dicemus?& cõſtat uarias eorum eſſe ſpecies: aliqui enim ſunt qui eναννε id eſt, Naturales uocantur, id eſt, qui ex cõcubina domi retenta,& quã ha- 30 bere licuit, ſunt nati: hi licet ab alijs exlege ue teri nõ diſtarent, tamen lege nouella luſtinia ni priuilegiũ in cauſa inteſtati cõſecuti ſunt, ut in duas uncias paternę ſubſtantiæ quibuſ- dam caſibus admittant᷑ h. Sunt& Naturales, qui ex matre nati ſunt, cum qua ſtuprum nõ eſſet: ut quia liberta ſit, quæ etiam inuito pa- trono alicui ſe in concubinatũ dederit: uelin genua ſit, dum tamen obſcuro loco nata, ſeu quæ corpore quæſtũ fecerit i:& cum huiuſ- 40 modi filijs poſt diui Anto. conſtitutionẽ ha- bebat pater teſtamenti factionem, antè nõ ha bebatt. Alij ſunt Nothi, quę dictio ut Fabius Quintil. lib. III. cap. vIII. ait, Latinè explicari non poteſt:hi ſunt& ipſi ex cõcubitu proge- niti, qui nulla lege pœnam indictam habet: hocq; diſtãt à Naturalibus, quòd hi nõ adeò cuſtodita matre, nec quæ loco uxoris habere tur, nati ſunt:ideoq; nullã eis ab inteſtato por tionem lex defertl. Vnde pauci uerè Natura; so les ſunt, ut rectè Bald.& alij ueteres docue- runtr. Atnochiplen iq; ſunt, qui naturales& ipſi ſunt, ſed nõ adeò certo patre: nam& hoc nomine continent᷑, qui ex ſcortis& meretri cibus ſuſcipiuntur, quos lex εμασmσνxαuεεο et ſpeciali ſignificatione Spurios uocat, quaſi uulgo conceptos, ꝓεντσέσστονσιν ut Iuſtinia nus ait n. Iſtis autẽ ſeu naturalibus ſeu nothi lege antiqua nihil relinqui poterat o: qu miã, ut Iuſtinianus ait, lex cos habebatt uuiq́; ixot 60 p 2. œx elναπνανές«.2] tog 7 10τ AM 09, id eſt, peregrinos,& omnino à iure ciuitatis lienos: poſt conſtitutionẽ autem diui Anto. nini cœpit patri cum eis teſtamenti factio el- ſe:poteratq; pater eos cohæredes iuſto filio dare flaahs in Auchan 12 hs a h Autbak 9. ſ. 4 3 uigtüchewle⸗ nentionẽ faciun wnpoteſté ut j ni autdepoftatl da ndinemturſe 4 vsluſtinimsC e plo nec li quiden nen humanitate here: ſiccß rurlus adalimentaattine uerſus leges relie noponetet utg rsẽdidecdiſſet,a e diadignoaufere remanebatr. Hin ien iinullam fuiſſe in tinrſedomnesl jitionis fuille nec eeihmento uero quipotuiſſe, luſtit e1ae, Draſcriptadiſtinn uriium quosqu di quiapartusuentke A conditonis erante matris manumiſii düin efciepan en uldens lüdla Nlbi ciues Roma 4 dSmonis cimg näiucleſih bergrexiuſtimu 8 puem eKconcubin 3. et, in enlch dnrana ütioniefe dega Lucius. de ¹. llat dele wnim In Nul 5 Liuios zumpn. 6 lſn. qe iur. de nomi 1— XLIIah LLucius. i. nüeNiſpa-eb gf delege.j. dusR Uipan. „manis al eljCdenat.l luiduscormudin 13 ,1, at. tesſudr nübünig, elh.Cdena Pralnu mülbt K. ahpüämm auiti th licet.C. us de r ncuo, ¹Auun 1 threilaünzen ie nat.lb. orũ Xdecenhelkrile nielieteädemmnr lde 3„ ſecerat n due id e g1 11 uerbo quicam Nomé nferpü C.de ellet Cmdrrſ nat.lib. l qui in nſtin üe lamendiun prouincia.9. Ues aun etut quiina 1 omanlcenſelg, flij f. 3 4 Ptlas abeotem otend, Que prono oin huiuſmodi D1 püs. pen. f. Aupi’, decap. dim. g. lS: CEpiih g Lftis qui..ex alles lllos uſtin bg de hlj. d.l nec a⸗ pud. C. de hæ⸗ rad inſti...qui Naturales uoccnmri- lomi retenta,& quüh 1ilicetabaljseexlegel 3 dam. de pœ. d. en ſegenouellalufim I§oij. de leg. inteſtati cöſecuti ſin iſfvi. ſole⸗ ernęfubſtantiæ qubtl- mus. de here. ct. Junt&. Narueé ufti „, i Auth. ex com t cum quaſtupnmii, Cgein it qux etinminuin acſmnpt,9.f. cubinatũ dederiruell obſcurolocommaſſu nonatur.eff. fecerit& cum hulli ſu. Anto, conſtitulionEN' i k. cum habe⸗ 1 9 i Hactionem antenöh e co gui hi que dictio utfabis ein ma. quã 4 dlene len pol goci. conſ. IILait, Luinees cxj col. jpli ex cõcubituplox Lnon intelligi Enamindictam luh! un. ſi qus llibus, qvod ninô adeh palim. de iure uæ loco uwori lade fſci. durne eeſtuopc ullucius..f l eis ab inteltaoh 6..fi. u. ilereNaunh delge. fin. nde pauciue docle', Wikmt de js & alij veteles 7 aub. ut indig. A ch ſont quiname n d.. ſiaducr⸗ re namaèl z fa. ka fue. alien. J. 90s 2 Gil, cum ſer *„ OLa, GSI uus. ſf. 1rios u0 7 1. mard. ſttan 1 utluntn, 1 ohh d Lfn de iure a delib. inqui Daren Llj C de li ttad os habeba 111 1. lber toll. 205 wpnl,ll 9. 1* m0 mudluin 9 e. conſuluit. ex Irfuh ore Culutb“ Tade ſer. non mnino 1 ioi Al ofd. zurp tem Gldie,, r. C. ioneian end aciod iij lberi. eis te rtesi ſo Ä in Auth. quib. 283 dare, uel ſubſtituere, uel aliter arbitratu ſuo eis legarea, donec recentiorũ Imperatorũ le- ibus arctata eſt hæc poteſtas:& in primis à Conſtantino eorum patrum reſpectu, qui di gnitate aliqua præfulgerentt: deinde Valen- tiniani lege quæ Conſtantinianam aliquate- nus reſtringit,& in codice Theodoſiano etiã num extat: mox Arcadij& Honorij conſti- tutione: tandemq́x Iuſtiniani nouella, qui un ciam eis duntaxat relinqui poſſe ſanxit d, ſi a- lij legitimi extent: alioquin uel totum. Alij ſunt Spurij ex coitu damnato procreati, id eſt, àlege uetito,& punito: ut ſi ex matre nati ſint, cum qua ſtuprũ cõmitteretur.& hi ſem- per incapaces fuere: niſi quatenus beneficio principis impetratũ eſſet ut eis aduſq; certũ modũ relinqui poſſete. exiſtimauerim tamen ego eis potuiſſe relinqui, quatenus& relega tis,& peregrinis poterat, id eſt, ad alimenta uſq; jſicq; eas leges interpretor, quæ eorum f mentionè faciunt, quibus ſolidum relinqui non poteſts:ut ijs uerbis non ſolm peregri ni, aut deportati, qui iura ciuitatis amiſerüt, contineantur h, ſed etiam hi ſpurij. Et quam- uis Iuſtinianus Conſtantinianæ legis exem- plo nec ali quidem illos uelit i, Pontificum ta men humanitate hodie receptum eſt, ali de- bere: ſiccʒ rurſus ius uetus reſtitutã illis, oᷓd ad alimenta attinet, eſt k. Sanè ſi quid illis ad- uerſus leges relictum fuiſſet, ſi clàm factum proponeret᷑, ut quia hæres tacitam fidem re- ſtituẽdi dediſſet, ad fiſcum pertinebat,& ceu ab indigno auferebatur: ſi palam, hęredi ipſi remanebatn. Hincq; ſatis apparet lege uete- ri nullam fuiſſe inter hoſce ſpurios differen- tiam:ſed omnes Latinæ, feu peregrinæ con- ditionis fuiſſe, nec ab inteſtato ſucceſsiſſe, ex teſtamento uerò nihil ultra alimenta conſe- qui potuiſſe, Iuſtinianum uerò ſecundum ſu praſcripta diſtinxiſſe. Erat& alia ſpecies na- turalium, quos quis ex ancilla ſuſcepiſſet:& quia partus uentrem ſequiturn, tales ſeruilis conditionis eranto, niſi quatenus à domino matris manumiſsi eſſent:quo caſu latinæ cõ- ditionis efficiebantur P. Hodie uerò Lati- na libertas ſublata eſt, efficiunturq; manu- miſsi ciues Romani d. In hiſtoria Vitichin- di Saxonis, cùm Hugo Francorum Rex de- functus eſſet, ſuperſtitibus duntaxat Amal- berga ex iuſtis nuptijs nata,& Theodorico, quem ex concubina ſuſceperat, isq; regnum inuadere uellet, reſponſum ab Herminfrido ſororis marito accepit, prius ſibi de libertate, quàm de regno quærendũ: quòod enim ex cõ cubina natus eſſet, ſeruili cõditione macula- tum eſſer: appellatq; eum Vitichindus Her- minfridi generũ, tanq́; ultra uulgatã ſignifi- cationẽ gener mihi dicatur, qui ſororis meæ ſit maritus: quo ſenſu inter ſcriptores Lati- nos utitur Iuſtinus, qui lib. XVIII. Sichæum Didonis maritũ Pigmalionis generũ uocat. Erat autẽ Pigmalion Didonis frater. Cæterũ me non latet fuiſſe qui exiſtimarent, cum ijs duntaxat filijs, qui ex concubina domi reten Parergon Wuris lib. IIII. 10 20 30 284 ta nati ſunt, teſtamẽti factions patri hodie eſ⸗ enõ cum nothis:quod falſum eſt,& aduer- ſus Iuſtiniani conſtitutionẽé, ſi quis eius uer- ba diligenter in græco autographo inſpexe- rit: in eo enim expreſſe Nothos& Phyſicos filios cõmemorat,& agnoſcit: at qui in Lati- num eam cõſtitutionẽ tranſtulit, ambos uno nomine Naturales uocat: unde Doctoribus noſtris obortæ ſunt tenebre. Diſtinctio ergo illa ſolùm in ſucceſsione inteſtati, propter in certitudinem patris, locum ſibi uendicat: at in ſucceſſione teſtati ſecus eſt, in qua ſufficit, quod pater eum in filium agnoueritt: quod t Salic. in auth. alias ex facto A me reſponſum eſt. Quid Iſit ſubſtitutio, quid prima, quid ima ce- ra, cur exhæredatio inter cæteros dicta. Horatij car⸗ men explicatum Satyr. II. CAb. VI. Vbſtitutio eſt ſecundi uel ulterioris gra- dus hęredis inſtitutio:ſic dicta, quòd lub- tus deſcriberetur:ſolebãt enim ueteres teſta- mentũ ab hæredis inſtitutione ordiri:& ideo olim legata, uel libertates ante hæredis inſti- tutionem ſcriptæ, non debebant᷑: caput enim fundamentumqʒ; tabularũ ipſa eſt inſtitutio, ut Iuſtinianus ait u. Hinc ea pars ab Horatio Satyr. lib. II. prima cera dicitur: Sic tamen ut limis rapias, quid prima ſecundo Cera notet uerſi, ſolus multis ne cohæres Veloci percurre oculo:plerunq recoctus Scriba ex quinque uiro coruuna deludet hiantem. Cuius carminis ſenſus nõ uidet᷑ ab interpre/ tibus ſatis perceptus. Solebant ueteres teſta- mentũ per æs& libram condere: in eo quinq; teſtes erant neceſſarij*, nec oportebat teſtes eorum, quæ teſtamento ſcripta erant, quieq́; ſcire y: ſatis erat ſi adfuiſſent,& ipſis adhibi- tis res geſta eſſet. Scribæ uerò neceſſariò ſcie 40 bant, cùm ipſi manu ſua tabulas conficerent. Cõtingebat quãdoq; ut quinqueuir aliquis, id eſt, unus teſtium qui nihil ſciebat, cõmini- ſceretur ſe ſcriptorem fuiſſe,& falſa captato- ri ſuggereret: admonet Tireſias, non eſſe fa- cilè illi credendum, ſed limis oculis inſpicien das tabulas. Dicitur autem Recoctus per me taphoram ferri, quod ex uno inſtrumento in aliud recoctione uertit᷑, ut ille ex teſte in ſeri- bam. Sicut ergo Prima cera eſt, in qua hære- so dis nomen deſcribitur: ita ea, in qua ſecundi hæredes uel legatarij deſcribuntur, Ima cera dicitur, quia fub priore collocatur. Tranq. in Cæſare, cùm dixiſſet ſororũ nepotes à Diuo Iulio, quibus auunculus magnus erat, hære- des inſtitutos:reliquos inquit in ima cera, de ſubſtitutis intelligẽs, aut legatarijs. Hine& uidet emanaſſe illud, quod uulgò dici ſolet, exhæredationẽ inter cæteros nullius momẽ- ti eſſe, cùm ſcilicet a ſecundo gradu exhære 6e datus eſt filius, in quo cæteri ſolebant deſcri- bi:tametſi deinde hęc appellatio ad eos quoqʒ producta ſit, qui in primo gradu exhæreda- bantur: ſed, ut Theophilus inquit,&oelsæ, id eſt, indefinite: qualis hæc, Cæteri exhæredes n 4¼ 5 Oldra. conſil. u§. ante hærea X Inſtit. de teſta. §. fin. l. qui te 2 Inſtit. de ex= cxcvj. Alber. ¹ rub. C. de nat. lib. Bart. d.l. fi. de iſs qui ut. ex complexu. dis. Inctit. de leg. ord.in prin. ſtamento. de te ſtamen. hærcd. lib. 9. j. a I. Titius. de li⸗ ber. poſth. 285 ſunto. Non enim uidetur nominatim facta, niſi cùm unus duntaxat adeſſet filius*. Dauſonis equus prouerbialiter, quid ſignifi cet:& cur in margine potius, quam in contextu alle gationes iuris ſcribendæ ſint. CAP. VII. Vm ſuperioribus annis commentarios ad reſcripta Principum edidiſſem, uoli- D. Andreæ Alciati 286 ri citra frænũ potuiſſet. Sic, ait Aelianus. 8 erates ijs qui in malam partẽ uerba ſua accd perent, per ænigmata loquebatur. hinco 3 paret, duplicem eſſe uſum huius prouckip⸗ quod ex Pauſonis equo accipitur. Illud u89, que conſtat, fuiſſe hunc pictorem ſanstped Perem, quo nomine ab Ariſtophane in Phu to traducitur:unde& prouerbialiter dici cœ/ ptum eſt, Pauſone pauperior, Theone, Sui- tarentq; per manus hominũ,& ex nouitate, 0 da parœmiographis. Plinius lib. X XXV. ca- ſi non alia ratione, gratiam aliquam adipiſce rentur: ecce ad me a ſtudioſis pleræq; literæ, quibus mihi gratulabantur, ageba ntq; etiam aliqui gratias, quòd eos libros publicaſſem, quibus ratio latinè,& non ineleganter diſſe- rendi in iure noſtro aperiret᷑. Inter cæteros, & ex ueteranis profeſſorib. unus ad me ſcri- pſit, qui prætextu amicitiæ etiam admonuit, multis ſymmiſtis eo nomine lucubrationes illas meas diſplicere, quòd in contextu ipſo legum loca non adieciſſem, ſed margini dun taxat, ceu rem nullius operę adſcripſiſſem: ui deriqʒ àme legum noſtrarũ decus& honorẽ imminutũ, fœdatumq; eſſe. Quæ accuſatio ſi uera ſit, oportebit ueteres omnes Theolo- gos, Hieronymũ, Ambroſium, Baſiliũ, Na- zanzenum læſæ maieſtatis condemnare, qui & ipſi eodem modo ſacra teſtimonia operũ ſuorum marginibus plerunq; adpoſuerunt. Cæterùm cùm ad eam epiſtolam ego reſcri- berem, exiſtimaui indignum hac de repluri- bus contendere, præſertim cum pertinaci, ce rebroſoq; homine: ſed iocoſo exemplo rem omnẽ tranſmittendam, finiendamq; potius cenſui.Fuit, inquam, ætate ſua celeberrimus pictor nomine Pauſon Sicyonius, is accepto precio equum conduxerat pingendum, qui ſe humi uolutaret:cumq locatori currentem exhibuiſſet,& quidem puluere oppletũ, isq; xpoſtularet ſecundum cõuentionis legem haudquaq́ʒ præſtitam ſibi operam, inquit mi niſtro ille: Agè puer tabulam inuerte, ſicq;pi cturam eius oculis exhibe: quo facto uidit lo cator emendatum eſſe quod ſibi diſplicebat, nullumq; amplius eſſe querimoniæ locũ. cer nere enim erat equum in tergum iacentem, ſeq; in puluere uolutantem: quod Lucianus in Demoſthenis Encomio ſcripſit, ut Pau- ſonis equus prouerbialiter dici de ijs rebus poſsit, quæ minimo negocio ſecũdũ cuiuſq; ſententiam accõmodant᷑. Etenim facillimũ erat dictata excipientibus, quod margini ad- dendum erat, contextui ipſi inſerere,& Mu- ſicorũ more, ſihoc magis animo ſederet, in- tus canere. Sanè Luciani codex nõ ſat emen datus in ea uoce circũfertur, in quo pro Pau- ſone eſt Paſſon. Nõ omitto tamen cam fabu- lam paulò diuerſius ab AXeliano de uaria hi- ſtoria referri. Socratis, inquit ille, ſermones picturam Pauſonis imitabant: is parua qua- dam tabella equũ currentẽ, frænatumttz de- pinxei at: cumq; redemptor fręni ad lectionẽ indigne ferret, Anguſtia, inquit, tabellæ in cauſa fuit, nec em tam modico ſpacio cõtine pite Xl. Pauſiam appellat,&tabulam pinxiſ- ſe ait quæ Stephanopolis dicta eſt, quod in ea eſſet Glycera eius amaſia, quę coronas uẽ- ditando ſuſtinuerat hominis paupertatem. Quæ ſit Dos magna: cur in eius exaclione neceſſarius non ſit palris conſenſus, declarata luſtinia⸗ ni nouella conſtitutio. CAP. VIII. 7 Etus eſt inter noſtrates Doctores alter catio, an filiæ aduentitiam dotem repe- tenti neceſſarius ſit patris conſenſus:& ferè crebrius traditum eſt, nõ eſſeb, tanq́; quod ad eam attinet pro matrefamilids ſit:unde nece- ius dotis uſumfructum patri acquiri Rulgoſ. & Aretinus cenſuerunt. Sed ego cum annti⸗ quioribus contra ſentio, quoniam lex gene- raliter aduentitiorũ uſumtructum patri con cedite: eadem filiæ agenti neceſſariũ eſſe pa- tris cõſenſum ait d. nec aliqua lege reperitur 30 dos aduentitia excepta: meritò non eſt teme rè à regula recedendum: quod enim traditũ eſt, filiæ actionem utilem dari e, intelligitur, ut tamen ſecundum regulas iuris ca expei ia- tur, id eſt, accedente patris conſenſu, abſque quo in iudicio eſſe nequit. Probatur id mihi & legis nouellæ uerbis, quibus expreſsim di citur, ſiue à patre, ſiue à matre dos data ſit, exi gi nõ poſſe f, niſi cum conſenſu patris: exce- Pto, ſi patris inobedientia, ſeu, ut melius gre 40 CO dicitur, æabiæ interuenerit, id eſt, cùm pa- ter nulla perſuaſione adduci potuit, ut cõſen tiret:tunc enim ne dos propter mariti inopiã Pereat, lex concedit, ut duobus caſibus age- re filia poſſit. Alter in aduentitijs, quia de eis nihil ad collationem uel patris hæredes perti nets. Alter in dote, cùm adeò magna à patre ipſi marito data eſt, ut ſi negligentia hac pa- tris amitteret᷑, nõ poſſet deinde filiæ contuli ex rata paternę hęreditatis portioneb. Hincq; so apparet euidens ratio diuerſitatis, quam Ju- ſtinia nus inter paruam& magnã dotem con ſtituit: qua in re hæſitauerunt hactenus inter Pretes: nec enim inter plus& minus uideba tur cõſtituenda differentia. Sed ego paruam accipio, quæ ſi amiſſa ſit ex hæreditatis rata parte, reſarciri filiæ ualeat. Magnam, quæ nõ ualcat, adeò ut collatio circa nullam uerſe- tur ſpem ex patris imperſuaſibilitate. Sic e- nim legendum, non autem, illam ſpeciem, ut 60 uulgata habet translatio: cui aliquatenus e- tiam conſentit recentior, codem ut apparet uitio. Eſt autem ærliæ moroſitas quædam, qua quis contumaciter reſiſtit rogantibus, & ſibi perſuaderi non permittit: uitium credu- 51 741 mar. 7 Lck epma e Laus d. 1 ¹ GT. I. 1 kate. quc 1 mar. ſ (.dc5,r 101 lc.1 Ca ad pconſtitutæ erar bon. mat. „ Keuroccaſiofalſa §.5 17 „.„Ftratt aultatico ced j oelx irepreieniw i g uſtnim un ty Quam ( Dicit luſtini nem ſanecß a apiaconcinelea Hls legitinam 2 œnlequutus lit; naupræteritie hdbeas, negligipo deudcyuelino „ teatur« Alterum us declarat, quæe betateſtatore adl n ee ampriushoccot fnunſc mum quôdexpug coſtteſtamentole eu veterideficiebant damleges ſedlinte nrionecorrigi ex n ſuanonmodicamt terunt Quumeenit nonobſeruatislib parentibus digte remecium fllio em ſicontanbulss, deranditradidern eionondatique nnt lremflldin wnonckniampli Diis omnibus calid nullumelge voni- tmentog⸗ X Alat Arabu dolisdich ni maſia u„quodi anüigpaen . cur in eins aßzietanein car. um demie Doctes atris undä we nõ eſe euſaꝛdn egaud quoq. familias zif duoc ir uth. ut cu. zundenett,, de appell. mpatriacquirifuel blyci. ſ Int. ded ego cum a gub moriis f. 1o, quoniam ex ge ie inoſ. 33 ſumfructum paut en Vns 5. endineceſtanele ij gue⸗ 4 dliqua lege repettuu N vm. de min. a merüio non eſttemi aleuuratio. de im: quodenim tradii u bon dam. lem darie, intellgun egulasiuris eaexpeie dlomni mo⸗ atris conſenſuablqx, inuche quit. Probaturid mii 1 nng is, quibus expeſiind ſ d.l. Papinia. amatre dosdataſttel Sfn. ntia, ſeu, utmeliusgee uenerit id eſt cumyy- i adducipotuitutciſin sproptermariii nopi ut duobus calibubage aduentitjs, quiacec tel paciis hæredespeli madeo magna âhuni tſi negligentiahuche ſet deinde fle conlü tatisportione. iuc diuerſitatis, quamnl- agnã dolem C zenvsint- conſenſu patris: ece’ſi m N 287 credulitati cõtrarium: de quo extat Epichar- mi Siculi poẽtæ Trochaicus ſeptenarius ſa- neqᷓ; elegans, quem propter noſtri temporis mores memoriter tenere obſeruareq;omnes deberent. is à M. Tullio Cicerone libro Epi- ſtolarum ad Atticũ l.relatus eſt, etiamſi cor- ruptus circunferatur: noœε‿ επέεκεηn&ise ⅜ Gpa raõτα sιρενννρν SObrius eſto,& memento nemini temerè credere: nerui& artus hæc ſunt ſapientiæ. ſic enim Q. Cicero interpre- tatur lib. de Petitione conſulatus. carmen e- tiamnum integrum extat apud Suidam di- ctione aρααε‿ Fulio in poteſtate à patre exhæ redato, uela matre præterito, ius dicendi nullum non competere: & luſtiniani nouella conſtitutio aliter declara⸗ ta, qudm hactenus fac tum ſit. SAP. 1X. Didit Iuſtinianus nouellam conſtitutio nem ſaneq́; famigeratã a, quam quatuor capita continere apparet. Primũ, ut quamuis filius legitimam portionem quoquo titulo conſequutus ſitb, non tamen ideo exhæreda ri, aut præteritiõe, quæ uim exhæredationis habeat, negligi poſsit, ſed omnino inſtitui de beat: idqʒ uel in obolo, ne ei facta iniuria ui- deatur c. Alterum, quo cauſas exhæredatio- nis declarat, quæ olim uarię, nec certo nume ro conſtitutæ erant d. Tertium, quòd eas iu- bet à teſtatore adſcribi, ne aliàs hæredi præ- ſtetur occaſio falſas inducendiaccuſationes, cùm prius hoc conſtitutum non eſſete. Vlti- mum, quòd expugnato per querelam inoffi cioſi teſtamento legata conſirmat, quæ iure ueteri deficiebantf. At recentiores nõ quaſ- dam leges, ſed integros tractatus hac conſti- tutione corrigi exiſtimãtes, interpretatione ſua non modicam iuris noſtri partem ſubuer terunt. Quum enim lIuſtinianus ſubijciat, eis non obſeruatis liberos euacuato teſtamento parentibus ab inteſtato ſuccedere, ſublatum remedium filio emancipato, qui præteritus ſit contra tabulas, bonorũ poſſeſsionem im- petrandi tradiderunt. Item filio à matre præ- terito non dari querelam inofficioſi cenſue- runt.Item filio in poteſtate à patre exhæreda to, non dari amplius querelam: ſed ſupraſcri ptis omnibus caſibus teſtamentum ipſo iure nullum eſſe:quoniam lex dicat, Euacuato te ſtamento& ẽ. non autẽ, euacuando. Sed hæc ego probare nõ poſſum, oſtendiq; alias mul- tis rationibus haudquaqᷓ́ʒ uera eſſe ſupraſcri- pta themata: nec Iuſtinianus ipſo iure teſta⸗ mentum nullum eſſe affirmat, ſed ſimplici- ter ſcripſit Auælirie daueue liberos ab inte- ſtato admitti. Quæ uerba non ipſo iure, ſed per ſententiam intelligũtur: ſiquidem exvean uerbum ſignificat irritũ, infirmumue facio: unde calculus aνᷣ˙ apud& riſtophanem in Veſpis, qui in ſitula à iudicibus dimittebat, ſicut& oꝓννοε:hic condemnationis, ille libera tionis. Etapud Demoſthenẽ oratione in Dio nyſiodorum aeνανονοσναανινιν⁹ vxν, irritam Parergon muris lib. IIII. 10 20 30 40⁰ 50 60 288 facere ſyngrapham,& pro circunducta habe re: ut nihil neceſſe ſit tali uerbo intelligere ip ſo iure irritũ effici teſtamentũ: nam& idem Iuſtinianus mox ſubijcit,*νιασαρσeφά, ν ³a x&uxεαeσακ. tanq́; non ſubuerſum, nec reſciſ- ſum teſtamentũ obtineat. quæ uerba propriè ad querelam referri debent, uel bonorũ poſ- ſeſsionem aduerſus tabulas, quæ teſtamentũ alioquin ipſo iure ualidum ſubuertũt, ut in- teſtato deinde ſuccedatur. Nec mouent me uerba illa cõſtitutionis, Non licere patriuel matri liberos pręterire, aut exhæredare: quia diſiuncta ibi ad caſum ſimilem reſtringiturs, ut de præteritione intelligamus quæ uim ex- hęredationis habeat, ut quia à matre, ſeu eius aſcendente facta ſith, uel de eo qui primum gradum non teneati. Dotem propter oſculum non amitti, aduer- ſis Baldum. CAp. X. Elebris atq́;ʒ famoſa apud noſtrates Do- ctores eſt quæſtio, An ſicut propter a- duiteriũ mulier amittit dotem, ita& ob oſcu- lum amictere debeat? Et aiebat Baldus amit- terek. etenim inter adulterij procœmia illud eſt, quæ gradatim cõmemorat Accurſ.] Sed & nõ minus eleganter græcus poëta Ruphi- nus hoc diſticho: EvA⁵,εαe[ εεστιρeς ο,ρε εo, do Lo dse uε6εοσσ⁹ ν‿‿eυQνë ddαννο ‿νs, Sed& P. Naſo: Oſcula qui ſumpſit, ſi non& cætera ſumpſit: Hæc quoq́;, quæ ſumpſit, perdere dignus erat. Sed ego hanc Baldi ſententiam à pleriſqʒ im- probari ſcio: nec enim pœna, quam delicto cõſummato lex imponit, ad attentationẽ pro ducenda eſt m, cùm poſsit oſculum etiam ci- tra ſtupri deſiderium concedi:lexq; eam tan- tum dote multet, quæ adulterij cauſa interdi cta attentaueritn. Atqui apud Theocritũ ele- gans puella inquit, vx Xæv(xruνσνέννν παmα αννπ½. 70 1 Gα νμινϑαᷣ‿αμ⁴e X G τ xνQα Ne Satyriſce tume, rem aiunt eſſe oſcula inanem, Et facie abluta tolluntur& oſcula ſputo. Senſit id& ſupraſcripto carmine Ruphinus, qui oſculantem ſemideum duntaxat uocat, & coëẽuntem pro deo immortali habet. Sed & Lucianus in Dialogo, qui Pamphilus in- ſcribitur, ſecundum legis uerba oportere ait oex&ακοςσοαένν᷑ tametſi opiner riſus cauſa id à Luciano confictum:nec enim lex XII. ta bularum hoc requirit, ſed duntaxat ut έαρꝙά△ deprændanto. Ego tribus caſibus Baldi ſen- tentiam probabilem eſſe arbitror. Primus, cùm de amiſsione beneficiarij fundi tractat᷑: lex enim clientem priuari eo ait, ſi graues& inhoneſtas iniurias domino intuleritp: meri tò ſi per laſciuiam uxorem domini cõtrecta- re, oſculariue auſus ſit, ſatis defendi poteſt grauem intuliſſe iniuriamd. Alter eſt, cùm ex alijs coniecturis adulterium conuinceretur, & ex qualitate loci, temporis, perſonæ, haud quaquam ſtetiſſe mulierem intra fines oſculi g I.j. de reb. du. h Inſtit. de inoff. teſta. in prin.. ij.ff. de inoffi. teſta. i Bar. l. pater fi lium. de inoffi. teſtal. l Bald. c. tuæ. de procur. 1 Gl. l. quod ait lex. de adult. m l. ſæpe ita. in fi. de uerb. ſig. n l. conſenſu. C. de repud. 0 l. quod ait lex. de adult. p c. j.§. porro. quæ fuer. pri. cau.ben.am. q c.j. õ. j. quibus mod. feu. amit. 289 . a c. literas. de Præumeret᷑ a: tametſi in his locis, ubi cõſtan 1 præſumpt. tiores ſunt fœminæ, quę paſ im amicos&ho 6 ſpites oſculo excipiũt, haud facilè huic præ- ſumptioni eſſet locus. Tertius cùm ex gene- re ſuauij intenderet᷑ cõiectura criminis, qua- le illud eſt, qd rxæνννυ‿π⁵έσσ Ariſtophanes uocat, iuſtam zelotypis repudio cauſam il- lud daret. Sed hæc hactenus:quæ haudquaq́ — V b. ij. de uerb. bi dixi. 1 6 c l. in uſu. de 4 uerb. ſig. u⸗ P a hic eram adſcripturus, niſi metæderet ſerijs lucubrationibus has quæſtiones attingere, quas tamen ſingulis annis noſtri Doctores uſq; ad rauim diſputant: tanqᷓ́; nihil habeant ignius, in quo operam ſuam collocent. ½ 1* 1 Larifs mocdlis diem acciPi: indeq; aliqquot cat⸗ ptiones inductas eſſe:& Plauti locus in Pſeud. CA P. XJ. Pud ueteres uarijs modis Dies accipie batur: ſed maxime celebris eſt illa di- ſtinctio, ut alius ſit Naturalis, alius Ciuilis. Naturalis eſt, ab ortu ſolis ad occaſum, hora rum ſemper xII. Ciuilis eſt apud Romanos, à media nocte incipiens,& in aliam ſequen- tem mediam noctem deſinens. Eſt& ſecun- dum eccleſiæ morem dies horarum XXIIII. à prima hora noctis in ultimam ſequentis lu- cis:qua de re à nobis alibi diſputatum extatb. Ex hac ambiguitate pleræq; militares falla- ciæ atq; captiones ortæ apud ueteres legun- tur:qualis illa Cleomenis LacedæmonijI, cui cùm centum dierum pactæ eſſent cum hoſte induciæ, noctu agros, ut inquit lib. de Offi. 1. Cicero, populabat: quòd de die naturali ſim pliciter actũ interpretaret, ut in apophtheg. Laconicis etiam Plutarchus tradit. Sed& ce Iebris etiam prouerbio eſt Phœnicum con- uentio, qui cumprimũ ad littus Aphricæ ap- pulſi ſunt, à Libybus poſtulauere, ut ſibi lice ret diem& noctem hoſpitio terræ uti: qua re impetrata, cum abire nollent, ſed Carthagi- nem condere cœpiſſent, uiolati fœderis ac- cuſati, reſpondebant, Seid pactos, ut omnes dies& noctes ibi cCõmorari poſſent: indefini ta enim illa oratio uniuerſali æquipollere ui- debatur. Sed quid reſponderent Libyese illo tempore factus nondum erãt Bart. qui doce- ret, quemadmodum ca regula eſſet accipien dac. Apud Plautũ quoqʒ in Pſeudolo elegans eſt Lenonis admonitio erga filiumfamiliâs, ſe pecunijs carere affirmãtem: Eme, inquit, cæca die oliuũ, quod uendas oculata die. Se- xtus Pompeius cæcam diem intellexit, quæ adhuc nõ uenit: oculatam uerò, quę præſens eſt, accepta ab oculatis teſtibus metaphora, qui præſentes rei geſtæ fuiſſe ſe atteſtantur: quaſi idem ſenſerit Plautus, quod non abſi- mili conſilio in epigrammate græco innomi nati autoris eſt: — m, /AÄ 1 S n 1— Ttęε§⁶„ ODpᷣevc, ⁊d³νοεοσ d'sckeg 7, 3 A. 7.: Xℳℳ2 6 T Nnro 9 x³μεμηνρλ‿ρ³νο. Gaude inquit, accepta à fœneratore pecu- /112 5— nla, X illa ti Uereinterim line eum haben E cal culum Irationes cum incuruis& dolentib. articulis. Sed profe — to, niſi fallor, alia fuit fa- cetiſsimi poẽëtæ mens, atq; cõmentatio: qui 10 30 4⁰ 50 60 Andreæ Alciat 290 diem cæcam appellaret noctẽ, quòd eo tem- pore adulterini numi poſsint expendi,& oli ui uenditor decipi, nõ æquè emptor: cum nõ inſpectione, ſed guſtu deprændatur eius bo⸗ nitas. Facillimum itaq; fuerit ea ratione ma⸗ gnas ſibi comparare opes, nempe adulteri. nam monetam expendendo, iuſtam atq; legi timam mercem recipiendo. 8 Emendatus locus in Auth. de retit. frlei⸗ cõmiſſ. malẽ᷑ in Haloandri translatione uerſus. Quid ſu c be, apud Verg. quid Cœnaculariam facere ueteribus: quid Scalæ Iuucnali. CAP. XII. N Aria ſunt& in iure noſtro,& apud ue- teres autores hoſpitiorũ tabernan uinue nomina. Sed uetuſtiſſima cõſuetudo illa fuit, qua publicè priuatimq; ciuitatibus ciuibusq; cũ peregrinis hoſpitiũ contrahebat᷑ in amici. tiæ ſignũ: unde& Teſſera hoſpitalis dicta eſt. Tranſijt deinde res in artẽ quæſtuariã:hine cœperũt cõſtitui Oenopolia, quibus uende- batur uinũ: Thermopolia, quib. carnes, resc huiuſmodi calidæ:Latini ſimpliciter Taber- nas uocabant, hominesq; Tabernarios No- nio Marcello:quo ſenſu uox hæc& quãdoq; N. Ciceroni accipitur. hinc& Diuerſoriain ducta ſunt, in quæ peregrini perſoluta pecu- nia reciperent᷑. Vident᷑ Juriſconſultis noſtris omnia hæc loca Cauponæ appellatione con tinerid,& qui hanc artem exercẽt Caupones dici:& ideo edicto Prætoris omnes hi com- Prænduntur, cùm nautas, caupones, ſtabula rios cuſtodiam receptorũ prærſtare iubet ne facilè cum furidus coëant in uiatorum frau dem.Dicit᷑& P. Vergilio Copa mulier, quæ cauponam exercet: Copa Hriſca caput Graia redimita mitella, Criſpum ſub crotalo docta mouere latus: Ebria laſciua ſaltat famoſa taberna. Tametſi Grammatici aliqui exiſtiment eo lo co nomen proprium eſſe. Sunt& in iure no ſtro Cœnacularij t, qui ſcilicet cęnaculariam flſin faciunt. Habebant domus nobilium ſuperio au res contignationes, quibus inerant concla- uia, quæ inquilinis locâbant, ad quæ per ſca- Ias adſcendebatur extra domũ poſitas. T. li⸗ uius lib. x x Xx x. Conſul rogat ſocrum, ut aliquam partem ædium uacuam faceret, quò Hiſpala immigraret. Cœnaculũ ſupra ædes datum eſt, ſcalis ferentibus in publicum ob- ſeratis, adituq; in ædes uerſo. Juuenalis: Rarus uenit in cœnacula miles. Hinc poſſunt etiamnũ dici Cœnaculariã f- ceres, qui ſcholaſticis cõclauia dant,& inſu- per eis curant obſonia coqui, ligna& ſal præ Ht.C bentes: quo modo parochi maxgiſtratib. ite facientibus. Horatius: Et parochi quæ debent ligna ſa lemq;. In Nouella Iuſtiniani c LIX. legatũ legitur fuiſſe Hierio ſuburbiũ cum omnibus præto- rijs,& omnib. ſcalis. Aliàs admonui, Præto- rium dici domũ patrisfamiliâs, quam ruriſe- paratã ab operarijs habet, ſicq; in iure noſtro pluribus locis accipi hac 1U Kre„ tium Syluarum lib. II. in Pollij Surrentino: 3 Vitreoq; 6 elns o ſenſu& apud dta h * f 91 larral.uusu „mum wenus3 ojuioin,sia ernaad canone cxueliai nm Longum abeo inſe Daig muncocſin Ilod quoq admo „ disscoftilutionts „ berderamiyelſezu rquæ uetoa düus quidem redd emẽdandaelt! nquivenim labe belb geeſt Negl prope linem. Den teſubſtitutionẽin Derinde quaſi mu dmtes, Enlris cmmopinotilleen nante diem nobis neinligniſtudiolc Eut,v. belin Ccvnipueri teiſclenn. Otem diffinim modi.Wgoi pecunia ex cauſa! quæueromulierci maricnomineſuo⸗ urgrcauoce, quc Res mguiſppadbpecu ciles uulgzriſuo phelan quiqgic dunſicuros i& mlrretirs 1 In 1 dolgenti 3 tenaii, ſas 5 V. annxm ſpim — A SE ½ — έ 5 S opolla,quibusue lia quib cmnesm tini ſimpliciter Täh esch Tabernarios No Cuuoxhxca qbäitch 4 hinc& Diuerſouii egriniperlolltapen tluriſconſultinobi vonæ appellationecm tem exercet Caupons retoris omnes hich a atas,caupones, ſtabll torũpræſtare iubet,m cant in uiatorum ful'n ilio Copamulier,qu edimitamitello cia mouerelutué: taberna. aliqui exiſtimenteob eſſe. Sunt& iniureno- iiſcilicet cenaculaim ſi mus nobiliumfipeld zuibus inerant conch⸗ cibant, ad quæ perſa a domũ poſts.- onſulrogatſocrum m uacuam faceret qi Cœnaculũ ſupraai pus in publicum0o vibus inpublicl verſo luuenals ã lie Cœmaculvi 7 üchwiscm 30„ mſalplt“ a cogurligrä 8 2 magitiubi vic .u gurten lijdu Vred8 daufh. dere⸗ ſt. fdeicõm. lſiegp de iu⸗ redot. 291 =vitreo; natant prætoria ponto. Et rurſus: Surrentina tuus ſpectat prætoria limen. At ſcalas eo in loco pro cœnaculis accipi nõ dubito:quo ſenſu& Iuuenalis Saty. VII. QLo tibi laſſo Figantur uirides ſcalarum gloria palmæ. Habitabant enim cauſidici& oratores in cœ naculis propter paupertatem, ut ipſe ibi con queritur: licet eum locum non ſat rectè per- ceperint interpretes. Martialis: Et ſcalis habito tribus, ſed altig. Extat& iocoſum Lucillij poẽtæ epigram- ma, libro II. EwAAGl O Dauνπννοσόμνρ oΤlQ”-cũog Mermrvei. udεμένερ‚ ‿ν,λ μαννοι,Qρ»Mνμ⁵αι V zads wsroiua nondp Pe'vop l cA&⁴blu ½„Qεεᷣ εερινμνμνο—σοννν αμ‿ιναν. Heſterna ad cœnam fuerim cum luce uocatus, Cœnacli ad ſummum demum hodie applicui. Longum adeo in ſcalis iter eſt: nec ſcandere quiſſem Deniq; nunc, aſini me niſi cauda trahat. Illud quoq; admonendus eſt lector, antiquã eius cõſtitutionis translationẽ adeò ineptã, barbaramq; eſſe, ut nullo modo intelligi poſ⸗ ſit: quæ uerò ab Haloandro recentior eſt, re- ctius quidem redditã, niſi quòd duobus in lo cis emẽdanda eſt.In primis dum, Perſuaſum, inquit, enim habeo, quòd neq; in naturalib. li beris, deeſt Negligent, uerbũ, beπννπσόσαν. Et rope finem: Perinde quaſi ex una uolunta- te ſubſtitutionẽ interdixerit. Scribendũ fuit, Perinde quaſi mutuò fideicõmiſſum repu- diantes, STouæ ʒæoσνν ði ayvrdT. quẽ lo- cum opinorille emendaturus fuerat, niſi fa- ta ante diem nobis eum præripuiſſent, nõ ſi- ne inſigni ſtudioſorum iactura. Dos quid ſit, Donarium, explicati duo loci in Catonis puerili libello, ſecus quàm gramma⸗ tici ſoleant. CAP. XIII. NOtem diffiniũt Doctores noſtri uarijs L)modis. Ego illud probare ſoleo, ut ſit pecunia ex cauſa matrimonij marito data: quæ uerò mulier citra dotis titulum in domũ mariti nomine ſuo defert, Parapherna dicun tur gręca uoce, quòd ultra dotẽ ſint. Galli, ut inquit Vlpia. b peculiũ uocãt. Hodie Prouin- ciales uulgari ſuo ſermone dotem, Donariũ appellant. quicquid enim præcipuũ alicui da tur, ſicut Dos, ita& Donariũ dici poteſt: quo ſenſu recentiores autores, Apuleius, Augu ſtinus, Fulgentius, hanc uocè ſæpe accipiũt. Arbitror ego& autorem opuſculi quod in- ſcribitur Cato, ſic accepiſſe: Dilige denarium, ſed parce: dilige formam, Quam nemo ſapiens uel honeſtus optat habere. 3 Veruùm carmen uidetur corruptum: tametſi SPlanudes, qui græcè illud opuſculum tran ſtulit, eandem lectionem ſit ſequutus. Sic au tem eſt corrigendum: Dilige donarium, ſed parce: delige formam, Quam nemo ſapiens uel honeſtus captat ab ære. Ama, inquit, dotẽ, ſed cum modo: eligas au- tem potius formam uxoris, nec eius pulchri- Parergon nuris lib. IIII. 10 20 30 29² tudinem metiaris àpecunia, quam in dotem dederit: nec enim id probi faciunt, ſed impu⸗ dici potius, ut in obſcœno carmine Vergil. di nummos tamen hæc habet, puella eſt. ut lib. I. epigr. dc fα nominatus poëta: Tipεσσαďηνꝙιᷣ bενέ πeυπœνu(&οονο π ππαα eXæS9 Fala, 2à2os I8 Gpde. Hoc certum te ſcire uolo Placiane, quòd omnis Que ſit diues anus, eſt locuples tumulus. Vt Juu enal. In cœlum quos euehit optima ſummi Nunc uia proceſſus uetulæ ueſica beatæ. ec quenquam moueat ratio carminis, cùm ſiue Donariũ, ſiue Denariũ, quod ferèidem eſt, legamus, ſemper ſubeſt idem uitiũ: utra- que enim dictio ſecundam ſyllabam produ- cit, ut neceſſariò duæ ultimæ in unam cogen dæ per ſynęreſin ſint: quæ res exemplo nò ca ret. Quis autẽ eius libelli autor fuerit, nõ ſa- tis cõſtat. Porcij enim Catonis proculdubio nõ fuit.Scripſit ille ſoluto ſermone, citatur à ueteribus nõ rarò: ſtylus arguit Theodoſia num ſeculũ,& forte Probi grammatici fuit. Sed quiſqꝗs ille fuerit, arbitror minimè Chri- ſtianum fuiſſe: idq; uel primi carminis argu- mento, quo Pythagoricũ dogma aſſerit, pror ſus cum Buangelio pugnans. Exiſtimat Py- thagoras ſub finẽ aurei carminis animos ho- minum in deos uerti: Eotr& dv 70g gede dοτπνο, Su n Hvyrug. Quem imitatus Phocylides AeNν dm drio ⁵έ des Cee dovrae, JvXανm‿ εμιντνναπτν εένηειοιƷσσρ)νμιοιοσν, Inquit ergo, Si animus Deus eſt, ut carmina (ſic enim Pythagorica eν‿⁴εᷣπQ appellant)di cunt, Hic tibi præcipue ſit colendus&ë. Du- 40 50 60 xi autẽ& hoc explicandũ, quoniam nõ uide- tur hic locus uelà quatuor interpretibus, qui in hanc diem eum ſibellum interpretati ſunt, ſatis intellectus. Damnat᷑ ab orthodoxis Ter tullianuse, qui bonorũ animas poſt mortẽ in deos uerti, impiorũ in dæmonas uidetur cre- didiſſe:ſi tamen ita credidit:nihil enim impe- dit, quin recta interpretatione ad uerum ſen- ſum produci id poſsit. Ad ſupraſcripta allu- ſiſſe uidetur etiam Vergilius: Dij ne hunc ardorem mentibus addunt Euryale? an ſua cuiq; deus fit dira cupido? Menander apud Plutarchum, O v)dp urιν σρν Qυι eααςνρ be⁴ες. Vnicuiq ſuus eſt animus, deus.. Vnde& illud oraculum,&e bꝶ, apud Plutar chum lib.de audiendo. Quid ſit Mald agere,& Nhil agere, decla ratus Ann. Senecæ locus: deq́ eo plura ſcitu non indi⸗ gna:ſed& emendatus Diogenes Laertius in Antiſthenis uita. CAP. XIIII. Cæuola ait d, agentem ante diem uſusfru ctus nihil facere:qᷓ;uisalias, qui ante diem agit, malè agit. quibus uerbis indicatur hoc diſtare, Nihil agere,& Malè agere: quòd Ni- hil agit, qui nullam ipſo iure actionem ha- bet, adeò ut poſt iudiciarios labores etiam ci- tra rei exceptionem a iudice ſit reijciendus. c xxiiij. q. ij. quidam. d I. j. in fi. quan. di. uſusfr. leg. ced. 293 Malè agit, qui habet quidem, ſed abſq; effe- ctu,& inutilem, ut quę exceptionis ope à reo elidi poſsit. Sicqʒ Doctores noſt iuno ore in terpretantur. Hinc Lucij Ann. Senecæ me- taphora: ſiquidem is prima ad Lucillium epi ſtola, Si uolueris, inquit, attẽdere, magna ui- tæ pars elabitur malè agentibus, maxima ni- hil agentibus, tota aliud agentibus. Quæ uer ba alij aliter unuſquiſq; arbitratu ſuo accipit. Ego à lureconfultis deſumpta eſſe uideo, q́d exẽplo Ciceronis Seneca quãdoq; facit: niſi quod Cicero elegãter& aptiſsimè huiuſmo- di iuris uerbis utitur, iſte plerunq; dure,& au daci nimis translatione. Igitur id ſenſiſſe ui- detur, ut eos maximè damnet, qui oſcitabun di& inertes, nunq́; animũ ijs adhibent, quæ faciunt: hi dicuntur ueteribus Aliudagere: ijs omnia, quæ agunt, pereũt. Sequunt᷑ dein- de, qui animũ quidem adhibent, ſed leuiter, nec præuident ſe iudicio deficere, adeò ut o- mnis labor futurus ſit irritus:& hi dicuntur Nihil agere, quos iudex, nempe ſana mẽs& ratio reiſcit. Tertij ſunt, qui ingenio quidem & iudicio pollent, ſed aliò à uoluptatibus tra huntur, adeo ut eorum intentio uitiorum& libidinum exceptione excludat᷑: hi Malèage re dicuntur. Huc poteſt pertinere& qᷓd Pli- nius quadam epiſtola ait, Satius eſt ocioſum eſſe, quaàm nihil agere. quod dictũ alij M. Ca toni, ipſe Attilio tribuit. Sed& in hunc ſen- ſum reſpõdiſſe uidetur Pontico cuidam ado leſcenti Antiſthenes philoſophus, ut Laer- tius lib.vI.tradit, cùm ad parandam ſibi do- ctrinam opus eſſe dixit libro& mẽte, ſtylo& mente, tabella& mente, œvs: mentem& in tentionẽ animi maximè cõmendans,& iden tidem repetens. Tametſi eius interpres Am- broſius, itemq́; lib. apophthegmatæan VII. E- raſmus, αlση ννυ, id eſt, nouo tranſtulerint: cùm in deprauatos codices incidiſſent. Theon in progymnaſmatis id dictum non Antiſtheni, ſed llocrati tribuit,& pro exemplo&ρμρααεοαx adducit. Illud autem ſciendũ, duos fuiſſe Se- necas: eum qui Neronis præceptor erat, cu- ius ſunt Epiſtolæ,& Tragœdiæ, quiq; patru- us Lucani poëtæ,& Gallionis frater fuit. A- lium ſeniorẽ, iſtius& Gallionis patrem: cu- ius ſunt Declamationes, qui ſe potuiſſe Cice ronem audire atteſtatur: ut ridicula ſit eorũ ſententia, qui uti iuſqʒ xtatem cõiungentes, uixiſſe poſteriorem annos ſupra Cx X. com miniſcunt᷑:cùm tamẽ Dion lib. LVIIIL. phthiſi laboraſſe hunc Senecam ſit autor, manusq; Caij Prineipis euaſiſſe, quòd credebat fore, ut q;́primũ fato decederet. Cæterũ neutrum fuiſſe Chriſtianũ, ſatis apparet ex operibus. Eraſmus etiam ſubdititias eſſe Epiſtolas ar- bitratur, quæ ultrò& citro miſſæ Paulo, Se- necæq; leguntur: magna tamen eſt hac in re D. Andreæ Alciat 10 20 4⁰ 50 diui Hieronymi autoritas. Sed nõ friuolæ ra éo tiones ſtant contrà: in una earũ adſcripti Cõ- ſules ſunt Nero IIII.& Neſſala: in alia Cato & Sabinus. Atqui in IIII. conſulatu ſuo non habuit Nero Neſſalã collegam, ſed Coſſum 294 ,5.— Cornelium. fortẽ de III intelligendũ eſt. Ca- tonis certe& Sabini mẽtio in Catalogo Cõ- ſulum apud Caſsiodorũ, idq; genus ſcripto- res nõ reperitur, amplius ergo deliberandũ Declamandi rations Iuris ſtudioſis neceſſa⸗ riam eſſe:& quædam de Libanio,& Paulo Tyrio de⸗ clamatoribus. CAP. XV. 5 Eclamandi ratio qualis,& quàm hodie T cufrtan tyronibus luri ciuili ope- ram nauare uolentibus, ſępea me prædicatũ eſt. Solebant enim iuuenes, poſtꝗ́; à Gram- matico dimiſsi eſſent, ad rhetorem accedere, apud quem cõmunes diſſerendi locos addi- ſcebant, deinde fictas controuerſias per age- bant. eæ aut ex hiſtorijs trahebant᷑, aut exre, quæ fortè recens contigiſſet. plurimũ ad ge- nus iudiciale pertinebant, non abſimiles lpe ciebus conſiliorũ, quibus quotidie lurecon- ſulti noſtri dant reiponſa: aded ut ſiillis, qd facillimũ eſſet, legũ loca allegationesq; adij cerentur, nihila conſilijs noſtratiũ differant. hoc præ ſe ferunt ſpecimen quæ etiamnũ ex- tant fragmenta Declamationũ Quintiliani nomine, quæ ad uſq; numerũ CX XXVI. Ii deus Vgoletus Parmenſis in publicũ dedit. Id& deprændi in ijs poteſt, quas Annæi de- necæ patris eſſe ſupra cenſui: nec dubiũ eſt, quin recte in eis inſtitutus adoleſcens, maio- re profectu, nec illotis manib. lus ciuile per- tractaret. Sed uix obtineri hæc ratio hodie poſſet, quòd ran i grãmatici huic muneri apti ſint:& ſi qui alioquin eſſent, ad uberiora, uti- lioraqʒ Legum& NMedicinæ ſtudia pertranſi re malunt, quam inter pueros conſeneſcere. Inter hoſce declamatores celebre eſt Libanij Sophiſtæ nomen, qui horum ſtudiorũ cauſa ſaneq́; gratus, acceptusq́; Iulio Imperatori fuit: eius uitam Eunapius deſcripſit, aiti, A- thenis ſub Diophanto philoſopho protecil- ſe, tametſi raròo in ludum deſcenderet, rarius cum æqualibus congrederetur, ſed plurimũ ſolus ſe ipſum exerceret. Addit idcirco fa- ctum, ut Declamationes ſcripſerit haudqua- quam ingenio ſuo pares, ut qui præceptoris operam in ea re neglexerit, cætera uerò eius opera probatiſsima. Quæ res exemplo ſcho- laſticis eſſe debet, qui ſegnius ad ſcholas acce dunt:ſi tanti ingenij uir hac cauſa minus pro fecit, quid putant ſe facturos? Indiget profe- ctò legalis diſciplina, ſi qua alia ars, duce& præceptore: laborantq́; huius ingenij homi- nes plurimũ eo uitio, qᷓd Græcis Qhuνia elt, ut ſibi plurimũ placeant, cum cæteris diſpli- ceant. Alius fuit Sophiſta Paulus Tyrius ora tor, qui artẽ Rhetoricã, Progymnaſmata, De clamationes ſcripſit,&demũ legatione apud Hadrianũ lImperatorẽ functus eſt, à quo ctiã impetraſſe eũ Suidas ait, ut Tyrus patria ſua metropolis cõſtitueretur:quapropter Impe- rator Theodoſius, cũ lege ſua idem iuris Be⸗ ryto tribuiſſets, Igitur, inquit, hæc quocq; me tropolitanam habeat dignitatem, Tyro nihil de iure ſuo derogetur. Sit illa mater prouin- ciæ 41 Dg. Sen 2 A ſnales cipltaccurlis llocusſicdepr⸗ Doctores aponum inhlant useos adferatn fer colonũ eaob mclumadferat li lumali poſlint. aquitali couenien venit&carmini mexmiſfurſea ponditille, atfciv um nenin um chotu quog eo Videtur Colaxau- uncorphos, uulg cer Veteres enim dede wniauenter, &Colacis auicule autumno uidet cun mehapudeundem nit Merito uicinus nus colacis, S cum Kritotelem lid.. Coluiauis quæc curuiungesalis dodeamilinper unijduuyaxlinn vnnaͤljapudpt deidconüüſignif comunecumci wane Crocit i den neignd nerar 3 aik cel ruemtm dan rem C tus bom U Euum Dy ales dender 3 aito falkeuuun dn„e. keldu maugcimulhe udnoſt. late ancta 3 is noftrauiũ diſterm men quæ etiamnũe cct homines. ae deci. xij. nj. cxreueru nuni. V 5 g1 ſlipulatio ſt.inter cer hai uerb. cblg. mauonũ Quintiin umerü cXXXyIII nſis in publicũ ceci dteſt, quas Annaide cenſui: nec qubiũcſ atus adoleſcens,mab manib. lus ciuileper ineri hæc ratio hoct nuicihuicmunenipi ſſent, aduberiomu’ licinæ ſtudiapertanl pueros conſeneſcee res celebre eſt iban horumſtudiorũcaut uscp Julio Imperami ius deſcripſit aiyaè philoſopho probe im deſcenderet fl rederetur, ſedplurini ret. Addit idcitco h nes ſcrpſerithaud u res, ut qui præceplol gerit, cætera uelo ells x res exemploſcho - 7 Innpe roptel- quhienin m . ochfll inquihæs 4 ü lignialemn Tprou” 1 eljaerſ ſclne „ Aue. C.deuet. rr enucl. 295 ciæ noſtrorum maiorum beneficio, hæc no- ſtro.Intellexit autem de hac conceſsione Pau lo Tyrio facta. Explicatus locus Accurſij: item declaratum Plauti carmen in Caſina, Verſus, quos cantat colax cum cibo. GCAP. W. Vm lex Pontificum iubeat decimas cõ- feſtim ſacerdotibus parochis ſoluia, du- bitauit Accurſ. quid in primitijs agnorũ eſ- 10 ſet:exiſtimauitq;, nõ ſtatim cogendum ſacer dotem ut eos accipiat, ſed interim nouem ſal tem diebus penes ouem matrem relinquen- dos, quę eos alat, quoniã tempus illud repen tinum fauore ſacerdotis adiectũ eſt: ita enim ſcripſit Accurſiusb, licet ſcriptorũ uitio totus ille locus ſit deprauatus. Quo argumẽto no- ſtrates Doctores, ſi colonus mihi ſyntheſin caponum in Martinalib. debeat, isq; ante tem pus eos adferat, nõ teneri me accipere aiunt: 20 neq; colonũ ea oblatione liberari, niſi& nu- tricium adferat, unde aduſq; diem Martina- lium ali poſſint. Quam ſententiam, tanquam æquitati cõuenientem, ego ſoleo ſequi. Con uenit& carmini Plautino in Caſina, ubi cùm ſenex miſſurũ ſe ad uicinũ ſeruos diceret: re- ſponqdit ille, Sed facito dum memineris uerſus quos cantat colax: Cum cibo tu quoq; eos facito ut ueniant, quaſi eant Sutri. Videtur Colax auis eſſe, quæ Græcis eſt Me 30 lancoryphos, uulgò Parraciola, ſic à cibo di- cta. Veteres enim cibum&αρν uocabant: un- de& ιναα uenter,& ⁵α‿ιαςο graculus: hincq; & Colacis auiculæ nomen, cuius uox menſe autumno uidet᷑ cum cibo dicere, ſicut in Me næh. apud eundem Plautum, noctua tu tu ca nit. Meritò uicinus iubet ut recordetur can- tus colacis,& cum cibo mittat ſeruos. Apud Ariſtotelem lib. I X. de animalib. mentio eſt Colaris auis, quæ certaminis inter ululam& 40 curuiungues alias uolucres cauſam præſſtat, quòd eam illi rapere feſtinẽt: ⁊οον eπκeφꝓν eιe ude 2&εαοσνmπασνυνννεε ομσνσνκροενισσν,⁶ε—ρσσ oᷣε cπιο. Alij apud Plautum Corax legunt, quę dictio coruũ ſignificat: ſed eius uox nihil ha- bet cõmune cum cibo, ut quæ potius cras di- cat, unde& Crocitare uerbum εια⁵ρν ½tiſto phani. Sanè quod de Sutrio ſubijcit, cùm ea urbs defeciſſet à Romanis, quia ſterili loco ſi ta erat, oportuit milites omnia ad uictum ne- 5o .——.„ ceſſaria ſecũ deferre:autor Liuius. ſicq; hunc locum Feſtus Pompeius interpretatur. Etiam graues autores in ij, quæ incidenter dicuntur, falli: cuius rei duo Iuriſc. reſponſa teſtimonio ſunt: de claratusq́; Cicero lib. Epiſt. VII. CAP. XVII. Pud noſtrates Doctores ſemper ſacro- ſancta fuit cõmunis opinio:ſic enim re ceptiorem,& in quam plures autores tranſie runt, uocitare ſolent:& licet poſsit unius for so ſan& deterioris exiſtimatio,& multos,& ma iores in aliqua parte ſuperarec: tamen ficut in conſilijs publicis non potuit aliud conſti- tui, quàm ut numerent᷑ potius, quàm utpon Parergon nuris lib. IIII. 296 derentur ſententiæ, etiam ſi maior pars me- liorem uincat. Sed quomodo hũc calculum inibimus? An ſi quid obiter, impręmeditatè, incidenter dictum ab aliquo Doctore erit, au gebit numerũc Et uidentur pleriq; exiſtimaſ⸗ ſe, nihil id referre. Ego tamen non parum in- tereſſe arbitror, re diſcuſſa examinataq;, ſit in aliquam ſententiam deuentũ, an dum aliud agitur, ſit incidenter,&ſummis labijs aliquid effutitum:ſicut non parum intereſt, rem cre- ueris, perſpexeris, attrectaris, an per tranſen nam, fugientemq; uix primo intutu uideris. Sunt enim nõ pauca exempla apud autores, quę manifeſtum errorẽ arguerent, niſi quòd tanquam obiter dicta habent excuſationem: unde& ueteres quandoq; eνρσέννpro re fri- gideè, negligẽter, oſcitabundè facta accipiũt. Nõ ab re erit duo Iureconſultorũ loca huiuſ modi annotare. Primũ eſt Vlpiani, qui, Nera tius, inquit, libro membranarũ refertò Pari- dem Pantomimũ a Domitia Neronis filia de cem, quæ ei pro libertate dederat, repetijſſe &ẽ. atqui Domitia hæc nõ filia, ſed amita Ne ronis fuit. Corn. Tac. lib. XIII. Atimetus Pa ridem hiſtrionem, libertum& ipſum Domi- tiæ, impulit ire propere, crimẽq; atrociter de- ferre:ingreditur ille, ſolitus alio quin id tem- poris luſus principis intendere. Et rurſus: Nec multo poôſt ereptus amitę libertus Paris quaſi iure ciuili, non ſine infamia Principis, cuius iuſſu perpetratũ ingenuitatis iudicium erat. Alterũ eſt Pomponije: Deinde, inquit, QMutius, qui ad Carthaginenſes miſſus le gatus, cum eſſent duæ teſſeræ poſitæ, una pa cis, altera belli, utranque ſuſtulit& ẽ. Zaſius ſymmyſtes meus exiſtimat legendum Q. Fa- bius:ita enim Liuius lib. Xx Xl. Gellius libro X. eum appellat, qui nõ abſimile reſponſum Carthaginẽſibus dederit. cuius autoritatem ſequuti aliqui librarij impreſſores, locum Iu reconſulti noſtri immutarunt,& pro Q. Mu tio, Q. Fabium ſubſtituerũt:cui ſententiæ& ego accederẽ, niſi antiquiſſimorũ codicũ ſcri ptura repugnaret:itemq́; quòd nuſquam cõ- ſtat Q. Fabium in Iuriſconſultorũ Catalogo recenſeri, cùm contrà Mutiorum familia cla ri nominis lurecõſultos ſemper habuerit, ma ximè, qui ab hoc fortè deſcendit, P. Mutium, quem Cicero in Bruto Iuriſconſultorũ diſer tiſsimũ appellat, ut infra etiam Pomponius ait. Vnde apparet corruprũ eſſe in prænomi- ne uulgatũ Ciceronis librum, in quo pro Pu blio, Quintus paſsim legitur. Credendũ ita- que, aut alios autores ſecutum fuiſſe Pompo d I.iij.. ſt liber. de cond. cauſ. data. e l. ij.§. deinde. de orig.iur. nium, qui à cæteris nõ ſoluùm in legati nomi- ne, ſed etiam in rei geſtæ deſcriptione diſſide rent, aut neglectim id& incidenter, quod ad hiſtoriam attinet dictum:ideoqʒ diſsimulatio ne quadam tranſmittendũ eſſe, qualia multa etiam Ciceroni ipſi imputãtur ab A. Gellio, Politiano, Grammaticisqʒ annotata, quæ ip- ſe ad Atticum uuovixd&εαανμασ apPpellat, quòd in eis nos fallat memòria. quo nomine & libro Epiſt.vII. Fabium Gallum ipſe Cice 00 1 „ 4 1 1 ſ 1 1 S 6 4 J. ſi tibi. h.j. de opt.leg. b l. argumento. . ornamẽta. de dur. et arg. leg. 297 ro tanꝗᷓ; magiſter aliquis aut pædagogus no- tat, qui in libello quem inſcripſerat Cato, im prudenter, Duo nos, dixerat, pro Nos duos. Sed tu, inquit, manũ de tabula, magiſter ad- eſt citius quam putaramus: uereor enim ne Plve Cato nos:id eſt, dubito ne erremus,& non ſecũdum ſanam mentem agamus, dum Catonẽ eo in libello celebramus. Vt autẽ mo deſtius eum carpat, numero multitudinis uti tur.qui pro ασπν ½εν Catoniũ legunt,& infer num intelligunt, autoritate A. Gellij conuin cuntur, qui lib. x VI. cap. vII. id uocabulũ ex ſordidiore uulgi uſu acceptum ſoli Laberio adſcribit:proculdubio dicturus, ſi eo& Cice ro uſus eſſet.tametſi nec minus à recto ſenſu aberrarint, qui magiſtrum eo in loco pro di- ctatore accipiunt. danè quod dixit, Manum de tabula, admonentis eſt prouerbium, ut in- ſtar pictorũ manum de tabula aliquando tol- Iat,& interim meditationi uacet, ne erret. tri- buit hoc Echioni pictori Plinius lib. X X α△ ν cap. X.&illa uerba, Vereor ne, intelliguntur pro ne non: quod ſæpiſsimè facit Cicero,& annotatum eſt à recentioribus. Non dubito tamen quin& alij aliter hũc locum interpre- taturi ſint. Sed quid obeſt,& hoc qualecunq; opinaturis adferre: quod ſi diſpliceat, pof- ſunt arbitratu ſuo non guſtare,& ad lautio- res epulas ſeconuertere. Quæ fint Iiriolæ in iure nostro: quæ alia ornamenta corporis:& emendata Plinij lectio. CAP. XVIII. Iex quatuor uiriolis a duæ mihi legatæ ſint& ẽ.dubitat Accurſius, quid ſint Vi- riolæ:dicũt, inquit, quidã eſſe uaſa. ipſe uerò rectè ſentit, eſſe ornamẽta m uliebria, quoniã VIpianus uiriolas inter armillas, inaures, an nulosq; cõmemorat. Nam& Scæuola, Li- neas, inquit, duas ex margaritis,& uiriolas ex ſmaragdis b. ubi Accurſ. uiriolas pro toru lis accipit quibus incluſi eſſent ſmaragdi. At alij, quib. curæ fuit huiuſmodi uocabula ex- planare, exiſtimãt Viriolas lineas eſſe ex gẽ⸗ mis uiridibus, quales intellexit Iuuenalis: Nil non permittit mulier ſibi, turpe putat nil, Cum uirides gemmas collo circundedit,& cum Auribus cxterſis magnos commiſit elenchos. Videtur harum eſſe mentio& Plinio, qui lib. XXXIII. cap. III. Viriæ, inquit, Celticæ di- cunt, uiriles Celtibericæ. tametſi aiant in an- tiquiſsimis codicibus nõ Viriæ, ſed Vxoriæ legi. At ego codicem habeo aliter ſcriptum: nempe cùum dixiſſet Plinius, in lacernis ſic e- nim ibi legitur, non ut uulgò lacertis) homi- nes aurum ferre: Variæ, inquit, Celticæ dicũ tur, uirides Celtibericæ. Cõſtat enim Gallos ua rias lacernas ferre ſolitos. Corn. Tacitus: Cæcina uerſicolore ſagulo brachas barbarũ tegmen indutus. Vergtlius, Virgatis lucent ſagulis. Celtiberos uerò uiridibus magis oblectatos ab autoribus quærendum. Egòônonarbitror Viriolas cum uiridi colore quicquam cõmu D. Andreæ Alciati 1 0 30 30 0 4 50 60 298 ne habere, quandoquidem conſtat uiriolas quoq; ex auro factitari conſueuiſſe. X Ipian,- in emendatis codicibus: Cohxæredes, inquir uiriolam, quæ aurea dicebat, exquiſito pre- cio uendiderunt, quæ inuenta magna ex par te eſtænea& ẽ. Cùm igitur boni autores nos deficiant in uulgari uoce, ad uulgarem recur rendum cenſeo:is eſt Iſidorus lib. X X. ety⸗ mologican, cap. X △ X. qui, Armille, ait, pro priè uirorũ ſunt, collatæ militib. uictoriæ cau ſa ob armorũ uirtutem, unde& quondam di cebantur uiriliæ. Fuere tamen qui crederent Armillas dictas, quòdijs ornarentur armi- Græci xαᷣενααε̈ uocãt, Sed& in lacertis armil- las geri conſtat, ſicut& ſpinther, id eſt, ſcintil lam, cuius mentio in Plauti NMenæh. aiuntq; ueteres grãmatici, in ſummo ſiniſteriorebra chio deferri à mulieribus conſucuiſſe: ſicut corollis philyris, diadematis caput hæ decora bãt: collũ uerò catenis, ſeu hypocoriſticas ca tellis, murenulis, monilibusq́; huiuſmodir at digiti annulis, ungulis, tynnijs ornabantur. unde Flacci poëtæ carmen ab Iſidoro cita- tur, ſed deprauatum: Lucentes mea uita nec ſmaragdos, Berillos quoq; nec mihi nitente⸗ Nec percandida margarita quæro, Nec quos tynnica lima perpoliuit Annellos, nec iaſp ios lapillos. Quos uerò digitis ſerui ferebant, Plautus in Trinummo Condalia appellat. quæ autẽ au- ribus applicant᷑, Inaures dicunt᷑ Jurecõſultis noſtris, fortè& Iuuenali: Molles quòd in au- re feneſtræ arguerint. Plaut. Epidi. Non me- miniſti me inaurẽ afferre ad te natali die: Eſt & Stalagmiũ aurium ornamentũ Feſto, cu- ius in Menæh. Plautus meminit, quaſi guttu lam dicas. Juuen. Elenchos auribus dat. nos uulgò Fermalia dicimus. Stalagmiũ autẽ di- ctum a ſtillæ ſimilitudine uidetur. erãt& Tor ques proprium uirorum ornamentũ, unde Torquati cognomentum. at Bulla adoleſcen tium, quæ collo affixa pectus contingerct, d⸗ 775 1B2As, id eſt, à conſilio dicta. Aenigma quid fit Iuſtiniano: quid Inagino ſum Catullo: quid ſuperſtitioſus Plauto. CAP. XIX. Vſtinianus nouella conſtitutione iubeto- mnino æqualitatẽ in doted,& propter nu⸗ ptias donatione obſeruari: atq; ita paciſci cõ- iuges, ne una quarta as πνννμκ, id eſt, tan- quã in æntgmate, altera maior appareat. quo in loco Accurſius ænigma ſpeculum inter- pretatur:ſicut enim in illo uidetur eſſe, quod non eſt: ita& ſupraſcripto pacto uidebatur ſubeſſe æqualitas, cùm uerè nulla eſſet. Ego à Græcis ſpeculum ſcio να—mtſον appellari, unde Catoptromantia diuinatio, quam ani- culæ& ſuperſtitioſi per ſpeculum faciunt. Aenigma uerò hoc ſenſu accipi, nuſquam le gi. Palæphatus libro æ&isap, a Thebanis æni- gmata uocari inſidias,& incurſiones hoſties ait. XAul. Gellius libro XII. quæſtionem ob- ſcuram& inuolutam ſic dici exiſtimat: unde & uul mliulichotibitane zmeexiſtimantg Qrullo imagino mAcmen. Non cſt ſonu puclan Qudlöſttſolet heci Tunquam innual Ernũquam ſpecu Lucillpoctalib. duy or Rul lS, tix,un Niys Wucu)pdsNah nlbuxs uouy⸗ quodametumad fuit: Gypecutad peculum Netuaconſjiieng tim euclipnynopenſ torußispropniotum Egoumen apud Pouus diuinatore derpretorn quiatta autlunauicos —— mo uperſtit vice ntii ö wmbatenin ore Vlulan Jfge — —X — S 9455, rtes ducro, oluuit §. uiferebant, Plaunsi appellat quæautén es dicunt urecõlili ali.lolles quodina- Plaut. Epidi, Nonme rre adte natalidie-t ornamentũ Feſto smeminit,quaſigun Ichos auribus dar,10 nus. Stalagmiũauſiê nne videtur ert8Älo um ornamentũ,unde um at Bulla adoleſn pectus contingelebe i lio dicta. ſinian: nil Inunin ſus Plauto. CAP. XIX aconſtitu” n dote d pro ſcici 44 uari arpitapacge, z5, Parergon muris lib. IIII. 3b S&uulgare ſchema grãmaticis, q́d genus ſer- monis ueteres Latini Scrupos appellabant: ſic enim arbitror caſtigatius legi, quàm Sir- pos:quandoquidem Sirpus pro re clara acci pitur. Teren. Nodum in ſirpo quæris. tamet- ſi inuoluant᷑ plerunq; ſirpi cõficiendis phor- mionibus, ſeu ſtoreis, ſcrupusuerò pro re dif ficili& ſalebroſa:unde Scrupum inijcere Te rent.& Scrupoſa uia Plau. in Capt. Nã meus ſcrupoſam uictus cõmeat uiam. Cui reſpon- det paraſitus: Cum calceatis dentibus ueniã tamen. Etenim calcei impediunt ne pedes la pilli poſsint lædere. ut mirandum ſit, cur Cæ lius lib.antiq. lect. x. cap. X LIX.&xσ ν⅜α,ρε, id eſt, ære metaphoram illam trahi ſenſerit. Sa- tius ergo eſt, legis uerba ſimpliciter accipe- re: qui enim decipere aliquem uolunt, obſcu re, perplexeq́; loquũtur. Terent. Pergim ſce- leſta mecũ perplexè loqui? Dionyſius apud Ariſtophanem in Ranis: ox R&o ¶edοα 3εο νε⁵νοσσν‿‿α̈ν‿ρμemςσ εεαέ. Non habeo eloqui, Sed indicabo tibi tamen in ænigmatis. Sane exiſtimant grammatici, Speculum M. Catullo imaginoſum appellari, Epigramm. in Acmen. Non eſt ſana puella:nec rogare Qualis ſit ſolet hec imaginoſum. Tanquam innuat eam eſſe adeò deformem, ut nũquam ſpeculum inſpiciat. quo ſenſu& Lucill. pocëta lib. Il. PUyœο R 7oi2ο& O&πννέ ρμ ſĩ ntoο‿mop Abno, α&σαꝙτ⅜ννέηᷣ ᷣραο QQMlειννι ⁶oi. AO de NA,ꝓα⁴μοσσο—+σd το ροσαηησσ Qeνε Telvu&s,.ασꝓς CmHmQοορεεαο lντν. .—„ quod à me tum adoleſcente ſic redditũ latinè fuit: Grype caue ad ſpeculum, liquidümue accedere fontem, Ne tua conſpiciens turpia membra cadas. Ne ueluti proprio perijt Narciſſus amore, Fortaßis proprio tu moriare odio. Ego tamen apud Catullum pro imaginoſo potius, diuinatores& phantaſticos iſtos in- terpretor, qui atra bile laborãt, ſeu dæmonia cos aut lunaticos curant: ueteres& ſuperſti- tioſos uocabant.Plautus in Amphi. Illic ho- mo ſuperſtitioſus eſt, geſtiũt pugni mihi. Di uinabat enim fore ut uapularet. Quem locũ interpretes non rectè explicarũt, qui ſuper- ſtitioſum pro timido accipi ibi tradidere. Pli- nius Cæcil. quadã epiſtola, eos qui ſomnian- tes diuinant, imaginari ait. Plaut. Rudente: Quid ſt iſta aut ſuperſtitioſa, aut hariola eſt:atq;, omnia Quic quid inſit, uera dicet, an ne habebit hariola: Tabulam figere, quid ſit I enuleio. CAP. X. 1 F Enuleius, Si ad ianuam, inquit, meã ta- bulas fixeris,& ego eas priuſquam tibi denunciaſſem refixero: deinde inuicẽ quod ui aut clàm interdicto egerimus, niſi remit- tas mihi, ut abſoluar, condemnandũ te, quaſi rem nõ reſtituas& ẽ.⸗ Accipiunt hoc reſpon 10 ſum Accurſ. Bart. cæteri, ut ſimpliciter intel ligatur in quocunq;, qui in re meaà me poſ- ſeſſa ædificauerit: licere em mihi propria au- toritate id demoliri:quod ſecus eſſet, ſi ea res ame nõ poſsideretur:tunc enim nõ, niſi ma- gna ex cauſa, id concedendũ, ut propria auto ritate deſtruam: ueluti ſi iudex nullus eſſet, quẽ adire potuiſſem b, ſubeſſetq; in mora pe- riculum. Quæ utuera ſint, nõ tamen explica ta ſunt Iureconſulti uerba. Oportet enim in primis ſcire, quid eſſet tabulam figere,& refi gere.& uidetur ea fuiſſe apud ueteres cõſue- tudo, ut cùm debitor abeſſet, priuſquã ex edi cto bonorũ eius poſſeſsionẽ, ceu cõtumacis, & in fraudem latitantis, prætor cõcederet, ad eius domũ cum teſtibus creditor accederet, & eo nõ inuento, eius ædibus tabulam præfi geret, fortè ne quid interim abſi portaretur, eamqh rem in teſtationem redigeret. M. Tul. 20 Oratione pro P. Quintio: Tum Næuius pue- 30 50 60 ros corrogat, ut ad tabulam Sextiam ſibi ad- ſint: hora ſecunda ueniũt frequentes, teſtifi- cantur iſti P. Quintiũ nõ ſtetiſſe,&ſe ſtetiſſe: tabulæ maxime ſignis nobilium hominũ cõ ſignãtur:diſceditur, poſtulatà Burieno præ- b I. ſi alius.§. bel lißime. eoq. tit. tore Næuius, ut ex edicto bona poſsidere li- ceat:iuſsit bona proſcribi eius& ẽ. Quid ſit More maiorum Facere:& de mori bus quamplurima: tum lautus in Merc. emendatus. CAP. XXI. Omponius lib. v. ad Sabinum: Liberti- L nus, inquit, libertinam matrem, aut ſoro rem ſuam uxorem ducere non poteſte: quia hoc ius moribus, nõ legibus introductũ eſt. Id reſponſum cùm nec Accurſ. nec quiſquã alius Doctorũ ſit interpretatus, pleriſq; cau- ſam dedit anxiè dubitandi, quid ſibi ijs uer- bis uoluerit legis lator. Et ſciendũ, quod ad 40 Ius ciuile noſtrum attinet, ſeruos pro nihilo ſemper reputatos eſſed:& ideo exiſtimatum, nullam inter eos agnationem, nullum con- iugij ius eſſe. Quod ſi manu à domino mitte- rentur nouos homines cenſeri,& ad id, quòd in ſeruitute fuiſſent, nihil attẽdi: quod etiam in ſeruis pœnæ proditum eſt. Vnde ſi quis in metallum datus ſit, ſtatim intercidit quòd ei legatum eſt f. nec quicquã refert, quod in- dulgentia Principis reſtitui poſſit:etenim re- ſtitutus alius homo cenſetur, niſi quatenus princeps etiam iura proximitatis ei reſtitue- rets. Meritò ergo potuit dubitari, an Liberti nus poſſet matrimonio iungi cum matre, aut ſorore:tanquam illa cognatio, quæ ante ma- numiſsionem fuit, non attenderetur, ſed no- uus homo etiã hoc reſpectu cenſeretur. Ne- gat id Iurecõſultus:cenſetur enim nouus ho mo quantum ad ea pertinet, quæ lure ciui- li ſunt inducta h: non autem reſpectu matri- monij, quod à moribus gentium, iureq; natu ræ plurimũ pendet. Hincq; apparet eam di- ctionem Moribus, ad rationem naturalem, iusq; gentiũ referri:plerunqʒ tamen ad lus ci uile refertur, quod poſt legem XII. tabularũ 60 2 c Llibertinus. de ritu nupt. dl. quod attinet. de reg. iuiy. e I. is qui. ff. un⸗ de cog. f intercidit. fi. de cond.& demõ.§. quod autẽ. Inſtit. de cap. dim. . j.§. filio. ad Tertull. l. j. in fin. de contra tab. h l. eos. de cap. dimin. 4 1 1 4114 1 M 1 1 4 J. ij. 5. ijs legi⸗ bus. de orig. iu ris. l. iuss ciuile. de iuſt.& iur. b l.ij. de uulg. c l. more.de ac⸗ quir. hæred. d I. more. de iu=⸗ riſd. om. iud. e l. is qui reus. de pub. iud. 301 prudentũ conſuetudine introductũ eſta. Vn de pupillaris ſubſtitutio moribus inducta di- citurb:& more noſtrę ciuitatis pupillus abſq; tutoris autoritate obligare ſe non poteſt?:& more maiorũ debet pro tribunali ius dicere Prætor:& more maiorũ is ſolum iuriſdictio- nem mandat, qui eam ſuo iure, nõ alieno be- neficio habet d:quę omnia de ſupraſcripta cõ ſuetudine accipiẽda ſunt, nõ, ut Accurſ.quã- doq; credidit, de moribus Lacedæmonioruü: nõ enim Spartanorũ cõſuetudines ad ius no ſtrum pertinent,& ſi aliquid ab eis Decemui ri acceperũt, id in x II. tabulas relatũ iuris ſcri pti pars apud nos eſſe cœpit. Sed& haudqua quam hodie pupillaris ſubſtitutio ad conſue tudinẽ referetur, ſed potius ad ius ſcriptum: cum IJuſtinianus omnib. ueterũ reſponſis de ea loquentibus, quæ in Digeſtis legũtur, ius & autoritatẽ legis dederit. Nec quicq́; facit, uòd etiã hodie fiduciariũ, clientelareq; ius, quod Feudum uocant, ad conſuetudinẽ refe ratur. Reſpondeo: QHortenſius,& G. Ca- tapiſtus, Nediolanenſes ciues,& quidem pri uati, qui eos uſus in ſcripturam reduxerũt, le gis condendæ autoritatem nõ habebant:me- ritò adhuc ad conſuetudinẽ pertinẽt, ſcriptu raq; illa duntaxat probationi faciendæ ſu ffi- cit.Sanè S.C.quo ſocios Lucij Catilinę apud Salluſtium more maiorum puniendos ſanci tum eſt, hanc habet ſignificationẽ, ut ſummũ ſuppliciũ de eis ſumeretur, ſicut ſolebat fieri tempore maiorũ, id eſt, ante legem Portiam, qua cautum deinde fuit, ne quis ciuis Roma nus gladio conſumeret: ſed loco mortis ſuffi ceret in inſulã deportatio, ignis ue aut aquæ interdictio. Corn. Tacitus lib. X IIII. Cenſuit Marullus Conful deſignatus reum more ma iorum necandum: contrà Thraſea diſſeruit, carnificem& laqueum pridem abolita,& eſ- ſe pœnas legibus conſtitutas, quibus ſine iu- dicum ſæuitia& ipſorum infamia, ſupplicia decernerent: quin in inſulã publicatis bonis iret& ẽ. Cæterũ apud Plautũ in Mercat. mo- re maiorum cognoſcere, eſt indicibus prius auditis, de re capitali cognoſcere: nec enim prius nomen cuiuſquam inter eos recipieba tur, quàm indicium factum eſſet?. Neq; hæc pernoſſe more maiorum inſtiti: Per me percontatus ſum, ſineq́; indice aliquo. Sic enim legenda ſunt ea carmina, quæ uul- gôocorrupta circunferuntur. Sed& oppido quam elegãter idem Plautus in Trinum. ſer- uum conquerentem de moribus hominũ in- ducit, quibus leges corruptæ uitiatæq; ſint, ijs carminibus quadratis catalecticis: Nam nunc mores nihili faciunt quod licet, niſt quod lubet: Ambitio iam more ſancta eſt, libera eſt aà legibus,&c. Nores leges perduxerunt in poteſtatem ſuam, Neq́; magis ſnt ijs obnoxij, quam parentes liberis. Eæ miſeræe etiam ad parietem ſunt affixæ clauis ferreis, V e mn 5 I m.tlos mores adt ιi acrat. æqulus, Oc. N. ei 143 mν 9 νν η☛☛ Neq́; quic quam iſtis lege ſanctum eſt, leges mori ſeruiunt, NMores aut m rabere pre rant, qua ſacri œua bublign em rapere pre crant, Tud ſacrii, qua Publici. b Hercle iſtis malam rem magnam moribus dignum eſt dari. 10 20 30 40 50 D. Andreæ Alciati 4 Quid ſit Reſciſsio,& R eſciſorium iudicium. EAP. XXII. Lpianusf, Si, inquit, emãcipatus filius uxore non ex uoluntate patris ducta fi lium fuerit ſortitus, deinde nepos patre mor tuo ad bonorũ poſſeſsionẽ aui uelit uenire admittendus eſt: nõ enim per reſciſsionẽ is. qui filius iuſtus eſt, efficitur nõ filius, cùm ee ſciſsio quò magis admittatur, nõ quòo minus adhibeatur. Videndũ eſt quænam hæc ſitre- ſciſsio.& Accurſ. auiti teſtamenti reſciſsionẽ interpretatur: Hugolinus reſciſsionẽ patriæ poteſtatiss: Ego uerò reſciſsionẽ emancipa- tionis ſeu capitis diminutionis: nã alibi idem Vlpianush, Bonorũ, inquit, poſſeſsiones ali⸗ quæ competunt nõ habentibus ius legitimũ propter capitis diminutionẽ: quamuis enim iure ciuili deficiant liberi, qui propter capi- tis diminutionem deſierunt eſſe ſui hei edes, propter æquitatẽ tamen reſcindit eorum ca- pitis diminutionẽ prætor& ẽ. Cùm ergo pro pter emancipationem diminutus eſſet capi- te filius, ideoq; à lege xil. non admitteretur, nihilominus prætor ei,& eo mortuo eius fi- lio bonorum poſſeſsionem, etiam contrata- bulas aui cõcedit, perinde ac ſi emancipatus nõ fuiſſet: quę Reſciſsio fauore ipſius filij in- uenta eſt, non autem in damnum, ut nepos, qui alias legitimus eſſet(non enim emanci- pati paternum conſenſum in nuptijs expe- ctant heſficiatur illegitimus: admittetur ergo is nepos defuncto patre ſuo aduerſus tabulas auitas:quòd ſi pater uixiſſet, quia ab eopræ- cedebat, præteritione exiſtimatus fuiſſet ex- hæredatus, ideoqʒ non contra tabu. bon. poſ- ſeſsione, ſed inofficioſi teſtamenti querelaa- gendũ eſſet: quod lib. Paradoxorũ 1III. cap. XvI.cõmodius explicaui. Eſt autem Reſcil- ſionis iudicium, quod Prætor aduerſus ſtri- cti iuris regulas quadam ex æquitate conce- dit:ut cùm uſucapionẽ reſcindit k, ut cùm rei traditionẽ, in fraudem creditorũ factam, pro irrita habetl. Sic& alibi Reſcindi ſuperius iu dicium dicitur, cùm in ſubſidium creditorpe culiaris ſerui aduerſus uenditorem admitti- tur, quatenus ſeruare ab emptore non po- tuit: Græcè μεο ⁷mppellatur. An- docides de myſterijs, 5rπο μμικτ*Sp&&a 6aqv, uur ⁴‿ αμέσενευινσνέονυωπνVt ne alieniæ- ris deciſiones fierent, neq́; reſciſſoria iudicia. Sanè ſupraſcripto reſponſo annotandus eſt ille loquendi modus, Sortiri filiũ: metapho- ricos quidem, ſed durè. An monachiſmo deleatur ingrati uitium: de epiſtola, Inter claras, an genuina Pontificis loannis ſit. CAP. XXIII. Gitur annus ferè quadringenteſimus, cum Gratianus monachus ex Benedi- cti familia, ueterum Pontificũ decreta refor- manda ſuſcepit:& certis quæſtionibus ſubie cta, multis quoq́; ſanctorũ Patrũ teſtimonis auxit, locupletauitq́;: adeò uropus illudiſri, altu⸗ ilPaln 5 vitblam, qux u wiluſtiaiant Co daub codicibus n ror,ed faciunt, Ut ſcs Rom. autorit nine alios quoq dsdeprendtut icw utLygurinil nantiquis plurim lupieione cõuelli ercodex nôhabe buendum quiean nômultũad legali neret nontamen! genuinus german Belſeriun ſimm lſtina flät fu natns,pontanun aaunt. CipltpetCn Dſiadllciplinah lentiam non labe einpartesuero e wertpredicaui. 8 d 3 ONA Ap. üſh uit, emäei ac unaatepadofüi ba dis duch dl nonliccat. 0 4 8 8 6 n eſoint elede relcindit eorumc, orAe Cumer oplo diminutus eſlet cai- ALnon admitteremn „R eomortuo eiusſ nem, etiam contran adeac ſſemmepam ofauoreipliusflij, ndamnum utnepo et(non enim emand ſum in nuptis eco imus:admitteturer eſuo aduerſus tabllu’i- kiſſet, quiaabeopn- exiſtimavus fuiſſete contratabu bonpc iteſtamentiquetchu Paradoxorũ lIII.cqp aui.Eſtautemkelcl Prætor aduerſus iii am exæquitate cnc reſcindib utcimnii- creditorũ factum yuꝗ i Reſcindiſupenisiu 3 ſubſidium crediple 5 venditorem à mln- eab emptole nang 19 honahpelamm. e 6 5 fe. ctorũ Pan l di 6 „aded utch 1rir. Lvij.c. r egitimũt bAlinaub. de olla.In prin. 3⁰3 a ſtudioſis magno plauſu exceptũ, meruerit Iuris Põtificij pars eſſe. In eo xX Xα. q. III. cap. ult.traditur a ex nouella, Ingreſſu monaſterij cauſam ingratitudinis, ob quam a patre quis iuſtè exhæredatus ſitaboleri. Audiui quan- doq; qui dicerent, ſuſpectum in cauſe amona- chorum eſſe hunc monachum Gratianũ:cu- ius ſcripta eatenus approbata uideri debent, quatenus apud autores reperiuntur, quos il le adducit. At extare nouellam Iuſtiniani cõ- ſtitutionem per Iulianũ Patricium Latinam factam, in qua nullum tale caput legatur ꝛut mirum ſit, pleraq; alia ex eo libro accepta in- ueniri, hoc non inueniri. Atqui Accurſius eius ætati aliquãtò proximior, ſatis oſtendit, iure nouellarum monachiſmo non deleri in- gratitudinemb) amplius ergo quęrendũ eſſe, uerè id caputa nouella acceperit, an Aobdbvo⸗ uy hoc in ſuam utilitatem ſit cõmentu s. Lu bet ijs& aliud non diſsimile adijcere. Sunt qui& ſuſpectam habeant Ioannis Pontificis epiſtolam, quæ ſub titulo de ſumma Trinita te, in Iuſtiniani Codice ſita eſt, dicuntq; in an tiquis codicibus non inueniri:quod ut arbi- tror, eò faciunt, ut illos adiuuent, qui Ponti- ficis Rom. autoritatem deprimunt: quo no- mine alios quoque autores deprauatos ab eis deprændi: ut Othonis Phrinſingẽſis chro nica, ut Lygurini poẽtæ carmina quędã. Ego in antiquis plurimis eam extare ſcio, nec ulla ſuſpicione cõuelli poſſe: quòd ſi unus aut al- ter codex nõ habeat, id ſcriptorũ incuriæ tri- buendum, qui eam quãdoq; omiſerint, quòd nõ multũ ad legalis ſcientiæ materiam perti- neret: non tamen ideo hæſitandum eſt, quin genuinus germanusq́; Ioannis XI. ſit fœtus. , 1 Beliſarium ſummum ducem haudquaquamà luſtiniano afflictu fuiſſe:& cõfutata fabula quam Cri nitus, Pontanus, Volaterranus ſcriptis man⸗ darumt. CAP. XXIIII. Cripſit Pet. Crinitus libros X v. de hone ſta diſciplina, de quib. quid in uniuerſum ſentiam, non habeo nunc neceſſe pronuncia re: in partes uerò rectè Martialis carmen po- terit prædicari: Sunt mala, ſunt quædã me- diocria, ſunt bona plura. Is lib. IX. cap. VIII. Iuſtinianũ noſtrum pudenda nota accuſat, qui ſummũ ducem Beliſarium, rerum geſta- rum fama, uirtuteq́; nulli ueterũ cedentem, præ liuore obcæcarit, eoq; redegerit, ut men- dicus numulos ad uictũ quæreret, uiatoresq; ijs uerbis compellaret: Obolum uiator Beli⸗ ſario concede, quem liuor, nõ error adflixit. Defendam ego hac in re luſtinianum, pijſsi⸗ miq;& maximi Principis partes aliquantò probabiliore, fauorabilioreq; cauſa, quam ipſe accuſarit, ſuſtinebo: Crinitumq́; ipſum in primis interpellabo, unde hanc fabulam cõmentus ſit. Opinor facetum aliquemſid e- nim Tyrrhenis propriũ, ut Athenæus ait,& translatum à Nicolao Leonic. uariæ hiſtorię lib. II. cap. X c v. extat) cùm Græcũ qualem- .. 2 7 4. cunq; autorem in manibus haberet, à Crini- 8 ** Parergon nuris lib. IIII. 10 3⁰4 to interrogatũ, ut ex eo depromeret, unde li- bros ſuos augere poſſet, hanc effinxiſſe næ- niam, credulitatiq; hominis illuſiſſe. Addu- cit ille teſtem Procopium:atqui is rerum prę clarèà Beliſario geſtarum teſtis locupletiſsi- mus eſt:huius adeò pudendæ mortis nullam prorſus mentionẽ facit. Agathius, qui illi in hiſtoria ſucceſsit, effœtum ætate Beliſarium aduerſus Hunnos cõflixiſſe ait, ́́primumq́; Conſtantinopolim redijſſe, aduerſa procerũ uoluntate, qui cùm eius gloriæ inuiderent, curarunt ne exantlatis laboribus paria præ- mia conſequeret: nullum præterea aliud uer bum. Suidas cùm eius uitã celebraſſet,& ab- ſtinentiã, probitatemq́; laudaſſet, nihil de tali morte ſcribit:ut ſatis appareat, cõmuni ſorte eum deceſsiſſe. Qui Annales Conſtantino- pPolitanos græcè ſcripſerunt, ante Iuſtiniani obirtum detecta quadam conſpiratione inſi- 20 30 4⁰ 50 60 mulatum à Sergio Beliſariũ memoriæ man- darunt,& hoc nomine domi ſuæ cuſtoditum fuiſſe:deinde poſt paucos dies abſolutũ, pri- ſtinos honores recepiſſe omnes: quod& in quibuùſdam Pauli Diaconi codicibus latinis etiamnum legitur. Sed& quis tam malè ha- bitum à Iuſtiniano tantũ uirum credat, cùm autore Procopio lib. III. cõſtet, Arthabanem quoſdamq; alios, qui cum eo in caput ipſius principis coniurauerant, deprænſos non ul⸗ tra punitos fuiſſe, quàm ut in cuſtodia eſſent, præterea nihil mali paſſos:? Haudquaquã igi- tur perſuaderi mihi facilè poterit, talem fuiſ- ſe præſtantiſsimi ducis exitum: nõ ſi iuratus mihi hoc Pontanus diceret, non ſi Volaterra nus, quos credibile eſt Crinito ipſi fidem ad- hibuiſſe, nec hac in re multũ curæ collocaſſe, ex certis autoribus hoc accepiſſet Crinitus, an commentitijs, ineptisq́; ex ſcribliginibus, qualia pleraq; uulgò feruntur, quæ lege Pon tificia a νπννενυννραν uocantur, quòd non digna ſint ut palam explicentur, ſed in occulto po- tius ſint tenenda. Infortiatum unde nomen fumpſerit. CAP. XKV. Vperior locus, quo nimiæ credulitatis reum egi Pet. Crinitum, me admonet, ut idem quoq; uitium in Accurſio noſtro coar- guam. Is cm iuris noſtri liber, quo ultimæ uoluntates continentur, uulgò Infortiatũ di catur, ut nominis rationem adduceret, Sunt, inquit, qui dictum putent ab infortias, Chal- dæo uocabulo, quod eſt diſpoſitio, quia ulti- mæ diſpoſitiones hic ſumt. Interrogaui quan doq; hominẽ, qui eius linguæ notitiam profi tebatur:is cõſtanter affirmabat, id nomen in eo idiomate nuſquam legi:& certè mihi haud ueriſimile uidebatur, Latinos homines Ba- bylonem, quæ Chaldæorum patria eſt, lega- tionem ullam miſiſſe, ut nomen libro iſti im- petrarent: exiſtimabamqʒ gloſſulario noſtro interpreti idem cõtigiſſe, quod diuo Hilario quondam Pictauorum antiſtiti, ut ſeiliceta Iudęo homine deciperetur:is in canone, quẽ 00 3 c c. fin. xv. diſt. a Odofr. l. ius ci uile. de uſt. iurc. 305 gelium ſcripſit, cùm in di- ctione Hoſanna interpretãda hęreret, Iudęũ conſuluit:qui, ut Chriſtianum illuderet, Re- demptio, inquit, domus Dauid, hac uoce ſi⸗ gniticat: ita fortè ſibi in buccã uenerat. Cre- didit uir ſanctus,& cõmentarijs ſuis manda- uit:cum conſtet, Hieronymo autore, peculia rem eius gentis acclamationem eſſe, ſicut Io0 triumphe, apud Romanos: quod& ab Eraſ- mo relatum extat. Cæterùm ut quid mihi de hac re compertum ſit enarrem, cum luſtinia- nus ius ciuile noſtrum digeſsiſſet,& id præ- ſtitiſſet, quod tantopere N. Cicero in Orato re deſiderat, ut ſcilicet perfectam, magnam, uberemq; iuris artem aliquis tandem compo neret, recepta ſtatim Romanis in prouincijs ea fuit. At Italia tunc Gothorũ bello non tan tum concuſſa, ſed ferè exhauſta exinanitaq;, non diu eam tenere potuit. Superuenerunt a Germania intra pauciſsimos annos Longo bardi, deinde poſt eos Franci, dem ũq; Impe- ratores Germani, quorũ primus Otho: quo tempore non Iuſtiniani editio in uſu fuit, ſed aut lex Longobarda, Salicaue, ita uocabant, aut cõpendium illud Theodoſiani Codicis, quod uulgo etiamnum circũfertur. Interim ea iuris noſtri pars, quæ ad ultimas uolunta- tes pertinebat, amiſſa eſt. Nã& hodie in Ger mania Galliaq; rarum eſt, ut quiſquam teſte- tur:& ſicut ueteres illi, quos poëta Ennius Caſcos uocat, ante legem XII. tabularũ teſta ri non poterant:ita iſti, etiã ſi poſſent, nolunt: ſed uiuentes bonis ſuis fruuntur, quid poſt mortem contingat, incurioſi. Lex enim illis ab inteſtato ſalua eſt: quicquid legaſsint, ius nõ eſt. Pacata demũ Italia,& urbib. munitio- ribus, quàm ut facilè barbaris patérent, pacis quoq; ſtudia rediere: perquiſitusq́; eſt amiſ- ſus Codex,& Rauennæ, ut Odofredus aita, in Matthæi Euang D. Andreæ Alcati 306 . 1¹. Cur fideiuſoio à marito pre stari uxori pro dote nequeat: qui ſint Mothones, locus Ciccronis expli catus in Epiſtolis. CAP. XXVI A Imperatoribus iamdiu cautum fuit „ ne quis pro marito cauſa ſeruandæ do. tis apud uxorẽ fideiuberet: ſed talis fideiuſ ſio, uel etiam mandatum, nulla eſſent. Quod induci lex ait, ne cauſa perfidiæ in connubio 10 corum generetur b. Quæ ratio ſaneqᷓʒ obſcu- ra eſt,& uarijs modis ab interpretib. noſtris accipitur. Ego&illam ſpeciem approbare ſo leo, quòd maritus ut fideiuſſorẽ inueniat cõ- niuere quoque poſsit,& amori eius obuiam non ire, qui promiſsionis ſuæ fructũ aduen- titium hunc capere uelit: ſicut apud Lucilliã Capius, qui Pararhinchus,& 76 Siyxs dictus eſt, quòd roſtro, ſeu naſo ſterteret,& ſomnũ in menſa ſimularet, ut riuali uxoris ſuæ mo⸗ 20 rem gereret, ut eſt apud Feſtũ: quod& à quo dam Galba factum fuiſſe Plutarchus eſt au- tor, dum C. Mecœnati in uxoris ſuæ amorè effuſo obſequeret᷑: unde ortum prouerbiã, Non omnibus dormio. Iuuenalis: Doctus ſpectare lacunar, Doctus& ad calicem uigilanti ſtertere naſo. Sunt qui hos& Mothones Græcis uocatos tradant. Sed Ariſtophanis interpres in Plu- to, mothonem pro inhonorato, turpi, inaniq; zo homine exponit, à quodam eius nominis tur piter in cõuiuijs agente, obſcœnæq; ſaltatio- nis autore: cuius mentio& apud eundem au torem eſt in Equitibus.quo ſenſu fortè&ac- piendus eſt Cicero Epiſtolarũ familiarium li bro ult. ad Tironem: Calface hominè, ut ego mothoné. nos uulgò id genus hominũ Hir- cos uocamus, ſiue quòd uxores eos auerſen- tur, tanquam hircoſos,& fœdo alarum odo- re laborantes: unde Catulli carmen, Etputa- repertus: ea enim diutius Græcorũ imperio 40 re cæteros hircos. ſiue quòd id animal libi- paruerat,& ſub exarchis Conſtantinopolita nis Iuſtiniani leges ad eam diem ſeruarat. Hi Græculi, cùm euùum librum latinis traderent, teſtabantur ſermone ſuo, ſe ꝓoriæ eis dare: ſic enim eorũ lingua uocabat᷑, quicquid uictus & annonæ cauſa importat᷑. ſciebant ex omni iuris corpore nullã utiliorẽ partẽ,& quę 2 xα magis faceret, eſſe: quod ſoleant con- trouerſiæ circa dotes, atq; hęreditates grauio res eſſe,&6 inſigniores, unde maxima hono- raria, atq; opimiores ſportulæ aduocatis, iu- dicibusq; dentur: unde& in prouerbio eſt, Sine ſacris hæreditas. Tranſalpini certè ho- die pleriqʒ ei iuris parti rarò dant operam, ue teremq; ſeruãt morem, ut inteſtati decedant: exceptis tamẽ nobilibus, quibus id antiquiſ⸗ ſima conſuetudine conceſſum eſt. Siquidem cum Arcadius Honoriusq; Imperatores ex fœdere Aquitaniam, Aruernos, Bituriges dinis ſymbolum ſit. qua ratione Vergilius, Tranſuerſa tuentibus hircis: rem adeò infa- mem,& turpem oſtendens, ut etiã hirci ipſi, quamuis alias fœdiſsimi, inſpicere erubeſce- rent,& tranſuerſim potius intuerentur. Scio alios aliter interpretari;: ſed ſuum cuiq; iudi- cium eſto. Quid ſit occultare ſe circa columnas, I Ipia i Ciccronisq;& luuenalis, itemq́; plauti loca declara ta, atq; emendata. CAP. XXVII. Vm qui circa colũnas ſe occultat, ut cre ditorẽ euitet, latitare placet: ſicq; Vlpia- no uiſum eſte. Dubitari probabiliter poteſt, cur columnarũ mentionem luriſcõſultus ſe- cerit, ſicut& apud Horatium in poẽtica: Mediocribus eſſe poctis, Non homines, non diſ, non conceſſere columnæ. Sed& Iuuenalis de uulgari muliere,& quæ Gothis tradidiſſent, diſerte cauerunt, ur Se- éo in publicis locis uerſari conſueſſet, Satyra vELinquit, Conjſulit ante bhalas, delphinorumq́; columnas. Videndũ ergo, quomodo hæc loca accipien/ da ſint.& Iuuenalem explicandũ ubſte e⸗ niſto- natorib.populi Romani liceret lege Roma- na in eis regionibus ufuere, lexq; illis teſta- mentorũ ſalua eſſet: quod eius temporis au- tores prodiderunt. Inql. nerandas.quo 1 elcriptũe ll Cuücenſibusprol ullautoreſb p Aog usdecedd emplum aſe cor lumnis ornatä,q mqziterpretaren do. ſed quodam ir ctum. dane elal olite ſtabantſta dcis, quarum ue daius Plinius lib. unde&è columna ralione pro P.86 cutadſtatuã ſerui oberati. Vnde eas ceronis metaphor lnanus atqueper er alieniinfreto rer niin tribunatu ditautẽé ad Hetcul culeo,nonautem, Neſclleiolegend lumni ubürrorin derunqyl Cælis mosappelalſeCo umneeſtetiam nNenen.( uüderurhebere len ni ſtntgenſ. ones Græcis Uocna ae pollicit. anisinterpres inpb- dnorato urpiinnn dam eius noministl e obſcœnæqy ſaluuo do Rapudeundemal quo ſenſufore&ac- iſtolarũ familiariuml alfacehomind uteg dgenus hominũk- d uxores eos auerſes- „& fœdo alarum oco⸗ atulli carmen, Etpun e quod id animlti ua ratione Vergliu hircis: remadeo ih dens, utetähirciil mi,inſf picereernbele otius Intuerentur Sch ri: ſedſuum cuicy juch ira wlunnasj Whu 4 ienjlutltalkin c4* XXVII. bliC.de ijsqui d ſtat. cofug. 307 hiſtoria Dionis, quã lib. x LIX. circa finem deſcripſit: etenim is tradit, M. A grippã cum in hippodromo, id eſt, circo, qui locus Romę exercendis Circenſibus ludis inſtitutus erat, uideret plerunque errantes in numero, dum duorum ſtadiorum circuitionẽ curſumq; mi nus rectè obſeruarẽt, iuſsiſſe delphines quoſ dam fabricari,& machinas, ſeu phalas in oui formã, quibus uiarũ circuitus certius demõ- ſtrarentur, ᷣeρμτέ /πμέρμν αάηeρνραμνρο— ab &pdss pi X ‿³ico xε,uο dp, S 2 e væo A 7d GO⁴dν uενεε ee Aæεεεάνο, dr* li ‿ιτένει* QπQπινροσςνε έι ενσεορρρν eᷣεανn. Cuius rei etiã mentio eſt Caſsiodoro epiſto- larum lib. III. ad Fauſtũ, ubi Delphinas illos, & ouorũ formam, allegorico ſenſu interpre- tatur. unde& T. Liuius lib. X LI. Carceres, inquit, in circo,& oua ad notas curriculis nu merandas. quo ſenſu diui Seueri& Antoni- ni reſcriptũ eſt intelligendum: Si columnas Circenſibus promiſiſti S.a Idem Dion lib. LIIII autor eſt, paucis annis antequã diuus Auguſtus decederet, dedicaſſe eum Quirini templum aſe conſtructum,& LXXVI. co- lumnis ornatũ, quot annos ipſe uixit: utple- riqʒ interpretarentur, non temere, aut fortui tò, ſed quodam imperij ſui præſagio id ab eo factum. Sanè erant& columnæ, quibus im⸗ poſitæ ſtabant ſtatuæ, in foro) alijsq; publieis locis, quarum uetuſtiſsima fuit Caij Meuij, cuius Plinius lib. xxXx X✕III. cap. V. meminit. unde& columna Meuia dicta M. Ciceroni oratione pro P. Sextio:ad haſce columnas, ſi cut ad ſtatuã ſeruib, ita accurrebant plerunq; obærati. Vnde eadẽ in oratione elegans Ci- ceronis metaphora: Fœneratorum gregibus inflatus, atque perculſus, olim Herculeo illo æris alieni in freto ad columnam adhæreſce- ret, ni in tribunatus portum infugeret. Allu- Parergon muris lib. V. 308 mo carmini conuenit: blatani conuulſaq; marmora clamant. Metaphoricas aùtem uerbis medicorũ uti- tur, à quibus rupti, conuulſiq; dicuntur, qui neruorũ affectione,& ſpaſmo laborant, Sed & eadem ratione ſic appellantur, qui nimio clamore uenas uel in gutture, uel in inguine tumeſcẽtes offenderũt. Ramices Plautus uo cat in Mercatore: Tua cauſa rupi ramices, 10 iandudum ſputo ſanguinem. Et in Capt. hi- ſtrio nolens clamare: Rupturus ramices cau ſa ego nõ ſum tua. Sic enim legendum illud carmen, tametſi alij aliter intelligant. DNæE ANDv ALCIATI 1IVRISCONS. PARERGHAN ſeu obiter dictorum, li⸗ ber quintus. * Quid ſit cauſce coniunclio, apud Daulum. CAPVT I. AVLVS aite Per regulã breuis S rerũ narratio tradit᷑,&, ut ait Sa = binus, quaſi cauſæ coniunctio 3 4 V eſt. Sed quidnã ijs uerbis ſignifi ſſcari credemus? Placentinus in- terpretat ſic dici, quia plures cauſę ſimul iun ctæ regulã conſtituũt: qui ſenſus uerbis ipſis repugnat. At ſoãnes Cauſam, id eſt, rationẽ 30 interpretat᷑, quaſi regula cauſam, id eſt, ratio- nem coniungat, ut quæ in uno caſu reddita eſt, in alijs quoq; procedat, qui eadem æqui- tate nitantur. Sed& hæc ſententia haud ſaneè uerbis cõuenit: unde ego hæc uerba ex Rhe- torum traditionib.explicanda potius cenſue rim, qui Cauſam eſſe maximã propoſitionẽ diffiniũt, à qua argumentũ deducit᷑: ut ſi quis iuſtitiã uelit oſtendere eſſe naturalem, dicat, Quorũ cauſæ efficientes ſint naturales, ipſa dit autẽ ad Herculeas columnas:& ideo Her 40 quoq; effecta eſſe naturalia: at conuentus ho culeo, non autem, ut uulgati codices habent, Neſculeio, legendum eſt. De huiuſmodi co- lumnis arbitror intelligendum Vlpianũ: ui- deturq; M. Cælius in epiſt. Cicer. hoſce obæ- ratos appellaſſe Columnarios. Mentio huius columnæ eſt etiam Ciceroni in Diuinatione in C. Verrem. Carmen uerò Horatij alium uidetur habere ſenſum: etenim ſi ad Comi- cos poẽtas Tragicòsue referas, poſſent colũ næ accipi, quæ erigebantur ab ijs qui inſpe- ctare cuperẽt, qualia ſunt Meuſana: nõ enim quiſquam impendiũ erigendæ— ornandæq; columnæ ſubire uolebat, ut mediocre quid- dam inſpiceret. Sed ſatius eſt ſimpliciter acci pere, ut eevα—ννο porticus, quibus recita- bant poẽtæ, columnarũ nomine intellexerit. unde& prouerbialiter dicimus, Rumpere columnas: ſicut Vergilius, Nunc cantu querulæ rumpunt arbuſta cicade. Dion lib. LVIII. Cuùm Senatores, inquit, Ca- lendis Iulij& Auguſti audiendis recitantiũ orationibus uſque ad noctem commoraren tur, edixit Claudius, ſufficere ſicolumnis in- ſcriberentur&ë, quæ interpretatio& proxi- minũ naturalis eſt, igitur& iuſtitia. Rurſus ſi quis Mauros arma nõ habere contendat, id- circo eos minimè armis uti dicat, quia ijs fer- rum deſit.at uera eſt propoſitio, quę hicregu la dicitur, ubi materia deeſt,& id quod exma teria conficitur neceſſarioò deſit. Rurſus, cu- ius finis bonus eſt, ipſum quoq; bonum eſt: at frui Deo bonũ eſt, igitur& temperantia, per quam Deo fruimur. Appellatur id argu- so mentum, ſeu locus à cauſis, quarum aliquæ effectum, aliæ finem, aliæ materiam, aliæ for mam reſpiciunt: qua de re G. Trapezontius Rhetoricorum lib. III. quamplurima ex græ cis autoribus ſcripſit. Quæ ſit græca religio:& conſtitutio nouel- la de eccleſ.tit. declarata. CAP. II. N nouella Iuſtiniani eſt conſtitutio X—‿X xXI.de Eccleſiaſticis titulis, qua inter cæte- 60 ra capita cauetur, ne quis orthodoxus poſſeſ ſionem ullam, in qua adſit eccleſia, alienare poſsit Iudæo, hæretico, Samaritano, aut Grę cõo:ſi id attẽtarit, ut alienatio ſit nullius momẽ ii,& dnium ad eccleſiam pertineat. Dubitaui 00 4¾ c l. j. de reg. V — 5 D. Andreæ Acciati 49 quandoq́;, cur mentio hĩc Græcorũ inter ue titas ſectas facta ſit.& arbitror Græcos ſeu Alueν hic pro paganis accipiendos eſſe. Cum enim Iulianus Imperator, is qui deſertor fi⸗ dei fuit, edicto ſuo prohibuiſſet, ne Chriſtia- ni Græcorũ ſtudijs ſe dederent, cœperũt pa- gani&&ᷣueν appellari, græcac; religio paga- niſmus eſſe:cuius rei Greg. Nazanzenus li- bro aduerſus Iulianum I. eſt autor. In eadem conſtitutione Iuſtinianus omnia priuilegia cõfirmat, quæ xenoni ſanctæ memoriæ Sam pſonis indulta erant: qui locus uulgoò corru- tus circunfertur. Scribit Procopius lib. de luſtiniam xædificijs I. conditũ illud hoſpitale à Sampſone homine religioſo, qui multis an te Iuſtinianũ annis derelicta militia ſe ſacris initiauerat, eumq; locũ ijs aſsignauerat, qui facultatibus lapſi ægritudine, aut morbo ali⸗ quo conficerent᷑. Cæterũ fuiſſe à luſtiniano inſtauratũ,& ingenti annua pecunia auctũ, ut pluribus affectis ſubueniret. Illud quoque admonuerim, eadem in cõſtitutione Archie iſcopo Iuſtinianeæ primæ ſubijci Daciarũ, Triballeæ, Dardaniæ, Myſiæ Epiſcopos, cũ tamen idem Procopius eiuſdem operis libro IIII. eam nõ fuiſſe metropolin atteſtetur, ſed Illyricorum Archiepiſcopo paruiſſe, tametſi ampliſsima urbs eſſeta luſtiniano fabricata Tuναmσννi, id eſt, quadrata totidẽ turribus, quod in ea natus eſſet, cùm prius Taureſium uocaret᷑, Dardanorumq; oppidum eſſet. Ve- rùm par eſt conſtitutioni ipſi magis credere, quam rhetori Procopio, quem cõſtat ex Sui da ipſi Iuſtiniano infenſum fuiſſe: quo nomi ne& pleriq; alij rhetores ei obtrectant, inſa- numq;& illiteratũ appellant, quòd ipſi&ſeo, & infideles, Chriſtianiſsimũ Imperatorem (quo nemo dignior unquam ad Imperiũ aſ- ſumptus eſt)ferre non poſſent. Imperator luſtinianus, Slauicus, OAnti- cus, cur cognominatus fit:& qui ſint Cingali. CAP. III. A Dmonuit luſtiniani mentio, ut eius quoq; titulum explicarem: is ſolebat ſic ſe inſcribere: Imperator Iuſtinianus, Cæſar Flauius, Alemanicus, Gothicus, Francus, Germanicus, Atticus, Africus, Vandalus, & ẽ. quo in titulo bis erratum uulgò eſt:& in primis ſciendũ, Imperatores Orientis Flauij prænomen ſolitos ſibi addere, opinor ob Cõ ſtantini magni memoriã, qui huiuſmodi fuit Pprænomine: uerùm id, ut moris eſt, ante no- men adſcribebant, ut cùm dicitur, Flauius Iu ſtinianus Cæſar: quod ergo ſequitur nõ Fla- uius, ſed Slauius eſt, à Slauis barbaris deui- ctis, quos ueriſimile eſt ueteribus fuiſſe Ba- ſternas. Sed& mirũ eſt Atticũ ſe inſcripſiſſe, qui nullũ cum Athenienſib. bellum geſſerit, quinimo fidos& imperio parẽtes ſemper ha buerit: legendum igitur Anticus. Erant An- tæ Hiſtri fluminis accolæ, congeneres Scla- uinis, quos in Romanas prouincias incurrẽ- tes Iuſtinianus per Childibiũ ducem repulit, &poſt aliquot annos duce Germano ſororis ſuæ filio ad internecionẽ ferè deleuit, ut Pro- copius lib. Gothici belli II. ſcribit: ut merito ab eis nomen Antici ſibi Imperator uendica uerit. Vt eorum inſtitutis& moribus a ret, nõ uidentur hi multum diuerſi eſſe ab js quos nũc uulgò Cingalos uocamus: etenim Antæ aà ueterib. Spori, ut inquit Procopius appellabantur, quaſi ſparſim& uulgo erran⸗ tes, qualem uitam& Mauruſij degunt. credi o derim auté uulgò Cingalos dici ACinclo aue maritima, gracili, quæ caudam ſubinde mo⸗ uet, ut Suidas inquit: unde ruſticanũ prouer bium in errones,& inopes, quo Menander in Thaide utitur, rε*νμνασς⁶σσmλάεᷣ π„Y. Aenqdicior liberide eſt,& cingalo. Vagantur etiamnũ per Italiam uetere ab uc Odoacri temporibus inſtituto, qui ab eorũ regionibus aliquãdiu apud nos regnauit, do ꝛ0 nec à Theodorico Gothorũ rege occiſus eſt, eiusq; milites Eruli, Antæ, Brenti, in A Ipes coniecti, uallis Morianæ teſqua colere cœpe runt, pars Sabaudorũ effecti. In formula Im⸗ perij occidentalis legitur, præfectum claſsis Barcariorũ Ebreduni, Sabaudig fuiſſe:quod nomen nuſquam alibi in antiquis autoribus legi. Raphaél Volaterranus, qui quartũ Pro copij de bello Vandalico librum tranſtulit, hoſce Cingalos exiſtimat origine Mauruſi- ppa⸗ 30 os eſſe, qui à Sarracenis pulſi, per omnẽ Eu- ropam uagentur:ſed ſermo arguit eſſe Slaui cos, unde& Galli uulgò Boëmianos eos uo cant, ut uerior ſit noſtra ſententia. Pius tamẽ Pontifex in Coſmographia Aſiæ Zigaros eos uocat,& à Phaſide Caucaſoq́; deſcendiſ- ſe ſuſpicatur, non ſanè firmis coniecturis, Quatenusſcenæ aut argumento ſeruiendum ſit, Vergilij, Plauti, aliorumq; loca explicata. CAP.IIIl. 40 1 Pud ueteres rhetoras illud ſemper ob- ſeruatum eſt præceptũ, ut in declama- tionibus maximòè ⁊/ρeσπꝙꝙ attenderemus: cũ enim nõ ex uero, ſed ex ueriſimili ſumantur themata, oportet ad qualitatem perſonæ præ ſertim inſpicere:id uidemus nõ ſolum ab ech nicis autoribus diligenter cuſtoditum, ſed& à pijs, quoties argumentũ huiuſmodi tracta- runt: ut à Hieronymo, cùm Malchi Pauliqʒ uitam deſcriberet,& de muliere ſepties per- so cuſſa diſſertaret. Fecit& hoc nouiſsimè Eraſ- mus, cùm ⁊ne aelæc encomiũ deſcripſit: quo quædam dicta legũtur, quæ hoc duntaxat co lore excuſari poſfunt, quod Stultitia ipſa eſt quæ loquitur, cuius decorũ fuit ſeruandum, cùm& in poẽtis idem frequentiſsimè occur rat:ut meritò Q. Horatius eum ſcriptorẽ ma ximèé celebret, qui reddere perſonæ ſcit con- uenientia cuiqʒ: qua ratione effectum eſt, ut apud poetas pleraq; hoc nomine defendant, 60 quæ alias uitioſa eſſent: ut apud Plautum in Trucul. ubi miles imperitus Homeronida poëẽtilla, pro Homerica poẽſi utitur. In Au- lul. Pici diuitijs, qui aureos montes colunt, ubi ex perſona ſerui Picos appellat, quiſuns r Cuk Innocaui tamen excuſatio hæc adt dene autargum tes de deorũ non ſtdijs obloqubI Cna. Videmus 9 osſcriptofes ſib noſatends, ut elu inpium, nunc ac CKRlSTVNdeba c tamen nuſcq venitur(ſaltemin untfideiypræterq uillophi cuiuſd dspetſona, CHRIS quxuok Græcis. tepres tranſtulit, idonam quoq;p rum Chriſtinnim lus dechamatoris mantes unoorein deinfimüxcuiuſqy lubalterisperſor vdrectan„quod! Caſtitutũ Dionli „ drislulieNLieſt acitus autoreſt, penaex denatuſc ta, Aüücuequic diguoüproduxe endendum vecu dudiſtasexhoc e miquecomgdis micfierey ibenn luaßtan rama uaeſet nuium i 1in antiquis autontu ranus, qui quanpy lico librum tranttult mat origine Mauni is pulſi per omnẽ h lermoarguit eſſediu go Boemianos eosu raſententia. Piustmi raphia Aſiæ Ziguo — Caucaſoc; deſcendi efirmis coniecturb, argument⸗ feruind loca explict, CAb'llll toras illud ſemperdè æceptũ- ut in declm empattenderemuvci ex ueriſimili fumannt valitatem perſonæpie demus nõ ſolumabeh enter cuſtoditum ſeci monlle?“, ella h aureOd Picosbbe O eller Corne⸗ la de iniur. in hue. zu Gryphes.8Sic in Trinum.ficta prouinciarum nomina:in Milite, fictos Imperatores cõme- morat. Sed& Vergil. lib.vI. ex Zelotypia ma ritali Deiphobum inducit conquerentẽ do- lo uxoris ſe capta Troia circumuentũ, cùm ex II. libro appareat, tum temporis ſecreta in Veſtæ ſede eam latuiſſe. Sicægloga I1. Am- phion Dircæus in Actæo Xracintho, ex per ſona ruſtici inquit, cùm non littoralis aut A- thenienſis ſit mons Aracinthus, ſed Bœotiæ otius, ut omnes autores tradiderũt. Ego ta- men Actæum dici per metalepſin arbitror, quòd ibi ſicuti Athenis Minerua coleretur, quæ Stephano autore Aracinthias dicta eſt: unde& Rhiani carmen, KNAGi oε ⁸εενό νφρQενεhide Tæeie, Annotaui tamen tres caſus, quib. haudquaq́; excuſatio hæc admittenda eſſet, quòd autor ſcenæ, aut argumento ſeruiſſet. Primus, quo ties de deorũ honore ageretur: nec enim fas eſt dijs obloqui, nec quidem ſuh alterius per ſona. Videmus quantum odij apud Chriſtia nos ſcriptores ſibi compararit Lucianus Sa- moſatenus, ut eum aνν nunc dicant, nunc impium, nunc à canibus diſcerptũ, quod in cCHRISTVNMdebacchari, ut Suidas ait, auſus ſit:& tamen nuſquã in eum maledicus inue- uenitur(ſaltem in dialogis, qui ambiguæ nõ ſunt fidei)præterq́; in Peregrini uita, ubi ſub philoſophi cuiuſdam in Cynicos declaman- tis perſona, cCHRIS TVMSophiſtem appellat: quæ uox Græcis nõ ſolum impoſtorẽ, ut in- terpres tranſtulit, ſignificat, ſed media eſt,& in bonam quoq; partem accipi poteſt. Cæte- rum Chriſtiani magis ex Luciani, quàm ex il lius declamatoris perſona uerbum illud æſti mantes, uno ore improbarũt. Alius eſt, cũ de infamia cuiuſquam ageretur: etenim nec ſub alterius perſona permittendũ eſt cuiquã obtrectari, quod lege lata à diuo Auguſto conſtitutũ Dion lib. L Vvr. ait: idq; ad exemplũ legis Iuliæ Maieſtatis inductum fuiſſe Corn. Tacitus autor eſt. Vlpianusa: Badem, inquit, pœna ex Senatuſconſulto tenetur is, qui i- Lν, aliudue quid, ſiue ſcripturam in notam aliquorũ produxerit: itemq́; qui emendum, uendendum' ue curauerit:quid enim ſi publi ca utilitas ex hoc emergit? Hinc eſt quòd& antiquæ comcœdiæ(ꝗuis ſub aliorum perſo- na id fieret) libertas ſublata fuit. Horatius: Succeßit uetus ijs comœdia, non ſine magna Laude:ſed in uitium libertas excidit,& uim Dignam lege regi:lex eſt accepta, chorusq́; Turpiter obticuit, ſublato iure nocendi. Tertius eſt generalis, ut nec tunc tolerandũ id ſit, cùm alioquin mali exempli aliquid in- duceret. PVraditũ ab autoribus eſt, exploſum ſcena ab Athenienſib. Euripidẽ, quòd ex per ſona Bellerophontis uerſus ad diuitiarũ lau- dem pertinẽtes pronũciarit, uixq; admiſſam eius excuſationẽ, quòd eum cupiditatis ſuæ cõdignas pœnas dare tandem feciſſet. carmi na extant apud Senecã epiſtola cxXVI.&grę cè apud Athenæuũ lib. IIII. G W„vdαν. Etem Parergon muris lib. V. 10 20 30 4⁰ 50 60 3¹⁴ niſi ita cõſtituamus, facillimũ cuiq; eſſet alie- no nomine uel ficta perſona iniuriã cuiq; fa- cere, legic; Corneliæ& Senatuſconſultis ad eam pertinentib. fraudẽ cõminiſci. Vnde& receptũ eſt, ſicut is actione iniuriarũ tenetur, qui conuiciũ palam fecerit:ita& eũ, qui ſub- dolis uerbis dixerit, Magno dolore afficior, quod furti ſis dãnatus: Iegrefero quod pu- blicam pecuniam expilaris: Tædet me quòd Alatronibus ſis ſtupratus:& ſi qua ſimilia. Maiumæ festum quale eſſéet: quid decurſio Tyberina, Ciceroni de Finib. lib. Vv. CAP. V. Edn Honorijq; cõſtitutio hiſce „uerbis: Clemẽtiæ noſtræ placuitb, ut Ma iumę prouincialib. reddatur Iætitia: ita tamẽ, ut ſeruet᷑ honeſtas,& uerecundia caſtis mori bus perſeueret. Id feſtũ quale eſſet, declarat Suidas, aitq;, ſicuti menſe Auguſto ſuſpende bantur canes,& anſerũ feſtum à pop. Rom. celebrabatur, ob ſeruati Capitolij memoriã: ita menſe Maio cõſueuiſſe ueteres ad mariti- mam ciuitatẽ Hoſtiam ſecũdo I'yberi deſcen dere,& ibi mutuò ſe inuadere,& aquas iacu- lari, ſec; inſpergere profuſa quadam lætitia: quod feſtum cum delinquẽdi anſam pleriſo præſtaret, deinde Anaſtaſij lege ſublatũ eſt. Quibus uerbis M. Ciceronis de Finib. lib. v. uerba declarant᷑, quem Tyberina decurſio fe ſto illo die tanto gaudio affecit, quãto L. Pau lum cùm regem Perſen captũ adduceret, eo- dem flumine inuectũ: indicat enim procul- dubio Maiumã, quæ decurſione Tyberina ce lebrabatur. T. Liuius lib. X Lv. Perſeus ipſe poſt paucos dies, regia naue ingentis magni tudinis, quam X vl. uerſus remorũ agebant, ornata, Macedonicis ſpolijs nõ inſigniũ tan- tùm armorũ, ſed etiam regiorũ textilium ad- uerſo Tyberi ad urbem eſt ſubuectus, cõple- tis ripis obuiã effuſa multitudine. Addit Plu tarchus in eius uita, ingreſſum eum ornata purpureis puniceisq; manubijs ſexdecimre- mi in pompæ triumphalis modũ. licet in græ cis exempjlaribus locus nõ ſit integer, ideoq; nec ſat feliciter A Leonardo Aretino Latinis redditus.ũt qui de hoc feſto intelligãt ea car mina, quæ in iuuenilib. Verg. extare dicunt᷑: Non me uocabis pulchra per cotyttia Ad feriatos faſcinos Flauum prope Tyberim atq; olentis nauticos&c. Ego nihil Vergilianũ in ijs carminihus agno ſco. Potiusad hoc pertinet, quod in Apologe tico inquit Tertull. cap. X X △ v.teſtis eſt I y peris& ſcholæ beſtiariorũ. Poteſt& ad For- tunæ fortis celebritatem referri, quę, ut in vi. Faſtorum ſcribit Ouidius, In Tyberis ripa munera regis habet. Pars pede, pars etiam celeri decurrite cymba. Et quæ ſequuntur. De poſſe ſeione, cuius amator græcd eſt Dhi locletes, Auſonius explicatus,& Cicero non uno in locoW. CAP. VI. 5. Oſſeſsionem quaſi pedum poſitionem r α⁵eαονμκαάοισπ,y oſtri autores dictam 5 I. j. C. de maiu. lib. xj. 4 I. j. C. de uſu= 5 D. Andreæ Alciati 2 exiſtimant, ideoq́; rerum mobilium propriè Nlruς ieois Nduxoig da9p. oſſeſsionem nõ dici, quòd earum uſum n5 Quem Auſonij locũ uolui explicare, quòd pedibus, ſed manib. acquiramus:unde& ue- ſciam haudquaquam uulgò ſolerea Gram- teribus dicta mancipia,& res maneihe ne maticis intelligi. ancipi, quorũ Fla. Boëthius in M. Cicero-„— ns Tch ic meminit:& Cynus quoq; nõ ine- Lehcenſe⸗h Seſ I ſingulari ac- leganter declarata. Sint ergop edes ſymbolũ hi zin iichh ieeie ueie Juhru9 ſub⸗ Scindicium quoddam poſſeſſionis rerum im 72 Sau 0Præferatur. CAP. vrI. mobilium, ſicut manus rerum mouentium.„I nin&Seius hæredes ſunto:ſi tins Se Horus tamen Apollo lib. Hieroglyphicen 10 L Seius hæredes non erunt, Caius hæres II. cap. ultimo: Hominem, inquit, Qxuz:isut, eſto. Deceſsit Ticius, uelalias nequit eſſehæ id eſt, ædificatorem Aegyptij deſcribere uo- res, quæritur, utri eius portio applicet᷑. Bart. lentes, manũ humanam depingebant, quod& aln frequentiore numero ad Seium perti- ea quæcunq; ædificia abſoluãtur. Manus er- nere aiunt, iure accreſcendi, quia ſubſtitutio go QBurislau, Pedes QTh 0 ſignificabũt. per cõiunctam concepta eſt. At Ang. Imol. Sane ſciendum apud ueteres Philoctetæ no- laſon contra, ut potior ſit Caius iure ſubſtitu men non uno modo accipi: quandoq; exſu- tionis. ſic enim ratiocinantur: Titio excluſo praſcripta etymologia,& auarum ſignificet, falſum eſt Litiũ& Seiu m elſe heredest, ergo & poſſeſsionũ cupidum: quandoq́; uerò ex uerum eſt, I itium& Seium nõ eſſe heredes, Philoctetę Pęantis filij moribus, qui ad Troi 0 igitur euenit conditio, qua Caius ſubſtitutus am cum cæteris Græcis proficiſcẽs, cùm na- uocaturt. Hærét in ſalebra hic Doctores, nec trix eius pedem inuaſiſſet, ut eſt apud Philo- ſatis ſciunt quomodo extricent, argumen- ſtratum,& Q. Calabrum lib. x. ſiue cùm ue tumq; id refellant. At ego ex probatiſsimis nenata ſagitta in eo percuſſus eſſet, ut alij tra grammaticorũ facilè hune nodum diſſoluã. diderũt, in Lemno fubſedit, multaq; interim Dicunt illi, copulatiuam coniunctionẽ duo- mala Græcis imprecabatur, à quibus in ea in bus modis accipi: quandoqʒ; ſenſu ſingulari, ſula derelictus fuerat. Hinc M. Cicero Tre- quandoq; ſenſu compoſito. Singulariterac- batium noſtrum Juriſconſultum, qui Cæſa- cipitur cùm dicimus, Cæſar& Põpeius fue- rem in Britanniam euntem ſubſequutus nõ runt Conſules: non enim ſimul fuerunt, ſed erat, ſed excuſatione quadam uſus, Samaro- 30 diuerſis temporibus, Cæſar cum Bibulo, Põ brinæ ſubſtiterat, eleganter Philocteten uo- peius cum M. Craſſo. Compoſito ſenſu acci- cat, Epiſtolarũ familiarium lib. VvII. quam le- pitur ſi dixero, Duo& tres conficiunt quin- ctionem ego magis probo, quaàm illorũ qui que:nec enim alteruter illorum numerorum hilotheoron legunt, ſpectaculorumq; ama- quinq; conficit, ſed ita demum, ſi coniuncti torem, uel peregrinationis ſtudioſum inter- ſint. Pro receptiore igitur ſentẽtia ſic reſpon pretantur. Fuit autem frequens hodie,& deo: Procederet ſupraſcriptum argumentü, apud ueteres hæc excuſatio, cùm quis ægri- ſi coniunctam illam compoſito ſenſu accipe tudinem ſimulat, ne peregrinetur, aut detre- remus: ſed id in caſu noſtro dici non poteſt: ctãdæ militiæ cauſa, quales Murcos Ammia uerba enim inſtitutionis, Titius& Seius hæ- nus Marcel. appellat,& quales Claud. Gale- 40 redes ſunto, ſingulariter intelliguntur, cùm nus deſcribit eo libello, cui titulũ fecit, Quo- ſatis ſecundum teſtatoris mentem ſit, ſt uel modo morbũ ſimulantes deprændi poſsint. unus adeat, aliàs non niſi uterq; ſimuladire Sanè eadem ex fabula alibi Cicero Philocte- poſſete. cùm igitur copula in inſtitutione cõ- ten uocat eum qui plurima mala patriæ ſuæ, poſitum ſenſum non habeat, ſequitur ut nec aut ciuibus imprecatur: etenim idipſum fa- in ſubſtitutione, quæ in eius contrarium ca- ciebat ille. Ouidius Metamorph. ſum confertur f,& ab ea interpretationem re Dure Philoctete licet exercere meumq; cipit s. Alioquin ſi copula ſubſtitutionis ſen Deuoucas ſine fine caput. ſu compoſito acciperetur, conſequenss eſſet, Verba Ciceronis ſunt ad Q. Fratrem lib. Eæ ut Titio excluſo, nec Seius quidem ad pro- piſtol. II. De Repub. nimium te laborare do- so priam partem admitti poſſet, quia uerbis cõ- ſeo,& meliorẽ ciuẽ eſſe, q́; Philoctetam, qui ditionis deficereturh: quod aduerſus teſtato accepta iniuria ea ſpectacula quærebat, quæ ris ſententiam eſt, qui ius alteri hæredi quæ- tibi acerba eſſe uideo. Auſonius uerò poẽta ſitum repudiatione alterius noluit imminuil- Philocteten pro molli& effœminato accipit. Meritòo ergo tam primo, quàm ſecundo gra- Herculis hæredi quam Lemnia ſuaſit egeſtas. du coniunctam, nõ ſenſu compoſito, ſed ſin- Hoc enim nomine notatus eſt& à Martiale gulari accipiemus, ut dualis, uel etiã pluralis epigram. lib. II. numerus in ſingularẽ reſoluatur k: quæ om- AMollis erat placidusq́; uiris Pæantius heros, nia alibi diffuſtus à nobistractata ſunt. Diſſol Vulnera ſic Paridis dicitur ulta Venus. uuntur autéẽ ex hac grammaticorũ T. Chari⸗- Inde apud lulianum lib. IIII. Epigram. in ſi-&o ſij, Thomæ Linacri, aliorumq́; diſtinctione, gnum mollitiei appellatur comatus, ex uete- uaria ſophiſmata, quæ quotidie in ſcholis ab ri græco prouerbio, quo dicebatur omnis co ocioſis conformant: ſat erit unũ exempli cau matus cinædus. Carmen luliani eſt: ſa referre. Reuerterat onuſtus regulis atque Afx g 0 2 c, ML io gore gryphis dialecticus à Lutetia domum, urq; Patri mate, (ur fiu urta Gellus declo Vlus Gelli XI. cap. X. ges de furto retul gueper lancer pennde a ſi man Rrurſus:Furticc pemaeſt.Sed qus pum,& pleraqa cterũ morib. ac lurj Sabintinuei 1s depenumero! lbernõ extet qui declararem: quod bulcam qualifra naſſequutus ſum uuſtudioſi ſi quic comunẽ utilitatẽ, mnt traditionesa daentur Sa:is con rirte lb Inſtitutio dici cimapudalic venitur: Oblaräu atureitachatunyut nonpoßi:quod lus radiditubi, 0 netdr apudh quem nnckOtahg ſepuileinueni Xtres conficiuntqui erillorum numerorun a demum, ſi coninni giturſentialierepon aſcriptum argumeni compoſioſenfuacche noſtro dicinonpotit nis, Titius& delushn riter intelligununan toris mentem ſipſtul niſi uterq; ſimoladie- pulain inſtitnioneco d 1 lubest, ſequiturutnte in eius contrariumcy 3 ea interpretationemſ ¹ — olaſubſtirsionble eh g 9, 16 etur, conſequersc— 94 Inftit de obli. Seius quidema p 1 3(O,. 8 oſſet quia erbi 31 w .quodaduerſiste 6 . qbr, iius alteri hereiig ſ le ſtimmind zreſoluatur pistractafäll obise S Cln⸗ cor 1 rammal ſtindirn que ex del. 315 patri ſuo artis experimentũ daret, ne tanti tẽ- poris uiaticum inutiliter effudiſſè ille cõque reretur, allatis in prãdio tribus ouis, Poſſum, inquit, ô pater doctrina mea efficere, ut ſint quinq;. tum admiranti homini,& prodigio- ſum id ſcire deſideranti, ſubiecit: cui tria oua ſunt, eidem& duo eſſe certum eſt: annuit il- le.tum rurſus:Si tria habet, igit᷑& duo: quin- que ergo habet. Neſciebat ſeniculus ille hãc compoſiti& ſingularis ſenſus diſtinctionẽ, ſed à iudicio naturali aduerſus hydram hanc auxilio mutuato, iniecit in tria quæ appoſita erant manũ,&, Hæc ego fili, inquit, tria, quæ cerno, ipſe ſorbebo: alia duo, quæ ex arte tua cõmentus es, tu deinde habebis: ſicq; incœ- nem dialecticum cubitum miſit, adiecto ſcõ- mate, Tute intriſti, tibi exedundum eſt. Quæ ſint furta per lancem& licium, Aul. Gellius declaratus. CAP. VIII. A Ylus Gellius Noctium Atticarũ libro XI. cap. XVIII. cùm Decemuirorũ le- ges de furto retuliſſet, ſubiecit: Ea quoq; fur- ta, quæ per lancem liciumq́; concepta eſſent, perinde ac ſi manifeſta forent uindicauerũt. & rurſus:Furti concepti, itemq́; oblati, tripli pœna eſt. Sed quod ſit oblatum, quod conce ptum,& pleraq; alia ad eam rem ex egregijs ueterũ morib. accepta, qui legere uolet, Ma- ſurij Sabini inueniet librũ, cui titulus de fur tis. Sępenumero rogatus ſum, cùm is Sabini liber nõ extet, quid fuper hac re ſentiã ut ipſe declararem: quod ego partim ex autorũ qui- buſdam quaſi fragmentis, partim ex cõiectu ra aſſequutus ſum, libens docebo: hac lege, ut ſtudioſi ſi quid melius ipſi inuenerint, in cõmunẽ utilitatẽ, arbitratu quidẽ ſuo, confe- rant, traditiones autem noſtras nõ ideo inſe- ctentur. Satis conſtat Caij Iuriſconſulti auto ritate lib. Inſtitutionũ 1I. Conceptum furtum dici, cùm apud aliquem alterum res furata in uenitur: Oblatũ uerò, cùm res furtiua alicui 1.... à fure ita datur, ut apud ipſum furem inueni- ri non poſsit:quod& ſententiarũ lib. II. Pau- lus tradidit: ubi, Cõcepti, inquit, actione is te netur, apud quem furtũ quæſitum,& inuen- tum eſt: Oblati, qui rem furtiuã alij obtulit, ne apud ſe inueniretur. Quod diffuſius rela- tum, explicitũq; à Iuſtiniano hodie legitur: ubi ſubijcit, has actiones in deſuetudinẽ ab- ijſſe, quia requiſitio hodie ſecundũ ueterẽ ob ſeruationem nõ fit, id eſt, ut inquit Theophi- lus, inductis teſtibus qui inſpicerent. Arbi- tror autẽ cõſueſſe eos in alienas domos per- quiſitum ingredi in primis licio cinctos: quo niam ut Tullius Tiro autor eſt, qui magiſtra tibus pop. Rom. apparebãt, licio tranſuerſo cingere ſe ſolebant: unde& Lictores dicti. quod& Gellius lib. XII. cap. III.tradit. Vtigi tur ſe iure publico,& tanq́; magiſtratibus ob equentes, nõ autem propria autoritate alie- nas domos ingredi oſtenderẽt, licium accin- gebant. lidem&lancem ſecum ferebant, quẽ oculis obijcerent, ne qua ex parte matremfa- Parergon luris lib. V. 10 20 z6 ,124. 7... miliãs mulierẽsue conſpicari poſſent. hincq; tracta uidetur appellatio, per lancem& liciũ rem perquirendi. Cur ex uoto in filijs fEmil. non oriatur obliga tio,& oblatione uotorum, inq́ auro obryxo. CAPVT IX. Nter Votum& Pollicitationem hoc inter eſſe conſtat, quòd Pollicitatio reipublicæ uel priuato alicui fit: Votũ ueròo principi, uel Deo ex cauſa principis: puta propter ſalutẽ principis, uel Imperij, aut ob tortunam Cæ- ſaris,& ſi qui caſus ſimiles. Traditum eſt au- tem, quamuis filiusfamiliãâs ex omnibus cau ſis obligetur, ex uoto tamen abſqʒ patris con ſenſu non obligarib. Sed quæ eſt ratio?& alij aliter cõminiſcuntur. Ego, quia uotum nõ ſe cundum ius gentiũ habet executionẽ, ſed ſe- cundum ius publicum, quod in ſacris conſi- ſtit,& ſacerdotibus e: filiũ autem pro integra perſona nõ habẽt ſacerdotes, cùm ipſe ſacra nõ habeat, ſed in paternis ſacris ſitaèt An quia ut Dion lib. LII. ſcribit, conſtituerat Augu⸗ ſtus, ne quiſquam pro ſalute ſua, Imperij ue publica fortuna quicq́; uouere poſſet, quod ſupra facultates ſuas eſſet: at filijfamil. nullas habent facultates, cùm patri ſuo omnia eo iu- re acquirant, meritò abſq́; parentũ autoritate 30 40 50 60 uouere eis nõ licet. Fiebant autẽ uota decen- nalia pro ſalute principis, quæ ſingulis decẽ annis innouabantur, ut idem Dion tradit,& nos alibi docuimus. cœpere etiam quinquẽ- nalia uora peragere, quo tẽpore& ludos ho- noratiſsimos celebrabant, quæ in honorẽ lu lij Cæſaris primũ inſtituta fuiſſe lib. Ll. ſcri- bit Dion. Idem lib. LVIII. autor eſt, oblatio- nes argenti quas Auguſtus& Tib. inſtitue- rant, A Claudio ſublatas fuiſſe. Extat lib. Cod. XII. rubr. de oblatione uotorume, ubilmper. Aug. Conſtantin. Quando uotis, inquit, cõ- munib. felix annus aperitur, in una libra au- ri& ſolidis obryzatis principib. offerendi de uotionem animo libenti ſuſcipimus. appel- lat ſolidos obryzatos ex auro puriſsimo,& quod multa excoctione ad ſummam purita- tem peruenit: id enim, ut Plin. lib. x X XIII. cap. I1I. ait, obryzũ uocant, nempe ut diuus Hieronymus tradidit, quaſi Ophiriſiũ, ab O- phir inſula Aethiopiæ, unde puriſsimũ adue hebat᷑, cuius regina Saba proditur in ſacris uoluminib. Aliqui autores Gręci, ut Eupole mus, Vrphen uocant. etenim cõſtat Hebræa Aegyptiaq; uocabula non ſat rectè à Græcis ronunciari conſueuiſſe: nam& Latini pro Obryzo, Obruſſam dixere, ut Ann, Seneca Epiſtola XIII. per mutationem y in u,& 2 in duo ſſ, quod Latinis frequens eſt. Hæc, inquit ille, eſt eius obruſſa, id eſt, ſumma bo- nitas, ut ego interpretor. unde& prouerbiũ, Adobruflam, id eſt, ad ſummum perfectio- nis: quo etiam Politianum quandoqʒ; uſum uideo. Cicero in Bruto: Expurgandus eſt ſer mo,& adhibenda ad obruſſam ratio quæ mu tari non poteſt. Scribit Agathias, temporé 5 I.ij.§. uoto, e pollicit. c l. j. in prin. de iuſt.& uur. d I. filiæ. ij. C. de collat⸗ e I.j. C. de obl. uot.lib. xij. 4IIj.& fi. C. de et. num. pot. lib. xj. b l. item uenillt. 9. pridie. de pe tit.hered. 37 D. Andreæ Alciat— ſuo ſoli Imperatori Romano ius fuiſſe, faciẽ ſuam aureo numo, ſeu obryato inſculpe- re, cùm alij barbarorum reges id in argento duntaxat facerent. Quo tempore cœperunt Conſules nõ eſſe an⸗ nui: qui eſſent maiores, qui minores. CAP. X. Vm conſtet, eiectis regibus cõſtitutos fuiſſea populo Ro. duos Conſules, qui ſingulis annis ſuffragijs plebis creati ſunt, donec Tiberius Imperator eligẽdi ius ad ſe- natum tranſtulit: admirantur noſtri Docto- res, cur in Senatuſconſulto ad petitionẽ hæ- reditatis pertinente, quatuor Conſulum no- mina legantur b: Pridie Idus Martias Qlul. Balbus,& P. Iubentius Celſus, T. Aufidius, & Arrius Seuerianus, Conſules uerba fece- re de ijs, quæ Imp. Cæſar Traiani Parthici fi- lius, diui Neruæ nepos, Hadrianus Augu- ſtus Imp. maximusq́; princeps, quinto No- nis Martijs, quæ proximæ fuerũt, libello cõ- plexus eſt, quid fieri placeat, deq; ea re ita cen ſuerunt&ëẽ. Sed hanc ego dubitationem ex Cocceij Dionis Aproniani filij hiſtoriarũ li- bris ſubmouebo, qui græcè quidẽ, ſed in hũc ſenſum ſcripſit libro X LIII. Decreuerat, in- quit, ſenatus ut C. Cæſar, q́;uis abſens, Con- ſul ſolus per decenniũ eſſet: quẽ magiſtratũ ipſe priuſquam urbem ingrederet ſuſcepit quidem, ſed diutius nõ geſsit, uerùm Q. Fa- bio,& C. Trebonio cõmendauit: cumq; con tigiſſet ut Fabius ultimo cõſulatus ſui die fa- to defungeretur, confeſtim ei in reliquũ diei C. Cannium ſubrogauit: quod haudquaquã more maiorũ factum fuit:in primis, ut quiſq́; mandatũ ſibi conſulatum ante tempus eiura ret,& priuſquã anni finis adeſſet, uiuens ua- lensq;, nec ullius criminis reus, honori ſuo renunciaret, ut alteri locum daret: deinde qd eodem die deſignaret quis, admittereturq; ad Conſulatũ, eoq; defungeret᷑. In quam rem iocatus eleganter eſt Cice: Cannius, in- quiens, ea animi fortitudine& diligentia mu nus ſuum adminiſtrauit, ut dum Cõôſul eſſet, nec momento quidem temporis unquã dor- mierit. Sanè ab eo tempore pauci creati funt Conſules, qui totum annũ mn magiſtratu fue rint:ſed ut ſors ferebat, alij pauciores mẽſes, alij dies duntaxat eum gerebãt. Nam necho die quidem ultra duorum menſium tempus rarò ab ijſdem adminiſtrat᷑: ſoliq; qui Caleñ. ipſis Ianuarijs conſulatũ auſpicant᷑, actui re- rum dant nomen, ut ſcilicet ab eis fiat anno- rum cõputatio. Cætera uerò qui ſubſequun- tur, nihila prioribus differunt. hæc ille. Sed & lib. x LVII I. Hodie, inquit, non eliguntur Conſules perintegrum annũ: ſed primi dant conſulatui eius anni nomen, ſoliq; per omnẽ Italiam celebrantur: alij uerò qui ſubſequun tur ignoti ferè ſunt, ideoq; appellantur à qui buſdam Conſules minores. Idem lib. X VI. Quii Conſularib. ornamentis honoratus eſt, inter uiros Conſulares in ſenatu ſententiam dicere poteſt:& ſi contingat eum Conſulem fieri, non tamen primũ fuiſſe Conſul exiſti- matur, ſed Conſul ſecũdum dicitur: ſicq; ob ſeruatũ ſemper fuit, quod& tempeſtate mea feciſſe Seuerum Imperatorem uidi, qui cum Plautiano Conſularia ornamenta conceſsiſ ſet, deindeq́; eum ad ſenatum tranſtulifſet,& Conſulem deſignaſſet, Plautianus, inquit Conſul ſecundùm. His igitur Dionis ueibis intelligi ratio poteſt, cur quatuor Conſulum n0 nomina eo in Senatuſcõſulto adſcripta ſint, Balbi ſcilicet,& Celſi, qui Calend. lanuarijs Conſulatũ ſuum bimeſtrem inierant.& quo rum nomine annus inſcribebat: Aufidij ue- rò& Seueriani, qui minores Conſules& at, & Calendis Martijs Conſulatum inierant, Hincq; mirũ nõ eſt, quòd in Au relij Caſsio. dori factis, itemq́; in Theonis ad Ptolemæica nones interpretationibus, quo loco Conſu- lum nomina annuatim deſcribuntur, poſte- a0 riorum nulla eſt mentio. Illud magis mirum, quod nec lubentij Celſi Conſulatus cum Q. Iul. Balbo geſtus ibi apparet: ſed cum NIar- cellino, qui fuit P. 8. id eſt, publicæ ſalutis, ſeu à Chriſto nato cxα xl. Catalogum Conſulum 4& Caſßiodoro editum, & ab Haloandro adhuc emendatum, non tamen pror⸗ ſass certum eſſe, aliquot exemplis oſtenditur. CAPVT XI. 30 Onſulum habita ſuperius mẽtio mead- monet, ut de corũ catalogo aliqua quo- que hic diſſerã. Cuùm in Iuſtiniani codice ad- ſcriptæ ſint Cæſarum conſtitutiones, nõtan tum iuxta ordinem, quo quiſqʒ corum adlm peratorium faſtigium adſumptus eſt, ſed etiã ſecundum tempora, quibus unaquæq; earũ ab ipſolmperatore ſancita eſt:exiſtimauitG. Haloander neceſſariã eſſe iuris ſtudioſo co- gnitionem catalogi omniũ Cõſulum, qui ad 40 luſtiniani uſq; tempora deſignati fuere: acce ptoq; in manus Aurelij Caſsiodori huius ar gumẽti libro, paucis immutatis, eum edidit. Verumut quid ego ſentiam, liberè,& citra fraudem dicam, non arbitror Haloandrum ipſum, neq; Caſsiodorũ, neq; præterea quen quam alium faſtos ipſos ita ad unguem poſ⸗ ſe componere, ut nuſquam fallatur: ea fuit in ueteri republica annalium confuſio, ea dein- de poſt Imperatores creari cœ ptos, cum ple- so riq; minores Conſules pro primis poneren- tur,& ex uno anno duos facerẽt, alij aliter de ciperẽtur. Libet huius rei aliqua exempla re- ferre. Et in primis conſtat x v. Imperij Tibe- rij anno CHRISTVM zATHPA noſtrum fi- xum cruci fuiſſe: quod& Tertull. tradit,& chronographiomnes ſcripſere: id fuit anno urbis DCCLXX XI. IIlud quoq; certum eſt, eum tunc natum fuiſſe, cùim à Quirino cen- ſus Iudaicus actus eſt. Cæterũ Actiacam ui- 6o ctoriam Cæſare II1.& Meſſala Conſulibus, altera Septembris die obtentam fuiſſe, Dion eſt autor,& ex Cornelio quoq; Tacito colli⸗ gi poteſt, qui fuit annus urbis conditæ Dcc XXIIII. At Ioſephus lib. XVIII. cap. v. au- torelt liwrquæſentenli nuccorũ complli ldAnno urbis C nder Auſonijp biratqui ple Aule Alle anos cettung, cyſlls Kuſoninoj rũanno ulbis co wum alouinianot &tamen Butte shiſtoricus, ſepte uadimit. Rurſu- ccccxc¹.Gor olocat, cũtamẽ C nteoſtẽdlipoſsit, Cöſules nomen de tioXXVIII,Olyl uiſſeidem ſcribit Ppiola, quæ luſti nlcriptus legit tit Iu Conſulibus:ut tucioſi, quibus cun nientjlätisapparea eemameſſeharum: iücechronognph gendheſſerlaudand neistuit publicæ Vuub Guepplorun nesonginen ychne lſemtenia abi. eonis ad Dtolemai a dus, quo loco aceſaummnn d.ludmagi mirum ſiC onfulatus cum pparet: ſed cumluÜ d eſt publicæ fdluns CXXI, 4 a Caßiodor eünn, rendatum nan temenpw⸗ texempli oſtenair. 1 X ) ſuperius mêtiomeal- ũ catalogo aliquaquo n luſtintani codiceal conſtitutiones, ntn uo quiſc; eorumadim adſumptus eſtſedei uibus unaquæq; erii citaeſt exiſtimaui- eſſe iuris ſtudioloco mniũ Cöſulum, qula a deſignati fuere acce lij Catʒiodoti huilsu mmutatis, eum ali ſenuiam, lbere, Rcimn arbitror Häoandum rũ, nec; prætereaqqe- os itaad unguem po- auam fallatur ea fuüin lium confuſioeadti’ reari cœptos cimmp 4 rimis pohetel sproprimis po- os facerẽtali Alerde m erj lbe 3 m„ A noſtrum — II III IIII VI 29 Parergon Iuris lib. V. 25 tor eſt cenſum Iudaicũ à Quirino actũ anno XXXVII. ab Actiaca uictoria, qui eſt annus urbis DcCLX. quo calculo ſequeretur, ut Chriſtus annorum X XI. pependerit: quod falſiſsimũ eſſe nemo opinor dubitat. Dixi- mus de Deo, dicamus de homine. P. Vergi- lius Maro, Donato autore, natus eſt Cn. Põ- peio Magnol.& M. Licinio Craſſo Conſu- libus, qui annus urbis cõditæ eſt DcLXX- XV. Idem ait perijſſe eum Cn. Plautio, QLu cretio co ss. qui Conſulatus in catalogo nõ reperitur: ſed aiunt hunc fuiſſe annum, quo Chriſtus ipſe deinde eſt natus:& tamen Val. Probus autor eſt, nõ ultra LI. annũ peregiſſe: ut ſatis appareat, primo exemplo lapſum an- norũ decem interceſsiſſe, in hoc uerò etiam pluriũ. Sunt tamen qui C. Sentij& Sp. Lu- cretij Conſulatu perijſſe cenſeant, ut Euſe- bius:quæ ſententia magis ſupraſcriptæ gram maticorũ computationi quadrat. Addo a- liud: Anno urbis conditæ M. CXXXII. Ha- loander Auſonij poëẽtæ Conſulatum deſcri- bit:atqui ipſe Auſonius ſtat contra, Mille annos centumq;,& bis fluxiſſe nouenos, Conſilis Auſonij nomen aduſq; leges. Iterũ anno urbis conditæ M. CX VII. Conſu- latum à Iouiniano& Varroniano initũ oſten dit:& tamen Eutropius nõ minoris autorita tis hiſtoricus, ſeptem annos huic cõputatio- niadimit. Rurſus ſub annũ urbis conditæ PpccccxCl. Gordiani& Auiolę Cõſulatũ collocat, cũ tamẽ Cenſorini cap. X VIII. auto ritate oſtẽdi poſsit, ei anno Vlpiũ, Põtianũq; Cõſules nomen dediſſe. Sed& anno Chri ſti p. x xVIII. Olybriũ V. C.& ſolũ Conſulẽ fuiſſe idem ſcribit:& tamen in Ioannis Papæ Epiſtola, quæ Iuſtiniani Codici inſerta eſt, inſcriptus legit᷑ titulus Maximo& Olybrio IIII. Conſulibus: ut ijs exemplis, alijsq;(quæ ſtudioſi, quibus curæ hæc fuerint, fortè inue nient)ſatis appareat, haudquaquam omnino certam eſſe harum rerum notitiam, neque ab hiſce chronographis omnia ad obruſſam exi genda eſſe:laudandi tamẽ ſunt, quod quantũ in eis fuit, publicæ utilitati& ipſi cõſuluerũt. Unde Guelphorum Gibellinorumq́; ficlio- nes originem habuerint, non approbata Barto liſententia. CAP. XII. Didit Bartolus noſter tractatũ de Guel- phis& Gibellinis: utq; aliquid ex hiſto- rijs tenere uideretur, eorum originem altius repetit,& à Federici Renobarbimp. familię nomine proueniſſe Gibellinos atteſtat᷑: qui uerò Alexandro I11. Pontifici conſentiebãt, Aenobarbiq; hoſtes erant, dictos Guelphos eſſe tradit. nominũ uerò eam fuiſſe rationèẽ, quòd Gibellini uirium fiducia, Guelphi fide ducti ad arma deueniſſent: etenim Hebræo- rum idiomate Gelphi interpretat᷑ os loquẽs, quod, inquit ille, ad zelatores fidei pertinet: Gebellus uerò mons, locus fortitudinis, pri- mo Regum cap. ultimo. Sed hac in re haud- quaquam multum me Bart.autoritas aut ra- 10 20 30 4⁰ 50 60 tio mouet, cùm mihi ueriſimile nõ fiat, acce- Piſſe Italiam huiuſmodi nomina ab Hebręis, quæ quidem conſtat eſſe Germanica. Solent autem omnes populi de idiomate potius ſuo uerba accipere, q́; de alieno mutuari: quò fit, ut ſæpe deprænderim pleroſq; erraſſe uete- rum, qui barbaris nominibus latinam ecymo logiam adſcribere conati ſunt. Exempli cau- ſa: Germanos, inquiũt aliqui, ſic appellatos, quòd fratres Gallorum uiderentur: Alema- nos à lacuLemano: Longobardos, quòd lon gas barbas haberent: Viterbios, à uita iner- mium:G& ſi qua ſimilia:cùm uerius ſit, hæc o- mnia ex Celtico ſermone deducta eſſe. Ger- manos, quòd ſe mutuò integros probosq;ho mines uocarẽt, id enim ca uox ſignificat, un- de& Charolorum appellatio: Alemanos, quòd colluuies eſſet,& gens collectitia, ut ex Aſinij Quadrati hiſtoria Agathius lib. I. re- fert: Longobardos, quòd eiuſdem regionis ſtrenui uiri eſſent: Lang enim patriã aut ter- ram uocant, uuart uerò fortitudinis eſt no- men. Viterbum, ab amplitudine ſtructuræ, quæ ut ex regis Deſiderij epiſtola colligitur, ab eo ædificata eſt, cùm tria oppida, Longu- lam, Vetuloniam, Volturnã, uno muro cin- xit, urbemq́; Germanica uoce Vuiterbu di- xit: quod& beatus Rhenanus rectè tradidit. Sic igitur exiſtimandum& de ijs factionum nominibus eſſe, quæ primũ ex Germania ad nos uenerunt. Igitur Otho Friſingenſis Epi ſcopus, qui Aenobarbi ipſius res geſtas de/ ſcripſit, eiusq; patruus fuit, hiſtoriæ quam de eo ſcripſit lib. II. autor eſt, defuncto Corra- do, 111. Nonis Maij, anno P. S. M. CLII.habi ta fuiſſe Francofordiæ de Imperio comitia, cùm eò omnes tranſalpini proceres,& pleri- que etiam Italiæ primates conueniſſent, Fe- dericumq;, cui à rubra barba cognomentũ, ad Auguſtale faſtigium fuiſſe prouectũ:quo niam cum duæ eſſent in orbe Rom. familiæ, quæ diutius de dignitate certarant, una Hen ricorum ex Gubelinga, alia Guelphorum ex Altdorphio,& ex hac magni duces, ex illa e- tiam Cæſares proueniſſent, propterq́; æmu- lationem reipub. quietem ſæpius turbaſſent: uiſum electoribus fuit, ut ſeditiones illæ ex- tinguerentur, Federicũ ad id dignitatis pro- mouere, quòd utranq; familiam ipſe attinge- ret, cùm eius pater ex Gubelingis eſſet, ma- ter uerò ex Guelphis, Henrici ſcilicet Nori- corũ Ducis filia.hæc ille. Potuerunt quidem Germani rebus ſuis pacisq; ſtudijs hac ele- ctione conſulere: Italorũ quidem animos ta- li contagione infectos acrius exarſiſſe con- ſtat, ſuborta inter ipſum Aenobarbũ& Ale- xandrum Pontificem ſimultate, quæ deinde in apertum bellum prorupit: quia Pontifex quibuſdam literis ad Cæſarem ſcripſerat, ſe nõ ſolum coronam Regiam, ſed quodcunqʒ aliud præterea beneficium libentiſsimo ani- mo ei collaturum. Interpretatusq; eſt Federi cus Beneficium, ex uulgari& barbara ſigni- ficatione pro Feudo: tanquã Pontifex ſe pa- PP 1 6 1 D. Andrcæ Alciati 6. tronum, Imperatorem uerò clientem nuncu paſſet:ea fuit in ipſo, comitatuq́; ipſius doctri na, quæ tot ſcilicet ciuitatum excidio luere- tur, quot deinde cõſtat ab ipſo Federico tum fuiſſe dirutas:ut uerũ ſit qd inquit Horatius, Quic quid dehrant reges plectuntur Achiui. —. 8 1 B De inſignibus GRarmis, aliter qudm à Bar tolo traditum:itemq; de Velis regijs. CAP. XIII. Lium tractatum idem Bar. compoſuit, quem de inſignibus& armis inſcripſit: in quo pleraq; diſputat ad hoc argumentum pertinentia: aduerſus quem extat Laurentij Vallæ accuſatorius liber, de quo neceſſe nũc nõ habeo ferre iudicium, ne forte crabrones excitem,& uel Iuriſperitos, uel Grammati- cos irritem, atq; offendam. Illud ſolm addu- cam, neutrum ipſorum habere quod ex uete ribus autoribus hacde re in medium addu- cat. Nec enim arbitror inſignium horum uſum apud eos fuiſſe, ſed ex militia primũ ea inualuiſſe, deinde à priuatis quoq;paſsim ac- cepta, tanquam nobilitatis antiquitatisq; fa- miliæ teſtimoniũ. Etenim Aquila, quam Ro mani milites in militia habebant, non clypeo inſerta depictaue fuit, ſed potiusfuſilis. Dion lib. X L. I naæio uòs dxενο œ A‿νν derο* vu- . ι Wiov ro, ælιςασοααιπσά νσασντουνι νπ α noe ꝓᷣxππυπτ⁴bis, u M0r09&ie cluę di Tœ‿νσνν εα xp S dev 70„ svỹpᷣxnax Xτνννάᷣνο½ dπσ νQσα Ʒeι τ ⸗ xedbꝑ uτœmOννυνυναάα έςα̃. Ferculum, inquit, ſeu ſacrarium eſt modicum, in quo aquila au rea collocatur,& in omni iuſto exercitu ab aquilifero haſtæ longæ pręfixa defertur: quę quo facilius humi impingęi poſsit, in acutam cuſpidem deſinit. Idemq; arbitror de Draco- nibus, unde& Draconarij dicti, quòd Draco nes ſigna militaria equitũ ferrent: quod Ve- getius& Modeſtus tradunt. Claud. in vII. Tomſellonor =Quid fiſa Draconum Ora uelint, uentis fluitent, an uera minentur Sibila, ſuſpenſum rapturi faucibus hoſtem. Argenteo capite fuiſſe innuit Suidas dictio- ne ⁴μ. Habebant& Vexillationes ſingulæ ſua ſigna,& Legiones,& Xuxilia Palatina, ut in breuiario Theodoſij Junioris cernere eſt. Herculiani& Iouiani Aquilam flauam, Neruij rotam, Braccati glandem& circùm duas auiculas, Cornuti duo inflexa cornua rubra, Tertiodecimani leporem cęruleum, alijqʒ alia ſigna, quæ referre nõ attinet: ea Aa- puœαræ uocari ſcribit Vegetius lib. 1I. quæ de- inde militia miſsi retinebant. Procopius lib. I. belli Gothici autor eſt, milites Romanos, qui in Galliæ limitib. aduerſus barbaros con ſtituti erant, capta à Gothis Italia cum barba ris cõueniſſe, ſeq; illis coniunxiſſe, dignitatis loco, quẽp ius habebãt, inſignibusq́; ſaluis: quę ad ſua uſque tempora ab eorum poſteris conſeruata idem refert. Habebant& ciuita- tes ſigna fua, quibus originem, aut cultum te ſtarentur. Hinc in nomiſmatis Athenienſiũ Plerunque uidimus noctuas: ſic Claudianus. de Mediolano: —Ad mœnia Gallis Condita, lanigeræ ſuis oſtentantia pellem. Erant& I ela regia, id eſt, inſignia Cæſarã, quæ domibus& prædijs principis impone- bantur:quod ſi quis rei priuatę imponere au ſus fuiſſet, graues dabat pœnas a.In Epiſtolis Caſsiodori lib. IIII. apparet, ſolita huiuſmodi ſigna& titulos ijs domib. inſcribi, quas prin- 10 ceps ex poſſeſſorũ delicto ad fiſcum ſuũ tra- hebat. Sed an artifex poſsit alij eiuſdem artis prohibere, ne ſuo ſigno utatur? Et Bar. poſſe cenſuit. at alij negant: permittendũ enim uni cuiq; rei ſuæ quam uelit notam imponereb. idq; uerius, dum citra aduerſarij fraudem id fiat. Sed an ſi res facta appareat pręſumamus ab eo factã, cuius nomẽ uel inſignia gerite Et puto præſumi. Sed an ex hiſce inſignib.quę lapide inſculpta ſunt, argumentũ ad ius pa- z0 tronatus eccleſiæ, idq; genus ſimilia, duci poſsit: Reſpondeo, ſuprà reſponſum eſtd. De literæ z, uaria pronunciatione: de Za- nis populis,& quid ſint maſſeres, Cæſaris& Tran quil li locus emendatus. CAP. XIIII. MNnun conſtitutione, quam primã Iu- ſtinianus edidit, de hæred.& falc. Hinc, inquit, Carthaginenſes priſtinã nobis liber- tatem acceptam referant, I zaniq; nuncpri- z0 mům in ditionẽ Romani nominis redactt, in ter ſubditos perſeuerẽt. Sic enim legendum eſſe Viglius noſter iamdiu annotauit, utgræ ce non æra, ſed Tzani legatur. cui ſententię ut accedã idem luſtinianus conſtit. X X✕ VIII. impellit, qui de moderatore Helenoponti lo quens, Hanc, inquit, deinde Tzanorũ regio excipit, ſub noſtro nune primũ imperio Ro- manorum ditioni adiuncta& ẽ. Sunt autem hi populi, quos ueteres Sannos uocabant, ut 40 eſt apud Strabonem lib. X 11.& Euſtathium Dionyſij interpretem, qui Sannos uocatos exiſtimat, quos prius& Macrones dicebant idq;& Stephanus tradit. quomodo autem lu ſtinianus eos primũ per Sittan, deinde Theo dorum uicerit,& ut in ſormam prouinciæ eo rum regionem reduxerit, relatũ extat apud Agathium lib. v. Indeq; apparet, eoſdem po- pulos eſſe Sannos,& Zannos, ſed ſcriptura tantum differre, ſicut zethus, ſethus: ſmyrna, so zZmyrna: ſmaragdus,=Zmaragdus: Lesbos, Le zbos,& ſimilia. cùm enim Græci ſuum lenius,& nõ adeò preſsis dentibus pronun- cient, ut barbari faciũt, ad eum ſonum expri- mendum zαν addunt. Triplex enim uidetur eius elementi pronunciatio: una lenior, qua Græci utunt᷑,& magna ſimilitudine cum 8 noſtro cenſetur: unde apud eos uim dupli- cis nõ habet, ut cùm Homerus& Vergilius dixerunt, Nemoroſa Zacynthos:&cùm Pru 6o dentius in Hamartigenia, Gens Pherezea ſa gittis.& Iuuencus, Et gaza diſtabat rerum poſſeſsio fulgens. ſicq; eam hodie Galli pro- ferunt,& Martiani Capellæ tempore factita- ri ſolitum, ipſe ſatis oſtendit. Alia plenior, qua a datis ad eumm andti in Alexip mulũnoſtta uoce rilusin Inſtit liholrräüeh ſe Hodie uulgam iidr,ſic diſtim waatindictionib inequit:nec hac mrancillæ nomè: nid aptiorem exi muamelementiz ninibus ocioſis. tdos ideſt uulga ſus diputandare Galliperz profe d ſcribebant cuit nbus,quarũCæſa nit Mazates inq Anoſtros uulner ettoladares Celtis licpinterpretandh uus quamutde li Hamus cuius idé! manquill in Cali primãtumultãL quamuis uulgoal diqgealectio poll dco Nlateres uidde wmnon öblimile nineium luan nnpn lenüne lxct ivg ſaeneßr zu runciatione: de 2, ſorscſaiN Tagu 1 CAP. XIIII. ione, quam primä h de hered&lalc Hü priſtinãnobüslie n', Tznniqy nunepr, ani nominis redacti t. dic enim legencm ndiuannotauit, utgn i legatur cui ſenteni anus conſtit.X XäyIl. ratore Helenoponiib deinde Tzanofũregp ncprimũ imperioko uncta&c, Sunt aulem Sannos uocabantu- bb. Xll.& Euſtaubium qui dannos uocm, &Macrones dicebit dit quomodoautem er Sitean deince tc ſormampfouincito- erit, relatũ extital T 1 uim dupl H omelli Acum Du lexcui 3²³ qua Latini utunt᷑, apud quos duplicis ſuim habet,& in eam literam cõuertitur:ut, patriſ- ſo, ſolœciſſo, maſſa, obryſſa,& ſimilia. Idcir- co ab App. Claudio damnata, quòd dentes mortui dum exprimitur, imitetur. eam Græ- ci in ſd, more Dorico diſſoluũt. quãdoq;& in di, ut cùm dicunt diæta, diacynthos, εεσ&ρμ. Tertia etiam magis ſtridens, quę barbaris eſt peculiaris,& quam ſolent recentiores Gręci adiecto ⁊au, ſcribere, ut in hac ræiννe, ut in no mine celeberrimi apud Græcos grammatici Ioannis ⁊⁸έιτν, qui in Heſiodũ& Lycophro- nem ſcripſit cõmentarios. item in hac uoce, ꝓœονπενσνα quo nomine Mediolani ducem Cõ ſtantinopolitanus Imp.cùm obſideret᷑ à Tur cis, datis ad eum literis appellauit. Sic& Ni- candri in Alexipharmacis interpres medicũ malũ noſtrà uoce appellat ²ε‿ρρυνν⁸νρ ſic Theo- hilus in Inſtit. plerunque latinas uoces ſcri- Dit,hierGans, eeuerd bεντννστμν& ſimi- les. Hodie uulgaris Italica lingua duplici 22 utitur, ſicq; diſtinguit panem mazam, Aà cla- ua.at in dictionibus quæ à z incipiunt id fie- ri nequit:nec hac ratione Bononienſes Ioan Parergon luris lib. V. 10 20 næ ancillæ nomẽ ab ore apri diſcernẽt: ut me ritò aptiorem exiſtimem illius t adiectionẽ, quàm elementi=² iterationẽ. Sed hæc nos ho minibus ocioſis Aethiopem ſubinde lauan- tibus, id eſt, uulgaris linguæ grãmaticis diffu ſius diſputanda relinquamus. Cæterum quæ Galli per ⁊ proferebant, Græci plerunq́; per d ſcribebant, cuius rei exemplũ eſt in ma⸗=a- ribus, quarũ Cæſar cõmentario pPrimo memi nit: Mazares, inquit,& tragulas ſubijciebãt, & noſtros uulnerabant. At Heſychius autor eſt Madares Celtis eſſe latiores haſtas carniũ: ſiccʒ interpretandũ eum locum arbitror, po- tius quàm ut de Mazacis Perſico telo intelli- amus, cuius idẽ Heſychius meminit. Apud ranquill. in Caligula leget fortè aliquis ad primũ tumultã Lecticarij cum maſſerib.&ë. quamuis uulgò aſſeribus ſcribi ſoleat, defen diq; ea lectio poſſit. Siſenna uno atque altero loco Materes uidetur appellaſſe Gallicum te lum non abſimile lanceæ. PDrincipium quandoq; pro fine poni, empro- rem pro uenditore, locatorem pro conductore, creditu pro de⸗ bito:& Il.j.de præſcr. uerb. declarata. CAP. XV. On paucas res quãdoq; reperimus uel Nrhhone prorſus contrarias, quæ ta men eadem ſignificentur uoce: ſic Gramma tici Obeſum dicunt& macrum,&pinguem: ſic Supremum,& qui primus eſt,& qui ulti- mus:ſic Cœlum profundum dicũt,& econ- trario Iul. Cæſar uallem altam: ſic apud Ari- ſtotelem«ρνuna ſignificatione& principiũ ſignificat& finem: quòd enim unaquæq; res certi finis cauſa fiat, quoniã cuiuslibet actus ſubſtantia finem, tanq́; cauſam reſpicit, idcir co ea cauſa principiũ quoq; dicitur: qd IIII. V uτντνςνον ille proſequit᷑. Sic initia nos ſacra appellamus, quòd in primis uenerandi ſint Dei; unde& initiati:& tamen Græci afi 30 4⁰ 50 60 324 ne λαντα magis appellant. Sed huiuſmodi nos alijs diffuſius tractanda relinquamus, triaq; nõ abſimilia Iuriſconſultorũ uerba ex. plicemus, quæ propter mutuum reſpectum quandoq;indifferenter Ponunt. Et in primis quandoqʒ reperimus uocem hancCreditum ea ſignificatione accipi, ut debitũ ſignificet: nõ enim res alicui debita eſſe poteſt, quin al- teri ſit credita. Iulianus: Si pecuniã numera- tama tibi traditã donandi gratia, tu quaſi cre- ditam accipias, cõſtat proprietatẽ ad te tranſi re. intelligunt interpretes quaſi creditam, id eſt, debitam tibi ex præcedenti aliqua obliga tione b. quo exemplo& Marcus Cicero ora- tione aduerſus L. Piſonem: Nöõnne, inquit, cùm Cc. talenta tibi Apolloniatæ dediſſent, ne pecunias creditas ſoluerent, ultrò credito rem debitoribus addixiſti? Sed hæc interpre- tatio facilem habet expoſitionẽ, cùm ex ſub- auditione defendi poſsit, an ſcilicet ſibi credi tas dicamus, an à ſe. Difficilior eſt nodus in emptione& uenditione: conſtat enim aliam uocem pro alia poni:ut cùm lex actionem ex endito dari ait, quæ ex empto ſit:& licet nõ adedò id frequenter fiat, ut Accurſ. ai te, tamen ſatis cõſtat quandoq; fieri:nam& Caius, Ve teres, inquit, emptionũ uenditionũq; appel- lationibus promiſcuè utunturd. Videtur au- tem id non alia ratione induci, quam ex rela- tionis natura, quæ ubi eſt emptor, ibi& uen- ditorem eſſe neceſſario infert: quapropter ſi contractum ipſum uerba reſpiciant, hæc in- terpretatio rectè aſſumit᷑: ſiad perſonas, non rectè. alia enim eſt emẽtis, alia uendentis per ſona: hic rem, ille dat preciũ: diſtat autem res ipſa àprecio:quo fit, ut antiquiſsimis tempo ribus, quibus ab emptione permutatio non diſtinguebatur, etiã ad perſonas promiſcuè poſſent rectè hæ uoces referri. Idem& in Lo catore Conductoreq; dici poteſt: licet enim uulgò dicamus eum, qui precium dat, Con- ductorẽ: qui uerò rem, uel operam, Locato- rem eſſee: tamen quandoq; uice uerſa obſer- uari has uoces uidemus:quod Laur. Valla li- bro I. Elegantiarũ oſtendit,& ante eum Ac- curſ.noſter f. Hinc domini mercium merces uehendas locare dicunt᷑, cum tamen ipſipre- cium dent:& magiſter nauis conducit uehen da mancipia, cùm tamẽ preciũ ipſe recipiats. ſic alibi quis conducit ſeruũ docendum, alibi uitulos paſcẽdos,& ſimilia. Vnde& Labech de magiſtro nauis loquẽs:Idem iuris, inquit, ſi quis conduxiſſet.& mox: In quem ducen- das eas merces locaſſet. quibus uerbis oſten- ditur, qui prius conductor uocatus erat, loca torem rurſus dici. Poſſent& alijs ex autori- bus alia exempla adduci, paſsim enim occur runt, ſed hæc ſufficere uidentur. Putauerim autem, quoties rei dominus, uel qui pro do- mino eſt, alicui rem ſuam tradit, locatorẽ di- ci poſſe: quod maximè uerùm eſt, cùm ipſe pecuniam pro traditione& uenditione acci- piti. quòd ſi ipſe det, idem quoque dici po- teſt, cùm datur, ut aliquid in ea impendatur, PP 2 a I. cum in cor⸗ pus. de acqui. rer. dom. b Dock. l. ſi ego. ſicert. pet. c l. ex cõuentio ne. in fin. C. de pact. l. j. C. fe ſer. ext. d l. ueteres. de act, empt. e 1.§. ſi quis ſeruu. depoſ. f I.ij. adl. Rho. 2 l fin. in prin. eod. tit. h d. l. fin. t d.I j. 6. ſ quis ſeruum. ſecun do reſponſo. . Me un 6 N a d.l. j.. ſi quis ſeruum. pri⸗ mo reſponſ. 5 d. l. j. de præ⸗ ſcript.uerb. g. j. inſtit. ma dat. d Bald. c. inno⸗ tuit. de elect. 325 D. An dreæ Alciati 326 ueluti ut merces uehantur, ut ſeruus erudia- tur: Locator enim uehendarũ mercium, Lo- cator ſerui erudiendi rectè dici poterit.Is ue- 10, cui fit traditio, ſi ei pecuniæ dentur, cõdu ctor quidem ipſius ſerui erit, licet operarũ lo cator idem dici poſsit: unde ſi in operis delin quit, ex cõducto cõuenietur: ſi extra operas, ex locato a. Hincq; infertur, aliter declarandã Papiniani legem, quæ in tractatu de præſcri- ptis uerbis prima eſt, quam cæteri,& in pri- mis Iaſon fecerit b:ibi enim IJuriſconfultus in caſibus incertis agendum præſcriptis uerbis eſſe docens, hoc exẽplo utitur: Domino mer cium in magiſtrũ nauis, ſi ſit incertũ utrum nauem conduxerit, an merces uehendas lo- cauerit, ciuilem actionem in factum dandam eſſe Labeo ſcripſit. Dubium autem in hoc ca ſu erat, nunquid magiſter nauis eſſet locator nauis, an uerò conductor mercium:& ideo, an ex conducto, an ex locato conueniri debe ret.Cæterũ quod ſubijcit᷑ aliud exemplũ, ad- huc dubitabilius eſt: Item ſi quis, inquitille, precij explorandi gratia rem tradat, neq́; de- poſitũ, neq; cõmodatũ erit: ſed nõ exhibita fi de, in factum ciuilis ſubijcitur actio. Atqui, inquit Iaſon, hoc caſu agi mandati debet: ni- hil enim obſtat cur mandati agi non debeat:: & qui mercedẽ interueniſſe aiunt, planè ſom niant. Reſpondeo: Mandatum ſolo cõſenſu contrahitur, hic autem cùm res tradita ſit, nõ conſenſu, ſed re uidetur contractum: cùm er go depoſitum cõmodatumq; re contrahatur, & hic neq; depoſitum, neq; cõmodatum ſit, ſequitur ut in dubio cõtractum innominatũ potius præſumamus, quàm mandatum. Baronis nomen an Latinum ſit,& quo ſen- ſu accipiatur. CAp. XVI. Xronis uulgare nomen apud luriſcon- ſultos recentiores in uſu eſt, pro genero ſo, inſigniq́; homine: quem ita definiuit Bal- dus, ut Baro ſit quiſquis merũ miſtumqʒ im- perium in aliquo caſtro conceſsione princi- Pis habet d: dictos autem exemplo græci ſer- monis à grauitate exiſtimant. Atex Grãma- ticis noſtris aliqui etiam inſigniter docti Ba- ronis nomen apud Ciceronè q uoq; legi con tendunt,& pro homine ſtolido atque inepto accipi. Sic Antipho ſomniorum interpres li bro de Diuinat. 1I. Baro dicitur. Sic 11. de Fi- nibus: Hæc cùm loqueris, nos Barones ſtu- pemus, tu tecum ipſe rides. Sic lib. familiariũ IX. epiſtol. ult. Ille Baro te putabat quæſitu- rum, num unum cœlum eſſet. Sic& ad Atti- cum lib. Epiſt.v. Apud Patronẽ,& reliquos Barones, te in maxima gratia poſui:& hercle merito tuo feci. Sed certè ſi uox hæc Latina eſſet, iuſteé admiraremur, cur nõ& in alijs au toribus reperiretur: unde cùm tot errata ui- tio bibliopolarũ in Ciceronis operibus ſint, non facilè eſt1 ingulari cuiquam teſti de inco Iumitate lectionis credendum. Conſtituen- dum eſt, inquit Theophraſtus, ſecundum ea quæ trequentius accidunt, non quæ& emeσα— 10 20 30 4⁰ 50 60 Ayov. nam etſi ponamus ſupraſcriptis in lo- cis ita ſcripſiſſe Ciceronem, non ubique qua drat ea interpretatio, ut hominem ſtolidum ſignificet, præſertimq́; in epiſtola ad Atticũ, qui ſolus locus aliquanto certior,& adhuc incontaminatus ſupereſt: atqui ibi pro philo ſophi ſectatoribus& ſtudioſis accipi uide- tur. Ego Buparas, id eſt, Verones, ſeu imitatio ne Dorica Barones, accepi populos Hiſpa- niæ eſſe, ſic à fluuio, cuius Martialis quoque meminit, dictos: qui(ut nunc Germani) ſo- lebant principibus apparere,& excubias fa- cere: quos& ueriſimile eſt eligi ſolitos præ- grandi corpore, quãuis mente ſtolida eſfent, quod huius militię proprium eſt, Cæſar IIII. cõmentario belli ciuilis: Caſsius ſemper Ve rones, compluresq́; euocatos cum telis habe re cõſueuerat, à quibus cæteri intercludunt᷑, qui ad cædem faciendam ſubſequebant᷑. Ta- les opinor Plutarchus in C. Marij uita Sæ- ueze uocat, quos ipſe diffinit buνενεεεανν nporeuννυν Ts-ανꝶꝙ id eſt, prætorianos& apparitores ex ſeruis qui ad eum cõfugerãt: horum ueſtimentum Bardiacus dicitur Mar tiali: Laſsi Bardiacus quòd euocati.& hinc Bardiacus iudex Juuenali. Igitur Cicero Pa- tronis philoſophi Barones, uocat eius ſecta- tores, quòd inſtar apparitorũ illi ſemperad- eſſent. Alijs uerò in locis, ſi rectè ibi ea uox le gitur, pro fatuis& ſtolidis accipit᷑, metapho- ra ab eorum moribus ducta. reperi& quan- doque hanc uocem pro cognomine in anti⸗ quis ſpectationibus, qualis una eſt Brebięad lacum Verbanum: P. M. L. COELI L. E. OVE. BARO- NIS. VI VI R PONTIFICI. IIIIVIR. AP. CVRATO RI SALT. TIBRONAN ITEM TEMPLI MINERVAE ET AL BVCI AE VIRILLIONIS. F. VXORI EIVS. COE LII. IVVENAL. ET SEVERVS PARENTIB. OPTIM. Fideꝛuſſorem, qut in maiorem ſummam acce- dit, ſaltem in ueram teneri, aduerſus Bartolum:& ueram no eſ- ſe dialecticorũ differentiam, an negatio uerbum præ⸗ cedat, an ſubſequatur:& quædã ad hanc rem ex Hermogene. CAP. XVII. Eceptiſsimum iuris autoritate eſt, non poſſe fideiuſſorem in duriorem cauſam obligari, quàm principalis ipſe teneat᷑:ideoq; talem fideiuſsionem ſi aduerſus ſupra ſcri- pta factum ſit, eſſe nullame. Sed dubium elfae eſt, an ſaltem eatenus ſit efficax, quatenus lger principalis tenebatur.& Bartolus credidit o-⸗ F mnino nullam, quia forma legis neglecta ſit. Si igitur cùm Titio deberem centum, tupro me apud eum in ducenta fideiuſſeris, nec ad ea quidem centum, quæ uerè debebam, eris obligatus: quia l.placuit. eos inquit omnino —.— 7 4.„ 2t⸗ 0„ n5 obligarit. cùm enim ſigno uniuerſali poſt flgea —.„ ₰ꝙ poſita ſit negatio, apparet radicitus actum eſ- ſe nullum: ſicq́; non pauci ex noſtratibus 5 tradide- bec uiuapræce d 0 8„ non eſſe, Epler gexiſſe quod- dp.XXVtradt i„ cum adducit qu 3 ele id eſt nõ Omm nlubtiliter diſſe ult. Negationeii ſuutimur, quo- nusquandoqm doetiam amplius eh 19 auladseha ea S nonoblch unmoe& tellun Onnia pontus crake Maus lignificat piimimus uelpe exemplo: ꝓ,y holpes poſtquan iihomini. Sic pla ninecgbenignot VIpunuss Scien bet uoluntaten ntem, ſed patient nus uelle, ſed non mus utapud Hol Ba auuy Poſtg vorum iculabat negatio: uoldite re icural cumdi lloc ilo nſane 1 m. Nurimäindoluit Llerepittldel mum nuncime, mnucundißindn qulneganticem unch:ſeutnãi ala liddialec 85 ere, ſceunc etmogenis ſen 0 riume 3 15 Caade 3 erſe uocatos cum telishzde s Cxteri intercluduni lam ſubſequebani, in C. Marijuine e diffinit rooiru ‚id e prætorianos& quiad eum cöfugent Bardiacus dicinurſſu s quòd euocati. è lit enali Igitur Ciceropy rones, uocateiusſech Paritorũilliſemperad vcis,ſirecteibi eavont èlidis accipit metayti ducta. reperi& qun procognominein m qualis unaeſtreti 1.F. OV. 3Ad- IIVIR. 42. CIRAII NANI HINERVAE E 1 41¹ S.vXORI EMIVS Cd 4XENTIB OPTIM. „ due ſuketolm.O lermd lraatus. man att.lſi ultra. cae fideiuſtl itumẽ.ſ.pe. ud ſol. blſiſeruus.9. 9 pliru. ſi quis cast. clj. Kientia. detribut. il cum plures. §. nimium. de alnin, tut. 3²7 tradiderunt. Mihi iniqua ſemper uiſa eſt hæc diſpoſitio,& à ratione naturali nõ parum re- cedere:ideoq; nunquam potui adduci, ut ex facto ſecũdum eam reſponderem:etenim ali quibus legibus poteſt hæc ſententia apertè confutari*. Nec ratio quæ pro ea adducitur tam firma eſt, ut conuelli non poſsit. In pri- mis enim aio, ueterum codicum lectionem aliter ſe habere,& negationem in ijs ſigno u- niuerſali præponi, Placuit non omnino obli gari: tanquam obligari quidem uelit lex, ſed non in totum:ſicq; Norica editio habet,& e- go in antiquiſsimo exemplari ſcriptum ha- beo. Rurſus aio, diſtinctionem illam, An ne gatiua præcedat, an autem ſequatur, certam non eſſe,& pleroſq́; ueterũ autorũ eam ne- glexiſſe: quod Laur. Valla lib, dialectices I. cap. Xx XVI. tradidit, ubi Pauli Iuriſconſ. b lo- cum adducit: quia uerũ ſit omnes ſtatos non eſſe, id eſt, nõ omnes ſtatos eſſe, qua de re nõ inſubtiliter diſſerit Hermogenes lib. Rhet. ult. Negatione, inquit, quandoq; eodem ſen ſu utimur, quo ſi affirmatiue loquuti eſſe- mus:quandoq; minus ſignificamus, aliquan do etiam amplius, eodem ſenſu: ò.νυρν νρꝙνHρ‿η pde vp⁄d αιdεεeνoοναμ αανν½ενν uatesclarus erat,& non obſcurus diuinator. ſic Ouidius: Iam mare& tellus nullum diſcrimen habebant, Omnia pontus erat:deerant quoq; littora ponto. Minus ſignificat cùm per confidentiam de- primimus, uel per auxeſin intẽdimus, ut hoc exemplo:& ‧ε&⁴μκν τια νινκενμμꝶ!⁹ο σ Toε ρm. O hoſpes poſtquam neq; malo neq; impruden ti homini. Sic Plaut. Epid. Neq́; malo homi- ni, neqbenigno tuo dedi Stratiphocli. Sic& Vlpianus“: Scientiam hic accipimus, quæ ha bet& uoluntatem:ſed ut ego puto, nõ uolun tatem, ſed patientiam: non enim debet domi nus Lellok non nolle. Amplius ſignifica mus, ut apud Homerũ: e ναμφαάν ᷣανμεμοαĩοο Bd⁴ ⅜ηφηηένeν. Poſtquam nõ debiliſsimus Achi- uorum iaculabat᷑. Maior hic affirmatione eſt negatio: uoluit enim ualentiſsimũ oſtende- re, ſicut& cùm dixit, s7 αxνν νε ica σνεσ᷑eε. Hoc uiſo nõ ſanè eſt lætatus Achilles:id eſt, plurimũ indoluit d. Sic& Serui. Sulpitius ad Cicer. epiſt. lib.1II. Etſi ſcio non iucundiſsi mum nunciũ me uobis allaturũ:id eſt, ſaneq́; iniucundiſsimum:ut ſatis appareat, falli eos, qui negant idem eſſe nõ iucundum,& iniu- cundũ: ſicut nõ iuſtum,& iniuſtũ: qua de re Valla lib. dialect. II. cap. X X XII. rectè diſſe- rit& uerè, ſecundum tamen ſupra ſcriptam Hermogenis ſententiam& diſtinctionem. Carmen Archilochi reſtitutum, O M artij uatis apud T. Liuium:& emendatus Plinius,& expli catus Ouidius in lbin. CAP. XVIII. Vm ius belli id ſit, ut capti efficiãtur ca- pientium, quia par cenſetur utrinq; cau ſa, unde& hoſtes ab æqualitate dicti ſunt: ui- ſum eſt legislatoribus, ut ſi quo caſu de ma- nu hoſtium captiui elaberentur, ius poſtlimi nij habeant: quod nõ ad homines tantũ perti 10 20 30 4⁰ 50 60 Parergon 1uris lib. V. 388 net, ſed& ad res ipſas,& ad naues longas,& onerarias, ad equos, idq́; genus ſimilia, quæ bello capta ſunt:excepere tamẽ arma, ut ſcu- tum, gladium, caſsidem: ea enim poſtliminio reuerti negantur, quòd turpiter amittanture: etenim ſemper apud ueteres infame fuit, ar- ma amittere. Vnde r Næmτ⁷es dicti, qui metu ea in bello abieciſſent: quo nomine in ueteri comcœdia notatus fuit Demoſthenes. Illud quoq; traditum ab autorib. eſt, Archilochũ poẽtà Elegum à Lacedæmonijs urbe eiectũ, quòd ſcripſiſſet præſtare clypeum amittere, q́; in acie mori. cuius elegion à Plutarcho in Apophtheg. Lacon. refertur, itemq; à Strab. lib. X.& rurſus lib. Xli. ſed adeò corruptum eſt, etiam in Græcis exemplaribus, ut inter- pretes, quamuis uiros doctos, fefellerit: nos ex uocum ipſarum, ut ita dicam, parietinis, exq́; Ariſtoph. in Pace autoritate, ſic reſtiruẽ dum cenſemus: Aœσ⁸⁴αιερν Giν yνν ννσ τπσπρέ dνν NTde&ααεαν MÉmiwrop S leA, Juxνν ςν Rĩεενἀ'yep. A,ie EKev Ege, Ap lis il3coa S dαιοιꝓꝗ[ Scuto aliquis Thracum non noſtra ſponte fruatur, Quod liqui illeſum uepribus in medijs. Sed ſeruaui animam fugiens, chypee ergo ualeto. Non æque illæſus mox meus alter erit. Sanè eo in uerſu per dięreſim ſoluitur dictio Qei' ο, quod exemplo nõ caret. Idem Archi- lochus apud Theonem in progymnaſmatis, Huude iu Ae³ſivew& rivei: trimetrum eſt car men, in quo⸗αννε triſyllabum eſt. Sic etiam apud Latinos, ut apud Martiũ uatem, cuius carmina à T. Liuio lib. X X v. referuntur, ſic in pedes ſuos redigenda: Amnem Troiugena cannam Romane feüge, Ne te alienigenæ in campo cogant Diomedis Conſeruiſſe manus pugnando: Sed neq credes Tu mihi tunc, donec compleris ſanguine campum, Multaq; millia cæſa tuorum deſerat amnis In pontum magnum terrai frugiferai, Piſcibus, atq; aulibusq́;, ferisq; colentibus terras, Vt fuat eſca caro tua:nam mi ita luppiter orſuſt. Tametſi arbitrer abhorruiſſe Liuium fœtorẽ hunc antiquitatis,& aliqua mutaſſe, ne con- tra hiſtorię legem proſæ orationi carmina in ſereret. Quòd ſi quis Aeu illam in carmi- ne Archilochi non probet, poteſt legere ęu- „ αʒ⅞ eodem ſenſu. Sanè hunc poëtam Ar chilochum, qui primus iambici uerſus reper tor fuit, Ouidiani interpretes à domeſticis Lycambesinterfectum ſcribunt, quoniam in lbin ſic feriptum ſit: Vtq; repertori nocuit pugnacis iambi, Sic ſit in exitium lingua proterua tuum. Ego in bello interfectũ eſſe apud Plutarchũ in libello, Quemadmodum quis de inimicis utilitatem capiat, legi, à Corace, qui fortè& ipſe eius carmine fuerat proſciſſus. Iidem in- terpretes nõ minus incurioſe& ſequens car men explicant: Vtq; parum ſtabili qui carmine læ ſit Athenas. legendum enim eſt Athenin,& de Hippo- PP 3 e l.ij. de capt. 3 2 4§. ſui, autẽ. In⸗ b L.in ſuis. de li⸗ e D.Andreæ Alcati nacte intelligendum, quipr imus iambũ clau dicare fecit,& ſcazonta in Bupalum& Athe nin compoſnuit, ut eſt apud Suidam: ut rectè Ouidi ius parum ſtabile, id eſt, claudum car- men ei tribuat. Plinius lib. x Xx xXVI. cap. V. Anthermü, non Athenin uocat: errore, ut ar bitror, librariorum. fuit autem Anthermi fi- lius uterq;. Pari negligentia aliud rurſus ſe- quens tranſmiſeruntndem interpretes: Vtq; Syræ uates fertur perijſſe ſeueræ, La ſa ſit excidij de xtera læſa tui. Dexteram enim accipir Ouidius pro hoſpitij cõiunctionisq; iure:& Heſiodum intelligit, qui ob ſuſpicionem uiolatæ ſororis ab Anti- pho& Cemeno hoſpitibus ſuis occiſus eſt: ſeu ut alij ab Amphiphane,& Gannyctore, ut eſt apud Plutarchum,& eius poëtæ inter- pretem lIoannem Zezem, præterea& Sui- dam. Sunt ſané& multa alia huiuſmodi loca malè apud Ouidium eo in libello ab interpre tibus explicata, quorum quæ nobis occur- rent, cùm occaſio tulerit, non grauabimur fa cere mentionem: tametſi ratio ſtudiorũ meo rum uix ferat, ut in huiuſmodi minutias poſ- ſim diuertere. Ouitas quomodo diffiniatur:& an ea uoce tanquam proba uti poßimus. CAP. XIX. Sa itas quid ſit, plerique diffinire tentaue- runt, hactenus tamen nemo ſat rectè: ex- periamur& nos, quid præ ſtare hac in re poſ- ſimus. Igitur putamus ſic rectè finiri: Suitas eſt hæredum qualitas, qui primũ in poteſtate paterna locum tenent, continuationẽ domi- nij neceſsitatemqc; ſucceſsionis ipſo iure in- ducens a. Vident autẽ hi hæredes quodã mo- do ſibijpſis ſuccedere, cùm uiuente quoq pa tre domini cenſeant᷑ b,& ideo Sui appellan- tur: à qua dictione Doctoꝛ es noſtri uerbum Suitatis deduxerunt, quo ego uti nõ rarò ſo- leo, fiue quòd in legalis ſapientiæ ſcriptis n5 exiſtimem omnia adamufſsim ſecundũ uete- rum eled g anti. d requirenda eſſe: ſiue quod nõ minus licere noſtratibus Doctorib. exiſtimẽ, quam ueteribus oratoribus aut philoſophis cõceſſum ſemper fuit:ẽ quibus Aſinius Pol- lio Patauinitatem quandam in T. Liuio ſeno tare dixit. At Plato quãuis alioquin eloquen tilsimus, 8 athitatem quoq;,& menſalitatem cõmentus eſt. Hinc apud Laẽrtiũ in Dioge- nis Cynici uita, Platone de idæis diſſerẽte,& Tæπιρπσα ʃ αυναᷣsοτ œæ ominante: Equidèé, inquit Diogenes, menſam& cyathũ uideo: menſe alitatem uero, cyathit- atemq́; nõ uideo. cui ille: Recte, inquit: quibus enim cyathus menſ aq; conſpicitur, oculos habes: quo au- tem menſalitas& cyathitas conſp icitur, ani- mum non habes. Sed& apud Fabiũ ele Fane eſt diſtic hon in Hermem quendam, qui lon- gis dictionibus ob Aeeone atur: B 1 Gaudet honorificabilitudinitatibus Hermes, Conſuet din us ſe ollicitudinibus. Videtur& nouè dixiſſe Cicero admirabilita tem, lib. de Offic. II. 10 20 30 4⁰ 50 60 Diclio Suus, quamuis reciproca ſit, tamen aliter atq; aliter in iure noſtro accipiuer:& aduerſus Vallam quædam annotata. CAP. XX. Egauerat ſacerdos Lesbiæ fundum, iuſ- ſeratq; eum fundum poſt eius mortèé fi⸗ Iijs ſuis Seio& Titio reſtitui. Dubitatũ fuit, an fideicõmiſſum ſubſiſteret. Et aiebant, nõ ualere: quia Seius& Titius uidebantur inca- paces, tanquam ſpurij: etenim teſtator filios ſuos appellauerat. At certum eſt pronomen Suos reciprocum eſſe, ut integro libro Lau- rentius Valla cenſuit: addebantq; id ſenſiſſe Bart.& alios Doctore es? qui huiuimodi pro- nomen ad ipſum teſtatorem in ambiguis re- ferendum eſſe arbitrati funt: ut, ſi quts man- det hæredi, ut libros ſuos reſticuat, intellige- tur ipſius teſtatoris, nõ hæredis d. Dixi ablur dum eſſe ſi ita interpretemur uerba, ut dede- cus ſuũ teſtator expreſsiſſe cenſeatur, fideiq; cõmiſſum pro non ſcripto ſit:& ideo ſi aliter n5 probetur, Seium& Fjitiũ ſacerdotis illius filios eſſe, eis deberi quod teſtamento relictũ eſt:etenim pronomen hoc Suus, ambiguum eſt,&quandoq; pro illius accipiture, umile ſe⸗ cundum ſubiectam materiã declarari debet. VSadus A diuo Pio reſcriptum eſt magi- ſtratibus f, ut iudicum à ſe datorum ſenten⸗ tiam exequantur. a ſe‚ id eſt, àm agiſtratibus, non à diuo Pio. Idem: Senatus cenſuit roga- ri quem poſſe ut hæreditatem ſuam ei reſti- tuats. ſuam, id eſt, teſtatori is, non autem ro- gati ſeu hæredis. Sic& relariuum quoq; pro pronomine ponitur. V lpianus: di qu is pro muliere dotem dederit, ut ipſi ſoluereturf:id eſt, ſibi ſeu dãti, ut rectè ait Accurſ. P oſſemq; ex legibus noſtris multa loca adducere qui- bus indifferenter, Suus pro illius,& ècontra rio ponitur. Nec ego omnino Laurentij Val læ ſententiã prob Sootam pertinaciter recipro- cam hanc interpretationem obſeruari debe- re contendentis:ε᷑ρꝙꝓꝙνꝙμασ ſunt,& minu- tiæ, à claſsicis a autoribus pl er unch neglectæ. Plaut. Suus uir ſalutat uxorem ſuam. Ticero pro Deiotaro: Ea ſumeres ab illo non recuſa uit, id eſt, à ſe. ſicut& Ipſius, pro ſuis ipſius. Cicero pro P. Sextio: Quis unquam ſenatũ ipſius decre exis parere proliibuii& Suis, pro eius. Cic. in Sallu ſtium: Nõexor atione ſed ex manibus ſuis ſpectare debetis.& Philipp. 1I 11. Si C. Cęſaris, orrileimorumiyſtipa militum,& ë& ad Octa. Immemorb eneſici ſui, circ unſcribis ſenatum.& rurſtis alijs lo- cis quos in commentarijs linguæ græcæ Bu drus annotauit, Quomodo pne ſumatur ex pn eſenti tempore retro: ¶ defenſus al iquot locis Verg lius Maro a Ser i, Gellij, aliorumq; Gramunat icorũ calumnia. CAP. XXI. Egula eſt iuris noſtri certiſsima, Ex prę Yſentiin præteritum præ ſumi, ut ſcilicet quod hodie eſt,& olim fuiſſe credatur: cui lo cum eſſe in ijs tradiderunt, quæ uerilimiliter mutationis alicuius periculum nõ ſubeunt: qua 4 un Aiqui- inggitile nules,qlim nülütüſte utur, cum zphorthingli⸗ nih 5 Ardusinde Acha Icqdi, inquitil — cim 1 undos cdiicaut glocppiis oq minibus, qlæ plü VeliamafluuioC uurekSeyha Umusportum in acit. dic R Cam leutaeGelaoes quit, plurime 8l women ſumpſerl n delinus,bhen cagv Dictus au Acragnnte loui- fllio utſcribit t iplum, temi ci ni nomen ſump cdrun kmal) Nerito er oapp⸗ accuſatio Jed& ldidem Gelliubre loms3 tempora knctile7gan g hin Aaaitem V 1 auoß Troic,e An diranuncg nointellexille ernteinue Prrhus Roma edcuntaxat lum re Kae. noexcar. 1 ſ nine. Adaſen gnai ſi Cij dq tumm praa mceillatp ma s recj 4 o raaſ ka-leg decipiur.N) dlle da. C 45 1 ler hæredis d N„115 nurteid i 6, Uiddede,„ oille cenſeaturſiein, iptoir& ideoliiltt Titſacerdoriiilu 1 uodteſtꝛmento reli hoc duuszambigun us accipiture undeſ nateri declarai deba- 1 0 reſcriptumetmag ſe datorum ſentn,a ideſt amagiſtracbu’ u Senatus cenſuit roge h editatem ſuam ei refi ii ſtatoris nonautem w u X relariuum quoqy n Vppianus: diqubsp it ut ipſiſolueretutii la acait Accurſpoleng i lta loca adducere qli usproilius,& ecomm omnino LaurentiVi aim pertinaciter recpu ionem obſeruaii debe 0: Quis unqlam feruü eprobibu 33¹ qua de re libro Præſumptionũ II. cap. x xα vy nõ indiligenter ſcripſimus. Qui ergo fluuij, uel mõtes nũc ſunt,& à creato orbe ueriſimi- le eſt fuiſſe, quòd natura rerum perpetua ſit: licet urbes ab hominibus conditas, ante eorũ conditores certum ſit nõ fuiſſe: nec puto hac in re quenquam hæſitaturum. Qua ratione ræſtantiſsimi poëtarum P. Vergilij aduer- ſus quoſdam Grammaticos patrociniũ ego ſuſcipiam. Seribit A. Gellius lib. X. cap. XVi reprænſum à lul. Hygino Vergilium, qui ex erſona Palinuri loquens dixerit: Portus re quire Velinos.— Atqui, inquit ille, conſtat V eliã oppidũ poſt multos, quam Palinurus deceſſerat, annos conditũ fuiſſe. eodem argumento& Seruius utitur, cùm V ergilius ex perſona Aeneæx: Apparet, inquit, Camarina procul, campiq́; Geloi, Arduus inde Acragas,&c.. Atqui, inquit ille, hæc oppida tẽpore Aeneę * Parergon Wuris lib. V. 10 20 nulla erant, cùm conſtet multos deinde poſt annos ædificata fuiſſe. Reſpondeo: Non de ipſis oppidis loquit᷑ Maro, ſed campis& flu- minibus, quæ proculdubio ſemper fuerant. Veliam à fluuio eam præterfluente dictã eſſe autor eſt Stephanus dictiõe εα, ut rectè poſ- ſimus portum intelligere, quem fluuius ille facit. Sic& Camarina palus, ſeu fluuius eſt, ſicut& Gela,& Acragas: etenim, ut Duris in quit, plurimæ Siculorum urbes aà fluminib. nomen ſumpſerunt, ut Syracuſæ, Gela, Ime- ra, Selinus, Phęnicois, Eryce, Camarina, A- cragas. Dictus autem eſt fluuius Acragas, ab Acragante louis& Aſteropes Oceanitidis filio, ut ſcribit Stephanus. Polybius fluuium ipſum, itemq; ciuitatem à campis eius regio- nis nomen ſumpſiſſe mauult, quæ æxeν di- cebatur,& 1ο εεννανο propter terræ bonitatẽ. Merito ergo apparet, quaàm friuola ſit horũ accuſatio. 8ed& nõ minus inepta alia, quam ibidem Gellius refert: Confudit, inquit, per- ſonas& tempora Vergilius cùm dixit: Eruet ille Argos, A gamemnoniasq; Moycænas, Ipſumq;ʒ Aeacidem, genus armipotentis Achilli. Vltus auos Troiæ, templa& temerata Mineruæ. Arbitranturq; Gellius& Hyginus de Pyr- rho intellexiſſe poẽtam. Sed certè non uiden tur hi ad eius uerba rectè attendiſſe:nec enim Pyrrhus à Romanis erutus, aut ſublatus fuit, ſed duntaxat ſummotus, ne quicquã agri Ro mani occuparet. Ioannes Pontanus Berſen regem hic intelligi exiſtimat, ido; Propertia- noex carmine: Et Perſen proaui ſtimulantem peclus Achillis, Quiq; tuam proauus fregit Achille domum. Sed nec id ſatis placet, cùm nõ ijſdem ducib. Perſes& Achæi ſint ſuperati. Satius ergo e- rit de Perſis filio Andriſco intelligere, qui et Pſeudophilippus dictus eſt,& ultimus regũ Macedonũ fuit, quem Q. Cæcilius Metellus uicit, cepitq;,& de eo triũphauit. Idemq́; R- chæos cum Bæœotijs& Chalcidenſibus ad Thermopylas ſuperauit, Critolaũq; eorũ du- cem adegit, ut ueneno ſibi mortẽ conſciſce- 30 4⁰ 50 60 33²⁸ ret, ut Pauſanias in Achaicis ſcribit,& Hiſto riæ lib. L.& LII. T. Liuius eſt autor. Sanè ui- detur ad Maronianũ carmen alluſiſſe& Ger manicus Cæſar quodam græco eleganti epi- grãmate, quod ſaneq́; feliciter Thomas Mo- rus in hunc modum Latinis reddidit: Mauortis genus Heclor aue, ſi quid ſub humo audis Reſpira,& patriæ nomine creſce tuæ. Ilios urbs colitur, nunc inclyta gens colit illam, Quam tu Marte minor, Martis amica tamen. Myrmidones periere. ades,&dic Hector Achilli, Eſſe ſub Aencadis undiq; Theſſaliam. Clerici unde dicli: quid ſint ſortes Lociæ De lie, Apollo Morinus, Grynæus: Vergilij, Martialis, Statij, loca declarantur. CAP. XXII. Vi Chriſtianæ religionis ſacris initian ur, ab ipia uſq; naſcẽtis eccleſiæ infan- tia Cirici ſunt appellati, quòd Græcis ſ=agos ſors ſita. At ipſi per ſortẽ deligi ſolebant, un- de in Actis apoſtolorum ſubrogatus Iudæ Matthias hoc modo legitur. Hodie tamẽ hæc electionis forma Pontitficum iure approbata non eſt b, quod certo ſcilicet iudicio promo- ueri ad ſacra debeamus, non ſortium benefi- cio. An potius ita dicti ſunt, quòd quilibet in decurias ſuas diſtribueretur, ut ſibi manda to munere fungeretur? Vnde cõſtituti legun tur qui Hoſtiarij eſſent, qui Pſaltæ, qui lecto res, qui Exorciſtę, qui Acolythi, qui Submi- niſtri, qui Diaconi eſſent: item quiSeniores, & qui Epiſcopi. etenim&æνus Dionyſio in hierachijs in decuriascontribuere ſignificat. Vnde&&ναινινα,☛νρόωο, attributio munerũ uni- cuiqʒ ſingillatim facta: uocationes uulgò di- cuntur. An uerò, quod receptius eſt, quia ad hæredium, patrimoniumq́; diuinum funt ad ſciti? Kaxoovo enim hæres eſt, quòd olim ſor te diuideretur hæreditas, ſicut& regna. Scri- bit Pauſanias in Meſſeniacis: cùm inter He- raclidas ambigeretur de regno, Creſphontẽ Ariſtodemi liberis ſortium beneficio potio- rem fuiſſe, quas igne durauerat, cùm aduer- ſariorum ſole tantummodo arefactæ eſſent, ideoq; in hydria proiectæ delicuiſſent: quod etiam Plautus in Caſina oſtendit: Sicut her- culeis prognatis ſortes,&ëẽ. Vnde& prouer- bium Sophocli ææéruo Mupoe, fugitiua ſors: de re per dolum facta. Quo argumento arbi- tror& poẽtam Enniũ fabulam dediſſe: repe- rio enim eumà grãmaticis citari in Creſphõ- te. Iure ueròo noſtro rarum eſt, ut iudiciũ hoc per ſortes admittatur: niſi cùm res adeò per- plexa incertaq́; eſt, ut alium exitum non ha- beatc. Hinc apud Plautum, In ſortito eſſe, id eſt, in incerto& ambiguo, ut inueniri nõ poſ ſit. Proconſules ſortibus eligi ſolitos, Præſi- des uerò prouinciarũ iudicio principis con- ſtat. Dion libro VIII. Prouincias Achaiam & Macedoniam, quas Tiberius præſidibus ſuis tradiderat, ſortibus reſtituit, id eſt, pro- conſulari adminiſtrationi. Dabantur& pud ueteres oracula ſortibus: unde Præneſtinæ ſortes dictæ,& in Burenſiũ agro in Achaia, PP 4 a c. cleros. xxj. diſtinct. b c. fin. de ſor⸗ tileg. c I. ſi duobus. C. cõmun.de leg. 6 ’ f — — —— 2 L. adl. ſalcid. 5 Luerbis. de uerb. ſig. C Inſtit. ad J. al. in prin. 333 ut ait Pauſanias, in fano Herculis, ubi iactis ſuper menſam talis, certiſsima præſagia de- præ ndebantur:& in agro Patauino Geryo- nis oraculum, ubi in aquam teſſeræ iacieban tur. Sunt& Myra(ciuitatis in Lycia id nomẽ eſt)ubi Apollinis eſt templum,& uetuſtum oraculum. Vnde Vergilius: Italiam Lyciæ iuſſere capeſſere ſortes.& lib. Xll. Hic fratres Lycia miſſos,& Apollinis agris. Meminit& Homerus Iliados IIII. Plinius li bro X XXII. cap. 11. in codicibus emendatis. Nam in Lyciæ Myris fonte Apollinis, quem Diuum appellant, ter fiſtula euocati ueniunt ad augurium,& ẽ. cuius rei& Aelianus me- minit,& lib. Lyciacan 11. Epicharmus. Mar- tialis libro IX. Campis diues Apollo ſic Morinis.. Myrorum, inquit Steph. ciuitas Lyciæ, à My ra, ut uerius eſt:uelà Myrone, uel à Myro flu uio cam præterfluente nomẽ habet. Idem ait Grynos inſulam Myrenæorũ eſſe, ubi& A- pollinis eſt templũ albo lapide,& oraculũ an tiquum:de quo etiam Strabo lib. XIIEmen- tionem facit. Hecatæus eorum ciuitatẽ Gry- niam uocat: unde& Grynæus Apollo, qui & in Delo eſt, ut Parthenius autor eſt, ut re- tè Vergilius ſic Delium uocauerit: ged nic ltaliam magnaà Grynæus Apollo. lib. Xeneid. IIII. Hinc& Papin. Statius: His paruus niſi Deliæ uetaſſent, Inous freta miſcuiſſet Iſthmos. Intelligit autem Delias ſortes, quibus perfo- di Iſthmũ uetitũ fuit, ut eſt apud Herod. lib. I. Quo modo lex Falcidia liberam teſtandi fa- cultatem dederit:& de legibus antiquis, quæ ante Fal- cidiam latæ erant: tum de Theophilo Inſtitutio num Græcari autore. CAP. XXIII. Ex Falcidia, inquit Iuriſconſultus Pau- Ln primo capite, liberam legandi facul- tatem dedita. Sed quomodo dedit, ſi iam lege XII. tab. data erat? cuius uerba ſunt: Quod quiſq; rei ſuæ legaſsit, ita ius eſto b. Reſpon- dent noſtrates Doctores, apud Paulum uer- bum illud Dedit, intelligendũ, id eſt, datam declarauit. Ego lege Voconia, itemq́; Furia, facultatem eam coanguſtatã fuiſſe ſcioc:quas leges deinde Falcidius abrogauit. Quid autẽ illis legibus ſancitum eſſet, amplius quæren- dum arbitror. Theophilus, ſeu quiuis alius gręcarũ Inſtitutionũ autor fuerit, lege Furia cautum fuiſſèe ſcribit, ne cui pluſquam Xiιυιαννο leicæσπσ˖ ſeu ut tunc loquebantur, mille numi legari poſſent:alioquin eius quod amplius le gatum eſſet, quadruplũ reſtitui. Voconia ue ròô lege prohibitum teſtatori, ne cui plus lega ret, quam hæres eſſet habiturus. Cæterum ſu ſpectus mihiis eſt autor, quẽ deprændi mul- tis locis non ualde Accurſio noſtro doctio- rem, quod ad hiſtorias,& humanitatis ſtudia attinet. Cicero oratione in Verrem vI. Vo- coniæ legis meminit, qua cauebatur, ne quis cenſus, id eſt, qui centum millia in bonis ha- beret, hæredem mulierem inſtitueret. Ildem D. Andreæ Alciat 10 334 in oratione pro Balbo: Tulit, inquit, apud maiores noſtros legẽ C. Furius de teſtamen- tis:tulit Q.Voconius de mulierum hæredita tibus.In iure noſtro etiamnũ legis Fuſiæ Ca niniæ extat mentio, quæ certum modum li- bertatibus conſtituebat, poteſtatemq; à lege XII.tabularum teſtatoribus generaliter da- tam reſtringebat. Unde dicatur lex Falcidia:& an recl eius uerba ab Euſebio ſeu Hieronymo ſint relata. CAP. X XI III. Voniam Falcidiæ legis mentio incidit, admonendus mihi eſt Lector, non à fal ce eam̃ dictam eſſe, ut aliqui ſuſpicantur, ſed A C. Falcidio Tribuno plebis, qui primus eĩ Iegem tulit:quod& Iſidorus tradiditd, Quib. deaale diſtnc. autẽ uerbis lata ſit, quoue ſenſu, duo grauiſsi mi autores uidentur mihi plurimũ à ueroab- erraſſe. Vnus eſt Cocceius Dion, qui lib. hi- 20 ſtoriæ Romanę X LVIII. Græcè quidem, ſed in hunc ſenſum ſcripſit: Sub Auguſto Falci dius Tribu. legem tulit, etiamnum magnęin ſucceſsionibus autoritatis, ut hæredibus ſcri ptis liceat quartã hæreditatis partem retine- re, reliquũ omittere, ſi in eo grauati ſint. At- qui falſum hoc eſt, nec hæredi permittit᷑ par- tem hæreditatis omitteres, ſed totam omnino el agnoſcere debet, licet deductio ſibi de ſingu- lis rebus ex lege cõpetat. Alter Euſebius Oæ 30 ſarienſis in Chronicis, quæ diuus Hiierony- 40 d luſtiniano factam intellexeratf, exiſtimaſſe fnaums eam legitimam eandem cum Falcidia eſſe,& mmo&m 50 mus in Latinum tranſtulit: Is legem, inquit, Falcidius tulit, ne quis plus teſtamento lega ret, quàm ut quarta pars hæredibus ſupereſ⸗ ſet, ſi quatuor aut minus eſſent: ſiautem plus quatuor, medietas. Atqui huius medietatis nuſquam alibi extat mentio, nec quicquã ad rationem legis pertinuit, quot teſtamento he redes ſcripti eſſent:opinor aliquem, qui in le gitima iure naturæ debita, hanc diſtinctionẽ uerba illa Euſebij ſcriptis addidiſſe: tametſi nouum non ſit, humaniorũ ſtudiorũ autores errare, cùm ad alias diſciplinas, præſertim le galem, deſultare uolunt: ut ueriſsimũ ſitpro- uerbiale carmen, Quam quiſq; nouit artem, in hac ſe exerceat. Cur teſtator beneficio legis Talcidiæ renun- ciare non poßit: quæ ſint priuata ſacra,& Scæuolæ reſponſum emendatum. CAP. XXV. Vbitatum fuit, cur iure ueteri teſtatori permiſſum nõ eſſet, ut legi Falcidiæ te- ſtamento ſuo locũ nõ eſſe iuberet:cùm enim eius cauſa lata uideatur, quòd cuiuslibet in- ca utilitas in eo uertitur- quod lege XII.tabu qæmα larum cautum erat, Sacra priuata perpetua ſua.cfa. 1 manen- 11 Ofs accur. da 4.„ſtit. Ä terſit habere hæredems, debuit fauori ſuo re-? Phi. nunciare poſſeh:& tamẽ certũ eſt, id ei haud⸗ cuν 1 Imad 7 quaq́ʒ fuiſſe conceſſum i. Ego non ſoluma r. priuatam cauſam pertinuiſſe eam legem ar- j Ldebut! 6o bitror, ſed etiam ad publicã: quia publicẽ in⸗ gui tereſt, ut ultimæ uoluntates exitum ſecundũ faci teſtatoris mentẽ habeantk. An uerò& publi kladager 1.0 sacriti f ſQuiimnn 4. doaganilmã pe wie 1 um eſt mendio, enues huius felt an mdiffinicione nl uiniinqulb& hu llios quiextfape pauionẽ dimibie 4 cipatrio lexai unt quipublica riuann ſacra, mi nd mreMartianus: conlecratæ ſunt, agopriuatim ſit eie wuelbſedprofe priuataſacrahod tm ſtinimnus eteſtato 4 rgmcdürametſi tunctialiquidil ceunonhæredit Scxuola Reſpor cepturã quamt id preſtando parer 3ulgo labentcoc (ue hria maxiy itg guetin CAb. Neetioribus wuuenum con rnüonl,puoddt llbimqulcgim Luereturetenin remecnbrones, rerenr Btguon 1 ce quidem ſel t: dub Augultoad vetiamnum ma nein atis ut hæredibus ii ditatls partem retin in eo grauatiſint R9 hæredipermitifpa, res ſedtotamomnin n callt. deductio ſibi deſing 4 6 1 a. Alter Buſebiusb „quæ diuus Hieron tulir lelegem, inqu- Splus teſtzmento lgg es hæredibus ſupere- us elſenrſiautemplo tqui huius medieuats eentio, nec quicquial nit, quotteſtamentole inor aliquem, qui inle dita, hanc diſtinctiona 335 lj ffde nupt. ilflie j C.de l ſccrilegi. ad llul pecul. lin tant. de rr diuiſ. Auth. ſed cum teſtator. C. ad leg falcid. flhlo inff.aa tellexeratt exiſtimale m cum Falcidiaeſſed loficia. ptis addidiſſe: umeſ niorũ ſtudiorũ autole ſciplinas, preſerink ntut uenibimũ ſitpio am quiſchnouitanem, peois Taleilie mnur ruata ſa Kedi CAP XXV. manento. Oſtenditq; Cicero de legib. lib. II. ex QMutij autoritate, quinq; modis adſtrin gi ſacris hæreditatem:quod libro Prętermiſ- ſorum primo aliàs tractaui. Igitur publicèin tererat, quemlibet habere hæredem, ut priua ta ſacra facilè nõ extinguerentur. Horum au tem ſacrorum alia erant totius gentis cõmu- nia, quæ gentilitia appellari poſſunt: alia quę ſibi paterfamiliâs conſtituerat. Liuius lib. v. Sacrificium erat ſtatutum Fabiæ genti in col le Quirinali, ad id faciendum C. Fabius Dor- ſuo Gabino cinctu, ſacra manibus gerens, de Capitolio deſcendit. Cæcilius Plinius in Pa- negyrico: Non paſfuri erant homines abra- di aliquid bonis quæ ſanguine, gentilitate, ſa crorum denique ſocietate meruiſſent. Plaut. Capt. Sine ſacris hæreditatem adeptus ſum offertiſsimam. In iure autem noſtro, quoniã ad paganiſmũ pertinent, haudquaquam ho- rum eſt mentio, niſi quod ſuperſunt adhuc tenues huius rei coniecturæ. Hinc eſt, quòd in diffinitione nuptiarum Modeſtinus a, Di- uini, inquit,& humani iuris cõmunicatio,& filios qui extra patriam poteſtatẽ per emanci pationẽ dimiſsi eſſent, amplius non eſſe in ſa cris patris, lex ait b. Paulus: Sacrilegi, inquit, ſunt qui publica ſacra compilauerint: at qui priuata ſacra, minus quam ſacrilegi meren- turc. Martianus:Sacræ res ſunt, quæ publicè conſecratæ ſunt, non quæ priuatim: ſi quis ergo priuatim ſibi ſacrum conſtituerit, ſacrũ non eſt, ſed profanum d. Cæterum cùm hæc priuata ſacra hodie abolita ſint, meritò& lu- ſtinianus eteſtatori ius fecit, legi Falcidiæ de rogandi:tametſi& ante eum ex uoluntate de functi aliquid illi legi imputaret᷑, quod alias ceu non hæreditarium non fuiſſet imputatũ. Scæuola: Reſpondi, nõ aliàs quę ei data ſunt accepturã, quàm ſi uoluntati defuncti ſolidũ præſtando pareret. ſic enim legendũ: non ut uulgò habent codices, Soluendũ pręſtando. Quæ tria maxima Jaſon ſtudioſis præslite- rit:& quædam ad eius laidem pertinentia. CAPVIT XXVI. Vperioribus libris, dum potius utilitari S iuuenum conſulerem, quam meæx exiſti- mationi, quoddam tuleram iudiciũ, quẽ po- tiſsimũ quiſq; interpretem ex noſtratibus ſe- Parcrgon iuris lib. V. ò̊O 10 20 30 4⁰ queretur:etenim præſagibat animus, excita- 5o re me crabrones,& non defuturos qui cõtra dicerent. Et quoniam paſcitur in uiuis liuor, ut in carmine eſt, nõ fuit quiſquam qui in ue terioribus mecum diſſentiret: ſolus Jaſon mi hi litigandi cauſam dedit. Non tulerũt aliqui tantum à me ei tributum eſſe, ijs pręſertim o- miſsis, quos illi fubtiles, ego futiles oxvo⸗ pdie iudico: interpretanturq; tantũ me tri- buiſſe laſoni, quòd mihi præceptor&cõmu- niceps, atq; etiã non uulgari familiaritate cõ- iunctus fuiſſet. Atqui bonæ conſcientiæ iu- dices ad hæc non ſolent aduertere, ſed potius prouerbiale illud obſeruant, Amicus Socra tes, amicus Plato, magis amica Veritas. Præx- 60 336 ſtitit certè Iaſon nobis omnib. tria maxima. Ante illum, ſi quis certam alicuius quæſtio- nis definitionẽ ſcire deſiderabat, eum opor- tebat, propter ueterum cõfuſionem, per mul ta uolumina uerſari, plurimũ tẽporis incaſ- ſum conterere: ipſe hoc nos tædio liberauit, ſummo ordine omniũ ſententijs in unũ con- geſtis,& cõmuni opinione mira facilitate ex plicata. Ante illum qui reſponſa edebant Iu- reconſulti, tribus, aut ad ſummũ quatuor au reolis honorabantur: ipſe primus, quinqua- ginta, centum& plus eo à clientibus accepit, tantum uiri autoritas pollebat: ſicq́; iuniori- bus uiam aperuit, qua extra ueterum ſordes emergerent,& locuplete opulentaq; penua- gerent. Ante illum profeſſores ducentos, aut ad ſummũ trecentos aureos à fiſco percipie- bant: is primus millenos à Ludouico Sfor- tia, deinde& à Francorũ rege exegit: nec un quã iuniores Decius, Ruinus, Alciatus, eum numerum exceſsiſſent, niſi iam ille ſic nobis præiuiſſet, atque principalis ærarij portas, ut ita dicam, reſeraſſet. Mactè igitur eſto uirtu- te uir ampliſsime,& de æmulis, uirtutiq; tuæ inuidẽtibus, ut uiuus faciebas, ita& nũc mor tuus, quotidie triumpha. Maiora honoraria dediſſe ueteres profeſſo 3 ribus, quam nunc dentur:& explicatus Eumenij locus. CAP. XXVII. Aſoniani honorarij mentio mihi in men- tem ſubijcit, longè magis muniſicos lar- gosq; ueteres fuiſſe, quam noſtræ ætatis ſint principes. Suetonius Tranquill. in Veſpaſia no: Ingenia, inquit, maximè fouit: primus ẽ fiſco Latinis, Græcisq; Rhetorib. annua cen tena conſtituit, ſubaudi ſeſtertia. Cenſetur ſe ſtertium X X v. aureis noſtratibus: ut appa- reat ad bis mille& quingentos ſingulis annis eum dediſſe. Lucianus in Eunucho ſcribit, Diuum Marcum Antoninũ ſingulis Philo- ſophorũ cuiuſq; ſectę primoribus ſalariũ nõ exiguum conſtituiſſe, nempe αueiæ axude, id eſt, x. denariũùm millia: eſt hæc ſumma no ſtratis monetæ mille aurei. Eumenius Rhe- tor, qui Auguſtoduni Heduorũ oppido pro fitebat᷑, in oratione pro inſtaurandis ſcholis, reſcriptum Diocletiani& Maximiani Impp. refert, quo ex Reipublicæ iuribus ſalariũ ac- cipere iubetur in ſexcenis millibus numũm, quæ eſt ſumma noſtratium aureorum quin- decim millium. Excederet certè hoc omnem fidem, ſi annuã hanc pecuniã accepiſſe eum contenderemus: atqui non ſexcenta millia, ſed in ſexcenis millibus ſibi conſtitutum ſti- pendium ille ſcribit: quo loquendi modo ar- bitror intellexiſſe eum, ſibi præſtitum redi- tum& fœnus quod ex tali ſumma Reſpubli ca percipere potuiſſers. Fœnerabãt autẽ reſ- publicæ ciuitatũ duodenis aſſibus, ut inquit quædam epiſtola ad Traianũ Plinius, quæ in iure noſtro Centeſima uſura dicitur, id eſt, XII. annua in centũ: qua cõputatione acce- piſſet Eumenius mille& octingẽtos aureos g l ſi bene. ff. de uſuris. 337 annuos. Quòd ſi ciuilioribus uſuris, quales 2 I eos. C. deu⸗ Iu ſtinianus conſtituita, eam pecuniam collo⸗- ſur. l.ij. õ.fin. cari fingamus, iam minor erit eius honorari ad leg. falcia. quantitas. Sanè modus ille loquendi, Ic ci⸗ pere in ſexcenis, apud autores nòo ſat frequẽs eſt, uideturq́; non eſſe ei abſimilis, quo P b L ſi quis ſtipu. nus utiturb, Si quis ſtipulatcs nerit Kuinde de ſolut. le. qua tamen in re amplius deliberandũ eſt. DNy ANpPpy ALCIATI IVRISCONS. PARERGAN ſeu obiter dictorum, li- ber ſextus. . Ficlio quid ſit,& impoſeibilia non fingi, nec a Poetis quidem. CAPVT I. ——— IC Tio eſt legis aduerſus ueri- tatem in re poſſibili ex iuſta cau ſa diſpoſitio: etenim cõſtat, nun quam extendi fictionem ad ea 9. e gl.l. kalis dele—⏓fll quæ impoſsibilia ſint: ſiue de iu 2a. j. 9. mino⸗ re, ſiue de facto id fieri nequeat. Imitat enim rem. Inſtit. de fictio naturam, nec facilè lex fictionẽ aduer- adopt. ſus fictionem inducit d. Hincq; receptum eſt d I.ij..εᷣ cõtra in fictione translatiua extremi, à quo incipit rio. de acquir. fictio, habilitatem aptitudinemq́; requirie, boſſeſf ne aliàs lex quicquam impoſsibile uideatur e 21.ij. C. de in inducere: quæ omnia nos locis ſuis diligen- * of don. ter excuſsimus. Cęterùm uidemus& id quo- que Poẽtis obſeruatum eſſe, ne facilè impoſ- ſibilia inducant. Hinc traditũ ab Homeri in- terpretibus eſt, cùm naufragio facto deſcri- pturus eſſet Homerus Vlyſſem per triduum Rl in mari& fluctibus natantem, quod ſupra hu manas uires id uideretur, adieciſſe, ope Leu- A cotheæ id factũ, quæ ei(εασeερκνοο id eſt, teniã, ſeu faſciam pectori ſubijciẽdam dederit, quo nt erim ſubleuaretur, ne mergi poſſet: Tae 25 e ν⁵⁴⁵eενορꝑνιν νρνο stvoio raννoas ćεεεπσνQe έσ⁶dτιι έ. Hanc autem accipiens tendes ſub peclore uittam Diuinam, neq́; ferre time mortis ue potiri. At poſtquam appuleris, manibus cum littora tanges, 1 Confeſtim egrediens in nigrum coniſce pontum, Quam procul a terra. 4 1 Idem uidemus& inter præcepta Rhetorum fuiſſe traditum, ut ſcilicet impoſsibilia nõ di- cerent: quòd ſi omnino id faciendum eſſet, ut ea prius aliquo colore mollirent. Hermo- genes de Inuentione lib. IIII. Sciendum, in- quit, eſt cacozeliam præconfirmationi ſæpe mederi, quæ ideo τέεάα dx, id eſt, præmede la appellatur: quod apud Homerum perpen dere licet, qui cùm ſic dicturus eſſet, uxε σ⁹ euᷣx⸗ vꝓO vpeO e.λε⁶ο. Venit magnum montis uerticem abruptu- rus: prædiſpoſuit, confirmauitq́; prius ani- mum lectoris, ne alioqui res incredibilis ui- deretur. Hic ſibi, inquit, nutrimenta maiora quãm cxteri homines appetant, apparabat: 6 hic clauam ferebat, quam ne ſaxum quidem pPotuiſſet ſuſtinere.& quæ ſequuntur. Quod D.Andlr cæ Alciati & ſæpiſsimè imitatus eſt Vergilius: ut . B½.„ Aemulus exceptum Triton, ſi credere. gnum eſt, Oc. omi appellatione an Nux Pinea continea- tur:Attis Phrygij mors: Athes celeritas: Ouidius Mlar tialisq; explicatus. cCAp. I1. Vi fundũ, inquit Paulus, uendidit. po- mum excepit, nuces,& ficus,& uuas duracinas exceptas uideri reſpõdi f. Quibus i0 Uerbis apparet, pomi appellatione contineri nuces, ſed an nuces pineæ Et traditum eſt cùum Vatinius gladiatorium munus editurus eſſet, uerereturq; ne, quod aliquando ſibi cõ tigerat, rurſus fieret, ut ſcilicet propter ni- miam crudelitatem à populo ſaxis impetere- tur, impetrauit ab Aedilibus, ut edictum pro Ponerent, ne quis quicquã in harenam mitte ret præter pomum. Quo tempore Caſcellius Iuriſconſultus à quodam interrogatus, An 20 nux pinea pomum eſſet, reſpondit: Si in Va tinium miſſurus es, pomum eſt, erat autem odio Vatinius pleriſq;, optabatq́; Caſcellius ut tali nuce ille ceu lapide feriretur. Mart. Poma ſumus Cybeles, procul hinc diſcede uiator, Ne cadat in miſerum noſtra ruina caput. Hoc mortis genereperijſſe Attin Phrygium ex Berecynthia regione, uidetur ſentire Oui dius in Ibin, Sisq; idem ſimili quem pinus morte peremit 30 Venator, Phrygius ſis Berecynthiades. uel ut in aliquibus codicibus legitur per ſyn- copen, ſisq; Berenthiades. Alipi tamen ipſe OQuidius ſimpliciter in arborem pinum uer- ſum à Cybele ait lib. Metamorph. x. at alij ali ter, èquibus Hermeſianax elegus poëta filiũ Calij Phrygis eum fuiſſe teſtatur,& Cybeles deorum matris cultorem,& à ſue, quam lu- piter ad uaſtandos Uydorum agros immiſe- rat, occiſum. Cuius rei& Pauſanias lib. VII. 9 D 40 meminit. Pinum autem arborem in Græcis rei ruſticæ collectaneis alia fabula exornari conſtat. fuiſſe enim puellam Pytin formoſiſ- ſimam, quam Boreas Zelotypia ductus, quòd Pani magis fauere uideretur, pręcipitem èſa xis dedit: at Terra mater eius ſortem miſera- ta inarborem pinum uertit, quam etiamnum Boreas plerunque perflat, Pan uerdò uirenti- bus eius ramis ſe exornat:at ipſa luget,& re- ſinam conficit. Apud Martialem libro IIII. so celebratur Athas curſu inſignis, Siue leuem curſu uincere quæris Atham. quem interpretes puerum fuiſſe confingunt abſque autore: ego dr Homericam intel- ligo, quam ille libro nono celeritate pollere oſtendit: 3&νννρο νραεασπι νο aßᷣzπνν*,& S. Et rurſus lib. XXα. TRę λέι ν Tφ,xα☛ τισ⁴ec. Qua tamen in re amplius deliberandum eſt: 6o etenim apud Græcos prima ſemper(quod ego ſciam)huius nominis ſyllaba pro ducitur, cùm apud Martia- lem corripi appareat. Cur betepetiell nem tranſib& ſimat, le rolæa mum cöciperent ninus coloris meipretatio, qu mrcrurium adle miht veriimilef ffundere Plau orid à balneis! ngrata ſunt,&h aiter& duritert bus, quod ſole quiinciuiliter ui clidalauacrailli ius dum lignori chusin Alcibiad enoscy homine Murnilis quoq;, Riuſpleratth Contenius potes ru cultunzu, Aa Tametſi& Uiagi tio,cum nudi, ol cedantur quodl ilemelt maiy cuum ut Dion Padinorſerpl Lu Lcctenonunn derdijpſülr quainteſuacdi Pngaagcalidal uilloltendi 1 9' l.ldem ha Cult ſ auiiidi ice ¹. erjle Atinphnei ne, uicenrſemneen us morte pereni erccynthiudes. dicibuslegiturpetſy iades. Alibitamen nn inarborem pinumuo, etamorph.Xaralià lianax elegus pocnli ii ſe teſtatun& Cſbels rem, Raſue, quam- „jdorumagros immibe ei& Pauſanias lib,I- tem arborem in Grac eis alia fabula exomai vellam Pytin fomol zelotpiaductus quit dereturprecipitem ter eius fortem milen uertit, quam erianmm erfiat, Dan uero uiteni- rnatatipſaluget èe 1Martialem Iibro II0, ſuinſignis, gAthan. bam fuileconfingml . 7lu Homericam 7 nono celeriiale h 1 „ Parergon iuris lib. VI. S Cur frigida equis aſpergatur: quid ſſt quod prouerbialiter dicitur, Frigidam fuffundere: quid item, Calidis prandium edere: Plautus,& luuenalis expli⸗ cati. CAP. III. Eneraliter, inquit Vlpian. aomnes opi- (Brerwen& utile uidetur, ut neq; thyme- lici, neq; xyſtici, nec agitatores, nec qui aquã equis ſpargunt, cæteraq́; eorum miniſteria, ui certaminibus ſacris deſeruiunt, ignomi- nioſi habeantur. Exiſtimat uir doctiſsimus FEraſmus Roterodamus, ſolitos aqua in cer- taminibus ſacris reſpergi equos, ut ſic refo- cillarentur, atq; acrius currerent: indeqʒ pro- uerbialiter dictũ, Erigidam ſuffundere, Plau to in Ciſtellaria. Deinde ueritus ne ueterina- rij& mulomedici hanc ſententiam non pro- barent, quòd æſtuantibus equis frigidam ad hibere periculoſum ſit, ad aliã interpretatio- nem tranſit,& conſueuiſſe inijci aquam exi- ſtimat, ne rotæ agitatione ferueſcentes flam- mam cõciperent. Atqui ſi diuinandũ eſt, nõ minus coloris habet noſtratium Doctorum interpretatio, qui ſpargi aquã equis arbitran tur crurium abluendorum cauſa. Vnde nec mihi ueriſimile fit ab hac metaphora frigidã ſuffundere Plauto dici, ſed potius interpre- tor id à balneis frigidis deductum eſſe, quæ ingrata ſunt,& horrida: ut cùm quis inhuma niter& duriter tractatur, huic prouerbio ſit locus, quòd ſolerent caupones& hoſpires, qui inciuiliter uiatorem exciperent, minime calida lauacra illis præſtare, ſed frigentia po- tius, dum lignorũ impendijs parcant. Plutar chus in Alcibiadis uita, Laconas duros, ruſti canosq; homines, ijs balneis uti ſolitos ait. Martialis quoq;, Ritus ſi placeant tibi Laconum, Contentus potes arido uapore, Cruda uirginę Martiaq́; mergi. Tametſi& alia quoq; Laconum ſit exercita- tio, cum nudi, oleoq; uncti in ſudatorio exer cebantur, quod Laconicum epeiuσmνᷣ ſeu, qᷓd idem eſt, ⸗eεινέεεον dicitur, ab Agrippa fabri catum, ut Dion lib. LII. autor eſt. Vnde& e- go arbitror ſcripſiſſe Iuuenalem, Qui Lacedæmonium pyrẽyſmate lubricat orbem. Licet alij pytiliſmate, alij pædemate legant: qua in re ſua cuique ſtet ſententia. Ariſtoph. Wretα calida lauacra delicatioribus in uſu fuiſſe oſtendit: fortioribus uerò& ſeueris fri gida. Idem 2a᷑rνop, NvSonrA(aεᷣν in- quit, id eſt, frigida lauimus. Sed& Plutarch. in libello qui αρνοεν inſcribitur, in Philoſo- phum inuehitur, qui Wrien G Lvεοναηνσηνσανσ uοd ſe puluere ſordidaret,& frigida ablueretur, dum contemptum rerum humanarum, durt tiemq; præ ſe ferret, cùm intus eſſet nihil mi- nus quàm Philoſophus. Hinc& ſimpliciter lauare pro conuiciari,& probro afficere acci pitur. Ariſtoph. Pluto, ⁴νυννφα εeιενισNυέιετσσ vie al2ονIdem Braſmus, Calidum Piah dium ediſti, apud eundem Plautum in Nilit. interpretatur, id eſt, feciſti quod tibi magno malo ſit fururum: ab ijs ſumptum, qui noxiis 1 1 10 20 30 4⁰ 50 60 340 & letalibus cibis ſe ingurgitant, poſtea uen- tris tormina ſenſuri. Ego Calidum accipi ua- rijs modis ſcio. quãdoq; per metaphoram ca- lidorum balneorũ, ut cùum dicimus, Non la- uat niſi calida:delicijs& adulationibus dedi- tum innuentes. quandoque calidum menda- cium feſtinatum& de improuiſo factum, ex- emplo Græcorũ, qui boeeαάν ſic accipiũt. Xri- ſtoph. Pluto, à ⁶ρμραω eςοꝙνν εαοι G xapdvo⸗ Kop. Tametſi ego potius gemina liquida Cal- lidum mendaciũ apud Plautum legerem. Ca lidum uerò prandium, alio ſenſu accipitur. uerba ſunt Plauti, Calidum prandium ediſti, num illud frigefactas? metaphoricas ab ijs, qui os contrahunt, ut frigidum efffent. Idem in Rudente: Num git frigefactas? Apparet prouerbialiter dici in eos, qui tepidè admo- dum,& ſummis duntaxat labijs quid loquũ- tur,& parcè promittunt: etenim hi ore con- tracto, perinde ac ſi refrigerare buccæ inie- ctam calentem offulam uelint, deformantur. atq; ita ſenſiſſe Plautum, quiſquis diligenter attenderit, facilè cognoſcet. Nec ideo dam- nandam ego Eraſmi noſtri interpretationẽ ſentio, quæ etfi Plautino ſenſui nõ quadret, poteſt nihilominus alijs Iocis conuenire: nec enim quicquam impedit, quin idem prouer- bium ad uarios ſenſus trahi ualeat. Quid ſit Aurum coronariũ, quid Argen- tum poſtulatum, luuenalis, Martialisq́; de⸗ claratl. CAP. IIII. Vrum coronarium quale eſſet, dubita A quandoq; uidi. Arcadij enim con- ſtitutione cauetur b, ad collationẽ auri coro- narij neminẽ abſq; conſuetudine cogendum eſſe. Alibi traditure, anniuerſariũ canonem à Iudæis ad eam formam præſtandum eſſe, quam patriarchæ olim coronarij auri nomi- ne poſtulabat. Dion Nicæus lib. x LII. Acce pit, inquit, Cæſar coronas plurimas aureas, quas à regibus pleriſq; poſtulauerat, nõ qui- dem auaritiæ ſtudio, ſed neceſsitate adigẽte, quòd plurimũ auri illi effundendũ in milites eſſet. Idem lib. x LIX. quilibet etiam tenuis adminiſtrationis prætores, alij Antonij, alij Octauij Cæſaris fauore ſubnixi, triumpha- lia ornamẽta Senatuſconſulto impetrabant, hocqʒ prætextu plurimũ auri coronarij àpro uincialibus exigebant. Cicero oratione in L. Piſonem, lege lulia cautum fuiſſe atteſtatur, ne Imperatorib. aurum coronariũ liceret ac- cipere, niſi decreto iam triumpho. Idem de le ge Agraria, contra Rullum diſputat, an tale aurũ referri in publicũ deberet, tenerenturq; Imperatores profiteri, quantum eo nomine prouincialib. abſtuliſſent. Apparetigitur, ſo Iere id aurũ exigi uel ob triumphũ decretũ, uel ob uictoriam, uel, ut A ccurſ. ait, etiam ob dedicationẽ principalis ſtatuæ. Theodoſius Imp. dIn noſtræ ſerenitatis imaginibus ac ſta tuis erigendis priuatæ collationis propulſari iniuriam præcipimus. Vergil. lib. VIII. Do- na recognoſcit populorum: id eſt, aurum 5 I.]. C. de ur. cor. lib. xj. c l. pen. C. de Iu dæis. d I pen. C. de ſtatuis. —— — —— — a l. in nauc. loca. b LA diuo. in Priu. de re iud. II III coronarium, ut inquit Seruius, quod uictis gentibus ob conceſſam uitam imp onebatur. pe„.. 1——„. Suetonius quoq; Tranquil. uictoribus in cir co ſolitum offerri aurumà populo oſtendit. etenim in Claud. uita, cap. X x. Nec ullo, in quit, ſpectaculi genere cõmunior, aut remil- ſior erat: adeò ut oblatos uictoribus aureos, prolataq; ſiniſtra pariter cum uulgo uoce di- tisc meraret. Ad dalluſiſſe uidetur gitiso; numeraret. Ad quodalluſiſſe uide & Iuuenalis: SEt cum ſe uerterit annus Accipe uictori populus quod poſtulat aurum. 1— dabantur enim fragmenta auri,& argenti, idq; genus ſtips collatitia, ut ſinguli tamen 1 5„..— ſ„ 5 2 quid minimũ præſtarent. Id deinde ad fabros 4—„„. 5 3 2— deferebatur, in aliquod ornamenti genus cõ flandũ, elaborandumq;. Vnde Alpheno Iu- riſconſulto arbitror dictum argentũ poſtula tuma.quo ſenſu& apud Tranquill. in Nero- ne accipi poteſt,& NMartialem lib. VII. — Nalla uenit à me Argenti tibi libra poſtulati. Licet aliqui Puſtulatum legant, alij Putum, ſuo quiſq; arbitrio. uæ cauſæ dicantur cognitionis eſſe, Tran- quillus declaratus: item emendata pleraq; in libello de necæ de morte Claudij. CAp. V. Ognitionis nomen uario modo in Iure accipi ſæpiſsimè annotaui.& quandoq; Cognitor is dicitur, qui coram in actis pro- curator& defenſor conſtitutus eſt:quod ali- bioſtendi. Cognitio quoq; cauſæ quandoq; pro eius exercitatione accipit᷑, citra tamẽ diffi nitionis faſtigium: qua de re locis ſuis diſpu- tant Doctoresb. Dicũtur& illæ cauſæ cogni- tionis eſſe, quæ non iuris ordinarij ſunt, ſed cognitioni Principis reſeruantur, quam ille per auditores ſuos extra o rdinem abſqʒ ullis proceſſuum ambagibus confeſtim diffinit. Tranquill. in Claud. AXliũ interpellatũ ab ad- uerſarijs de propria lite, negantemq́; cogni- tionis rem, ſed ordinarij iuris eſſe, agere cau- ſam cõfeſtim apud ſe coegit. Seneca in ludo de morte Claudij: Caio, inquit, Cæſari illum Acacus donat, is Menandro liberto ſuo tra- didit, ut à cognitionibus illi eſſet. ſic enim le- gendum: non, cogitationibus, ut uulgò ali- qui codices habent. tametſi eo in opere ſint pleraq; alia errata, ut cùm ibi dicitur, Ixionis miſeri rotam ſufflammandam:cum ſufflami- nandam legendum ſit, id eſt, ſufflamine reti- nendam. Eſt ſufflamen, ut aliqui tradiderũt, obex qui rotis inijcitur, ne ulterius ſe uertãt. Iuuenalis: Nec res atteritur longo ſufflamine litis. Seneca Declam. lib. IIII. Tanta erat Atherio uelocitas orationis, ut uitium fieret: itaqʒ di⸗ uus Auguſtus optimè dixit, Atherius noſter ſufflaminandus eſt. Videtur metaphora ab aduerſo uẽto dicta, qui ſubtus flando nauim remoratur. Aliud eſt erratum cùm legitur, Erant qui dicerent, ſi minus qij latura feciſ- ſent, Tantalum ſiti periturũ. legendũ enim, 381 D. Andreæ Alciati. 2 Si ullam dilaturam feciſſent:pro dilatione mora. Rurſus cùm prouerbialiter in co lesn tur, Tam facilè homines occidebat, quam. nis excidit. legendum enim, quàm canis ers edit. Rurſus quoqʒ; de Iano, quantum viaſin fert: imò, quantũuis uafer. Quod in foro un uat: non autem, iuuat. Conſtat enim templũ Iani in foro fuiſſe, ex Horatij interpretithus Item: Impoſuerat Herculi minimo diſcrimi- ꝛ0 ne fabulam: imòo impoſuerat fibulam, legen⸗- dum:metaphora ab ijs ducta, qui prohuden⸗ arrigere. Vergil. Neue imponite fibulã Pria- po.& Martialis: Dic mihi ſimpliciter comœdis& citharqdis Fibula quid præſtat. cuius rei ratio à Corn. Celſo eſt accipiẽda. Et hæc quidem quod ad eum libellum attinet ſa tis: cuius meminit etiam Dion lib. Lvr Il.&à Seneca inſcriptum tradit ꝝ ae. 20 Autoritas Senatus quando diceretur: & quis ſit autor. CAP. VI. Eclaraui quandoq; quàm uarijs modis autoritas in iure accipiatur: libet nunc ex Dione Nicæo explicare, quomodo Sena- tus autoritas accipienda ſit. Is libro hiſtoria- rum Lv. græcè quidem, ſed in hunc ſenſum ſcripſit: Cùm Auguſtus in albo, ſeu albata- bula, Senatorũ omniũ nomina deſcripſiſſet, 30 eam in publicũ apertumq; referri iuſsit: id etiamnũ in uſu eſt:quod ideo factũ eſt, ut cô- uenirẽt omnes, agnoſciq; poſſet, an id minus fieret. etenim quoties legitimus Senatorum numerus non adeſſet, haudquaq́; perfici de- natuſconſultum poterat, ſed ſimpliciter auto ritas Senatus dicebatur acceſsiſſe, id eſt, uo- luntatis quædam declaratio: id enim uox ipſa indicat.idemq; contingebat, quoties feſtina- tione quadam, loco nõ conſueto, uel die ne- 40 faſto, uel abſq; legitima excuſatione, uel in- tercedentibus tribunis plebis, nõ more maio rum habitus fuiſſet Senatus, adeò ut decretũ perfici non poſſet,& tamen notam unicuiq; eſſe Senatus ſententiã atq; præiudiciũ opor- teret: dicebatur enim ex autoritate Senatus id factum: nec ea autoritas in Senatuſconſul ti nomen prius tranſibat, quàm legitimo nu- mero, die, loco, confirmata fuiſſet. Idem lib. XLIX. tradit, Octauiæ ſorori cõceſsiſſe Au so guſtum, ut ipſa ſuas res adminiſtrare poſſet: id eſt, ne quiſquam ei autor eſſet. Vnde Plau tus autorem pro tutore,& conſiliario quan- doqʒ; accipit. Idem in Trinum, autoritatem appellat ſententiam, quã quis primus eſt cõ- mẽtus, tametſi deinde per traduces in quàm plurimos emanauerit: Quod ſi exquiratur uſq; a ſtirpe autoritas, Vnde quid auditum dicat, niſ id apparcat Famigerator næ ſit cum damno& malo. 6o ¶Hoc ita ſi fiat, publico fiat bono. Papinius Thebarũ autorẽ Apollinem uocat, quòd ex eius oraculo Cadmus ipſas condide rit lib. Theba. X 1. Gemit autor Apollo Quas deda ipſe domos. Sic Verg. Georg, II. E plerunchac recontinetul: b ventris nominer dicimus, Iaſtitun Nleſsionem m gendietiam doc& uox iſta ultus Alphenus loebat ut in li lusprocumbet bere&ẽ V iderun godoaccepiſlei 88 apud quemc dililſet domũ,& lumptam tuliſſe tulopinor affni n Paer cim peregren dilſprtein uentren Sicenim legend inomnibus uulg⸗ cmm enimfiliusp lerquas in uentr vertes adædes ſu tij neceſſehabel uorauerat. Pab. metonymie refer vorarbcuiuspatn ditur quandoch t dmus Pinguisue ſum: quoda Hlie: 4. lumergrecop Psrazusefpen, Caoad uentrem S guanch diceretu- CAb. VI. Cp quim uarismh ccipiatur: libet un licnre quomododem, daſit.lslibro hiſbii em, ſedinhune ſenlin sin albo, ſeualbat 343 =Et Troiæ Cynthius autor. quòd eius oraculo monitus Ilus, cùm in Mœ ſia pecus cuſtodiret, Ilion in ſummo colle cõ diderit:ut eſt apud Lycophronis interpretẽ, & non ſemel à Iano Parrhaſio, quem præce- ptorem in ſtudijs humanioribus habui, audi uiſſe memini. VWenter quot modis& à Tureconſal.&aue teribus autoribus accipiatur:& declaratum Plau ti carmen. CAP. VII. I Entremluriſconſulti noſtri eεrov,ue plerunq; accipiũt pro fœtu, qui in uen- tre continetur. Vnde rubrica præt. Si mulier uentris nomine in poſſeſsioné miſſa ſit. Sic dicimus, Inſtituit uentrem, exhæredauit, in poſſeſsionem miſit,& ſimilia: quo modo lo- quendi etiam Cicero utitur. Accipitur quan doqʒ& uox iſta&πεπναπρουαινανε, ut cùm Iuriſcon- alſicuando. ſi ſultus Alphenusa, Paries, inquit, ita uentrem ſeruendi. 1 V V b à nomina deſcrpliſ mqß referii iutitic od ideo factũ eſt uic ſciq poſſet an dmin legitimus denatonn haudquaq;perficide rat ſed ſimplicitera uracceſsiſſe, ideſtu’- aratio:id enim uoxiyi ꝛgebat, quoties fet d conſueto, uelcierw- na excuſatione, ue 1 isplebis nõmolemi enatus, àded utdect tamen notam unicii a atq; præiudici oy- ex autoritate derun, faciebat, ut in uicini domũ ſemipedẽ, aut am plius procumberet:nõ licet ei ita proiectũ ha bere& ẽ. Videtur ſanè eleganterPlautus alio modo accepiſſe in Trinum. nempe ανπxν νν— uus, apud quem cùm filius abſente patreuen didiſſet domũ,& pecuniam uentri gulæq́; cõ ſumptam tuliſſet, uicinus ſenex ait: Pol opinor affinis noſter ædes uendidit: Pater cum peregre ueniet, in portu eſt locus: Niſi forte in uentrem filio correpſerit. Sic enim legendum eſt ultimũ carmẽ, quod in omnibus uulgatis corruptũ circunfertur. cùm enim filius pro domo pecunias recepiſ- ſet, quas in uentrem congeſſerat, ſi ſenex re- uertẽs ad ædes ſuas ire uoluiſſet, in uentrem filij neceſſe habebat ire, etenim ille ædes de- uorauerat. Fab. Quintil. lib. vIII. exemplum metonymiæ referens:Vt hominẽ, inquit, de⸗ Parergon auris lib. VI. 10 20 30 uorari, cuius patrimoniũ conſumitur. Acci- pitur quandoq; ee pro uentre, ut cùm di- cimus, Pinguis uenter non gignit tenuẽ ſen- ſum: quod à Hieronymo quadã epiſtola tra- ditum ex græco prouerbiali carmine eſt,- bxlij diſtinct. Xaæ‿ ræsueο Aευſſop 3 inſe voεν. Difficile eſſe aiebat H.ult. wjj ij. Cato ad uentrem uerba facere, qui auribus careat.& T. Quintius Philopcœmenem impe ratorem ſine uentre eſſe aiebat, quòd careret pecunijs, quæ nerui ſunt belli. In iurec Ponti ficio Ventriloqui dicuntur, qui à dæmonib. inſeſsi futura pronunciant: qua de re infra. Græcè uerò*ᷣκρρνρακιεο ˙ Pythones,& Eury clei, Ariſtophani eiusq́; interpreti in Weſpis. ſuprà cenſui& imaginoſos dici Catullo. Eſt Syæssευρνσ d eſt, uentrale, uas uini Ariſtopha ni. Plautus in Aſinaria, Caſteriam uidetur lo cum accepiſſe in naui, quo uentri operã dent nautæ,& conquieſcant: ſic enim meretrix ad matrem: Quin ſi repoſui remum, ſola ego in Caſteria Vbi quieſco, omnis familiæ cauſa conſiſtit cibi. Sic enim legendum, hoc ſenſu: Tibi quidem ſino mater gubernacula, ſed tamẽ ſi ego ceſſa rem, cauſa cibi omnis familiæ conſiſteret, id eſt, ceſſaret& ipſa: ut iocoſe dicatur meretrix 40⁰ 50 60 344 reponere remum,& ſola in uentrali quieſce- re, quæ amatori copiam ſui nõ facit, Nonius Marcel. Caſteriam legit, per mutationem 79 Ndrαρμκαο se 7 ea, quod frequenter fit. Cita- tur& à Grammaticis Cinnæ carmen: Lucida confulgent alti Carceria mali. Fortè Caſteria legẽdũ, uel potius Carcheſia. Seudij plus conferre oculos, quàm aures: qui ſint Exoterici libri. CAP. VIII. Vanta diligẽtia debeat unuſ quiſqʒ ſtu- dioſus bonis diſciplinis operã dare, om nes ſciũt:ubi enim intenderis ingenium, ua- let:nec unquam ad ſcholas adſcendere audi- tores debent, niſi prius meditati,& articulo qui diſputãdus eſt præuiſo: ſunt enim aliqui adeò ocioſi& negligentes, ut præceptorem quidem attentè audiant, cæteruùm ipſi deinde domi nihil laborent: nempe auribus dunta- xat ſtudentes, non oculis., aduerſus hos ſoleo ego Homericũ gryphũ proponere, cuius car mina ex X X. Odyſ. P. Verg. lib. Aeneid. vr. ſic Latinis reddidit: Sunt geminæ ſomni portæ, quarum altera fertur Cornea, qua ueris facilis datur exitus umbris: Altera candenti perfecta nitens elephanto, Hac falſa ad terram mittunt inſomnia manes. Etenim ebore dentes repræſentantur, cornu uerò oculi. Quæ proprijs luminibus à nobis cõſpiciuntur, ea& certiſsima ſunt,&memo- riter facilius tenentur:quæ uerò auditu dun- taxat de ore aliorũ percipimus, incerta ſunt, & quaſi per nebulam nobis inſpecta celerius euaneſcunt. Studijs igitur& diſciplinis plus cornea pupilla cõfert, quàm eburnei dentes. Et certè apud ueteres hoc hominũ genus ple runqʒ irriſum fuit, adeò ut Auditoris nomen in contumeliam tranſiret: quod à Seneca tra ditũ fuit. M. quoq; Cicero lib.de ſomnio Sci- pionis, aurium ſenſum omniũ hebetiſsimũ fatetur,& alibi promiſcuè ſapientibus indo- ctisqʒ datũ. Sic& Acroamata Græcis, id eſt, auditiones plerunque in malam partem acci piuntur, ut meritò Iuuenalis: Semper ego auditor tantum? Cicero de Finibus lib.v. autor eſt, duo apud Philoſophos fuiſſe genera librorũ, unum po pulariter ſcriptum, quod Exotericum uoca- batur, quia ad uulgi utilitatem tantum,& qui dem de rebus uulgaribus erat: aliud Acroa- maticum, quod limatius fuerat,& ab autori- bus cuiuſqʒ ſectæ diſcipulis ſuis tradebatur. Vnde dνπνοαναη⁴νννενν⁶ιe Ʒ:iſtotelis. Hinc in li bro epiſtolarũ Auguſtini epiſtola II. Volu- ſianus:Ad familiarẽ tuam philoſophiam ſer- mo deflectitur, quam ipſe Ariſtotelico more tanq́ʒ exotericã fouere cõſueueras. Sic enim legendum, non Eſocraticam, ut uulgati co- dices:uel Eſoteriam, id eſt, interiorem, ut alij repoſuerunt, docti quidem illi, ſed tuncaber rantes à ſcopo, niſi ego fallor. memi- nit& Aulus Gellius libeo X XCap. IIII. 44 345 D Andreæ ALciati 346 b N „A dul 5 vyereiſit Tres leges in corpore iuris inſertas eſſe, que Quinque loca aenOtatR, huibus Turiſconſalu eſes& auni fi adulterinæ ſint. CAP. 1X. ueteres autores aduerſus Lauxentij Vallæ traditio⸗ annequaihe 3 nes locuti ſunt. C4P. X. a dc Vpinnile Nuulgatis Iuſtinianici Codicis exempla- codiciretenin ribus circunfertur Theodoſij Imperatoris Ede, quam conductam te habere dicis, elü ur iaur 4kij. C. de feri nomine conſtitutios, cuius initium eſt: Vt in ſi penſionẽ ſoluiſti, inuitũ te expelli nô lleagi prl die.quam proculdubio ſuppoſititiã arbitror. oportet, inquit Antoninus lmp.«AtLaurè- eleln bſeh uirz ling Primum, quia ſita eſt inter Conſtantij& Na tius Valla cap. x v.hune loquendi modum 1 3 len eyar ximiani Cæſarum,& aliam Conſtantini Ma ceu barbarum improbat:ædes enim pro do- cmt nicaper gni ſanctionem:cùm tamen teſtetur luſtinia 10 moplurali dütaee unmerdr fent d nunꝗᷓ. lnirian nus, ſe leges ſecundum Imperatorũ tempo- aliter, cũ dn temp ã ſignificet. Egopro mucenin aſlus ra quibuſque ſub rubricis collocaſſe, ut ordo legislatore noſ ro in Unis Clcerone lauda- 3 wunmuetät temporum conſtitutionumq; ex ipſa compo bo, qui in oratione pro luentio, In xde, in⸗ e— 5 I..§.fin. ſcõ ſitionis ſerie manifeſtaretur b. Atqui hac ra- quit, T. Annij. Addam& QCurtium lib.hi 1 nuenoſapſin ſtit.C. tione non debuit eo in loco media interſeri, ſtoriarũ v. Stabant ad fores xdis. Item: Excu derum ir dun⸗ cùm Theodoſius haudquaquam medius in- babãt proximi foribus xdis. Idem N alla cap. Il mraine ter illos regnauerit, ſed multis poſt annis,& C XCIX. damnat luriſcõſultos, qui uerbo Li dininnn circiter octoginta, ad Imperium peruenerit: centiæ in bonã partem utuntur: ut, Data eſt aim accip deheß deinde quò d aded barbara eſt eius conſtitu- illi licentia eundi, redeũdi, inuentariã facien- nfuum tionis phraſis, ut nec illo quidẽ tempore cõ- 20 di,& ſi qua ſimilia Sedcum uerbum Licet, flßin Wakeenm poſitam rectè ſuſpicer. Quod contrà factum in bonam partẽ accipiatur, cõſequens eſt, ut aνπ* wg Reſler fuerit, omnibus modis, inquit, irritetur. Ego idem& de Licentia dicamus. Cicero 1. Offi- a2. erdnaclſsi wen apud ueteres nuſquam reperi uerbum Irrite ciorũ: Vt enim pueris nõ omnem ludendili- Shtenana der tur, pro eo quod dicimus, ratum non habea- centiã damus ſed eam, quæ ab honeſtis actio dmu ln tur: uox illa Latinis ad canum rabiem iramq́; nibus nõ ſit aliena& ẽ. quod alijs quoq; exẽ- Pienn n pertinet, non ad infirmitatem. Ratum enim plis alij annotarũt. Idem Valla cap. c LX. Al unn um circunkert ſupinum eſt à uerbo Reor, à quo ſupino uix ter de duobus dicitur, Alius de multis, idq;o- ce nuau eſt ut credam formari illud uerbũ poſſe.tam- mnibus notũ, licet nõ omnes rectè utantur. leraüimaum etſi ſciam aliquos recentiores ſcriptores eo Egregiè& eleganter Valla: ſed tamen Cæſar ulbimplicata ſcin — 75. 8—„. 3 4—. uerbo perinde ac latino uſos. Demum, quod 30 grauiſsimus autorũ, Gallia, inquit, diuiſa eſt 3 d— non parum me mouet, nuſquam in antiquis inpartes treis, quarũ unam incolunt Belgæ, Lqpi an edlclore codicibus ca legitur, ut meritò nec Accur- aliam Aquitani, tertiam Celtæ. Cur nõ, alte ahn A ſius quicquam gloſſematis eius margini in- ram Aquitani, ex ipſius Vallę traditionibus: blca 4 ſperſerit. Eſt& alia cõſtitutio quæ Alexan illo ſed nõdum tẽpore factus erat. Idem cap. unj Olet Accurſius dro Imperatori tribuitur, incipit, Titius. ſub LXIII. Sin, nunq́; in prima parte collocatur, nifetä uultoſte «ITitius. deo⸗ rubrica, de operis libertorumt, mihi quidem ſedin ſecunda:nec in ſe habet negationem li aebioratethoc in Per. lber. ex eo ſuſpecta, quòd Caij nomen ſeruo tri- cet quorũdam talis ſit uſus, ut dicatur Sin au Lubiatũ quando buit, cuùm alibi atteſtati ſimus, nõ conſueuiſ- tem pro eo quod eſt, Si non: quaſi in Sin: aut laceicũadiiũ ſe ueteres, Romanis nominib. ſeruos appel- in Autẽ, ſit negatio. luſtinianus noſter ubiqʒ anuerim pertiner, lare, ſed Græcis potius, Stichus, Eros, Pam- 40 eo loquendi modo utitur,& ut arbitror, non lumelle it Bſta Philus,& ſimilia. Verum cum ea in antiquis malè: quia dictio Sin, ex cõditionali Si,&ne- 4 ierquæſignificat codicibus omnibus reperiatur, ſatius eſt ni- gatiua conficitur: unde Sin, accipitur quan- tetnlippoc hil mutare,& legitimam ſanctionem arbitra- doq; pro Siminus, 8i nõ. Verg. in Iuuenilib. nurdete, quacater ri, cùm& Caius poſsit Græca uox eſſe, ra- Donec proterua nil mei manu carpas, nencamnolanobis d I. Titia cum te Aterra dicta d. Sanè& nuperrimè Modeſtini Licebit ipſa ſis pudicior Veſta: lenosimprobos tr ſtamẽto.§. Lu legi inſeruerunt Pariſini impreſſores quod- Sin, hæc mei te uentris arma laxabunt.. umdecipiant tame cuus Titiusie dam reſponſum proculdubio adulterinum, Vnde&illud Martial. lib. vIII. ſic legi poteſt: oe eorumgper uianum. de le⸗& de exemplaribus abradendum. opinor ali- Ergo ero Veręilius, ſi munera Mecœnatis birPius camm 1 84.1j. quis, qui litem habebat,& à ſubſtituto reci- Des mihi, Vergilius non ero, Marſus ero. rgübe mn proce matrem excludi uolebat, tale reſpon- so Idem cap. Lv.Imperiti dictionẽ Nedum, acci V buauſipgo eabn ſum commentus eſt: quod tamen non ſuo lo pPiunt pro non ſolum. Imo& Cicero accepit, lethſte gitme co poſuit, cùm in uulgaris pupillarisq; ſubſti cuius ad Atticũ lib. IX. hæc ſunt uerba: Ne- Lime linneggci rutionis tractatu fuerat collocandum.& Pau dum humilium hominũ conſilia, ſed etiaam d Kapude 33 li Iuriſconſulti nomine eſtabuſus, cùm illa pliſsimorũ ex euentu& ẽ. Sed& Seneca lib. delogquitur. under Iex NModeſtini, nõ Pauli ſit:& ratione utitur IIII. Declamationũ: Adeò nedum currere, lhpplll oal ſaneq́; abſurda. Et in fratrum, inquit, perſo- ſed decurrere uidebatur. Sed& alibi ſic ille iargeaſiu na propter fideicõmiſſum ſubſtitutio locum loquitur, ut non poſſimus credere, ſcriptoris uſfcſiuergunaet haberenon poterit& ẽ. quaſi directa ſubſtitu uitio deprauatum eſſe. nnrantm eccat cio impediatur per fideicommiſſum ut ne-. duduseiug de ſcias, aprdit den an imperitiam iſtorum 6o De arte Chr ſulca. Luid ſi Ferruminare, tverenpleuit magis arguas, qui uiolare hoc modo ſacro- ucl Ferrumentare:& Plautus in Rudente decle e ine D Un ſanctas leges auſi ſunt, impreſſori-⸗ ratus. CAF. X„ Hleplin, oltoneg, busq́; impoſuerunt, ut falſa F Lpianus: Si plumbũ cum argento mi- Li lij aaf Pro ueris excuderent, X ſtum ſit, quia diduci poſsit, nõ cõmuni- dinusceoff cabitur uan debereap ,urbs ne, riſco Lanrnij 5 ſen cabitur:ſed ſi diduci, inquit, non poſsit, utpu C.. ta ſiæs& aurũ miſtum fuerit, pro parte uen- ducam e dicari nequaqᷓ erit dicendũ Potuit hæc ſen- Kmdun abere üih tentia Vlpiani tempore obſeruari, hodie for ninnel üie erpelin tè aliud erit:etenim inuenta eſt ars, qua Chry uncl np. dLaun, ſulcæ aquæ ui, aurum à quocunc; alio metal- bat addnd modin 10 ſeparari poteſt:cuius rei Guis Pauci ſint ar 13 es enim proin tifices, uixq; ſinguli in magnis ciuitatibus: eloprofert,s duuß cùm tamen ſeparatio fieri poſsit, apparet nõ blũ ſignuticerß— 4 eſſe ſupraſcriptæ rationi hodie locũ, ſed per- nimis icetonen 3 inde iudicari, atq; de eo quod applumbatum 0 Cluentio menu ſit: ut enim Caſſius aiebat, Ferruminatio per & QCurüumlan eandem materiã facit confuſionẽ, plumbatu tores xdile 88 1 rauerò non idem efficit: unde quod applum batum ſit, ſi abſcindatur, ad priorem dominũ reuertitur. Vtitur autẽ Juriſconſultus dictio- ne Ferruminandi propriè: metaphoricas e- nim accipitur pro conglutinare, coniunge- req;, ut multis exemplis Valla capite cccc- LXXV.oſtendit,& nos alibi docuimus. Plau mutuntur;u Danc 1 87 1 lanſden ſ— tus quoq; Ferrumentare Rebar Claudere,& nöomnemlu den dl pertinaciſsime ſilere, poſuit in Rudente: Gill Nios ferrumentas, habebis plures in tergo tuo quxx äbhoneſtbai Qulm ulla nauis longa clauos, ni ego ero mendacißimus. — quod üijs quofj ei Quod carmen in uulgatis exemplarib. corru em N Ilacap, CrxA ptum circunfert᷑, ſicut& aliud in eadẽ ſcena: Alius demultsjücgd Quaſi murteta iuncis, item ego uos uirgis circumuinciam. Somnes recte urantu, Legendum enim Muręna, quæ in urbem ue Vallaſedtamen Can nalis implicata ſcirpis deferebatur. Gallia inquit,diuiat unamincolunt Be- Lippi an edicto redhiberi poſeint: quid ſit u- am Celtæ. Curnõ, ee ti tanquam Lippo oculo, Plautina carmina ex= lus Valletraditionibu plicata. CAP. XII. e factus erat. Idem cyYl Olet Accurſius noſter, cùm rem eſſe ma primaparee colbcamm nifeſtã uult oſtendere, uti Horatiano pro ſehabetnegationeml uerbio:Patet hoc, inquit, lippis& tõſoribus. tuſus, ut dicatur èind Dubitatũ quandoqʒ fuit, an lippi tanq́; mor- boſi ad edictũ ædiliũ curulium pertineant?& putauerim pertinere: etem̃ lex myopem mor boſum eſſe aite. Eſt autem Myops, qui minus uidet:quæ ſignificatio etiã Lippum cõpræn- dit. Vti tanq́; lippo oculo, prouerbialiter dici Si non:quaſiin dinau fuſtinianus noſterubi ditur,& ut arbitrornol ex cõditionali didi de Sin, accipitut qun- clit offliu. tt ll cdig 5Ver in luuenib, mur de re, qua carere n5 poſſumus, cùm ta- inõ.Yei men damnoſa nobis ſit. Elegãter Plautus ad mucapis ſeruos improbos traxit, quos quamuis domi ca num decipiant, tamen retinet dominus,& ut nelacim. ſecipott poteſt eorum opera utitur, cùm ut uelit non llib.vunſjlegf poſsit. Eius carmen eſt in Perſa: nera Mfcgnalh Ego neq; libenter ſeruio, neq; ſum hero ex ſententia, , Maſi 3o. Sed quaſi lippo oculo me meus herus utitur: manum 1 dictionẽ N edum, Haud abſtinere quit tamen, quin imperet mihi, Imo&. Cicero zei Quin me ſuis negocijs præficiat:illic quis eſt: hec ſuntuelba„ Sed& apud eundem in Bacchidibus ſic ſe- inũ conlilis ſedeli 4 nex loquitur: g. Sedd deneca Lippo illic oculo ſeruus eſt ſimillimus: urdes nedum e Sinon eſt, nolis eſſ nec defideres: Sed A dibi ſell i eſt abſtinere quin attingas non queas.— atur. de 3 ſcrigols Sunt autem hæc carmina non ſoluùm ab inter imuscfedess pretibus eius poẽtę male intellecta, ſed etiam ſe. uitio exemplarium corrupta. Quæ ſint Dontones naues Juriſcõſultis, quæ Klüj Orariæ Plinio:& I. iiij. de offi. procõſ. declarata. CAP. XIII. ij de offc. I FLpianus de offi. proconſulis d, id obſer r. v. 7 tosl⸗ enranſ uari debere à Proconſulibus ſcribit, ut „„ Parergon muris lib. VI. 348 ea parte prouinciam ingrediãtur, per quam ingredi moris eſt: adeò ut Antoninus Aug. ad deſideria Aſianorũ reſcripſerit, Procon- ſuli neceſsitatẽ impoſitam, per mare Aſiam applicare, XRτνινιννονονυνυνε⁵οεεορꝙ, id eſt, ma- tricum ciuitatũEpheſum, primamattingere. Hunc morẽ& ſe obſeruaſſe C. Cæcilius Pli- nius lib epiſt. x. ſcribit, admonetq; Traianũ, ſe Epheſum cum omnib. ſuis ueει αμαάeλεʒ na- 10 uigaſſe. Nunc deſtino, inquit, partim orarijs nauibus, partim uehiculis prouinciam pete- re. Quæſitum à me fuit, quæ ſint Orariæ na- ues. Reſpondi, non eſſe ueriſimile à Plinio Onerariarum mentionem hic factam: Hora- riæ uerò quæ ſint, haudquaquam ex autori; bus, quos legerim, ſatis mihi conſtare. Plau- tus in Rudente, Horiam pro naui piſcatoria uidetur accepiſſe: Salua horia in mari fluctuoſo. Etrurſus: Quẽ ego excepi in mari mea opera, labore&rete&horia. Aul. Gellius lib. X. cap. x α△ V. quo loco na- uium appellationes proſequitur, Lembus, oxiæ, lenunculi: fortè Oriæ ſcribendum. Iu- lius Pollux lib. I. cap. IX. cùm plurimas na- uium uoces& ipſe indicet, nihil adfert quod ad Horarias pertineat. Ego Orarias, abſque aſpiratione naues malim intelligere, quę orã duntaxat legunt: etenim ab Epheſo in Bichy niam euntibus haudquaq́; eſt opus per pela- 30 gus uagari, ſed ſufficit littora ſumma legere. Sanè ſunt& Iurecõſultis noſtris Pontones, nimirũ naues fluminib. traijciendis appara- tæ. Vlpian. Via cõſummari ſolet uſq; ad flu men, quo Pontonibus traijciatur. Videntur & eadem ratione ſic dici aliæ naues ad depor tandos milites factæ, ut eſt apud C. Cæſarem cõment. III. de bello ciuili: Græci zweæ, uel opeεx uocant. quo ſenſu& apud Apuleiũ uox hæc inuenitur. 20 * Ius Digeslorum cum Cocice conuenire, ſal- uis quibuſdam conſtitutionibus quæ in conſulatu Paulli ni additæ ſunt: demonſtrati; quomodo diſcer ni hæ poßint. CAP. XIIII. Vm maxima iuris noſtri intelligẽdi dif- ficultas in eo uerſet᷑, ut ſi qua ſimul pu- gnare uideantur reſponſa rectè cõcilientur: contingit plerunq; ut noſtrates Doctores in tra illud præſidium confugiant, ut aliud iure 5o Digeſtorũ proditum dicant, aliud ſecũdum conſtitutionũ Codicem deinde inductũ:ela- bunturq; hoc modo ſæpiſsimè,& ius uetus à nouo correctũ fatentur. Sed huiuſmodi con cordiam haud facilè ego admiſerim, qui ſciã id in primis curæ TPribuniano collegisq́; fuiſ- ſe, ut cum Codice Iuſtiniani cõcordarent Di geſtorum reſponſaf. quòd ſi qua erant, quæ aduerſari uiderentur, potius immutata in Di geſtis fuiſſe, ut uterq; liber unam in cõſonan 6o tiam redigeretur. Igitur ſciendum eſt, Iuſti- nianum Imp. anno cHRISTI DXXIX. ad Imperij faſtigium adſumptum fuiſſe: is re- ni ſui anno tertio ex tribus ueteribus Codi- cibus ſuum nouum Codicem cõponi iuſsit, 44* e l. fin. de ſer. ru ſtic. præd. f 1.§. ſed hoc ſtudioſum. C. de ueteri iur. enucl. — a ij. conſtit. C. 47 ſun. 5 L. j. C. de emẽ. Cod. luſt. c Inſt. quib.mo. toll. obl. 9. pe. Cde§. C. Ter tull..ſed nos. 2 4 pupil. 9. qua rationc. d 6. ſed noftra. Inſtit. de ſucc. liber.§. incer⸗ tam. Init. de leg.. ſedcum. de S. C. Tert. Alnſtit. de bo norũ poſcſſ. 349 ediditq; x vI. Caleñ. Maij conſulatu Decij a: deinde intra quadrienniũ, id eſt, anno Impe- rij fui viI. quinquaginta Digeſtorũ libros pa ri cura Snucleaioe promulgauit, idq; XVII. Caleñ.lanuarias, Iuſtiniano ipſo tertio Con- ſule de ſi ignato: quo tempore intra Xl. men- ſes iuſsit deinde Inſticutiones quoqʒ confici, quas XI. Caleñ. Decembris tertio ſuo Con- ſulatu edidit. Demũ codem anno iuſsit Codi cem iterũ emendari,& plures leges in eo in- ſeri,& præſertim quinqu- aginta deciſiones, ex quibus aliquæe erãt, quæ priores leges cor rigebant: appellauitq; re detitam Godſcis edi tionem b, quam uoluit ex die IIII. Caleñ. Ia- nuarij ſe quartũ& Theodoro Paulino Con- ſulibus, uim& effectum obtinere e. Igitur cùm Juſtinianus cõcordaſſe Codicem ſuum cum Digeſtis fateatur, quiſquis uelit aſſerere ſub- eſſe correctionẽ, oportet ut id ab una ex quin quaginta deciſionibus, quæ ultimæ editioni inſertæ ſunt, eſſe factum oſtendat: priores e⸗ nim cõſtitutiones cum Digeſtorũ iure con- cordabant. qua in re duas ego ſoleo cõcluſio nes ponere. Prima: Cõſtitutiones quas in In- ſtitutionib. fatetur Juſtinianus ſuo Codici in ſeruiſſed, cum iure Digeſtorum concordant, nec ex quinquaginta Rint. Altera: Conſtitu- tiones quæ quatuor illis poſt primã editionẽ annis interim factæ ſunt, pofſunt ius uetus e- mendare,& in illis quinqu⸗ aginta cõputari: harum notitia ex eo accipitur, ii ad finem ad- ſcriptum ſit, datas Lampadio& Oreſte Con ſulibus, uel poſt Lampadij& Oreſtis Conſu latum ſemel, aut iterum, uel III. aut I111. Juſti- niani& Paulini Conſulatu. Hincq; oſtendi- tur, multũ referre, ſi quis Cõſules adſcriptos conſtitutionib.habeat, quod in antiquis Co- dicibus pleriſq; adhuc extat. Illud quoq; non omittendum cenſui, quarundam conſtitutio num à ſe factarũ meminiſſe in Inſtitutionib. Iuſtinianũ, quę tamẽ hodie in Codice ſuo nõ reperiantur d: ſed id uitio librariorũ contigit, qui quòd græcè ſeriptæ eſſent, eas minus in- tellexerunt nec deſcripſerunt: qua ex cauſa arbitror& Zenonianam conſtitutionem de ſiderari, cuius ipſe Iuſtinianus meminit titu- lo de Exceptionibus. Nihil ufuræ, aut eius quodinteresi nomine, ſupra duplum exigi poſſe: nouus intellectus ad! l j. de ſent. quæ pro eo vwbue eſtraf CAP. XV. Vm propter bella attriti eſſent Aſiæ re- ditus, æsq; alienũ maximè auctum, M. Lucullus ea forma fœneratorũ auaritiam& uoracitatem moderatus eſt, ut ſupr aduplum nihil ſolui permiſerit, debitoresch abſoluerit, qui tantundẽ uſur æ nomine ſoluiſſent, quan tum ſors ipſa eſſet:ut ſi, uerbi gratia, mihi cen tum argentarius mu tua dediifer, egocq; ſingu lis annis ei uſuras centeſimas. id eſt, X 11. ſol- uiſſem, idq; Per XVI. annos, octo reliquis il- li reſtitutis, eſſem omnino liberatus: iam em̃ C:habuerat, Cuius ſummi uiri iudicium,& D. Andreæ Alciati 3 Plutarchus in eius uita laudat, Apoſtemores Principes ſunt imitati: ex quibus NI. A³ nus generaliter id conſtituite, ut alibi ſumus e las teſtati,& Iureconfſulti noſtri non uno in loco approbarunt. Paulusf. Quodin ſingulos, in, gare Antoni quit, dies in ſtipulatum deductumè eſt, ad ſi- nem centeſim⸗ e non ultra duplum debetur. Vlpianuss: Supra duplum uſuræ,& uſura- rum uſuræ nec in ſtipulatum deduci. nec exi 10 gipoſſunt,& ſolutæ repetuntur, quemadmo dum futurarum uſurarum uſuræ. Accurſius hac re non ſat intellecta, dictionem Centeſſ- mæ in Pauli reſpõſ Oalieno loco tranſpoſuit, aduerſus ueterũ codicum fidem. Sanc hanc iuris ueteris cõſtitutionẽ luſtinianus noſter adeòo approbauit ut inſigniter eam augeret: & in primis ab eo ſancitum eſt, ut etiam par⸗ ticulares ſolutiones in id duplum imputaren tur, ut in Nouellis ſuis appe aret, conſt. XXI 20& CLX. Rurſus idem uoluit, ut quod deuſu ris traditum eſt, ad id quod intereſt q luoq; ex tendereturi. Sancimus, inquit, ut in omnib. caſibus, qui certam habent quantitatem, uel naturam, ueluti in uenditionibus& locatio- nibus,& in omnibus contractibus, hoc quod intereſt dupli q quantitatem minimè excedere &ëẽ. Finge ergo: uendidiſti mihi fundũ c. au- reis, habita de precio fide:ego nõ ſolui, ſed in terim fundum per X X X. annos poſſedi: pe- 30 tis id quod tua intereſt, prohasq́; ſingulis an- nis VII. aureos potuiſſe te percipere, ideoc; ſortem ipſam centũ aureorũ petis:& rurſus ducenta decem, pro eo quod intereſt: ſanxit Iuſtinianus, me liberari, ſi omnino c. ſoluã. Imputet᷑ enim creditori, qui tandiu ceſſaue- rit ut uſurę ipſæ ſortem excederent:etenim fi nis aliquis huiuſmodi acceſeionib. fuit impo nendus. qua ra atione cùm in fide nominum, quę per ſyngraphas Cambij, ut uulgò merca 40 tores uocant, conſtituunt᷑, idem c- sfus conti- giſſet:reſpõdi, nõ ultra duplum ſortis quicq; peti poſſe,& uſurarũ uſuras, repetitasq; ſyn⸗ graphas non obſtare erquimqmodetiam pard culariter ſolutũ eſſet, duplo imputaretur: id enim legũ uer baexpreſſe indic ant, licet non ſatis a noſtratibus s hactenus intellecta. De ſeruilibus nuptijs: quid ſit apud Dlautũ Lex quina uicenaria, in Pſeud.& lex Barbarica, in Capt. G 50 lex Talaria, in Mil.& lex Conuiualis, in Sticho:& ple raq́; de ruſticitate atq; barbarie ueterum Vm brorum. CAP. XVI. Vm minor ætas multis fallacijs atq; ca- (Aronnaſß ceret᷑, lata antiquitusfuic lex Latoria, quam Q. Latorius tulit, ne quis adoleſcentes in contractibus deciperet. Pro- poſuit deinde edictũ Prætor, quo quod cum minore natu, inquit, X xv. annisgeſt tum eſſe 81 11 h Lſa. f g 1 fl — (Kaa 4. 9 15 3. 4 A 1 dicetur k utiq; quæ res erit anim. aduertã. Exi klif 6o ſtimatumq; deinde eſt, tali edicto ſatis proui- deri minoribus, ne qua in re decipi p oſsint cũ prætor ſe animadue rſurũp promittat. Plau- tus in Pſeud. legem quinam uicenariam me- morat, quæ nõ linat pecumiam à daniſta mu- 100 7 — Kmüingte Nuuun attulerunt, Arcpabherfan Rthie n temanoſi linift mecump Inarnam nulſge appuetenim uulb quipopul Dulb.IIcap.X niopignosinurn ſtqui locus 1n u ct&ab interpre nhodie iure eruiles nuptiæ, apudeundem! nentiorſiquidem tens copitationd vequiſquam eum Nharbgricc inqui Liiennſluminier n’dien dican, ino Appellat autẽ b oralbiin Aſin.X Laine. lntelligit aduerſus osgqi pulus KRom uita⸗ Varius autor ſttus undelex lu- Calin idem Plaut is Romanüintel (reci apudh quos dosuoccbär qua- olis Vnbricaco Dl zulegointenr ſes cih biſolum adg quantũ ſchan — Leiui br naOuic 1 dn id. l. Co wal eununt yn denr Konmi atem minimè exceder utetiamog, 3 prin. 35¹ tuò adoleſcentibus dari: ſic enim loquitur a- pud eum adoleſcens: perij,an non tum lex me perdit quina uicenarias AMetuunt credere omnes. Refertur autẽ, ut ego arbitror, ad X Xxv. an- nos, intra quod tẽpus fas nõ erat credere mi- nori. Sed fortè Plautus à poëta aliquo græco id accepit, unde comœdiã illam tranſtulerit, quod plerunq;ʒ ſolet facere, ſicut& in Caſina. Parergon muris lib. VI. 35² tus in Milite etiam Talariæ legis meminit, ſic ſumptuariam appellans: qua cauebatur, ne quis in cõuiuio talos haberet. Horatius: Ve- tita legibus alea. Idem& bibendi legẽ in Sti- cho tradit græco carmine: Kal ,τα aire, uR g eiv*, G Au‿τ˙πxpa. Id eſt,& quinq́; bibe,& tres,& ſemiquatuor: ut ſcilicet decem cyathos bibar, quot literis cõſtabat amicæ nomen, nempe Stephanion. Iure noſtro conſtat matrimoniũ inter ciues 0 Martialis: ſtt denup. Romanos&liberos duntaxat eſſe': ſeruos ue ro haudquaqᷓ́ʒ poſſe in matrimoniũ conueni- leumaneil. reb. At in prologo Caſinæ, quem Apulus ali Cae inceſts quis Comœdus Plautinæ fabulæ præfixit, nupt. Serui, inquit, nec uxorem duc eant aut poſcent ſibis Nouum attulerunt, quod fit nuſquam gentium. At ego aio hoc fieri in Græcia& Carthagini, Et hic in terra noſtra Etinæ in Apulia. Id ni fit, mecum pignus ſi quis uult dato In urnam mulſt,&c. Apparet enim Comœdum illum Etinatem fuiſſe, qui populus eſt in Apulia, ut eſtapud Pli. lib. III. cap. x. Offert autem pro uadimo- nio pignus in urnam, id eſt, uſq; ad urnã mul ſi: qui locus in uulgatis codicibus corruptus eſt,& ab interpretib. nõ rectè declaratus. Sa- idiſtimilifundi cu tejdeconigg. nè& hodie iure Pontificũ approbatæ ſunt lde ego nõſoluiſedi XX.annos poſſedtge t pProhasgyſinguba iſe tepercipete, ide ureorũpeuis:&nurli eo quodintereſt: amni ari, ſiomninoccc. ſoli ori, quitandiu ceſſue- mexcederent'etenini Iacceſionib. fuit impo cum in fide nominum anbijaruuße mela uunt, idem caſus conl- aduplum ſorisquiq uforss, repetirscyſſ guin quodetampmn duplo imputaretuti elleindicant, lcelnon Cenusintellecta „:qaudſſt qpul Nlau 4.& la Burbaiic 1 Cc Conuiuliin ichadh 7 gkaieuctonun'i AP. X VI ſeruo. ſeruiles nuptiæ, citra tamẽ domini fraudem. Apud eundem Plautũ eſt& legis barbaricæ Næuia ſex cyathis, ſeptem luſtina bibatur. Vnde ſupraà dixerat, Tot, quot digiti ſunt ti- bi in manu. Eraſmus Roter. Chiliad. 11. cen- turia III.& ante eum Hermol. Barb. lib. IIII. corollarij, qui hoc carmen ad modũ diluendi aqua uini ex Athenæo interpretant, nõ ſatis mihi ad Plautinũ ſenſum uident᷑ acceſsiſſe:& potuit Plautus illud arbitratu ſuo inuertere, & ad ſuũ ſenſum trãsferre,& proxαν rbiſægæ, 20 Au‿τe ſcribere, acutior eruditiorq́; igitur eorum eſt interpretatio, quàm uerior. Alpheni reſponſum ex. Ariſtotelis Doliti- cis, Plutarchiq; traditionib. declarati. CAP. XVII. Legans eſt Alpheni quæſtio, quomodo mutatione aliquorũ iudicũ, dicatur mu- tari iudiciũd: aitc;nõ cenſeri mutatũ: nam& legionẽ eandem haberi ex qua multi deceſ- ſiſſent, quorum in locum alij ſuffecti eſſent: mentio:ſiquidem in Capt. paraſitus conque- 30& populũ eundem hoctempore putari, qui rens cõſpirationẽ adoleſcentiũ in ſe factam, ne quiſquam eum inuitaret ad prandium: Nlc barbarica, inquit, lege certũ eſt ius meũ omne proſequi Qui conſilium iniere, quo nos uita& uictu prohibeant. His diem dicam, irrogabo multam&c. Appellat autẽ barbaricam, id eſt, Romandã: ut alibi in Aſin. Marcus uertit barbarè, id eſt Latine. Intelligit autẽ legem maieſtatis latam aduerſus eos, qui conſilium inijſſent, quo po pulus Rom. uita aut uictu prohiberet᷑: cuius 40 Q Varius autor fuit,& deinde lul. Augu- ſtuùs, unde lex Iulia maieſtatis dicta. Hinc in Caſin. idem Plautus barbaricũ ritum in men ſis, Romanũ intelligit,& frugalem: ita enim Gręci, apud quos fabulæ fingunt᷑ agi, Roma nos uocabãt: qua ratione Plutarchus in Sym poſijs Vmbrica cõuiuia, pro parciſsimis acci pit, ut ego interpretor, quibus duri&caſtren ſes cibi ſolum adſumantur,& nec hi quidem ab hinc centum annis fuiſſet, cùm ex illis ne- mo uiueret. Itemq́;& nauem, ſi adeò ſæpe re- fecta eſſet, ut nulla tabula eadẽ permaneret, quæ nõ noua fuiſſet, nihilominus eandẽ eſſe exiſtimari. Quæ ſane ſententia& Ariſtoteli- cæ conformis eſt, niſi quòd Ariſtoteles libro ciuilis cõuerſationis III. cap. II. cenſet adhue diſtinguendum: populum quidem eundem eſſe, ſed tamen nõ cenſeri eandem ciuitatem, quoties mutata eſſet reipublicæ gubernandę forma atq; ratio. Nam ſi Ciuitas, eſt ſocietas quædam ciuium: uariata ſocietatis ratione, conſequens eſt& ipſam uariari:ſicut& Cho rum alium eſſe dicimus, dum Tragicus eſt, quàm dum Comicus, etſi ijdem ſint homi- nes. nam& Harmoniam aliam eſſe dicimus modò Doricam, modo Phrygiam, quamuis earundem uocum ſit. Qua ratione putaue- rim ego, ſi propter ſuffectos iudices mutatus quantũ ſufficiat. Nota eſt enim Vmbrorum vo ſit procedendi modus, ut quia prius ordina- ſeueritas& durities. Idem in Mili. Poſt Ephe ſi ſum natus:non enim in Apulis, nõ in Vm- bria. Ouid. lib. III. de arte amandi: Illa uelut coniunx Vmbri rubicunda mariti. Contrà Romani ipſos Græcos ceu uentri& læ deditos reprændebant: unde uerbum Hocracarr en nomine Græcos qui in Ita- lia agebant, 1 Thurios, Tarentinos, à quibus Italicam men ſam in epiſtolis Platonis pro luxurioſa dictã so accipimus. Hinc& mores Maſsilienſes, pro mollibus,& effœminatis, ſi Athenæo credi- mus,& Suidæ. Vnde prouerbium, Nauiges Maſsiliã:itemq;, E Maſsilia ueniſti.Idẽ Plau- olebant notare, ut Sybaritas, rie, nunc autem ſummarisè ageretur, non ui- deri idem eſſe iudicium:ſicq; Alpheni cõclu- ſionem limitari. Rurſus eadem ratione limi tari, cùm iudex non in eadem, ſed diuerſa in- ſtantia eſt ſuffectus: etenim tunc quoq; dici- tur uariari agendi modus: unde qui promit- tit iudicatum à Sempronio ſolui, poſt prouo cationẽ ab eo factam erit liberatus e. Sed& in ijs, quæ perſonæ cohærent, haud mihi ſit ueriſimile, mutatis perſonis eandẽ rem cenſe ri:unde ſi collegiũ fabrũm cõpromiſſerit, ad- iecto iureiurando: qui defunctis ſubrogati ſunt, ſi contrafaciant, non cenſebuntur per- iuri, ut alibi diſputauif. Sed quid in pœnis 44 3 d l.proponeba⸗ tur.de iudi. e I. penult. f. iud. ſol. III f I ſi quis ma⸗ 70r. C. de tranſacl. IIII a I. ſi præſcs. C. quomodo& quan. iud. 5 I. ſolet. de tu⸗ tel. C 1. preæſidis. ſi cert.pet. d 1. nulli. C. dc numer. lib. xi/ e Lj. C. de offic. mag. off. 3 D. Andrcæ Alciati— tur ſi hi quicquã præter ĩus feciſſent, aut aca cancellaſſent, aut quid ſimile in damnũ alicu ius attentaſſent, ad præſidem ipſum querela appellatio, correctio pertinebat. Sioq; ſuprà ſcripta conſtitutio intelligenda eſt. Erant& in militia adiutores, qui& Optiones dicunt & Accenſi, qui ægrorum uelalias impedito- tum munera ſubibãt, ad quos metaphoricas alluſiſſe uidetur Iuuenalis Satyr. III Adiutor gelidos ueniam caligatus in agros. Eſt& Adiutrix cognomentum legionis Ro manæ, cuius mentio in Conſtantini Imp. cõ- ſtitutionef: Ius caſtrenſis peculij tam ſcrinia- rios, quam exceptores, cæterosq́; qui in offi- cio tuo merent, ac ſiin legione prima adiutii dicemus? an plectendi erũt qui nihil delique runt, ob hoc tantũ, quòd reis aliquorũ facino rum ſint ſuffecti? Et putauerim non eſſepu- niendos: etenim pœna ſuos tenere debet au- tores, perſonæq; cohæret. qua tamen in re la- tius diſputat Plutarchus libello de Sera nu- minis uindicta, unde uidetur Alphenus no- ſter plurima mutuatus eſſe. Si, inquit, ob tẽ- poris ſpaciũ mutari ciuitatẽ quis diceret, plu res ex una faceret, ſimilisq;ʒ ei eſſet, qui ex u- 10 no homine plures efficere conaret᷑: quando- quidem qui iam ſenior eſt, prius iunior, olim uero omnino adoleſcẽs fuit: eſſentq; hæc Epi charmijs ſimilia, ex quib. ſophiſtę affirmant, * qui olim mutuum accepit, nuno non debet, quia alius effectus eſt:& qui heri ad cœnã uo catus eſt, hodie inuocatus cenſebitur, quia a- lius effectus eſt: ſicq; maiores in unoquoque noſtrùm mutationes, qʒ in ciuitatib. tempus ipſum ſolet facere.Sed hæc hactenus:plurib. 20 enim id argumentũ ſupraſcripto loco Plutar chus diſputat, quàm ut libeat hic referre: agit enim hoc, ut oſtendat, iuſtè quandoqʒ filios peccata parentũ luere:& ciuitatũ calamitates plerunq; maiorum culpa ſucceſſoribus ipſis ce militent, habere præcipimus. Habebante- nim legiones nõ ſolùm ſecundum ordinem ſuũ nomina, ſed cognomenta quoq; unde co gnoſci poſſent: quod ex antiquis autorib. ſa- tis conſtat,& nos in Corneliũ Tacirum anno tauimus. Sed certè nemo clarius, diffuſiusc explicat, ́; Dion Nicæus, qui hiſtoriarũ lib, 1V. in hune ſenſum ſcripſit: Decretũ, inquit, ſub Auguſto fuit, ut prętorianis militibus ſti pendia poſt ſextumdecimũ annũ emerita eſ- pernicioſas eſſe: quod& in ueteri teſtamento factũ ſæpiſsimè legitur,& à noſtratibus theo logis prætermiſſum non eſt. ſent, alijs uerò poſt uigeſimum: tumqʒ præto riano militi darentur denariorũ quinq; mil- lia, quæ ſumma noſtrę monetę eſt aurei quin „ enti. alijs uerò tria millia, id eſt, trecenti au- Tntelleclusadl ſi præſes. C. de ſent. Qui ſiat 30 da äclin bant autẽ tunc Romanis tres& ui- adiutores, quid legio adiutrix,& uaria legionũ cogno ginti legiones, ſiue, ut alij tradiderũt, quinq; menta, ex Dione Cocceio. CAr. XVIII.& uiginti: quaru m deinde aliquæ exautoratę ſunt,& ad numerum ſexdecim redactæ.& in primis legio Vrbana ſeu Prætorianorum:ſe- cunda Auguſta in Britannia ſuperiore: ter- tia tergemina, una Gallica in Phœnicia, alte- ra Cyrenaica in Arabia, alia Auguſta in Nu Onſtitutio hæc Valer.“ Gallieniq; Im- per. eſt: Si præſes quaſi deſertã ab adul- tis tuis cauſam appellationis, quæ ab adiuto- re ſuo facta fuerat, circunduxit, repetitus no tionem ſuam exhibebit& ëẽ. Annotant hinc Doctores noſtri iudicem ordinariũ nõ impe midia: quarta Scythica, in Syria: quinta Ma- diri, quin ſi ſentẽtia nulla ſit, iterum iudicet. cedonica, in Dacia: ſexta gemina, altera Vi- Rurſus annotant, pronomen Suo, intelligi, 40 ctrix in Britannia inferiore, altera Ferraten- id eſt, illorum. Itemq; annotant, Adiutorem ſis, in Iudæa:ſeptima Claudia, in Moœſia ſupe dici actorem, qui tutori uel curatori ſit adiun riore: octaua Auguſta, in Germania ſuperio ctusb. Sed hęc ego lege ſuprà ſcripta minimè re:nona bis A uguſtalis ibidem:decima gemi probari arbitror: etenim ſciendũ eſt, Procon na, altera in Germania ſuperiore, altera in lu ſules& Præſides prouinciarũ, ſecum in Ppro dæa: undecima Claudia, in Meſia inferiore, uinciam officium ſuum, quos quandoq; Iu- etenim duæ legiones id nomen acceperunt, riſconſultus appellat Officiales, ducere ſoli- quòd cùm deſcijſſet Furius Camillus Scri- tos e: hi funt, ur in breuiario Theodoſij eſt, bonianus, cum eo non perſeuerauerũt: duo- Princeps, Cornicularius, Tabellarij duo, Cõ decima Fulminatrix: tertiadecima gemina, mentarienſis, Adiutor, Ab actis, Subadiu- so in Dacia:quartadecima Gemella, in Panno- ua, Exceptores, reliquiq; cohortales: quibus nia: quintadecima Apollinaris in Cappado- nõ licet ad aliam tranſire militiam, ſine anno cia:ſextadecima Valeria uictrix nunc in Br- tatione clementiæ prineipalis. Catullus ſim- tannia ſuperiore:Valerios enim milites Au- pliciter Cohortem prætoris appellat. Reſpõ- guſtus in fidem acceptos ſeruauit cum uiceſi di id quod erat, nihil nec ipſi, nec prætoribus manis,& ſtatiua eis in ſuperiore Germania eſſe, nec cohorti. Cicero ad Q. fratrem: Præ- dedit: tametſi pauci eos nũc Valerios uocẽt. torem de ſua cohorte iudicem dare. Ad horũ Has ſanè legiones Auguſtus illabefactas re- adiutorum munus pertinebat, omnibus cõ- tinuit, reliquas uerò exautorauit: ex quibus monitionibus, præceptis, euectionibus ſub- deinde cõmiſtis alij Imperatores alias legio- ſcribere, ut ex Zenonis conſtitutione poteſt so nes, quas Gemellas uocabant, conſtituerũt: &, ut hanc rem ſemel finiam, certiusq́; id le- ctores ſciant, Nero legionẽ Italicam in Mqœ- ſia inferiore conſtituit: aliam Galba, quæ di- cta eſt prima adiutrix, in Pannonia inferiore: Veſpa- colligi. Præerant ſcrinio, unde& Scriniarijd in iure uocantur. eorum& mentio eſt in lege Conſtanti: Admittantur, inquit, quos ordo militiæ uocat,& eius laborum adiutor e, Igi⸗ Pe.dn Dion:ſed en. ſcd&Mact Crſar,inquit 1 cohortes jibertino Voluntarias apbe iiſtat Katonan uriu ſuil Tcbellones iinuecliconfit FTationariorum: Hranenen rantelectiexagent a ublicoptæeſlent n ſaionibus iumenta andum euectionis ur uicynemoinpa &liqusaduerſusle ciſärus pœnas daret nmpertinere, ut qu lerent eis denuncia ic roos captos duceren dgio, quodlatine I nedatur quidegiſſer ireſpondiſent,&q drbus comperiſlen cn quodpacandis Ijgeindelegeprobit denntneueſiperexa eenrnam Ganteaera disleladpreſtdistn 6e taeenenturécuo ſ de erunn aionurio 4 demimlmpeti cu run taionumcnqh . ametietian intmil d4 demnetingulſüd e at omini lu reddda eus quihiſtorinült rip trDecretü ini retorianis militbusſi Limũ annũ emeriaci gelimum uumegnran denariorũ quinq; mi- monetgeſtauretcun illia, id eſt trecenuin ne Romanis tres èui alijtrdiderũt, quig 4n. Cde cur. E ſtation.li⸗ broxij. nde aliquæ exauto; ſexdecim redactæ&n eu Prætorianorumſe- itannia fupeliore:i- lica in Phœnicia, ale ia, alia AuguſtanN in yria:quintall ta gemina allen i eriore, alterFenalen Dlaudia in Mœſuſige in Germaniſipeid ibidem decim gen ſuperiore ateraial la in Moliainfenun, d nomen acceperun, Furius Camillus Sc perſeuerauerit l tertiadecima enin na Gemelloyin anc ollinaris in cns bl eaquidẽ. C. qe accuſ. el diuus, ij. de cuſtod.reor. 41 j. C. de co⸗ hort. lib. xij. e lſi quis. C. de accuſ. flirl penul. de ſer fg. gln auth, ge ta⸗ bell. 355 Veſpaſianus IIII. Flauiam in Syria: Domitia nus primam Mineruiam in Germania infe- riore: TraianuslI. Aegyptiam,&trigeſimam Germanicam à nomine ſuo ſic appellatam: M. Antoninus ſecundam apud Noricos,& tertiam apud Rhetos,& ambæ uocantur Ita- licæ: Seuerus uerò Parthicam, item primam & tertiam in Meſopotamia,& ſecundam Me diam in Italia. Hæc Dion in codicibus emen datis. Addit Tacitus& legionis primæ no- men Adiutricis fuiſſe, quæ pro Othone ad- uerſus unam& uiceſimã, cui cognomen Ra pax, acriter decertarit. cõmemorat& Aelius Spartianus aliam legionem primam cogno- mento Mineruiam, cuius& meminit ſu prà Dion: ſed& Macrobius Saturnaliũm lib. I. Cæſar, inquit, Aug. in Germania& Illyrico cohortes libertinorũ complures legit, quas Voluntarias appellauit. Qui ſiut Stationarij in iure noſtro:quid No toria, quid Tabelliones,& Tabularij: declarata luſtinia ni nouella conſtitutio. C ApP. XIX. Tationariorum nomen nõ una ſignifica- tione in iure noſtro accipitur:&in primis erant electi ex agentibus in rebus, qui curſui publico præeſſenta, ut ſuis manſionibus,& ſtationibus iumenta ijs præſtò eſſent, qui ſe- cundum euectionis tenorem proficiſceban- tur, utq; nemo in parhippi crimen incideret: & ſi quis aduerſus legẽ curſus feciſſet, ut ac- cuſatus pœnas daret. Solebat& ad horum cu ram pertinere, ut quæ delicta quocunq; loco fierent, eis denunciarentur: ipſiq; ad pręſides reos captos ducerent, uel mitterentb, cum e- logio, quod latinè Notoriũ dicitur, quo cõti nebatur quid egiſſent,& quid à ſe interroga- ti reſpondiſſent,& quid de ſocijs& recepta- toribus comperiſſent. Græci Trenarchascuo cant, quòd pacandis rebus pręeſſent. Cõſtan tij deinde lege prohibitũ eſt, ne carcerem ha- beant, néue ſuperexactionem aliquam atten tent:inam& antea erat cautum, ut non coram eis, ſed ad præſidis tribunal accuſatorij libel- li deferrenturd: quo in loco Accurſiuse inter- pretatur, ſtationarios, procuratores Cæſaris, uel limina Imperij cuſtodientes, uel publica- rum ſtationum conductores, non ſatis recte: tametſi etiam ſint milites ſtationarij, ad quos pertinet inquiſitio ſeruorum fugitiuorum, ut dominis ſuis reddãtur, interimq; rectè eos in cuſtodia tenent. Sunt etiam ſtationarij ta- belliones, qui in ſtationibus cum ſubadiuuis miniſtrisq; ſuis morabantur,& inſtrumen- tis ſubſcribebant, quos Iuſtinianuss in No- uella X LIIII. Tvενᷣ αάνανεαςρνe appellat, id eſt, contractuum Scribas, qui& Tabelliones di- cuntur. Etenim ſciendum, iure noſtro inſtru mentum quamuis ſubſcriptum à tabellione, fidem plenam nõ facere, niſi apud magiſtrũ cenſus in actis inſinuatum ſit: uel ubi magi- ſter cenſus non adſit, ſed ſolum publici Tabu larij, ſaltẽ per duos tabularios ſit ſubſcriptũ: oportet enim Mο xuνꝛzde id eſt, omnino duos Parergon luris lib. VI. 18 20 30 4⁰³ 50 60 356 tabularios adhiberi halioquin examinario- Portet tabellionem,& teſtes,& præterea aßi Hντννd eſt, adnumeratorẽ ſi adſit. Hinc ap⸗ pParet uaria eſſe harum operarũ nomina, quæ a luſtiniano nouella conſtitutione LXXII. cõmemorantur. etenim ſunt inferiores, qui Wojfæꝙοντν, id eſt, Subſcriptores uel vxdp/ Nures, id eſt, miniſtri, ſeu Subadiuuæ dicun- tur. Sunt deinde uεμεεοναμαρεμέιρρασ, id eſt, Scri- bæ, ſeu Tabelliones, qui illis imperant,&ſta- tionis magiſtri ſunt, autoritatemq; in ea ha- bent: uel quia ipſi ſint magiſtri, uel quia a- pud magiſtrũ cenſus ex lege luſtin. ſint pro- moti.Sunt& Tabularij, qui publicam perſo nam ipſi uidentur ſuſtinerei,& Sogvudep, id eſt, actorũ curã habere: quales ſunt, quos uulgò Notarios banci ſeu abaci uocamus. extat adhuc in antiquario Mediol. Atilij Cre ſcentis tumulus, v. p. EX TAB. PAL. id eſt, uiri perfectiſsimi ex tabulario palati.Cõ-/ ſtat& in officio præſidum fuiſſe tabularios k duos:ſed hi ad exigenda publica accipieban-/ tur, de quibus nihil eſt quod hic tractemus. Haloander Ao rzzae ſimpliciter tranſtulit, Per omnia, Accurſij ſententiã ſequutus, qui aduerſus Placentinũ ubiq; diſputauit unum ſufficere h& numerum multitudinis pro ſin- gulari poni. Sed hac de re infra quoque non pauca ſum dicturus. Defenſus Iuſtinianus, quòd duortiũ permi ſerit,& tractatũ uſurarũ nõ abolcuerit. CAP. X X¾. SBijciunt ſacrorum canonum interpre- O◻ tes, itemq́; Theologi luſtiniano noſtro, quod bis infigniter, atqueadeo aduerſus ius diuinũ peccauerit. Primũ, cùm ex certis cau- ſis ius repudij coniugibus facit, tractatumq́; diuortij non ſuſtulerit, cùm tamen ſcriptum ſit, Quos Deus cõiunxit, homo nõ ſeparetm. Rurfus, quòd uſuras ad certum modum ex- erceri permiſerit,& rubricam tam Digeſtis, quàm Codici adiunxerit, de Vſuris: cùm ta- menin Euangelio ſcriptum ſit, Mutuũ dan- tes, nihil inde ſperantesn.& Niceno concilio uetitæ omnino ſint uſurę:quod conciliũ ipſe Iuſtinianus approbare ſe fatetur. Quomodo approbat, ſi ei aduerſantes leges conſtituite Verùm ad hæc egò reſpondeo, eum qui ec- cleſiæ interpretationem ſequitur, haudqua- quã improbari meritò poſſe. cùm ergo Euan gelica duo illa dicta aliter olim, id eſt, tempo- re Iuſtiniani intelligerentur, quàm poſtea fa- ctum ſit, nihil eſt quod ei obijci rectè poſsit: etenim ueteres Separari ab homine, interpre tabantur, qui humanis affectionibus ductus diuertebat: ſecus ſi ex legitima cauſa, quam apud Epiſcopos prouinciales dixerit:& ita in cõcilio Agathenſi cap.x x v. declarat᷑. Et idem ſenſit etiã diuus Ambroſius in primã Pauli ad Corinth. cap. vII. quo loco nuperri- me idem diſputauit Eraſmus Roterod. Secũ- dum quam interpretationẽ uixerunt omnes uſq; ad Iuſtinianũ,& aliquantò etiam poſtea: donec placuit eccleſiæ aliter interpretario; 44 4 h in auth. de in⸗ ſtru. caut.& fi. g.oportet. i l.orphanotro⸗ phos. C. de e⸗ piſ.& cler. l. fin.. ſin autẽ. C. de iure deli. k C. de tab. lib. xſ. ĩ gl.l.tutores. C. de admi. tut. d. l. orphanotro⸗ phos. de epiſ. E cler. m Matth. xix. n Lucæ vſ 5 xxxiiſ. q. I. quos deus. D. Andreæ Aciatl 4 Gl 357 35s 4 & Auguſtini ſententiã ſequi, quam ille duo- tant luriſconſulti noſtri' an lex de patmo, de bus in Pollentiũ libris tutatur. Nam& quod Materterasde Ariuila lduens, ad! atruũ ma r! de uſuris dicitur illud Euangelicũ, Mutuum gnum, Materteram, Amitam magnas ſitpro 9 dantes& ẽ. ueteres conſilium ad perfectiorẽ ducenda:& negãt produci, niſi fauor aliquis 4 xiiij. q.j. quod uitã præſtitũ interpretabant᷑ a:& ideo Nice- id ſuaddeat. Lex ergo quæ fœminas in ſucceſ debetur. na ſynodus nõ generaliter de omnibus loqui ſionibus excludi à patruo iubeat, non exclu- tur, ſed de clericis tantùm: cuius uerba ſunt det neptem fratris mei, Cul ego Patruus lum 1 b c. j. extra de cap. xVIII. Quoniam multi clericibauaritiacg magnus m. quòd ſi aliqua coniectura contra- uſur. cauſa turpia lucra ſectantes, obliti ſunt diui- rium perſuadeat, aliud erit. Ouid in lbin: ni præcepti, quo dictum eſt, Qui pecuniam o Aut louis in eſto dab ſeas Dſaco. c Pſd. xiuj. ſuam non dedit ad uſuram& ẽ. fœnerantes V t ſtus Hippont, Doſi oesc; pater. centeſimas exigunt: ſtatutum eſt, ut eijcian- Intelligit autem Capaneum ducem ad The⸗ 1 tur aà clero,& alieni ab eccleſiaſtico gradu ha bas, qui Hippono patre natus traditur Pau- beantur. Atqui ſi laico quoq; uetitum intelli ſaniæ libro 1X. geret᷑, non ſufficiebat hæc pœna. Diuus Hie vt ſoror Autonoës,& cui matertera Maia I. „ ronymus Ann. Senecam in ſanctorũ catalo- Hic intelligit 8 emelen, cui NIaia fuit mater- . go repoſuit,& continentiſsimę uitæ hominẽ tera, ſed magna:etenim Naia& Electra ſoro appellat:& tamen is de ſe, cùm uerba ad Ne- res Atlantis filiæ fuerunt:at Electraæ filia fuit ronem faceret, ut eſt apud Cor. Tacitũ, Tan- Harmonia, quæ ex Cadmo Autonoẽn, Se⸗ tis, inquit, agrorum ſpacijs, tam lato fœnore 0o melen, Ino peperit: quod&a Pauſania tradi- exuberat. At deinde Gregorio, Clementi, a- tum eſt. Poteſt tamen etiam legi, I t cuima- lijsq; põtiticibus placuit, locum Euangelicũ tertera&c.& de Oenomao, uel Iaſio intelli- . ad præcepti neceſsitatẽ trahere. Arbitror re- gi. Oenomaus Nlartis& Steropes Atlanti- ctèẽ,& ſumma ratione factum: ſed non ideo dis filius, cuius domus fulmine arſit: unde tamen reprændendum luſtinianum, qui ſe- Ceraunij Iouis ara in Olympia dicitur, ut culi ſui ſapientia contentus, non ultra cogita idem Pauſanias lib. v. ait. Sed& Iaſius tradi- uit, ſed conuenientes tempori leges propo- tur Electræ filius, quem Homerus Odhyſſ. ſuit. Videmus ueteri canone, quo Teleſpho- II. ſcribit fulmine interemptum: qua dere& d iiij. diſtin. ſta- rus ieiuniũ quadrageſimale induxit d, id ſolis Apollonij interpres primo Argonautican. tuimus. clericis iniunctũ fuiſſe:adiecto, quòd diſcre- 30 Rurſus Telum diffiniũt Iuriſconfulti, eſſeo- mne quod mittitur manu, adeò ut etiam lapis ta debet eſſe clericorum& laicorũ uita:& ta- 1 teli appellatione cõtineatur: quod ex Xeno- men eccleſia deinde ad ſeculares quoq; eam cEp iſt. ſua ca.j. pulſationẽ(ſic enim Teleſphorus appellat) phontis expeditionis Cyri libro v. autoritate produxit. Videmus rurſus, iure ciuili noſtro Caius tradiditn. Ego teli appellatione etiam legitimas nõ fuiſſe nuptias, quas filijfam. in- aculeum illum contineria rbitror, quem r- fl Paulus. de ſuu conſulto patre celebraſſent f. ſecundũ quam„ id eſt, paſtinaca marina inijcit,& piſcato tu ho.Inſtit. de legem uixere omnes uſq; ad Euariſti pontifi ris manum ueneno percutit. Quidius: nupt. 9. j. cis tempora, qui& ipſe interrogatus epiſtola Oßibus inqᷓ; tuis teli genus hæreat illud, 2— 2..„„ ſua cap.II.reſpondet haſce nuptias non uale- Traditur lcarij quo cecidiſſe gener. 3 xxx. J. v. c. j. res:& tamen aliud deinde ſucceſſorib.ipſius 45 Intelligit autem Vlyſſem, qui eo genere mor uiſum eſt:ned in matrimonio, utpote ſpiritua tis obijſſe dicitur, ut eſt apud Nicandrum in h xxvij. q. ij. c. li re, ad patriæ poteſtatis uinculum attendih. Theriacis: ſufficiat. Ao„o 2αεααε πσnεέσωꝑe. 694ν. 6.εακλά+⁴eο mπν d-s e 9ℳ,ps. ut quod Nicander ντννω dixit, OQuidius te- lum appellarit:& quod ille aeꝓάο τα‧Ouidius, traditur. etenim nõ eadem de eius morte ſeri Sed nunquid hodie poſſet Rom. Põtifex, uel eccleſia aliter ſtatuere,& Iuſtiniani leges ap⸗ probare: Et puto poſſet, quantum ſcilicet ad diuortia attineti: quia receptũ eſt, poſſe Pon- titicem aduerſus ius diuinũ, quod non adeò 1 1 gl. c. ex publi⸗ co.de conucr. 1 coniug. certum indubitatumq; eſt, quin uarias inter- pſerunt autores:ſed Ouidius Nicandrum ſe- k Doct. c. que Pretationes habeat, diſpenſare k. Quod uerd quimaluit. Rurſus diſputãt noſtrates, quæ in eccle.de cõ ad fœnus attinet, fortè non poſſet: quia cum 50 ſint nomina Cognationũ,& qui in fideicom ſtit. fœnus exigere peccatũ ſit, nõ poteſt diſpen-· miſſis contineant, puta appellatione Fami- 1 ſare Pontifex, ut quis peccet. Sed hæc Ponti liæo, Stirpis, Sobolis, Generis, Gentis, San- I Alex. conſ.j. ficijs Theologisq; relinquamusl. guinis,& ſimilia. At Quidius generaliter ſan DhGey. l h M„, guinem pro deſcendentibus& propinquis . 2 Materteræ appellatione contineatur ômnibus uidetur accepiſſe, cùm inquit: Materter⸗ magna:& Teli aculeus:& Sanguinis ap⸗ Lapſuramq; domum ſubeas, ut ſanguis Alebæ bellatione omnus cognatio: tria Ouidij in lbin Stella Lcoritæ cum fuit æqua uiro. lee erp s ãA. Xl. Intelligit enim Simonidem Ceium ex Julide Ibet in præſentia tres Ouidianos in Ibin melicum poẽtam, qui cùm in Cranone apud locos ex tribus iuris noſtri axiomatibus éo Scopam Theſſalum cœnaret, Caſtoris& Pol explicare:nõ quod incuriam Grammaticorũ lucis beneficio ab imminenti l‿ᷣνέes(id eſt, . qut eum autorẽ interpretati ſunt, libenter de conclauis) ruina liberatus eſt, ut eſt apud M. Ciceronem de Orat. libro 11. Valer. Max.& Fab. Quintil. Suidamq;. Appellat autẽ Iyn- daridas tegam: ſed quòd in publica ſtudiorum cauſa nullo modo præuaricandũ cenſcam. Diſpu- Da . op ut. Luif uufin ne Vulnere munft a Qubuetbiha ſanulxi certan ſUnpularicer 2 3 vnen ueſis retat imononuttie V li.V. Voties conti ees quiſeſe ſij rund ſuboritur C calionis pluus ſeu tenim cutin iudich bellconclulionére veneris contention dondseſt atendend doch cötingit an in gile quatraditũab aa hsquo minusactu wa urquod adcamnũU ſtè uetus fuit con IILliados carmine Uimmunmtayisrn uelenelaumſuon- -Ag9 Au mringtusnus Tueſ ap d qun nß kelnunchuißl Tiduuctoreripugne cnugm gorm ſi Bteliſt ing duod Hectorfecit, Aneideret Pars eſ encunfuſanebulaer dnlendam elen füleclusgrake Fentene Beumll, dympolaac 4 usdipura. Vnde 94 H2e ,⸗ u enrhe em aguul ter 1 dütile ſem le 9 d us contracibu 1s fulmine aſit: und Ohmpia dicitu u ait. ded& laſius trai uem Homers Oäſſ remptum: quaderedt primo Argomatian lũt luriſconſulti eleo, anu adedutetiam pi alixr ciull de neatur: quodex Nano- Chrilibro v.autorinr teli appellatione eimm ſ neri arbitror quemꝶi urina iniſcit Rpilcu ercutit, Ouidius: herect iludh iuiſe genc. ſem, quieo genetema eſt apud Nicmdrumi- 7 Muerdlg. raruAlr W7n. wna dixit, Ouidissi dd ille 7cy-³ wOuiil dem de eius moftell Ld⸗ uidiosNicmdmm — diſputãt noltaroan onũ R quiin ſideico. Il l uta appe 1 8 eneris, Genti’d,— 2 1 ’ 5 nione Pun 9a vO 395 Parergon nuris lib. VI. daridas ſtellam: ipſum uerò Lycoriten, à Ly- coria pago Delphorum, cuius Callimachus in I11.& Stephanus meminere, tanq́; Apolli neum, quia melicus fuit poèta. Sanguinẽ ue- r0 Alebæ intelligit Theſſalos, ab eorũ rege: unde& Alebadæ dicunt Sophocli, Pauſanię lib. 111.& Satyro hiſtorico, cuius uerba refert Atheneuslib. X II. der᷑hiæ πQm ⁴ςρeꝭν Avioxνν π bæ³& πνQ¶ C-. I temq; Pinda- ro in Pythijs Ode X. æνᷣa πάενVnde ſu rà idem OQuidius: Quosq; putas fidos, ut Lariſſcus Alebas, Vulnere non fidos experiare tuo. Quib.uerbis apparet cæſum eũ à ſuis fuiſſe. Inſingulari certamine nõ ſemper fieri inter- pretationem aduerſus eum, per quem ſtetit:& Home ri monomachia declarata: itemq; Vergilij, lib. V. CAP, XXII. Noties controuerſia aliqua inter mili- tes, qui ſeſe ſingulari certamine prouo carunt, ſuboritur, ea plurimũ ſolet ex denun ciationis ipſius, ſeu chartulæ uerbis finiri. E- tenim ſicut in iudicijs ciuilibus maximè ad li belli concluſionẽ reſpici conſtat, ita in huius generis contentionib. ad formulam prouoca tionis eſt attendendum. Sed dubitari quan- doq; cõtingit, an in ea ſit locus iuris ciuilis re gulæ, qua traditũ ab antiquis fuit, Ei per quẽ ſtat, quo minus actus perficiatur, imputaria, ut quod ad damnũ eius attinet pro perfecto ſit.& uetus fuit controuerſia ex Homeri lib. I11.Iliados carmine, apud quem Paris ⸗Z᷑παα Aeν ̈νκνx æpisse. Idemq́; Hectori mandauit ut Menelaum ſuo nomine prouocaret: —A egob, RR MTHεᷣονυᷣασν ᷑έα⁄½, 5πQ0 R us vinu&, ⁴νσνν Pwurrod, nαↄ ενκανσσςρπσα̈eνσ νυνινκἀ τν. Proq́ʒ Helena, rebusq́; Helenæ certamen inire, Vt qui uictor erit pugnæ, potiorq́;, fruatur Coniuge, tum gaam ſimul illius auferat omnem, Et belli ſit finis. quod Hector fecit: cumq́; congreſsi eſſent, & inciperet Paris eſſe inferior, ope Veneris circunfuſa nebula ereptus eſt:aiebantq; Grę ci reddendam Helenam, quòd ſcilicet uiciſ- ſet Menelaus, præſtantiorq́; apparuiſſet, licet fuga euaſiſſet perduellis. Sicq; apud Plutar- chum lib. Sympoſiacan1 X. Soſpis philoſo- phus diſputat. Vnde& Iuppiter, vins, inquit, 6da alver iceis wends. At eodem loco apud Plutarchũ aliter diſſerit Glaucias: Ete- nim, inquit ille, ſemper in Senatuſconſultis, legibus, contractibus, cõfeſsionibus, ad uer- ba, quibus concluſa ſunt, eſt maximè aduer- tendum. Licet autem& Paris& Hector in ipſius pugnæ proludijs eis uerbis uſi ſint, ta- men in fœdere& iureiurando, quo inter Pa ridem& Menelaum cõuenit,& cui Priamus tanquam pater autoritatẽ ſuam interpofuit, aliter cautum fuit: Ei x2aν⁴⁵eο ſe Evboe Axos, 75 . e. 5„ 5 2 22 aiαενεέςέσεσe e να⁵α έεα ãrt,da. Flauus Alexandrum ſi interficiat Menelaus, 10 20 30 50 60 360 Res habeat, Helenamq́; ſuuas deportet in ædes. Vnde cùm Menelaus eum non occiderit, haudquaquam cõditio iuramenti euenit:me ritò Hector, Opniæ, inquit, 1*% ovidye NiSvy, SkrNAsoGv. Fœdera ſed iußit Saturnius eſſe caduca. Ex alto hæc trutinans. Verum itaq; eſt, uictorem fuiſſe Menelaum: ſed id actum non erat, ut opes& mulier ui- ctori reſtituerẽtur, uerùm ei, qui perduellem occidiſſet. Quo apparet, haudquaquam ſu- prà ſcriptæ iuris ciuilis bregulæ hoc caſu lo- cum fuiſſe, qui non ſecundum ius ciuile, ſed naturale potius dirimitur,& in quo à ſimpli- ci uerborũ forma recedendum non fuit. Nec quicqꝗ́ʒ facit, quòd alia conditio fuiſſet prius per Hectorẽ propoſita: quia ex formula po- ſtremi fœderis apparet ab ea diſceſſum fuiſ- ſe, cùm ſemper poſteriora derogent priori- bus: idq; Plutarchus ſentit,& uero propius eſte. Alius quoque eſt hac in materia caſus ad ſuprà ſcriptam regulam pertinens, quem P. Vergilius lib. Aeneid. v. attingit: apud quẽ in certamine curſus Euryalus Salium ſupera uit Niſi colluſoris dolo, qui lapſus cùm uide ret primas ſe tenere nõ poſſe, ſequenti Salio ſe oppoſuit, ut Euryalus qui tertius erat, pro- micaret:uideret᷑ enim dolum Niſi alteri pro- deſſe non debere,& Salium, per quem non ſtetit, pro uictore eſſe:& tamen maximus poëtarum contrà cenſuit d Palmam, inquit, ... mouet ordine nemo. Tantiq; fuit eius autori tas, ut Papin. Statius lib. vI. Thebaidos,& Si lius Italicus lib. XVI. in aliorũ perſona idem ſenſerint:uterq; enim imitatus eſt illis in cer- taminibus V ergilium, ſed ut res ipſa indicat, ſatis in feliciter,& longo poſt ipſum interual lo:ut mirum ſit, uoluiſſe eos tam pertinaciter ſequi, quod aſſequi non poterant uel ipſis iu dicibus. Sanè quibus rationibus,& quidem iuri noſtro conſentaneis e, ſtatuerit id Vergi lius, alibi à me traditum eſt. Quid ſint prolata, ſeu res prolatæ, Plauti carmen explicatii: item Corn. Tacitus, necnon Mode⸗ ſtini reſponſum. CAP. XXIII. Odeſtinus libro Reſponſorũ v.ita ſcri pſit f: Aurelio Sempronio fratri meo: ſubaudi, ſalutem. N. id eſt, nomen, puta Ti- tium uel Seium moleſtari nolo nomine debi ti, nec exigere te aliquid ab eo quãdiu uiuet, neq; de ſorte nec; uſura nomine debiti:& ab ſoluo eum,& libero ex pignoribus eius do- mum,& poſſeſsionem cum prolatis. Sic e- nim legendum eſt, licet uulgati codices cor- rupti circumferantur, maximè uoce in illa, Cum prolatis: etenim alij Cauſa perlata ha- bent, alij Caprelatam, alij Cupellatam: in- terpretanturq; omnes nomen illud poſſeſsio nis eſſe. cùm enim non intellexerint quid eſ- ſent Prolata, ſeu res prolatæ, facilè ueterem ſcripturam immutarunt.& pro arbitrio quiſ- que nouam ſubiecit. Vocantur Prolata, res quas paterfamiliâs ex urbe rus aduehit, ur b d. l. inre ciuili⸗ c I. ita ſtipula⸗ tus. de uer. ob lig. l. pacta no uiß. C. de pa= clis. d l. fin. in prin de eo per quẽ fact. e l in execullo⸗ ne.§. final. de uerb. oblig. f l. Aurelio. de lib. leg. — — 1* —— a lpen. de aqua quot. Cæſt. b I. j. de itinc. a⸗ ctuq; pri. c I.j. dc aꝗ. quo. d I. æquißimt. de ufufr. D. Andreæ Alciat 44 poteſt etiam extra iudiciũ ipſe teſtationes ali quas huius rei perſcrutarie, ex quibus diſcer nat, quem uelit actoris uel rei partes ſuſtine- re: quod Summarijſsimũ poſſeſſoriũ aliqui f E.— 1 appellantt. Ego aliud remediũ hic proditum 361 uſui ſibi dum ruſticat᷑ ſint. Pignorauerat au- tem debitor ille nõ ſolum domũ,& poſſeſsio nem ipſam, ſed etiam resprolatas, id eſt, quas ex urbe eòo aduexerat. Plaut. in Captiuis: Vbi res prolatæ unt, cum rus homines eunt, Simul prolatæ res ſunt noſtris dentibus. Quaſi cum calet cochleæ in occulto latent, Suoq; ſucco uiuunt, ros ſi non cadit:. Item paraſiti rebus prolatis latent, In occulto, miſeri uictitant ſucco ſuo. Dum ruri rurant homines quos liguriant, Prolatis rebus paraſiti uenatici Sumus:quando rure redierunt, moloßici, Odioſiciq; multumq; comediſtici. Et hæc quidem Fauru ſuprà ſcripto loco li cet eius carmina nõ ſat correcta uulgò circũ- ferant᷑. Cor. Tacitus lib. II. Res eo anno pro- latas haud referrẽ, ni operæpreciũ foret&ẽ. ut abſente principe ſenatus& equites poſ- ſent ſua munera ſuſtinere& ẽ. quod enim Ti berius diſceſſurus erat, Gallus Aſinius actui rerum temporis illud eximendũ cenſebat:igi tur res dilatæ fuerũt. Martial.lib. Xα. Innuis iſto Quod tibi prolatũ eſt manè ſupercilio. tor faueat,& aduerſariũ ad cauendum com, pellat, ne eum inquietet: interim ſcilicet, dum cognoſcat, uter in interdicto potioraiu 10 ra habeat: ut ſi tu adiueris, cogat me ſecundũ primam legis partem cauere: ſi ego præoccu pauero, cogat te ſecundum ultimam formu- lam promittere. Nec me mouet, quòd præoc cupatio ad prætorem tanti momenti eſſenõ debeats, quia tenuiſsimi res hæc uidetur eſſe præiudicij, cùm de iure partiũ, aut etiam poſ ſeſsione, reſpectu interdicti nihil muteti ſed duntaxat conſulat, ne interim pendente iudi cio rixæ oriantur. Lariaæ ſPecies capitis indumentorũ: quidi ſint Bombycinæ& Sericeæ ueſtes, apul ueteres: quid lana lignea, quid Metaxa, quid Alabaſtricus: multæ leges declaratæ. CAP. X XV. Quo remecio conſulatur, cùm in interdiclo neutra partium actoris partes uult ſuſtinere:& in⸗ tellectus adl. penult. de aqua quotid. CAb. XXIIII. Kulus ſententiarum lib. v. Si de uia, in- quit, itinere, actuq;,& aquæductu agat, huiuſmodi cautio præſtanda eſt, quamdiu quis de iure ſuo doceat, ſe non impediturum agentem,& aquam ducentem,& iter facien- tem. quod ſi neget aduerſario ius eſſe agẽdi, aquamue ducendi, cauere ſine præiudicio a- mittendæ ſeruitutis debebit, donec quæſtio finiatur, non ſe uſurum ². Viſa eſt lex hæc in- terpretibus noſtris ualde obſcura: receptaq; tandem ea fuit expoſitio, ut in prima parte iu dicio poſſeſſorio ageretur, isq;, qui ſeruitutẽ aſſerebat, poſsideret: in ſecunda uerò petito- rio ageretur,& qui libertatem aſſerebat, ipſe poſsideret: ut meritò cautio ſemper pro eo interponat, qui poſsidet, ne interim inquie- tetur.Sed hic ſenſus nõ multum uerbis Pau- li conuenit, cùm neutra in parte mentio ſit poſſeſsionis: quæ ſi totum hac in re faciebat, cur omiſit? Sed& in ultima parte agi negato- ria actione, ueriſimile non eſt: cùm non in libro interdictorum, ſed in ſeruitutum tra- ctatu, Si ſeruitus uẽdicetur, collocari legem hanc fuiſſet ſatius. Ego in interdicto uig, itineris, actusb, aq uæ ducendæc, ſcio præſcri- bi, ſeu excipi poſſe, ſi nõ ui, clam, precario à mepoſfsideres:cùm ergo ire, agere, aquã du- cereuelles, quia hocanno iueras, duxeras:e- goq; ui‚ claàm, precario te feciſſe contenderẽ, nec ſatis conſtaret iudici quid uerum eſſet, quia neuter noſtrùm litẽ conteſtari uolebat, & rixæ timor ſubeſſet: quæſitum fuit, quæ iu dicis hoc caſu partes eſſent?& proditum eſt, uarijs remedijs prouideri:& poteſt poſſeſsio nem ſequeſtro tradere,& partibus cõmina- ri, ne ad eam accedant antequã cognouerit, Egauerat quædam mulier omnia ueſti- menta ſua:ea habebat faſciam ſericã mar garitis conſutam, qua caput colligaripoſſet: quæſitum eſt, an legato cederet? Reſpondi, Nõ cedere, quòd huiuſmodi uitta ornamen- 30 ti potius, quàm ueſtimenti nomine cenſere- tur:ſiquidẽ luriſconſ. Vlpianus i, Ornamen torum, inquit, hæc ſunt, uittæ, mitræ, ſemimi træ, reticula, crocophali. Significat autẽ Cro cophalos diſcriminale rubrum, quod capitis ornandi cauſa gerunt mulieres: Græci ur WæMæxy up αεευρνα&νακꝙ uοant: nam& ꝓůe etiã caput ab eis dicitur. Poteſt& metaphoricæs corymbus dici, ſicq; ego legendum cenſeo, non crocofaſcia, ut uulgati codices habent, 40 uel, ut aliqui ueteres, crocohyphanta: quãuis pvæsiœ ³ Oęvaινν hoc ſenſu acceperit Heſychius. ſed& Paulus Silentiarius lib. epi gram. vII. cecryphalis obſtringi turritam co- mam mulierũ ait, quæ nihilominus tamen ui deri poſsit. alibi*οανένmαφς appellat, quaſi la- pillorũ cõcuſſores, ut appareat gemmas adij ci ijs ſolere. Sed certè ſuprà ſcripta quæſtio clarius eiuſdem legis uerbis deciditur, dum inquit Vlpianus, Vittæ, margaritarũ item fi- so bulæ, ornamentorũ magis, q́; ueſtis funt: ſic enim legendũ, non ut uulgò habet, uice mar garitarũ, tanq́; hæc ſit appendix præcedentis clauſulæ, Tegmenta ſubſelliorũ huic legato cedere uice ma rgaritarũ:quid cõmune habẽt margaritæ cum tegminib. ſubſelliorũ? Sunt autem in eo loco pleraque uocabula corru- pta, quale illud inter uaſa unguentaria Laba rioriſtos: legendum enim diminutiua for- ma Alabaſtriſcus. eſt enim Alabaſtros uas 6o Oolearium,& oneiszwor uas unguentarium, ſeu olfactorium, quod inter myrothecia ſua ſolent habere mulieres. legunt aliqui, Laua- tio riſcus. Atqui Riſcus, cuius apud Teren- tiũ fit mẽtio, nihil hic ad rem prorſus faceret. Cæterum eſſe arbitror:ut ei, qui primus ſe adiuerit, prę f aautmodicicolon Cotonem uocant l- . iſconlultus enoft goo decerptam di vonbſcion ſatb apg pendebatur, undea guirenda Sciendum alloseſſeinſtar aran deſtitenuiſsima, ſic coaliciebak: unde& Dropertio, Ouidio,c puraapudpli, jegu Erne&aljuermicu v dicunt undde derie duispiſcium nöabſin fub lüſtinolmpin G boſchmperkuuumex? ncbeypopagavsue dusubicgnunctexxri di lerstunapparende mmnee(lgpitem tmenkmliauider,n rum laiusmeminit 1 cnuenite qrt neltedenieglel, dimus que drſicutali Glas Smmdumentord: gul 4 e ueſte⸗ puductrra qil cxo git Alihaſricur d.(APXXV. m mulieromnia ueſi ebat faſciam ſericäma caput colligaripoſtr to cederet: Relpondê’ alſicuilina.de ſmodiuitaormamex Lif. nenti nomine cenſer- Vlpianus’ Ornamani at uitte mitræ,ſemin i ali. dignificatautè(o- erubrum, quodcapii tmulieres: Græcimm cant: nam& au ei oteſt& meraphorias go legendum cenſeo ulguii cocices heben crocohyphanta-qui r hoc ſenſu accepeſt lus ilentiariuslih obſtringiturriamco bL* c. quæ resuend. non poſſ. 363 Cæterũ mirum eſt, à Iuriſconſulto nec Birri, quo interdiu omnes pro tegmine capitis uti- mur, nec Aſcophaliæ, ſcu, ut uulgò loqui- mur, Scophiæ, quæ noctu nobis uſui eſt, ul- lam fieri mentionẽ. nec enim rectè utrumuis ipſorũ ijs uocabulis appellaueris, quæ hic de ſcribuntur, puta uitta, capitia, mitra, mitella, ſemimitra, reticula, cecriphali, pileus, faſcia crinalis. ſed nec quę alij autores de capitis ue ſtimentis adducũt, uidentur cõuenire: qualia ſunt petaſus, cucullus, tiara, calyptra, galeri- culus, diadema, nimbus, capital, capitulũ, q́d uulgò capitulare, flammeus, tutulus, ricarici num, mafurtiũ: ut omittà& græca quæ apud Iul. Pollucem, atq; Athenæũ leguntur. Cogi tandum itaq;, nec enim difficilis eſt quæſtio- nis huius diſſolutio. Ibidem: Veſtimentorũ, inquit Vlpianus, ſunt lanea, linea, ſerica, bõ- bycina: interpretaturq; Accurſius bombyci- na eſſe, quæ fiunt ex bombaſio, atqui Iurecõ ſultus aliter hanc uocem intellexit: ſiquidem uulgaris ſermo Bombaſiã uocat à ſimilitudi- ne bombycũ lanuginẽ, quæ ex pomo fruticis cuiuſdam apud AXrabas,& eos qui ſub cyno- ſura ſunt, depectitur, qui inſtar barbatæ nu- cis aut modici cotonei mali eſt:unde& aliqui Cotonem uocant, ueteres uerò Goſsipium: Iuriſconfultus anoſter seνεενασνο quaſi lanam ligno decerptam dicas. Igitur hoc Accurſij bombycion ſatis appellatione lanearũ com- prændebatur, unde alia interpretatio eſt per- quirenda. Sciendum itaq;, Bombyces uermi culos eſſe inſtar aranearũ, quibusapud Coos ueſtis tenuiſsima, ſicut apud Seras populos conficiebat᷑: unde& huiuſmodi ueſtes Coæ Propertio, Quidio, cæterisq; dicuntur. de ijs plura apud Plin. legunt᷑ lib. Xl. cap. X XIII. Erant& alij uermiculi precioſiores, qui Se- res dicunt᷑, unde Serica ueſtis: quorũ ſemen ouis piſcium nõ abſimile ſcribit Procopius, ſub Iuſtino Imp. in Græciam à monachis qui buſdam perlatum ex Serinda Indiæ ciuitate: indeqʒ propagatos uermiculos arbitror, qui- bus ubiq; nunctextrinas ſuas inſtruunt mu- lieres b:ut appareat Serica& Bõbycina idem non eſſe,(ſiquidem ſericum precioſius) ſed tamen ſimilia uideri.nec enim Bõbyces, quo rum Plinius meminit, prorſus cum noſtrati- bus conueniũt. quæ tamen hodie in uſu ſunt ueſtes, Sericeas uel Bombycinas rectè uoca- bimus, quæ quòd uilloſæ ſint, ex ueluto dicũ tur:ſicut aliæ raſiles,& aliæ floribus uariatæ, quas Damaſcenas uocant: aliæ duplæ textu- ra quę Multitiæ uidentur eſſe, quarũ mentio Iuuenal. Satyr. II.& Fl. Vopiſco in Aurelia- ni Imp. uita, quale Camelotũ ſericeum Galli dicunt:aliæ ſimplæ, quæ Raræ uident᷑ appel- lari Catullo, ſeu potius Rallæ, uulgò Centa- le, quòd cõficiendis cingulis uſui eſſe ſoleãt. Scribit Aẽtius medicus Sericum crudum, id eſt, adhuc nec lotum nec tinctũ, quibuſdam medicamentorũ cõpoſitionibus utile eſſe:& Metaxamſ(ſic enim legendum, non ut corru- pti codices habent, ‿τνρν appellari. ut inde Parergon luris lib. VI. 20 30 40⁰ 56 60 354 iam intelligi poſsit qui ſint Metaxarij nego⸗ ciatoresc in luſtiniani conſtitutione,& apud Arcad. metaxæ ſpecies. De Zona, Matula, Ocaphio, Dellibus Sar matarum, luſtiniani ſuprà ſeriptum reſponſum de claratum. CAP. XXVI, On abſurdum fortaſſe erit, ſi ſupraà ſeri Nptum VlIpiani reſponſumdalia quoque ratione exornemus: dum ueſtis appellatione contineri ait, quicquid pręcingendi cauſa pa ratum eſt: deinde ſubijcit onæ exemplum. Scribit Strabo lib.IIIl.tempeſtate ſua præſer tim id fuiſſe Gallis curæ, ne pinguiores ſeu obeſi eſſent, nue—πέν:·πνε, id eſt, uẽtre pro minenti: habuiſſeq́;ʒ eos lege cautũ, ut cuiiu- ueni uenter ſupra præſcriptam zonæ menfſu ram promineret, ei mulctam dicerẽt iudices. Hodie quoq; apud nos ſunt, qui nulla legis neceſsitate Zonam ilibus adſtrictam gerant, uut ꝓuνινε‿ααεν int, id eſt, uentre more ueſparũ exili: cuius rei dant pœnas, renũ lumborũqʒ doloribus facillimè correpti, cùm non corri- gijs, ſed uiuendi legi id ſit tribuendum: quod Celius Aurelianus lib. ooννεe V. cap. X 11.do cet. Subijcit idem Vlpianus, quaſdam na- tiones Sarmatarũ pellibus tegi: quod& Oui dij carmen indicat: Pellibus,& ſutis arcent mala frigora braccis, Oraq; de toto corpore ſola patent. Sunt etiamnũ ſub Arctoo cœlo populi Sar- matici, qui prouinciam Laponiã colũt ſupra Phinoniam(quam corrupto codice Plin. lib. IIII. cap. XIII. Pannoniam uocat)populi fera rum pellibus uelati: ex quibus alij pendulas auribus alas, alij canina roſtra, alij alias imagi nes reddunt:inde deceptis autoribus, qui ibi crediderunt homines maximis aurib.& cani- nis capitibus naſci:& quod ludicrũ ueſtitus erat, inter naturæ miracula retulerũt. Sub- ijcit idem Vlpianus in mundo muliebri eſſe Matulam, quæ uox aquæ ſitulam ſignificat Plauto: alio tamen ſenſu frequentius accipi- tur, ut uas ad ſeceſſum uentris intelligat: un- de& Matella,& Matellio, græcè Laſanon di citur.hinc cum Hermodorus poëta Antigo- num Macedoniæ regem louis filium appel- laſſet: Haud facilè, inquit ille, tibi conſentiet Laſanophorus meus: Dij enim& Iouis filij matula non indigent: cuius rei autor eſt Plu- tarchus in Apophthegmatis. tametſi locus il le non ſatis uideat᷑ ab interpretib. perceptus: perinde enim eſt, ac q́d uulgò dicimus, Co- medit, ergo ſanctus non eſt. At uas, quo mu- lieres immeiere ſolebant, Scaphium dicitur, quaſi parua ſcapha,& quæ cõmodeè inter ue- rendorum(ut metaphora Martialis utar)ſym plegades inferri poſſet. Vnde Vlpianuse, Ar gento legato, non puto uentris cauſa habita ſcaphia contineri: quo loco Accurſius Sca- phium pro cingulo interpretat᷑;, nõ ſat doctè. Iuuen. Et ride poſitis ſcaphium cùm ſumitur armis. Satyr. vI. quod qui athletis ibi tribuũt, non uidentur poẽtæ ſententiam aſſequuti, c k fi. C. de pig. I. lotas. C. de murileg. libro xj. d d. l. argua mento. I II III e l. Quintus. in fin, eod, tit. 4 4 1„† 4 4 1* 1 45 1 4. 4 a I. res uxoris. C. de don. in⸗ ter uir. Cux. 1 b l. cñ hic ſtatus. 1 ff de dona.in⸗ ter uir. 1 c d. l. cii hic.h. ſi maritus.jj. d Bar. l. poſt cõ tractum. de do nat. c I. fin. de bon. cor.qui mor. ſ I. liberora.§. non ſolent. de ijs qui not. in⸗ famia. g lin nauc. loc. 1 b l. opus. ff.loc. i l.& heæc di⸗ ſtunct. cod.iit. * 365 Morte eorunt, Lui ſibi manns inijciunt, non confirmari inter coniuges donationem:& quæ 8 71 ſit ratio. CAP. XXVII. [Onſtantini Imp. eſt conſtitutio a, qua ca uetur, ut ſi quid ad uxorẽ donatione ui- ri ante reatum peruenerit, eo cõdemnato, bo nisqʒ publicatis, nihilominus firmũ mulieri in præmiũ pudicitiæ ſit, nec à fiſco reuocari poſsit:condemnatio enim illa uim mortis ci- uilis habet: ac tali morte confirmantur dona- tiones, quæ inter cõiuges celebratæ ſint. Ex- cipiuntur tamen VIpianib autoritate duo ca- ſus:nempe, cùm maritus mortem ſibi ob ſce- leris conſcientiam cõſciuerit, uel etiam poſt mortem memoria eius damnata ſit c. Sed quę eſt exceptionis ratio?& Bart. propter graui- tatem criminũ eſſe ait d. Atqui poteſt quis ſi- bijpſi manus inijcere, etiam ſi non adeò gra- uis criminis ſit inſimulatuse: Sed tamen hoc ipſum, quod quis manus ſibi inijciat, grauiſ- ſimum crimen eſt, ut eleganti oratione Ioſe- Phus lib. excidij Solymi III. cap. x XI. diſpu tat,& etiam Auguſtinus de ciuitate Dei lib. primo copioſe oſtendit. Sed illi, qd ad Deũ, atq; conſcientiã attinet, loquuntur: at de mo- ribus Romanorũ Artemidorus Daldianus 6vεοοαάν lib. I. cap. v. in hunc ſenſum ſcri- pſit:Somniauerat aliquis proprij ſe nominis iacturã feciſſe, illudq́; perdidiſſe: ei mortuus eſt filius ſibi cognominis, perierũtq; cæteræ facultates,& præterea publici delicti accuſa- tus, atq; inter reos receptus, ſolum uertit,& infamis atque fugitiuus effectus, ſeipſum ſu- ſpendit, adeò ut nec mortuus quidem nomẽ haberet.hos enim qui ſibi manus inijciunt o? vexν os, id eſt, in pollinctura, ſiue ferali cœna, cognati non nominant. apparet igitur eos, qui ſibi mortem conſciuere, ijs compara ri, quorũ memoria ſit damnata f. ut uideri nõ poſsint, moriendo cõfirmaſſe donationem, aut uxori aliquid reliquiſſe. Quid ſit Aduerſione locare, quid aclio one- ris aduerſi. CA P. XXVIII. Aeſitatum a pleriſq; eſt, quid ſit Opus aduerſione locare:& Accurſ. Aduerſio nem eſſe periculi in ſe ſuſceptionẽ exiſtima- uit: quæ ſententia nõ ad uocis ipſius ſignifi- cationem, ſed ad rei effectum pertinet: niſi Auerſione legas, ut aliqui faciunts, tanquã tali pactione auertatur periculum in alteram partẽ. Sed cùm antiqui codices ferè omnes, Aduerſione, ſcriptũ habeant, non facilè huic ſententiæ ego acceſſerim. Arbitror itaq; id uendi, locariue aduerſione, q́d eo pacto uen ditur, ut ab aliquo approbetur,& ſecundum eius iudicium æſtimetur:& ideo ſi locem ti- bi inſulam ædificandam aduerſione, Floren- tius aiti, donec approbetur opus à te factũ, Periculo tuo eſſe.& Africanus: Si aduerſio- ne infula locata eſt,& dominus reficiendo in quilinum Inquietauerit, animaduertatur in- quit neceſſariò nec ne demolitus ſit id opusi. D. Andreæ Alciati 366 Vlpianus quoque:Si aduerſione uinum ue nit, cuſtodia tantum præſtanda eſtk. Pingeer go, uendidi tibi hoc uas uini quindecim me- tretarum, adiecto ut aduertatur quanti uale- bit, idq; pendas: erit res periculo tuo, egoq; duntaxat cuſtodiam præſtabo. Poteſt& na⸗ uis aduerſione in perpetuum locari, utidem VIpianus ſcribitut ſi nautæ locetur eopre- cio, quod deinde ex peritorum renunciatio- 10 neæquum uidebitur, ut quantò ueterior erit nauis, minus ſoluatur:&rurſus, quo annoca rior fuerit eius uſus,& maius naulum, carius locata cenſeatur. Sed& Paulus maduerſione conductam nauim accipere uidetur, quando cõductor prius aduerti uoluit, quot ampho- rarum capax eſſet. Sed& Actio oneris ad- uerſi ad id uidetur competere, ad quod actio locati& conducti, ſi onus receptum eſt in ad uerſione: quod aliqui ueteres cenſueruntv. 20 Ego actionem oneris aduerſi arbitror in nau tam, aut uectorem dari, qui rem alienam non curauit ut debuit, aut corrũpi permiſit: quæ, quoòd iudiciũ ex locato ſufficeret, hodie exo- leuit,& in uſu eſſe deſijt. Aduertere autẽ du- bium non eſt, quin conſiderare,& perpende re ſignificet, non ſolùm in uulgari ſermone, ſed etiã M. Ciceroni& ueteribus: addit Ae- lius Donatus in Terentio dici sπνεε pro animaduertere. 0 z Statuto, quòd pagani damnum uiatoribus re ſarcire teneantur, etiam alienigenas, ſeu quoſcun o be regrinos uti poſſe. C AP. XXIX. N Libuis, Gallis,& Inſubribus etiam ho- die lex municipalis extat, ut ſi quicquam damni cuiquam uiatori datum ſit, teneantur proximi pagani id reſarcire, uel nocentẽ ſiſte re. Reſpondit Paulus Caſtreñ. ohoc iure uti alienigenasnon poſſe: quoniam dura eſtlex, 4 quæ pro delicto alterius alterum obligat.de- bet ergo interpretatione molliri, ut ijs dunta xat proſit, qui ei ſubijciuntur, non autem ex traneis. Dicebam interpretationem hancre- cipiendam non eſſe: quia uerba legis ſimpli- citer ſcripta ſunt:eiusq; ratio, nempe ut itine ra tuta ſint, maximè in peregrinis locum ha- bere:& quod ad publicæ uiæ tutelam attinet, aduenæ illac tranſeuntes pro ſubiectis ſunt. Adducebam& Ariſtotelis in libro aπα Lau- 5o eσιεν εμνασ‿ρνν id eſt, de ijs quę admirabilia feruntur, autoritatem, qui in hanc ſententiã ſcripſit: Finibus Italiæ uia eſt, quæ Herculea dicitur, in Galliam, Hiſpaniamq; ducens, in qua quiſquis uiator τν ſeu La tyναeus, græcus, ſiue indigena, ne quid malipatiatur, ad incolarum curam pertinet: alioquin pœ- nas ipſi pendunt, damnumq́; ex lege hi ſar- ciunt, apud quos iacturam ille fecerit. Aie- bam igitur, uetuſtiſsimum legis ſenſum, cu- 6o ius etiam tantus philoſophus meminerit, no ua hac Caſtrenſis ſubtilitate peruer- tendum non eſſe. AND. dteſtapuc Gelliur „Rüle boafiniehelu „dsdominis Uetl um memoriam! Diuus Hadtianls, um ſiue dedita op neit, eum libilab lundum uendiider im an adme, anu ndit& ſupralcri ar adme pentinet dusſim. Quodtan moderandum:&i bithelauräate nel propterthelaurũ ſ quodimpendi uale diori condictio ex relcindatur cõtract ern preciumb: quodar etiam ſimalts artibt pertummihi fuiſlet e cluiustribuit deec ge. cmcaneinqpitt te quos deindeſſbico ſucebeteſſe uendi rccenteremptofune ditdedhockallume nmideſt pecunia nentmellequod „ B uelper erlotema quiremalienman rrũpipermiltt q ofu iceret hodieen t Aduertereauséi nliderare&penonis min uulgar ſermone, X ueteribus: addit de- ntio dici ARerlauspu damnmuiatorluun ienigenan ſeu guſcunge CAb. XXIX. XInſubribusetiamlo sexdat, ut ſi quicqum ri datum ſit teneanuu arcire, velnocentẽllt Caſtreñ. ohoc iufe ui n cuoniamduncle,- lus alterumobligt e! nnemollii, utißcun ſciuntur, nonauteme erretationem hanem quia verbalegps unni q;ratio, wenfieuu nperegrinis locum 1 icæ uiæ natelam atin ntes pro lobiettoſin totelis in libro 5 b dei dmirabin 70 lnunquam. 9. 367 DNy ANDrv ALCIATI IVRISCONS. pPARERGAN ſeu obiter dictorum, li- ber ſeptimus. Quibus caſibus fundo uendito theſaurus ab emptore inuentus ad uenditorem pertineat: Phlloſtrati irriſa ſententia,& leges contrariæ conciliatæ. APV T 1. Heſaurus ui ſermonis dicit quę libet pecunia, quæ aliquo in lo- co reperiat cię xi ον id eſt, in fu- turum a nobis eruenda:unde& repoſitoriũ ipſum quãdoq́; The latur. ſicq; carcerem A Meſſenijs dictũ, T. Liuius lib. x x Xᷣ X, eſt autor. quo ſenſu uident᷑ ueteres Latini Flauiſſas dixiſſe, ut eſt apud Gellium lib. II. In iure autem no- ſtro diffinit Pheſaurusa, eſſe pecunia ab igno leſuurus. de tis dominis uetuſtiore tempore ſupra homi- acrer dom. num memoriam repoſita. Conſtituit autem Diuus Hadrianus, ut quiſquis in ſuo theſau rum ſiue dedita opera ſiue caſu fortuito inue nerit, eum ſibi habeat. Sed quid ſi quis mihi fundum uendiderit, egoq́; theſaurum effode rim, an ad me, an uerò ad uenditorem perti- nebit?& ſupra ſcripta conſtitutio ſatis indi- cat, ad me pertinere, qui fundi dominus fa- I ctus ſim. Quod tamen aliquibus caſibus eſt moderandum:& in primis, ſi ego ſciens eſſe ibi theſaurũ à te neſciente emerim, fundusq; propter theſaurũ ſupra dimidiũ eius precij, quod impendi, ualeret: ſuadet ęquitas, ut uẽ- ditori condictio ex lege concedatur, qua uel reſcindatur cõtractus, uel reſtituatur iuſtum bliC.dereſc. precium b: quod arbitror obſeruandum eſſe uend. etiam ſi malis artibus, puta arte magica, id cõ pertum mihi fuiſſet. Lex enim quæ fiſco tali Parergon muris lib. VII. 368 ei res auferretur,& ad meliorem tranſiret. Quod iudicium Euſebius Cæſarienſis libro quẽ aduerſus Hieroclem ſcripſit, irridet: tan quam hac ſententia pauperes Dijs odioſi, di- uites uerdò chari efficiantur:& probitatis præ miũ ſit pecunia, cedatq; hac ſententia Socra- tes Crœſo. Ego librũ illum Philoſtrati, om- nemq; Apollonianæ uitę ſcenam, fabuloſam arbitror, à fidei Chriſtianæ hoſtibus cõfictã, 10 ut haberent quem Soteri noſtro opponerẽt. Nec me mouet, quòd Hieronymus Apollo- nij iſtius uitã pleniſsime à Philoſtrato ſcriptã atteſtetur, quia nõ ideo hiſtoriã ipſam appro bat: etenim aliud eſt autorem citare, aliud ap probare. Certior ergo ſit caſus, qui ex argu- mento fabulæ Menandri, quæ Theſaurus in ſcripta eſt, ſumi poteſt: id huiuſmodi eſt: Ca- uerat pater teſtamento, uti filius poſt decimũ annum epulas quaſdam intra monumentũ ꝛ0o ſuũ deferret: interim luxu& nequitia pater- na bona prodegit,& fundum, in quo monu- mentũ erat ſeni, uicino uendidit: poſt decen- nium recordatus iuſsionis paternæ, monu- mentũ unà cum ſene aperit, ut epulas infer- ret: ibi theſaurũ cum epiſtola reperit. quæri- tur, cuius ſit? Senex ipſe apud Menandrum, quod infirmũ emptionis hoc caſu fundamen tum exiſtimaret, à ſe propter timorẽ hoſtium depoſitũ mentiebatur. Crediderim ego filij 30 eſſe, ut factũ patris filio hęrediproſitẽ.& quia hic theſaurus recenti memoria cõditus uide- tur, nõ autem uetuſtam habet originẽf. Acce dat& quòd in monumento, ſeu loco religio ſo effoſſus fuit, cuius ſenex non erat domi- nuss. Dixerit aliquis, ergo fiſci pro parte eſſe deberet, quoniam Diui fratres reſcripſerũt, ut in locis publicis, uel religioſis, aut monu- mentis, theſauri reperti pro parte dimidia fi- ſco uendicent᷑ h. Sed& hoc dubium eſt, quia caſu ius tribuit, de eo loquitur, qui in ſuis lo- 40 diuus Hadrianus, cuius ſententiam Juſtinia- cis hac arte inquirit: non qui in alienis locis, clj C. dethe⸗ quos deinde ſibi cõparet ſalua ergo hoc ca- ſau lib. x. II dà tutore. ff dereiuend. III ſu debet eſſe uenditoris cauſa. Alter eſt, cũ recenter empto fundo theſaurus ille inuẽtus eſt. Sed hoc falſum eſt, ſi proponatur, theſau rum, id eſt, pecuniam antiquitus depoſitam, inuentam eſſe. quòd ſi ea pecunia fortè perdi ta, uelper errorem à uenditore nõ ablata fue rit, defendi is caſus Seruilij Scęuolæd reſpon ſo poteſt. Quid enim ſi in parietis foramine per obliuionem relicta fuerit: quod Io. Pla- tea& Ang. ret. cenſuerunt:idq́; ex qualita- te pecuniæ deprændi poterit, noua forma ex cuſa ſit, an antiquiore, quam ut extaret eius memoria. Alium caſum refert Philoſtratus de uita Apollonij lib. II. cùm enim hæc ſpe- cies in facto eueniſſet, cõſultũ eum a Phraote Indorum rege, tradit ſic reſp õdiſſe, ut inqui- rendum in mores tam uenditoris, quàm em- ptoris cenſeret:& ſi uenditor improbus, em- ptor uerò pius& religioſus eſſet„emptori rem ſineret, tanquam dijs eius pietatem tali beneficio remunerantibus. Quòd ſi contrà uẽditor ipſe religioſior eſſet, emptor impius, nus in Inſtitutionib. referti, totum inuentori excluſo fiſco tribuit. Sed quomodo hæc op- poſita diſſoluent᷑? Veteres Diuorũ fratrũ re- ſcriptum per Inſtitutionũ locum corrigi exi- ſtimabant. Bart.&recentiores contrà, potius Adriani conſtitutionẽ eſſe correctã. Ego lu⸗ ſtiniani ſententiã in eo obſeruauerim, qui in monumentis paternis hęreditarijsue quid in uenerit, ut ſacra priuata uel religio familiaris so nihil ei noceat: Diuorũ uerò fratrũ ſanctionẽ in extraneis. Amplius tamẽ deliberandũ eſt, . d„.„ 5 etenim ſanè quam difficilis eſt hæc eοαεᷣ. M. Ciceronis locus in Iòpicis declaratus: E annotati quidam caſus, quibus Senatuſconſulto lo⸗ cus non eſt in uſufructu rerum quæ uſu con⸗ ſumuntur. CAP. II. WIan Cicero lib. Topicorũ, quem ad Trebatium luriſconſultũ ſcripſit, Nõ 6o debet, inquit, mulier cui uir bonorũ ſuorum uſumfructum legauit, cellis uinarijs& olea- rijs plenis relictis, putare id ad ſe pertinere: uſus enim, nõ abuſus legatus eſt. Quæ Cice- ronis ſententia potuit tempeſtate ſua obſer- rr IIII e l. peregreè. de acq. rer. dom. f d.l a tutore. v g d.§. theſau⸗ r¹5. h Liij.§. pen. de iux. fiſc. i§. theſauros. In ſtit. de rerum diuiſ. 1 — — — a Ij.& ij. de u⸗ ſufr. car. re. 9. cõſtituitur. In ſtit. de uſu fru. b I. uxori meæz. ſf. de uſuf. leg. — c I ſi tibi uini. de uſufr. car. rer. I1 d arg.inſtit. qui bus mod. re cõ trah. obli.uer⸗ bo, quãdoq. d. gl. l.ij. in prin. ſi cert. pet. III e I. ij. de uerbo. oblig. f ſi uaſori. uſu fru. quemad. caue. gli fruſtfuc quemad. cauc. Abb. c. fin. de pignor. h I. ſed ſi quid. de uſufruct. IIII i Soci. conſ. ix. in iiij.lib. d. ſed ſt quid. uerſ.& ſi ueſti mentorum. v I rg. l. plerq;. l. ſeq. de iure dot. m I. j. C. de uſu⸗ fruck. 369 uari, tanq́; uera: ſed cùm deinde Senatuſcon- ſulto permiſſum fuerita, ut earũ quoq; rerũ, quę uiu cõſumunt, legari uſusfructuspoſſit, & cautione proprietario ſuccurrat᷑: dubium non eſt, hodie alio nos iure uti:&propter uer borũ generalitatẽ, mentemqʒ; teſtatoris, etiã uini& olei uſumfructum uxori deberi: quod & Seruilius Scæuola ſenſiſſe uideturb. Puta- rim itaq;, facta æſtimatione,&muliere cauen te, ſe finito uſufructu eam æſtimationẽ ſecũ- dum formam Senatuſconſulti reſtituturam, uinum, oleumq́; ad eam iure ſupraſcripti le- gati pertinere. Sed quid ſi finito uſufructu malit non æſtimationẽ, ſed eiuſdem qualita- tis res reſtituere: ut quia fortèẽtunc uinum, o- leumq; cœperit uiliore precio uenum ire: Et arbicror eam audiendã eſſec. Quid ſi idem ue lit reſtituere, quia fortè uſa uino aut oleo nõ ſite& ſi eiuſdem bonitatis eſſet, nõ uideretur dubitandum, quin id illi liceret d. Puto ego idem, etiam ſi imminuta eſſet bonitas, dum- modo id detrimentũ reſarciret pecunia:ſicut enim uel idem in genere, uel æſtimationem reddere poteſt, ita& partim rem, partim æſti mationem ſoluens audienda eſt: ut quod de ſimplicibus proditũ eſt, ad caſum miſtum ex dituram: Et Iuriſconfſulti uidentur ſentire, ſa tis eſſe, caucat ſe boni uiri arbitratu uſurã f. quod de ijs uaſis intelligunt Doctores, quæ diutiſsimè ſeruantur, nec facilè uſu atterunt. qua ratione& idem eſſet in alijs rebus mobi libuss, quæ facilè non conſumuntur, ut in ue ſtibus ſcenicis,& quę ad ſpectacula ſolùm ex hibenturh. Ego tamẽ ſuprãà ſcripta ratione ca uere eam arbitror, quod minus propter u- ſum res illæ interim ualuerint, ſe reſtituturã, quod aliqui ſenſerũt: ſicq; conciliari debere, quæ in hoc articulo uertitur, altercationẽ ar- bitrori. Sed quid ſiteſtator hanc cautionẽ remiſerit: ut quia ſe uſumfructum earum re- rum legare dixerit, adiecto, nõ eo modo quo uſusfructus pecur iæ legatur? Et Vlpian. cen ſuit, tunc ſufficere cautionem, ſe arbitrio uiri boni uſuram k. ſicq; eum intelligendum arbi tror, licet nõ uideantur cæteri rectè eius uer- ba percepiſſe. Hincq; infert᷑, ut idem cenſea- mus, quoties probabilibus coniecturis appa reret, eam fuiſſe teſtatoris mentẽ, ut ab uxo- reæſtimationẽ nullam hæredes cõſequeren- tur, ſed res attritas tales, quales ſunt, recipe- rentl. Sed quomodo poteſt teſtator remitte- re hanc cautionẽ: Et conſtat, in uſufructu pe cuniæ nõ poſſen. Sed aliud uidet᷑ in pecunia, quæ uſu nõ teritur:aliud in alijs rebus. Quid enim obſtat, quin hæredem grauare poſsit, ut intertrimẽti illius damnũ ipſe ſubeat: quã tamen in re amplius deliberandum eſt. Quid ſit Trulla& E piſtomium, reſponſum Pauli declaratum. CAb. III. Ogauit me amiculus quiſpiam, ut Pau- li Iuriſconſulti reſpõſum illi explicarẽ, D. Andreæ Alciat o quo inſtrumenta tabernæ eſſe ait, dol ſa, uectiones, angones, calices, trullas ca cenũ ſolent traijcin. Dixi alios codices n Cenum, ſed Cœnam ſceriptum habere: exiſti maretamen me, neutram lectionẽ ſat corre- ctam eſſe:ſed legendũ potius, Circa ahenum ſolẽt traijci: etenim M. Varro Trullam dictã exiſtimat, quòd ea ex culina in lauatrinam a- qua fundebatur, à traijciendo: unde apparet 10 Trullam eſſe capedinem, qua aqua ſeu etiam ius ipſum de uaſe in uas traijcit᷑. Hinc& De- trullare uerbum Apicio, cuius ſimilitudine Trullus, dicitur capedo, quæ apud puteos in uſu eſt accipiendæ ex ſitula aquæ. Non. Mar cell. uidetur Trulleum appellare,& pro pol- lubro interpretari, quod Gutturnio ſubijcit, quoties manus abluimus. Homer. primo O- dyſſ.icurꝝæx uocat. ſed uero propius eſt, eſſe ca pedinem, cuius ſimilitudine etiam cæmenta- 20 rij trullam ſuã habent, ut eſt apud Vitruuiũ, qua linendis, calceq́; aut gypſo inducẽdis pa- rſetibus utũtur. Tranſijt& in nomen pateræ uinariæ, ſed profundioris, quę quandoq; etiã ex auro fieri ſolebat. Iuuenal. de adulatore: =Laudare paratus, Si trulla inuerſo crepitum dedit aurea fundo. quo bibacitas diuitis exprimitur trullam ex- haurientis,&labellorum crepitu id teſtantis. Scæuolao. Seiæ poculum aureũ quod elege- 30 rit lego:quæro cùm in hæreditate nõ ſint niſi trullæ, ſcyphi, modioli, phialæ& ẽ. Sunt Trul læ, ut dixi, profundiores ſc phi, oblongiores &nauiculæ inſtar. Phialæ uidentur ſimiles ui treis noſtris cyathis fuiſſe, unde& nomẽ àui tro, Mνστ πs guπν ανν:& baſes, ſeu pedes habuiſſe. uulgò uerò qui pedibus carent, etiã num Modiolos uocamus, à ſimilitudine, ut arbitror, modij, cuius in menſuris autores meminere. Sanè Raphaél Volaterranus in jaria ua quę cir 40 Homerici loci ſupraàà me relati translatione, Opiſtodoci quoq; meminit, tanquã fiſtulæ, unde aqua de urceo exeat:idq; non uno in lo co facit: quam ſententiam nec etymus adiu- uat, nec ullius(quod ego meminerim) autori tas:& fortè Epiſtomium uoluit dicere, quod uaſibus adijci ſolet:nos uulgò Spinam uoca- mus: unde in iure noſtro Salientium epiſto- mia P. Eſt& NMaluuiũ, à lauandis aqua mani- bus uas Feſto Pomp. ſicut Peluis, uel Pellu- so uium à lauandis pedibus. arbitror fuiſſe qua- lia uulgò uocamus Abacilia. Sed hæc Gram maticis ſubtilius diſputanda relinquamus, ne in noſtra hęc malè feriatus aliquis Grapal dus impetum faciat. Quid ſit Electrum, an auri appellatione co- tineatur:& explicatum Pomponij reſponſunitemq; Plauti locus in Pœnulo. CAP. IIII. Iquis putet auri appellatione Electrum, uel Orichalcum cõtineri, ſcripſit Paulus Iuriſconſultus eum falli, ideoq́; legatum non ualere: rerum enim uocabula immutabilia .,.*., 4. 1 ſunt, meritò talis error diſpoſitionem uitiati. 1 12⁵ Argumentabor ego aduerſus Paulum hoc modo: 1 e thontem Uocanlt. nos pronuncial elt di de ſecunda aurifexmihimalt egaſſerſiin eaq ade um uitiaretur ql um cumficlſeſep 1 verit ſicutg ab? rreueteres non! 1. Queraeſt Pompo ropter chryſulc guiid faciant: ut! as Luretie Dariſionu ſtutorẽ ueruvuxcuii ſerut cum ditiſsin quipaupertatem ie guume: cuirei nã wrn Plautum in Pœnu recentos aureosc feciex maporum quit hocauropin ves ſiemposſeur neaurn intelligens nterpretes non ui- Cuairlitare uerlj lurCæucan ler auem tus guiditem campe⸗ ciantur Auim⸗ CAp 1 P uris lib. VII e 71 arergon urls lib. VII. 372 falccs nul drün. q Däxi llos cazur modo. Duplex eſt electri ſpecies.Prima, quę Horatius:Magna compellans uoce Cuculũ. liptumaa lcesn 1 Succinũ dicitur, quòd ſuccus quidam gum- græcè ⁵*ᷣxε, à uoce dicitur: ut appareat uete-/ amledione nü 8 mi ſit, ſiue ex populo nigra proueniens, ut res Græcos y pſilon per u, eo more, quo nos Dotius Cit at conn, 8 Dioſcorides ait: ſiue ex picea, idq́; genus pi- Latini facimus, pronunciaſſe, Recentiores .N no Tnldhem neis reſinatisqq; arboribus, ut Cornel. Taci- Grammatici Cuculos dici hos homines pu- dulnain b amdſ tus,& Caſsiodorus(quoduerius eſt)atteſtan tantà natura auis, quæ in alienũ nidum, maxi ſcien G.mürian⸗ tunt ſiue ex cetaceorum piſo Lüien ſj permate, ut me Hypolaidis, quam ip ſi Curucamu ocant, m qua aguaſchhan ereracdefſaſſſade eechelit ad armatici ma- oua ſua transfert. Sed hac ratione non Cucu najek n eleim ris iorijel ud aduec ant, cõtendunt. Nos li,ſed Curucæ dici debuiſſent: cùm nõ ipſi in 0 un 1 wegD, uu 2n m ram citrinam, id eſt, lutei coloris 10 alienũ, ſed alij in ſuũ nidum congerant. unde „ dbe imiltuähe appe umei unde mulieres ſibi ad preculas& Adulteriũ dictũ, quaſi ad alterius torum. Frude pu puteni ſuas, or icu os, infantibus uerò ad tonſillas Ego arbitror Theodorũ Gazam cumVI. Ari 11 38 on euitandas, monilia cõficiunt,& collo, uel bra ſtotelis de hiſtoria anim aliũ transferret, nec be lre pro chijs, aut etiam cinctu ferunt. Altera eſt ſpe- ſatis intelligeret, quæ Latinis auicula ſit vwo- 0 uummiol cies quę ad metallica pertinet, cùm auro quar Aals, Curucam trãſtuliſſe, nempe ignotũ per usHomer rind0 alpediculs.§. tapars argenti immiſcetur, uel quinta:: cuius ignotius: nec enim carmen Iluuenalis Satyra deropropius eteſe Kratius. de Plinius& Strabo meminere: Chemiſtę Phacẽ VI. Tu tibi tunc curuca places, eum adiuuat: udine etim cænen,“ Sagen. thontem uocant. Si de prima ſpecie intelliga cùm ea uox, ſi id quod ipſi credunt, ſignifica- uteſt pud Viui leg. mus, pronunciatum Juriſcõſulti oxymoron res alibi quoq; inueniretur:& tamen' cõſtat, aut gypſoinducth eſt. Si de ſecunda, uidetur falſum. alioquin, ſi 20 nuſquam legi. Cum item in aliquib.antiquis ſicennomengan aurifex mihi maſſam auri, quam domi habet, codicibus legatur Eruca, quod nomen turpi .. d. 7„ d 3 oris qugquan digai legaſſet:ſi in ea quarta pars argenti eſſet, lega& ſalaci marito conuenit: quod Eruca ſit uer quid enim. de tum uitiaretur, quod iniquiſsimũ eſt b.preęſer miculus, æſtatis tempore oler: res vuenal deaduladte 8 7 29 4 Prꝑ„ pore olera& arbo bar,en tim cùm facilè ſeparari ab auro argentum po infeſtans, L. Columellæ: qui Campe non ſo- dcdi lqueſiu.ſ.ile tuerit, ſicut& ab argento æsc. aurum uerò ab lùum à Græcis dicitur, ſed etiam à Plauto, ſit aurea funio. lud de lega.iij. exprimiun mhme clle.7).d ære ueteres non uidentur ſeparare potuiſſe, item Eruca herba ſalax, Vergilio in Iuuenili — DL, 2, ſiuera eſt Pomponij ſententia d. Hodie tamẽ bus,& Aemilio Macro, Excitat in Venerẽ um crepituidteſtan nr propter chryſulcæ aquæ uim, ſunt artifices tardos Eruca maritos. VIpianuss: Si erucis, ę l. excõducto. lum aureũ quodelege, urf ſa ſa⸗ qui id faciant: ut Mediolani, ut Venetijs, ut autherbis ſegetes corruptæ ſint. Sic em̃ præ- j.loca. ahærediate ndſimul Ai dereiue Lutetiæ Pariſiorum. Sed quid ſi appareat te/ 20 ſtat legere, quàm Raucis, quæ in oleis, uel ra li phiale&c, SuntIl aia. ſtatorẽ 2‿euν, ſiue Spενν loqui uoluiſ- dice quercus naſcuntur, non in ſegetibus, ut dres ſophi oblongids ſer ut cùm ditiſsimus aliquis, Relinquo, in- Plinius lib. x vI. ait. Plautus Trinũmo, Cam nialæ uidenturſimilél quit, paupertatem meam:& conſtat ualerele pas dictis abigi, prouerbialiter dixiſſe uide- uiſſe, undeè nomêini ellucius S.he gatume: cui rei nõ abſimile exemplum apud tur de ijs, qui uerba nõ curarent, ſed rem ip- ana:& baſes, ſeupets didTrch. Plautum in Pœnulo eſt, ubi uillicus Lenoni ſam. Solent enim Erucæ quibuſdam carmi- quipedibus centei trecentos aureos connumerat: qui, quia con nibus extingui, M. Catoni. Nos uulg id ho amus, à ſimilicudine u fecti ex naporum rotulis erãt, Macerato, in- minum genus, quibus uxores ſi unt impudi⸗ us in menſuris aulolo quit, hoc auro pingues fiunt in Barbaria bo- cæ, Hircos appellare ſolemus:quòd hirci ze- apbacl Volaterranbsi ues.ſic napos ſeu rapa, per riſum appellatio- lotypia non afficiantur, uel quòd eos uxores me relati transacin, ne auri intelligens. quem locum eius poëtæ 40 tanquam hircoſos auerſentur. Vnde& Ca- lnit tanqa fitlb interpretes non uidentur aſſecuti. tullus, ſolis licere quicquid eſt puellarum cõ geminit,anc ul tingere,& putare cæteros hircos: qua de re exeat:idq;— Cucurbitare uerbum quid ſignificet, quid Cu& ſupraà dictum eſt. Poteſt& legi, Turibi tũc ntiam nec etmusacl culus:Curucam uerò auem nuſquam legi:& luuenalis declara⸗ erirmact urtica places. nam& alibi idem autor Satyra ego meminerim) tus: quid item Campe apud Plautum Trinum. Cur Hir un.. pe apud Plautum Trin XI. Acres, inquit, diuitis urticæ: eodẽ ſenſu. ium voluitdicere c ci dicantur qui matrimonij ſui incurioſi ſunt. nos uulgo pirmm CAPVT V. De iure Ahli qeclaratæ aliquot leges, tum oſtro Salenüumg Ogauit me per epiſtolam auditor quidã Vergilij, Ciceronis, Arictotelis, Ouidij loca cxplica- ähumndsasunn,[YTmeus, uti illi explanarẽ, quid ſit Cucur- ta,& Eeetiedaen Delphico. . ieurhelue 8. bitare uerbum, quod in iure noſtro ſe legiſſe 50“ 3 bus aubirorſu aſſerebat, quo ſcriptum eſt, Fiduciario fun- N Etuit uſtinianus noſter ius horit⸗ bacli Seilma. do priuari clientem, qui dominũ cucurbita- cidis Erhn eeheareiitiheeſde pro- puuanda relinq— ſeirqui. mo. uerit f. Reſpondi, uerbum id Latinum nõ eſ uinciarum, ne araas,ide 5 ecuritatem ex eſeriatus Alquis 3 udh amitt. ſe, nec unquam à Iureconfultis noſtris rece- ſacris locis illis concederent: 3 ie 739 6 ptum:ſed ab his duntaxat Doctorib. qui quas εs Aoyso, id seſe ieſee 9 weil n U F, e ehe d tono⸗ uocant feudorũ conſuetudines, ſcriptis man ctum, facile darent h. juiſententieillu 1 5 7.de mã an auriaphe ds darunt. Hià uulgari lingua, quæ Cuculum di cap.x X.conuenit:Si quis üihe aeuc 2fh. Aatsfrineh unpanj efu⸗ ſmiin eum uocat, qui matrimonij ſui incurioſusſit, dedita opera occider it proximũ ſuum, per pat Ca. Ill- quiq; uxorẽ ſuam mœchis permittat, Cucur inſidias, ab altari meo euelles eum, ut moria- rnulo. one Pkeim bitare uerbũ confinxerunt, quaſi cuculitare. 60 turi. At hodie aliud iuris Pontificij obſeruãt, i cap. j.extra de pellau ciplthun Ego Cuculos peculiari cõuicio agricolas di-& omnibus facinoroſis immunitatem eccle- homicid. cõtinell, ſegrunai Gos apud ueteres legi, qui negligẽtes, ſocor- ſiæ ſaluam eſſe iubent k, publicis latronibus, t c.inter alia de filkiceos Imurii 1 des, tardiq; eſſent, quòd nõ prius putatas ui- aut haSlunne ehodalaoihue Piecdei. immun. eccleſ. m doene nmumi 1 tes haberẽt, quàm Cuculus canere cœpiſſet. gemc Exodi nõ in ſimplici homicicio intel- rordipe d huunt 11 averſus wol⸗ — — —— a Pract. Pap.tit. inquiſitionis. col. viif. 373 ligunt, ſed quod alio crimine adgrauet᷑: quã interpretationem ſunt ex noſtratibus Docto ribus qui non probent,& aduerſus Pontifi- cios canones inuehantura, qui anſam quan- dam delinquendipræſtare uideantur, tam fa cili, tam parata ad euadendũ uia. Veteres cer tè Græci uident᷑ pontificijs concordare, quo rum fabulis traditum eſt, Oreſtem cùum ma- trem occidiſſet,& à tribus Furijs infeſtaret᷑, in templum Apollinis confugiſſe, nec ingre 0 di auſas Eumenides, ſed expectaſſe dum exi- ret.hinc Wergilius IIII. yltricesq; ſedent in limine diræ. Euripides in Oreſte ex perſona Apollinis prædicit uenturũ eum Athenas,& ibi in A- riopago fore ut diuina ope abſolueretur, Fu riæq́; amplius eum non infeſtarent: aduerſus eas enim deos uictoriã daturos. M. Cicero o- ratione pro Milone:Nõ ſine cauſa doctiſſimi homines memoriæ prodiderũt, cum qui pa- tris ulciſcendi cauſa matrem necauiſſet, ua- riatis hominum ſententijs, nõ ſoluùm diuina, ſed etiam deæ ſapientiſsimæ ſententia libera tum. Ariſtot.libro Rhetoricorũ ad Theode- cten II. Autocles dixit in Mixidemidẽ,& τυ uανα ſeuα˖. id eſt, ſi Furijs ſatis fuit in R- riopago ferri iudicium, cur nõ& Mixidemi- dęralludit autem ad id Oreſteum. Subijcit in eadem Euripidis fabula Apollo, Orue A2 olpa girde Mxxr axiMiws Tœτεοο‿Mαάννη„. Fatale Pyrrho eſt Delphico gladio mori, Pœnas Achillis patris ut pendat mihi. Vtrectè Vergilius III. batriasq́; obtruncat ad aras. Etenim Achilles pater eodem modo ante a- ram Apollinis ceciderat, quod& Pauſanias tradit lib. I. IIlud non omiſerim, gladium Del phicũ ſimpliciter accipi, quia ad aram Apol- linis Delphici Pyrrhus ſit occiſus:&nihil per tinere ad Delphicã machærã, cuius Ariſtor. lib. 1. Politicorũ mentionẽ facit: quis aliter 2 xνοινάασννεάρν uiſum ſit. Erat illa machæra in ſupellectile,& prima tantùm parte ferrea, ut pro enſe eſſet: cætera lignea, ut alijs quoque uſibus accõmodaretur, quod Grãmatici ue- teres tradiderũt. Delphicus uerò gladius ad eos referri poteſt, qui eodẽ fato, eodemq́; uin dice pereunt. Cęterùm Aemylius Probus au tor eſt, Pauſaniam Lacedæmoniorũ ducem cùm proditionis accuſaretur, in tem plũ Pal- ladis Chalciccæ confugiſſe, quod inuiolabi le ad eam diem fuerat,& iure Aſyli ſe defen- diſſe, donec obſtructa pariete templi ianua, à matre coactus eſt fame mori. quod& Græci autores tradiderunt, ut ad eum alluſiſſe ſuſpi cer P. Quidium in Ibin: Obſtrucdoq́; necem patiaris limine templi, Vt legem pœnæ cui dedit ipſa parens. Licet interpretes aliud ibi cõminiſcantur. Quomodo Homo cõmunts uox ſit.& Bar- toli ſententia non ſat approbata. CApP. VII. Etus fuit diſputatio, quomodo maſculi na uoce etiam de fœminis actum uidea D. Andreæ Alciati tur: idq; an per uerborũ proprietatem indu- ctum ſit, an ſola legis interpretatione. Et Bar tolus b etiam ex proprietate dictionis id con- tingere exiſtimat, quoties uerbo cõmuni cõô- 20 cepta clauſula proponit᷑, ut homo. Vnde his uerbis:Si quis homo dixerit, fecerit&c inte ligetur etiã mulierx. Idem etiã cùm ſimpliciter ſcriptũ eſt, Si quis fecerit: ſubaudit᷑ enim ho mo. Quam ſententiam non ſatis ſcio quantũ Grammatici& xνmν aστν Bæones pro- baturi ſint: nec enim uſquam lectũ eſt, Titia homo bona eſt:& merito Fl. Soſipater Cha- riſius, Nemo, inquit, aut ſecũdam hæredem, aut Malam hominẽ dicit:ſed maſculine, tam- etſi de fœmina ſermo habeat᷑. Seruius tamen Sulpitius in epiſtola ad M. Tullium ſeripſit, Quonſã homo nata fuerat. Sed hæc locutio- nis ratio nihil ad genus pertinet, cùm Nata, orationi ſupponatur, Homo uerò appona- tur: perinde ac ſi dixiſſet, Cùm Tulliola nata ſit homo:cùm Titius ſit ſcelus ipſum:cumCę ſar ſit mera liberalitas:& ſi qua ſimilia. Dronomen fubſtantiæ& ſimilitudinis Luan tum differant: diſſolutaq; antinomia ſane alio⸗ quin difficilis. CAP. VIII. Cripſerat teſtator, Ex parte qua L. Tiuũ inſtitui, ex ea Sempronius hęres eſto. Du bitatum fuit, an reuocaſſe Titij inſtitutionem ri reuocaſſe, ſed in unam eandemq́; partem utrunqʒ; uocaſſe: nihil enim impedit, quin e- iuſdem partis duo ſint hæredes, aut duo lega tarij. Qua ratione idem ego reſpondendum cenſerem, ſi ſcriptũ proponeretur, Quod Ti tio legaui, idem Seio do, legoe: ut ambo ad e ſeunn idem legatum admittant᷑,& dictionem ldem, relationẽ propriam faciat, ut ambo ad unam rem, non ut quilibet ad ſimilem rem uocen- 40 tur: etenim tunc impropria eſſet relatio. No ita eſt ſiteſtator dixerit, Quod Titio legaut, id Seio do, lego f: tali enim caſu conſtat, Ti- tij legatum reuocari,& omne Seio deberis. Pronomen enim ſubſtantiæ efficit, ut adem- pta res primo uideatur:& cùm ad totum reſe ratur, non patitur ut ambo concurrant. At gε⁸ pronomen Idem, aliam habet ſignificationè, cùm incluſam habeat, ut Valla libro II. cap. XLII. ait, copulam, quæ auget,& ad genus so potius, quàm ad ſubſtantię ſpeciem refertur. Qua tamen in re Doctores noſtri in uarias ſententias diſtrahuntur,& grãmaticam hane ſubtilitatem nolunt agnoſcere. Z erbis coniunclum, præferri re wniuncbo: hacqʒ in re iuſtitiam in tenui uerſari. CAP. IX. Vm iuris accreſcendi materiam pertra- ctarem, in eam iui ſententiam, ut exiſti- so marem h, Verbis coniunctum re coniuncto præferri: idq; ex Hug.& quorundam aliorũ interpretatione: Bartolum uerò& cæteros, qui æqualiter admitti eos cõtendunt, tũc ue- ra ſentire, cùm uerbalis cõiunctio imminuta impel- 374 51 u g cLrs nin. N A 30 uidereture Et Iulianus reſponditd, non cenſe a luae hrradn nipiem boran n vran ſtu. acrn lſiaeit de nar.1 (.ces ing M. 1 bmcas 4e“ III— inquit Ariſtoteles lo ſenſuiaterprel Quiſt Mlſo Abent Pond UHadterh noreomnieſt M bi qui cleganterẽ rigerunt, uſurpa ut quæ ſit ius uo medereinterroga cem uideri hancu qui cim ſacris ope lumfaciebãt, necal qummerat, quam ſ uitäganii eſt po unouerbo llicet,d Vnded& ſub eius ſa let lacerdos dicere dicetur, promiſsio plo& diuus Cypri nmproremillion, broultimo: Vnus de diceband renun criesedang cis euenire, ſignau lls. 1 idetur er 0à Mliſſa 6 ihela br. ... b... dhn ib: non en 4 2 adurponcömunic 1icuio de tim ſint uocatib: non enim hoc caſu aut re aut em etiä can d eE ſimitucims lua lapßatnonisſcnll⸗ CAP. VIII „Expane qual. Tü proniusheres eſto aſſe Titjjinſtituionen uerbis propriè cõiunguntur, ſed propter uni tatem ſermonis cõmiſtis coniunctionum ca- pitibus, ceu æquali in cauſa ſint, cum re con- iuncto admittuntur. Cæterũ dixerit aliquis, durum eſſe, ut ſecundũ regulam coniunctus uerbis, pręferatur re cõiuncto, cùm minimũ ab eo interſit:unitasq; clauſulæ haud ſanè ef- ficax uſqueadeo eſſe debet, ut tantũ momen- ti hac in re faciat. Cui ego reſponderim, inter duos, qui ſaltu cõtendunt, controuerſiæ car- dinem in extremis duntaxat quatuor digitis eſſe. ad quod pertinere fortaſſe poteſt& græ cum adagium quo traditur, in modicis uerſa- ri iuſtitiam, òο*αμρσε ιμνπηαοασαυνν æσ εμινερορν συeνυx, inquit Ariſtoteles libro Rhetorices I. licet a- lio ſenſu interpretentur. Qnid ſit Miſſa, O unde dicla. cAy. x. [JIAbent Pontifi cij tractatum atq; rubri- — cam, de celebratione Mliſſarũ: frequẽsq; in ore omniũ eſt Miſſæ uocabulum, etiam ab his, qui eleganter& latinè Theologiæ ſtudia attigerunt, uſurpatum: nec tamen ſatis con⸗ ſtat, quæ ſit eius uocis origo. Ego autem ſepe hac de re interrogatus, ita reſpõdi: Poteſt qui dem uideri hanc uocem à Græcis emanaſſe, 2 Parergon muris lib. VII. 7. ſia qusde imperfectaq; eſta: ut quia lex celeritatem po- dinſtit. tius præſumat, uel in quotas partes hi ſepara nomen in uſu eſſet: ſed ab Hebræorũ ſermo- ne, quo tranſitus ſignificatur. Quod ergo in fine ſacri pronunciatur, Ite mifſa eſt:perinde eſt ac ſi ediceretur, Ilicet, oblatũ eſt. quo ſen/ ſu haud malè loquitur uulgus, cùm ſe uidiſſe miſſam ait:tametſi qui caſtigatius loqui ſepu tant; audiuiſſe dicant. Vnde& non inele- gans carmen, Hic audit miſſam, aſt alius miſſam facit illam. Quanto audire minus eſt bona, quam facere? Tẽclorium quid ſit, necà noſtratibus Doclo ribus recte interpretatum. CA P. XI. W r fuit quæſtio, an interdictum Vti pPoſſidetis, aduerſus eum competat, qui cùm poſsidere ſenon contendat, alterius ta- men poſſeſsionem inquietat. Et Accurſ. Bar tolusq; ccompetere crediderũt:eius legis uer bis adducti, quibus proditum eſt, ſi uicinus z0 meusin pariete meo tectoria habeat, ut in ſuo pariete, Vti poſsidetis interdictum efficax eſ ſe ut ea tollere compellaturd: interpretãturcʒ Tectoriũ eſſe tectum ipſum ſupra ædes, ſiue ædibus ipſis innitatur& incumbat, ſiue non. At ego quãdoqʒ didici longe aliam eſſe tecto rij ſignificationẽ, quàm iſti exiſtiment:ſiqui- dem incruſtatio,&tegumentũ quoddam eſt, quo parietes rudes gypſo, uel calce, uelarena to, marmoratoq; opere operiuntur, atq; colo c gl. Bart. l. j.§. ij. uti poßid. d J. ſi duo.. ſiui cinus. sreſpondirh noncent da nam eandemq; panen enim impedit, quilt’ n thæredes, aut duole k qui cùm ſacris operati eſſent, miſſum popu- 30 rantur, Vitruuio libro VII. architectonices. lum faciebãt, nec abeundi poteſtas prius cui- Finge ergo, cùm domũ ædificaſſem, quò pul quam erat, quàm ſacrificulus pronunciaſſet chrior, ornatiorq; eſſet, ſecũdum uiam parie- Acoig do, id eſt, populis miſsio, quod Latini tes ornaui, picturisq; decoraui:& quidẽè non em ego reſpondendm uno uerbo, llicet, dicebant: quod eſt, ire licet. ſoluùm partem meam, ſe ed F proximã uicini: roponeretur, Quodlt Vnde&c ſub eius ſacri finem, etiamnum ſo- certè hoc ipſo uideor re illius tanquam mea do, legoe: tanbodi let ſacerdos dicere, Ite miſſa eſt: Miſſam, ut uſus, poſſeſsionẽq; eam mihiaſſerere, ut me⸗ ani,ctionenlüem 3 uidetur, pro miſs sione accipiens. quo exem- ritò interdictũ illud aclnerſus me cõpetat: l⸗ l, hodui plo& diuus Cyprianus Remiſſam peccato- quiturq; luriſconſultus cùm iam tectorium, e lſtuitẽ. 6. qui actar uialn rum, pro remiſſione ſcripſit. Apuleius enim ſeu picturã factã habui:alioquin inter facien⸗ ad ianuam. ff. ad ſimiſemtem nxi libro ultimo: Vnus, quem cuncti Gramma- 40 dum poſſet uicinus propria autoritate me re- quod ui aut ropmiaeſſettebti tea dicebant, renunciat ſermone, rituq; Græ- ijceref: opinor& incontinenti poſt rem fa- clum. rit, Boilüähan cienſi, Aæo&ꝓρεισνσ quam uocem feliciter cun- cttam, id iuris ei in re ſua non denegandum. f eiederoain V ni caſu con„ II ſhe... 7,.„.. kelunt deio debels n Ae Kineneenarlu Aielan Liniecien Quid ſit, quod omnia iudicia abſolutoria iſiut: ama. ſtantix effici, ni Miſſa appellatũ, probabilisq; hæc eſt ſenten- G haateanms i, esaoo. Cap. Ki. ur.& cum adtotum tia. Alij tamen, fortaſſe ueriore iudicio, totũ J quis reus poſt litem conteſtatam obtule ambo concunnnh 1 hoc nõ à Græcis, ſed à Iudæis acceptum cre- rit actori quod Petij ſſet, ei ue ſatisfecerit, m habetligniftcuin dentinec enim ueriſimile eſt, à recedendi fa⸗ aPſolwenclum eſſeluſtinianus ſanxit:quoniã t, ut Valla libro uih cultate nomen ſacrificio huic inditum fuiſſe: ualgs Holeat hieis Snnes iudicia hlocbie⸗ 2§. fi. bidie de eeazs Seeiyidenerenifn-zaditnpd naiesgussaeennwwrewebeieg eder tantieſp een 13 lnt⸗ n 5 Aoneensherplerte 8 rdrätnies— 5 er an Len ſi res non h omnino in 4 ddores noſttiin T hebraicè miſſa ſonat. Eſt enim Mus apud He Pehr 4 Beneeeaeet on n — a grämauican bræos, unde Miſſa formatur, munus perſo- tegra. Plautus in Pſeud. ui letur non abſimi- tur,* nale, tributi, cenſusq; offerẽdi:& Miſſa ipſa, Ie quoddam dictum aliò uertiſſe, apud quem épnolce g oblatio quæ domino ſuo fit propter debitum hæc ſunt ni,...„ erri re ollud, perſonale, ut in Deuteronomio cap. XVl.ha S. fatere. P 8. Guerra t a ,d HrNe. rmiuoſi betur: Et celebrabis diem feſtum hebdoma- SI. Fatetur. dixi Callipho dudum tibi. umin darum domino Deo tuo mifſa, id eſt, oblatio Quaæ ſic nos reſtituimus ex apicibus, qui in p. IX. mper⸗ nem ſpontaneam manus tuę. Credendũ itaq; antiquis codicibus coniecturæ locum nobis ſcend mae nect priſcos Chriſtianos, qui origine Iudæi erant᷑, 6o fecerãt, cuùm interpretes eius poẽtæ alia quæ- iui ſemtendir r in 3 ſua uoce id ſacrum appellaſſe, quam deinde dam prorſus àpropoſito aliena repoſuiſſent. niunctum 6 Mlĩ Latini receperunt, ſicut& Paſcha: nec enim Sigmificant 11 uerba, Tüclſeeinne i. idem e Iquoruns, 2s es ⁊ ππ&αννω☛ↄ⁹d pati græcè ſignificat, eſt de loaatorim kia iri alsecne rclum uedi ſiele ductum, cùm antequã Chriſtus pateretur, id de his, qui ſecuri accuſationis iu 1n 1 geos cole mide lis cunci Imyd — a I. medicus. de oper.liber. b l ſi Titio. ffde pignor. c l. rem alienã. de pig.act. 7f eunt: non abſimile illi quod etiamnum inter Græcanicas ſententias extat, uæτιοένmπαι εμτ 3 elnνενμην. niſi quòd hoc poteſt ſimpliciter accipi, eundem accuſatorem& iudicem eſſe non oportere. Imperare uerbum, cur ad fideicommiſſa per- tineat, lubere ad legata: quoqq́; mitius ſit,& quandoq; paßsiua ſignificatione accipiatur: tum Ciceronis& Salluſtij lo ca explicata. CAP. XIII. Mperare uerbum aliquanto ciuilius, mi- IS eſſe quam ſit lubere, ex eo cognoſce tur, quòd Paulus luriſconſul. Sententiarum lib. IIII. precariũ eſſe,& ad fideicõmiſſa perti nere ſcripſit: cùm tamen lubeo directum ſit, & ad legatum damnationis ſpectet, quod Ca ius tradidit. Nam& Cornel. Tacitus& Dion autores ſunt, C. Octauium Auguſtum rem- puh. titulo Imperatoris occupaſſe, quod mo- deſtius æquabiliusq; eſſet id nomẽ, quàm Re gis, aut Domini. Tribuitur certè id uerbum eęgrotis quoq;, ut medico imperare dicantur. Alfenus: Medicus patronus quòd putaret ſi liberti ſui medicinã non facerent, multò plu- res imperantes ſibi habiturũ. Ego tamen mo re ueterũ dixiſſe Alfenũ, imperantes, pro pa rentes arbitror. Cicero epiſt. lib. 1X. epiſtola penul. Nunc ades ad imperandum, uel ad pa rendum potius. ſic enim antiqui loquebant᷑. Salluſtius in Iugurt. ugurtha ubi armis, ui- risq;,& pecunia ſpoliatus eſt, dum ipſe ad im perandum Tiſdrum uocaretur, rurſus cœpit flectere animũ ſuum. Paſsiuè dixit, ad impe- randum, id eſt, imperiũ accipiendum. Nori- ca editio apud Alfenum non imperantes, ſed implorantes, habet, aduerſus cùm ueterum, tum cæterorũ codicũ fidem. Eſt& Imperare apud Plau. Capt.pro parare: Remiſſum quẽ dixti imperare exercitũ. Terentius maiorem imperantis autoritatem, quàm iubentis uide tur ſenſiſſe, cùᷣm in quit: Iubeo, cogo, atq; im- pero. Klibi tamen legitur, Populus iuſsit, im perauit Princeps. Modeſtim, Dauliq; antinomia conciliata. CAP. XIIII. Idñs fundi debitori ſuccedat, qui eũ fun- S dum pignorauerat, quæſitum eſt, an con- firmetur pignus?& Modeſtinusb directo nõ confirmari cenſuit, utilem tamen pignorati- tiam dari. Cui ſententiæ ſunt qui Paulũ con- tradicere exiſtim ant, diſſoluiturqʒ antinomia hæc à Doctoribus noſtris uarijs modis. Ego concordare utrunq; luriſconſultũ magis cre diderim:ſi tamen apud Paulume dictio Non, in Num, quæ dubitatiua coniunctio eſt, mu- tetur. Num eſt idem, inquit, dicendũ, ſi ego Titio,& ẽ. argumentaturq; primũ in partem negatiuam, quòod non ſit cõcedenda: deinde contrarium concludit: Sed ſi, inquiens, con- ueniſſet de pignore,& ẽ. Subeſt enim ſemper illa ratio, quòd autor meus de pignore cõue- nit, cuius mendacium mihi hæredi allegare fas non eſt; arbitrorq; ego, probabilem eſſe 10 20 30 4⁰ 50 60 , D. Andreæ Alciati„ hanc ſententiam, tametſi alij aliter. 8 Iolenter, aquerbium paſoiua ſiomiftcattone accipi, ſicut& Libenter Vergilio in luuentlibus: de fenſa Bartoli ſententia a Criticis. CA P. X v 7—. 4 N diui quandoq; nõ uulgaris nominis Grammaticũ aduerſus Bartolum&no ſtrates interpretes acriter diſſerentem, quod non rectè eam quæſtionem finierit, quæ tali ſpecie uertitur: Accuſatus eſt Titius, quod Seiam uiolenter cognouerit, idq;& teſtibus probatum eſt: cenſueruntilli, Titium abſol- uendum, quia aduerbium Violenter, ambi- guum eſt,& utraq; ſignificatione, tam actiua quam paſsiua poteſt accipi. Cum ergo potue rit contingere, uim ipſi Titio illatam fuiſſe, qua ui compulſus crimen illud cõmiſerit, nõ fuit ratio cur cõdemnari deberet. A tqui, aie- bat ille Grammaticus, falſum eſt, Violenter intelligi poſſe de ui ipſi Titio illata: ſed de e potius, quàm ipſe adhibuerit, eſt intelligen- dum. Cui homini inquã ego: Dic magilter, quo ſenſu Vergilianũ carmen in ludicro lu- uenili ſit accipiendum, O non candidior puella Mauro, Mantes hic licet, ut libenter ires. Cum hæreret, nec ſe expediret, ſubieci, Man tare Plauti ueterumq́; poẽtarum uerbum el- ſe, qd expectare ſignificat:inquit ergo pocëta, Quamuis tu puella turpis hic expectes, tamẽ cuperem ut diſcederes:& aduerbium Liben ter, paſsiuã habet ſignificationẽ, id eſt, me li- bente,& id deſiderante: non autem Libente, pro uolente puella. D. Antonius Anntus legendum apud Iabo lenum:de Antoniorum antiquitate:& Vergilij reſtitu tum, declaratumq́; carmen. CAP. XVI. Antonius Auitus cùm in Cilicia procu- I raret d& ẽ. uiſum eſt pleriſque nouum id aπν nomen, quod Jabolenus adſcripſiſſet: muta⸗ αmρ runtq; aliqui ueterem lectionem,& Panno- nius ſcripſerunt. Sed cum Pannonius genti- le Romanorũ nomen non ſit, facilè ego huic correctioni non aſſentiam: malimq; præno- men adſcriptum interpretari, ut is fuerit Pu- blius Antonius: etenim ex uetuſtiſsima Ro- manorũ familia ſunt Antonij, quiab Hercu- lis filio Antone originẽ traxiſſe putabantur, ut eſt apud Plutar. in uita M. Antonij. Vnde apud Appianũ Alexandri. hiſtor. lib. III. O- ctauius ad Antonium, Futurus, inquit, eras Cæſaris adoptiuus, ſite ex Herculeo Aenea dem fieri malle cognouiſſet. Eum Antonem non filium, ſed comitem Herculis P. Vergi- lius atteſtatur, niſi quòd uulgò Actorem ſcri Ptum eſt, pro Antone, lib. x. Aenceid. Egregium Antonem latus inter& ilia figit: Herculis Antonem comitem, qui miſſus ab Argis Hæſcrat Euandro, atq; ltala conſederat urbe. Sanè gręcè Antonius eum ſignificat, qui pro uenali habitus ſit. Vnde epigram. græcorum lib. I1. Aναρ hoc extat: niαινσνκάνκϑ⁴O Gd]duO drms, m uena em 3 jTbertinihl Ij Luer Nul akari ibien⸗ en⸗ an oneprol=Tl3 58 Gui ſii uelte neam ſentäclam hai uphofam à cornicl ur ecauea culosi peuns6 plerungh ancelos ee applican ur eutuim,ocblatiſs los decipereſſoleatii Ps confuuiſſe rectedi ero eodem loco, TIr lieinis Latinimoddo. modice erant, nõmu unde cum fabula ali qui tibijs dextris cec ltrs essqyinflare op intiliano accipitu Quſenſtueteres irium pro ſocid eeba neprob. Luintio Abemusin luſt 1. quæ inſcripta el 1. aulus:; Aggeres, Nuuiæ arcendæ uenii locloplerungllecdum lushoc loquédimoc quabeeſt debeat: ut. abi tro tutelæ, pro ſoc uwinte mnari! orp dles faten iei dcare⸗ lmant, lalxro, ter ires. expediiet, ſubieci,iln Poätarum uerbum licat inquitergopoun rpis hic expectes uni es:& aduerbium Lben nificationẽ,id eſt mel- te:non autem Libent, us legendum qpuilib rtiquiaie.& Vogli mſti gmen.(AP. XVI s cum in Ciliciaproc Leſtpleriquenouumité nus adſcripſiſſet mun n lectionem,&; DPannD dcum Dannoniusgeſt nnon ſit faclleegohus ntiam: malim; preno rpretari itisftenihr ttißimaRo im exuetu 3 Hercu- Anwni guih f inẽ traxiſſe put zuita M. Anlonn. alijde ri iir 379 Zhx xinn epiæ Gi dανε eνενμ In bellis qui notus eras Antonius olim, cur tria perdideris prima elementa reſer. orio enim uenalem ſignificat,& captiuum. Fauij Libertini hiſtoria:& quid ſit Corni- cum oculos configere Ciceroni, quid item Latinus tibicen. CAP. XVII. Roditum à Pomponio Jureconſulto eſte quemadmodũ Cn. Flauius Libertini fi- lius formulas actionũ uulgauerit: quod mu- nus adeò gratum populo Rom. fuit, ut Pribu nus plebis,& Senator,& Aedilis curulis fie- ret. Cicero uerò oratione pro Muræna, tuliſ- ſe eam rem grauiter Pontifices, lurisq́; peri- tos, autor eſt, quòd ea libri editione cornicũ oculos confixiſſet. quo loquendi modo& in oratione pro L. Flacco utitur. Dubitaui quã- doq;, quid ſibi uelit eo prouerbio Cicero:& in eam ſentẽtiam facilè ſum adductus, ut me- taphoram à cornicibus ductam exiſtimarẽ, quæ è cauea oculos inſpicientium roſtro ap- petunt,& plerunq; pueris, qui naſo nimis ad cancellos ſe applicant, eos euellunt: qui igi- tur cautum, oculatiſsimumq; uirum, quiqʒ a- lios decipere ſoleat, ipſe decipit, cornicis ocu los confixiſſe rectè dicetur. Subijcit idem Ci cero eodem loco, Tranſire Iuriſconfultos ti- bicinis Latini modo. Latij enim ciuitates, qᷓd modicę erant, nõ multos habebant tibicines: unde cuùm fabula aliqua agebatur, eundem qui tibijs dextris ceciniſſet, tranſire ad ſini- ſtras, easq́; inflare oportebat: quo ſenſu& à Quintiliano accipitur lib. VII. Quo ſenſu ueteres Arbitrium tutelæ, Ar- bitrium pro ſocio, dicebant:& Cicer. locus in oratio⸗ ne pro P. Quintio. CAP. XVIII. I TAbemus in Juſtiniani Codice rubricã, quæ inſcripta eſt, Arbitriũm tutelæ. ali bi Paulus: Aggeres, inquit, arbitriùm aquæ pluuiæ arcendæ ueniunt. eſt& Arbitriũ pro ſocio, plerunq; lectum apud autores. Accur- ſius hoc loquẽdi modo ſubaudiri exiſtimat, quale eſſe debeat: ut rubrica indicet, quid ab arbitro tutelæ, pro ſocio, aquę arcendeæ, faci- endum ſit. Ego ex ueterũ more ſumptũ id no men arbitror, qui Arbitriũm genitiuo plura li caſu, pro Arbitriorũ dicebant: etenim in ſu prãà ſcriptis iudicijs plurimum arbitrio iudi- cis tributum fuit. Cicero in oratione pro P. Quintio: Qua in re ita diligens erat, quaſi hi qui magna fide ſocietatẽ gererent, arbitrium pro ſocio cõdemnari ſolerent. Quem locum eius interpretes fatentur ſe nõ intelligere,& corruptũ exiſtimant, cùm tamen omni men- da careat. Compilabat ſocietatẽ Næuius, per inde ac fures præmio, non autem pœna affi- cerentur. Id eſt, arbitrio iudicis cõmuni diui- dundo ille ſocius, qui rectè ſe geſsiſſet, con- demnaretur: qui uerò furatus de cõmuni eſ- ſet, abſolueretur. quo loquendi modo Demo ſthenes quoq; uæꝝ a⁴οτειι utitur,? 15&ll⸗ ⁴νπονπσmνάν WQ⁷‿Gs veνεν εννρεενι, ⁷ tsu‿ννονο Parergon muris lib. VII. 380 e ,p&uyote aduaAlwe MG. d0vxννi I. Nec nouum eſt, patrium caſum arbitriorũ, Pro ablatiuo poni. Horatius: Deſine curarũ, proaà curis. Plinius vII. Omnium triumpho⸗ rum lauream adepte maiorem: pro omnibus triumphis, ππ G+KMR luεαmάησρ νο aXœσσρ⁴ν. In actione autem Pro ſocio, item Tutelæ, quia rationes excutiendæ ſunt,& aliqua nomina probanda, aliqua diſpungenda, ideoq́; ſępius 10 arbitrari contingit, merito plurali numero u- ti tur legislator:an quia eius actionis formula ſic inſcripta eſſet: De donatione Cõſtantini, quã eccleſiæ Ro. factam Laur. Valla negat, quid ſentiendum. CAP. XlX. [)eeanederuchn ferè in librorũ au- ſpicijs, noſtrates Doctores, an donatio quam Imperator Cõſtantinus Sylueſtro põ- tifici Rom. feciſſe creditur, à quo lepra libera 20 tus, ſacraq; baptiſmatis unda ablutus fuerit, iure, atq; ſecundum leges ualuerit. Eſtq; cõ- muni opinione hominum receptum, factam à Conſtantino eam donationem. At Lauren tius Valla integro libro aduerſus hãc ſenten- tiam declamauit, idq́; nunquam factum fuiſ- ſe contendit:& quę uulgò circunferatur eius formulab, falſam, cõmentitiam, ab imperito aliquo confictam eſſe diſputat. Cuius deinde argumentis fuere ex noſtratibus qui reſpon- 30 dere uoluerint. Et certè apud probæ fidei au- tores res hæc nõ ſatis liquet. Buſebius, Theo doritus, Caſsiodorus, qui omnia diligenter Conſtantini tempore geſta, quod ad eccleſia ſticam hiſtoriã attinet, deſcripſerunt, nullam eius mentionẽ faciũt: proculdubio nõ omiſ⸗- ſuri, ſi ſciuiſſent eſſe factãA. Ammianus Mar cellinus lib. x v. Conſtantium Romæ urbis habuiſſe omnem iuriſdictionem,& Leontiũ præfectum ibi conſtituiſſe:& ipſum quidem 40 Pontificem Liberiũ in exilium miſiſſe eſt au- tor, quòd aduerſus ſententiam ſuam Athana ſio Epiſcopo fauiſſet. Sic reliquos Imperato- res Romæ manſiſſe aduſq; Auguſtulum ul- timum, omnes hiſtorici ſatis oſtendũt. Sub Gothorum regibus omne ius Imperij ab ip-/ ſis ufurpatum, Caſsiodori Epiſtolę indicant: plurimæq; eorum ad ſenatũ extant adhuc li- teræ, in quibus de Pontificis principatu nul- lum prorſus eſt uerbum. Longobardis Ita- so liam tenentibus, mittebant Conſtantinopoli tani Exarchos, qui Rauennæ quidem pluri- mum morabantur, ſed tamen& Romam re- gebant: extaniq́; aliquorum exempla, qui ty- rannicè,& inciuiliter ſanctã ſedem tractaue-/ rint. Primũ Aritpertum, deinde Lintpran- dum Longobardorũ reges, urbes quaſdã& oppida Rom. eccleſiæ dediſſe, Paulus Diaco nus,& alij, qui eius temporis res geſtas me- moriæ cõmendarunt, ſunt autores. Poſt eos 6o deinde Pipinus, Carolusq́; Magnus, mox& Germani Cæſares, tandem& Mathildis non pauca contulere: populis ipſis, mitioris im- perij ſpe, libenter annuentibus. Quod ſi ita eſt(nec enim negare id Valla ullo modo po- rr 4 b xcvj. diſtin. c. Conſtantinus. ubi Card. II III IIII V VI A a D. Andreæ Akciti- exempla. Ratio autem exui ſeparationis ſu mitur, quam uox hæc naturaliter habet. Pl au tus: A morbo bene ualui, ab animo æger fui- . 58* 11. id eſt, quantum ad morbum, uel quantum aq 252 3821 teſt)quid refert, à Conſtantino facta ſit ea do natio, an à poſteriorib. ijſce principibus, ui manu ſibi quæſitos agros, atque urbes, ſacro ſancto concilio ſint largiti Atqui longe ſub- ſt, bum, uel 6 tilius hanc rem uidet᷑ mihi intellexiſſe Boni- animũ pertinet. ut fortè& hic, Siaà liberis nã facius huius nominis VIII. Pontifex, idem& nupſerit intelligendum ſit, Si quantũ ad libe Iuriſconſultus acutiſsimus, qui lege euange- ros pertinet, nõ nupſerit: quo exẽplo& Græ lica utrunq; gladium ad Pontificem pertine- ci ²εeο πνʃeνν dicunt, id elt, quantum ad deos re docuit:ſpiritalem ſua, temporalem regum attin et. A ltera eſt apud C. Plinium in procœ- 4 extrauag. unà manu exercendũ a. Sanè Conſtantinũ ipſum i0 mio Naturalis hiſtoriæ:quem locum non ui- ſuldas. non Romd Sylueſtro, ſed Nicomediæ ab dentur eius interpretes ſatis intellexiſſe, aut Euſebio Epiſcopo,& quidẽ Arriano, luſtri- recte emendaſſe. Nanq; tu ſolebas putare eſ- cis ſacris ablutũ, paucis anteq́; moreretur die ſe aliquid meas nugas, ut obice moliar Catul bus, autor eſt Hieronymus in chronicis, atq; lum cõterraneum meum. agnoſcis& hocca- 1 alij eius ætatis ſcriptores. Lepra uerò unquã ſtrenſe uerbum, ille enim, ut ſcis, permutatis 1 laboraſſe eum, apud idoneos autores nuſquã prioribus ſetabis duriuſculũ ſe fecit, quæ uo legirſedeins nominis Conſtantinũ Quintũ, lebat æſtimari à V eraniolis ſuis& Fabullis, cognomẽto Copronymũ:unde fortaſſe æqui&c. Aeltimari, inquit, à Veraniolis, id eſt, ex uocatione nominis, error inductus: nam quę amore quo Veraniolos proſequebatur, qui 1 nomine Conſtantini circunfertur confeſſio, 20 muneri ſibi ea dederant. Alludit autem ad il- eodem uitio laborat. la carmina: Nam ſudaria ſetaba ex Hiberis Aiſerunt mihi muneri Fabullus Et Veranius, hoc amem neceſſe eſt Vt Veraniolum meum e Fabullum. Quod me non mouet æſtimatione, Sed quod aentwsouuen mei eſt ſodalis. —— — Aduerbium Dartim, quandoq; non itenazri- & ab interpolatoribus uetus lectio defenſa, in l.ij. de orig.iur. CAP. XX. Ecemuiri, inquit Pomponius b, populi conſenſu partim in carcere necati ſunt, V ita reſpublica ſuum ſtatum recepit. Exiſtima Quod ergo ait, Permutatis, intellige ſublatis runt aliqui, deeſſe aliquot uerba, qualia ſunt,&ſuppoſitis uilioribus: alludit enim adillud, Partim in exiliũ acti: nunq́; enim hanc dictio 30 Tollis lintea negligentiorũ. Et quod dixerat, nem Partim, nõ iteratam reperiri. ſicq; hunc Obice moliar, uerbũ eſt caſtrenſe, id eſt, pro locũ correxit Budæus, quẽ recentiores dein- ſcuto opponam,&me defendam. conuenitq; de librarij ſunt ſequuti. Ego quamuis pluri- haæc interpretatio ſenſui Pliniano, qui dica- mum eruditioni Budæi tribuam, non tamen rat lucubrationes ſuas Tito V eſpaſia no:quas tam facilè ab antiquorũ codicum lectione re- non iuſta æſtimatione, ſed ſecundum Cæſa- cedendum arbitror: ideoq́; nil putauerim im ris ipſius, cui donatæ fuerant, animum,&be- mutandũ. Hircius cõmentario IIII. Alexan- neuolentiã cupiebat expendi: appellatqʒ Ca- drini belli: Quòd niſi locorũ nortitia reliqui tullum duriuſculum, quòd id epitheton ma- ſe texiſſent, partimq; in naues, quibus fiumẽ ximè exactoribus conueniat. Horatius: Du- tranſierãt, recepiſſent, funditus deleti eſſent. 40 rusq; exactor, ut Alfius olim. Quo loquendi modo& ipſe Cæſar primo cõ mentario belli ciuilis utit᷑. Cicero contra Rul lum:Sacella, quę maiores in urbe partim per fugia periculi eſſe uoluerunt, multisq́; præte Etrurſus: 5 l.ij. de ori. iur. Quomodo ueteribus Bidellꝛ uocarentur:& uaria ſignificatio huius nominis Epiſcopus. CA P. XXII. Piſcopi in iure Pontificio notam habent rea alijs locis. Vnde, partim illorũ, partim ho dignitatis ſignificationem, qua antiſtites ——... 2.:. minũ, A. Gellius pro Quidam homines, ſeu deſignantur, quaſi inſpectores: id enim græ- 5 Aliqui ex illis, ſimpliciter interpretatur: idq; cèea uox ſignificat. In lure ciuili ſic eorũ mu Catonis,& QClaudij autoritate: qua de re diffuſius Grammatici ſcripſere. 1 Dræpoſitions A, duplex ſioniſicatio ſaneqp inuentu rara:& declaratus Plinius in Præfatione naturalis hiſtorie. CAP. XXI. nus deſcribit Arcadius Iuriſconſul. d Epiſco pi, inquit, qui præſunt pani& cæteris uenali- so bus rebus, quæ ciuitatum populis ad quoti- dianũ uictum uſui ſunt, perſonalib. muneri- bus fungunt᷑. Ego& gymnaſiorũ cuſtodes, quos uulgò Bidellos appellabamus, hoc no- 1———.„....—... Vm de Grammaticorũ ſtudijs loquuti mine ſignificari poſſe arbitror, idq; ex Lucil- ſimus, uenit mihi in mentem ut præpo- lij poẽtæ epigram.qui Mercuriũ gymnaſiorũ 4ʃ—— 9—-.———. L 2„—.— 1 ſitionis à, duas ſignificationes referrẽ, haud Epiſcopum dicit eleganti carmine lib.Il. quaquam uulgatas, aut ab eis animaduerſas: 2— Tov Muvo EεννX+ leu ngετεν qui cum plurimas,& quidem uulgatiſsimas,. tsSdπQ⸗με uννρμxασiνν εᷣiπσναπσπκνσ in libros ſuos retulerint, uidentur has per in- 5 uvvᷣoſug aAe Erre BæsdEr, curiam omiſiſſe. Prima eſt apud Neratiũ Pri- 6o ro Mol œαά‿εακφσασ vpe over Iuleep. c l ſed ſthoc. de ſcumt: is, Cuùm uir, inquit, uxori legat, ſi a li- cond.& dem. beris non nupſerit,& ë. id eſt, ſi donec filios habuerit, eos non deſeruerit,& nõ nupſerit. cuius locutionis non arbitror multa reperiri Alas ferentem Hermem deorum nuncium, Qui ꝙmnaſijs inſpector extat omnibus, Fur noctis Aulus cum abſtuliſſet, retulit, Frequens magiſtro doctior ſcholaſticus. Pote- 4 Agutiumpoetm e e, Aaijche unb7 ebyuipclugon ontimm ſuigi altnic vefigons luben ali Crxerũ Oldtadus hæ iextu matrimonn duin abitrio iudicis uum, exficto reſpõc rrat, iuſsilſe latrunc ari. Verum huiuſmo ſconſultis hominib conuenire exiſtimaue umeſt Diogenemc- duendamin ſtuprod dalſe, dfup& Dayzu nine fuſpendi, Sunt reſticuli. niureſaner ninoeſthoc pœnæ g necaſtrarihomines ca de quod fiat hoc mo quodidaduerſus pub nluſcipiendislberis disimi icaffectiſana reunt quodluſtinian titutlone cx LII, ſer pandum Diaconum Ma Theobaldus 9 xcos, qui Bene reahe sfacere po us ümittebat idones eum g⸗ le ratione, ſt ſocall. utatis intelligelublis s:alluditenimadilli diorũ.Etquod dixern eſt caſtrenſe, id ettp edefendam. conuenii ſui Pliniano, qui de „Tito Veſpalianorqus e, ſed ſecundum Cal fuerant, animum abde- expendt appellai quodid epithetonm aueniat Horatius: Dv lus olim. Bixelleuocarentur:O nisEpiſcopus.(Ak. XXI onuficio otembebel carionem⸗quanöti ſpectores, dd enimgr wiliſic eofũns n Jure ciui EElat Dob lne quis chri ſtumam. C. de ludæis. blj C. de nupt. Genlil colir cnſ ult 383 Poterũt ergo iſti nouo ſe dignitatis nomine inſignire, gymnaſiorumq́; Epiſcopos appel- lare. Valerius tamen Maximus gymnaſiar- chas uidetur eos dixiſſe libro IX. Pindarus cùm in gymnaſio quieti ſe dediſſet, nõ prius deceſsiſſe cognitus eſt, q́; gymnaſiarcha clau dere eum locũ uolente nequicq́; excitaretur. Jure noſtro euirationis pœnam reprobari: nec in ludæis quidem exercendam. CAP.XXIII. Oncubuerat Iudæus cum Chriſtiana: quæſitum fuit, quo ſupplicio eſſet affi- ciendus. Et ſi ſub prętextu matrimonij coijſ- ſet, tanquam adulterum puniri debere cõſti- tutum eſta. nam etſi prouinciali mulieri Gen tilis uir tali colore ſe cõmiſcuerit, capitali ſen tentia puniri debere, in Theodoſiano Codi- ce cautum legiturb. Cuius legis mentio apud Agathium poëtam eſt epigram. lib. vII. Ei R*0 60„e 252α(i voεο æioc aνε, Cerν αάeνσνμρςσoO&‿νꝓꝙi. Gentilem ſubigas, alieni corporis in te Veſtigans labeʒ, actio legis erit. Cæterũ Oldradus hæc uera eſſe cenſuit, cùm prætextu matrimoni uelatur crimene: alio- quin arbitrio iudicis extra ordinem punien- dum, ex facto reſpõdit: relatumq́; apud eum extat, iuſsiſſe latrunculatores uirilia ei ampu tari. Verùm huiuſmodi iudicium ego nõ lu- riſconſultis hominibus, ſed Cynicis potius conuenire exiſtimauerim. Siquidem prodi- tum eſt Diogenem cùm audiſſet Didymonẽ quendam in ſtupro deprænſum, ita pronun- ciaſſe, ęιοε εανπ/ν ν⁵αμαα⁵ερ εεααάέꝑεðι ignus ex no mine ſuſpendi. Sunt autem didymi Græcis teſticuli. In iure ſanè noſtro prohibitum om- nino eſt hoc pœnæ genus: necaliqua ratio- ne caſtrari homines conſtitutiones ſinunt: ſi- ue quòd fiat hoc modo iniuria naturæ, ſiue quòd id aduerſus publicam utilitatẽ eſt, quæ in ſuſcipiendis liberis uerſatur:ſiue quia pau ciſsimi ſic affecti ſanantur, ſed fere omnes pe reunt: quod Juſtinianus Cæſar nouella con- ſtitutione cXLII. ſcripſit. Extat apud Lint- prandum Diaconum libro IIII. non illepida hiſtoria. Theobaldus Vmbrorũ Dux aduer- ſus Græcos, qui Beneuentum tenebant, bel- lum gerebat: is quoſcunq; ex hoſtium exerci tu captiuos facere poterat, amputatis uirili- bus dimittebat: donec quædam mulier ante eum gemebunda, hominum deũmq́; fidem implorans conſtitit: Quid, inquiens, Theo- balde fœminæ egimus ut bellum nobis indi- ceres? haudquaq́; nos Amazones ſumus, ſed Mineruæ operibus deditæ, armorum uſum nullum tenemus. Quid ergo uirorũ noſtro- rum teſtes amputas, nosq́; noſtris uoluptati- bus priuas Sunt illis oculi, ſunt nares, ſunt manus, quid ad ea quæ noſtro uſui natura cõ ceſsit, belli iura producis? Quo ſermone de- lectatus Theobaldus, ei pœnæ modum im- poſuit. Superiorum certè temporum licen- tia cum fidiculis teſtibus admotis coẽgiſſet miles quidam ruſticum captiuum, ut certæ 1 Parergon nuris lib. VII. 384 pPecuniæ redemptionis nomine apocham fa- ceret:reſpõſum fuit, haudquaquam legitimè impoſitam πνατππ̈νꝙ. De ueterum ſacerdotum probitate, perpen- ſus in Decretis locus. CAP. XXIIII. Inene martyr interrogatus, an lice- ret ligneis calicibus in ſacris operari:re- ſpondiſſe fertur, Olim aureos ſacerdotes li- 10 gneis uaſis litaſſe, nunc è contrario, ligneos aureis uti. Quod dictum referre libuit, quo- niam eius quoq; in canonicis Decretis extat mentio d, ſed inuerſis uerbis,& non rectè ex- preſſa ſententia. Videtur calix ligneus Sym- puuiũ fuiſſe apud ueteres. Iuuenal. Satyr. VI. Sympuutum ridere Numæ, nigrumq; catinum. Tametſi& capeduncula fictilis ſic appellatur Plinio lib. x x α△ꝙv. in ſacris, fictilibus proli- batur ſympullis, οdels: oe. 0.—. Dauli reſpõſum ex moralibus Ariſtotelicis declaratum. CAP. XXV. P Aulus Juriſcõſ. Qui abortionis, inquit, L autamatoriũ poculum dant, etſi dolo nõ faciunt, tamẽ quia mali exempli res eſt, in me tallum damnantur& ëẽ. Dubitatum fuit, cur eam rationem potiſsimũ Paulus adduxerit- Reſpondi id ab eo factũ, ut Ariſtotelis quæ- dam argumenta dilueret, cuius libro Magno 30 rum moralium primo, cap. Xvl. in hunc fen ſum ſunt uerba: Ferũt olim quandam mulie- rem poculum cuidam amatoriũ dediſſe, qua potione mortuus ille fuerit, eamq́; mulierem hoccrimine in Areopagum pertractam, iu- dicum ſentẽtijs abſolutam fuiſſe, ea ratione, quòd id minimè futurum pręuiderat: amoris ſiquidem cupidine occæcata id fecerat, non ea mente ut hominem perderet, ſed ut ſibi ſo li ſeruaret. Vbi ergo animus delinquendi nõ 40 eſt, ibi nec pœnam aut ſupplicium eſſe debe- rẽ:cùm ea duntaxat crimina puniantur, quæ uoluntaria ſint. hæc ille, non ſat, ut apparet, rectè. Extat huius rei exemplum in Lucretio poëta, quem Lucillia uxor amatorio poculo in furorem traxit, unde& mortuus eſt, ut eſt apud Hieronymum. Lus conſtitutum id dici, quod ſingulare, uelex traordinari eſt: multaq; reſpõſa declarata. CAP. XXVI Vaæ ſint conſtitutiones Principũ, quid à mandatis differant, quid item à legi- bus, aut ſenatuſconſultis, docuere locis ſuisf nioſtri Doctores: una duntaxat eſt ſignifica- tio à me animaduerſa, haud ſanè uulgaris, ne que ipſis cognita. Paulus 8: Rerum amotarũ iudicium ſingulare introductũ eſt, quia mu- lier furtum quidem facit, ſed furti actio non eſt conſtituto iure. Idem h Julianus ait, fauo- re libertatis conſtituto iure hunc ad libertatẽ 6o peruenturũ:idq; cõſtituto iure potius, quàam ex teſtamẽto. Quibus uerbis apparet, id con- ſtituto iure induci, quod non ſecundum regulas communes iuris inducitur, ſed ſin- gulari aliqua ratione, quam uſus prudentũ d de conſecr.di⸗ ſtin.j. c. uaſa. el. quis alis quid. de pœx f ruhr. exitfale conſtit. g Lj. rer. amot. h l. ſi peculium: /9. is cui. de ſta tuulib. a I. ij. C. de inſti. & ſubſtit. b l. iuſto. ã. non⸗ dum. de uſu⸗ capio. c l.cœptam. co. tit. d I. ſiis qui pro emptore. eod. tit. e gl. fin. g. fin. cod, tit. f xiii.q.iij.c. 38, D. Andreæ Alciat K tionem à Romanis inuentã tradidit S.: cùme- approbauerit,& ſimul ſtatuerit. Vnde& ali⸗ bi dicitur Ius extraordinariũa. Papin. b Non- dum aditæ hęreditatis tempus uſucapioni da tum eſt, ſi defunctus uſucapere cœperat, qᷓd iure ſingulari receptum eſt. Alibi Neratius? id iure cõſtituto inductum dicit:Cœptã uſu- capionem à defuncto poſſe& ante aditã hæ- tertio ferri. Quoniã autẽ Chriſtus quartoan reditatem impleri conſtitutũ eſt. Paulusd hoc no primæ indictionis natus eſt, quod etiam approbandum putat fauorabilius accepta le⸗ Dionyſius ſcribit, calculum ita ineundũ cen⸗ gis Corneliæ interpretatione: licet ſecundũ 10 ſet, ut annis Chriſti addatur triennium, om- regulas cõmunes iuris ſecus eſſet: quæ VlIpia nisq; numerus per x v. diuidatur, ut qui inde excurrit, Indictionis tempora denotet, quæ ultra quintamdecimam nòõ progreditur, ſed Anbroſij CcthOHI TIH1 decretis explicatus: quid deinde reuertitur ad primã. Cum igitur nũc ſit Abſynthiacum, quid Theriacum, quid Hilla. agatur annus à Chriſto nato 15 42. Additis tni SAP. VII. bus, erit annus 1545. fi diuidatur per quintũ decimũ numerum, inuenietur ter& centies Ambroſius, ad negociatorem mittit, ut ineſſe, nihilq; excreſcet: unde conſequens e⸗ abſynthiaci Cupellam deferat: ad cauponẽ, rit, ut hæc quintadecima ſit indictio. Incipit ut uinum Tyriacũ: ad lanium, ut Hillam ſibi a0o autem à Caleñ. Septembribus, quod cõſtet, procuret& ẽ. Interrogatus plerunq; a ſtudio- eo menſe exactores publicorum tributorum ſis uiris fui, ut quid ſibi uellet Ambroſius ex munus ſuum auſpicari:quod luſtiniani con- licarẽ: quib.hũc ferè in modũ reſpõdebam. ſtitutione h ſatis oſtenditur. Scribit Dion lib. Videmus hodie in conuiuijs, cùm nimiũ ſa- LI. Actiacam uictoriam ſecũdo Svptembrts burrati homines eſurire deſierũt, afferri radi die Auguſto contigiſſe, ideoq; ab eo tempo- cem illam conſueuiſſe, quam nõ uulgus tan- re annos Imperij numerari cœptos. Pſellus tùm, ſed& ueteres Armoraciã uocant, ut ſto philoſophus indictionem græcè tννιναμεν di- machi faſtidia eius guſtu diſcutiant᷑, orexim- ci exiſtimat:ortũ uerò habuiſſe ab ipſo mun⸗ que reſtituat. at olim uinũ abſinthite hund in di exordio,& cum Olympiade græca conue- uſum cõuiuæ accipiebant: quòod eius peculia 20 nire, ut quæ tres Olympiadas contineat, ideo ris uis hæc eſſet, ut cibum auerſantib. ſtoma- per Xv. annos diuidi, quòd ætas hominũ tali chis prodeſſet, famemq́; inſtauraret: qd Dio- tempore magnam murationem faciat: quod ſcorides lib.v. tradidit Xrro lοοεανοαισ xαενι primus quinus denarius hic numerus ad pu- οu Sανκαρν. Tyriacũ uerò uinũ quale eſſet, pillarem ætatem pertineat, ſequens ad iuuen haud facilè dixerim: niſi intelligas Theriacũ, tutem, tertius ad uirilitatem, quartus ad me- quod ex Theriaca uite cõfectum eſſet: cuius diam ætatem, quintus ad canitiem, ſextus ad rationẽ tradit Palladius lib. III. cap. X XVIII. ſenectutem:qui uerò adhuc ſuperſtites ſunt, & Florentinus in collectaneis Græcis rei ru- hi pręcipitis ſeni decrepitiue, tum&lon gæui ſticæ, quę Cõſtantino Cæſari dicata ſunt, lib. dicantur. Idem autor eſt, fuiſſe qui crederent IIII. cap. vIII. quo exẽplo hodie ſunt, qui ex li 40 Indictionem à quodam Imperatore inſtitu- gno Indico Guaiaco(ſiue hebenus ſit, ut ego tam, qui Indictus diceretur:quòd ſanè ridicu arbitror, ſiue alia arbor)uinum conficiant, ijs lum eſt, nec ab ipſo quidem probatum. Beda qui morbo Gallico laborãt utiliſsimũ. Potuit lib.de natura rerum cap. X LVIl. cõſentanea etiam fortèẽ Ambroſius Syriacũ uinum ſcri- Accurſio ſcribit, niſi quòd mutationẽ illam pſiſſe, quod Poſsidonius in Damaſco Syriæe de auro in argentum, deinde in ferrum, non naſci prodidit, Perſarũ regum cura ſatum, ut agnoſcit, ſed parem cenſum fuiſſe ſingulis lu eſt apud Strab. Hilla uerò nOotam habet ſigni ſtris ſentit: quod&mihi probabilius uidetur. ficationẽ ex Feſto& Nonio: inteſtina uitulo Idem incipere Indictiones tradit viII. Caleñ. rum ſeu boum hoc nomine appellantur,& Octobres:& quia in ueteri republica poſt lu præſertim illud, quod ieiunum uocant. so ſtrum quinto quoq; anno peractũ urbs Ro- ma luſtrabatur, ad indicium ternæ luſtratio- DNęæV ANDyv AL. CIATI nis,& cenſus, indictiones eſſe cõditas. Addit IVRISCONS. PARERGAN& aliorũ ſententiam, ideo inuẽtas, ut certior ſeu obiter dictorum, li⸗ eſſet numerus, qui quandoque confundeba- ber octauus tur ſuccedente nouo Imperatore, ei qui me- 4 dio anni deceſſerat. Iſidorus lib. etymolog.v. Quaæ ſint Indicliones annorum:&emenda- cap. xxXXVI. Aera, inquit, ſingulorũ anno- tus locus in Authent. ut Præpo. nomen lm⸗ peratoris. CAP. I. rum conſtituta eſt ab Auguſto Cæſare, cum „ primũ cenſu excogitato Romanũ orbem de- jox mediocris eſt hæſitatio cir-&o ſcripſit. dicta autem eſt Aera ex eo, quòdom ſca annorũ indictiones, quando nis orbis æs reddere profeſſus eſt reipub. Eſt Jscœperint, cur ita dictæ ſint.& autẽ Aera temporis exordiũ Theoni,& aſtro logis. Ego apud bonos autores nuſquam le- gi, ſolitos ab indictionibus annos Göpur ue uio annos numerarent, Romanosu ia luſtra „. 3.——&⸗) id eſt, annos quindecim, Indictionè dixiſſe: quòd tali tempore indicerentur tributa, pro primo luſtro auri, pro ſecundo argenti, pro ni fuit ſententia?. Iquisinſtaurandũ conuiuiũ putat, inquit nim Græci ab Olympiadibus, Hebræià dilu retu⸗ do drachmam una x ae quwalteroch mls, Puitautemilee STVAI quartli, qoie xcHIl dem lb. blationes quas Al djedicto ublatas fui quod liquiuadiden ulamindictionem,q Aſiacenſus agetetul ica demum ultimis squindecim annis muiconſueuiſſe,Illu priſcripta luſtiniani urconſuh indictio, ato menris adlcribantur- meas T oponnu elcg, ſueumeſt. Atqui ea dli, uidetur imolegi cuuitatis mocis omnil numſit annos quoq atuit addere: quodcc impolsibile elſet. No Cnluetudine intelli ſſtinimus conſtit. amſubieckis ſecit, 3 corum quæatertiain dt queſexdecim ant — Ant pro Tirng. Erureuunan ier lig ſenſſſe Baſtlumen inouellia5„ ſes faepn err quodluſtiniani co tur Serbit Dionlh, iam ſecũdo Jeptenb lſle ideoch ab eotenpo merari cœptos,Pſellu nem græcermaam dhabuiſſeabiplomu Dympiade græcaconui- mpiadas contineatity , quodætashominütl unationem faciat: quut riushic numerusady- tineat, ſequensadinuen ilitatem, quattus adme- 6 Ah us ad canitlem, ſextlbal achucſuperſtitslun, repitiue, tum&longru reſt fuiſſequicredereu lam Imperatore unli eretur quodſanetünl guicem prebanm cap. XLVII cöſenima iquod morationẽ ifn deindeinferrum Imn cenſum fuiſſe ſinguli nihi probabilis ricen tiones raditC a1n authent. ut prepo. nome inp. cdeluſtr col. Theodoſ..ne⸗ quc. O.de uecti 41. e Lſiquauero. u fin. 387 uel in republica uetere, uel etiã ante transla- tum Conſtantinopolim imperium:opinorq; hunc morem paulò antè cœptũ, ex Iluſtinia- ni conſtitutione deinde inualuiſſe,& ſecun- dum annos urbis calculum ductum fuiſſe: ſi- quidem cùm ipſe anno imperij ſui undecimo ſcribat primã eſſe indictionem, conſtetq; ex faſtis quartũ ante Iuſtinianum annum fuiſſe 278.in Boëthij& Symmachi cõſulatu, appa ret octogeſimamquintam indictionis itera- tionẽ ab urbe condita tum fuiſſe. Satis tamen arbitror, originem ab indictione tributorum traxiſſe b.quãdoquidẽ& Dion Coccæus lib. Lv. autor eſt C. Antiſtio, Lęlio Balbo COss. uotis XL. diuum Auguſtum indictionẽ exe giſſe, ut à rebus publicis ſolidum aureum ac- ciperet ualoris drachmarum X Xv. à priuatis uerò drachmam unam, id eſt, denarium, ſeu X. aſſes, qualiter hodie expenditur Julius nu mus. Fuit autem ille annus ante natũ c HRI- STVM quartus, qui eſt primus Olympiadis cXCIIII. Idem lib. CvIII. autor eſt, argenti oblationes, quas Auguſtus indixerat, Clau- dij edicto fublatas fuiſſe. Credibile igitur eſt quod aliqui tradiderunt, in quinos annos di- uiſam indictionem, quòd primis quinque in Aſia cenſus ageretur, alijs ſequẽtibus in A- frica, demum ultimis in Europa: ſicq; ſingu- lis quindecim annis cenſuales libros refor- mari conſueuiſſe. Iilud non omittendum, ſu- pra ſcripta Iuſtiniani conſtitutione præcipi, ut conſuh indictio, atq; menſis& dies inſtru- mentis adſcribanturs, inſeraturq; deinde Qν rueoο πέαπ ꝛQƷς̈οπʒυ⸗ hos, id eſt, quod in urbe cõ- ſuetum eſt. At qui eam ante Accurſiũ tranſ- tulit, uidetur tνυ legiſſe, ſcripſitq;, inſeratur ciuitatis modis omnibus annus: ut neceſſa- rium ſit, annos quoque ciuitatis cùm condi- ta fuit addere:quod certè durum,& plerunq; impoſsibile eſſet. Non itaq; de anno, ſed de 40 conſuetudine intelligendum. Rurſus idem Iuſtinianus conſtit. CE XVII. reliquorũ gra- tiam ſubiectis fecit,& id quidem generaliter eorum quæ à tertia indictione elapſa ſunt: id eſt, quę ſexdecim antè annis extitit. quamuis uulgati codices apdzye, id eſt, à prima ſcriptũ habeant, pro εντ*. Ex iureiurando uerbis obligationem contra hi:& ſenſiſſe Baſilium nunquam lurandum eſſe:& in nouellis aõy non pro iuramento, ſed fide publica accipi. CAp. II. (NYten unum quæ uerbis cõtrahuntur unam duntaxat ſpeciem ponunt noſtri Doctores, illam ſcilicet quæ ex ſtipulatione oritur. At Caius lib. Inſtitutionũ II.aliam ad- ducit, quæ dictio dotis uocatur, quæ hodie ui detur abolita. Affert& tertiam, quæ ex iure- iurando oritur, quod libertus Ppatrono Præ- ſtat, cùm donum, munus, operã daturum ſe iurat:quam tamẽ ſubijcit nõ tam uerborũ ſo- — N- ⸗ 9 lennitate, quàm religione cõfirmari. Et cum hæc obligatio uerbis inducat᷑, poteſt per acce Parergon muris lib. VIII. 388 ptilationem extingui, quod VIpianus cen- ſuitd. Hincqʒ argumentantur aliqui, in iura- mento neceſſaria eſſe uerba:niſi tamen is qui iurat, loqui non poſsit, ut mutus: quæ rece- ptior uidetur noſtratium ſententia. Nam& Ariſtoteles Rhetoricorum ad Alexandrum libro I. iuſiurandum diffinit eſſe cum diuina ueneratione dictionem probationis exper- tem:cui& ueteres aliqui adſtipulati ſunt. Fa- cetè uerò Laberius in Mimo Alexandrea, ut eſt apud Gellium lib. x vl. Quid eſt iuſiuran dumt emplaſtrum æris alieni. Cæterum Pon ti ficij aliter ſentiuntꝭ,& abſq; uerborũ ſolen- nitate conſiſtere iuramentũ exiſtimant:quo- niam Deo præſtetur, qui ſolius mentis inſpe ctor eſt. lidem Pontificij Euangelicum præ- ceptum Matthæi v. Ne iuretis omnino, ſed ſit ſermo ueſter, eſt, eſt:non, non: uarijs inter pretationibus reſtringuntf. At non ita diuus Baſiliuss, cuius in libello, quomodo ex libris gentiliũ proficere poſsimus, in hunc ſenſum ſunt uerba: Illud Cliniæ Pythagorici creditu difficile eſt, quòd caſu, non dedita opera no- ſtros imitatur: nam ille, dum per iuramentũ mulctam trium talentorum uitare liceret, in- iuriampati maluit, quàm iurare: qui hoc ſer-/ uans, illud de iuramẽto nobis interdicto præ ceptum audiuiſſe uidetur. Addunt noſtri in- terpretes, ex Iuſtiniani quoq́; nouellahconſti tutione probari, in iuramento neceſſaria eſſe uerba, dum prohibet præſidibus, ne uerbũ, id eſt, iuſiurandũ temerè cuiquã indulgeant. Sed certè corrupti circunferunt᷑ uulgati co- dices:nec enim ulla mentio iuriſiurãdi in au⸗ tographo eſt, ſed ne cuiquam cõcedantt ⁊0˙ xα Aνονια id eſt, quod uulgò dicitur uerbũ: hoc nomine intelligẽs Iuſtinianus fidem pu- blicam, ſeu ſecuritatis promiſsionem, uel, ut imperiti aiunt, ſaluum conductum. Andotem dare pater filig diuititen eatur: quid ſit Officium,& Officioſi qui dicti ſint. CA P. III. Ritiſſima hodie eſt noſtratibus quęſtio, an teneatur paterfamiliâs filiam aduen- titio ſuo peculio diuitem nihilominus dota- re.& quamuis Accurſius Bartolusq́; negaue rint teneri eum de ſuo quicquam dotis no- mine dare, tamẽ alij adhuc quoq; de bonis pa ternis dotandam affirmarũt:quoniã id ad of- ficium paternũ pertinere lex aiti. At ego hoc ipſo dicto facilè adducor, ut credam còôtrariã ſententiã ueriorẽ eſſe: cùm quæ officij ſint, minimè ad obligationis neceſsitatem perti- neãt. Paulusk, uolũtatis& officij magis, q́; ne ceſsitatis eſt, cõmodare. Ann. Seneca lib. de- clamat. IIII. Memini Atheriũ, cùm libertinũ reum defenderet, cui obijciebatur, quòd pa- troni concubinus fuiſſet, dixiſſe, Impudicitia in ingenuo crimen eſt, in ſeruo neceſsitas, in liberto officium.Res in iocos abijt, Nõ fa- cis mihi officium: multũ ille& hic in officijs uerſatur:& ex eo impudici& obſcœni ali- quandiu Officioſi uocitati ſunt. d l.& per ius. de accept. e gl. xxij. q. j. in ſumma. f xxij. q. v. hu⸗ matlc. g in c. etſi Chri⸗ ſtus. de iureiu. h in auth. de maã da. pꝓrincip.. ſed neq;. i I. fi. C. de dot, prom. k l. in commoda to.§. ſicut. ff⸗ commod. 389 Quid ſit Colum niuarium: quid aquæ mina- rium, lex Pomponij explicata,& Martialis car⸗ men declaratum. CAP. IIII. Omponius legato argento potorio, etiã Pas uod ad pręparationem bibendi para a l.in argẽto. de tum eſt, uenire ait“ ut columnariũ, ut urceo- aur. Cargen. li. Accurſius Columnariã interpretatur en- leg. gaſteriam, quæ collũ ſimile columnæ habet: ſed huiuſmodi uas potius ad bibendũ, quam ad præparationẽ bibendi pertinet. Antiqui codices Colum niuarium habent, ut puto ca- ſtigatius. Solebant ueteres cribella argentea habere foraminulenta, unde niuẽ colare poſ- ſent, quam æſtatis tempore diligenter ſerua- tam refrigerandis uinis cum potaturi erant immitterent. Plinius: Hi niuem, illi glaciẽ po tant:ſeruatur algor æſtibus, excogitaturq́; ut alienis menſibus nix algeat: id uaſculum Co lum niuarium appellatur. Pauperiores uerò non argento ad hanc rem, ſed lineo ſacculo utebantur. Martialis de Colo niuario: Setinos moneo noſtra niue frange trientes, Pauperiore mero tingere lina potes. Lurſus de ſacculo niuario: Attenuare niues norunt& lintea noſtra, Sed tu moroſa ludere parce ſiti. V. Subijcit idem autor de urceolis: Frigida non deſit, non deſit calda petenti, Sed tu moroſa ludere parce ſiti. I.a Quibus uerbis apparet, urceolorũ uſum fuiſ ſe in diluendis aqua niuis: ſeu frigida, id eſt, ex niue ſit:ſiue alia uulgaris, quam calidã uo cat, ut merito& hi ad præparationem perti- neant. Subijcit eodem loco Pomponius:Vn guentis legatis comagena, gleucina, crinina, rhodina, ex myrrha quoq;, tum nardinũ pu- rum contineri. quę dictiones corruptèapud eum in uulgatis exemplarib. leguntur. Sunt autem unguenti ſiue olei nomina ab herba, à muſto, à lilio, à roſa deducta, quorũ meminit etiam Athenæus,& cõficiendi rationem do- cet Dioſcorides& Plin. Addit idemb, Aqui- nimariũ legato eſcario potius, quàm potorio cedere. Vnde apparet ſcutellæ certàm ſpeciẽ 1 fuiſſe potioni quidem aptam, ſed quæ tamen 1. magis cibo capiendo uſui eſſet. Paul. Senten tiarum lib. III. tit. de uſufr. aquiminalia uo- cat, aitq;, inſtructa domo legata contineri, ſi- cut& delphicas,& pelues. Nonius Marc. a- quæmanalem uocat urceolum, quo aqua in trulleum effundit: ſed uidetur hoc diuerſum ab aquinimario fuiſſe. Arbitror autẽ dictũ, quaſi aquæ heminarium. Eſt hemina ſemiſe- ſtarius,& continet ſex cyathos, quandoq́; ſe- cundum menfuram, quandoq; ſecundũ pon dus, ut alibi declaraui. Danes, ſeu Aünonæ ciutles, quæ ſint:&ta les P. Vergilio ab Auguſto Cæſare datos fuiſſe, itemq́; Vitruuio Pellioni:& de Celei uxore uidij carmen in Faſtis emen datum:in Aetamorph. V. Fabula Stellionis . declrata. CAp. v. On uno loco à me declaratum eſt, quid ſit in iure noſtro Nlilitia, quã græca uo- b Let ſi. g. ſe cui. cod. tit. D. Andreæ Alciati ce Iuſtinianus ꝓꝓᷣʒττew" appellat: utq́; non ad- modum differat ab his, quæ Officia in p ficia aula Romæ dicuntur, uenumq; certum reditum emptores inde Percipiant: 390 onti cunt, ur quodut facilius fieret, datum eſt priuilegiũ prælationis ijs, qui ob eam cauſam mutuaue rint, ut quis militet,& inter eos quiS tatuti uo cabantur, poſſet referric. Rurſus conceſſum e 9⁄ eſt, ut ſi argenti diſtractores filijs uel cogna- 10 tis huiuſmodi militias emerint, id præſumat ex pecunia creditorum factum eſſed. Cæterũ non admodum à militijs differebant etiam hi reditus, qui in iure noſtro Panes ciuiles uo- cabanture: quandoq;& Annonæ ciuiles di- cunturf: quandoqʒ; Salaria in diuerſis ſpecie. bus de publico miniſtrata 8. Horum origo ui detur emanaſſe ex liberalitatib. principum, atq; congiarijs, quæ plebi Rom. dabant: quæ poſtea in certum reditum tranſierunt. Prohi z0 bet nouella conſtitutione Juſtinianus, ciui- lium panum ſequeſtrationem fieri, quo mi- nus qui publicas erogat annonas 7 xen⸗ yia præſteth. Scribit L. Vitruuius Pelliô cã- ³ mendatione Octauiæ ſibi à Cęſare Auguſto recognitionẽ cõmodorum indultam, ut am- plius paupertatẽ timere non poſſet. Opinor, panes illi ciuiles donec uiueret conceſſos:qd &indulſiſſe eundem Imperatorẽ P. Vergilio certum eſt. Aeltus Donatus, qui eius poète 30 uitã deſcripſit, exiſtimauit reditus hoſce Pa- nes fuiſſe:& ideo cõminiſcitur obiectum ipſi Imperatori à Vergilio fuiſſe, quòd piſtoris fi lius eſſet, ut qui ſoſos panes erogaret. Quod mihi non fit ueriſimile: arbitrorq; tribuiſſe hoc auribus ſtudioſorũ, quiſquis fuit, hunc grammaticum, non ueritati: ſicut& alia quæ dam, quæ apud eum leguntur. Sanè quod Vitruuium appellaui Pellionem, cùm uulga ti codices habeant Pollionẽ, non abſq; cauſa 40 à me factum eſt. Extat adhuc Veronæ anti- quiſsimus lapis hac inſcriptione: L. VITRVVIVS L. L. CERDO ARKCHI- TECTVS. Idem autem eſt Cerdo, quod Pellio. Plautus Menæh. Quaſi ſupellex pellionis palus palo proximu ſt. Sic enim habent antiqui codices, non Celio- nis, ut cenſuit Eraſmus in prouerbio, Celei ſupellex. Sanè huius Celei uxor fuit nomine so Metanira, q́d Pauſanias in Attica ſcribit, ut corrigendum ſit OQuidij in Faſtis carmenm: Aatre ſalutata mater Menalina uocatur. Legendum enim Metanira: nam& Nican- der ſic appellat: — 67 VcOIo lᷣvxe Apxls eruega. ubi eius interpres refert, Abantẽ ipſius Me- tanirę filium cùm Cererem uictimam immo lantem irrideret, libamine quod in cratere re manſerat perfuſum,& in ſtellionem uerſum 6o fuiſſe:quam fabulam perſtringit Ouidius li⸗ bro Metamorph.v. Duri puer oris& audax,&c.. ubi Polenta appellat, quod ille eεsνμαα. Iu- uenalis Satyr. X.de populo Rom. Len clAs,- cedr bda. 1 N fLbecn 6 ate d Duas onpuwind te eumauin flſcum faclerelh racibus Dockollbe urimũfiſco faleam aduerſus cömunes venite uidetur utm Dua ratione molip rrubbimæ legis lel tepretalionis nomim ſenr Egoautem limp darbitror, Plin Cæ inum Imperatorem meſt ſepe uincitur nunquam eſt niliſul piolin uita. Anto pendj nũquam iuci dextus Aurelius,in! u: Dompeia Plotina Qumtumauxeritglo curatores cum calun rent, adeo utunus ex quenqy ita conuenire bes Tertium, Ponec gem corripuit atque. lugelſetincurioſus,n eractiones improbas uocaret, quod eo cre elcunt. Ethæc quicd erempla ſunt ſecunc ponlum uiddetur acc ugult lackumimit au lid. Hliſtorie LI 3 r— nanumiſſi 73 un 8. beralitatb pi gou d doll iu Dunclpun ſe Tnon puto. de lebi Rom dabani „quom, ¹ 4 Ognt annomas 11„9, 1 eſidiaCęſare Au ſb lormmindultam,utm, erenonpoſler Opid ec uiueret conccflut Imperauorè Verqib Donatus quieiuspoir mauit reditushoſcep niniſciturobiectumij jo fullle, quodpiſtoruſ paneserogrret. Qunl dile: abitrorq; trihiſe rũ, quiſquis fuit hunc ueritati ſicut 8& aliaque leguntor, dane quol iPellionem, cumuilg ollions, nonabſq;cu tt adhuc Veronæ anl nſcriptione: 11. CERDO AKGM- lo,quodpello- Dkauhus Niruuius pellot V ——— 8 Darergon nuris lib. VIII. Duas, inquit, res anxius optat, Panem& Circenſes. Sic enim legendum ex antiquis codicibus:in telligendumq; de copia rei frumentariæ, quã Imperatores procurabãt, ut eſt apud Tranq. in Claudio. Eam ſingulis annis conſtitiſſe rei pub. ſupra M c c. talenta, autor eſt Plutarch. Cenſetur autem talentũ aureis noſtratibus ſexcentis. Vulgò tamen apud Iuuenalem le- gitur Pannum: qua lectione nõ duas res, ſed unam duntaxat curaſſet populus. Modeſtini reſponſum, quomodo fiſco fauen- dumn ſit, declaratum. CAP. VL Onputo, inquit Modeſtinus, delinque re eum, qui in dubijs quæſtionibus con tra fiſcum facilè reſpõderita. Viſum eſt id no ſtratibus Doctorib. ualde nouum:cùm enim plurimũ fiſco faueamus, ſintq́; non pauca illi aduerſus cõmunes regulas indulta, non con uenire uidetur, ut in dubijs cauſis ſuccũbat. Qua ratione moti pleriq;, uarijs cõmentis a- pertiſsimæ legis uerba reſtringunt,& ſub in- terpretationis nomine corrigunt, atque abo- lent. Ego autem ſimpliciter ea uerba accipiẽ- da arbitror. Plin Cæcil. in Panegyrico ad Tra ianum Imperatorem: Quæ præcipua tua glo ria eſt, ſæpe uincitur fiſcus: cuius mala cauſa nunquam eſt, niſi ſub bono principe. Iul. Ca pitol.in uita M. Antonini:Fiſco in cauſis cõ- pendij nũquam iudicans fauit. Eutropius& Sextus Aurelius, in Cõſtantij, ſeu Iuliani ui ta: Pompeia Plotina, incredibile dictu eſt, quantum auxerit gloriam Traiani:cuius pro curatores cùm calumnijs prouincias agita- rent, adeò ut unus ex ijs diceretur locupletũ quenq;ʒ ita conuenire, Quæ habes? Vnde ha- bes? Tertium, Pone quod habes: illa coniu- gem corripuit, atque increpans, quòd laudis ſuę eſſet incurioſus, talem reddidit poſtea, ut exactiones improbas deteſtans, fiſcum lienẽ uocaret, quòd eo creſcente, reliqui artus ta- beſcunt. Et hæc quidem bonorũ Principum exempla ſunt, ſecundum quæ Modeſtini re- ſponſum uidetur accipiendũ. At alij potius Auguſti factum imitantur, quod Dion Coc- cæus lib. Hiſtoriæ LIIII. in hunc ſenſum tra- dit: C. Iulius Licinius origine quidem Gal- lus erat, ſed à Cæſare bello captus, deinde& manumiſſus: qd Auguſti libertus eſſet, pro- curandæ Galliæ præpoſitus fuit: quo in mu- nere barbara quadã auaritia, ſed magnificen- tiæ Romanæ ſpecie agebat: digniores quoſ- que, eminentioresq; deprimebat: multa quæ ad officium ſuum pertinebant, exigebat: ple- raqʒ in rem ſuam priuatam uertebat, quędam & amicis largiebatur:& cùm ſingulis menſi⸗ bus tributum penderetur, rationem cõmen- tus eſt, qua quatuordecim in anno eſſent mẽ- ſes, duosc; Auguſtales Decembri, qui uerè decimus menſis eſſet, addendos cõtendebat. Accuſatus itaqʒ à prouincialib. repetundarũ fuit: quo nomine plurimum erubuit Augu- ſtus, quòd huiuſmodi moribus hominẽ uecti 39² galibus ſuis præfeciſſet, eratq; de eo ſumptu- rus ſupplicium. Quod cùm uereretur Lici- nius, rationẽ inuenit, qua& accuſatores ſuos irrideret,& ipſe incolumis euaderet. Igitur Auguſto in domum ſuam uocato, theſauros omnes, auri& argenti magnã copiam oſten- dit: hasq;, inquit, Auguſte diuitias tibi om- nes paraui, quas à Gallis abſtuli, quòd homi- nes illi animo turbidi, atq; inquieti, Apopulo 10 Rom. fiducia opum defecturi uiderent: qui- bus ſublatis,& paci illorũ cõſului,& tibi, ſuc ceſſoribusq; tuis has opes adiunxi. Accepit Auguſtus hæc in bonã partẽ, nec ulterius de liberto ſuo conquerentes Gallos audiuit. Intelleclus ad l.. 5. eum. de edendo. à recen- tiorum argumentis defenſis. CAP. VII. Vm edere, Labeo aitb, qui aduerſarium ſuũ ad albũ producit,& demõſtrat, quid 20 dictaturusſit, uel id dicendo, quo uti uelit. Ita legendũ Iuriſconſulti reſponſum iamdiu ad monui, aduerſariumq; pro notula, ſeu, ut uul gò uocant, quinterneto intelligendũ, diſpun ctionum lib. II. cap. x x ✕α. meamq́; ſenten- tiam deinde ſequutus eſt Eraſmus in prouer bio, Non eras in hoc albo. Fuere tamen qui hac in re contradicerent: quorum argumen- tationis ſumma duabus rationibus conſiſtit. Primũ, quod aiunt, nõ poſſe Labeonẽ ita in- 30 telligi, quoniam in iure quidem conſtat, codi ces rationum atq; tabellas edi debere. Athu- iuſmodi aduerſaria nemo edere cõpellitur: etenim receptiſsimũ eſt, ſchedulas, quas do- mi& ſecretò quis pro ſua inſtructione reti- net, exhibendas nõ eſſe. quod diſertè à Pon- tificijs traditum,& ego ſæpiſsimè approba- ui. Sed hoc argumentũ difficilem non habet diſſolutionem. Vt enim uerum ſit, neminem ad aduerſaria edenda cogi: non ideo conſe- 40 quens eſt, ſi ipſe ea in iudiciũ proferat, quin edere dicatur. tametſi etiam putauerim eum cogi adea edenda poſſe, cùm adhuc in codicẽ rationũ ea non retulit:ut declaret, quomodo ſit relaturus. Nec enim quicquam referre ar bitror, an codicem ſuum edat, an ei etiã ephe meridas haſce adiungat: dum tamẽ declaret, quomodo codici ſingula capita ſit adſcriptu- rus. Alterum quod hi adducũt, eſt, poſſe La- beonis dictum de aduerſario(id eſt, reo)intel 5o ligi, quem actor ad album deducat: idq; ex Aſconij Pædiani autoritate, qui Siculos pri- uſquam Verrem repetundarum crimine ac- cuſarent, à M. Cicerone ad ſenatũ perductos ſcribit,& Senatuſconſultum factum, ut præ- tor ad ſe delatum Verrem in albo ſuo palam legendum proponeret: ut inde cognoſceret decretam eſſe pro Siculis in eum accuſatio- nem. Verùm hoc exemplũ parum ad rem fa- cere uidetur: nec enim Siculi edere quicquã 6õo Verri ideo dicti ſunt:& nõ in actionib. ciuili bus, ſed in accuſationib. loquitur Pædianus: quia nõ licebat prætori de capite ciuis Roma ni ad prouincialiũ querelam iudicare, niſi ex autoritate Senatus:&d ipſemet tradit,& non 88 5 1..§. eum. ff. de edendo. c Abb.& Mod. c. j. de probat. J. j. C. de eden. ” a 5. lib. ſ. ca.xv. — ——;— b Bart. l. utrum. P de parricid. „. D. Andreæ Alciati 4 uno in loco ſcriptum apud Ciceronẽ extat, pis procuraſſe uideantur, citra delectum ſæ- & nos alibi docuimusa. Ouidius: uientibus. At Baldus religioſus uir, hocno- Nec mea decreto damnaſti facta ſenatus. mine torqueri B artolum eiusq; ſectatores a .„, pud inferos ſcripſite. Sed nos hanc quæſtio⸗ 1. Magnus patruus quis ſit, Magnus dtes, nem alibi diſputauimus. Illud hic tantum ad- 4 AMagni nautæ Val. Flacco:&cius primum carmen de monendum duximus, cùm hæc ſpecies in ca 149 claratum aliter quam uulgoò conſueuerit. put Iuſtiniani Cæſaris incidiſſet, aliter eum CAP. VIII. obſeruaſſe: hiſtoria extat apud Procopiũ lib. Vid dictio Magnus ſignificet, etſiuul- II.Conſpirauerat Artabanes cum Arſace& gatiſsimũ eſt, quandoq; tamen ſenſu ac 10 Charaſange, ut luſtinianum de medio tolle- cipitùr haudquaqᷓʒ adeò triuiali:ut cùm lu riſ⸗ rent, Germanumq; illi ſufficerẽt: cuius rei in conſulti Patruum magnum dicunt, Amitam dicium ad Narcellum regiæ aulæ pręfectum magnã: eſt enim mihi Patruus magnus, qui peruenerat. At ipſe, quod indici fidem nõ ha patris mei eſt patruus: ſicut Patruus maior, beret,& nõ niſi diligenter exploratas res de- qui aui: Maximus, qui proaui patruus eſt: ꝗd ferre uolebat, diẽ de die ducebat, diutiſſimeq; Feſtus quoqʒ Pompeius ſcribit. Sed& Ma- procraſtinatus eſt: quod ſibi non pœna, ſed num diem appellamus, qui lõgis, periculo- honori fuit. ereptusq́; tandem& Germanus ſisq;ʒ laboribus finem imponit:quod celebris eſt, quãuis illi ualde luſtinianus iraſceretur, ualde&in hominũ memoria uerſetur. Corn. cùm qui in cõſilio erant, partim eius iram in- Tacitus in uita A gricolæ: Tranſigite cum ex 20 cenderent, ex aliena calamitate gratiam ſibi peditionibus, imponite quinquaginta annis apud dominũ aucupantes: Partim pauentes, magnum diem. Vergilius: formidineq; cõtracti muſſa rent. Sed Marcel- SEt incipient magni procedere menſes. lus ipſe imperterritus,& uitæ ſuæ innocẽtiæ Qua ratione& Magnos nautas uidet᷑ dixiſſe fidens, Imperatoris iram permulſit,& Ger- Valer. Flaccus ipſos, qui primi nauigare cœæ mano ſaluti fuit. erunt: 9 prima deum magnis canimus freta peruia nautis. Modus creandorum Doclorum unde indu- Quoin carmine, Prima deũm, uidetur uνα ctus:& ratio graduum, itemq; inſignium, quæ illis conferun⸗ Aluαασρμκρν ddixiſſe: Græci enim neutro nomine tur: Lucretij lib.j. carmen cxplicatũ itemqᷓ an Birre utuntur aduerbij loco ⁊x‿πρνασeσνα‧ quòd ſcilicet 30 torum uſus apud ueteres fuiſſet. CAàP. X. maria, quæ primũ ſoli dij poterant traijcer e, Vomodo apud ueteres crearentur Do cœperunt hominibus quoq; eſſe peruia. Nõ ctores, haudquaꝗᷓ ſatis compertum eſt. abſimili quoq; ſenſu Ouidius, Iulianus Imp. ſimpliciter conſtituitd, iudicio dlngpe Quiq; æthera carpere poſſent, cu rialium atq; decreto, optimorũ conſpiran⸗ Cauꝝ Credidit eſſe deos. te conſenſu, magiſtros ſtudiorum prouehen ſru⸗ Sic Pedo apud Senecam de Oceano ad eam dos eſſe. Alibi traditur e, oportere eos primis elpa ada diem non nauigato: qui in ordine reperientur ſeptem, uel eo am- Quid ſacras uiolamus aquas, diuumq; quietas plius, iudicantib. ceu idoneos approbari. Ho Turbamus ſedes? die ueroò alia ſolẽnitas obſeruari ſolet:& quia Sicq; carmẽ Flacci eſt intelligendũ: nam qui 40 athletæ tribus coronis in ſacris certaminibus Natos, corrigunt, non uidentur rectè aures ornari debentf, ut uacationem mereantur, ita flcudt conſulere, quarum iudiciũ ſuperbiſsimũ eſſe& tres gradus habere doctorem oportet. Pri- lr Cicero cenſuit. Sic Græci νπέσ ευεα μάμεν mus eſt, qué à bacca laurea, qua coronari ſo- 7xν.& Vergil. Flos ad prima tenax, pro lebant, Baccalaureum dicunt: conferturilli, apprimè. Solent& philoſophi uulgò dicere, qui quadrienniũ ſtudijs operam dederit,& aliquid factum magno Platonis anno: cuius iam ſoluere legum nodos incipiat. Iuſtinia- dicti ratio ab ipſis expoſcenda eſt. nus huiuſmodi Lytas s, id eſt, ſolutores uide- glnpram „. tur appellaſſe. Alter eſt, qui Licentiatorũ di- Dꝑffai Qui parricidium ſciens ub:ucluert, anba« cirur, luſtinianus Prolytas appellat: etenim éſπα itceus cum factente tentata. CKA. 1X. vo hi propter conſummatiorẽ doctrinam licen- Vm ex ſola ſcientia nemo teneatur, cen tiam habent doctoralia inſignia ſuſcipiendi, ſuit tamen Bart. b ſi quis ſciat in perſonã unde& Licentiati dicuntur, ſolo inſigniũ ho principis cædem parari,& non reuelauerit, nore à magiſtris differentes. Vnde frequens perinde teneri, ac ſi ipſe conſpiraſſet: quoniã eſt quæſtio à noſtris tractata, an licentiato ea lex Pompeia talem ceu conſciũ puniri iubet. dem quæ doctori priuilegia cõpetant. Sum- Sic apud QCurtium lapidihus obrutus fuit mus gradus eſt eorum, qui inſignia ipſa ſunt Philotas, qui cõiurationem Alexandro Na- adepti, hi ᷑ερρρσεανιαρ Doctores ſeu Magi- gno nõ reuelauerat, quia fidem indici nõ ha- ſtri dicuntur: ſeruantq; propriè id nomen ſi buerat. Sic Leone x. Pontifice al iquot proce doceant, fruũtu rq; priuilegijs amplioribus h. h Eœtln res de medio ſublati ſunt:ſic Mediolani, ſic a- 6o Videntur hi Juſtiniano eſſe Anteceſſores, frucnr libi obſeruatum uidi: quòdtali tempore om- quod ſcilicet præeant ſcholaſticis, eos docen nibus nouitate facinoris territis, etiam inno- do. Ea inſignia ſunt in primis Liber clauſus, xij corripiantur, nemine pro eis patrocinari deinde& apertus: etenim legũ ſcita, ceu my- audente:latrũculatoribus, ut ſalutem Princi- ſtica quædam, non omnibus promulganda ſunt. aseauſtoi 8 Aul Gelii expl„ manus ſiilt 5 3 tepertũ perana dam eenuiſsimãad ercinere:proplee eum porilimũcigi quicinens,ò qli qpatu coldis uicer lum digito qualicum ordinis cqueſttb t tuti nligne ut Plin dit⸗icut Tunicaore Doctoratus ad equo den neat⸗ An uerius eſt lgmandorũ reſponl n donius: Quifiducia um habebant conſ necgreſponſa uniqſ uumeſtinſigne, im, ee Hirrum uocamus,( (urini uita Atrebati ſnos. Videturfuiſſe cloruulgo Birretin netinum dictum con netus color: quader imponitur fanquam aut cauſia quæpi luntſpecies,quibus Diaomantur, Tradi- pocratis imaginemte nerenturhomines, e rncam cuſtoclendh ulede animus con 1 ilicium ellet repoſit opzeſeargument Alius Sabi deneſ, Ddablnus(utet „Cl eigt dlecun 395 m dn usdirNoce ſunt. Vnde tali ceu ſymbolo ad tusq ſeg.den unt. Vnde tali ceu ſymbolo admonentur, ut ednogl 4 toreg,, indignis eos libros claudant,& doctis dunta ellud lic 3 lelto,, xat atq; probis uiris myſteria illa aperiãt. An amhacſtun mac 6 quòd ea quaſi quædam poſſeſsio eſt profiten meiliſet üeina 1 di, quæ librorum apprænſione accipit: quod atapad 5à iie am fit nõ aperiendo ſolùm, ſed Sclaudendor An abanesc roe pü quòd eam poteſtatem eo facto accipiunt, u quam uetuſtiſsimus, idemq; circunſpectiſsi- V mus deorum lanus habet- qui ut eſt apud O- doi et. CUius tein uidium, Sle aulæ rgfecu Numine clauſa aperit, claudit aperta ſuo. aindiiſdem nan Alterum inſigne eſt annulus, cuius rationẽ der exploratas nas, explicat Aul. Gellius lib. x. cap. X. quòd à di daucedar diutiſine rrt femi« gito manus ſiniſtræ, qui minimo proximus od ſil nonpang 11 gu fi. eſt, repertũ per anatomicos ſit, neruũ quen- tandem&(em 3 dam tenuiſsimũ ad cor hominis Pergere, atq; pertinere: propterea non inſcitum uiſum eſt eum potiſſimũ digitum tali honore decorari, qui cõtinens,& quaſi cõnexus eſſecum prin cipatu cordis uideretur. Ego potius annu- ale parimpauenre P 0p du1 nuſlarent,ge dMach u digito qualicunqʒ inſeri arbitror, quòd S uiteſug ndrch ordinis equeſtris id ſignum eſt,& bellicæ uir am pemulſt,6 tutis inſigne, ut Plin. lib. XXXIII. cap. I. tra- zrlel dit: ſicut Tunica ordinis ſenatorij: tanquam Doctoratus ad equeſtrem dignitatem perti- Mpyuf pin alj C. de equ. neat a, An uerius eſt, annulum eis dari, quòod Worum une inüê ag.xj. ſignandorũ reſponſorũ ius acquirant? Pom- uſgnum gueiljenfma ideoig. ponius: Qui fiduciam, inquitb, ſtudiorũ ſuo- merpliatitienqjan in iu. rum habebant, conſulentibusreſpondebant, res fuſt. CAp. X. neq; reſponſa utiq; ſignata dabant&ëẽ. Ter- veteres crearenturDy a tium eſt inſigne, impoſitũ capiti tegmen, ꝗ́d ꝗᷓ ſaiis comperumeh cxx-. diſſ. cſe Birrum uocamus c. Celebrat Fl. Vopiſcus in ter conſtituits, judico ile ,optimorũ conſpimn, ê- s ſtudiorumprouehen hi r oportere eos primb 1 nrur ſeptem ueleoim⸗ doneos approbani fo obſeruariſolet& qui in ſacris ceraminb arionem mereanturin l doctorem oportet r aurea, qla coronatily dicunt: cnfenuril Lus uorum. Carini uita Atrebaticos birros, itemq́; Canu ſinos. Videtur fuiſſe militaris ueſtis: unde& color uulgò Birretinus, quem alij quaſi Ve/ netinum dictum contendunt:eſt enim& Ve netus color: qua de re ſupra. Igitur id tegmẽ imponitur tanquam tiara quædam, aut cida- ris, aut cauſia, quæ pileorum, aut petaſorum ſunt ſpecies, quibus honoris cauſa regum ca pita ornantur. Praditũ eſt, pilei umbella Hip pocratis imaginem tegi ſolere, ut inde admo nerentur homines, eam partem maximècu- randam, cuſtodiendamq́;, in qua tanquã cer-/ . dedert ta ſede animus conquieſ ceret,& mentis pon Kis operamm ſi 1 tificium eſſet repoſitũ: etiam ſi nobilitatis id odos incipiat. l 35 1 quoqʒ eſſe argumentum quidam ſcripſerint. g id eſt ſolwtotede 3 Cælius Sabinus(ut eſt apud Gellium)ſeruos eſt, qui Licenunn eos pileatos uænire autor eſt, quorum nomi- olytas appellat:ele p ne uenditor nihil præſtabat: quòd huius con- édoctrinam lecn ditionis mancipia inſignia eſſe in uendendo deberẽt. Sanè non uidentur ueteres uulgare hoc, quo nos utimur, tegmen,& birretũ uoca mus, habuiſſe. Suet. Pranq in Iulio Cæſ. Cal cenliloe uitij deformitatem iniquiſsimè ferre, ideoq́; legia cöpetanl, 3 deficientẽ capillum reuocare à uertice aſſue- bec iin igriapſ un uerat:& ex omnibus decretis ſibi a ſenatu po 9 Tocore ſeu Ius puloq; honoribus non aliud aut recepit, aut 2 De neid no 6 1 uſurpauit libentius, quam ius Laureæ coro/ c peß unpliibu næ perpetuò geſtandæ. hæc ille. Quod mini- nule Intecelbte mè expedijſſer, ſi birrum in capite ferendi u⸗ no elefe cosGs ſus tum uiguiſſet. Nec me mouet Plinij, Plu- uſchobſtne caul tarchi in Proble.& uita Pomponij aliorumq; inprimis cin cun autoritas, qui uiris dignitate præditis,& ho- Parergon luris lib. VIII. 10 396 nore dignis, ſi quo caſu occurrerent, obuios caputaperire conſueuiſſe prodiderunt. Re- ſpondeo, de his intelligi hoc poteſt, qui oper to capite aliqua ex cauſa incederẽt, ut milites caſside, ſacerdotes flamined, ſerui pileo,& o- mnes pluuio tempore galero, aut fub ſole pe taſo,& umbella: alioqui ſi rem ipſam ueteres habuiſſent, ueriſimile eſt& uocabulũ habitu ros. conſtat autẽ Birretũ dictionẽ latinam nõ eſſe. Quartũ eſt inſigne Oſculum, quod pa cis ſignum euulgò appellamus, quòd ſtudia legalia pace& côcordia conſiſtant, iurgia& rixas abominentur. An quòd patrociniũ eos ſuſcipere clientum ſuorũ oporteat, à quibus oſcula accipiant? etenim togati clientes ſole- bant mane oſculo patronos uiſitare: cuius moris nõ uno in loco meminit Martialis. qd ſi patronus aliqua ex cauſa ſui copiam facere non poterat, pro ualuis ſtatuam ſuam æream 20 apponebat, quam clientes uenerabant. Vn- 30 4⁰ 59 de Lucretius poëẽta lib. I. Tum portas propter ahena Signa manus dextras oſtendunt attenuari Sæpe ſalutantum tactu, præterq́; meantum. An uerior eſt ratio, quòd Anteceſſor, qui do ctori tyroni ornamenta confert, tanquam fi- lium oſculo excipit fe etenim ſic ſolebant pa- tres erga filios. Ariſtoph. in Nubib.(οφ Kcs, a rlu 2ex lOc 71iꝗ. Me me oſculator,& manum da dextram. Cæterum, quòd ſæpiſsi d c. celeres.xxj. diſtinct. e c. pacẽ. de con ſec. diſt. ij. fnon oſculatus. v.v. meèmihi cõtingat, ut egregios iuuenes dema nu mea ad eum gradum producã, ſoleo quan doq; eaornamenta etiam Carmine conferre: unde libuit ex multis unum exempli cauſa hic adſcribere: In primis capias doctrinæ inſignia librum, Qui clauſus nutu ſtet pateatq; tuo. Annulus in digito puri tibi ponitur auri, Hoc quia ſit facto partus equeſtris honos. Stet capiti ſublimis apex, tegmenq́; uerendum, Vt Sophiæ ſedem digna corona tegat. Oſcula patronis præſtent quòd manè to gati, Hoc tibi ſeu pacis ſiue clientis habe. Reſtat ut æternus genitor tua uota ſccundet, Atq hæc felici ſydere facta uelit. A ob ſirepentes de uicinia expelhi poſßsint: quid de immodicis campani æris pulſatoribus. CAß. X. V vWa eſt quæſtio, An fabers, qui iu- xta ſcholas aut Doctoris domũ malleo operetur, poſsit de uicinia exigi, uel compel⸗ li, ne arte ſua utatur: qua de re non ſum nunc uerba facturus, ſed duas non abſimiles cõtro uerſias relaturus. Cõuenerant tenuiores qui dam artifices in ædes Iaſoniano prętorio Ppro ximas, ibi& canendo,& ſe flagris cædendo, magnum ſtrepitum concitabant:exiſtimauit Iaſon, poſſe exemplo fabri eos expellih: quo- niam hi batuiti(ſic enim eos appellat ã uerbo antiquo batuere) religioſi non dicuntur, nec so eorum locus creditur pius eſſei, At ego ue- reor, ne iuſtior ſit horum cauſa: nec enim du g I j. ſol. matr. h laſ. conſil. cc⸗ xviij. ſecudo. i l. omnibus, ad Trebell. bium eſt, religionis ergò eos ibi conuenire: at huiuſmodi cauſa ſtudijs ipſis legalibus fa- lj. ff de coll. uorabilior eſtꝭ, idq; Bartolus ſentit. Dubita illic. 88 2 a c. petẽtib. ubi Hoſti.de pœ. b Lucas, l. j. de profeſſ. urb. li bro xj. c Cepoll. tract. ſerui. de ære. d Old. ccxxyiif. col. fin. e I. opinatorib. l. excellentia. C. de erog. mi Ii. anno. l.. tit. ſeq.l.pe. C. de exact. trib. f inl ſeptem. C. de eroga. mil. ann. lb. xij. 397 bilior eſt alia quæſtio, an immodici, importu niq; campanarũ, peluium pulſatores, officio iudicis compelli poſsint, ut ceſſent. Et ſcien- dum, ueteribus non fuiſſe hunc morẽ: ſed in- ſtar peluiũ fabricata hæc uaſa Campanas ap- pellari cœptas, quod ex campano ære confla tæ eſſent: unde prouerbiũ in loquaces& ob- ſtreperos, Dodonæum æs: quòd in Dodona duæ eſſent columnæ, in altera peluis ærea, in altera puer cum flagro peluim uento impel- lente percutiens, unde tinnitus in multas ho- ras perdurabat. Juuenalis: Tot pariter pelues, tot tintinabula credas. Igitur olim ſolis parochis ſacerdotibus per- miſſum fuit eas habere, ut populum congre- gare poſſent: deinde familijs mendicantium fratrum conceſſum ut unam haberent’“:at ho die tot habent quot uolũt, ſummamq́; religio nem in eo conſtituũt, ſi uicinos tanq́; Nili ca- taractis proximos populos, cogant obſurde- 20 ſcere: quod quodam loco Iouianus Põtanus conquerit᷑. Cum in Biturigibus ægrotarem, parũ abfuit quin me ad orcũ, impedito ſom- no, qui tum maximè neceſſarius mihi erat, de mitterent: ut meritò Pennenſis b& Cepollac officio iudicis coẽrcendos tali caſu hoſce pul ſatores tradiderint: quod reſpectu ægrotan- tium omnes probãt. Quod uerò ad ſanos, be neq́; ualentes attinet, cenſuit Oldrad. nõ eſſe ferendosdqui aduerſentur, ceu nimis delica- tos: nam& Demoſthenes ſpõtè procurabat, ut ſtrepitui aifueſceret, ut eſt apud Plutar- chum:damnatiq; à ueteribus Sybaritæ, ceu ni mis molles, quod'artifices omnes obſtrepe- ros ciuitate excluſerint, tanꝗᷓ corum quietem turbantes. Sed certè, ut in uetere eſt oracu- lo, modus in rebus optimus eſt. Extat apud Strabonem lib. XIIII. nõ iniucunda hiſtoria. cùm citharœdus quidam apud Iaſsios artem oſtentaret, interimq; ⁵ενν d eſt, peluis cam pana uendendorum piſcium ſignum incre- puiſſet, eo derelicto omnes abierũt, excepto tamen uno, qui ſurdaſter erat. Accedens ita- que ad eum citharœdus, Gratias tibi ago, in- quit, qui& mihi,& muſices ſtudijs hunc ho- norem habueris, ut ſicut cęteri audito tintina bulo me non deſerueris. Tum ille: Nunquid tintinabulum ſonuitruale ergo pręceptor,& bene ſit tibi, ſicq; abijt. Opinatores in iure qui ſint: qui dicantur Opi nati declaratus Ennij locus,& a Gellij accuſatione defenſſus. CAP. XII. Pinatores, militaris annonæ exactores dici in cõſtitutionibus ſatis conſtate. hi ex numeris militum erant,& ad officiũ pro- uinciale mittebantur, ut exactę ab eis ſpecies deinde ad milites deportarẽtur. ſic uidentur appellati, quod opinarentur, id eſt, exiſtima- rent quanti eæ ſpecies adærandaæ, id eſt, æſti- mandæ eſſent. Siquidem habebant miliites id cõmodum, ut minore precio ſibi annona ip- ſa imputaret, quod Stellatura dicebat, ut a- lias docuit, Fuere qui nõ intelligentes cur 10 30 0 4. 50 60 D. Andreæ Alciat 5 Opinatores hi dicerentur, lectionenr immu- tauerint,& optiones repoſuerint, contra an⸗ tiquorũ codicũ, quos ego uiderim, fidem. Sa nè nota eſt ſignificatio uerbi Opinari; uete- res uidentur Opinatũ accepiſſe pro exiſtima to, ſeu magnę autoritatis homine. Vnde Opi natiſsimi autores Gellio pro his, qui maiores omni exceptione ſunt: qua uoce Janus Par- rhaſius præceptor meus ſæpiſsimèutebatur. QEnnius Opinatos interpretatus apud Eu ripidem uidetur, quos ille hdxvεs dixit: Ao) ꝙ e Ʒν ᷣσφu ic, N Aαπτιυꝓςι Mslt⁰⁸,ßd r+ zde 8 re Sye. Nam cum opinati loquuntur pariter atq; ignobiles, Eadem dicta, cademq; oratio æqua, non æque ualet. Aul. Gellius lib. XI. cap. IIII. apud Ennium legit Opulenti, eiusq; interpretationem dam nat: ſed ratio trochaici ſeptenarij carminis, quo utitur Ennius, ſatis indicat eum Opina- ti ſcripſiſſe, non Opulenti, ideoq; immeritoà Gellio reprændi. Intellectus I. qui filiabus. de legat. i. Qui ſint Poſthumi. Vergilij locus, itemq́; Ciceronis expli⸗ catias. CAP. XIII. Vi filiabus legauit, inquit Vlpianuss, ſi mentionẽ aliqua parte teſtamenti poſt- humdrum fecit, uidetur in filiarum legato& de poſthuma ſenſiſſe. Dubitat Jaſon, cur lu- riſconſultus ubiq; id exemplum in fœminis refert, nunq́; maſculinè loquitur. Ego magis dubito, quid ita uenit in mentem luriſcontul to, ut neceſſarium putet aliqua in parte teſta- menti factam poſthumæ mentionem: cume- nim& ea p ropriè filia ſit, non uidetur id eſſe neceſſariũ: ſicut& cùm tutores filijs dantur, cenſentur enim& poſthumis datih. Sed fortè reſponderi poteſt, ſecundum ſua tempora lo quutum eſſe Vlpianum, cùm patri nihil ne- ceſſe erat fœminini ſexus perſonas nomina- tim exhæredare: ſed uel inter cæteros exhære datio ſufficiebat, dum tamen aliquid eis lega retur, ne uiderentur præteritæ eſſe per obli- uionem. Merito igitur niſi poſthumæ facta fuiſſet mentio aliqua teſtamẽtiparte, ſuberat obliuionis cõiectura: ideo requirit hoc caſu hanc expreſsionem luriſconſultus,& de fœ- minis loquitur. Sanè Poſthumus in iure no- ſtro, propriè accipitur pro eo, qui poſthuma tionẽ patris ſit natus:quod& Plautus in Au- lularia ſentit: Qui poſt mediam ætatem ducit uxorem domum, Si cam ſenex intra annum pregnantem ſortuitoò fecerit, Quid dubitas, quin ſiet paratum nomen puero poſthumusi Sic& Vergilius lib.vi. Syluius Albanum nomen tua poſthuma proles, Quem tibi longæuo ſerum Lauinia mater Educet ſluis. Ceſſellius, ut eſt apud Gellium lib. II. capite XVI. Poſthumũ appellat eum, qui poſtremo loco natus eſt. Sed hoc aduerſus hiſtoriæ fidẽ eſt,& nullum idoneũ, ut Gellius ait, habet au torem. Seruius interpretatur longęuo, id eſt, immortali: adducto etiam Ennij carmine mn- tegro, cdlad nlcbibEtlipabe- m Le moceceri, nlig hr* en andum, in editione! h Lr ¹ hum ſchematis genllid qu brdlary Uocat, CI aunc aprincpioden — rcdictt teſtator for uſcetetur,& de eo nde ſiptęoccupaui gexſententiateſtate al dacus,elſubtutore a ſcipoſterilegi Sec ſtromniũantiquont cpouiderim: quin& uuionibus Poſthumi Lnclura legta,ſuil grre explicatm Aa tinum. Auluslib, ſenten b juncturalegata,m non& mulio uidetur loquendi cöſuetudine luncturam dici mula unacum mulione, co- lo,non ui uerborum duendi Ouidlius: ngrx equos Tian jele Vid. 4 etur& NMartilli Tap iep, 27, Tei . 1— 4 ci tzinnohi, euchnon equeudlt DP.III apudEnni lnrerpretztionemäm G leptenarij carmini, tis indicat eum Opin, lenti ideocgimmerin ldeocimmerid us degar Quſt oitengz Cierronä expl⸗ CAP. XIII. vit inquit Vlpiamusſt aparee teſtamentipol,, 399 tegro, quod alioqui imperfectum citat Cice- ro in Tuſculana prima: id eſt huiuſmodi, Romulus in cœlo cum dijs genitalibus æuum Degit. Quæ ſententia& Sulpitij Apol linaris fuit, nõ ſatis ipſi Gellio probata. Ego diſtinctione puncti explicandã rem arbitror, ut dicamus, Serum tibi longæuo, id eſt, tardũ tibi ſeni: quia propter ſenectutẽ prius èuiuis migrabis,q́; eum uidere poſsis, id eſt, quàm ſit natus. Nõ tamen negauerim eum poſthu- mum dici, qui poſtremo loco natus eſt, poſt alijl pocthua conditum tamen patris teſtamentũ:⸗:& hic e- nus deinuſt. nim agnatione teſtamentũ rumpit. Vnde ex npt. hęredato poſthumo, talis quoq; exhęredatus alijeononi cenſebit᷑. Et ſipater teſtamento tutores poſt natim. humo dederit, tali quoqʒ; dediſſe uidebiturc. clſiquisita de Sed quæ eſt ratio?& Accurſ.quia& hic ſaltẽ tſtatu, impropriè poſthumus eſt. Ego figurato quo dam loquendi modo induci arbitror, per id ſchematis genus, quod Hieronymus 1ακσαν⁷ εεᷣαν ocat, Grammatici ab affectu di- alfœetiuus de cunt: àprincipio d enim ſeu inſpecta origine erbſi. credidit teſtator fore, ut poſt mortem ſuam naſceretur,& de eo in eum caſum diſpoſuit: unde ſi pręoccupauit naſci, nihilideo mutat᷑, & ex ſententia teſtatoris remanet uel exhære el quoloco.§. datus, uel ſub tutore poſitus e. Illud nõ omit- turin filiamm leguod i fdeher.iſt. tendum, in editione Norica non Poſthumis, Dubitat laſon culy, f gfnIſt.qui ſed Poſteris legif. Sed aduerſus hanc lectionẽ exemplumin fœmihi ne loquitur. Egomag tin mentem luriſconill tetaliquain partetele mæ mentionem cume- aſit, non uideturidele m tutores filiß cantu- ſthumis dati:,Sedtontt cuundumſiatemporab- um, cum patii nitiſm ſexus perſonas nomin“ velinter cæteros eähmn m tamen aliquides ſe / 5. V J. uspoſtumih an Laulhla 1' da. ut. ſtat omniũ antiquorum codicum fides, quos ego uiderim:quin& Theophilus ipſe in Inſti tutionibus Poſthumis legit. Tunclura legata, quid ueniat: quid ſit interu- gere, explicatum Martialis carmen, itemq; Plau tinum. CAP. XIIII. Aulus lib. ſententiarũ III. Carruca cum iunctura legata, mulæ quoq; legatæ, nec non& mulio uidetur, propter quotidianam loquendi cõſuetudinem. Apparet ijs uerbis, Iuncturam dici mulas ipſas quæ iunguntur unà cum mulione. comprænditur autem mu lio, non ui uerborum, ſed ex conſuetudine lo quendi. Ouidius: lungere equos Titan uelocibus imperat horis. Vnde contrario ſenſu Juuenalis, O Libye diſiunge boues. Videtur& Martialis hoc ſenſu uti uerbo In- teriungere. carmen eius eſt lib.II. Et cum currere debeas, bouillas Interiungere quæris ad camœnas. Exarſitq; dies,& hora laſſos Interiungit equos meridiana. Vtappareat haudquaq́; legendum eſſe, iter iungere: quod faciunt interpretes contra ra- tionẽ carminis:nec enim ſolet Martialis iam- bum in prima ſede Phalæcij ponere: quam li centiam ſolus ſibi uſurpauit Catullus, rariſsi mo apudalios autores exemplo. Erit ergoln teriũgere, ſeparare equos à curru. Vergilius lib. VlIl. Curru iungit Haleſus equos, Sic Ci- cero:Eilium uita interfecerat. id eſt, à uita ſe- Parauerat. Plaut. Capt. Qui per uirtutem perijt, is non interit. Idem lib. III. Parergon nuris lib. VlII. 400 id eſt, nõ ſeparatur prorſus A uiuis, ſed rema- net in fama hominum: habet enim dictio In- ter, uim ſeparationis. An filius primogeniti excludat a ſucceßione Patruum:& quædam non uulgaria in ea quæſtione adducta. CAP. XV. Olet in pleriſqʒ prouincijs ex conſuetudi S neid obſeruari, ut defuncto rege primige 10 nius filius ſuccedat, quòd ſi contingat, uiuo Patre filium ipſum primigeniũ decedere reli cta ſobole uirilis ſexus, deindeq́; pater& ipſe decedat relicto filio, controuerſia non modi- ca eſt, uter ſit admittendus, nepòs ne regis ex primigenio, an filius? Et receptior eſt ſenten tias, ut aduerſus patruum filius fratris obti- neat, quòd ſcilicet ex perſona patris ſui is ne- pos ſit admittendus. In annalibus Germano rum ſcriptum eſt: Othone imperãte cùm hic 20 caſus contigiſſet,& propter uarias Iuriſperi- torũ opiniones rem ſingulari certamine cõ- mittendam Imperator cenſuiſſet, bis à fratris filio uictum fuiſſe patruũ. Vitichindus quo- que in Henrici primi hiſtoria ſub eo non ab- ſimilem ſpeciem cõtigiſſe refert,& tum quo- que uictum, ceu diuino iudicio, patruũ. Sunt tamen aliqui caſus quib.potior uidet᷑ patrui cauſa:& extãt exẽpla, quib. propter pruden- tiam patrui, iuuenilemq́; nimis nepotis æta- 30 tem, prælatus eſt patruus: ut cùm rex Rober- tus aduerſus Hungarũ Apuliæ regnum ec- cleſiæ Romanæ iudicio obtinuit h: quod Ca- ſtrenſis prudentiæ Roberti tributum fuiſſe ſcripſiti. Sic Ludouicus Sfortia Ioannis Ga- leacij filio prælatus eſt, quòd tumultuoſiora, Propter imminẽtes Italiæ Gallos, eſſent tem- pora, quam ut cõmodè adminiſtrari res Me- diolanenſes à puero poſſent: Jaſone Mayno hoc longa oratione proceribus perſuadente. 40 Etenim imperia nõ eòcõſtituta ſunt, ut unus ſuper alios locupletior fieret, ſed ut commo- dius reſpublica per unum adminiſtraret᷑: qd lib. X LIIII. Dion diffuſe diſputat k. Quãuis ergo in patris locũ nepos, quod ad hæredita- tes attinet, ſuccedat: nõ tamen idem eſt in Im perijs, in quibus magis ad prudentiam atten dimus, quam is, qui natu maior eſt, maiorem quoq; habere præſumitur. Et licet in alijs fi- ducijs aliud ſit: in Imperijs tamen hoc obſer- zo uandum uidetur, quod Nicol. Matar.] Barto lusq; ſenſerunt, itemq; nõ pauci alij. Certior eſt caſus, cùm in ipſa cõceſsione dictum eſt, ut ſemper maior natu ſuccedatm: tunc enim ſi patruus ſit ætate maior, præfereturn. Quod obſeruatũ fuiſſe ex teſtamẽto Gizerichi Van dalorum regis, autor eſt Procopius lib. III. de bello Vandalico. Excluſit enim Honoricus Gundabundum Genzonis primigenij filiũ: & rurſus Gundabundus Hildericũ Honori 6o ci filium:quia uerba teſtamẽti erant, ut regni ſuceſsio propinquiori ex genere uirilis ſe- xus,& ex ijs, qui ætate præcederent, tradere- tur: quam legem teſtamẽti cùm Gilimer ne- glexiſſet, arma Iuſtiniani in ſe prouocauit. 88„ g laſ.l.is poteſt. de acquir. hæ re.Præpo. c. j. dꝛe feud. marc. h ele. paſtoralis. de re iud. i Caſtr.l. maxi- mum. C. de lib. præter. conſil. claxix. l l.j. ff de offic. præfe. præt. I k. utri. in fi. de aßig. liber. in Bar. Authen. poſt fratres. C. de leg.hær. n Alex. cõſ.iiij. in iiij. Decius cecexliij.in fi⸗ b * 4 4 4. 1 4 4⁰¹* cundo. c Paulus conſil. tione: quod aliqui reſponderunte. clxxix. Feli. c. prudentiã ol. De ludis noſtritemporis:& an ex ludo quæ ſita retineri licite poßint, laſonis deciſio confutata:& quid iij. de off. delc. ſignificet Magis, apud baulum. CAP. XVI. Nterrogatus ſæpiſsimè fui, an ueteres lu- Iaun chartularum haberent, quo tranſige- re tempora ocioſi maximè ſolent. Reſpondi, nuſquam me hoc legiſſe:habuiſſe quidem a- lios Iuſus, quos Iul. Pollux lib. IX. recenſet: hunc ueròo, quod equidem ſciam, nemo pro- didit:tametſi ille, qui uulgò Tarochorum di- citur, græcum etymum habeat. poſſunt enim ræναα fodales dici, qui cibi cauſa ad lu- ſum conueniunt,& chartulis hoc ferè ordine luſitant: AMundus habet primas, croceis dein Angeltus alis: Tum Phœbuss, luna,& ſtellæ, cum fulmine dæmon: Fama necem, Crux ante ſenem, fortuna quadrigas: Cedit amor forti& iuſto:regemq; ſacerdos, Flaminicam regina præit, queis caupo propinat Omnibus:extremo ſtultus diſcernitur actu. Prohibuit autẽ hoſce ludos noua con ſtitutio d Auth. alearz. ne Iuſtinianus d,& amiſſorũ repetitionẽ con C. de aleæ luſ. ceſsit. At Theologi, Pontiſicijq;, conſuetudi ne abrog atam eam legem côtendunt, liciteqʒ retineri lucra ex ludo facta arbitrantur, dum abſq; blaſphemijs, id eſt, impijs in deos cõui- cijs certatum ſit. Etenim potiſsima ratio, cur Iuſtinianus eam legem ſanxerit, ea fuit, quòd luſores in deos maledici ſint. Dum itẽ is, qui ludit, fui iuris ſit, habeatq; rerum ſuarum ad- miniſtrationem. Qua ratione filijfamilias,& e Bal.l. fin. C.de monachi,& uxores quæ in manu uiri ſunte, cond. ob cauſ. ſubmouebũtur:ſic& famuli,& obſonatores, Alo ¹. rub. C. qui dominicã pecuniam auſint in caſum da- de cõd. ob tur. re. Dum rurſus is, qui uicit, nulla fraude uſus fuerit, nec colluſorẽ ad hoc attraxerit. Etem qui alium allicit, præſumitur hoc ipſo non ca rere fraude. Sed ego in conſcientiæ foro non f Cald. c. cleri⸗ eſſe præſumptionib. locũ didicif. A ddiderim ci. de uita& igitur, dummodo is qui ludit ſacerdos nõ ſit: tum quod ijs ſpecialiter nõ ſolum ludere, ſed & Auth. interdi- uel ludentes ſpectare ſit uetitum. tum quòd res eccleſie pauperũ ſint, quorũ ipſi ſunt pro curatores h. Supràâ auté dixi, procuratoribus 88 3 daeel 1. hihibet autem il- xερρ quod uerbum à Lati- nis acceptum eſt Tabliſfare, id eſt, ad tabulas ludere. Vnde& Pallades poeta eleganti diſti cho in ſcholaſticum aleatorem: 5 cumus. C. piſc.& cler. h c. fr. xvj. q. j. 1 conſtit §. inſuper. D. Andreæ Aciati— Subtiliter tamẽ aduertendũ eſt, quemadmo- dum cõcepta uerba ſint: an prærogatiua æta- tis modũ ſuccedẽdi reſpiciat, quo caſu ſupra ſcripta procedũt:an uerò ordinẽ inter ipſos à 4 Caftr. clxiij. primigenio deſcendentes, quod Caſtrenſis a Abbas xxxv. atq; alij reſponderũt. Illud quoq; traditũ eſt, li Barb. xj. in ſe⸗ cet nequeat cliens de fiduciario caſtro aduer ſus conceſsionẽ ſibi factam in damnũ filiorũ bcj. de ſuc. fau. diſponere b, ei tamen permiſſum eſſe, ut ius prætoris deſignandi,& arcium cuſtodienda- rum maiori natu concedat, tanquam pruden tius geſturo: ſalua tamen unicuiq; filiorũ in reditibus& pecuniarijs emolumẽtis rata por Teuν‿ννι⁸μάνσαοmQπeννᷣ iem Len ga, &ο³ αᷣ ανηντσνQν μοσνπ A) ro. Calliope ſtudijs dea præſidet, atq; poetis: Sed tua quam celebras Tabliope eſt Potius. iſtos centũ aureos,& uincat᷑ ſi ea ſummacen tum aureorũ nõ eſt, ſed minor, nihil perdere: tanꝗᷓ́; conditionalis ſit ſponſio, ſi centum au⸗ rei eſſent: quam ſententiã periti luſores ridi- 10 culo habent. Accurſius Magidem apud Pau- lum interpretat tabellã, ſuper qua tabulis uel latrunculis luditur: nam& apud Græcos ga⸗ pv aleatorij iactus appellatio eſt: uxyie uerd mazam, buccellam, ſcutũ, cultrũ coquinato- rium, ſignificat. Plinio uerò libro X Xα XIII. cap. xl.etiam lancem, ſeu ſcutellam: quæ in- terpretatio Paulinę ſententię magis quadrat, de maz⁊anomo argẽteo interpretentu r, quod ſeruus iniuſſu domini cõmodauerat. 20 Cauta, recauta, apochæ, in iure noſtro quud ſignificent. CAP. XVII. Emo, inquit Theodoſiusm, ſupra nume a rum qui in cautis breuibus continetur, quolibet ſe patrocinio, uel adſumpta potẽtia excuſet. Declaraui aliâs, breuia nſimpliciter nl dici pyctatia& notulas:nunc uidendum quæ ſint Cauta.&hic ſignificant᷑ chartulxæ, in qui- bus eorum deſcripta ſunt nomina, qui excu- 30 ſationem iure officij ſui habẽt:ſic dicta, quod ideo ſcribant, ut eis magis cautum ſit. Recau ta uero in iure noſtro uocant᷑, quæ alias Apo chæ dici poſſunt:nempe cõfeſsiones, quibus creditor ſibi ſatis factũ affirmat. Iuſtinianus nouella cX XIX. Optiones, inquit, qui àpro uincialibus ſpecies receperint, ſolita faciant collatorib. recauta periculo eorum, qui cum ipſis ſunt,& ëẽ. Auguſtinus libello ſingulari de cura pro mortuis gerenda: NMediolaniau- 40 diuimus, cùm quidam aà filio defuncti patris cautione prolata debitũ peteret, apparuit ei- dem pater in ſomnis,& ubi eſſet recautũ, quo illa cautio euacuata fuerat, indicauit. Emendata Juſtiniani nouella con ſlitutio, quid ſit arivujer 2worzid eſt, dcteſtabile, ſeu abſq; denun ciatione bellum. cCAF. XVIII. Xtat cõſtitutio Juſtiniani nouella XLII. Eao A nthimum, quoſdamq; alios hære⸗ so ticos eccleſiaſtico gradu deijci imperat, qui cõmuni ſententia& gapeti ipſius ſanctæ me- moriæ uiri primũ, deinde etiam ſacræ ſynodi hic celebratæ cõdemnatus& depoſitus fuit, eò quod à rectis dogmatibus receſsit,& quæ prius multis nominibus exoſculari uiderct, uarijs poſtmodũ cõmentis refugit& c. Qui locus ita reſtituendus in Haloandri editione eſt,& ſupplenda inanis lacuna. Subijcitur eo dem loco, Seuerum Theopolitanã ſedem oc- 6o cupaſſe,& omnia conturbaſſe: adeò ut gene- rale quoddam, cxiενꝓνννον Qηα̈uον eccleſis inferre uideretur. Haloander æννναννabſqh fecialium interuentu, nõ malè interpretatus eſt.In Conſtantinopolitano tamen coneilo ubl Scripſitx laſon, ſi quis in ludo dicat, depono„12, 10 k Lſiart oelde) e MA bel Sicenim inte e 3 37 fen omen Liberi 1 horugii eſt paclte r. labentuulgates c0c quadam ad Athand andicacaulæ ſunta mn6 qlo ſenſu& monein NHatceum onon unoin loco,7 nuncians bellum co nim labuiſſe ueteres ſcuprecones, Græc denunciudis bellis! merum frequenter uoce Araldos uocal Ainuiolabiles: unde dieibellum,in quon bus ſitacceſſus: qual Inp.NMlaximilianoR Nturiorun, ſuTa uuſiiſeg iremſboſolu aromlinſmutaſintuu ninouellecöſtiutio Nauus ueter⸗ dant quiperno dueprimũ ferunta Auioné, quam habe Cuilnam delcnben, Uuemanus æquare nrmmtaunprepetunſ iban pugllæ apedi H dielic ullgoz mentaſeupriuata ſel mun us apud uetetes nim ulla eſteorum t (Tierlg. 3 dailrda tamen wonan 3 — milis 1 uis = 0 incaf ſien vcded lhi 1 49 t ponüo dilperte R Ge, in une noſfn 1 CAb X VII. deodoſiusn ſupramm rl i breuibus continenn, 3 , Ueladſumptapolm lias, breuian ſimplicte in asnuncuidendumqpr a ſticant chanule in qu ſuntnomina, quiexd- ſuihabẽrſidicta, qpdt agis cautum ſit. Recm uocant, quæaliis Iyp pecofeſsiones,qubu tũ affirmat. Juſtinins zdiones inquit,quipo eceperint ſolit Hacant ericulo eorum, quicm ſtinus libello ſingulii gerenda Mediolmm 1 mafilio defuncti oti itã petetet apanuteê SFubieſſet recauti- qlo uerat, indicauſt, Imuella cnſttuiyfit ict ſchit ſa dſcyaenn CAP. XVII. nouella XII, damq; llos hale mmacen Dol lex hoc iire.de iuſt. et uir lo. And. c. jac homic. vj JIThais. 9. põ do ſorus.de fi⸗ deicoöm. liber. 403 ubi ea conſtitutio etiamnum legitur, transla- tum eſt, Abominabile. Sed ſciendum eſt, cõ- munem eſſe Doctorũ ſententiã, nullum bel- lum eſſe licitum, niſi denunciatio, ſeu prouo catio præceſſerita. Vnde bellum non indictũ dicitur prouerbialiter de re, in qua tãto odio agatur, ut nihil legitimũ aut iuſtũ fiat: ut cùm etiam denunciatio ipſa omittitur: quo ſenſu Herodotus& Thucydides ea uoce utuntur. Aeſchines quoq; in oratione de corrupta le- 10 gatione, 3 aplauie dAEℳS-A vxποο, e Pace bel ſum aſperrimum. Et rurſus in eadem:Si cau- ſæ bellandi oratoribus imputentur, dona ue- rò ducum ſint, efficientis ⁊ο dαmσννκαᷣενε κννα rse ναένπννο, irreconciliabilia& deteſtabilia bella. Sic enim interpretamur æeέω⁴c. Vn- de nomen Liberti apud ScæuolambSpondo: phorus, id eſt, pacifer, non Splendoforus, ut habent uulgares codices. Baſilius in epiſtola quadam ad Athanaſium: Pſalmi, inquit,& 20 cantica cauſæ ſunt ⁷5 CxαναουνέρςμνQπσναπτνxν“ ⁸σ ε‿eόσ 1—. noεεν quο ſenſu& Chryſoſtomus utitur ſer- mone in Matthæum XLVII. uſurpauit& Pla to non uno in loco, à*αeκνοισάρ G⁸ον[ληe, non de- c l quis dech⸗ rlo. C. de falſ. d C. de tabu. lb.x. ſilibra rius de reg.iu. eIn Auth. de in tru. caut. nuncians bellum, contrario ſenſu: conſtat e- nim habuiſſe ueteres quos uocant Feciales, ſeu præcones, Græci kuνu, quorũ opera in denunciandis bellis uterent: quod apud Ho- merum frequenter occurrit. Hodie barbara uoce Xraldos uocamus. Suntq; ſacroſancti 30 & inuiolabiles: unde axενe Uidetur poſſe dici hellum, in quo nec tutus quidem feciali- bus ſit acceſſus: quale ſuperiorib.annis cum Imp. Maximiliano Rhætigeſſerunt. Notariorum, ſeu Iabellioni uſum ueteribus non fuiſſe:& iure noſtro ſola eorum documenta fidem non fa⸗ cere, niſi inſinuata ſint, uel ab eis recognita:& luſtinia ni nouella cõſtitutio declarata. CAP. XIX. N.„‚Ueteres eos Scribas appella- 40 bant, qui per notas ſcriberẽt: inductòſ- que primũ ferunt à M. Cicerone, ut Catonis orationẽ, quam habebat in Senatu aduerſus Catilinam, deſcriberent, uocisq; curſum cele ritate manus æquarent. Auſonius: Puer notarum præpetum ſolers miniſter aduola Bipatens pugillar expedi&c. Hodie ſic uulgò appellamus eos, qui inſtru- menta ſeu priuata, ſeu publica conficiunt: q́d munus apud ueteres nõ uidetur fuiſſe:nec e⸗ 5o nim ulla eſt eorum mentio Ciceroni, Liuio, cæteris. Et quod apud eos eſt ſcriptum face- re, ſeu ſcripturam, alio ſenſu accipitur. Fuit tamen non abſimilis argentariorũ uſus, qui codicibus ſuis rationes ſcribhebant, quas ex e- dicto prætoris edere plerunq́; coguntur. Vi- detur deinde id munus ad magiſtratus muni cipales pertinere cœpiſſe:& ideo decuriones exercuiſſe Tabellionatũ aliquãdo legitur, do nec conſtitutione noua iuſsi ſunt abſtinerec.&o Sed& in municipalib.officijs uidẽtur fuiſſe Tabularij publicè ſcribendis documentis in- ſtituti, quos quandoq; Juriſconfulti ſimplici- ter Librarios uocantd. Iuſtinianus nouella Parergon nuris lib. VIII. 4 4 conſtitutione iubet inſtrumẽta xy gaæ, id eſt, forenſia, quæ in uulgata translatione appel- lantur publica, a Tabellione confici, què ipſe græcè appellat ννμέονπκηέν⁴ςην. Huic mini- ſtrum, ſeu diſcipulum aitribuit, quem dp/ Przæ, quaſi Subadiuuã dicas, appellat. Adij- cit, ſi inſtrumenta a*ßεμανπννεd eſt, numerato- rem habeant,& hũc quoq; teſtimonium pro documento ferre. Interpretatur à ccurſ.pro⸗ xenetam contractus hunc eſſe. Ego nihil cer- ti adferri poſſe arbitror: quòd ſidiuinare li- cet, nihil impedit, quin eum intelligamus, qui pecuniam numerauerit: ſolet enim ple- runq; in contractibus per tertium aliquẽ nu- merari pecunia:ſicq; eum locum Iulianus Pa tricius intellexit, qui primus Nouellas in La tinum ſermonẽ tranſtulit. Potuit fortè& ſic appellari qui communi marſupio totius ſta- tionis præerat, ut ſingulis deinde partem ſuã lucri numeraret. Subijcit demum, in inſtru- mentis quæ inter illiteratos conficiuntur, ad hibendos eſſe ⁊κνκν πσαe, id eſt, tabularios om nino duos. Verùm apparet Iulianum Patri- cium legiſſe Ax‿νπæπέη—⁹, id eſt, ſemper: ideoc; ſufficere uel unum:quod& Accurſius tradi- dit,& utraq; translatio habet. Hincq; cõſtat, alium fuiſſe Tabulariũ à Tabellione, quem ſuprà νυρμηαιοναχάGOB+A_οp appellauerat:& ex om- ni illa conſtituiione oſtenditur, Inſtrumentũ ſolùm fidei faciendæ non ſufficere, ſed Tabel lionis, teſtiumq; recognitionem neceſſariam eſſe:quandoq;& ad comparationem literarũ deueniri f:niſi tamen tale documentum actis inſinuatum ſit:quo caſu nõ ſimpliciter foren ſe, ſed publicum dicitur: nihil enim impedit Tabellionem publicam perſonam cenſeri, et tamen nõ omnia eius documenta publica eſ- ſes. Oportet, inquit Iuſtinianus h, arrogatorẽ cauere perſonæ publicæ, hoc eſt, Tabellioni, &ẽ. Quo loco Theophilus græceè ſcripſit zu= Axoε: quod enim ad illam materiã attinet, ni- hil refert Tabellio, an tabularius ſit, an& ſer- uus publicus:nam alibi quoq; dicitur eo caſu ſeruo publico cauendum eſſe:. Quæ Int Drouinciæ eiuſdem nominis furiſ⸗ con/ſulto:& Abrutium regio ltaliæ cur ita uulgò ap⸗ pelletur. CAP. X X. Rohibitus à præſide pro alio poſtulare, P in ea prouincia nõ rectèpoſtulat, in qua præſes fuit, qui ſententiam dixit: in alia uerò non prohibetur, licet eiuſdem ſit nominis K. Quæſitum à me fuit, quid ſenſerit Iuriſcõſul tus. Dixi, prouincias, in quas præſides mitte bantur, aliquas eiuſdem nominis eſſe, quę ſo lo ordine diſtinguunt: ut, Rhetia prima, The tia ſecunda: Germania prima, Germania ſe- cunda, tertia: ſic Pannonia, ſic Belgica,& alię plures, quarum mentio in Breuiario Imperij Romani, quod alias libro de magiſtratib. ſub iunxi.Sic in Italia duplex eſt apud eum auto- rem Picenum, Annonarium& Vrbicium, ſeu Suburbicanum. Qui ergo ſententia præ- ſidis Germaniæ primæ uetitus eſt poſtulare, 8s 4 f d.§. in his ue⸗ rò. uerſ. de quã bus licebit. g l. eomparatio nes. C. de fide inſt. d.l. ſi qris h§. cũ autẽ. In⸗ ſtit. de adopt. i ij. C. de adop. l. non aliter. ff. eod, tit. kK I. ex ca. de po⸗ ſtulan. — 9 a Lij. C. de edẽ. z. 1 1 . 5 Barb. conſl. xlvij. in prin. 1 Alex. conſil. . lxv.j. c Lj. ff de pro⸗ Xch. D. Andreæ Alciati SER. Quia quod tet gere, rapiuũt: ſi eas erept,ilico ſeinat Duci aũt ſub ſigno, eſt res obſignare, ne fur- tum fiat, quod ſolebant ueteres. Vnde annu⸗ lorum uſus frequentiſsimus, ut eſt apud Pli- nium:& iocus Neronis in ſeruum, cui nihil ſit domi occluſum, nihil obſignatum. De Lamijs ſeu Serigibus ſeitu non indigna: & declaratum Horatij carmen in arte poẽtica. ltem emen datus Feſtus Pompeius. CAP. XXII. Vm primũ Doctorijs inſignibus orna- tus domum me cötuli, prima in qua mi- hi de iure reſpõdendũ fuit, hærc oblata eſt cau ſa: Venerat quidã hæreticæ prauitatis, ut uo- cant, inquiſitor in ſubalpinas ualles, ut aduer ſus hæreticas m ulieres, quas ueteres Lamias, n08 Striges uocamus, anquireret: is iam plu- rimas,& quidem ſupra centum, flammis cõ- ſumpſerat, quotidiec; ceu noua holocauſta, 20 alias ſuper alias Vulcano offerebat, è quibus nõ paucæ helloboro potius, ́; igne purgãdæ uidebant:donec ruſtici arreptis armis uim il- lam inhiberent,& negociũ ad Epiſcopi iudi- cium deferrẽt. Is miſsis ad me actis, petijt uti conſilij mei copiam hac in re ei faceremd. Nõ una erat earum ſpecies: aliquæ in crucem im minxerãt, Chriſtũ Deum abnegauerant, præ ſentes ipſæ& uigilantes ueneficijs atq; deuo tionibus infantes extinxerant. Reſponqdi, in z0 has ſuo munere fungeret Quæſtor. Aliquæ cùm interdiu matribus minatæ eſſent, noctu ad earum filios, quamuis obſeratis, clauſisqʒ; ualuis, arrepſerant, faſcinauerantq;: conſta- batq; eos repentino morbo& medicis nõ co- gnito deceſsiſſe. Et de his reſpondi idem dici poſſe:etenim etiam ſi demus perſonaliter cas nõ acceſsiſſe, tamen id Lemuribus ſuis man- daſſe uideri poſſunt: hoc enim caſu extra ſo- mnia peccatũ fuit. Aliquæ nil ultra egiſſe ar- 40 guebantur, niſi quòd ſub arbore Tellina cho reas duxiſſe,& ad ludũ illũ acceſsiſſe diceban tur, idqʒ; aliquot ex ſocijs atteſtabantur, cùm tamen ipſæ hoc negarent. Has dicebat Quæ- ſtor eſſe ſubijciendas tormentis, quoniam in fauorem fidei conſtitutũ ſit, conſciorum con ſceleratorumq; teſtimoniũ admittie. Reſpon debam id uerum de his, quæ uigilantes uidiſ- ſent, nõ quæ dormientes,& in ſomnis. Car- do igitur dubitationis in eo uertebatur, an ad so eum ludum perſonaliter accederent:an uerò falſa perſuaſione, quod in ſomnis uiderant, pro certo haberent. Et uidentur recentiores Theologif magna aſſeueratione cõtendere, perſonaliter eas illuc accedere, idq; diaboli o- Pera, qui eas geſtat:nam& in Euangelio legi tur, in tantum eum poſſe, ut uel Chriſtum ip- ſum ſuper pinnaculo tẽpli ſtatuerit. Et q́ʒuis aliqui ex maritis magnę fidei homines aſſeue rarent, eo potiſsimũ tempore, quo illæ in eo 6õo ludo fuiſſe dicebant᷑, ſe exploratũ habere, in lecto potius ſecum fuiſſe: tamen reſpondeba tur, nõ illas, ſed cacodæmonẽ potius uxoris forma aſſumpta marito illuſiſſe. Atqui ego replicabam, Cur non potius cacodæmonem cum 40 406 poterit in Germania ſecunda hoc ipſum face re:idq; eſt quod ſenſit Iuriſcõſultus. Sic pro- hibitus poſtulare ſententia legati Piceni an- nonarij. poterit in Vrbicio audiri. uulgo hãc regionẽ nos appellamus Abrutiũ. Blondus, Pontanus, Sabellicus, à Præcutinis populis ſic dici corrupta à uulgo uoce cenſuerũt: ego potius, quia ſub Theodoſio& poſterioribus Cæſaribus Vrbicium Picenũ tanquam Ro- mæ ſuburbanum diceretur,& ſub diſpoſitio- 10 ne v. s p. Vicarij urbis Romæ eſſet, qui con- ſularem ad eam regendam deſtinabat. Humanitatis ſignificationem lats patẽre,& ad largitiones quoq; trahi, tum& lappam ſignificari: explica⸗ tumq Plauti in Caſina carmen de rubo:&quid ſit Laci nia tenere Ciceroni. CAP. XXI. Vm ad reſcripta Principũ profiterera, & diſputare me eum articulum cõtigiſ- ſet, An reo edenda ſit indiciorũ copia, ſi alia ratione quam torturæ ea purgare uelit: in eã ſententiam tranſij, quæ ab omnibus approba ta eſt, ut omnino faciendam illi copiam dice- rem:nec excuſari iudicẽ, quamuis libera po- teſtate munitũ: idq; etiam ſi reus nominatim nõ prædixerit, qua defenſionis ſpecie uti uel let, quod And. Sicul. ex facto aduerſus Ale- xandrum reſpondit b. Subieci tamen, ut quo- quo modo poſſem, Alexandri rationẽ habe- rem(qui dubio procul excellentiſſimus inter omnes recentiores fuit) eius ſententiã magis humanitati, quàm iuſtitiæ cõuenire. Cũ ecce ſymmyſtæ mei, atq; etiam( ſi dijs placet) riua- les, Quid, inquiũt, potuit hic abſurdius dice- rec? quaſi pugnet cum humanitate iuſtitia. Atqui humanitas non eſt, quæ iuſtitia caret. Sed certe& illi,& pleriq; alij eorum ſimiles, rectius facerent, ſi ad ueritatẽ maximè atten- derent, eiusq́; profeſſores ſe dici uellent:non autem id ſolùm agerent, auditoresq; ſuos do cerent, quemadmodum ueritati quis contra- dicere poſsit:quod uitium maximè aduerſus prudentiam eſt. Cùm legiſſem apud V lpia- num d, QAcναπστæp, id eſt, humanitatem dici etiam pecuniam, quam quis ſpontè remune- rationis cuiuſdam cauſa donat: uiſus eſt non abſurdus iocus, ſiid factum per humanitatẽ dicamus, quod accepto aliquo donatiuo fa- ctum ſit. Quinimo longè remotior eſt tranſ- latio, qua Græci herbarij utuntur, qui Apari nen herbam, ut autor eſt Plinius& Dioſcori des, QNxνννeσꝓ dixerũt, quòd ueſtibus præ- tereuntium leniter adhæreat: ſicut hoſpitales uiri ex quadam humanitate ſolent, cùm ami- cos inuitant,& pallio apprænſo comiter reti- nent, ut ſecum in prandio ſint: id Cicero de oratore lib. III. appellat Lacinia tenere: ſicut alibi, Non ſcindere penulam, ad Attic. libro XIII. quod contra eſt in rubo, atq; ſentibus: hi enim non adhærent ueſtibus, ſed rapiunt, atq; immodeſtè lacerant:unde&rubus quan doq́; Græcis&αννοο dicitur. Plautus ad co- quos, ceu fures, tranſtulit in Caſina: Vide far ut ſentes ſub ſignum ducas. CO. qui uero ſentest d Cm 1eh Tcuun. e c. l 44 hær.ay- Apoll d plurachum ih Medici marc denruri xcelle ſ Faunorũ ludlbriꝛ 9 rnenduicenſuerm arui poſſe ſit uerll 6.A lemelle omn aias ſuppeti. ncio, cõmunic nol gretuioni mucin qu- iſtis tribuerim m. aain concilio Anq puan almars mẽtibu griiii& rurſuszInfi ſed in corpore eueni ſomnis, Inoctur ſipſum deducitur?q Auguſtini lbrodec- rüII ſententia ubi, nullaarte dæmonũ c uſticũ: quod etiam co do perremminnum rur& cum corpus n mäcapit ſopitis auto lus, ita ut uera co busobſeratis. Necre diautDianæhonore moniſeaddicũt: iden Dunadiictur ex Ver kracet Dimach uel Herodias n beit quia N dit daltabat filia Hei amen dliqui recentic wledita, utneccolle Jecmemouet Buan d quidem ſpiritu ſan meulum ſcendiſſe weunt utpericulũ ſu P ceu noua lolocaulh Dernn aeaecuübi ue hignepugst 38 Ptis armis umi- Hoclüac Epiicopiiui- Sisadmeacti, petituu acin reeifacetemad 40 les: aliquæ in crucemin ſeum adnegauermyr ales ueneficjß atgdhen ninxerant Reſpondiin geret Queſtor, Aliqua us minaræ eſſent, nocu muis obſerati, clauſig faſcinaueraniq;: conſey norboð& medicis nõco/ le his reſpondiidemdi- demus perſonalietes id Lemuribus ſuismm- hoc enim caſuextaſo- liquæ nilultracgileu, dſub abbore Tellimacho ãũ illũ acceſsilleclectn ocijs atteſtabantut, cim rent. Hssdiccbat mr tormentis, quoniimin tutũ ſtz onſciorumem voniũadmiti Refn: 1 M da acepiſcopi. xxVj. J. V. 4⁰⁷ cum ſuis dęmonibus, illam uerò cum marito fuiſſe preſumis? cur uerum corpus in ficto lu ſu, phantaſticum in uero lecto cõminiſceris? quid hic opus eſt uſqueadeo augere miracu- la,& non tam Theologum, quàm ᷣdæ²zoyyp agere, ſeuioremq́; partẽ in pœnis eligerer Cõ ſtabat ex illis actis ſemel eo in ludicro, per quãdam mulierculã nomine leſu appellato, omnẽ illum apparatũ, omnesſaltatrices, cum amaſijs ſuis repentè euanuiſſe: qui fieri id po tuit, ſi uera fuiſſent corpora,& nõ phantaſma ta,& Tantali horti? quod apud Philoſtratũ li- bro IIII. etiam Apollonius Tyaneus cenſuit, &apud Plutarchum in Bruti uita C. Caſsius: nam& Medici maximos effectus corruptæ menti, imaginariæq́; ludificationi tribuũt: un de Ephialtici, afflati, ſuperſtitioſi, incubitati, amore furẽtes, imaginoſi, Lycaones, Cynan- thropi, qui tamen medicamentis curantur: ui denturq; hæc eſſe, quæ Plinius& alij ueteres Faunorũ ludibria appellant, Pæoniaq́; herba emendari cenſuerunt, ut etiam harũ pleraſq; curari poſſe ſit ueriſimile: niſi quòd paupe- res,& fœmellæ omnes ſunt, quibus talis fa- cultas nõ ſuppetit. Ego certè magis iuri Pon tificio, cõmuniq; noſtratium Doctorũ inter- pretationi hac in quæſtione, quam Theolo- gis iſtis tribuerim, maximeè in re à ſynodo de- ciſa in concilio Anquirenſia, cap. I. ubi talia phantaſmata mẽtibus à maligno ſpiritu irro- gari ait.& rurſus:Infidelis, inquit, nõ animo, ſed in corpore euenire opinatur: quis enim in ſomnijs,& nocturnis imaginib. non extra ſeipſum deducitur? quæ etiam fuiſſe uidetur Auguſtini libro de ciuitate Dei X VIII. cap. XVIII. ſententia:ubi, Verum, inquit, corpus nulla arte dæmonũ cõuerti poteſt, ſed phan- taſticũ:quod etiam cogitando, ſiue ſomnian- do, per rerum innumerabilium genera uaria tur:& cùm corpus nõ ſit, corporũ tamen for- mã capit, ſopitis aut oppreſsis corporeis ſen- ſibus, ita ut uera corpora alibi iaceant, ſenſi- bus obſeratis. Nec refert, quòd ibi Herodia- di aut Dianæ honor exhibet᷑, hæ uerò ipſi dæ moni ſe addicũt: idem enim eſt ſpectrum. Et Diana dicitur ex Vergil. carmine: Exercet Diana choros&c. uel Herodias, quia Matthæi XIIII. ſcriptum eſt, Saltabat filia Herodiadis&ë. Conantur tamen aliqui recentiores textui illi reſponde re, ſed ita, ut nec cœlũ, nec terram attingant. 7. 1 Nec me mouet Euangelij locus: quia ſpõtè, & quidem ſpiritu ſancto ducente, ſuper pin- naculum aſcendiſſe Chriſtum, ueteres tradi- derunt, ut periculũ ſui aduerſus tentatorẽ fa- ceret:nõ autẽ à diabolo latũ: id enim incredi- bile eſt, inquit Origenes homilia X XXI. in Lucam, quem& ſanctus Hieronymus ſequi tur IIII. Natth. Cur autem dicantur Lamię, indicat Duris Libycorũ lib. II. mulierem pul chram fuiſſe Lamiam Beli& Libyes filiam, quam lupiter adamarit, ex eac; filium ſuſce- perit: at Iunonẽ zelotypia infenſam, eum in- fantem perdidiſſe, ipſamq́; in feram mutaſſe, Parergon muris lib. VIII. — 40⁰8 quæ nunc ſui deſiderio alienos filios rapiat, Perdatq;: unde Horatius, Nec pranſæ Lamiæ uiuum puerum extrahat aluo. De quo plura apud interpretem Ariſtopha⸗ nis. Striges uerò dictæ ſunt mulieres malefi- cæ,& uolaticæ, ut inquit Feſtus Pomp- ab a- ue huius nominis inauſpicata, quæ ſimilis eſt buboni,& infantium corpora noctu inuadit, exugitq; ſanguinẽ,& ſuffocat: unde à ſtringẽ 10 do nomẽ habet. Sed Ouid. lib. vI. Faſt. à ſtri- dendo dici mauult,& tamen corripit primã: Eſt illis ſtrigibus nomen. Plautus uerò in Pſeud. producit hoc ſenario: Non condimentis condiunt, ſed ſtrigibus. Addit idem Feſtus græco carmine auerti eas ſolere: 2u⁴æ πυηmνασdοꝝν vvxzivouc, Filhyxd οœο qpvip aαοꝓςιιυννηνοστπιννννν. Noctiuagas laruas, diram eæ traducere Strigem 20 Infamem uolucrem faucipremamq́; uelim. Dicitur autem gręcè ννκμα‿5ρμνμη ονεοεεανο quia veεαᷣ geſtamen, quod in tragœ dijs perſona- ti trahebãt, ſignificat: tametſi hac in dictione corrupta ſit apud Feſtum lectio uulgaris. Qui ſint Exorciſtæ, quid êgu S, quid Ien- triloqui, ſeu ννκνοave, quid Energumini, Decretori loca explicata, etiam aduerſis recentiorum in terpretationem. CAP. XXIII. 30 Iquis, inquit VlIpianusb, incantauit, uel ſi imprecatus eſt, uel, ut uulgari uerbo in Ppoſterum utar, ſi exorcizauit, nò ſuntiſta me dicinæ genera, tametſi ſint qui hos ſibi pro- fuiſſe cum prædicatione affirment. Opinor ſeripſiſſe Vlpianum, uulgari uerbo impoſto rum utar. Exiſtimauit enim uir gentilis, exor ciſmum quandam impoſturam eſſe:nam etiã num ſunt, qui hoc nomine confictis terrori- bus multos decipiant. Verum arbitror Iuſti- 40 niani Conſiliarios dictionem illam mutaſſe, & In poſterum, ſcripſiſſe:apud ueteres enim Chriſtianos ea ars adeò approbata fuit, ut in b. j. 6. medicos. ff. de uar. Gex traord.cog. ſacris muneribus conſtitueretur, qui Exorci- ſtes dicit᷑, id eſt, adiurator: de quo in concilio Carthaginẽſi IIII. ſcriptũ eſt: Exorciſta cùm ordinatur, accipiat de manu epiſcopi libel- lum, in quo ſcripti ſint exorciſmi, dicente epi ſcopo, Accipe,& cõmenda memoriæ,& ha- beto poteſtatẽ imponendi manus ſuper ener so guminum&c. dEt rurſus: Omni die exorci- ſtæ energuminis manus imponũt. enim eſt iuramentũ: unde Iuſtin. Siue iuramentũ interpoſuerite, cùm& hoc nobis audiẽtibus uentilatum eſt, teſtatore quidem dicente, goꝑuꝶ, partibus autem huiuſmodi uerbum huc atqʒ illuc lacerantibus. Qui autem ſint Ener- gumini, Scholiaſtes ipſe interpretatur luna- ticos ſignificare, quia laborent ex luna: ete- nim alus Iunam ſignificat, œeᷣꝓνεανꝓςν laborare. 6o uel quia Adæmonibus ſint obſeſsi,& impedi- ti, quaſi quε˙νμνο πντν r&)νεεε‧ uod deti- neri claudiqʒ ſignificat:unde& Ergaſtula di- cta. Sunt autem etiam alij, qui ꝓνακνονιικνεο di- cuntur, id eſt, uentriloqui: ſic enim Augu- c xxiij. diſtin. c. exorciſta. ca. VI]. d de cõſec. diſt. vy. c.omni die. e l.ij.C. cõmun. de leg. 122 4 c. illud. xxvj. r.j. b cap.xvj. c rub. C. de cdendo. — d l. Papinianuse. §. j. de inoffi. teſta. c Alex. I. fin. C. unde legit. D. Andreæ Alciati Il 427 410 4 iotemit 4 ſtinus eos uocat, qui uidentur in uentre dæ- cium nullum exhæredatio faceret, ſed peri 9* cnne smeif monion habere,& futurap rædicunt. Vnde de eſſet, ac ſi in quaſi poſſeſsione iuris ſui„ 4 auenſ tbanas Regum I. cap. X XVIII. l=„⁴υν yæεννμκν⁶ο ſet: licet qu od ad bona attinet, eorũ poſſeſsio velumn neſe aνας˖rurſus: 2⁊κι ηeσ*ε‿&mμ⁵‿ναμμ,Rι,†αiεeν ineumné cenſeretur translataf. Eſt&Vin nj Miur tbelt doο quem locum omnes interpretantur, mu- diciarum iudiciũ, cuius meminit Pompo. de„ hh awcenuũ lierem ſpiritũ Pythonis habentẽ. Lucas quo- orig. iu r. S Seceſit, inquit, Virginius, dune M lbe 1u ngab que in Actis A poſt. bæarsliguep La X&e ed nimaduertiſſetA ppium Claudium contraid 2¹ ju lasn uæ πυ⁴εννο. Rriſtoph. in Veſpis: 2eρμιαποννικε quod ipſeex ueteri iure in x 1l. tab. tranſtule ame 1n omnes geue ⁵εαι‿έϋαeνς 2uæuνιοαν ds ᷣeꝭ&οννο æstoc Tat, uindicias filiæ ſuæ à ſe abdicaſſe,& ſecun ueprxpraori wVe la‿ανα⁴αʒ ππαανκαᷣᷣ Animum hic inſa io dum eum, qui in ſeruitutem petierat, dixiſſe— runnur ni Euryclis magiamq́ imitãs, alienis ſeſeuen Appellat Vindicias quaſſi poſſeſsionem filiæ num nbinerin tribus inſinuans, effudit comica multa. Era- ſuæ, in qua donec cognoſceret᷑ de ſtatu, dehe aoendeiu ſmus prouerbio Eurycles, uidetur aspiuav- ret interim pendente lite permanere. quoſen erfah vrbus dop legiſſe,& ab aſtris uera prædixiſſe exiſti- ſu& Vindicari uerbo Liuius utitur. Aſeon 4 ſhuri nu mat:ſed incidit, ut puto, in deprauatũ codicẽ. Verùm omnino peiuscenſuit Hermolaus in Annot. Plini. qui æε̈πσπσ pro uaſe accepit,& de diuinatione intelligit, quæ per uaſculum fit, qualis Aενομπυινάx. Sed de hoc alij. Pæd. in Verr. Lis uindiciarũ eſt, cum litigat de ea re apud Prætorẽ, cuius incertũ eſt, quis debeat eſſe pendente lite poſſeſſor. quod ali- bi ab alijs diffuſius traditũ extat. Eſt& Pro luſoriũ iudicium, cùm ſuper articulo co ... 6 1 4 Lno- —— 2z0 ſcitur, qui grauioris cauſæ ſit quoddam præ- De præparatorijs iudiciorum: quid ſit bon. jludium P lin. epiſt.lib. vlꝛad Vrſum: Tren pPoſſeſſ. gratia litis ordinandæ: quid Vindiciæ, Proluſio, Diuinatio, Præiudicium,& quædam ſi⸗ milia. CAP. XXIIII. ſtima, quantũ nos in ipſa pugna prælij& cer taminis maneat, cuius quaſiproluſio atq; prę curſio has cõtentiones excitauit. Perluloriũ! uerò iudicium ſimpliciter dicitur, in quopar H Ræparatoria iudiciorũ, quæluſtinianus 3 tes in necem alterius colluſerunt: ſicq; hæc L x eρανα uocate, qualia ſunt, ſatis diffuſe Doctores explicant. Verùm& quædam alia iudicia ueteres habebant, quæ hodie ferè exo hanc controuerſiam, quę ad litis ordinationè leuerunt, ſupereſt tamen tenuis quædam ad- pertinet, ſimpliciter Leuem cõtentionem uo huc in iure noſtro memoria:qualis eſt Agni- 30 cat in Claudio. Peregrinitatis reum, orta, in- tio bonorũ poſſeſsionis litis ordinandæ gra- quit, leui contentione inter aduocatos, toga- tia. Ea, ut Accurſius, Bart. alijq; tradiderunt, tumne an palliatũ dicere cauſam oportereèt, ſic fiebat. cùm filius emancipatus, uel poſthu quaſi ęquitatem integram oſtentans, mutare mus alienus, uel quilibet alius cognatus, qui habitum ſæpius,& prout accuſaretur defen- iure ciuili excluſus, humanitate tamen præ- toria admittebatur, accuſare teſtamentũ uole batd: is prius quoddam ſignũ, puta annulum, uel quamlibet rem hæreditariam petebat, ut ris partes ſuſtinere debeat: cuius rei exemplũ ſic a prætore recognitus, à iudice quoq; ciuili eſt prima Ciceronis in Verrem actio. Cur au audiretur. quam ſententiam ceu diuinatoriã 40 tem ita uocetur, Aſconius Pædianus& Aul. tranſalpini pleriq; improbãt, aliudq;ʒ ipſi cum Gellius lib. 1II. uarias rationes ad ferunt egoil Fulgoſio cõminiſcuntur, haud ſanè probabl lam probo, quòd iudex eum eligit q uem diui lius, ut apud Alex. relatum extate. Sumpſit, natatrociorem fore aduerſarium, minimeq; opinor, Accurſius coniecturam illam ex Co mæœdijs, in quibus exhibitione crepundiorũ amiſſæ filiæ agnoſcebantur: ut in Ciſtellaria Plauti, in Rudente, alijsq; poëtis: fortè& ex Tragœdia Euripidis, Græcisq; autoribus, a- pud quos Aegeus filium Theſeum ex gladio modis autem id fiat, oſtendit Fab. Ouintil. li- & calceis(quos ſub lapide reliquerat, filio, cũ so bro v. Sed noſtrates alio ſenſu præiudicium ad legitimam ætatem perueniſſet, ab Aethra accipiũt:nempe pro iudicio aliquo, quodrei uxore indicandos) cœpit agnoſcere: quod OQuidius metamorph. libro vi l.oſtendit. Ego in Epiſtola M. Tullij ad Trebatium librovrr. legi, Q Scæpionem prætorem ex edicto ſuo bonorum Turpilię poſſeſsionẽ Silio dediſſe, qua data deinde iudicium ſponſionis ſubſe- qui dehuerit, quæ fieri ſolebat conditionali- ter, niſi bonorũ Turpiliæ poſſeſsionẽ& ẽ. cu- ius exemplũ eſt& apud Plau. in Rud. Si tuas go eſſe oportet, niue eas eſſe oportet liberas& ẽ. Vnde apparet uerbalem hanc bonorũ poſ⸗ ſeſsionem fuiſſe, quam filio exhæredato præ tor dabat, ut quod ad litem ſpectat ei præiudi ſtituendo accuſatore quæritur,& decernitiu dex quis ex multis competitoribus accuſato Laæx, ſeuu εαx νᷣσνdicunt, nos Præiudiciũ, hoc eſt, res, quæ cum ſtatuta fuerit, adfertiu- dicaturis exemplum quod ſequantur, licet li tem non terminct, ut Aſcon. diffinit. Quot qua de re locis ſuis eſt diſſerendũ. Huc per tinet& Cenſoria animaduerſio: nõ enim rei v iudicatæ autoritatem habebat, ut Cicero pro Cluentio ait, ſed ſolum uim præiudicij. quia qui à cenſoribus notati aut præteriti erant, a- pud ſubſellia iudicum poſtulari poterant: u- bi niſi damnati fuiſſent, cenſoria animaduer- ſio irrita efficiebatur: unde Cicero in Piſo- nem integram legem accuſatori iudicioq; ſer uari ait. Eſt& alia Præiudicij ſignificatioa-„ pud Theophilum, qui, Præiudicium, inquit, eſt formula ex ſola intentione conſtans, quæ con- uox accipit VIpianoh. Sueronius Tranquill T dereturue, iuſsit. Eſt& Diuinatio, cùm decã v Præuaricaturum. Eſt& quod Græci pore VI iudicatæ exceptionẽ in altero parere poſſet: 1 1; 1 7 Ah 3 ddeci,quilbet cõten cervultactorisparlés Aleriofferre ſed uter vemuẽdicatdebetiu mucioneinterloqui,c r veeteneatur: quod a ſpondit,& ego Alibile 1 lDpIcap. XXlIIlet Ill Tb.&e g Aamtur prucſſu ſrgus fucri CalipiesTy OAlortuuliquid ien Vantumprofel leges interpreta curtefe, nõ uno in loc maumqeſt: improb mechod, quitribust bricam abſoluuntqu maimuscqyabulus mmeainoleuit, ab ob t.r* († Il Tl- In e lon ortu 40 edat be kceraſ 1 3 1. daarinet einlen bneie eorũ 1 In de. leam lſ 3 8.„ wuid mii Pon 1 ium 8 ußginus ane b urein Liumconni— äſexlarrna 2 dicaleé8 1 quaſi 1 rat dhdl lpoſſeſsio 4 4 ltepermanere debe dLiuius dricu And . I. — nui wexparte de Scuius incenäc igi auſ ubi Do⸗ ellte poſſeſſor l dores. Arcki aditũ ext lod al’ ahiqu teſti⸗ 4 Blaähh umn de teſtib. X caulæ ſit quodd mpn Vrad Vrſum:] ei elſiſttuta.6 uh apugnapreljge pen de inofft. s quaſiproluſioagy des excitauitPerlUbii 1 lciter dicitur in qu e alutlibertis.in Colluſerunt:ſi ter ſf cell'cauſ. d8 Suetomuslnngll Caſtonſt.ij. „Augadlits oxdintuni i ilud Leuemcötentionemun grinitatis reum orta i, ne inter aduocatosingy icere cauſam oponer gram oſtentans, mune drout accuſaretur deſen- & Diuinatio, cumdecò equæritur,& decemiti ompetitoribus accuſip lebeat cuius reiexemyl in Verrem actio, Cural onius Pædianus& All rationes adferunt egpl ex eum eligitqgem dii aduerſarium minindi ſt&e quod Græci quu dicunt,nos Præiudti- ſtatutafuerit adfenti- vodſequnntur lecl Aſcon. difini. C oſtenditfab Quidll llio ſenſu præiudicim judicio aliquo, qlbo, teſta. 401 condemnationem in ſe non habet a. Exempli cauſa: Seruus meus, uel libertus, mihi cõtro- uerſiam faciebat, aſſerens ſeruum meum, uel libertum non eſſe: dicitur hæc actio præiudi- cialis, quia ſatis eſt iſtis dicere, Si apparet me liberũ uel ingenuũ eſſe: nec neceſſariò requi ritur ut ſubiungat, cõdemna iudex. Accurſ. tamen tres alias rationes adducit, Tranſalpi- ni quartam, omnes ſatis fragiles. Hodie duo iudicia præparatoria maximè ſunt in uſu. V- num, cùm petuntur expenſæ litis, uelalimen ta: quia quis interim propter inopiam nõ ha- bere ſe dicat unde ius ſuum tueatur: quod cõ cedi filijs, uxoribus, monachis ſolet, qui ex cauſa aduerſus patrem, maritũ, monaſteriũ agere uelintb: concedit᷑& quandoq; ei qui ſu- per bonis litigat, quæ cõmunia cum aduerſa- rio eſſe prætendit, ſi pro ſe aliqua ſit præſum- ptio. Alterũ eſt, cùm in interdicto, Vti poſ- ſidetis, quilibet cõtendit ſe poſsidere,& neu- ter uult actoris partes ſuſtineres, aut libellum alteri offerre, ſed uterq; de facto ſibi poſſeſsio nem uẽdicat:debet iudex ſummarijſsima co- gnitione interloqui, quis actoris partes ſuſti- nere teneatur: quod ex facto Paul. Caſt. dre- ſpondit,& ego alibi latius diſputaui,& ſuprà lib. vi. cap. x XIIII. etiam docui. Quantum proceſſſus profeſſori neceſſarius ſit: quis fuerit Callipides Tranquillo,& Analectæ denecæ &Martiali: quid item Satagei. CAP. XXV. Vantum profeſſori cõueniat plurimas — leges interpretari,& multa docẽdo per currẽre, nõ uno in loco à me proditum, decla matumq; eſt: improbauiqʒ ſæpiſsimè eorum methodũ, qui tribus menſibus uix unam ru- bricam abſoluunt:quæ ſtudiorum corrupte- la, maximusq; abuſus, non ita diu, ſed memo ria mea inoleuit, ab obliuioſis hominibus,& ingenio tardis, ſed ſua tamen nimiũ admiran tibus inuecta:qui nihilominus hoc potuerũt, ut quamplurimos ſectatores haberent: uerũ ſimilis ingenij,& bardi bardos. Emicant ta- men aliqui,& ſi nõ palam, ſaltem clanculum, & ſecretis epiſtolis conqueruntur, ut nuper- rimè egregiè doctus iuuenis Aſcanius Sco- tus Peruſinus, datis ad me literis, A⁴αα˙⸗ uu inquit,& æAxiæν mνμο ⁷ εα, de a- e υννσmuτd ue&. qui circa quiſquilias& a- nalecta iuris magnam partem occupatus, aſ- ſiduo curſu nullum cubitum proceſſerit,& etiamnum primordia legis urgeat: quocirca ſcias uelim, magnam partem cohortis litera- riæ iamiam iſtuc adornare, ubi te autore me⸗ thodico proficiat in ſummam&ë. Recte ſanè dici huiuſmodi homines poſſunt Callipidæ, idqʒ ex autoritate Tranquil. in Tib. Cæterum dubitatur unde origo prouerbij effluxerit, nec ſatis id uidetur hactenus explicatũ. Ego ex Ariſtotele libro ππe 2mQε̈Fονμ— à Callipide hiſtrione ortum arbitror, qui cùm indecen- tes& nimios motus in actione haberet,& ſe ſe in gyrum ageret, meruit ſimia appellari. de Aiæp νeďev ναν eibuup 5 lauiοννοο πμνυάιιυπσ- Parergon muris lib. VIII. 10 42 Aup νέ. Vnde apparet in eos quoq;ʒ quadra reprouerbium, quos Seneca epiſtola Xx cIX Satageos uocat, ea forma, qua nos luriſcon- ſulti Abigeos dicimus. Quintil. Afer uenu- ſte Manlium Suram multũ in agendo diſcur ſantem, ſalientem, manus iactanté, togam de ijcientem,& reponentẽ, non agere dixit, ſed ſatagere. Quid ueròo ſint A⁴ nalecta, haudqua- quã explicatu difficile eſt:uulgò enim Gram matici ſic interpretãtur reliquias, ſeu micas, aut oſſa quæ de menſa cadunt: unde& Ana- lectę, ſerui qui ſub menſa incuruati eas aſpor tabant: quòd enim precioſiora fierent paui- menta, ſerui collectis manu reliquijs, nõ ſco- Pis, ſed ſpongijs ea extergebant. Martialis: Ocia ſed ſcopis nunc analecta dabunt. enim alc*εννν diſperſa colligere, ſicut aui culæ faciunt, cùm ſemina de aruis roſtro ex- cerpunt. Hinc iocus apud Senecam epiſtola 20 XXVII. de Caluiſio Sabino in conuiuijs ſer 30 50 60 uos literatos ad pedes habẽte, ut uerſus quos referret illius memoriæ ſuggererent: Suaſit, inquit, illi Satellius Quadratus ſtultorũ diui tum arroſor,& q́d ſequit᷑ arriſor, ut Grãma- ticos haberet analectas, id eſt, qui ſub ſpecie colligendarũ reliquiarũ eſſent illi à memoria. Scio recentiores quoſdam hæc omnia aliter interpretari: ſed ut ego arbitror, nõ ſat rectè. DNæ AND=v ALCIATI IVRISCONS. PARERGAN ſeu obiter dictorum li- ber nonus. Quis ſit Doſthumus alienus:& declaratus Inſtitutionum locus. CAP. I. 1OSTHVNMVéS alienus in iure no ſtro uarijs accipit᷑ modis: in pri- mis, qui extranei alicuius filius poſt eius mortẽ naſcitur: ut ſi in- ſtituam Titium amicũ,& ſi quis ei filius naſcet᷑: uideturq; is omni reſpectu& αρράνOυάυηπσππσκσο õ-ic appellari. Eſt& alienus poſt humus teſtatori, qui in eius poteſtate futurus nõ eſt, qualis eſt is nepos, qui ex filia naſcet᷑: hic enim non in aui materni, ſed in patris ſui familia eſt. Dicitur etiam Poſthumus alie- nus, qui ex filio emãcipato eſt natus, talemq́; cœpere Prętores ad aui ſucceſsionem edicto ſuo uocare: prius autem nec inſtitui, nec le- gari ei poterat f, quia incertis perſonis legari non poterat:at incertis perſonis tuxs, id eſt, ſi- milis eſt hic poſthumus, ut inInſtitutionibus græcis dicitur. Poteſt& Poſthumus alienus dicis, qui ex filio in poteſtate naſcit᷑;, ſitempo re teſtamẽti perpenſo ſuus hęres auo futurus nõ eſt, ut quia primũ gradum pater teneath, quẽ inſtitui certa formula poſſe, C. Aquilius Gallus induxiti. Videndũ ergo de quo intel- lexerit Iuſtinianus, cũ in Inſtitutionib. ita ſcri pſit: Poſthumus autẽ alienus hęres inſtitui& antea poterat,& nũc poteſt: niſi in utero eius 8 = e l. quæſitum.§. item ſpongiæ. de fund. inſtr. 11 III f inſtit. de bon. poſſ. in prin. IIII g§. poſthumo. Inſtit. de lega. hl. penul. de le⸗ Za. j. i I. Gallus. de li⸗ ber.& poſth⸗ 4 a I. mariti. 9. fi. de adult. 4 5 arg. l. extra⸗ nei. C. de hæ red. c l ſi quis uintt. de tritic. uino G olco leg. d Lax. Bay fius. 4 ¹3 quæ iure noſtro uxor eſſe non poteſt. Et Ac- curſius de eo intelligit, qui ex emancipato na tus eſt, qui poterat iure prætorio inſtitui, li= cet non ciuili:ut dictio Antea, intelligat non iure XII. tabul. ſed poſt Gallum Aquilium, aut Prętores. qui ſenſus uerba legis uiolat. Et cùm dictio Autem, ſit aduerſatiua ſupra ſcri- ptorum, hoc ſenſu non ijs aduerſaretur, quæ eiuſdem generis ſunt“, cùm ſupra poſthumo alieno nihil antea relinqui potuiſſe dixerit. ut rectè aduerſatiua concepta ſit, oportet di- ctionem Antea, eodem ſenſu accipere, quo ſuprà fuerit poſita. V eriſimilior fortè fuerit interpretatio, ſi de poſthumo prorſus extra- neo accipiamus, qui uidetur olim potuiſſe in ſtitui, quod Io. Fabri cenſuitb. Et quod ſequi tur, niſi in utero eius ſit, quę iure noſtro uxor eſſe nõ poſsit, intelligendum eſt, nõ reſpectu teſtatoris, ſed generaliter, quę nubere nõ poſ ſit, puta quia Veſtalis, ſeu ſanctimonialis. Sed& hic ſenſus non caret ſcrupulo:& in In ſtitutionib. græcis exceptio illa manifeſtè de ea loquitur, quã teſtator uxorem habere n5 poteſt. Et certè res omni ſcrupulo careret, ſi contextui ineſſet negatiua,& in græco dum dicitur, òαη̈ννσννυονοπονττησαωωο‧ ſcribatur&υ τπQννοο, Supra dixerat, poſthumo alieno nihil olim re linqui potuiſſe:hic dicitur, poſthumo autem non alieno, id eſt, ſuo, poterat, dum tamen ex ea natus ſit, quæ uxor eſſe poſsit. Verũ quia antiquus codex, quem habeo, uulgari lectio- ni conſentit, nihil decernere auſim. Quid Oenomeli à Mulſõ diſferat, defenſus Vlpianus: quid ſit conditum Palladæ in Epigram. quid Pocula Acheloia, Vergilij locus. CAP. II. Lpianus lib. X Xv. adsabinumo legato uino omne contineri dixit, quodex ui- nea natum eſt:factitium uerò non contineri, ut Zythum, Camum, Ceruiſiam: quas uoces libro Prætermiſſorũ declaraui. Subijcit, nec hydromeli:quid ſi conditum ſit?& reſpõdet, nec hoc puto, niſi alia mẽs ſit teſtatoris. œno meli planè, id eſt, uinum dulciſsimũ, contine bitur. Exiſtimant aliqui duelmendoſum hũc eſſe locum, uel ignorantiæ reum eſſe VIpia- nũ, qui cùm ſcripſiſſet, legato uini mulſum non contineri, nunc œnomeli dixerit cõtine ri: cùm tamen Dioſcoridi& cæteris Græcis ordεαιενι ſit, quod Plinio& Latinis mulſum. E- go duplex œnomellis genus apud Dioſcori- dem legi, alterum ex uino auſtero,& uetere, quod propriè ſit mulſum: alterum ex muſto dulci, quod tempore uindemiæ cõficitur, ſe- Xxta parte mellis addita, quod dulce perma- net:& id arbitror œnomeli VIpiano ſpeciali uoce dictũ.Qui collectanea de re ruſtica græ cè ſeripſit,& Conſtantino Cæſari dicauit, œ- nomeli hoc decima tantum mellis parte mu- ſto iniecta confici tradit, ut merito nomen ui ni nõ perdat. Videtur Narcellus Dioſcoridis interpres in deprauatum codicem incidiſſe, qui hoc mulſum ex ſeſtarijs duobus muſti,& uno mellis fieri ait, cùm tamen Aldina editio 20 30 40⁰ D. Andreæ Alciati 2 X 7 7. habeat fę s, ey d εeνμν 2ryuds.Sanèun⸗ de uinum dicatur non una eſt opinio,& Græ ci ab Oeneo Aetoliæ rege clvον dictũ ferè con ſentiunt. unde Nicander, ouuee G9 Hni Næo erraeosi oivog A. Sic& Menalippi ea deNe, Geu, 2c uae. D16 alippi- des Nileſius, a ασσνσ eiop oirdag. Contrà He- catæus Oeneum ipſum à uino dictum putat ſeu à uitibus, quia antiqui uites arxuocabat, 414 % e⸗ ut eſt apud Athenæũ lib. II. Iulius Hyginuse Liberũ patrem ab Oeneo hoſpitio uff 1 tradit cum eius uxore concubuiſſe xenij nomine uitem dediſſe,& plantandiar- tem docuiſſe, utq́; fructus ab eius nomine voꝰ diceretur mandaſſe. Idem ſubijcit, in Aeto lia primũ aqua Acheloi fluminis dilutum ui⸗ num fuiſſe ab eo, qui deinde Ceraſus nomi- ne dictus ſit, quoniã eᷣαεσσ ſignificat miſceo: ut meritò Verg. I. Georgicorũ, ad ſupr ptas fabulas alludens ſcripſerit, Poculaq́;ʒ inuentis Acheloia miſcuit uuis. Sanè quod Vlpianus hydromeli cõditum ab alio ſeparat, uidetur inueteratum illud intelli gere, ſicut hydromeli ſimplex, q́d eſt recens, & ‿ιυανμραησν Græcis dicit᷑, quaſimel aqua tem peratum, ſeu ut L. Columella uocat, dulcis a- qua,*σ£ ueνε,quod, ut dixi, miſcere ſignifi cat:non, ut quidam fputant, àx— robur. Sed de hocplura Pliniu Pite XVII.& XXI. cap. x xIIII. qui melicra ton aquam mulſam, hydromeli conditum, ui detur ex aqua& melle uinum appellare. De hoc condito arbitror intellexiſſe Palladam græcum poëtam epigram. libro I.&r iενεέ ijs carminibus: Kovd's α‿⁴αέι ⁸σσ ννσρσνν lv d Svo⁵εμένν Sp K.Gp p. x⁵⁴ Uœæoup d ⁴οιινεQσχςασο, 7 Sxr, Nop u ri 28 Soeενσν ινεμέινμσσα Neyο* ππ. Condito indigeo, conditi dic age nomen Vnde uenit, Græcis uox aliena modis. Hoc mihi amice para, ſtomachus me detinet ægrum: Vtilis huic, aiunt, potio talis erit. Dictio enim illa, οτππ, arguit de hydromelle hoc intelligi, quod ſimpliciter Conditum di- cebatur, non de quocunq; cibo qui cõdiatur, quod Grammatici aliquis crediderunt. Ete⸗ ę rinata tenim in collectaneis rei ruſticæ lib. vIII. de- ſcribitur conditi confectio ex Democriti au- toritate, quæ melle, uino albo, pipereq; con- so ſtat, quæ uidetur mihi potius ad intinctus, q́; ad potionem pertinere. Oeconomia quid ſit: deſenſi noſtri Doclores, qui Iconomum pronunciant:& an maior ratio accentus quam ſllabæ ſit in græcis dictionibus quas Latini uſurpant. CAP. III. Conomus in iure Pontificio,& in Iuſtinia ni nouella latinè legitur, qui Græcis eſt eio voos. ſignificat autem diſpenſatorẽ,& qui cu 6o ram domus habet: unde noſtrates Doctores g lismn ſic eum uocant, cui res eccleſiæ gubernanda êcuε mandatur h, præſertim ne ea uacante fructus ſades interim diſsipenturi. hinc Oeconomia rei fa ĩic 2 miliaris ratio, de qua& Xenophontis& Art ſtotelis ſuſceptũ, Oeneoc; aſcri- ech.. b gc, quod eſt ſ cun slib. XIIII. ca- n an* of łẽ aionẽprofelamus- Heronymus'alij eit dirum dixere,&me vere,nô Paracletum niione&e ſyllabas ac nem uitiarunt. unde dentius corripiunt nclitum didonius,, peln Serapin quanc lacobum, Agapitun igenus ſimilia co⸗ ruonem, ſed ſecund nunciationis uſum. Ebolitanus penult zerunt; idemq; Sido docrate maiorem pr lentionẽ ducente liigatores iſti urecẽ clantes ferant, uel nialiquantograuin darum rationem deli Qunt ueterd lcen duͦproducti dlclinlier⸗ lwalonunp poctan ceronem lib e⸗ Jeheleätlem dic ſententiaalias do ulonem proficiſ dus lubpellibus uſn moglamnuperrim obauit Si uerum, ew quali ſubpellexe a 44 duna zeu San re c opini dh Jenngdichi, Cr ſc ciipſerit, amiſeuituui. shydromel icci,quaſimelaquum lumellauocat dulcia drut dini micerelgul putant a em quodch ara Pliniuslib.XIIc apP. XXIIII. quimelirn nydromeliconditum,i lle vinum appellated r intellexiſſe palladm „ gram lidro.sr rnuij rcl milpru 8)5 dMGpup. „14- nJgLgeniehu vlt Wyxa To. lic agt nomen xalienamodh. machusme detinet egtum. otalig erit. , arguitde tychomal mpliciter Condinmd cunq; ciboqui cõduari, iquis ceediderunt E' reiruſticæ libnIrd ſectio ex Democtlu 2 vino albo, piperec col, ipotius ad intinetlb- ere. 4Labeo. de ſa bell leg. 79 Parergon luris lib. IX. uus ſtotelis liber extat. dicitur& quãdoq; hoc no mine ratio ordinis, ut citra confuſionem om- nia rectè atqʒ ordine conſiſtant: quod non ſo lùm Poëtis comicis obſeruatũ oſtendit Do- natus in Andria Terent. ſuper illo carmine, Audiui Archillis:ſed etiam Oratoribus ual- de neceſſariũ eſt, ut recta diſpoſitione utant᷑, & quidq; ſuo loco dicant. Fab. Quintil. lib. j. ca. XIIII. Oeconomia quoq; in is diligẽtior, quam in pleriſq; nouorũ erit& ë. Cicero ad Att. Si oluòvo perturbatior eſt, tibi aſsigna- to, te enim ſequor ꝗέιαέινννx quæ uox eo ſen- ſu accipitur, atq; ſi quis diceret, Fuit quidem Aretino& Alexãdro& pleriſq; alijs magna interpretandi ſubtilitas, uerũ cæconomia nul la. Vitium id æ&εένν quoq; Gręci uocant, ual de in ſcriptoribus damnandum. Cæterũ no- ſtros Doctores irrident Grãmatici, quòd Ico nomos dicant,& nõ Oeconomos, ut ratio po tius uidetur ſuadere. Quibus ego reſpõdeo, adhuc ſatis conſtitutũ nõ eſſe, Græcas dictio nes quas nos Latini accepimus, ſecundũ pro nunciationẽ græcanicam, an potius ſecundũ rationẽ proferamus. Ambroſius in hymnis, Hieronymus alij eius temporis, ubiq; Para- clitum dixere,& media correpta pronuncia- uere, nõ Paracletum, id eſt, conſolatorẽ: qua ratione& ſyllabas ad pronunciationis ratio- nem uitiarunt. unde Idolum S edulius& Pru dentius corripiunt, Trigonũ Auſonius, He- raclitum Sidonius, Axioma Martianus Ca- pella, Serapin quandoq; Martialis. ſic uulgò Iacobum, Agapitum, 1heodorum, Iſidorũ, idq; genus ſimilia corripimus, nõ ſecundum rationem, ſed ſecundum accentum, atq; pro- nunciationis uſum. ſic è contrario Sidonius & Politianus penultimã in Euripide produ- xerunt: idemq́; Sidonius& Maximianus in Socrate, maiorem pronunciationis quàm ſyl labæ rationẽ ducentes. Itaq́; æquo animo uiti litigatores iſti Iurecõſultos hac in uoce græ- ciſſfantes ferant, uel ſuos damnent autores, qui aliquantò grauius, etiam aduerſus ſylla- barum rationem deliquerunt. uanta ueteri licentia ſit in corripiendis uo cibus productis alicuius literæ eliſione: Plauti carmina explica⸗ ta, aliorumq́; poëtarum, maxime Ennij apud Ci ceronem lib. I. de Offic. CAP. IIII. Vpellectilem dici, ex Labeonis& Celſi S ſententia alias docui, quòd olim ijs qui in ſegationem proficiſcerentur, locari ſolerent quæ ſub pellibus uſui forenta. Sed hanc ety- mologiam nuperrimè aliquis tali ratione im- probauit. Si uerum, inquit, eſſet quod ſupel⸗ lex, quaſi ſubpellex diceretur, primam ſylla- bam producere deberemus, cùm tamen con- ſtet grauiſsimis autoribus corripi.Perſius: Tecum habita, ut noris quam ſit tibi curta ſupellex. Sed certè id argumentũ haud tam efficax eſt, ut grauiſsimorũ Iuriſconfultorum autoritas magis me non moueat: etenim certũ eſt, præ poſitionẽ hanc Sub, naturaliter corripi, quiæ adiecta alteri dictioni, b litera ſummota, ſer- uat nihilominus naturam ſuam, ſicut& Ob- mitto: quo exemplo Horatius in eo primam corripuit, Et præſens in tempus omittat. Sic Curule, ſic grabatum primam corripiũt. Sic Ennius in carmine quod M. Cicero libro 1. Officiorum adducit: O domus Anci quam diſpari domino dominaris. Sublato enim ſibilo, primam in Diſpari cor- 10 ripuit. Sic Plautus in Trinum. quadratũ hoc brachycatalecticum poſuit carmen: Atq erit ſi nactus proinde ut corde amantes ſunt cati. Poſuit Cati, pro Capti: ut ſublato p, ſyllaba efficeret᷑ breuis, qd ratio carminis expoſce-/ bat: quã licentiã in ſuo quoq; tumulo, quod tribus longis uerſibus fecit, uidet uſurpaſſe: Poſtquam eſt morte catus plautus, comœdia luget, Et ſcena eſt deſerta:dein riſusq;, iocusq́, Et numeri innumeri ſimul omnes collachrymarunt. 20 Idem in Perſa: Qui ſibi parentes fuerint, unde ſubruta eſt. pro ſubrupta, eſt enim trimeter uerſus. Græ cis uerò poctis fit id frequentius, quorum ex emplo Martialis ſecũdam in Smaragdo cor- ripuit.Sic& daphne, progne, cygnus, zacyn- thus, quandoq́; primam corripere credi poſ- ſunt. Homerus uel in primo carmine xavic- o αάν, ſublato Adμε⁴ ſecũdam in Achil- le breuẽ fecit. Idem axο u⸗ A&τεο tν dεν ⁵a⸗ 30 wAp αα, Primã in dactylo corripuit, exempto in pronunciatione eæꝶππmπα.& alibi æ- οτνμπσαά‧ r αροσσπηάσ dixit. ſic Oppianus α⁴έ- Auboe pro ⁵α̈ννέσα̈½ Heſiodus in ſcuto Hercu- lis ubique de Electryone literam abijcit, ea- dem ratione: Aur ꝙ vvN auuꝓριν οεακσνρνυυ˙ε‿. Latini parcius uidentur hac licẽtia uſi, quòd quædam barbariſmi ſpecies ſit: niſi quòdue- tuſtiſsimi, præſertim Comici poëtæ frequen 40 tius uſurparunt, maximè ubi duæ uocales cõ currunt. unde Mei,& Tui, apud Plaut. mono ſyllaba ſunt: Mei te rogãdi, et Tui reſpõdendi mihi. ſic Horatius, Plus aptaq; remis, pro pa- lus:etem̃ us, producit᷑ naturaliter. ſic Praxilla AMG eεε+ ƷτQ Lop gui sSbeoru trebop. Theocritus in epigrammatis, Kal&νρρRμ⁵⁵op benx εᷣνᷣνςαœe. Vtrobique ⁊zαυννς ν monoſyllaba eſſe ratio carminis indicat,& Euſtathius atteſtatur. Sic so& in elegidio Solonis, OnGdp Gονmᷣσeο‿ feiν επᷣᷣνᷣνsν π ,e daie rop. Plenæ ſunt Plautinæ fabulæ huiuſmo- di conciſis, atq́; ſynæreſibus, ſyncopatisq́; uo cibus, quod& in pronunciatione obſeruatũ oſtendit Aul. Gellius lib. I1I. cap. X VII. Sed quod ad defenſionem Labeonis& Celſi atti net, hæc ſatis ſunt& ſuper. De enſus Caius I. C. in etymo arrogatio- nis,& Eraſmus in dicterijs Diogenis Cynici. CAP. V. Vit id iuris receptiſsimi, ut qui ciuis Ro manus ſui iuris eſſet, nõ niſi lege lata, aut ciuitate priuari, aut in alterius poteſtatẽ trãſi re poſſet: quod ſuprã libro primo à nobis la- tt 4 a l.ij. ffde ado⸗ ptionib. . b rub. de oper. no. nunc. 4 c xxvj. q. v. nõ 4 liccat. * 1 d L. properan⸗ dum.. cũi au tem. C. de iud. 4 ⁷ tius traditũ eſt: hincqʒ qui ſui iuris fuiſſet, ab altero adoptari nõ poterat, niſi per populi ro gationem id factum eſſet: unde adoptionis il lud genus arrogationis nomen meruit, cuius rei autor eſt Aul. Gellius lib. v. cap. x I X. Ca ius uerò Juriſcõſultus aliter ſenſiſſe uidetura: qui idcirco ſic dictam ſcripſit, quia is, qui ado ptat, rogatur, an uelit illum ſibi iuſtum filiũ: & adoptiuus, an uelit eum ſibi patrẽ eſſe: quę ſententia non adeò probabilis, ſicut Gelliana eſt, ſuntq; qui hac in re erraſſe Caium aſſeue- rent. Ego arbitror hanc etymologiam Caium excogitaſſe, quæ tempori ſuo conueniebat, quod uetus ille mos rogationũ iandiu abuſ Tiberij Imperatoris tempore exoleuerat. 80 Ient autẽ prudentes uiri etiam à præſcriptis, certisq; formulis recedere, ut ſe tempori ac- cõmodent, quod Græci uocãt alρν Mνap. Sic uidemus Marſilium Ficinũ Philoſophũ & doctum& grauem, cùm dialogum Plato- nis, qui Charmides inſcribitur, in latinũ ſer- monẽ transferret, quædam omiſiſſe, quę græ cx licentiæ& Platonis ſeculo utcunq; tolera- ri poterant, Chriſtianis uerò auribus hodie obſcœniora uidebãtur, quam utab eo deſcri bideberent. Sic G eorgius Trapezuntius nõ pauca& ipſe in Euſebij lib. 2⁸* Wæyyeau* 1 aæo xduig reliquit intacta, quę latinis auribus irreligioſa exiſtimari poterant. Nuperrime Eraſmus Roterodamus apophthegmata quę dam Diogenis Cynici latinè edidit, ex quib. aliqua obſcœna in alium ſenſum uertit, non imperitia, ut uidetur, ſed iudicio:ut cùm Xρεν vuνν m. αασν ſimpliciter dix it, operatus in cõ ſpectu omnium: quod audacior aliquis erra- tum exiſtimabit. Sed ueriſsimum eſt Cato- nis oraculum, Xlicenam diſciplinam temerè ne contemnico. Inuocatio diuina quomodo neceſſaria fa cur abſentes pro ſe Deum præſentem habere dicantur: de fenſus, declaratusq; Vergilius in Georg.. CAp. VI. N Eiwr eſt, atq; trita noſtratibus quæſtio, an Tabellionis documentũ ualcat, quo diuini nominis inuocatio ſit omiſſa Et rece- ptius eſt nihilominus ualere. licet enim no- uella Iuſtiniani conſtitutione cautum ſit b, ut inſtrumẽtis omnino nomen Imperatoris prę ponatur: nõ tamen extendendum id uidetur ad diuinũ: ſiue quia Imperatoriũ apponitur, ut certius quo anno geſta res ſit appareat: ſi- ue quia diuinũ ſemper tacitè ſubintelligitur: cùm quicquid agitu r, Deo autore agatur.& ubi homines nõ adſunt, ibi dij ipſi, utpote ſo- litudinis amantes, adeſſe creduntur. unde Ju- ſtinianus d. Litigatoris inquit, abſentia, Dei Præſentia ſupplet.& Diogenes d octori qui modico theatro r pauciſsimisq; diſcipulis pro fitebat᷑, Magiſter, inquit, cum dijs multos ha- bes auditores. ſic Papinius Statius: Nocte ſilenti Cum ſuperis terrena placent, tua turba relicto Labeti cœxlo. D. Andreæ Alciati 10 20 30 4⁰ 50 60 4¹8 Veteres tamẽ ab inuocatione diuini numinis au ſpicari in operib.ſolebãt: qd Plato in Legi bus fecit,& NI. Varro in Re ruſtica, ut omft⸗ tam Xratum,& ua apαινρμαραοα‧Vergiliũ, cæte- ros poeëtas. Nemini cùm puer eſſem audire Ioãnem Laſcharem plurimis uerbis in Pub. Vergilium inuchentem, quòd nimia confu- ſaq; inuocatione in Georgicis eſſet uſus, in eumq;ʒ ludere tali diſticho: Paſcua& arma parum, multum tribuere Maroni Arua, quòd auſpicijs tot colit ille Deum. Atqui plures etiam inuocauit M. Varro,& cùm de aruorũ uitiũqʒ cultu dicturus eſſet, re ctè primũ Liberũ& Cererẽ inuocauit,& Li- beri comites Satyros, Cereris Dryades, quæ etiam primæ dicunt᷑ mortales docuiſſe què- admodum frugibus ueſci deberent,& mitio- ribus epulis ſaturari:unde nullus Cereri cul⸗ tus abſq; Nymphis exhibebatur, ut Mnaſcas Patrenſis eſt autor. Deinde quia de cura ar- mentorũ erat dicturus, primũ propter equos Neptunum, propter boues Apollinem No- miũ, propter oues Pana aduocauit, tum quia de arboribus quoq; pręcepta erat traditurus, Mineruã, pi opter oleas Oſyrin, propter ara- tra conficienda Syluanũ plantantibus fauen- tem eſt precatus,& illi teneram ab radicecu- preſſum aſsignauit ᷣρρσςρεαμ, ſtolones ſi⸗ gnificans, qui ab radice arborum tam tenelli uellunt, ut transferri tutò poſsint: maximeq;ʒ cupreſſus meminit, quod illa nectaleis necra mis plantari, nec decacuminationè ferreua- leat: quæ enim Seruius& cæteri cõminiſcun tur, cum autoribus pugnant, à quibus prodi- tum eſt, amatorẽ Cypariſsi Apollinem fuiſ- ſe, non Syluanum:tametſi etiam ſuſpecta mi- hi ſit ea fabula, quam de Ariſtæo tradunt, ut in Cæa inſula eum paſtoralẽ uitam egiſſe cre damus,& à Vergilio ceu numẽ hocloco in- uocatum:mellis quidem inuentionem ei tri- buunt, alborum iuuencorũ numerum nõ tri buunt. Colebatur autẽ Apollo in inſula Cęa, in ſaltu edito inter Coriſs iã& Pœteſſam, ut eſt apud Strabonẽ lib. x. Nam& Dion Coc- ceius lib. LI. hiſtor. ſcribit, P. Turuliũ ab Au- guſto occiſum, quòd ſyluam Apollini ſacrã in inſula Cæa nauibus faciendis deuaſtaſſet. Quod autem tercentum iuuencos ait, uide- tur Theocritum imitatus Eidyllio X XXII. Taxsε⁴ιτ/ννρασνQοιτπσνοισαοιυε SXrνο vuσερ F Auxig 7 ½. Niſi hunc numerũ pro magno poſitum ſim/ pliciter dicamus. Catullus: Quos ſimul complexa tenet trecentos. Apollonius lib. Argon. IIII. debobus Solis loquens ſimiles candore lacti ait: Taœα αeωπœάάχᷣ 6Eeιαmρτ σέιονQ—ας‿ἀν αιςᷣνἀeσQ!‚Qέ Ceimelium mit nns quid ſic in iure: Qentenda tuus Plautus in Trucul. CAPp. VII. Imiliarchion quid ſit in iure noſtro, ſatis. legum ipſarum uerbis deprændipoteſt. e li⸗ — ....—„. 1 rS Reditus, inquit luſtinianus exigantur&de ο ponantur 1 4ℳA 1*11 lb alibl. ant.Dlautls in II lecuaccepiſepro ialecto acentdant vuilumfuit, quon cicunferuntur, Nor uukraluud mii Luun herk tiler vii aapppimm nepoſe⸗ un ſao hic alerien Videnturhæc don- ppellari Leonidæe Dhorm. Geta: mitturalo munert,u Danu talon quo iem quicſttkhadan⸗ Eraſno intexpretat Alionispœnan Tun conſtat, 1 equitas aliqua X pud Gellium lib. X ducit dex. Cæciliuis rependendæ pœnæ, uuem In legequo puet, Exodi XXI.8 Nonmilſereberis eil reulum pro oculo, ſthagoras aded ear lcipulinibil aliudius ulaiionem quod un dcim dieitur uteſt nm Nicomachio degans extat Helio cultu dictur eceptaerat traditurd, as Oſprin, propteran nũplantantibus fauen, li teneramabndicec dgocsa, ſtolones ce arborumtamteneli duto pobsint:maim uodilla nectaleisnen acuminationé ferteu s& cæteri côminilcun Ignant à quibusprod- ariſsi Apollinem ful- netſi etiam ſuſpeckam de Ariſtæo tradunt u ſtoralẽ uitam egilece ceu numè hoclocoii- em inuentionemei 1 ncorũ numerumnöti ?Apolloin inſulCg oriſsiã& Pœteſſam u X. Nam&Dion Co bir.Tuniliba Hluam Apollii i faciendis deun 1 um iuuencos ait, Ucl⸗ atus Eidylli XXXI „ad 0l ruua IWuyn 3„tol jdſitin unr wh veibi deprænd sdehees alßC.debon. aut. iud. hcea quæ. de ff achid. C riij q. J. c. duod debet. dlif Had Tur bil. elßn. C. deac⸗ cuſct. 4¹⁹ ponantur in æde ſacroſancta, uel in cimeliar chio ciuitatis, ſub qua poſſeſsio ſita eſt. Idem alibiꝰ: Neceſſe eſt præſentibus tabularijs res ſignare,&in cimeliarchio eccleſię deponere, ut cimeliarchi tamen aliquod detrimentũ nõ ſuſtineant. Sunt autẽ ρμαλπάν res precioſæ re- poſitæ, ut uaſa aurea, argentea,& ſimilia, aνσ 7 uενεοασunde metaphoricas& quæ corpori adponuntur ſic dici poſſunt. Polybius uexil- la æxivsr, quæ in templo Mineruæ Inſubres habebant, appellata, eſt autor: unde etiamnũ ibi eſt cimeliarchæ officium:«ερμφςνμα/ eõnim uo cant Græci æivyzæ, quòd inde non amouean- tur. In iure Pontificiob mandatur Archidia- conis, ut cimelia de diuerſis eccleſijs collecta omni fide& ſolicitudine ſeruent,& cuſtodi- ant. Plautus in Trucul. cimelium munus ui- detur accepiſſe pro xenijs, quæ puerperis dũ in lecto iacent dantur. eius carmina appone- re uiſum fuit, quoniam uulgò corruptiſsima circunferuntur: Non audes aliquod mihi munus dare cimeliums Lucrum hercle uideor facere mihi, uoluptas mea, Vbi quippiam me poſcis. PH. At ego ubi abſtuli. lam faxo hic aderit, ſeruolum huc mittam meum&c. Videntur hæc dona Græcis έενέι quoq; appellari Leonidæ epigram. libro vI. Terent. Phorm. Geta: Ferietur alio munere, ubi hera pepererit. Dana talionis quomodo hodie ſublata hi. itemq; quid ſit Rhadamanthæum iudicium, diuerſa ab FEraſmo interpretatione. CAP. VIII. Alionis pœnam lege XII. tab. inductam 1Iau conſtat, quam tamen iuris præto- rij ęquitas aliqua ex parte mitigauit:cuius rei apud Gellium lib. Xx x. duplicem rationẽ ad- ducit Sex. Cæcilius Juriſconſ. incõmoditatẽ rependendæ pœnæ,& retaliationis difficul- tatem. In lege quoq; ueteri eam conſtitui ap- paret, Exodi X XI.& Deuteronomij XIX. Non miſereberis eius, ſed animã pro anima, oculum pro oculo, dentẽ pro dente exiges. Pythagoras adeò eam approbauit, ut eius di- ſcipuli nihil aliud ius eſſe diffinirẽt, quàm re- taliationem, quod uulgò Rhadamanthæũ iu- dicium dicitur, ut eſt apud Ariſtotelem Mo- ralium Nicomachiorum lib. v. cap. v. de quo elegans extat Heſiodi poëtæ carmen: Eaxs.doi, zueu Cε, NIxi ila PWν. Lex recta eſt, cum quis patitur quæ fecerit ipſe. Cæterùm Ariſtoteles ſupraſcripto loco hanc ſententiã nõ probat:& iure noſtro calumnia- tores alia pœna puniuntur, ſiue ad Pontificũ decretac, ſiue ad leges ciuilesd attendamus: ſe e cundum quas hodie omnia iudicia extraordi naria ſunt, ideoq; in eis arbitrio iudicis fit cõ- demnatio: alioquin ordinarijs accuſationib. pœnam calumnig eſſe ſimilitudinẽ ſupplicij, interpretes noſtri fatentur, uerumq; ego ar- bitror, cùm de pœna ordinaria, id eſt, depor- tatione agitur: licet ſubijciãt hodie eſſe cõſue tudine ſublatamt, ne proptertalionis metum abſterreant᷑ accuſatores, quos publicè inter- PDarergon luris lib. IX. 42⁰ eſt etiã præmijs allici, alioquin delicta rema- nerent impunitas. Eraſmus Rhadamanthęu g Felin, e. ſuper iudiciũ de incorruptis& ſeueris prouerbiali- jip. de accuſ. ter dici exiſtimat. Sed magis ſpecialis eſt in- terpretatio quã ex Ariſtot. adduxi. Plato de legib. x 11. folitũ finire controuerſias Rhada manthũ ait, iuramento per deos delato: quòd nemo ſit adeò impius, qui nõ putet deos eſſe. unde Rhadamanthæum iudicium uidetur di 10 ci nõ ſolùm quod incorruptum eſt, ſed quod confeſtim& abſq; mora fertur. De Doclloribus pecunias ſcholaslicis mu- tuantibus:& Simonidis, Iſocratis, Zeuxidis hac in re exempla. CAP. 1X. D Amnant Potificij iuris interpretes eos profeſſores, qui ſcholaſticis pecunias mutuantur ut ad ſe alliciant h: uidentur enim quodam modo fœnerari:& tamen, ut Plau- 20 tus ait, Virtute ambire oportet, non fautori- bus. Atqui potius æquum fuit, ut præcepto- res ſuos tali ope ipſi ſcholaſtici proſequeren- tur, quàm eis auferrent. Legimus Maſurium Sabinum Iuriſconſultũ, quòdtenues faculta tes haberet, ab auditorib. ſuis ſuſtentatũ fuiſ- ſei. Debent enim magiſtro ſuo gratiam diſci- puli nõ uerbis tantum, ſed& rebus ipſisk:re/ ceptumqʒ eſt, abſq; ulla noxa licere Doctori pecuniã pro ſalario exigerel, uel etiam collati laſticis, diutiusq́; protrahi, cogendus eſt præ ceptor:ſiquidem uulgò dicitur, Dum iacet infirmus, medicus ſit pignore firmus. Proditũ eſt, Simonidem poëtam gratuita car mina petenti, promittentiq; gratiam ſe rela- turum, duo ſerinia oſtendiſſe, quorum alterũ præmiorum erat inſcriptum, alterum gratia rum:& cum iuſsiſſet aperiri quod præmio- rum erat, plenum inueniſſe: quod gratiarũ, 40 inane: quo ſcitè facto importunũ illum effla- gitatorem propulſauit, ut Theocriti interpre tes tradiderũt. Iſocrates, ut eſt apud Plutarch. cùm Ephorum Cumanũ ceu emanſorem ite rum in ſcholam recepiſſet, à patre eius Demo philo duplicẽ mercedẽ exegit:& ludens, eum qαιο uοcabat: ſic enim græcè nõ ſolùm cur- rus appellatur, ſed etiã qui duplum fert, qua- ſi Auνσꝶν. Traditum eſt Zeuxin celeberrimi nominis pictorem Helenæ imaginem nemi- 5o ni oſtendere ſolitum, niſi qui argentũ nume- raſſet: indeq; uulgò ab Heracleotis dictum, Zeuxidis Helenam meretricari. Lex præmiũ primo aliquid facienti decernẽs quomodo intelligenda: quid ſi duo ſimul faciantẽ quid ſiunus non ſolenniters quid ſi dolo alterius tardetur? CAP. X. ExX Caſtrenſis ſic ſcripta eſt: Qui primus murum aſcenderit, tale præmiũ habeto. 6o duo ſimulaſcenderunt, utri præmium debe- bitur?& ex ui uerborum neutri deberi Bart. cenſuitn: alter enim alteri impedimento eſto, S&inter paresnulla poteſt eſſe uictoriap: quod certum eſt, cùm conſtat legislatorẽ uni tantũ tt 2 h gl.c. fi. de uſu ris. ubi Abb. i l.ij.in fin. de orig. iur. k l. Aquilius. de donat. 30 tia ſtipe ſe ſuosq;alere:nec fidẽ mhabere ſcho l&xραii di⸗ in. c. de qui⸗ buſdam. m Spec. tit. de ſa lar. in fin. n l. ſi fuerit. de reb. dub. 0 I. inuicem, de hæred. inſlit. p l. ſi reus. de duob. re. Bal. j. conſtit. Di geſtorum. — — a.iij.. ſi duo⸗ as. de adi. leg. emper.§. ne 20ciatores. de iur. unmun. c de conſe. diſt. uij. rogationes. ubi Archid. „. D. Andreæ Alciati— dari uoluiſſe:ut quia pro præmio aſsignet ta- lem equũ, nec enim huiuſmodi ſpecies multi plicationem recipit: alioq uin ex ſententia le- gis, inquit Bart. aliud eſt. Sed diuidetur ne, an quilibet habebit ſolidum: Et ſi præmiũ di- uiſionem recipiat, promptius eſt ut diuidi di camus a:ſi nõ recipiat, ut quilibet ſolidum ha- beatb. Cæterum non abſimilis eſt quæſtio a- pud Pindarum in Olympijs, Ode vII. cùm dem in Milite Paleſtrio, cùm legendũ ſit Pa- leutrio, nomen ueteratori impoſtoriq; ſeruo cõueniens. unde& xadπεα quaſi allecta- trices aues Ariſtoteli lib. de hiſtoria animaliũ 1IX. turtures, uel columbæ, quæ alunturuta- lias alliciant,&aucupes ad cõgeneres capien das adiuuent: quod& in coturnicibus fieri conſueuit, itemq; anatibus, de quibus(eſte⸗ nim aucupij genus ualde iucundũ)nos quan Ninerua de capite Iouis nata eſſet, prædixit 0 doq; ſic carmine luſimus: Hyperionides, fore ut maximum cõmodum hi conſequerentur, qui primi deæ aram illu⸗ ſtrem condidiſſent,& uerendum ſacrum fa- cerent.Rhodij confeſtim in arce aram erexe- runt, ſacrificaruniq;, ſed nõ ſolenniter, utpo- te obliti afferre ignem: at Athenienſes dein- de ipſi iuſta omnia peregerunt: traditum eſt, diuiſiſſe deos munus,& Rhodijs artes mecha nicas, Athenienſibus ſtudia ſapientiæ cõceſ- ſiſſe. Nec ab ijs diſsidet quod lib. I. T. Liuius 20 ſcribit: Cecinere uates, cuius ciuitatis bouem magnitudine& ſpecie mirandã ciues Dianæ immolaſſent, ibi fore imperiũ. Id carmen per uenerat ad antiſtitem fani Dianæ: Sabinus ut primũ apta dies ſacrificio eſt uiſa, bouem Ro mam actam deducit ad fanum Dianæ,& an- te aram ſtatuit: ibi Antiſtes Romanus, cùm eum magnitudo uictimæ celebrata fama mo uiſſet, memor reſponſi Sabinum ita alloqui- tur: Quid nam tu hoſpes, inquit, paras ince- 30 ſtum ſacrificium Dianæ facere? quin tu antè uiuo perfunderis flumine infima ualle per- fluit Tyberis. Religione tactus hoſpes, qui o- mnia, ut prodigio reſponderet euentus, cupe ret rite facta, extemplo deſcendit ad Tybe- rim: interea Romanus immolat Dianæ bo- uem& ẽ. quo exemplo apparet, dijs litare e- tiam qui dolo faciunt, dum tamen dolus ma- lus non ſit. 0 Supplicationes, quæ uulò Litaniæ dicitur, 4 unde ſumpſerint originẽ: quæ ſint Paleutriæ aues,&ſcruus Palcutrio apud Plautumn Milit. CAP. XI. Oncilio Aurelianenſi decretum eſt, ro- (Cooiüo id eſt, Litanias ante aſcenſio- nem Dominitriduo celebrari, ieiuniumq; in dici: idq; hodie ubiq; receptum eſte: uulgoq; exiſtimant, id aduerſus peſtilitatem inſtitutũ eſſe: alij aduerſus imminentes hoſtes Deum implorari. Cæterùm ego apud G reg. Turon. so hiſtoriæ libro II. cap. XX XIIII. longèaliter rem ſe habere deprændi. Is ex Auiti homilia refert, à Mamerco Viennenſi epiſcopo pri- muùm inſtitutas ad expianda prodigia fuiſſe, cum terra mouiſſet, cùm lupi, aliæq; feræ per urbes oberrarent, damnoq́;& terrori morta- libus eſſent: cuius rei diſperſa per prouincias fama, cęteros antiſtites inuitauit, ut exemplũ ſequerentur: adeò ut in Italia quoq; religioſe celebi entur, Letaniæq; uulgo uocentur COr- 60 rupta uoce, cùm Litanię dici deberẽt: etenim apud Græcos uα Vap eſt ſupplicare: unde Licnnus ſeruus in Afinaria Plauti, qui in mẽ⸗ doſis codicibus eſt Libanus;: ſicut apud eun- Altilis allectator anas,& cærula pennas Aſſueta ad dominos ire redire ſuos: Congeneres cernens uolitare per acra turmas, Garrit in illarum ſe recipitq; gregem, Incautas donec prætenſa in retia ducat. Obᷣſtrepitant aliæ, conſcia at ipſa ſilet. Perfida fraudatrix cognati ſanguinis ales, Offic ioſa alijs, inſidioſa ſuis. Confeſtim poſi primi uiri mortem nupta ma⸗ tre, filiũ nono menſe natum præſumi primi maxiti, ind ſecundi, imò utriuſq;, imò neutruus. CAP. XII. Rdua eſt,& uulgaris apud noſtrates quęſtio, Si mulier mortuo marito adſe cundas nuptias tranſierit,& intra nonũ men ſem pepererit, qui inde natus erit infans, cu- ius filius præſumitur? Variatumq́; hac in re multis ſentẽtijs eſt. Aliqui enim cenſeri prio ris mariti filium exiſtimarunt. cùm enim iure noſtro nuptiæ intra annum luctus uetitę ſint propter ſanguinis turbationò d, capienda eſt d uas Præſumptio filio fauorabilior, ut ex nuptijs sss cõceſsis, id eſt, primo matrimonio cenſeatur natus e. Quæ ratio hodie iure canonico non elllim procederet, quo permiſſum eſt mulieri, etii uσ intra annũ luctus nuberef, Sed fortè lex cano 8* nica ad hunc caſum trahenda non eſt, cùm ſuboriri ambiguitas fœtus poteſt. Scribit lib. XCVIII. Dion, cõſultos à diuo Auguſto pon tifices, an Liuia concepto, necdum editopar tu, ritè ſibi poſſet nubererreſpondiſſe, utique poſſe: cuùm conſtaret, ex primo uiro iam eſſe prægnantem: alioquin ſi id ipſum dubiũ eſ- ſet, non poſſe. Alij ſecundi uiri potius præ ſumi cenſuerũt, ut Bald. Imola, Cato Saccus, Lancel. in cuius domo uicinis ſcientibus ſit natus, ideoq́; in huius iuris quaſi poſſeſsione conſtitutus 8:& quia huic ſecundo imputan⸗ 1Gr dum eſt, qui nimis properè uxorem hanc du xit. Addo ego,& qui in colendo agro diutius perſeuerauit: nam& ueriſimile eſt, eum qui adeo feſtinauit, uel uiuẽte primo uiro aliquid delibaſſeh. Auguſto certè id uulgò obiectum fuit, ut ſcribit Dion: adeò ut uerſiculus græ- cus in prouerbium tranſiret, Tois νααον μκσν Qꝓινμεαννσαε. Sunt diuitibus etiam trimeſtres liberi. quod& Pranq. tradit. quæ ſententia adiuua- ri eo colore poſſet, ſi teſtamento primi mariii is filius præteritus eſſet, tanquam fauorteſta i menti ſuſtinendi hoc ſuadeati. Angelus pro pter incertitudinem ad utriuſq; hæreditatem admittendũ exiſtimat, tanq́; utriuſq; cenſeat— filius:ſicut& ſeruus quãdoq; duorũ dñorum vl⸗ inſolidum fuiſſe iuris cõmento intelligitury. Quam 8 regulb iude nceruudinẽhic ſl 4 beu guamäü füt, loPyleus, Ban A Aberic Bal-Ang. ni reſpectu prelur te Keſtuicoria, Quo uæcõiecturæ inal 3 villquãſupradis um cõmodã poſſel uupro eo prelumai leturilla, quæ exlim ſumitur: quandoqui 0uyl nirs Tades dongigunt imile ſup Neeme mouet lac. aulterinos maximè mur quia ſimilitudo oiteur quã ſolicitari ibimum temporeſi Ner metuone dum coco; Nlhiaud fithoc ue ne ueneris de forma- muime Dhiloſophis pl terũ experientia Nutarchũ de placiti Galenũ lib. deſemin guslb hiſt Xv, dele minfemorehabui fubsnotain poſtero⸗ ur ad quodalluſiſſe 1 e antiochialoq lla geleuceun . Vclpat in gniis cuiu a4 ipſaſllt. enguniſale, 6. airi mortem nupta m⸗ reſim drimimaiiimd neutrus. CAb. XII llgars apud noftash ermortuomaritoad erit, intra nonũmen le natus erit infans c- Narnatumq; hac nn liqui enim cenleniprd. marunt, cum eniminte anum luctus uetitelin dationẽd capiendactt la rabilior ut ex nupip a matrimonio cenſeatur die iure canonico non edl niſſum eſt mulieri eui 0i erek, Sedfortelexcnò rahenda non eſt cum 8 etus poteſt. derbiild os Adiuo Auguſtopan epto, necdum diopu ererteſpondiſe uii exprimo uitomelt in ſtid pſum dubũ el ecundi uiri potispi! d Imola,(atoacco o vicinis ſcienribloll iuris qudſipoſſebine 3 — moutan, 5”“ huic ſecundo impu 3 uiduos. de 4 14 dub. Albe ric. rub. C. ad Orfic. luemo. de ex⸗ cept⸗ IIII Papin..ſed nec impube⸗ vv. de inoffi. teſtam. V VI Ilſt paterſam. ie her. inſtit. elſi fuerit. de reb. dub. 1. ij. . t duob. de ali leg. gl. c. ſdepræſum⸗ plio. cum enim. de ſip. ſer. l. qui ſoluẽdo.éſeq. de her. inſtit. gletia. de pro⸗ batio. hlpe. de prob. l 1 eaffeij dep nlten, 4²3 uam ſententiam ceu ſomniũ quoddam irri- det Alexander. Ego tamen eam placuiſſe A- zoni reperio“, tanq́; magna æquitate fulciat: & mihi uidetur uno caſu probabilis, cùm ſci- licet utriuſqʒ hæreditatẽ filius ille poſsideret: poteſt enim aduerſus diuerſos actores cõtra- rijs exceptionib.uti b,& quod Accurſius ait, mantellũ uerterec, quæ ſentẽtia Xretini quo- que fuit,& Lanceloti. Cæterũ Ruin.& Sa- lomonius nõ utriuſq; hæreditatẽ, ſed alterius tantũ ei cõcedendam crediderũt, ut eius ſit e- lectio: fauorabilior enim hæc eſt ipſi partui ſententia, licet iure noſtro non ſat probabilis ſit. Sicut nec illa quorundam ueterũ, qui pro pter tantam dubietatẽ diuidi haſce hæredita- tes,& utriuſq; dimidiũ huic dari cenſueruntd. Sed certè uerior, receptiorq;,& magis cõſen tanea regulis iuris eſt illa ſentẽtia, ut propter incertitudinẽ hic filius neutram hęreditatem habeat quam& pleriq; ueterum approbaue rũt, Io. PDyleus, Barnerius, Barth. Brix. Old. Alberic. Bal. Ang. par enim eſt utriuſq; ma- riti reſpectu præſumptio,& inter pares nul- la eſt uictoria f. Quod intelligendum, niſi ali- quæ cõiecturæ in alterã partem urgeant, qua lis illa quã ſuprà dixi, cùm filius poſsidet: ete- nim cõmodũ poſſeſsionis magnũ eſt, facitq; ut pro eo præſumat᷑. Efficacior tamẽ mihi ui- detur illa, quæ ex lineamentis oris paterni aſ- ſumitur:quandoquidem ut ait Phocylides, Ou y0 z:ixre œν oise mμν Axα. Non gignunt ſimiles ſtuprata cubilia natos. Nec me mouet lac. Butrig.argumentũ, qui adulterinos maximè ſimiles eſſe maritis autu mat, quia ſimilitudo ex cogitatione mulieris oritur, quã ſolicitari de aduentu mariti eo po tiſsimum tempore ſit credendum. Horatius: Nec metuo ne dum coëo uir rure recurrat. Mihi haud fit hoc ueriſimile, in ipſa titillatio- ne ueneris de forma mariti cogitare mulierẽ, maximè Philoſophis, Medicis, Poëtis, atque ipſa rerũ experientia reclamante, ut eſt apud lutarchũ de placitis philoſoph. lib. v. apud Galenũ lib.de ſemine II.Scribit Pomp. T'ro- gus lib.hiſt. x v. Seleucũ Aſiæ regem ancho ram in femore habuiſſe, quod ſignũ ceu natu ralis nota in poſteros quoq; eius perſeuera- uit: ad quod alluſiſſe uidetur Auſonius poẽ- ta de Antiochia loquens, llla Seleucum Nuncupat, in genitis cuius fuit anchora ſignum. licet carmen illud corruptũ uulgò circunfe- ratur. Eſt probabilis illa cõiectura, quę ex aſ⸗ ſertione matris prouenits, quoties aduerſus eam nulla eſt ſuſpicio, nõ iræ, nõ odij, non a- dulterij h: alioquin lex fruſtra eam excuſaret, duntaxat cùm mariti iram atq; ſæuitiam time reti. Memini cum Auenione profiterer, fuiſ- ſe quandam mulierẽ, quę ſubtilius cogitaue- rit quam põtificij noſtri Doctores potuerint inuenire:habebat plures liberos, quibus cùm moribunda in lecto eſſet accerſitis, Filij, in- quit, mei, priuſquã hac ex uita migrem, nea- nimæ meæ iacturam patiar, ſum uobis quid- Parergon luris lib. IX. 4²4 dam relatura: unus ueſtrm eſt mihi non ex marito cõceptus, qui rem mariti iniuſtè poſsi det, eum uobis nuncupabo, niſi uos nolueri- tis. Tum filij, cùm quilibet de ſe metueret, Quin, inquiũt, mater ab hoc onere nos te ab- ſoluimus,& mutuò nos liberamus. quã cau- telam ad librũ Cepollæ addendam cenſeo, u- nà cũ græco hoc uetuſtiſsimo poètę diſticho: Oome Kxh er Vnu αρeαιεεσα duτ A.meπꝓ☛Se dp aᷣπηανονν. Quicunq; in alium fabricat cautos dolos Sibi inſcius magnum malum ille fabricat. Qui fuerint Hippocentauri:tum Chiron& Eurycion,& Diogenis ſcõma explicatũ, elegansq́; Zcu⸗ xidis exemplum. CAP. XIII. Elſus aits, Si ita ſtipulatus fuero, te ſiſti, & niſi ſteteris Hippocentaurũ dari:per- inde eſſe, ac ſite ſiſti ſolummodo ſtipulatus 20 eſſem, quia ſtipulatio pęnalis inutilis eſt: nec enim in rerum natura ſunt Hippocẽtauri, ni- ſi picti. unde& Cicero de natura deorũ,& a- lij ueteres, quoties imaginarij corporis no- men adducũt, hoc potiſſimũ exemplo utunt᷑. quo ſenſu Porphyrius Chimæram Tragela- phumq; uſurpat. Inuehitur Cl. Galenus lib. de uſu partiũ III. in Pindarũ, qui finxerit ex hominibus& Magneſijs equis naſci potuiſſe Hippocentauros, qui inferna parte matri, ſu- 30 perna uerò patri ſimiles, ideoq́; ferociſsimi eſ ſent: etenim id impoſsibile eſt. Lupi, canes, uulpes quandoq; per uenerẽ ſimul cõmiſcen tur,& pariũt Vulpicanes& Lyciſcos: ſed ex homine prægnantẽ reddi equum impoſsibi- le eſt. Veritas habet, Theſſalos equites fuiſſe perniciſsimos bellatores, unde illis nomen, quòd equos per ſumma montiũ iuga ſtimula rent: ſicq; poëtis& pictorib. data eſt materia cõfingendi eos corpore equino, ſed ſuperio- 40 re parte homines fuiſſe,& nube genitos: qua de re apud balęphatũ. Celebres inter Centau ros fuere Chiron& Eurycion:ſignificat autẽ græcèxeενον deterioré, Eurycion larè inceden tem.unde iocus Diogenis apud Laẽrtiũ, for- moſo adoleſcenti ad conuiuium accedenti di xit, Cliiron, id eſt, deterior reuertèris: cumq; ille redijſſet,& Diogeni dixiſſet, reuerſus qui dem ſum,& non Chiron:reſpondit, nõ Chi- ron, ſed Eurycion. xεεαανςε⁵μινακενννν qu so ſenſu Ariſtophanes in Nubibus dixit&νν- poτo, qui locus maleè translatus uulgò legi tur, quòd interpretes Ambroſius& Eraſmus incidiſſe in deprauatos codices uideant᷑. Cæ- terùm in græcis autoribus annotaui, à Chiro ne Centauro Achillem aliosq́; regum filios eruditos fuiſſe fingi, quòd ſoleant Doctores conſultoresq; principum, natura quidem fe- ri eſſe,& promptum ad aſperiora ingeniũ ha bere, humanitatem uerò in ſpeciem tantum 6o præ ſe ferre. extat apud Lucianum, dialogo ui Zeuxis inſcribitur, non iniucunda fabel Ia. Pinxerat Zeuxis plures Hippocentauros, matrẽ, infantes, maritum, idq́; ſumma arte at- que diligentia, ſperabatq; maximam inde lau tt 3 k l. ſtLita ſtipula⸗ tus. de uerbo. oblig. — a l. diẽ.§. ſi plu⸗ res. de arbit. b c. j. de arb. vj cl. inter pares. de re iud. 25 D. Andreæ Alciati ge dem ſe aſſequuturũ, itaq; publicè tabulam ex hibuit: at ſpectatores imperiti ſolam picturæ nouitatem admirabãtur, prædicabantq;: tum ille puero, Agè Miccion, inuolutam pictu- ram atq; ſublatam domũ auferto, etenim iſti minimè laudanda celebrãt, eorum quæ ſum- ma arte fabricata ſunt nullam rationẽ haben- tes. Quod& mihi ſæpiſsimè contigit aduer- ſmlas: nec enim differentia hæc ſubſtantia rei ſus eos, qui ſolam dictionem in lucubrationi mutare debets. Et quod ſupra dixi, putarim bus meis extollebant, œconomiam, copiam, i0 etiam obſeruandum, cum Doctorum noſt perſpicatitatem non intelligentes, aut intelli gere malignè diſsimulantes. fauore humanæ uitæ d iungerentur hæ ſen tentiæ, ut tertiam ſæuiorem excluderent,& media ſeruareture. Veriſimileq; eſt, Verbis! gis id agi, ut primò de maiore diſcrimine aga tur, uiuat, uel nef, deinde conceſſa uita, impu nitus an diſtrictus eſſe debeat. quę opinio cer tior eſſet, ſi utraq; relegaret, ſed diuerſas in in 5 1O rum ſententias numeramus, ad diſcernendũ quæ cõmunis crebriusq́; recepta ſit opinio. Quemadmodũ numerandæ ſint ſententiæ atq; coniungendæ, t communem opinlonem confi⸗ clant. CAP. XIIII. De natura Conditionalis, an inuum Cauſa- tiuæ ſuſtineatur:& de Diagora Melio quæ dam non inincunda. CAp. XV. Onditionalem pro cauſali poni ſæpiſci- manis quia naturaliter homines diſſentiũt,( nèe Doctores noſtri tradiderunt, ide; & quot capita, tot ſunt ſententiæ, conſtitutũ particulam Si, quandoq; interpretantun pro fuit, ut quod plures ſtatuiſſent, obſeruaret᷑: 20 Quia: quod& aliqui Grammaticorũ docue- & licet quandoq;, ut T. Liuius ſcribit, maior. Pars meliorẽ uincat, tamen aliud fieri nõ po- tuit, nec aliud remediũ diſcordijs atq; diſſen- ſionibus adhiberi. Cæterùm dubitatio quoqʒ & perplexitas plerũq; exoritur, quemadmo- dum numeranda ſint ſententiæ:& cum diuer ſitas in ſumma eſt, non eſt difficilis reſolutio. Finge ex tribus iudicibus unum in quinq;, al tum tempus indicant, quod ſui natura certũ terum in decem, tertium in quindecim con- eſt, nõ tumẽ ideo uitiari cõditionis uim, cùm demnaſſe, cenſebunt᷑ omnes in minore ſum- 30 ſatis ſit à dicente prolatam, tanquam res ſibi ma conſenſiſſea, cogeturq; reus quinq; præ- incerta ſit, etiam ſi alioquin eſſet notiſsima. ſtare. à qua ſententia nec Ariſtoteles lib. Po- Traditur à Græcis autoribusl Diagoram Me liticanI.cap.VI. diſſentit. Quòd ſi duo in de- lium, cùm ſcripſiſſet, 81 deus eſt, oportet eum cem expreſsim conſenſerint, nihil impediet ſummè bonum eſſe,& malos punire, de ciui- tertius, qui quinq; tantum dari iuſſerit b. Sed tate eiectũ eſſe, quòd de Deo dubitaret: quod cùm diſcordia eſt in qualitate rei, tunc huiuſ-&in Protagorã ſtatuiſſe Athenienſes Cicero modi interpretatio fieri non poteſt. Pone er-& Laẽértius prodiderunt. Defendiſſent eum go duo iudices reum infamia notant, duo in noſtri Doctor es, ſi conditionalem pro cauſa exiliũ mittunt, tres ſummo ſupplicio afficien tiua accipiendam contendiſſent. Sanè Diago dum decernunt, quę ſententia obſeruabituræ 40 ras hic cùm prius religioſus fuiſſet, poſtquà Et uideretur coniungi debere duas priores, quæ uitam reſeruant. Sed extat Quintiliani rhetoris declamatio Co ᷣX v. qua oſtendit, tertiam præualere, quandoquidem duæ prio res expreſsim non concordant: quoniam, in- quit ille, ſià duabus uinci hanc tertiam dica- mus, iam ambæ illæ quæ pares funt, erunt ir- ritæ: inter pares enim nulla eſt uictoria: niſi ſimulacrum, quod tum fortè aderat, igni ſub dicas tunc mitiorem præualere. C. Cæcilius iecit, Tertiumdecimũ, inquiens, laboré nune Plin. epiſtolarum lib. VIII.& ipſe hac de re du vo perfice,& Diagoræ athei lentem coque. un- bitauit, A riſtonemq́; Iuriſconſultum conſu- de argumentum ſumpſiſſe Vergilium Cata- luit tali in ſpecie: Vna ſententia reum libera- lectis ueriſimile eſt: bat, alia relegabat, tertia gladio feriebat:quæ- Sed frigus metuo,& uereor ne ligneus ignem rit, an ſeparari relegantes ab occidentibus de Hic deus ignaris præbeat agricolis. beant:pluribusq; rationibus concludit, ſepa- Extat& græcè aliud Palladæ ijs uerbis: rari debere, cùm a lias ſi occidentibus coniun T09 Los du er61bio:p idalεαe ννε Uux gerentur, numero eſſentabſoluentes ſupera rop—eνενπꝙνέμάν, νQ⁵—,„uν‿‿εμνμμ,νωμέH. turi. Ego illud magis quęſierim an coniungi COsνααςο‿&s terop,&e Nxx piotnlun liberantibus aduerſus occidentes poſsint- Et ℳ06 mof Pahbag 7⁵6⁸ Hezabag. ſecundũ cõmunes regulas uid vuνι u&εεανκ⁴α εεινηε⁵μενο πν̈ν̈οεαμειαᷣεαςds, alᷣeρ 2ιιανεννι ερσι eον d εxα⁵οp. In conſilijs publicis cæterisq; actionib. hu rũt. Verùm memini fuiiſe uirũ doctum. qui contrariũ diſputauerit, huiuſmodiq; Accur- ſianas interpretationes pluribus uerbis ſitin ſectatus. Summa rationum ipſius hęc erat, ut Si, ſemper conditionem ſignificet,& ideo ad caſus incertos referatur. cæterum quia condi tionũ uariæ ſunt ſpecies,& quædam præteri- pecunias, quas fidei amici crediderat, amiſ- ſas, abnegatumq; ſibi fuiſſe depoſitum uidit, & nihilominus eum rem bene feliciterq; age re, dijs inimicus factus eſt, adeò ut l.νμάιφeω di- ceretur, hominesq; ſolicitaret ut dijs aduerſa rentur. Is cùm in diuerſorio eſſet, nullaq; ad- eſſent coquendis lenticulis ligna, I Ierculis G eretur nullam G0 iſtarum ſententiarũ cõiungi debere:ſicq; ipſe Plin. ſentit:& in rebus in. ſ pecuniarijs utiq; hoc eſſet ſeruandũ: uerum i n publicis iudicijs hu maniorem ego interpretationẽ acciperem, ut Herculis in triuio ſtatua ærea capta iacebat, Quæ quondam ante aras, tunc erat ante fimum. Heu trinoctigena, propulſatorq́; malorum, Nunq 4 9 wres urjs ex caliis — m lioqulh wo doprc An ( railſt ſepenix 1 nuO ere jeſer nuKomalo Vjs ruuhtuſ Oaſticuio extat ninni Impp di ſbi morareaubiali umen craalieull 1 ails conditionté fon 4 iquasin jure noſtio⸗ npiimbilaftequent doptionein aleeliuspe nitenim patrianog lum. Aliaeſt cumq nurincipitenim patro women-quodalihiand endum non exiſtima dut teſtamento hære tnoris fetre iubebatt nomen fuiſſet, omn doiralioquinſiinhon e ulicöditioaprætoret ais nomen ferre graue luntVeſpeniliones ap dorum lacitant,& nõnt Cberrät Artemidorus au adulteros app aiCarull luce latentf tnedricolzs loſce uo M arronis autoritat uiſequidubigfuntſid nter mures ſit, nec in „ peam aues tanquã dnnpecdes danquam uo caufäliponiſapſ, ethee (kanan 3 tuiſſe uim dandne tt huiufmodjich a es pluribus vern duui ü onumipliushecerau em lignilicet& idedad tur.cxtenim quiacond jes, I quædam prærei- quod ſui naturaceni ari cõditionis uim, dim latam, tanquam fesſli lioquin eſſet nolibim, atoribus Diagoramlie Si deuseſt, opontetemm X malos punire deci de Deo dubitarerquod iſſe Athenienſes Cicem tunt. Defendiſſent emm onditionalemprocall nrendilſent Sane Dugp igiolus fuiſe poſt amici crediderat,anl, i fuiſſe depoſitum ui rem bene felicitelche s eſt adeo ut auri d olici aretutdißaduenn 2 3' erſorio ellet,ullac ercl alj C.de muta. o. 1 II lfacka. g. ſtue ro nominis, ad Trebell. c lſtita quis de euick. d j de inſtit. et lnſtit. quod cu eo qui in alie. bot. e Eraſmnus. IIII 427 Nun quam alias uictus, nunc male ſtratus agis. Dixi, adſtans noctu& ridens mihi rettulit ille, Hic ſeruire deus temporibus didici. Sanè libet hic in Grammaticorũ gratiã ex L. Victoris obſeruationũ libris illud adijcere: Quatuor, inquit ille, ſunt cõiunctiuę, i termi natę, quibus ſequente uocali, n adijci poteſt: Alioqui, cæteroqui, atqui, ſi. unde Perẽrtius, Sin eueniat modo:pro, di eueniat.& Cicero ad Att. Tu modò ſi es Romæ(uix enim puto) 10 ſin es, hoc uehementer aduertas uelim. Quibus caſibus apud ueteres mutarentur no mina:& quid ſit Veſpertilio in iure:tum quædam de tribubus populi Romani,& præſertim Oufentina, quæ& Vo⸗ fentina dicta eſt. CAP. XVI. Onſtitutio extat Diocletiani& Maxi- miani Impp. qua unicuiqʒ permittit᷑, ut ſibi mutare arbitratu ſuo nomen poſsit, dum tamen citra alicuius fraudem id faciat,& ſer- uilis conditionis non ſita. Solebant autem ue teres uarijs ex cauſis nomina mutare, quarũ aliquas in iure noſtro expreſſas habemus. Et in primis illa frequentiſsima eſt, cùm quis a- doptione in alterius poteſtatem tranſit: aſſu- mit enim patris arrogatoris nomen,& fami- liam. Alia eſt, cùm quis ſeruus mittitur ma- nu: incipit enim patroni manumiſſoris ferre nomen:quod alibi à nobis declaratũ, hicrepe tendum non exiſtimamus. Alia erat, cùm quis teſtamento hæres ſcriptus, nomen te- ſtatoris ferre iubebatur: ſi enim honeſtum id nomen fuiſſet, omnino ferre id hæres de- buit:alioquin ſi inhoneſtum eſſet, remittitur talis cõditio à prætoreb. ut puta, ſi V eſpertilio nis nomen ferre grauatus ſit, ut Accurſ. ait. ſunt Veſpertiliones appellati, qui metu credi torum latitant,& nõ niſi noctu per ciuitatem oberrãt. Artemidorus lib. IIi. indicat& ſic fu res atq; adulteros appellari poſſe, quoniã ut ait Catull. Iuce latent fures. Plautus in Truc. tenebricolas lioſce uocat. Nonius Marc. ex M. Varronis autoritate uigletur ſic eos appel laſſe, qui dubię ſunt fidei: quia ueſpertilio nec inter mures ſit, nec inter uolucres, auerſan- turq; eam aues tanquã quadrupedem,& qua drupedes tanquam uolucrem. Interpres Ari ſtoph. in Nubibus, Chærephonti Socratico inditum Nycteridis, id eſt, ueſpertilionis no- men ſcribit, quia atro colore eſſet,& tenuiſsi mam uocem haberet. cõpetet ergo id nomen aduerſus fuſcos quoque& uoculas. Baſilius Hexameron adphiloſophos id trahit, qui he- betibus oculis cœleſtia contemplant᷑, cæcu- tientes in rebus ſerijs: quòd animalid inter- diu parum uideat. In ſtipulatione euictionis, qua iubet prætorccaueri, ſeruum uenditũ fu- rem non eſſe, ueſpertilionẽ nõ eſſe:alias cen- ſui decoctorẽ, aut rationũ conturbatorem in telligendum:etenim ſeruis peculium plerun que concedebatur, in quo fraudare credito- res poterantd: ut parũ me moueant, quæ alio- quie aduerſus hanc ſententiã nuperrime ſcri pſerunt. Videntur& mulieres, quæ mere- Parergon luris lib. α. 4²⁸ tricium quæſtum inciperent, nomen mutare conſueuiſſe. Plautus Pœnulo: Nanq́; hodie earum mutarentur nomina, Facerentq; indignum genere quæſtum corpore. Corn. 1 acitus lib. II. Veſtilia, inquit, præto- ria familia genita, licentiã ſtupri apud ædiles uulgauerat, more inter ueteres recepto, qui ſatis Pœnarũ aduerſus impudicas in ipſa pro feſsione flagitij credebant. Arbitror itaq; ſoli tas in profeſsione atq; artis tyrocinio nomen ſibi mutare: quod& fortè Iuuenalis ſentit cũ de Meſſalina ſcripſit: Titulum mentita Lyciſcæ. Et Martialis XI. Intraſti quoties inſcriptæ limina cellæ. Cæterũ& peregrini, qui ad ius ciuitatis Ro- manæ admittebantur, nomen Romanũ aſſu- mebant,& eius potiſsimũ, in cuius clientelã ſe tradebant, uel cuius opera ciuitate donati eſſent: ut Caburus Gallus apud Cæſ. in com z0 mẽt. quia à C. Valerio Flacco ius illud habue rat, C. Valerius Caburus dictus eſt. ſic Philo xenus eſt C. Auianus dictus. ſic Megas eſt P. Cornelius appellatus, ut eſt apud Cic. Epi ſtola ad Aciliũ: quod& multis alijs exemplis oſtendi poteſt,& ab alijs annotatũ eſt. Sole- bant autem pleriq; horum in Oufentina tri- bu nomen dare, quæ, ut Feſtus ſcribit, alijs di uerſarum ciuitatum uiris fuit communicata. Hincq; eſt quòd in antiquis monumentis ur 30 bium tranſpadanæ Galliæ ubiq; hæc nota le- gitur, OVvF. quæ Oufentinam tribum ſignifi cat, ut in tumulo L. Cælij, quod ſupra lib. v. cap. XVl. retulimus. Sic Mediolani legitur C. Plinius I. F. OV F. Cæcilius. ſic Bergomi C. Cornelio C. F. vO F. Miniciano. Deſcribe⸗ batur autẽ ante cognomẽ ipſa tribus. Cicero Philipp. x. Ser. Sulpitius Q. F. Lemonia Ru fus:pro, ex Lemonia tribu. Idem lib. epiſt. Cę lij: L. ulius L. F. Pomp. Annalis: pro, ex Pom 40 ptina.& ibidem, An. Capito: pro, ex Anien- ſi.& rurſus, Pup. Hirrius: pro, ex Pupinia. Idem in Verrem lib. IIII. C. Claudius c. E. Pa latina. Extant huius rei multa exempla, ſed hæc ſatis. Necatomb œon apud Homerum non centum boues, ſed centuſſem ſignificare, aduerſus Pauli Iuriſcõſulti ſen tentiam:tum plura de Homero, Vergilij, Plautiq; quæ⸗= dam carmina explicata. CAP. XVII. 50 1 IVWit inter Caſsianos& Proculianos ue- tus controuerſia, an ſine numis uenditio eſſe poſsit:& utraq; pars hac in re autoritate Homeri ſententiã ſuam tutabatur:obtinuitq; Proculi opinio, quia carmen illud, ννεœςα— xeiν εενσν&σεμο σηꝙοοᷣασε̈εω̈α. urea pro æreis, cen tum boues pro nouem bobus:permutationẽ ſignificare uidetur, non emptionem, ut Pau- lus traditf. Rut ergo numi interuenerunt,& erit emptio: aut res pro re data eſt,& cenſebi 6o tur permutatio. Argumentabor tamen ego aduerſus Paulum hoc modo: Si apud Home rum centum boues accipiamus pro animali- bus, utique reſponſio Juriſconſulti noſtri ue ra erit,& permutatio ſignificabitur. ſi uerò tt 4. f Lj. de contra⸗ hen. empt. —— a I. ſi ſic. de uer⸗ bo. oblig. 5 D. Andreæ Alciati— numum intelligamus, cui figura bouis ſit in- ſculpta, apparebit haudquaꝗᷓ uerum eſſe Pau li intellectum. atqui Homeri interpreres ui- dentur de pecunia intellexiſſe. Didymus in II. Iliados ſuper eo carmine, eνπται cdoNexteg, νρμ̈ςè αεοοσ. Veteres, inquit, plurimi bouem animal faciebant, adeò ut pecuniam ſic ſignarent, ut ab una parte regis inſculpe- retur facies, ab alia bouis effigies: unde xa- zoα centuſſem ſignificat. Plutarchus in Theſei uita, eum tradit ndta bouisſignaſſepe cuniam, uel ob Marathoniũ taurũ, uel ob Mi nois ducem, uel ut ciues ad agriculturam pro uocaret:unde Homerum Hecatombæon di xiſſe, quod& Iul. Pollux lib. IX. exiſtimauit. Melius itaq; ſuprà ſcripta quæſtio ex legũ ra- tionibus, q́; illa Homeri autoritate finita eſt: libentiſsimè tamẽ ueteres quacũq; in re eius teſtimonio ſunt uſi. Verg.in Iuuenilibus: Hic dominum toties audire loquentem Conſtiti, Homeriacas edidiciq́; notas. Sic enim eſt legendum,& uulgati codices e- mendandi, in quibus, conſtitui meracas, cor- ruptiſsime ſcriptum eſt. dixit autem Home- riacas Mπνπeπασσννρν ꝓρro Homericas. ſic Calli machus apud Strab. lib. X IIII. Ka aν⁶⁶σ iοↄεiνεέρμηςεασνννρ απνσνααe. Plautus in Trucul.militẽ inducit, qui Home ri poẽmata ad mendaces pertinere dicat: Et Homeronida poctilla de illis memorari poteſt, Qui& conuicti& condemnati falſi de pugna ſtent. Sunt autem qui illud carmen emendent, Et Homericon epos,& llias& ẽ. uerùm fortè ſer uauit Plaurus pezep militis indocti, qui Homeronida poctilla, proHomerico poëẽma te barbarè pronunciarit: ſicut& alibi in Mil. glorioſo, cùm dixit, Quem ne ego ſeruaui in campis cuticulindonijs, Vbi Bombomachides cluniſtatides Archides Erat imperator ſummus Neptuni nepos. Videntur enim uerba conficta riſus cauſa, ut fruſtra Hermolaus Barbarus,& eius poëtæ interpretes, ſe in eorum interpretatione tor- queant. Sic& in Pœnulo: Ita eſt ut occœpi dicere, hæ penule De illac ſint pugna captæ pentethronica Qua ſexaginta hominum die uno millia. Euolaticorum manibus occidi meis. Pentethronicam pugnam, hominesq; euola- ticos fruſtra requiret quiſquis poëtam illum interpretabitur: captandi riſus cauſa uiden- tur hæc efficta eſſe, quod ſæpiſsimè alijsq; in lIocis Plautus facit. Emendatus Scæuolæ locus, c diclio aeuᷣdaſue quid apud eum ſignificet. CAP. XVIII. Cæuola lib. XII. quæſtionũ ⸗, Si ſic ſtipu latus ſim, inquit, neq; per te, neq; per hæ- redem tuum uim fieri: ſi in perſona tua omiſ- ſa ſit ſtipulatio, poterit rurſus ex perſona hæ- redis cõmittitimò&ex perfona tua toties cõ- mittitu r. quoties uim feceris:alioquin ſi ad u- nam tantüuim referretur,& ex perſona tua cõmiſſa eſſet, amplius ex hęredis perſona nõ cõmitteret: qd falſum eſt, quia illa uerba, Ne que per te, neq;per hęredẽ, per ſynapheian, id eſt, cõiunctim accipiunt᷑, ut primoincluſo n excludat᷑ ſecũdus: nõ aũt accipiunt᷑ auutes id eſt, inconiunctim, ut commiſſa ſemel, An⸗ plius committi ex perſona hæredis nequeat. Verba Scæuolæ ſunt, ut ſi ſic uolumus factã eſſe ſtipulationem, Neq; per te, neq; perhere dem tuum fieri: ut ad unam uim Pprimam per 10 tineat: ſi uim fecerit, amplius ex hęredis facto cõmitti non poterit acuudſas, quaſi ex ipſius ui tota ſit conſumpta:quod nõ eſt uerum, Sic autẽ legendum eſſe teſtimonio eſt antiquus meus codex. At Doctores noſtri dictionem gręcam n6 intelligentes, latinas uoces ſuppo ſuerunt,& pro dictione græca, quam librarij effinxerant, iudicantes græcam uocem deeſ- ſe, ſcripſerũt, ergo:& pro aſynaptos, ſi actum ſit, ſanequaàm ridiculè. A lij nec græcam qui- ꝛ0 dem uocem, nec aliquid ſuppoſititiũ loco il- lius habent: ſed ſimpliciter ſcriptum, ex hære dis facto cõmitu non poterit: quaſi ex ipſius ui& ë. quod admonet Accurſius,& Norica editio habet, quæ minus Memendata lectio eſt: ſed ex ueſtigijs antiquorum librorum apparet uerius eſſe quod ego repoſui. VWtitur ea uoce& Ariſtoteles lib. III. de animalium natura, càp. vII. cuius ſignificationẽ Iluſtinia- nus noſter ſic expreſsit in emendatis codici- 30 busb, Aut, pro Et, accipi, ut uideatur copula- tiuo modo eſſe prolata,& magis ſynapheia, ut& primam perſonam inducat,& ſecũdam non repellat. uυmſ ergo dictio Neq; acci pietur, ſi prima perſona inducta, excludatur ſequens:quod falſum eſt, ut hic dicitur: con- iunctio enim Neqʒ, diſiunctim nõ accipitur⸗ & receptiſsima eſt ſententia: licet diuus Au- guſtinus in Grammaticis ſuis traditionibus aliter ſenſerit, quod alibi àme relatum, con- 40 futatumq; eſt d. Cbẽmptiones interimendoru ſacrorum cauſa quxæ ſint Ciceroni: quid Tutores qui in poteſtate mulie rum ſint:& declaratum 8.C. pro Feſcennia apud Liuium. CAP. XIX. Vperrimè amicus quidam meus à me efflagitauerat, ut tria ſibi loca explica- rem, quæ Aueteribus autoribus uſurpata ex iure noſtro uidentur. Dixi pleraq; apud Cice so ronem eſſe atq; alios eius ętatis ſcriptores, ex ite ciuili deſumpta, quæ tamen intelligi ho- dię à nobis nequeant: lex enim X II. tabul. e- iusq; interpretes iam diu aboliti ſunt, muta- taqʒ ſunt omnia poſt Auguſti formulam: de- inde poſtquam Saluius Julianus edictũ per- Petuum diuulgauit, atque interpretatus eſt: adeò ut antiqui illius iuris tenuis quædã um- bra ad nos duntaxat peruenerit, ſolaq; nobis coniectura atque diuinatio ſit relicta, nihilau 6o tem pro certo affirmare poſsimus. Primum quod petierat, eſt in oratione Cicer. pro Mlu- ræna, ubi ſeruiens cauſæ ſuæ Cicero, acer- bius quam par eſt in Iuriſcõſultos inuehitur, tanquam uerba legum duntaxat tenuerint- æqui- nerüt generarukofu um antnereni Qa wuite: nilidicamusn Con publico conceſbil efecielſent plocui rencur: etenim tales mſeruiſunt, necmag „creeriabularij poſtun beriuidentur,&p dominij aliquomo duemulierumcõtiner io mendio eſt& apud Neaante ro agnoſcel uinterroguipſacuits calulto quæſtio inca uun cullidus& nouiiu mncipariſingulosac crutin Libonem exſe ng uoroptio inelſet, ſdeclllet.Btſciendum, intutorispoteſtate mmreddidcuiqun dar ulſeniſiqug apited ui manũ cõueniſſ hie Cicer dechara u d conſequenibus nuptias ex In alt⸗ t Accurſius,& Noria mnus hhemendatz leci antiquorum libronn od ego repoſui Viinu S lib. III. deanimalüm ſi gnificationé uſtin sit in emendaris codici dpi,ut videaturcopll lhe ta,&E magis ſynapheis, a am inducat,& ſecũcim ar ergo dictio Necqyaci dnainducta, excludani eſt ut hic dicitur: on- iſiunctim nõ accipiur, Ii atentia: licet dicus I u aticis ſuis traditionibi llibiame relatum, ol- d 9 tendori ſeunnai uuores quin porſabmüͦ um 5.C prokecemu CAP. XIX. 41 r. fin. de cönah. empt. lſciendum. de uel. ſg.. clijſrrem pu⸗ pllſd. 431 æquitatem uerò reliquerint:Sacra, inquit, in terire ueteres noluerunt: horũ ingenio ſenes ad coẽmptiones faciendas interimendorũ ſa crorũ cauſa reperti ſunt. Cuius clauſulæ hic eſt ſenſus: Verba XII. tab. erant, ſacra priuata perpetua manento, ut ipſe lib. II. de legib. at- teſtatur: atq; ibi declarat ex Scæuolæ Pontifi cis ſentẽtia, quinq; modis adſtringi ſacris hæ reditatem:igitur ut fraudem legi facerent, in- uenerant illi tale remediũ, ut ea bona quæ ſa- cris obnoxia erant uenundarẽtur ſeni alicui, & cito morituro, quòd ſcilicet ea obligatio li- cet in ſucceſſorem particularem tranſiret, ta- men in primũ duntaxat tranſibats: ſicut&ple raq; alia hodie ſunt, quæ in primũ hæredem ſolùm tranſeunt, ad ulteriores nõ extendun- tur b. Alterum eſt quod ibidem dicitur, Mu lieres omnes propter infirmitatẽ conſilij ma- iores in tutorũ poteſtate eſſe uoluerunt: hi in uenerũt genera tutorũ, quæ poteſtate mulie- rum continerent᷑. Quale id ſit, uix poſsim in- uenire: niſi dicamus, mulieres ſeruos ſuos a- ctori publico conceſsiſſe,& poſtquam publi ci effecti eſſent, procuraſſe uti ſibi in tutores darentur: etenim tales hodie quoq; non pla- ne ſerui ſunt, nec magis à tutela reijci, quàm cæteri tabularij poſſunt:& tamen nec omni- no liberi uidentur,& propter reliquias prio- ris dominij, aliquo modo poſſunt dici pote- ſtate mulierum cõtineri. Non abſimilis frau- dis mentio eſt& apud Cor. Tacitum libro II. Negante reo, agnoſcentes ſeruos per tormẽ- ta interrogari placuit:& quia uetere ſenatuũſ- conſulto quæſtio in caput domini prohibea- tur, callidus& noui iuris repertor Tiberius, mancipari ſingulos actori publico iubet, ſcili cet ut in Libonem ex ſeruis ſaluo ſenatuſcon ſulto quæreretur. Tertiũ eſt, quod ex I. Li- uio lib. x x xIX. acceptum eſt:quo loco ſcri bit, Feſcenniæ libertinæ, quia Bacchanalium indicium fecerat, ſenatuſconſulto cõceſſum fuiſſe, uti ſibi datio, diminutio, gẽtis enuptio, tutoris optio ita eſſet, quaſi ei uir teſtamento dediſſet. Et ſciendum eſt lege XII. tab. mulie res in tutoris poteſtate fuiſſe, abſq; eius auto- ritate quid cuiquã dare ſeu contrahere nõ po tuiſſe, niſi quę capite diminutę fuiſſent, id eſt in uiri manũ cõueniſſent, ut Boëẽthius in To- pica Cicer. declarat, ubi locum ab adiunctis, & à conſequentibus proſequitur:& cum per nuptias ex gente mariti facta eſſet, amplius in aliam gentẽ tranſire non poterat, niſi hanc ei facultatem maritus, in cuius manum, id eſt poteſtatem cõuenerat, teſtamento ſuo dediſ- ſet. Meritò ergo Senatuſconſulto fuit cautũ, ut datio, id eſt, dandi& contrahendi licentia: diminutio, ſcilicet capitis, ut ſui iuris cenſere tur,& abſq; autore res ſuas agere poſſet:gen- tis enuptio, id eſt, poteſtas extra gentem ma- riti prioris nubendi:& tutoris optio, ei mulie ri competeret, ac ſi uir teſtamento ei legaſſer. Scio ſuprà ſcriptos locos aliter ab alijs inter- pretari poſſe:eligant ergo ſtudioſi quod ma- gis ad ſtomachum fecerit. Parergon luris lib. IX. 10 20 30 4 50 60 42 Incertitudinem, ingratitudinem,& Irri- tare, latina uocabula non eſſe, neq; ueleribus uſitata. CAP. X X. (eöhſs incertum, inquit lexd, inter fratres non iniquis rationibus conuen- tione finitum eſt. Interpretatur Bart. condi- tionis incertũ, id eſt, fideicõmiſſum ſub con- ditione factum, ut σπνυπνπα⁵ρνπεα pars pro toto poſita cenſeatur. quam expoſitionem egonõ ſoleo ſequi, ſed ſimpliciter Incertũ pro incer titudine ſcriptum arbitror:quia hæc uox Cer titudinis, aut Incertitudinis, non ſatis latina eſt,&ueteribus autoribus inuſitata: maluit le gislator neutro adiectiuo uti. Sic& alibie, Actionem ingrati aduerſus libertos compe/ tere ait: Ingratum appellans, quod uulgò In- gratitudinem dicimus: nam& hæc uox non fuit antiquis autorib. in uſu. Dixerit aliquis, cur ergo tu non ſemel eam lucubrationibus tuis inculcaſti? Reſpondeo primũ, non adeò ſcrupuloſe in legalibus cõmentarijs me age- re,& huiuſmodi obſeruationes ijs, qui ſe Ci- ceronianos dicunt, relinquere: deinde tribue re me nõ parum ſtudijs noſtrorum temporũ, quiq; in eis excelluere ſcriptoribus, ex qui- bus Perottus, Pontanus, Eraſmus,& pleri- alij uidentur has uoces iure ciuitatis donaſſe, & Romanã linguam auxiſſe. quod& in uer- bo Irrito, pro irritum facio obſeruarũt: quod cum eo ſenſu latinum non ſit, ipſi tamen ceu latino ſæpiſsimè utuntur. Sed hæc Gramma- ticis relinquamus. De diſfinitionibus. Cripſit Mutius Scæuola librum, quẽ in- ſcripſit Q£d,&ορemνid eſt, diffinitionũ: qui ſi extaret, auxilio fortè noſtratibus interpreti- bus eſſet, in ijs maximè altercationibus, quæ circa diffinitiones ſæpiſsimè uertuntur. Ete- nim rectè ſcriptum eſt in regulis iurist, omnẽ diffinitionem periculoſam eſſe: rarum enim eſt, ut ſubuerti non poſsit, ſiue quia in diffini tionibus uerba ſunt propriè intelligẽda, ſiue quia oportet ijs omnes caſus, etiã ſpeciales, cõprændis: quod capite ultimo Paradoxorũ diſputaui:ſiue quia ex proprio& differentijs diffinitio cõſiſtit, in quibus diſcernendis ma- gna ſubtilitate eſt opus, ut Cicero ſcripſit. Ex tat tamen M. Victorini rhetoris libellus, quo uarias diffinitionũ formas complectitur:un- de& eiuſdem argumenti alium Boëẽthius cõ⸗ fecit, qui nonnulli uſui etiam iuris ſtudioſis eſſe poſsit.Is primã diffinitionis formam eſſe cenſuit, quæ græcs ſit xn⁴ν, id eſt, ſubſtan- tialis, qualem ſic explicuit Accurſius, ut ſit propria& breuiter cõprænſa rerum ſubſtan- tiæ enunciatio, quæ genere, proprio,& diffe- rentijs conſtat. quod&Hab. Quintil. tradidit: qualis eſt, quæ in iure noſtro de teſtamentish onitur, ut Teſtamentũ ſit uoluntatis noſtrę iuſta ſententia de eo quod quis& ẽ. Sic Tu- telai eſt ius atque poteſtas&. Alia eſt ſpe- cies, quæ aρουνσκνρ Grœcè dicitur, plurium CA P. XXI. d 1j. C.de past. e l.pen. C. de li⸗ ber.& corum liberis: f Lomnis. de re gul. iur. 8 l. j. de teſta, h l. j. de teſta.l. j. de uſufr.l. j. de furt. 1 l. j. de kut. II al. jſ.de dolo. b l.j. de reg. cat. III c I. v. de uerb. oblig. d gl. rub. de uul⸗ gar. c Bar. l. j. de ap⸗ pell.l. j. de 10= quir. poſſeſſ. col. ij. IIII f gl.xvj. q. iij.l. quæſtio. de uer borum ſig. Z I.j. E ij. quod met. cau). l. j. de cap.dim.l. v. de pecul. h c. j. in quibus cal. feu. amit. i l. iij. de pe. leg. VI kc if. q. vj. c. om⸗ nis. c. placuit. II. ſenatus.§. do natio. de don. cauſ. mor. VII m l. iiij. de hær. inſtit. r Lj. de iuſt. Uur. 433 rerum ſummatim,& quaſi ad regulam facta traditio:quæ etiã ſi ſimul nõ habeat& genus, & ſpecies,&differentias, tamen ſuſtineri po- teſt, dum cum diffinito ipſo conuerti potsit: qualis eſt illa, quam dolo Antiſtius dedita, ut ſit dolus omnis calliditas, fallacia, machina- tio, ad circũueniendum, fallendum, decipien dum alterum adhibita. Sic VIpiano Catonia na regula diffiniturb, Quod ſiteſtamenti fa- /S cti tempore& ẽ. aiuntq; noſtri Doctores,& 10 Manumiſsio eſt datio libertatis. ut ampli 1 S Itus E 1e hanc diffinitionis ſpeciem proprũ eſſe, ſuffi- cereq;ʒ ut rectè cõcepta cenſeatur, dummodo poſsit cõuerti. Alia eſt quæ νeνοιυνμρσννwuυ dicit, uod rei notionẽ quandam tradat, doceatq; quemadmodũ quælibet res cognoſci poſsit: ut cùm Pomp. dixit, Stipulatio eſt uerborũ cõceptio, quibus is qui interrogatur& ẽ. At- qui cõceptio ipſa extrinſecus contractui ipſi accedit, hocq́; diſtat à ſtipulatione, quod uox D. Andreæ Alciati„ ab iniquo ſeparantes, licitũ ab illicito diſcer- nentes, bonos non ſolùm metupeœnarũ, ue rùm præmiorũ quoq; exhortatione&ë. Ve- rùm& hæc impropriè diffinitio eſt. Alia eſt vun quæ æ‿ εμηπανσραμηε⁴ eſt, per translationè ſie ri quandoqʒ ſolet: ut, Diuitiæ ſuntbreuis ui- x latic ic Galhis tæ longum uiaticum. ſic Gallus Aquilius dif finiuitò Litus eſſe quo maximus fluctus elidi oll tur. ſic Legatum eſt delibatio hæreditatis- ſic quis manui, id eſt, poteſtati ſubiectus nò¹ 1. Ad hanc ſpeciem uidetur quoq́; pertinere, Ilu „ 4 quod ſuprà exM. Varrone dixi, qui Inducias diffiniuit eſſe ferias belli. Improbat autẽ Ari. ſtoteles omnem diffinitionem quę pertranſ- lationem fiat, quia translatio ſemper aliquid obſcuritatis habeat, cùm diffinitio debeat el- ſe perſpicua. Eſt& quę fit de aPaf†εν&☚:έ H zis, id eſt, per contrarij priuationem, ut dica- à re:ſed ſatis eſt ijs uerbis intelligi, quid ſenſe zo mus, Bonũ eſſe, quod malum nõ ſit. Sic Nlar rit Iuriſconſultus.Sic Caius lib.II. Inſtitutio- num: Subſtitutio eſt ſecundi gradus hæredis appellatiod. ponitur appellatio pro effectu ap pellationis, perinde ac ſi dixiſſet, eſt ſecundi uel ulterioris gradus hæredis inſtitutio. Et ad hanc ſpeciem pertinẽt illæ diffinitiones, quæ actum rei, uel etiam effectum, nõ ſubſtantiã explicant, quas ubiq́; Bar. improbate, ſed de- fendi per ſuprà ſcripta poſſunt. Alia eſt quę cellus: Iuuenis eſt qui adoleſcentiæ exceſsit ætatem, quoad incipiat inter ſeniores nume- rarir. Sic Vlpianus: Mandatũ gratuitum eſt, rlanden quia originem ex officio atq; amicitia trahit: lec cõtraria porrò eſt officio merces.Sic alibi, Pe ilhaa culium eſt non id cuius ſeruus ſeorſum&ë. & alibi: Scientiam accipimus, quæ habet& uoluntatem: ſed, ut puto, non uoluntatẽ, ſed tLjdris patientiã& ẽ. Alia adducitur, quæ ν εμαασ ᷣάuH ouleuu dicit᷑, quia rei qualitates ſolùm expli- 30 ⁊νmπαπνν id eſt, per imaginationẽ fieri poteſt: cat: ut, Homo eſt qui ingenio ualet, qui arti⸗ bus pollet. Præſcriptio eſt t, quæ ex tempore ſubſtantiã capit. Poſſeſsio eſt, quæ ab agro iu ris proprietate diſtat, cuius proprietas ad nos non pertinet& ẽ. quòod ſi propriã diffinitionẽ efficere uelis, aliter concipienda ſunt uerba, & ſubſtantia rei explicãda:ut, Præſcriptio eſt exceptio ex tempore ſuhſtantiã capiens:poſ- ſeſsio eſt uſus reia iure ſeu proprietate ſepa- ratus. Alia eſt, quæ Vroyf acνdicitur, quaſi 40 deſcriptionẽ quandã dicas, quæ adhibita cir- cuitione dictorum factorumq; rem declarat: ut, Luxurioſus eſt nõ neceſſarij uictus ſum- ptuoſus 8. Sic uidetur mihi Hortenſius ex Se necæ autoritate feudum ceu beneficiũ fini- uiſſe, eſt beneuola actio gaudium tribuẽs ca- pientih. Sic Iuriſconſulti noſtri in legato pe- noris explicando uidentur feciſſei, Penu le- gata cõtineri quæ eſui potuiq; ſunt. qua de re multa A. Gellius lib. IIII. ca. I. Sic M. Varro: Induciæ, inquit, ſunt belli feriæ. Satisqʒ(in- quit Gell. lib. I. cap. X Xv.) uiſum eſt eiuſmo- di facei edemonſtrationẽ, quod genus Græ- ci ruæe magis,& Sofæode, quàm 5ες uο- cant. Alia eſt quæ uæν azinενdicitur, quaſi aduerbiũ, cùm uerbum uerbo diffinimustut, X ppellare eſt prouocare k. Donatio eſt doni datio: uel cùm Vlpianus conditionẽ poteſta tiuam diffiniẽsm, Puto, inquit, generaliter re- ctè definiri, facti poteſtas eſt&ë. Alia eſt, quxæ æτν ⁸άνσναινdicitur, id eſt, per differen- tiam: ut, Rex eſt modeſtus, Tyrannus eſt im- pius, lus eſt ars boni&ęqui, Iniuria quod n5 iure fit.& alibin: Sacerdotes iuris ſunt æquũ milia. Alia eſt quæ νννεGνρν appellatur, ut, Aeneas eſt Veneris& Anchiſ filius, ad hanc uidetur pertinere quod ait Vlpianusu, alcejes Operę ſunt diurnum oſticium:nec enim hęc eſt propria diffinitio, quod alij quoq; annota runt. Alia eſt quã uocant œæπσ teαν 2ννεέννεκνανας Xxä p⁊ εονs, id eſt, per pleni ex eodẽ genere in- x †laua digentiam: ut ſi dicas, Quid eſt quadrans?& uſtas Ftd. reſpondeat᷑, cui ad aſſem dodrans deeſt*. Eſt rils & quæ dν τνπννο appellatur,& ad exemplum x pertinet: ut, Animal eſt ut homo: lus gentiũ„liεeuig r eſt ueluti erga deum religio, ut parentibus& u³ patriæ pareamus Y: Cõpromiſſum eſt quod xliœ ad ſimilitudinem iudiciorũ redigitur,& ad fi niendas lites pertinetꝰ. His adiſcitur& quæ Xui æ‿νσ απυασφκνϑν appellatur, de qua extant Mar- ci Varronis libri: hab etq;& hæc rationẽ ſimi„uεn litudinis:ut, Homo eſt 2αέεροννασσνν minor mü„ dus:Poſſeſsio eſt ſediũ poſitioꝰ. Eſt,& quæ Xuli œ‿ ᷑αeο concipitur, id eſt, laudationis cau so ſa: ut, Lex eſt mens& conſilium ciuitatis,& Demoſthenes Chryſippusq; de ea dixere.ſic 51 alibi Iuriſconſultus, Libertas eſt res inæſti- mabilisb. Cui contraria eſt alia quæ uaz Né Xy yov, id eſt, per uituperium fit: ut, Seruitus eſt poſtremum omnium malorum.& alibi: der enfrpf ( ui ſunt, qui pro nihilo in iure reputantur. 4 Additur& alia cui æνινσηεννανπν eſt nomen,„ quę ad aliquid relationem habet:ut, Pater eſt cui eſt filius: Dominus eſt, cui eſt ſeruus. no- 6o ſtri Doctores ſolent inde accipere argumen- tum, quod à correlatiuis appellant. ſic diffini 4 .. Fror- 7 tur Patronus, qui habet libertum. ſic I xor, ens que maritũ, dum tamẽ nõ inutilẽ.& ſi quaſi- eſt, ler in rce.ur 7. 1* id XVII 2 2 — — nicu ihswy äſti dejaßeynui intiyicſasu 3 Cluuchuslſlulrü dſtcſtpaſentet e dinonuis Martunra tuosc Nx tſtye koureiu Qusautem cauſas e lrit non ſals con 18 arorũ quodd&a quietiam cauſas vete unr Ego eo ditich ämlegendumabit vonum, ſeu expiatiol dum lignorũ dici, q od ſimulachra deor dinc Argo nauis fat Grais oraculaquerc ap.Ethas quidem Doethius diffuſius ſu unnos& aliam ſpe deipoteſt ut Cicero utcim dicimus, Mu wum Tutoresſuntt dektatem habentiſicut d tul. lc albi Affines gali cum alteraco rate ſicalibita . dütmpus labetlibe menumair ieitu, r u de telt facere“⁊ d areie:Auguſtus 4 dlmilaalibianohi Klandatũgratui 4 Klandatũgratuitum elt clo aiqhamicitiathali? lcio merces, Sicallipe i dus ſeruus ſeorſum di ccipimus, quæ labeta duto, non uoluntaté ci dducitur, quæ uef'a⸗- nginationẽ ſien potel ris& Anchilæ fililsal ere quod ait VIpianuso"e officium:nec enimlge „quodalijquoqpyannoh ocant ue= asNd)J pPleniexeodẽ genete i’i Quid eſt quadrans:d h lem dodrans decſt'Et" llatur,& ad exemplm I eſt uthomo: Js zen jl religio,utpateni 8 4 Cõpromiſſum ckqwd liciorũredigiup&èê 2, ¹ 8 de. Hbadjciurd ur fj ſaulb. ꝛcur, de quaextant-ll- „„„ d beiqð lwc rtionẽlin 1 , Inormd eſt uxeugodus, minolm ſ gl tabernæ. de lũ poſitio: Etd 27 1r id eſt, laudaliisc 45 ,:„ 727 3 conſilium ciuiuls 10 ge techde eadisefei- inern, dlj detutor. e lnon facile. de 435 rljdepoſ. 5 1 jcõmod. Burt. d.de ap pell XVIII „ ſcianus, Græciq; Grãmatici quãdoq; mutuã- tur. Cæterum nõ ſatis probatum fuiſſe opus, indicat ãs uxs, diſtichon lib. I. ke Riuxxes 9 ¹dlayaæ ral) viop 5&εννο‿ e E0s O da MM⅜meνσ. Callinachus luſtri ludibrium, ab arbore ſenſus Cauſa eſt perſcribens ætia Callimachi. Vnde Mart. di non uis Mamurra tuos cognoſcere mores, Nec te ſcire, legas ætia Caſlimachi. Quas autem cauſas eo libro Callimachus ex plicarit, non ſatis conſtat:aliqui Faſtos&cau ſas ſacrorũ, quod& apud nos fecit Varro: ali qui etiam cauſas ueterum fabularum cenſue runt. Ego eo diſticho œlæεεασσσꝶονQπταεnnꝑν iun⸗ ctim legendum arbitror, quaſi dicas, Luſtra- tionum, ſeu expiationũ ludibrium:& intelle- ctum lignorũ dici, quia arbores colebãt tum ob ſimulachra deorum, tum propter lucos: hinc Argo nauis fatidica Flacco,& habitæ Graijs oracula quercus. Verg.& Pli. lib. ii cap.I. Et has quidem ſpecies Victorinus atq; Boẽthius diffuſius ſunt perſecuti. Habemus autẽ nos& aliam ſpeciẽ, quæ νν ετνκνμαωνx dici poteſt, ut Cicero uertit, iuxta ueriloquiũ: ut cùm dicimus, Mutuũ eſt quod de meo fit tuum: Tutores funt tuitores dam uim& po- teſtatem habent:ſicut A⁴ editui, qui ædes tuen tur, ſic alibi, Affines ſunt uiri& uxoris co- 3d. gnati, cùm altera cognatio ad finem alterius accedit e. ſic alibi: Statuliber eſt, qui ſtatutam ad tempus habet libertatẽ f. Eſt& quæ uæzt nρμ᷑σσαην dicitur, nos alluſionẽ uocamus: ut, Teſtamentũ eſt teſtatio mentis: Taberna eſt, quæ tabulis clauditur: Pontifex, qui po- teſt facere: Auguſtus, qui auget rempublicã: & ſimilia alibi à nobis explicata, quæ nihil o- pus eſt in præſentia repeteres. Eſt& diffini tio quę per diſtinctionẽ fit, cùm ſingula intra ſuos fines redigunt᷑: unde apud Laertiũ in ui ta Zenonis, Antipater lib. I. 26ν εοeν diffini- tionẽ aiebat orationẽ eſſe per reſolutionẽ per fectè enunciatam:quod& Cic. in Topicis ſa- tis oſtendit: qua ſpecie idem autor Officium diffiniuit lib. I. de Offic. licet non ſat candidè à Calcagnino hac in re accuſatus fuerit. XIX terh ſg dixi. XNI Dublica pœnitentia quomodo olim peragere tur, itemq́; expiarentur ciuitates:& Ouidij in lbin car men declaratum. CAP. XXII. Væſitum nuper fuit, quænam eſſet Pu blica pœnitentia, cuius frequẽs in iure 7 Parergon iuris lib. IX. eſt, quæ terminũ, finem, effectũ Pfu decla- rat: ut, Genus eſt, quod plures ſpecies cõple- ctitur. Depoſitũ eſt, quod cuſtodiendum da- tur, totum fidei eius cõmiſſumæ&ẽ. Cõmoda tum, quod utendum daturb. Appellatio, eſt prioris ſententiæ reſciſsioc: hoc enim ad effe ctum pertinet, quod& Bar. nõ negat. Eſt& quæ ν ααά̈νννdicitur, quæ ſecũdum rei rationem inducta eſt: ut cùm dicimus, Dies eſt ſol ſuper terram: Nox eſt umbra terræ ob iectæ ſoli: quæ propriè pertinet ad Philoſo- phos:cuius argumenti librum edidit Callima chus Manãp, unde teſtimoniũ Seruius, Pri- 46 põtificio mentio eſt,& quæ ſolis profanis cõ ceditur, ſacris uiris prohibet᷑. Reſpondi eam rem ſatis eſſe declaratam in Agathenſi ſyno- G do h, licet ubique hodie exoleuerit, niſi quòd h c.in capite:so V Saxones urbe Halberſtadienſi eius imaginẽ alſtinct. etiamnum ſeruant: ibi ſingulis annis ex ple- be aliquis eligitur, quem grauiorib. noxis in- G quinatũ putant: hunc ferali habitu,& obuo- V luto capite cineraliũ die in templo ſtatuũt,& 10 peractis ſacris eijciunt, donec X L. dies per ur dn bis cõpita uagus& mendicans errauerit: in- terim diuinas ædes eum ingredi fas non eſt. V qualemcũq; cibum ſibi uel ab ædituis, uel a- liunde oblatum, non adſpernatur, neminem I alloquitur, nõ indulget ſomno, niſi poſt con- cubiam noctem, idq́; in media uia. Die Iouis quæ dominicæ cœnæ dicata eſt, ad templum reducitur, ibi à ſacerdote ſolennibus quibuſ- dam ceremonijs abſoluitur,& à confluente il Mn 20 luc populo ſtipem accipit. Adamũ hunc uo- cant,& mni crimine expiatũ credunt. quem ritum mirabilem Pius Pontifex, inſtitutũ in- G V auditum Raphaẽél Volaterranus appellant. ego olim uulgarem,& ex ueterũ decretis ac- ceptũ ſcio.Sic enim publica pœnitentia pera gi ſolebat, uidenturq; mihi ſacroſancti illi pa- tres hac in re ueterum Græcorum ſacrificia quadantenus imitati: ſiquidẽ apud interpre- tem Lycophronis relatũ eſt, cùm urbs aliqua 30 peſtilitate, aut fame, uel maiore ui, atq; cala⸗ mitate affligeretur, conſueuiſſe hominem in ea fœdiſsimum perquiri, quem caſeo cum placenta& caricis allectum, ſepties uirgul- tis quibuſdam circa pudenda uerberatum, tandem facta ſcrobe comburebant, eiusq; ci⸗ b neres in mare proijciebant, ſic expiari ciuita- tem exiſtimãtes: unde& Catharmũ,& Phar macum eum appellabant:cuius rei& Hippo nax in Jambis,& Lycophron in Locride me- 40 minerunt. Philoſtratus lib. IIII. fic Epheſio- rum urbem ab Apollonio Tyaneo expiatã, obruto lapidib. quodam ſeniculo, eſt autor: huncq́; modum uocat&ππέιναυνρ uidas ue- rò ενινμα. qua uoce& diuus Paulus utitur, ad Corinth. cap. IIII. Ambroſius Luſtramen tum tranſtulit. Ouidius Abderitanos ciues hominem quem deuotum uocabant, nõ ab- ſimili ratione ſtatis quibuſdam diebus tracta re ſolitos, eſt autor illo in Ibin carmine: Aut te deuoueat certis Abdera diebus, Saxaq; deuotum grandine plura petant. Deuotum dixit, quem Ariſtophanes in Plu- to uebauærop, apud quem interpres admonet etiam Romanis in uſu fuiſſe id immolandi hominis ſacrificium, ut à fame uel alia calami tate ciuitatem expiarent. Cauſc coꝑnitionis quæ ſint: declarata l. ulti- mua,C. de plag.& l.placet. C. de pedan. CAP. X XIII. 50 Ognitionis cauſas eſſe Tranquillus ſen- tit, quæ non iure ordinario, ſed à Princi pe ipſo audiuntur:quod à nobis ſupra lib. vI. Al! traditum eſt. Cognitione uerò in præſidis aut proconſulis foro non diſsimili exemplo 60 4 4 I. fi. C. de plag. 5 I. placet. j. C. de ped. iud. c l. cauſas. C. de iuriſd. d I. capitalium. §. fi. de pœn. 4, D. Andreæ Alciati„3 appellari, ex Conſtantini conſtitutione appa ret, cùm præſes ipſe cauſam audit, ut aliquid extra ordinem conſtituat. Exempli cauſa: Iu- re ordinario plagiariorum pęna erat datio in metallum: quod ſi præſes exiſtimaſſet ludo gladiatorio aptum eſſe reum, rem ad cogni- tionem ſuam reducebat,& pœnam conſtitue bat, ut gladio talis reus conſumeretur. Plagia rij,inquit lex, metalli pœna cum cæteris ante cognitionem ſupplicijs teneanturꝰ. Sic enim in Codice Theodoſiano etiamnum legitur: li cet nunc apud nos uulgo, Cognitis ſcriptum ſit: quæ res nõ mediocre interpretibus nego- cium fecit, quòd principium legis fini aduer ſari uideatur. In Diocletiani cõſtitutione, cau ſæ ad cognitionem pręſidis pertinentes, diffi niuntur eſſe cauſæ maiores, quas per ſe audi- re debent, nec pedaneis decidendas permitte reb: quod deinde Arcadj lege declaratũ eſt, ut de paruis criminibus, quib. inſcriptio ne- ceſſaria nõ eſt, nõ intelligatur: has enim præ- ſes relinquere minoribus magiſtratibus de- bete. uerùm Arcadij legem, quæ in Theodo- ſiano extat, antiquatam eſſe apparet, cùm in noſtro Codice nuſquam ſit:ſed tamen adhuc utilis nobis eſſe poteſt, ut facilius legis Dio- cletianæ intellectum aſſequamur, in cuius in terpretatione quot capita, tot fuere ſentẽtiæ. Furca pro cruce an latinò dicatur:& QOuidij in lbin carmina quædam explicata. CAP. X XIIII. Vm in quæſtione facti reſpõdiſſem, ere ctione furcarum cenſeri regulum quen dam iuriſdictionis& meri imperij quaſi poſ- ſeſsionem retinuiſſe, uenditoqʒ fundo id ius diſtractum nõ uideri: ecce mihi noua cum ad uerſario controuerſia: negabat ille Furcam apud Ciceronem ueteresq́; autores uſquam reperiri eo ſenſu. Dixi, idem mihi cõtingere, quod Caſsio Seuero clariſsimo olim orato- ri, cui M. Põponius Narcellus, ſermonis lati ni exactor moleſtiſsimus, ſolœciſmũ à clien- te factũ exprobrare adeò perſeuerauit, ut ne- ceſſum habuerit dilationem petere, ut Gram maticum adhibere poſſet, quandò non puta- ret is cum aduerſario de iure, ſed ſibi de ſolœ ciſmo controuerſiam fore: ut eſt apud Tran- quillum. Reſpondi tamen ex tempore, mihi multorũ autorũ inſtar eſſe Vlpianum ⁴, qui, Famoſos,i nquit, latrones ijs in locis, ubi graſ ſati ſunt, furca figendos quampluribus pla- cuit: ſicq; nõ uno in loco Iuriſconſulti noſtri loquuntur. quæ uox hodie tralatitia,&in uſu omniũ eſt. Veteres uerò, ut eſt apud Plutar- chum in uita NMartij Coriolani, furcam uoca bant lignum curriculi, cui ſuperfigebatur te- mo, quod græcè oscrp uo⁵ sseανκρμαν uocant: id dempto temone ſeruorum humeris circũ- ferendum per uiciniam imponebatur contu meliæ cauſa, unde furciferi dicti. Si quis autẽ apud interpretes Heſiodi curriculũ illud de- pictum uiderit, facilè depręndet ſimilimũ fur cx eſſe, in qua hodie latrones ſuſpenduntur: ut merito metaphioricas hoc quoq; ſenſu acci ꝑi poſsit. Plaut. in Caſ. carbones ſuper eage- ſtari ſolitos indicare uidetur: 8 Sine modo rus ueniat, remittam ad te uirum Cum furca in urbem tan quam carbonarium. Niſi fortè legendum ſit, Tam furuum inur- bem& ẽ. quod alias exiſtimaui. Fuit autem id ſupplicij genus uetuſtiſsimũ, quo affectum fuiſſe Hiſtiæum Nileſium à Sardium præfe- cto Artapherne, autor eſt lib.vI. Herodotus 10 ad quem alluſiſſe uidetur in Ibin Quid. 3 ANore uel intereas capti ſuſpenſus Achæi, Qui miſer aurifera reſte pependit aqua. Vocat eum Achæum, quòd Miletus Græco rum Ionum Colonia eſſet. Auriferam uerd aquam Pactolum fluuium intelligit, qui pro ximus Sardibus allabitur,& in Tmolomon- te fontem habet, ut eſt apud Strab. Hic uerd ego celeberrimi nominis poëtæ Theocrito Syracuſio aduerſus OQuidianos interpretes 20 ſuccurram, qui eum tam atroci iniuria affece runt, ut ſuſpendio perijſſe affirmarẽt, ex car- mine illo: Viq́ʒ Oracuſio præſtricta fauce poëtæ, dic animæ laqueo ſit uia clauſa tuæ. Nemo certè ueterum autorũ extat, qui hoc mortis genere perijſſe Theocritum ſcribat. at quin& alij fuere ex ea urbe illuſtres carmini bus factitandis uiri, ut Heraclides, Nympho dorus, Theodoridas, Bion, Moſchus, So- 30 phren, Soſicles, Soſiphanes, Epicharmus, Phormus, cur ſoli Theocrito hanc notaã inu⸗ runt? Satius ergo erit ita opinari, ut alluſerit OQuidius ad eum amatorem, qui apud Theo- critum Eidyllio X Xα VIII. ſeipſum amore di- lecti pueri ſuſpendit, hoc ſibi prius condito epitaphio: T⁵½πνρꝙ ειοσ Lraeg,-beeie&νeοσ⁶ς πσααν. c a S, 25 ℳAOp, dlauda Sgy rax0p. Hunc extinxit amor:ne tranſgrediare uiator, 40 S¶Sed ſiſte,& dicas, heu durum nacte ſodalem. De Interpretibus iuris noſtri,& eorumue tuſtißimo Axone. CAP. XXV. Vm ius noſtrum luſtinianus in artem quandam(quod tantopere temporibus ſuis M. Cicero optabat)redegiſſet, ueterumq́; conſtitutiones in ſuum Codicem referre me ditaretur, edicto ſuo prohibuit, ne quis in fu- turum Iuriſperitus auderet Cõmentarios il- 5o lis applicare,&uerboſitate ſua compendium iuris confunderee, quod antiquioribus tem el ſnte poribus factum fuerit: permiſitq; ſolum ſum Cere mulas quaſdam fieri, quæ Græcis alrhuo rs cantur: obſeruatumq́; fuit ferè per ſeptingen. tos annos illud edictum f. Primus mihi uide- fliſtue tur Azo Bononienſis legem cõtempſiſſe,& Cœν non ſolùm Summam, quam uocant, compo- ſuiſſe(quod utiqʒ licuit,& ante eum Placenti nus, Ioannes, alijq; tentarant) ſed iuſtis Com 6o mentarijs pleraſqʒ Digeſtorũ leges eſſe inter pretatus: unde plurima Accurſ.in ſuas gloſ⸗ ſulas tranſtulit, cœpitq́; tum magnum Rillu⸗ ſtre eſſe&zonis nomen, adeò ut fons legum, Vas electionis, Lucernaiuris, appellarerun, qu 2 8 —2 — — 1 cc unquam angiuxcuſciama velCulimachum 1 egbbus lenplun Srulu' dtzurup thir udaE. muſſisguicung deoso Nercede ii mugha Prenim Azonõ ſo dss conſpexit ſec omaium oculispu lddadmonenduse 59 cicunkerkin u X ſcilicet& Xl.ite ſcdplacentini uete reprofeſſoris. DN ANI IVRIScCON ſeuobite ber Volaciulla puey nagriu copenioſe ſubſtu ſuatgcaſiigturtum goras aicitu, ocu recke reqaitu Ebaciui dum laſtino uelk 8 EFSAESA 5 SS. S — —:p—.— η ¼ —η — 4. — — or eſtligen um 3 ereklie 8 etur in ldin0 Ddod ſtheſtaa. ee pepenait⸗ la. 4 ſucrpoele, aclaſcte. m autorũ extat quih ſe heocritum ſcibaa ea urbe iluſtres camul ut Heraclides, Iümpbp 88. Bion, Nloſchus,So dſiphanes, Ppichams, heocrito hancnoti in- rit ita opinari ut alulet atorem, quiapud Ile VIII ſeipſumamored it hoc ſibiprius coniin Amfruu hum arluiSyerunn,. raſſgretigreir, wum nale ſauuem. uris oſfri Cernnu (AE. XI. um luſtininnus in alen d tantopere eemporbo darrredegilerueterumm um Codicem fefenem — ohibdit neqiin Wderet Cömentiid- 49 .ladbeſtiakde 4 panis. 4 qui legum ænigmata mortalibus aperuiſſet, obſcura retexiſſet, dubia declaraſſet. Is, ut e- tiamnum Bononiæ durat fama, cùm in diſpu tatione ab antiſophiſta quodam ſuo prouoca tus cultro eum appetijſſet, in carcerẽ pertra- ctus,& capitalis criminis damnatus dicitur: cumqʒ exclamaret, ad beſtias, ad beſtiasa(nẽ- pe huius principij legẽ adducẽs, qua propter artis excellentiã relaxari ſontibus,& nouiſsi ma meritis, pœnã allegabat) iudices ſe ab eo tanq́ʒ belluas inſimulari credentes, idcircoq; irati nõ deſtiterunt, donec ſummo ſupplicio afficeret᷑. Quod ſi ita eſtſnec enim id mihi ad- modum fit ueriſimile)quis dubitet haudqua- quam mentitũ fuiſſe luuenalem, cùm inquit, Nec unquam Sanguine cauſidici maduerunt roſtra puſilli. Vel Callimachum, cùum vνεεοννos, id eſt, Satur ni legibus ſcriptum ait: Oœ xs iν ᷣανπeν εεσ*εάν εdοναννο αστ, a*&, ν, ετπηαηάαονι⁶ν εμέρeꝓ⁵νμ. Iniuſſus quicunq; deos aſpexerit audax, Mercede id magna criminis exoluet. Etenim Azo nõ ſolùm ceu alter Tireſias Pal ladas conſpexit, ſed etiam nudam& apertam omnium oculis publicauit, atq; proſtituit. Il- lud admonendus eſt lector, Summã quæ uul circunfert᷑ in tres ultimos Codicis libros, X. ſcilicet& xl. itemq; XII. nõ Azonis eſſe, ſed Placentini, ueteris legũ in Peſſulano mõ- te profeſſoris. DN AND ALOIAITI IVRISCONS., PARERGA2N ſeu obiter dictorum, li- ber decimus. Verba ciuilia quæ ſint:& breuis reſolutio in materia cõpendioſcæ ſubſtitutionis:& Cic. ad Att. locus perpen ſus atq; caſtigatus: tum de boue quem ſacrificaſſe Ppytha goras dicitur, locus à Lacrti interprete nõ ſat rectẽ redditus. CAp. I. ERBIS ciuilibus, inquit Papin. ſfſubſtitutionẽ poſt quartumdeci mum annũ ætatis fruſtra fieri cõ uenit. Quæſitũ eſt, quæ ſint Ver ba ciuilia:& cenſuit Bar. eſſe uer bum Inſtituo, uel Hæres eſto: tanq́; hæc non iuris gentium, ſed ciuilis uerba ſint: quod fal ſum eſt, hancq́; ſententiam olim XII. argu- mentis, ceu XII. ſpiculis confixi. Ego arbi- tror Verba ciuilia dici ſimpliciter uerba, qui- bus pupillaris ſubſtitutio cõfici poteſt:(ſiqui- dem Vulgaris dicta eſt, quòd uulgò omnib. competat: at Pupillaris non niſi ciuibus Ro- manis, qui filiosin poteſtate habeãt: quod ius patriæ poteſtatis propriũ ciuium eſt,&id qui blij g ij legi⸗ bus. de ori. uir. dem moribus ciuitatis inductum eſt, id eſt, iu re nõ ſcripto, ſed prudentũ interpretariono, ideoq́; propriè ciuili, quod Pompo. docuit. Meritò ergo Papinia. uerba ciuilia ea omnia appellauit, quibus hæc ſubſtitutio eſt indu⸗ cta. Quibuſcũq; ergo uerbis uſus ſit teſtator, ciuilipus, directis, cõmunibus, nunq́; poteſt Darergon luris lib. X. 440 ultra ætatẽ pubertatis filio pupillarem ſubſti- tutionem facere:adeò ut ſi fecerit, nec in uim quidem fideicõmiſsi ſuſtineatur: quoniã iu- ra fideicõmiſſorum prorſus ſeparata à pupil- lari ſubſtitutione ſunt fieretq; hoc aduerſus mentẽ teſtatoris, qui pupillariter ſubſtituen- do, uel eius tempus prorogando, uidetur hoc in fauorem filij facere, tanquam ante certam illam ætatem eius iudiciũ non approbauerit, . 7..——.. 10 ideoq; ei uoluerit cõſulere d. Prgo nõ eſt id in odium trahendum, ut uideatur uoluiſſe fidei cõmiſſo eum onerare. quòd ſi non ad certam ætatem, ſed ſimpliciter quandocunq; deceſſe rit, filio hæredem dederit, apparet nò ut filio, ſed ut fideicõmiſſario faueret, id eum ſcripſiſ ſe, meritò tunc ad fideicõmiſſum res deuolue tur, ut Diocletianus Imp. elegãter diſtinxite: cuius conſtitutionis uerba mirum eſt quan- tum Accurſ.& cæteri uiolent: qui cùm præci 2ꝛ0 ſe conſtituat differentiam, quando nõ ad cer tam ętatem ſubſtitutũ eſt, Idem, inquiũt ipſi, etiam ſi ad certam. Dicant quæſo, id ne eſt le- gem interpretari, an prorſus abrogarer appa retqʒ tunc dictionem illam, Secundus hæres eſto, ad fideicõmiſſum pertinere, nec merè ci uilis iuris eſſe. Videmus apud Diogenẽ Laẽr tium multa eſſe exempla teſtamentorũ, qua- lia Ariſtoteles, Plato, Epicurus fecerũt, quæ nihil cõmune cum lege Rom. XII. tab. habẽt: 30 unde& apud Græcos uetuſtiſsimos Caupovd- ga ſunt hæredes,& Epiclerus puella in ſpem hęreditatis paternæ educata, ut Iulius Pollux eſt autor:alij etiam ⸗xννπρνιπααον uocãt, Iſæus rhe- tor αννα, ſicut& Solon legislator. quòd ſi cõtrouerſia ſit, quis eam ducat in uxorem, auο dicitur. Sedan ſicut Hæres eſto, uel Inſtituo uerbum directum ciuile eſſe Barto- lus cenſuit, ita etiam uulgare ſordidumq; il- lud Hæreditare, eodem modo accipiatur?& 40 Raph. Com. freſpondit idem eſſe. reperitur id uerbum in antiquis codicibus. Cicero lib. II. ad Atticũ epiſt. prima: Cum in Sicilia hæ- reditatem ſæpe hæreditaſſet. Hauddubiè cor ruptè aliqui emendarunt, Aedilitatem ſæpe dictitaſſet. uerùm quid ſit Dictitare ædilita- tem, non ſatis conſtat: minus receditur ab ex emplari ſi legatur, Cum in Sicilia hæreditate ſeſe ditaſſet.quærendum ergo amplius. Qui ius de hæreditatib. dicebant apud Athenien- 5o ſes, Lexiarchici appellabantur: a2ερι enim hæ reditatem dixerunt, σ Aꝓεν, id eſt, à deſi- nendo, quòd ab uno in alterum deſinat, id eſt ut Galli dicunt, in mortuis uiui ſeſsitant: qua ratione ego etiam uerbum Lego, in lege XII tab.generaliter acceptum arbitrorspro qua- libet deficientium uoluntate, ν auy εp, un- de& Wyæzvp Græci ſcribunt: ut appareat nõ deduci&νε ππη οεeάe: d& indicat ſyllaba, quæ in legato prima producitur, cùm alioquin eſ- 6o ſet corripienda. Norunt omnes quanta alter- catio atq; diſcordia inter noſtrates ſit in ciui- — A 7 lium horum uerborũ interpretatione: cumq; ego ſuprà ſcripta eſſem traditurus, ut audito- res redderem attentiores, dixi debere eos ex- un c§. maſculo.§. final. Inſtit. de pupill. d I. iij.§. c Pol lidius. de uſur. J. Seius. J. d fi⸗ lia. g.fi. ad Tre bell. e J. precibus. C. de impub. f Raph. Com. conſil.ij. C lxxxiuij. g l. uerbis. de uerb. ſig. . 61 J. J. de ſuis& legit. 5 c. de illis. ij. de deſbõ. impub. 441 H And emplo Pythagoræ Muſis bouem immolare, qui idipſum feciſſe dicitur, cum in Geome- tria quiddã noui inueniſſet: quod tamẽ apud Cic. lib. de nat. deorum ult. Cotta negat ſe cre dere: quoniam ille ne Apollini quidem De- lio hoſtiam immolare uoluit, ne aram ſangui ne aſpergeret. Is qui Diogenem Laẽrtiũ tran ſtulit, Ioui eum centũ boues ſacrificaſſe atte- ſtatur, cũ inueniſſet trianguli orthogonij ſub tenſam ęquipollere cõtinentibus:ſed certè in zo maximus poëtarum Homerus natur græco Apollodori carmine nulla Iouis men- tio eſt, nec centũ boum. carmen ſic ſehabet: Hvinæ dœæy οννν σσσνραες Upxν d᷑ρμρμα Cavbe,,„ Aeuvb uyx½ Brovοαν. Concludens inuenta fuit cum linca claro Pythagoræ ertur ſacrificaſſe bouem. Extat autem id diſtichon apud Laẽrtium, ſed corruptũ: aliquanto integrius eſt apud Athe næum lib. x. quorum uterq; hecatomben fe- ciſſe eum ait, cum ſimpliciter in carmine B2 x% cilau, id eſt, immolationem bouis ſcriptum ſit. Idem Athenæus libro I.Empedocles, inquit, Agrigentinus equorũ curſu in Olympijs ui- ctor cùm Pychagoricus eſſet,& ab animatis abſtineret, ex myrrha& thure alijsq; aroma- tis bouem cõcinnauit, quem ſpectatoribus di ſtribuit. Suidas ραέ pæwug, inquit, dictus eſt, quòd ruſtici cùm bouẽ nõ haberent, quẽ Herculi immolarent, accepto pomo ei qua- tuor feſtucas uice pedum ſuppoſuerũt, tum duas pro cornibus fixerũt, traditu rq; ridicu- lo hoc boue plurimum oblectatus Hercules. Vt ergo Cottæ rationẽ d iluamus, feciſſe Mu ſis Pythagoram exiſtimabimus, boue ſaccare & ex dulciario opere confecto, quales quoti- die feſtiuiores pueri comedunt. Cur pupillus reclà dicij inteſtatus non poſoit, ſine liberis poßit:& Bartoli declarata ſententia. CA p. I1. Vbſtituerat teſtator compendio uerborũ hoc modo, Si filius meus ſine liberis quã- docunque deceſſerit, Titius hæres eſto: obijt adhuc impubes, quæſitum eſt de uiribus ſub ſtitutionis. Accurſius omnitempore fideicõ miſſariam eſſe cenſuit. Bar. uſqʒ ad pubertatẽ directam, deinde flecti. lac. Beluiſ.& Oldrad. fideicõmiſſariam poſt pubertatem eſſe faten tur ante uerò nec directam, nec precariã eſſe: quia uerba illa, Sine liberis, impuberi nõ con ueniunt, qui liberos habere nò poteſt. ſic nec Inteſtatus dici pupillus propriè poteſt, cùm teſtamenti factionẽ nõ habeat: is q; Inteſtatus ſit, qui cùm teſtari poſsit, hoc nõ fecerit: ſicut X eius eſt nolle, qui poteſt& uelle. Sed ta- men Bart.* ſentẽtia receptior eſt:negantqʒ ali qui conditionẽ, Si ſine liberis, ad pupillum pertinere, cùm inuẽti ſint eius ætatis pueri, in quib. malitia annos ſuppleueritb,& filios ſu- ſceperint: unde& ue nium Arbitrü lerit. Sed, ut Iuu ſtodess— xcuſa uetus adagiũ apud Petro- Paurũ tollet, qui uitulũ ſuſtu len. ait, quis cuſtodiat ipſos cu Ex tplerunq; nequitia maiorũ fa- mæ obiecto pupillo. Lex certè noſtra aliud reæ Alciati cõtingũt c. 22 52ꝓ&πς à uε aalyvor oi vo 394 *b: tos eſſe patres oſtendat, Odyſſ.l. Möxu 2* vor ea,aup ν vx i æ,& x ꝙππό ⁷νε ddp yovoꝑ αν aννu. Illius eſſe quidem mater me prædicat, ipſe Neſcio, nanq́; ſuum certus ſcit nemo parentem. Qui ſub Cynoſura nauigant, eſſe quaſdã in. ſulas referũt, ubi prima cauſa ſucceſsionis lit fratrum, nõ filiorum, quod fratres ſint certi, filij incerti. Igitur haudquaqᷓ dicunt᷑ clerici, qui etiã ſi uelint ſubeſſe præto 40 ri, nõ poſſunt, ut inquit Baldusf, Sic apud Pla tonẽ homo diffinit animal bipes latiungue, a³ſ‿op, id eſt, impennatũ, quod idem eſt atq; ſine pennis. Videtur autẽ Plato ea finitione nõ tam hominem, quam ſimiam deſignaſſe, niſi ſimiæ manus crediderit eſſe pedes. Quando dtes more Rom. incipiat:& defen ſus linius d calumniatorib. lib.qI. CAP. III. Vplicem fuiſſe ueteribus horarũ ratio- 50 nem ſatis conſtat: quaſdam enim tem/ porarias, quæ pro dierũ ratione contrahunt᷑, uelproducunt: alias æquales, quę hodie ſunt in uſu, quod aliquando apud Paulum admo- nui. Sic& Dies naturalis apud ueteres ab ex- ortu Solis incipiebat, ciuilis uerò à media no ctes. quod more Romano obſeruatum fuiſ- ſe Paulus ipſe atteſtaturh. Hodie tamen Gal li,& Hiſpani,& Germani pleriqʒ diem a me- ridie auſpicantur: quod& olim in terra Vm- 6o bria factum fu iſſe, M. VWarro eſt autor, tamet- ſi ceu nimis abſurdum ipſe improbet.at Plu- tarchus in Problematis rectè cõſtitui ex Ma- thematicorũ rationibus indicat:certius enim id principium, quòod tunc centrum ſoſe ori- 442 præſumit,& ad ea minimè aptatur quæ rar inquit Theophraſtus, poſsibile eſt per rerum naturã mulierẽ uterũ geſtare X.. perpetuos menſes, quod Ariſtoteles,& M. Warro tradi derũt,& tamen legislator noſter id nimis in- ſolitum, ceu impolsibile reſpuitd. Veriſimile quidem eſt teſtatorẽ haudquaq́; crediturũ ex pupillo conceptum eum infantem eſſes cum aincer⸗ 3ratio iſta proba 20 bilis eſt, ut credamus pupillum ante puberta tem fieri patrem poſſe. Bartolus fatetur qui- dem pupillum nõ rectè Inteſtatũ dici. Sineli beris rectè dici. ſed queęnam eſt ratio differen tiæ? Et aiunt, quia dictio Inteſtatus, abnegat actum ratione potẽtiæ: at dictio Sine liberis, actum& potentiã ſimul remouet. quæ ratio ſat obſcura eſt, nec aptis uerbis expoſita. Vo luerunt fortè id dicere, Teſtatus participium eſſe, quod à uerbo actionẽ aſſumit,& poten- 30 tiam ſupponit:unde Inteſtatus actionem pri uat, ſuppoſita tamen potẽtia. at dictio Sinelli- beris, nullam actionis uim habet, ſed ſimpli⸗ cis nominis, quod rem tantũ deſignat, nullo ad potentiam habito reſpectu. Ego ſcrupulo ſiora hæc eſſe arbitror, quam ut luriſcõſultis digna uiſa ſint animaduerſione, cũ maximè ſine liberis decedat, qui etiã ſi uelit eos tollere nõ poſsit: ſicut nõ ſubditi in lege mu nicipali „ t co auiun . or‚in„ bslr. nyobib den antum apie cxemplũb b ienvſec maximec um ſpacijcurlel ·b arſumpræuenterlt aldubio bardus ruc Cuaquamiainterpl nuille celerius eos auntprogredi qu em libro cap. XX) mndunt, dumſclipl noccaluraparte cœ Ariſtotelts, Unde O?rngunr laut ipuicdulaq Eg gllle uiu Mue, on Arittoteles it quot oalpecti ſuntſuper dea Plinio ſit dictun prneconſpici: quia ſtim euaneſcunt ade pus nec plurium re dp XIIIOmnibus, dueſſderis defectus: tern. Kiuntiſti Nõ- alplium, nam hor nhiladeamperinet. numarbitror, ſedſiu dus quiapud nos fi- Mous meisſcioah ali nul remouct,queni- dis uerbis expoſin ſo e, Teſtatus partiipium tionẽ aſſumi,,& poten⸗ Inteſtatus actionem 1 dotẽtia at dictio dinel, uim habet ſedſimpl- mtantũ deſignat, nulo reſpectu. Ego ſcnupib quamut luriſcoluls duerſione, cũ maiime ui etiã ſtuelit eos tolle Baitiin lege municpil ſtuelintlubeſſepren it Baldus. Sic apudh l imal bipes latiungle k atũ, quodidem etlu? autẽ Plato ea fmitole am ſimiam dellgaull liderit eſepedes. om inchic Füfr r,.lI. CAk. ll 45 Parergon muris lib. X. horizontem attingit. Plin. lib. 1I. cap. Lx X. dum non eodem tempore lucem ubiq; oriri oſtendit, tale experimentũ affert, quòd in ſpe culis prænũciatos ignes ſexta hora accenſos, compertũ ſit tertia noctis à tergo ultimis ui- ſos. Error, inquiunt Mathematici, hic eſt eui dens, cùm impoſsibile ſit tantam diſtantiam deprændi quantumuis de excelſo loco, pro- pter terræ globoſitatẽ,& radij uiſiui imbecil- litatem. Reſpondeo, ſi ſextam horam ſecun- dum ſuprãà ſcripta intelligamus, relinquetur, ut diſtantia trium duntaxat horarum ſit, non. nouem, tuncq; ratio Plinij erit probabilis. Et certè eo in libro quibuſdam in locis repræn- ditur Plinius, cùm tamen nullo negocio poſ- ſit defendi, ſi quis rem nõ accuſatoris animo, ſed ęqui iudicis religione perpendat. Eodem capite exemplũ Philonidis plurimis modis ir rident, ſed maximè quòd ſentire uideat, tan- tum ſpacij currendo aſſecutũ illum, ut Solis curſum præuerterit: q́d ſi ſenſit Plinius, pro- culdubio bardus rudisq; fuiſſet. At ego haud quaquam ita interpretor, ſed ſolùm id admo- nuiſſe, celerius eos qui ſecundum ſolem iter faciunt progredi, quàm qui aduerſo ſole. Eo- dem libro cap.x xxv. aliud erratum eſſe con- tendunt, dum ſcripſit: Sed Cometes nunquã in occaſura parte cœli eſt. Malè, inquiũt, uer- ba Ariſtotelis, unde acceperat, eſt interpreta tus, ο‿ʒ τeπη ονν dπανες i αν ⁸νι eεκκννοιν⁶⁸˙ Morcoe araνεν Ego apud Ariſtotelem le- giſſe alε uοon rediderim: ut quod Ariſtoteles ait, quotquot noſtra tempeſtate conſpecti ſunt ſuper occaſum euanuiſſe: re- ctè à Plinio ſit dictum, nunquam in occaſura parte conſpici: quia, ut Ariſtoteles ait, confe ſtim euaneſcunt, adeò ut nec unius ſtellæ cor pus, nec plurium relinquant. Eodem libro cap. xIII. Omnibus, inquit, fieri annis utriuſ 10 20 30 que ſyderis defectus ſtatis diebus horisq́; ſub 40 terra. Aiunt iſti, Nõ tenuit Plinius rationem eclipſium, nam horizontis diuerſa poſitio nihil ad eam pertinet. Ego nõ hoc ſenſiſſe Pli nium arbitror, ſed ſimpliciter, ut ijdem defe- ctus, qui apud nos fiunt, etiam apud Antipo das fiant cõuerſis temporibus. Sed hæc ſatis, quæ q́uis extra cancellos profeſsionis meæ ſint, uolui dixiſſe, ut admonerẽ lectores, ſem- per eam fieri interpretationem debere, ſecun dum quam, quiſquis fuerit autor, rectè locu- tus uideri poſsit. Quoties deprændi Accur- ſium Placẽtini opiniones infideliter referen- tem, ut eum carperete quod& in lucubratio- nibus meis ſcio ab aliquibus factũ fuiſſe, qui me ea cõminiſcebant᷑ dicere, quæ nec per ſo- mnium quidem cogitaram. Sed reuertor ad Plinium: is libro 11 J. cap. v. Italia, inquit, ince dit per maria cœli regione ad meridiem qui- dem. Sed ſi quis diligenti ſubtilitate id exi- gat, inter ſextam horã primamq́; brumalem: unde apparet horæ ſignificationem ad cœli quoque eas partes pertinere, unde Sol tunc nos irradiet. 50 60 444 De ſepulcrhi uiolati crimine: Ouidij in Ibin quædam carmina explicata. CAP. IIII. 1 iure noſtro grauiſsima cõſtituta eſt pœ- na aduerſus ſepulchrorũ uiolatores, adeò ut lex Iulia de ui publica, eo capite quo eos plectit, qui quid fecerint quò minus quis ſe- peliatur, ad hos extendatur, qui faciunt quò minus quis ſepultus permaneata. Nam& li- cet regulariter leges municipales iuri cõmu- ni derogent, traditum tamen eſt tali caſu hoc non permittendum, ſed principalia reſcripta potius obſeruanda, quia generalia ſunt. Scri pſit tamẽ Caius, ſepulcrha hoſtium religioſa nobis non eſſeb, ideoq; lapides inde ablatos in quemlibet uſum uertere licere. Sed certè non omne quod licet, honeſtum eſt. Scribit T. Liuius lib. X x △ Philippum Athenien- ſium hoſtem, eorum tecta ad Cynoſarges di- ruiſſe,& etiã ſepulchra, nec diuini humanis iuris quicqᷓ; præ impotenti ira ſeruaſſe. Hie- ronymus Cardianus autor eſt, Lyſimachum bello, quod in Pyrrhum geſsit, Epirotarũ re- gum tumulos aperuiſſe,& oſſa diſperſiſſe: ꝗ&d & Pauſanias rhetor in Attica ſcriptum reli- quit. Plutarchus in Pyrrhiuita tradit, bello q́d aduerſus Antigonum geſſerat, habuiſſe Pyr⸗ rhum in exercitu milites Gallos, genus inſa- tiabile pecunijs, qui ſepulchra regum effode re nequaquã ueriti, aurum& ornamenta in- de ſubtraxerunt, oſſa uerò per laſciuiam abie cerunt:quod quia Pyrrhus tolerauit, omne id crimen ipſi tributũ fuit. Iul. Hyginus in My- thologicis cap. CX XIII. ſcribit,& ipſi Pyr- rho poſt mortem idem contigiſſe, cuius oſſa per fines Ambracię ſparſa ſunt: unde Ouidij carmen in lbin explicari poteſt, Nec tua quàm Pyrrhi felicius oſſa quieſcant, Sparſa per Ambracias quæ iacuere uias. Quamuis& ſequens nõ ſat apertum habeat ſenſum: Nataq; ut Acacidæ iaculis moriaris adactis, Non licet hoc Cereri dißimulare ſcelus. Videtur enim intelligendum de Olympiade Alexãdri Magni matre, quę hoc genere mor tis extincta eſt, ut eſt apud Trogũ lib. XIIII. aut de Laodamia Olympiadis filia, quæ cùm in aram Dianæ confugiſſet, concurſu populi interfecta eſt, ut idem Progus libro Xx X VIII. ſcribit. Ouidius nõ Dianæ, ſed Cereris aram fuiſſe ſentit: an quia, ut Pauſanias in Attica eſt autor, infeſta ſemper Aeacidis fuit Ceres, quam Argiui aiunt ſumpta muliebri figura ipſum Pyrrhum occidiſſe? Sed& apud Cere- ris templum primũ huius nominis Achillis filium occiſum conſtat. Dos TZhuſco modo, quæ ſit Dlauto in Ciſtell. CAP. W. Vm plurima de dotibus ex iure noſtro diſſeruiſſem, tũ illud addidi, Dotẽ quoq; prædiorũ u‿τπσαοαυνννε dici, quæ Græcis udυu ſunt, id eſt, impoſitiones,& inſtrumenta a- gri.Sed probabilis eſt dubitatio, quid ſit dos Thuſco modo.Verba ſunt Plauti in Ciſtell. un 2 al. ſepulchri uio lati. de ſcpulc. uiol. b L.iij.. quid ta men. eod. tit. c fin. C. de uer borum ſig. 445 Tu iam locere in luculentam familiam, Vnqde tibi talenta magna uiginti pater Det dotis:non ut hĩc, eam Thuſco modo Tute tibi indignè dotem quæras corpore. Quibus uerbis apparet, Thuſco modo dotẽ eſſe, cum puella quęſtum corpore facit, ut do tem acquirat, tractum à Vollinienſib. Thuſ- corum principibus, qui à ſeruis ſuis ſuperati ſunt, lata à uictoribuslege, ne qua uirgo inge nuo nuberet, cuius caſtitatẽ non ante ex nu- mero ipſorũ aliquis delibaſſet, autor Val. Ma ximus lib. IX. quod& à Siccenſib. in Aphri- ca obſeruatũ fuiſſe idem lib.II. ſcribit. Hero- dotus in IIII. Naſamonibus id tribuit. Qui ad Indos nauigant, apud Callicutas haſce primi tias etiamnum ſacerdotũ eſſe conſtanter aſſe uerant. apud Athenæum libro XIImulta de Tyrrhenorum luxuria traduntur, i temq; Ly- dorum, quorum uirgines proſtitutæ,& ſer- uis quoq; uulgatæ fuerint, loco qui uuue a, id eſt, dulcis cubitus dicebatur. Quid ſit apud Apuleium, Non ſenuliæ er- ciſcundæ, ſed Cõmuni diuidundo agere:& Auſonij epi gramma declaratum. GCAP. VI. Bſeruaui nonnunquam ſtudiorum hu maniorum autores uerbis Iuris ciuilis uti, indeq; acceptis metaphoris dictionẽ ſuã exornare: ſed ſi unum Ciceronem excipias, alij nõ ſat feliciter:duriores enim ſunt,& ple- runque frigidi, ne dicam inepti: interim duo- bus exemplis ero contentus. Apuleius libro IX. de adoleſcente deprænſo à marito: Non te, inquit ille, iuris ſeueritate lege de adulte- rijs ad diſcrimen uocabo capitis, tam uenu- ſtum atq; pulchellum: ſed planè cum uxore mea partiario tractabo:nec erciſcundæ fami- liæ, ſed cõmuni diuidundo formula dimica- bo, ut ſine ulla controuerſia uel diſſenſione ribus nobis in uno cõueniat lectulo: nam& ipſe ſemper cum ea coniuge tam cõcorditer Uixi, ut ex ſecta prudentum eadem nobis am bobus placerent& ẽ. Eſt Partiarius qui agrũ cõductum colit, parte fructuum ſibi retenta: hocq; diſtat à colono, quoòd hic pecuniã pro locatiuo ſoluit, ille fructus: ſatis q; appoſitè u- fus eſt hac metaphora Apuleius. Durior eſt quæ ſequitur, Nõ agam familiæ erciſcundæ, id eſt, uxorem meam(etenim appellatione fa miliæ uxor continetur) non repetam, quò mi nus& tibi cõmunis ſit a: ſed cõmuni diuidun do experiar, id eſt, te tanquam mihi& uxori cõmunem diuidam: habet enim id uerbũ ob- ſeœnam ſignificationem. Aliud exemplũ ab Auſonio poëta accipitur hoc epigrammate: Nuriſconſulto cui nubit adultera coniunæ, Papia lex placuit, lulia diſplicuit. Queritis unde ſit hæc diſtantia: ſemiuir ipſe Scatiniam metuens, non metuit Titiam. Cuias ſenſus hic eſt: Quòd Moſes legislato- rum præſes cum cornibus pingatur, aliquis Iuriſconſultus nihil ea cornua formidabat, fed uxorem adulteram nihilominus retine- bat: is adulter talis erat fermè, qualis Neuo- D. Andreæ Alciati Ius apud Iuuenalem: Quod taceo atq ipſos etiam inclinare maritos. Lex Papia ſub Auguſto lata eſt de maritan- dis ordinibus, cuius I ranquillus, Dion, cæte ri meminere,& nos non uno in loco docui- mus. Lex Iulia ab ipſo Auguſto lata in adul- teros fuit.Scatinia uerò in eos eſt promulga- ta, qui muliebria patiuntur, Ciceroni, Quin- til. Iuuenali. Citari ante alios debet Scatinia, 10 Titia uerò ad id argumentũ non pertinet, ea enim uetiti erant aduocati donum munusꝭ accipere, ut eſt apud Corn. Tacitum lib. Xl. Vnde ſatis friget Auſonij iocus, niſi quòdin de cognoſcitur, imperitũ fuiſſe eum Juriſcon ſultum, quem clientes nõ adirent, nec aliqui- bus muneribus colerent. Auſonius in gropho ternario declaratus. & cur triplicem libertatem dixerit. CAP. VII. 20 Vſonij poëtæ mentio me admonuit, ut alium eius locum declararem ad lus ci- uile noſtrum pertinentem, in grypho terna- rio ijs carminibus: Interdictorum trinum genus, unde repulſus Vi fuero, aut utrobi fuerit, quorumq́; bonorum. Sciendũ enim interdictorũ tria eſſe genera, Recuperandæ poſſeſsionis, Retinendæ,& Adipiſcendæ: quorum exemplis Auſonius uti maluit. Recuperatorium interdictum eſt 30 Vnde ui, quia prætor unde ui eum repuliſti reſtitui iubet. Vtrobi uerò retinendæ eſt poſ- ſeſsionis,& ad res mobiles pertinet: quoniã prætor utrobi, id eſt, utro in loco res de qua agitur maiore parte anni fuit, quò minus is eùm ducat, uim fieri uetat.hodie interdictum Vti poſsidetis, etiã huic ſpeciei ſufficit. Quo- rum bonorum uerò adipiſcendæ poſſeſsio- nis eſt. Interdicti prætorij hæc erant uerba: Quorum bonorum ex edicto meo illi poſſeſ 40 ſio data eſt, quod de ijs bonis pro hærede aut pro poſſeſſore poſsides poſsiderésue, ſi nihil uſucaptum eſſet, quodq́; dolo malo feciſti ut id deſineres poſsidere, id illi reſtituas. Quæ uolui ſcripſiſſe, ut admonerem, Auſonium non ſimpliciter ut loquitur intelligendũ eſſe: quoniã cum ipſe ab exemplis diuidat interdi cta, ſi eam rationẽ ſequeremur, uel in trigin- ta ſpecies diſſecari poſſent. Accipiendũ itaq; eſt, uniuſcuiuſque generis unum exemplum so eum retuliſſe. Subijcit idem, Triplex libertas, capitisq́; minutio tripleæ. Quę diuiſio quod ad libertatem attinet aliter atq; aliter accipi poteſt: alij enim ſimpliciter manumittunt:alij etiam uindicta, ut eſt apud Cornelium Tacitum: alij ex teſtamento. Fit & diuiſio alio modo.Boẽèthius in Topica Ci- cer. tradit, eos qui prius ſeruiſſent, tribus mo dis ad libertatem peruenire, cenſu, uindicta, teſtamẽto: eosq; modos interpretatione pro- 6o ſequitur. Ego& aliter explicari poſſe arbi⸗ tror: Eorum enim qui liberi fiebant, aliquiiu ſta libertate fruebantur,& ciuitatis ius adipi ſcebantur: aliqui iuris Latini ex lege lunia Norbana erant:tertij ex lege Kelia denüßens iclt 446 oh„ rec5 lionis, oibtle j iniani de talcge cPlauuus iitaa nue mnpol⸗ „.„. llgitin flja Aexen oſäan recleet Onlian Cz9 ſii qundog;: in quæſtione, 4 bintoneſtachell J1u Liacciit elleen and donotalumm nard im celidetuli luccella ka em quihæredifide ußg ccderet:: cenſuitc; al eltationem ſemip acele, tanquam om rru lt Addit Alextun am num cenſeric, quam aufl A,quoduocant leg aun R videtur Alex. ref a ſeinſeruiret, quam aim legitimatio om us luecfactit: quod alj unl, o non ſemel reſp aſtt dnlles ſimpliciteras dim aipetlos cenſeri:qu ſa halaborant& quia 90 dum Aquiaiurenol ed lum cenlebanturh, o ³conditio honeſta eſt. loreſtambiguitas ditun& turpes cen eäldus nõ admit lalliam etiam lire naubeſb tanquam: imum abhorrezt.8e areauſim, quiuide 1. nirhnaenai Suſto! c. Ur ame eman mmquülls nag monunoin deyntar ho ternario declanau tem aixerit CAb vII mentio meadmonuign um declararem adlusd entem, in Lr)pho tem, nug unde repulſus t, uonmqhbororm, dictorũ tiaeſſe genen etsionis, Retinende d um exemplis Auſoriu atorium interdictumel drunde uieum fepulſi i uerò retinendeæettpd nobilespertinet: quon t utroin locores dequ anni fuit, quo minlsi uetat hodie interdictmm vic ſpecieiſoffict Quy adipiſcendæ poſſetio etorij hæc erant uet ex edicto meoiliyſt 447 dititiæ cõditionis cenſebantur:quæ differen- tia lege Iuſtiniani deinde abolita eſt. Alluſit fortè ad hoc Plautus in Caſina, Tribus conduci non poſſum libertatibus. Quamuis& per augmentationem dictum il lud eſſe intepretari poſsimus. In uetuſtis ſpe- ctationibus extat Romæ hæc inſcriptio: CLEMENTI CAESARVM N. SERVO CASTELLARIO. At Mediolani: LICINO N. SBRvO CONIVGI BE- NEMERENTI NEVILA MACVLA. Opinor hos Latinæ conditionis fuiſſe,& no tam N. adſcribi, quòôd ex Norbana lege id iu ris adepti eſſent. Au illegitimi filij de ficlo notati cenſeantur: & quoſdam recti exempli fuuſſe: Vergilij locus in VI. CAP. VIII. Idi quandoq́; altercantes Doctores ea in quæſtione, an filius illegitimus, tur- pis inhoneſtaq; perſona cenſeat. Et Azo cen NKo in ſems ſeri credidit?: eſſe enim infamia ſaltem de fa- maCdeinfe. cto notatumb. nam& reſponſum eſt, non ui- bgg.c.ſigens. deri de tali ſucceſſore intellexiſſe uirum nobi vjdiſtint. lem, qui hæredi fideicõmiſit, ſi ſine liberis de clex ſct.9.]. cederete: cenſuitq; Curtius Senior, Spurij àd Trebel. atteſtationem ſemiplenam probationem nòõ facere, tanquam omni exceptione maior nõ i cat. repet. l. ſit d. Addit Alex. tum quoque turpem perſo- nam cenſerie, quamuis natalibus reſtitutus, &, quod uocant, legitimatus ſit. Sed hoc mi- hi uidetur Alex. reſpondiſſe potius ut cau- ſæ inſeruiret, quàm quòd ita ſentiret: abolet ſlr enim legitimatio omnem maculam ſiue iuris flinperials. 5. ſiue factif: quod alij tradiderunt,& Bald. ex Cde nup..j. facto non ſemel reſpondits. Ego quod ad na cadl viſecl. turales ſimpliciter attinet, puto nulla macula IEd. ccckxxx⸗ adſperſos cenſeri:quia non ſua, ſed aliena cul vij j. cxvj. pa laborant,& quia nihil eſt naturæ imputan admonendi. e Alex. conſil. xxv. j. lIdem contrd con⸗ 17 dum,& quia iure noſtro Latinæ cõditionis ſo blfin.de urr. de lum cenſebanturh, quod ſuprà docui: at illa loer. conditio honeſta eſt. In ſpurijs uerò probabi lior eſt ambiguitas, quoniam de iſtis Azo lo- quitur,& turpes cenſeri exiſtimat: qua ratio- ne Baldus nõ admitti ad emphyteuſim eccle- ſiaſticam, etiam ſi reſtituti natalibus ſint, arbi tratus eſt, tanquam ab eis lex pontificum plu rimum abhorreat. Sed hæc ego non ſatis pro bare auſim, qui uideã iure canonico ad quaſ- cunque dignitates, ſalua epiſcopali, admitti ieper ueners⸗ poſſei: cùm tamen ijs, qui uel de facto noten- hlem quiflij tur, portæ dignitatum nonpateant. Ariſtot. li ſutlegt. Pro ciuilis conuerſationis VI. hoc hominũ ge nus à reipub. adminiſtratione minime ſub- mnouendum arbitratur: quod etiam Papinia- lſpuri. dede no placuitk. Nam& qui de ſingulari certami curio. ne ſcripſerũt, haudquaq́; eos reijci poſſe, ceu IPris put. col. ignobiles, conſentiunth cùm tamen conſtet vi. uerſi. an infames& ſordidos ab ea militia repelli. Vlti rſt. mus ex Caroli Magni linea Imperator Ar- nulfus, huiuſmodi natalibus fuit. Tres maxi mi iuris noſtri interpretes, Io. Andreæ, Bar- tolus, Iaſon,& ipſi ſicuidentur cõcepti, quod Sannazarius literis prodidit, ipſe tamen affir Parergon luris lib. X. 448 mare non auſim m. Scribit Plutarchus in uita mm Rip. e. inter. Theſei, duarum maximarũ urbium duos cõ- ditores ſpurios fuiſſe, Romulũ Romæ, The- ſeum Athenarum: qui cùm ſpurij& obſcuri ambo forent, quia tamen armis, uirtutibusqʒ egregij erant, à dijs immortalibus prognati ſunt exiſtimati. His accedit& Hercules, ad cuius templum ſpurij deferebantur, quòd& ipſe ſimiles natales habuerit, quãuis Ioue ge- 10 nitus credatur. Vergil. vI. Nec uerò Alcidem me ſum lætatus euntem Accepiſſe lacu, nec Theſea Pirithoumq́;, Dijs quan quam geniti, atq; inuicti uiribus eſſent. Dixerit aliquis, quomodo dijs genitus Piri- thous, quem conſtat Ilxionis filium, Phlegiæ nepotem fuiſſe, impijſsimorũ parentume un- de& αανκάσανσ Græci pro impiè agere dicunt. Reſpondeo, nõ Ixionis, ſed Iouis filium fuiſ- ſe Pirithoum: etenim à mythographis Græ- 20 cis traditũ eſt, cùm Jupiter Dian, Ixionis con iugem amaret, in equum ſe tranſmutaſſe,& circum eam ſaltantem pudicitiã ipſius atten- taſſe, unde natus infans dictus eſt Pirithous, 79 16deep, quod eſt circũ,& in orbem ſal- tare. is deinde cum Theſeo ad inferos deſcen dens ut Proſerpinam raperet, ⁊ έννντα lοvs, id eſt, in immobili ſede captiuus collocatus eſt. at Hercules eò profectus, Theſeum qui- dem inde euulſit, Pirithoum uerò propter ni 3z0 mium terræ concuſſum non potuit: Aſcala- phi quoque petram reuoluit, ut Didymus in Homeri Iliados ò atteſtatur: quo loco idem ſcribit, haudquaq́; apud ueteres ignominio- ſum fuiſſe nothi, id eſt, ſpurij nomen. Vnde Agamemnon cũ Teucrũ laudaret, ſubiecit: Kal e vobog 2t dvd 14oT,0 M l. Et quamuis fpurium, propria ſuſcepit in æde. Vergilius Theſeum poſt mortem iterumpe- træ illi alligatum cecinit: 40—edet æternumq́; ſedebit Infelix Theſeus. alludens, ut arbitror, ad ſuprà ſcriptam fabu- lam, cuius Apollonij interpres in 1. in illud carmen, Oso⁵ o πντπτπάανωννασQσmeminit: libe- ratumq; Theſeũ ab Hercule ait, quia inuitus deſcenderat: non Pirithoum, qui ſpontè ue- nerat. Aul. Gellius lib. x. cap. X VI. uidetur Vergilium hac in re damnare, tanq́; pugnan- tia ſcripſerit, cùm tamen nihil obſtet, uiuentẽ ab inferis Herculis opera liberatum,& tamẽ 5o poſt mortem iterum ei ſupplicio addictum: ſicut ipſe Hercules apud Lucianum, quam- uis uiuens emerſerit, tamen mortuus iterum eò reuerſus traditur. Non ſemper fauore matris præſäni fœliũ pa tri ſuperſtitem fuiſſe:& Triphonini reſponſum de⸗ claratum. GCAL. 1X. Cripſerat teſtator, quandocunque filius meus qui impubes eſt deceſſerit, ſubſti- 6o tuo L. Titiũ:deceſſerat in pupillari ætate ma- tre ſuperſtite:quæritur, an ſubſtitutus ceu cõ pendio uerborum uocatus ex directa pupil- lari ſubſtitutione admittitur, an duntaxat ex fideicõmiſſaria: Et Bartolus cenſuit precariò un z de reſcript. a I. qui duos.§. j. de reb. dub. b l. eum qui. ad Trebell. c I. Lucius. de uulg. d I. precibu. C. de impub. e arg. l. cum fi⸗ lius. de testa. milit. f e. ſi pater. de teſta. in vj. 449 ſolùm admitti,& ſic ſaluum matri eſſe inteſta tæ ſucceſsionis ius. hancq; interpretationem fauore matris accipiendam:ſicut etiam uide- mus, quoties eodem caſu, puta bello, uel nau fragio, pater& filius extinguuntur, filium poſterius deceſsiſſe præſumi, ut ſalua ſit ma- tri ſucceſsio:quod Cl. Triphoninus ſcripſita, quod& alijs exemplis probari poteſt b. Sed tamen receptior crebriorq; ſententia ſtat con trà: nempe tali caſu matri præferendum eſſe ſubſtitutum:quoniam non ex tacita mente le gis, ſed ui uerborum compendioſæ generali- ter acceptorum admittitur: nullum enim eſt matris aduerſus expreſſa pupillaris ſubſtitu- tionis uerba priuilegium: nam in teſtamento militis id expreſsim cautum Diocletiani re- ſcripto legitur d:idq; non ex priuilegio milita ri, ut Bart. credidit, ſed ut uerba reſcripti indi cant, propter uolũtatem teſtatoris, ut eos pu- pillus habeat hæredes, quos pater illi conſti- tuit. Nec enim credendum eſt, aliquid hac in re operari armatæ militiæ ſimplicitatem?: ui- deturq; hæc quæſtio adeò clarè hodie Bonifa cij v iIlI. Pontificis edicto diffinita, ut minimè ſit hæſitandum, quin receptior ſententia ea- dem& uerior ſiif. Nec mouet Triphonini re- ſponſum, quod in cauſa inteſtati loquitur, ut legitimus excludatur: noſtra quæſtio in ſub- ſtituto eſt, qui expreſſis uerbis ex teſtamento uocatur, quod Curtius Iunior tradit. Vnde inferri poſſet, ſi naufragio uterque tam pater quam filius perijſſet, adhuc ſubſtituto locum aduerſus matrem fore: quod tamen ego non facilè conceſſerim, ut ſaltem in hoc facti du- bio matri faueamus:quamuis alias regula ſit, Præſumi filium ſuperſtitem patri eſſe: de qua re extat elegans Philippi epigramma&c α‿⁴ nop libro primo: Nna ινμέεε νπνν̈ ε‿⁵ t d Gp ren Tal‿iανν Eæſoρꝙαο ε x bevoννu. a ο Raο 6) Aexs ae E l⁴ειοςι ε⁸ evτvο erel, P 70c dcnGLog. uyæyε⁵ de Augεννσ‿σ uε,σεeσανρρeο νπëιασ̈ᷣο võog V Adu, L5op ec„&. Obruta nauis erat, cum me fortuna uagantem Naturæ impoſuit cõmodiore rate. Nam patris adſpiciens in tempore adeſſe cadauer, Remigio hoc uſus me ſuper ipſe dedi. éic portum intraui, patrio bis munere uiuus, Paruulus in terra, naufragus in pelago. Qui dicantur eiuſdem ætatis:&aliumnume- rum pro alio poni:& defenſus Vergilius in fontibus Timaui. SAb. X. Voniã publicè intereſt, ne materia pro bationum anguſtetur, præſumitq́; lex, unumquenq; præſtiti ſacramenti memorem eſſe, nec temerè ad teſtimoniũ accedere: ideo ſemper fit interpretatio, ut fidesteſtium ſalua ſit:& quantũ fieri poteſt, ad concordiam con eiliantur, ne falſa, uaria, pugnãtia dixiſſe pro teſtimonio uideri poſsint. Oportet tamẽ eam concordiam ueriſimilem, probabilemq; eſſe: quod enim ueriſimile non eſt, quandam falſi D. Andreæ Alciati 450⁰ tatis habet imaginem. Videtur autem proba- bilis eſſe concordia, quæ ſimilitudine legisla torum, uel autoritate prudentium inducitur Ecce aliqui teſtes Titium& Seium eiuſdem xœtatis eſſe dixerunt, cùm tamen deinde appa reat decennem Titium eſſe, Seium uerò ter- tiumdecimũ annum agere. Reſpondi, non ui deri falſos eſſe: cùm enim ambo pupillarisæ- tatis ſint, ſatis poteſt dici eiuſdem ætatis eſſe, . 17 1.—.. 10 idq́; Pauli I. C. autoritate 8. Et licet ueteres etd tatem uario modo diſtinxerint, ut Varro,& Hippocrates, ut Solon, quorũ ſentẽtias Cen ſorinus cap. XIIII. refert: noſtri tamen Iluriſ- conſulti uidentur mihi planius ac certius cõ- ſtituiſſch, ut Infantia uſq; ad ſeptenniũ, Pupil laris ad XIIII. Pubertas& Adoleſcentia ad XXV. annum, Juuentus, Virilitas, Senectus ad certos annos non reſtringeret᷑, ſed ex habi tu corporis atqʒ animi diſcernereturi. Addu . 1—.. 20 co aliud exemp lũ: Dixerat teſtis, coram pluri bus perſonis aliquid geſtum fuiſſe: interroga tusq; iterum, dixerat nouem adfuiſſe: reſpon di, non ideo falſi reum eſſe ſiis numerus non conueniſſet. Solent enim docti uiri nonariũ numerũ pro multo ſimpliciter accipere, qd interpres Nicandri oſtendit: appellat Nican der Scorpion, qui αονν dicitur Qνέsεᷣέννον, tamen ſeptem duntaxat uertebras habeat, ut Demetrius atque Apollodorus tradiderunt. 30 Sic Vergilius Timaui nouem eſſe fontes ui- detur dixiſſe, Vnde per ora nouem uaſto cum murmure montis. cùm tamen ex chorographia appareat ſeptẽ tantum eſſe. Sic alibi idem Nicander duosa- culeos habentem Aeceνννο dixit. Sic Home rus Charybdim ſcripſit, ter in die reddere q́d abſorbuit, ter reſorbere, cùm conſtet id non niſi bis in die fieri.8ed Strabo libro Geogra- phiæ primo id excuſat, tanq́; hyperbolicas ſit 40 loquutus,& pio nõ numerum, ſed uehemen tiam ſignificet. Plato quoq; lib.de repub. x. Inſpicientes, inquit, opera ipſorũ, non intelli gunt priſa&rεεezx ν tertio gradu abeſ- ſe à ueris. Triæ dixit pro ualde. Quod ergo ſi bi permiſerunt magni hi autores,& nos aui- N... deè pro teſtium defenſione arri piamus. Lex Con ſtantini in molles declarata: cur ho- rum ſymbolum ſit Scarabeus Auſonio poẽtæ: quid con dita pyxide Lyde, Iuuenali:& Culei cliterni- ni Ciceroni. CAP. XI. L) nen plerunqʒ;, quid celebri illa& fa migerabili lege aduerſus impudicos la- ta lmper. Conſtantinus ſenſerit. Eius uerba gLucius e unlg. hlſlinfai ¶ de iur.qell i lnon ali j l de lgei ſuntk.:Cum uir nubit in fœminam uires por- k leimuinſ. recturã, quid cupiat ubi fexus perdidit locũ- ubi ſcelus eſt id qͥd nõ proficit ſcire&ẽ. Quæ uerba dalicetus phyſica quadã, ſed frigida ra- tione nititur explicare. Alij cõtendunt corru 6õo ptum codicẽ, quia Norica editio habet perpa rencheſim, in fœmina uiros paritura quid cu piatur: Petrus,& Tranſalpini Doctores affe⸗ ctaſſe ultro legislatorem hanc obſcuritatem exiſtimarunt, ut rem obſcœnam quanto ma- gis de adul, Cruu Iperan Pun 5 lumluprädiällier pieni ornatus quud ucmm Lücianus indialogom vnsdmsasehe Pon lõcredis,&cognolcès licselle. dane Auſon Nthagoræo huiuſmod Scarabeos uertiait- iit de quare Horus nticsſcribit An quia mleſtut Aelianus eſt pudaegyptios cõſtit quicy dcarabeũ in an Kumlatore id innuer keminatos elle debe. Wellatdimicaturi. A- hiide Præparatione Karrbeum inſtercus: uim indepilas cõſi tbul quã& Ariſtop diulusselunreferrubi nbeo nlidentẽ, ut in llocuturus: cæterũ ſe dementa editusc; om. 9 7¹ nouem eſſe fontes i- um murnure montis. raphia ppareat ſet lem Nicander duosa- vma dixit,Sic Home terin diereeddered e, cum conſtetid non Strabo libro Geogu/ anyhiperboltioſt merum, ſed uehemen voq li de repub I. era ipſorũ noninteli Stertio grdu 1” oualde. Quodergoli hi autores,& nosall- ne arripiamus. Nles tecltratrarly Auſoniopoäts nulem nui& Cilei clüerni⸗ CAP. XI. 75 Parergon luris lib. X. gis fieri poſſet occultaret, atque tegeret. Alij potius ob iram, quã in flagitioſos illos Impe- perator cõceperat, confuſe loquutum cõmi- niſcuntur:ſicut apud Verg.lib. II. Aeneas, luuenes fortißima fruſtra Pectora ſi uobis audentem extrema libido eſt Certa ſequi&c. uανσν eſt, irato conueniens:& apud Plautũ Ciſtell. Alceſimarchus: At ita me dij deæq́ ſuperi inferi& medioxumi, Itaq; me regina luno&c. quid dicam neſcio&c. Abit intrò iratus&c. Eſt enim non modica ars, argumento aptare uerba: quod ſi poẽtæ faciunt, ſi rhetores, nec quidem legislatoribus abſurdum uideri de- bet.Ego tamen in Conſtantini lege, unius li- teræ mutatione poſſe cõmodius rem diffini- ri arbitror, ut Viris legamus, nõ Vires: ut eo modo dicat᷑ uir dare ſcu porrigere uiro, quo Plaut. in Rudente: Cur tu operam grauare mihi, quam ciuis ciui cõn:odat? Cum ſuprà dixiſſet: sapienti ornatus quid uelim indicium facit. Lucianus in dialogo meretricio, πνναέν Axαν ναανν αν. Porrige igitur 6 Leæna ſi nõ credis,&cognoſces me nihilo inferiorem uiris eſſe. Sanè Auſonius poëta ex dogmate Pythagoræo huiuſmodi homines poſt mortẽ in Scarabeos uerti ait:an propter eorum fœ- ditatẽ, de qua re Horus AXpollo in Hierogly- phicis ſcribit? An quia hoc ſine fœminis ani- mal eſt, ut Aelianus eſt autorequi ſcribit lege apud Aegyptios cõſtitutũ eſſe, ut fortiſſimus quiſq; Scarabeũ in annulo ſculptũ gereret: legumlatore id innuente, mares, minimeq́; effʒminatos eſſe debere, qui pro patria ſtre- nue ſint dimicaturi. An quòd Buſebius Pam phili de Præparatione Euang. lib. II. tradit, Scarabeum in ſtercus ſemen immittere ſoli- tum,& inde pilas cõficere? Nota eſt Aeſopi abula, quã& Ariſtophanes in comœdia cui titulus aoυν refert: ubi etiã ſenẽ inducit Sca- rabeo inſidentẽ, ut in aſtra aſcẽderet, Iouem allocuturus:cæterũ ſeruis imperantem, ut ex crementa, editusq́; omnes ſummoueãt, ne eo rum appetẽs Scarabeus dominũ præcipitet. Apud luuenal. Satyra II. extat atrox declama tio in huiuſmodi molles atqʒ effœminatos: —Nubit amicus,& illis Turgida nil prodeſt condita pyxide Lyde. Videtur Lyde anus alicuius doliaris nomen, quæ medicinã exerceret,& plurima medica- menta haberet conceptũ adiuuãtia, qualia de ſcribuntur ab Arnaldo,&alijs. Galen. tamen lib. 1I. de compoſ. medic. ν, Appellant, inquit, ueteres Liten emplaſtrum uiride, ſim plex, quod non molliat, aut concoquat. mu- tuant autẽ ſibi inuicem ſonum ⁊νν& enòzx Ut eſt apud Lucianũ. Sed nuñquid ea lex de ui- ris nubentib. loquens,& ad fœminas traha- tur pathicas, uel quas Græci Tribades, Plaut. in Perſa, Subigatrices uocate& durum eſt le- 4a. j.fœxdißi⸗ gem pœnalem ad has extendi, quicquid Sa- mam, coa it. lic. ſcripſerit: reſponditq; Marianus pollutio 10 20 4⁰ 50 60 45² nem extraordinariã hanc potius appellari:& ut uerum ſit etiã id crimen ad Sodomitas per tinuiſſe, leges non generaliter, ſed cum ma- ſculis hoc magis abominant᷑,& puniuntb. Pu tarim itaq; uindicãda quidẽ huiuſmodi flagi- tia, ſed nõ eius pœna: ſicut leuius plectuntur qui Lesbiant᷑, quam qui Phœniciſſant, ut in- quit Galenus ſimpliciũ medicamentorũ lib. X. unde Eunũ uſonius Syriſcũ uocat, qua- ſi Phœnica:& minus eſt àu⁴ᷣα‿̈, G; uεα ape. Solent latrũculatores nõ ſummo ſuppli- cio hos afficere, ſed mitius tractare, puta bis fune brachia luxare, quod Equulei ictus ipſi uocãt, cùm apud ueteres diuerſum ſit tormẽ- ti genus. A uerbo mννeεανν ſunt qui Culeos Clitorinos ſcripſiſſe Cic.epiſt.lib.ĩX. ad Pæ- tum exiſtimant: cùm tamen antiqui codices om̃es ſcriptũ habeãt, At honeſti culei Lanu- uini, Cliternini nõ honeſti. Sunt Cliternini in quarta regione Italię, aliàs Aequiculani di cti, ut eſt apud Pliniũ: unde obſcœna alluſio. NYo reprobari à Jureconſultis Iergilij de cenotaphio ſententia, aduerſus Accurſij interpre⸗ tationem. CAP. XII. Enotaphium, inquit Martianus, magis placet eſſe locum religioſum, ſicut veſis in ea re eſt Vergilius. Sed diui fratres contrà reſcripſerunt, ſicq; reprobata eſt, inquit Ae- curſ. Vergilij autoritas. Ego alluſiſſe Iuriſcõ ſultum ad ea carmina arbitror lib. III. Libabat cineri Andromache, manesq́; uocabat Hectoreum ad tumulum, uiridi quem ceſpite inanem Et geminas cauſam lachrymis ſacrauerat aras. Verbũ enim Sacrauerat, indicat ſenſiſſe Ver gilium ſacrũ, ſeu religioſum locum eſſe. Sed certè non loquitur Verg. de ſimplici cenota- phio, id eſt, inani tumulo: ſed de eo, ad quem geminæ aræ,& quidem ſacræ extructæ erãt, & ad quẽ ſacrificijs factis eliciti uocatiq; erãt manes Hectorei. Tranquillus in Claud. Ce- notaphiũ, tanq́; græcam uocem, nõ dixit, ſed latinè Honorariũ tumulum: ſiquidem ut Dio nyſius Halicarnaſ. lib. I. inquit, illuſtris fortu næ uirorũ locus quidem unus erat, quo cor- pus conderet᷑: monumenta alia alibi à benefi ciarijs extruebant᷑, ob beneuolentiã,& grati animi argumentũ. unde qᷓuis in Numico flu mine obierit Aeneas, eius tamen monumen ta extra terrã Italiam uarijs in locis reperiun- tur.unde uetuſtæ marmorũ inſcriptiones pri mo uerſu habent OB HONOREN, nimirf indicantes eſſe cenotaphium. Trſire ad plures, quid ſit Dlauto in Trinum. Et ſubſtitutionẽ, Si hæres non erit, reſtituat per fideicõmiſſum, aliter accipiendã, ꝗ Docf. noſtri exiſtimarint. CAP. XIII. 4 Abent Põtificiæ leges pleroſq; loquen di modos nõ ſatis ab ijs probatos, qui ſo los ſe Ciceroniani candoris imitatores exiſti mant: qualis cum fato defunctũ aliquẽ dice- re uolunt, Viam, inquiũt, uniuerſæ carnis eſt ingreſſus:quaſi ſotam carnẽ uorax ille Satur nus abſumat,& nõ cæterae EI 1 △‿„ —16 SA 11102 b Deci. l.j. C. de ſecun. nupt. e gl. xiij. diſtin. in ſumma. d l. in tantti. de rer. diuiſ. = — a Guil. Alex. l.. de uulg. b ille à quo. ad Trebell. c l legatis. de le⸗ ga. iij. d I. ſi quis uinã. de tritic.leg. 453 aptiorq; Plautina eſt phraſis, cuius carmen in Trinummo eſt, Quianam ego ad hoc genus hominai duraui, qui nõ prius Ad plures penetraui:nan hi mores maiori laudat, eos dein Lactitant&c. Ad plures penetrare enim, eſt mori, quòd ſci licet plures numero ſint mortui, quàm uiui. Scribit Pauſanias lib.I. Megarenſibus reddi- tum fuiſſe oraculum, quo Apollo Delphicus reſpondit, Felices eos futuros, ſi cum pluri- bus conſultarent. Qua dictione intellecta, illi curiam extruxerunt, ubi ſepulchra heroum erant.Cicero libro 1. Tuſcul. quæſt. mortuos adedò plures non eſſe ſentit, ut nec ſint quidẽ, ſed fuerint. Vnde etiam cæſis coniuratis Ca- tilinæ exclamauit, Fuiſſe illos: ut oſtenderet, ſumptum de eis ſupplicium.Baldus, cùm te- ſtator ſcripſiſſet, Si Titius hæres non erit, re- ſtituat per fideicõmiſſum hæreditatem Sem- Ppronio“, interpretatus eſt, ſi hæres non erit ſpontè:& ideo ex Senatuſconſulto Trebell. poſſe cogi, ut adeat,& reſtituat, ne alioqui fi- deicõmiſſum pereatb. Ego potius illis uerbis cenſuerim, rogatum Pemoitere reſtituere: quia mortui non ſunt hæredes, ſed fuerũt: ut hæc clauſula, Si hæres non erit: intelligatur, cùm amplius hæres eſſe nõ poterit: hoc enim ſenſu minus ſubaudimus. Serui obſonatores qui ſint, aduerſus Accur ſium,& Plautus in Menæh. declaratus. CAP. XIIII. I ſeruis, exceptis negociatoribus, Marcellus ſcribit, cubicularios, uel obſo natores, uel qui piſcationibus prępoſiti ſunt, non uideri exceptos c. Interpretatur Accur- ſius obſonatores, qui cuſtodiunt dominum operam ſomno dantem, uel qui ſonant& can tant domino in menſa. Sed mirum eſt latuiſ- ſe Accurſium, Obſonari uerbi ſignificatio- D. Andreæ Alciat Eraſmus interpretatur duplicem Zythũ, ſeu Ceruiſiam intelligi. Demetrius Chalcondy- les ſpeciem amuleti eſſe dixit. Stephanus Ni- ger Zizyphum dæνhανsop. Cémendantur enim hi fructus Aëtio ad ſanguinis acrimo- niam compeſcendam:quamuis Galeno dam nentur, tanquam praui ſucci,& digeſtioni re ſiſtentes. amplius ergo deliberandum. 10 Recla numero multitudinis poſita in iure u bricam de Probationibus:ſicut à Cicerone, de Officijs: Cexpli⸗ catum prouerbiu, Faſtuoſus Maximus. CAP. XVI. Fun Andreas Siculus tempeſtate ſua in- ter eos qui Bononiæ profitebãtur magni nominis, adeò ut Alexãdri Tartagni lumini bus, ut ita dicam, obſtrueret: memoria in ſpe- cie ſic pręcellenti, ut quacunq; de re, etiam ex improuiſo, poſſet, auderetq; diſſerere: unde plurimus in ore uulgi erat, ſuſpiciebaturq;ab 20 ijs maximè, qui οπmνάνοένο Laudiceni, Plinio Cæcilio appellantur. Is quãdoq; ſcripſite mi- rari ſe, quòd manifeſto euidẽtiq́; errore cùm ueteres Iuriſconſulti, tum pontifices decepti ſint, qui rubricã in iure noſtro inſcripſerint de Probationibus,& non de Probatione po- tius:cùm enim Probatio nomẽ ſit generis,& genus ſit unum, ſingulari numero debuit ta- lis inſcriptio fieri:quaſi in eo tractatu de Pro- bationef ipſa in genere tractetur, quę nuſquã 30 eſt:& non de uarijs ipſius probationis ſpecie bus, quæ per teſtes, per inſtrumenta, per iuſ- iurandũ, per confeſsionẽ fieri ſolet. Sic& nu perrimè Grãmaticus neſcio quis in M. Cice- ronẽ graui ſupercilio eſt inuectus, qui libros de Officijs inſcripſit,&nõ de Officio potius: & libros de Finibus bonorũ,& non de Fine: cùm tamen Græci ſingulariter dicerẽt Q4 u du˙(ſic enim ipſe Cicero fatetur) itemq; a⁶&ν τννο. Sed certè rectius faceret nouus iſte nem ſatis uulgatam,& omnibus cognitu faci 40 Ariſtarchus, ſi aut fortiorib.rationib.pugna lem. Plautus Menæh. Bene ob ſonaui, atq; ex mea ſententia: Bonum anteponam prandium pranſoribus. Nunc obſonator aded reſponde mihi Adoleſcens, quibus hic precijs porci ueneunt: Eſt autem uulgò corruptum Plauti carmen, & pro Obſonator adeò: legitur, Ipſi naturæ deo:abſqʒ ullo ſenſu. SDothum quid ſic lureconfaltis: quid Dalladæ Dixythum. CAP. X V. Ychum, inquit Vlpianus, quod in qui- buſdam prouincijs ex tritico, uel ex or deo, uel ex farre conficitur, uini appellatione non continebitur, niſi uini numero àteſtato- re ſit habitum& ẽ. ¶Declaraui quandoq; quid eſſet hoc Zythum, ex Suida&Strabone: utq; Aegyptiorum poculis frequens hæc ceruiſia eſſet, quod etiã Plinius tradit. Ignotior ſigni- ficatio Dizythi, cuius Pallades poëta memi- nit epigram. lib. I. qui ſibi Epialo uel quarta- na laboranti datum MN 9o; W' xoovio dνέν ro fuiſſe præſentanea quadam& diuina ui atte- ſtatur, adeò ut Crotone ualentior factus ſit, Et infra: 60 ret, aut hoc Ciceronis autoritati tribueret, ut illum magis hac in re, quam ſe uidiſſe, ſibijpſi perſuaderet. Quid enim abſurdius, q́; eum, qui latinæ linguæ elegantiam profiteatur, in eius parentem inuehi? Nempe perinde, ac ſi quis de arte poẽtica ſcripturus, Homerũ da- mnaret, rectè cũ Laſchare in eum dici poſſet, Cuům uatem inſtituas, cur fontem polluis, unde Vatum Pierijs ora rigantur aquis? 50 Extat in collectaneis Diogeniani prouerbiũ, Faſtuoſus Maximus: in eos, qui ſibi plus ſa- tis in ſapientia arrogarẽt: ſicq; w&α* uεαεαε interpretatur Eraſmus. Ego alluſum arbitror ad Lucillij poẽtæ epigrãma lib. II. Se νννπανε qui&e ᷑π᷑⁴dsεiν νπσυνντν, 1d eſt, ut oſtẽtaret ſe poẽ tam, cùm non eſſet, tumulum uiuens ſibi ſta- tuit hoc monoſticho, Knaeι dσxν dεινο‿ M‿ενν. Flete, hic impubes Maximus ex Epheſo eſt. Finem aliter accipi in iure, qudm alibi ſoleat. CAP. XVII. Identur Iuriſconſulti noſtri Finem acci pere alio ſenſu, ́; uulgò fieri ſoleat: pro certo 454 e in rep n. quiadmu. f lv.§gnm ce ac poſ 1 a lelllita er 4 Cuiconſentaneatrad Jam autrlus Vu Trpeuxiemmolcet Ter lger ulti ſerißt imnur. cuuſulacan ſali mum utortjdeſen Eadhuc inſtuc potiuu luſtinia herrimi nominis doc im theles propoluil mterraſſe luriſcõſult ionem recti ſermoni neralter,9.quoties. malueritis, qui rogar nin rectedicimus, eui ſrlalibertas relictael tiatquinonipſe, ſec tendo rogatus eſt. Sec busfacilenabetdiſſol bum Manumitti ſeri cuſuperfluumſitde quod& ex Norica ec dempropoſuit bis. ne Nametſierraſſe. dlet utideo ſenſus nopobdit. ded& hoc ſquidem probabil u am lametſi ſeripliſ baſur K9h dis e uomodo& ani lno, Tametliarbit inz batentheſim 19 8 numceno die darig quæuſ Er Wreſponloee 9 onſoextendi dieh aloeuendi ſiin eo tracaatu depeo- etractetur qué nulqui lius probationisſece i- erinſtrumenta, peril- nẽ fieniſolet. dicdem neſcio quis in Mie⸗ eſtinuectus quilbio Anõ de Officiopotur onorũ,& nonde Fine gulariterdicerätnhu Cicerofatetur) itemg ctius faceretnouile riiorib rationib pugu autoritatitibuererlu quim ſeuidiſe bifi um abſurdios,qpelm anriamprofttesu’in Nempe peirceut npraru Homeü arein eum dicipo d. ntem poliinmni tur 4guit 455 certo modo, uſq; ad quem cõpenſatio induci poſsit:ut cùm Papin. inquits, ſumptus neceſ- ſarios& utiles in prædiũ dotale factos, cõpen ſatis fructibus perceptis ad finẽ ſuperflui ſer- uare conuenit. uel Pomp. b Alteri ex hæredi- bus præceptionẽ prædij dedit, alteri præſtari aduerſus debitorẽ actiones ad eum finẽ man dauit, quo prædiũ fuerat cõparatum& ẽ. Mo deſtinuscuerò paulò diuerſius accepit, cùm, Affines, inquit, dicuntur, cùm duæ cognatio 10 nes per nuptias copulantur,& altera ad alte- rius finẽ accedit. Vident᷑ huc alluſiſſe& Græ ci, qui ⁊αεν ocant eum, qui uxorem habet, ut eſt apud Plutarchum: unde& tali nomine matrimoniũ uocant. Item, Iunonemq́; thoris quæ poſsidet alma maritis. unde& ⁊πέτταƷέοσ aαα, preces quæ ante nuptias cum ſacrificio rum oblationibus fiebant. Aliter hęc uox ae- cipitur P.Ouidio: Fine coli modico forma uirilis amat. Cui conſentanea tradit Phocylides: Aεανν αεαυιυινμρ μυ yuuxeεi. Turpe uiris coma, deliciæ non turpe puellis. Tres leges uitio ſcriptorum deprauatæ reſti- tuuntur:& aduerſus Lanceloti Politi diſputationem, luriſcon ſulti earum autores defenduntur. CAP. XVIII. Eadhuc in ſtudijs legalib. tyrone, uel VI potius luſtiniano nouo, memini cele- berrimi nominis doctorẽ diſputandas quaſ- dam theſes propofuiſſe, quibus uideri pote- rat erraſſe Iuriſcõſultũ. Et in primis quod ra- tionem recti ſermonis nõ ſeruauerit in J. ge- neraliter.. quoties. de fideicõ. lib. ibi: Si hoc maluerit is, qui rogatus eſt manumitti. nec e- nim rectèdicimus, eum ſeruũ cui fideicõmiſ- ſaria libertas relicta eſt, rogatũ eſſe manumit ti: atqui non ipſe, ſed hæres de eo manumit- tendo rogatus eſt.Sↄed hoc ex antiquis codici bus facilè habet diſſolutionem, in quibus uer bum Manumitti ſcriptum non eſt: ut merito ceu ſuperfluum ſit de uulgatis abradendum, quod& ex Norica editione cognoſci poteſt. Idem propoſuit, bis Iuriſconſuſtum in dictio ne Nametſi erraſſe, quòd ea propriè uſus nõ eſſet, ut ideo ſenſus rectè colligi ui uerborũ nõ poſsit. Sed& hoc nullo negocio diluitur: ſiquidem probabilius eſt Seruilium Scæuo- lam Tametſi ſcripſiſſe, non autem Nametſi. Tametſi ita uerba ſunt, qui teſtamentũ facie- tis&ẽ. d quomodo& ſcripſiſſe Africanũ exi- ſtimo, Tametſi arbiter ex compromiſſo pecu niam certo die dari& ẽ.? Eſt enim dictum per parentheſim, quæ uſq; ad uerbum Videri, in eo reſponſo extendit᷑. Idemq́; Pauli reſpon- ſo t ſubeſſe nõ mediocre erratum diſputauit: quod tamen erratum non eſt. ſi caſtigate lega tur, nempe hoc modo: Sin autem negligat in firmum, an teneri debeat promiſſor quæren tibus, cõſiderandum eſt, utrum quemadmo- dum in uendicatione hominis ſi neglectus à poſſeſſore&c. ſic enim legendũ exan tiquis codicibus, non autem in uenditione. Parergon Wuris lib. X. 44 Quo tempore maria clauduntur, declaratæ aliquot leges, maximè l. qui Romæ.§. Callimachus. C A P. X△I X. Elia Mauritaniæ oppidum eſt Strabo- ni,& Antonino, Zelis dictũ, unde pro tecti piratæ oram maritimam infeſtam habe- bant. Igitur Hiſpana claſsis ſub finem menſis Octobris anno M. D. X LI. ut illos coërceret eò profecta, ſæuiſsima tẽpeſtate diſperſa eſt: at Mauri pro ingenti miraculo id habuerunt, ſupplicationibusq; decretis gratias Maume- thi ſuo egerunt, qui Chriſtianam claſſem diſ- ſipaſſet. Dixi Neptuno potius id honoris prę ſtandum fuiſſe, nimios eorũ animos ulciſcen ti, qui auſi fuiſſent eo tẽpore, quo maria clau- duntur, nauigare, In iure noſtro proditũ eſts, eum qui tali tempore nauem trans mare mi- ſit, ſi periclitetur, in culpa cenſeri. Fl. Vege- tius ex die IIi. Iduũ Nouembris, uſq; ad diem VI. Iduum Martij maria claudi atteſtatur, pro pterea geminatam eo tempore maris ſæuitiã. Gratiani Imp. conſtitutione à Caleñ. Octo- bris in Cal. Apriles, omnis nauigandi neceſ- ſitas ſuſpenditur. Apud Scæuolam Stichus mutuat Callimacho præſtatq́; periculum na- uis, dum tamen intra Idus Septembres Bren teſio ſoluerech:nimirũ id agens, ut anteq́; ma- ria clauderent᷑, poſſet nauis tutò reuerti: q́ d cùm minimè præſtitiſſet Callimachus, reſpõ ſum eſt, pœnam eſſe cõmiſſam. Et ideo apud Scæœæuolam dum dicit:, ſed cùm ante Idus ſu- prà ſcriptas: legendum eſt, ſed cùm non ante Idus&. adiecta negationis particula, quæ ſi nõ adſit, omnẽ ſenſum peruertit. Appellauit autẽ Scæuola Brenteſium ex græca cõſuetu dine, quod nos Latini Brunduſiũ, quod in o- ra Adriatici maris eſt: hocq; nomen habet, q́d proſpicientibus formã capitis cerui oſtentat: Meſſapijs enim illis ueteribus, ſeu Apulis, Brentium cerui caput ſignificabat, ut Seleu- cus lib. linguarũ II. atteſtatur. tametſi alij, ut Stephanus ait, à Brento Herculis filio dictũ malint. Vnde& Italiam quãdoq; Bretiam di- ctam, antequam Oenotriæ nomen acciperet, autor eſt Antiochus. hinc& lingua Brettia Ariſtophani, 2‿ασκνε devu e Bfeic alu. hodieqʒ populi Brutij. Gemina pietas quæ ſit I lpiano, quid Ger- mana:itemq́ de prouincia Germania, quædam non uulgaria. GCApb. XX. Lpianus k, Si eũ quis retineat filiũ, quẽ N nõ habet in poteſtate, plerunq; ſine do- lo facere uidebitur: pietas enim gemina effi- cit ſine dolo malo retineri, niſi euidens dolus intercedat. Exiſtimaui quandoq; corruptum hunc locum,& non Geminam, ſed Genuinã pietatem intelligendũ, quaſi naturaliter inge nitam dicas:apud Ciceronẽ tamẽ duobus lo- cis etiã Geminũ hoc ſenſu legit᷑ ut in oratiõe in L.Piſon.Illud uerò geminũ cõſilijs Catili- næ& Lentuli qd me domo mea expuliſfti. Idẽ in Partitionibus: Memoria literaturę gemina quodammodo,& in diſsimili genere ſimilis, g I. qui petito⸗ i l. qui Romæ. §.(allimachus. k.ij.de lib. ho⸗ 457 Budæus tamẽ utroq; in loco Germanũ legit. ſed ueterum codicũ autoritas ſtat contrà: nõ quòd Germanus,& hanc quoq; ſignificatio- nem non habeat, id enim certius eſt, quàm ut exemplis ſit probandũ, cùm etiã αρσσ græ- cè eodem modo accipiat᷑ Iſocrati in panegy- rico, Platoni,& alijs. Strabo Germanos po- pulos hoc nomine à Rom. appellatos ſcribit, uòd corpore, moribus, uitæ conuerſatione D. Andreæ Alciati 458 iuuenis ſuſtinebit: accendet illum& gloria, quã hæc ætas maximè affectat. Addit Accur- ſius:, ex Priſciano, ut opinor, Quanto iunio- res tanto perſpicaciores: quòd, ut aliqui ſen- tiunt, iuuenilis ætas capeſſendæ doctrinæ ſit aptior,& memoria magis fida: quod Ariſtot, in Problem. ſentit. At alij, ut Imol. atq; Alex. ideo perſpicaciores eſſe iuuenes interpretan tur, quia cùm aliorũ opera uideant, facillimeè Gallis eſſent ſimillimi. Cor. Tacitus ita dictos io inuentis addunt. Audiui non ſemel conque- Tongros, qui primi in Galliã tranſierunt, eſt autor,& eodem nomine uictos uictoresq; ap pellatos. Sunt& qui ſic dictos arbitrent, qd ſe in bellis mutuò fratres uocarẽt. Plutarchus in Marij uita petijſſe Cymbros zeis&*ε⸗εναινν ν⁴ eęæp autor eſt, cùm fratres appellarent Teuto- nas. Stephanus ex Ariſtotelis de admirandis libro, Germanã Celticam gentẽ eſſe ſcribit, in tenebris Septentrionis ſitam. Mihi placet rentem,& tantũ nõ lachrymantem pro ſugge ſtu Charolũ Ruinũ, quòd moderni(ſic enim dicebat)dictata ſua compilarent, paucisq; ad- ditis pro ſuis inuulgarent. Sed uetus eſt id ui tium, ut Plinius in procmio naturalis ſuæ hi ſtoriæ tradit:& oportet adeò excellere pro- feſſores, ut habeant etiam quod alijs donare poſsint, id eſt, ut Tibullus ait, Et domino ſatis,& nimium furiq́ lupoq́;. beati Rhenani opinio, qui patrio ſermone ita z0 Vliermus Speculator quamuis maximus Ju uocatos autumat, quaſi omnino uiriles, gar- man, αιμεν.& ueriſimile eſt, qd poſterius fuit Gar, prius dictum Ger. mutantur enim quotidie uocabula, quod maximeè in ea pro- uincia factum, in qua uidemus, tot gentium duas tantũ nomen antiquũ ſeruaſſe, Sueuos & Phriſios, licet ſedes non potuerint:tantum abeſt, ut pronunciationem eandem ſeruaſſe ſit ueriſimile, Fuit certè tempus cùm Gothia riſcõſultus, tamen alienorũ operum ſuppila- tor maximus fuit, quorũ tamen autores nec nominat quidem: latuiſſentq;ʒ eius furta, niſi Io. Andreæ retexiſſet, quãuis& ipſe hac non careat nota. Scribit Albericus edidiſſe pro ſua ſummulam de matrimonio, quæ tamè cu 4 g1 Gchaed prin. iuſdam Io. Anguiſolæ fuit b. Dies me defice⸗ b Alais d- ret, ſi huiusrei omnia exempla referre uelim. Ego non uideo quæ perſpicacitas in ijs eſſe ction uerl matrumonu diceretur,& nos hodie uulgari lingua Go- 30 polsit, qui aliena paucis mutatis pro ſuis e⸗ Icuſcol thiſcos, ſeu quod idem eſt Theodiſcos uoca- mus: nam& ipſi linguam ſuam Theodiſcam appellant, ſicut Gotzonem, Thiedonẽ:quod & in Theubaldo, Theuberto, Theuſcalco, ſi- milibusqʒ alijs dictionib. faciunt. Sunt tamen qui ſic dictos, quaſi Teutoniſcos putent. ſunt qui à Tauriſcis Celtis, qui nũc Vri ſunt. ſunt qui à Tuiſcone deo Manni patre, cuius me- minit Tacitus. Significat Mannus ſermone dunt:ideoq; Imol.& Alexandri interpretatio nem ſimpliciter intellectam non probo: pro- babilius eſt, id ad Ariſtotelis ſententiam refe rendum eſſe, quam ſub finem ſecũdi libri ε αν ſcripſit: Omnium artium principia te nuia fuiſſe, nec ſtatim ad conſummationẽ eas eſſe perductas: ſed alijs atqʒ alijs ſubinde ad- dentibus diligentiusq; perſcrutantibus, tum demum id factũ, olop ex IeMus 2 lor̃ꝗm- germanico, quod Adam Hebræo, nempe ho 40 æyxy ëν„ννν. Ego tamen arbitror, tot poſterio- minem. Sed priorem ſententiam ego probo, nec ualde eorũ curam laudo, qui uetera Ger manorum nomina ſecundum noſtræ ætatis prolationẽ corrigant:cùm conſtet, libros eo- rum ſermone ſupra D. annos ſcriptos nune non poſſe intelligi. Ego illud amplius arbi- tror, ſi hodie orantem Ciceronẽ audiremus, fore ut uix à quoquam intelligeret᷑: tanta pro nunciationis ipſius, atq; accentuum mutatio facta eſt. Quomod intelligendũ uulgare illud, Quan- to iuniores, tanto perſpicaciores. CAP. XX.. Teueeie eſt apud nos carmen, Eſto aduocatus iuuenis,& medicus ſenex. Quod enim experientia maximè,& rerũ uſu pollere medicum oporteat, ſenectam ætatem plurimũ in hac arte pollere eſt creditũ, cùm alioquin imprudentis ſit uiri, ſalutẽ ſuam ty⸗ roni credere, qui in tanti momenti re pericu- lum artis ſuæ faciat. At in aduocàto aliud eſt: cum enim iudicium ad eum nõ pertineat, ſed duntaxat patrociniũ, facilius ſtudiorum labo rem totq; peruoluendorũ uoluminũ curam rum interpretum cõmentationes plus detri- menti iuri noſtro attuliſſe, quaàm auxilij: ut de Doctoribus dici poſsit, quod ueteri pro- uerbialiqʒ carmine de medicis traditur:id ex- tat in Iambis diuerſorum autorum, TroMooꝑ igπρένρ dpe& dad bαεν. AMe multitudo perdidit medentium. Ad quod carmen alluſiſſe uidetur Plinius li- bro XXIX. cap. I. Hinc illa infelicis monu- so menti inſcriptio, Turba ſe medicorũ perijſ- ſe. Dion Caſsius autor eſt, morientẽ Hadria- num dixiſſè illud in populo uulgatũ, Turba medicorũ principem neci dedit: quod ad pa- rœmiographos addendum. De relationibus:& quodnam ſit ius quuntæ relationis apud lul. Capitolinum. CAP. XXII. Stapud nos nõ incelebris rubrica deRel lationibus, cuius talis eſt ratio, ut quo- 6õo ties iudex principi uel maiori magiſtratui cau ſam aliquã refert, ut inſtruat᷑, quemadmodũ ius dicere debeate, uel rem ipſi maiori iudici finiendam relinquat, quod quibuſdã caſibus permittit᷑ d, cõſultationis exemplũ apud 8 Pan⸗ l eum quã. iudicih, del ain auhdk iudicib. Häll d in Auth.utu di. non expet ubinot 6„Sta t,tlene Xrelbode, lll gcer lng mrem dect 2₰ cl atis Caſir 9ʃ Laeerũ exial iic b uböc. Etsä ius quu mulmperauoribus tri laosin diui Marci vita donarus eſt, acy impern alriaddito ure quin herinace Patrispatri= wnſimul etiãimpenũ 1s quartæ relationis, peruinaci Egnatius eo: ir,ui quinquies de weertead denatũpoſſe latũachucſoret. Qu nobo. Arquimaximd ai quod reſcindereremii des quilopuseſt quinquie 7919 ¹„ us bone elt interpretatio, nos,utab eorum ſente toxcumenim neminili ſaduerſarius meus his undem, conſequense duein haccauſaquint erEritergolus quin ctesiudicqalus uero Aoadhucſemelcogne neriormagittratus adi inpettinacinõ vint Wius conceſſum phig Äbloco, h wui lummaioremeſt 3 1 etha rueru quj eum icit plius delerandum uic (umubrlencunn aeante declgn 4t5 qh 2 1 renoſtro, ſ nernoſro ſiquisc 3 Nonöhabeat ur nenen dio affic nekelr quoti 4 lis lesr 0 bimou dan mnütidne dun 3 esquitleickinSun undn ltore Se apelſen 8 lida. docd quod 3 ſrip lpo duamuis maximusä norũ operum luppin Tü tamen autorese ulleniq; eius fundaril Gusvis Kipſehacnun Abericus didiſep rimonio, quætams dligiſe, h 11 III tuitd. Dies mecelie, 10. xemplareferreuelin, àe ſ jracin deripicaciasin jß elt n cis muratis pro ſibe, lexandni interprerau ectam nonprobo'po ſtotelis ſententiam b finem ſecũdilibri um artiumprincipiate ad conſummationées ſsaiqzalis fubindead 1 perſcruranübusem gabe euis 2 arbirot, tot poſter nentationes plusderi liſſe, quam auuilj:u oſdit, quod veterlpl medicis tradituridei um autorum, aruen. cdertum. liſſe uidetur lni' ncilla infelico monn baſe medicorl en 5„ reſt moriente ¹ adum. uodtumſtius lun⸗ 34 Ca XAI alfin. C. ut lite pend.l. cauſas. C. ce tranſact. bauh hoc niſ. ftraricl 9 C. ge ſolut. 459 Par El 5 partibus edat, ut refutatorias preces dare poſ ſint. Fit& relatio, quã in Senatu Conſules fa ciebant:quod ius ad Senatũ referendi, conſu lum tantũ,& eorũ quibus Senatũ cogere lice bat, fuit, cùm rem decernendã deliberãdame proponebant. Cæſar: Aegrè Conſulib. impe tratũ eſt, ut literæ in Senatu recitarent: ut ue- rò ex literis ad Senatũ referret impetrari nõ potuit. Referũt cOSs. de repub. dixit Marcel jus, Nõ oportere antè de ea re ad Senatũ re- ferri, q́ᷓ; delectus tota Italia habiti eſſent& ẽ. Cic.epiſt. I. Lupus Trib. pl. quod ipſe depom peio retuliſſet cõtendere cœpit. Dicimus au- tem, Referte ad Senatũ, Ferre ad populũ: cu- ius locutionis plena ſunt Salluſtij, Liuij, cæ- terorum antiquorũ uolumina.In formula di- gnitatis Imperatoriæ Veſpaſiano conceſſæ, quæ etiamnũ marmorea in menſa Romæ ad Lateranũ extat, id caput legit᷑: Vti ei Senatũ habere, relationẽ facere, remittere, S. C. per diſceſsionẽ facere liceat, uti licuit diuo Augu ſto& ẽ. Eſt& ius quintæ relationis,&dà de- natu Imperatoribus tribuebatur. Iul. Capito- linus in diui Marci uita: TYribunitia poteſtate donatus eſt, atq; imperio extra urbem procõ ſulari, addito iure quintæ relationis. Idem in Pertinace:Patris patriæ nomen recepit, nec- non ſimul etiã imperiũ procõſulare, necnon ius quartæ relationis, quod ominis loco fuit Pertinaci. Egnatius eo loco id ius interpreta- tur, uti quinquies de re iudicata& perfecta referre ad Senatũ poſſent, æquè ac ſi nihiliu- dicatũ adhuc foret. Quam ſententiã non ſatis probo. Atqui maximũ ius Cæſarũ in eo eſt, quòd reſcindere rem iudicatã ſemel ualeãta, quid opus eſt quinquies uariaret Probabilior fortè eſt interpretatio, ſi id ius eſſe exiſtime- mus, ut ab eorum ſententia nulla ſit prouoca tio:cùm enim nemini liceat tertiò prouocare, ſiaduerſarius meus bis obtinuerit,& ego tan tundem, conſequens eſt ut ultima ſententia, quæ in hac cauſa quinta erit, executionẽ ha- beat. Erit ergo lus quintæ relationis, perinde ac res iudicata: Ius uerò quartæ relationis, de quo adhuc ſemelcognoſcipoteſt,& alius ſu⸗ perior magiſtratus adiri. Vnde cùm per erro rem Pertinaci nõ quintæ, ſed quartæ relatio- nis ius conceſſum fuiſſet, habicum eſt id omi nis loco, tanꝗ́; non ipſe ſupremus iudex, ſed alium maiorem eſſet habiturus, nempe Sept. Seuerũ, qui eum uicit: qua tamen in re am- plius deliberandum uidetur. uomodo obæratorum bona in ſolutum qari debcant: o declarats, quid ſit in uacuã pendere apud ærarii, Tranquilli locus. CAP. XXIII. Vre noſtro, ſi quis debitor pecuniã in nu- merato nõ habeat, unde ſatisfacere poſsit, ne carceris tædio afficiat᷑, in ſolutũ bona dare poteſt b. ſic& quoties rei iudicatæ fit execu- tio, ubi mouentia nõ adſint, ad immobilium j. uenditionem porrigunt᷑ manus.Apud uete res, qui fiſci debitores erant, interim dum eo- rum bona uęnirent, cognoſcereturc quantũ Lon Wurls 10 20 30 40 lib. X. ex eorũ bonis redigi poſſet, apud ærariũ pen dere dicebant᷑. Suet. in Domit. Reos qui ante quinquenniũ proximũ apud ærarium pepen diſſent& ẽ. Idem in Claud. Poſtremò etiã ſe- ſtertium octogies pro introitu noui ſacerdo- tij coactus impẽdere, ad eas rei familiaris an- guſtias decidit, ut cùm obligatã ærario fidem liberare nõ poſſet, in uacuum lege prædiato- ria uenalis pepẽderit ſub edicto præfectorũ. Riſi grammaticũ ibi interpretantẽ, ſe in iure noſtro annotaſſe, eos qui non eſſent ſoluen- do ſublimi loco altero tantum pede ſubnixos pendere ſolitos: unde argueret, nihil prædio- rum atq; fortunarũ ſupereſſe illis, adeò ut nec utrũqʒ pedem figere in ſuo ſolo poſſent: idqʒ eſſe, quod Tranquillus In uacuũ pendere di- xerit. Atqui huiuſmodi ſomnia haudquaꝗᷓ in iure noſtro leguntur:& Tranquillus In ua- cuum dixit more græco&ęν αρ pro fruſtra: ſicut& dicimus ds æns pro cõmodè:&e o pro opportuneè:ę&εeακ˖ pro ualde: se aεεοιν ⁊ ααινσν,& ſi qua ſimilia à grãmaticis an- notata. Cum ergo octogiesſeſtertiũ, quę ſum ma eſt noſtratiũ aureorũ c c. millium, promi ſiſſet Claudius(Dion lib. LVIII. fuiſſe ait my- riadas Cc.) diu fuit à præfectis ærarij uexa- tus, cùm tamen lege prædiatoria, id eſt, lege qua prædia in ſolutũ dentur, fruſtra id fieret: quia ex eius prædijs nõ potuit ea pecunia re- digi. Si in interpretatione alicuius legis ita er raſſet Accurſius, dij boni quid nõ in eum di- xiſſent hi literatores? at ſibi parcunt, cùm ta- men in uoce grammatica explicanda, id eſt, in arte ſua peccauerint. 460 An pupillaris fubſcitutio uulgarem cõtineat aduerſus matrem indiſtinctee. CAP. XXIIII. Vit olim magna controuerſia inter L. Craſſum& ¶Mutiũ, an pupillaris ſub- ſtitutio uulgarem contineret. M. Cicero ora- tione pro A. Cæcinna: Ornatè& copioſe L. Craſſus homo longeè eloquẽtiſsimus iudicio centumuirali hanc ſententiã defendit,& faci lè cùm contra eum prudentiſsimus homo Q. Mutius diceret, probauit omnib. M. Curiũ, qui hæres inſtitutus eſſet ita, mortuo filio poſthumo, cùõm filius nõ modò nõmortuus, ſed ne natus quidem eſſet, hæredẽ eſſe opor- 60 tere. Quideuerbis hoc cautum erat: Minim 8. Quæ res igitur ualuit? uoluntas&ẽ. Verùm hodie lis hæc eſt apertè dirempta ex diui Mar ci& Veri conſtitutione, qua cautum eſt, qui in unum caſum ſubſtituit, in alium quoq; ui- deri ſubſtituiſſe d: ſicq; omnis illa altercatio ueterum eſt ſopita. Sed quid hoc refert, ſi alia exorta eſt, quę adhuc ueterẽè excitat, augetq;: Dixerũt noſtrates interpretes, nõ eſſe conſti tutioni locũ cùm mater pupilli ſuperſtes eſt, nec enim tacita ſubſtitutione ab hæreditate fi lij eam excludi: hincq; longa diſputatio eſt, quamne tacitam ſubſtitutionẽ, quam expreſ⸗ ſam cenſeamus. Extenderũt alij hunc matris fauorẽ etiam cum de patris hæreditate tracta tur, id eſt, cùm ex uulgari tacita ſuccedendũ d l.iij. de uulg. 4 J. fi. C. de inſti. & ſubgtit. b l. precibus. C. de impub. „„ ꝑD. And. Alciati Parerglib. X. 4 eſt, cuis hæreditas mariti ad uxorem nõ niſi poſt agnatos cognatosq́; pertineata. At alij rurſus protulerunc ad fideicõmiſſariã, ut fub ſtitutio quæ alioqui directoò facta filio eratb, fauore matris in precariam flectatur. quę om nia tot tenebris ſubſtitutionũ materiam ex ſe alioquin claram& facilem, inuoluerũt, ut ad hancdiem centum millia uerſuum hac dere ſcripta habeamus, ubi alioqui ſola pagella ſuf ficeret. Non diſputabo hoc loco, nec eorum rationes diluam, quodà me in maioribus uo- luminibus factum eſt. Rationem notarum numeralium non rectèa Priſciano Grammatico traditam:& aliquot Cicero nis,& Plinij loca explicata. CAP X. Dixerat Iuſtinianus de ueteri iure enu- cleando, ne quis leges noſtras per captio nes ſignorũ,& compendioſa ænigmata ſcri- beret, etiam ſi numerus librorum aut quida- liud ſignificaretur, ſed ſola literarum conſe- quentia. Quod ideo edictũ ego arbitror, quia habebant antiqui certas notas quibus potiſsi mum in legibus utebantur, unde potuiſſet in earum interpretatione uaria oriri altercatio. Vulgatus eſt huius argumenti liber Valerij Probi, non incurioſe factus. Scribit Dion li- bro Lv. inueniſſe primũ Mecœnatem quaſ- dam literarum notas quibus celerrimè ſcribi poſſet, easq; per Acilium libertum publicaſ- ſe. Extat Priſciani Grammatici libellus de nu meralibus notis, quibus etiam earum ratio- nem reddit: nempe v, quinq; ſignificare, quia quinta uocalis eſt. x, decem, quia decima eſt conſonans apud Græcos, uel quia poſt v, a- pud nos ſequitur Xx. at L. quinquaginta, quia Græci ueteres pro hoc numero Ncribebãt: ſuccedit autẽ apud nos eius loco L, unde pro Nympha Lympham dicimus. Centum autẽ per literã c, à qua incipit. Quingenta per D, quæ poſt c proximo loco ſequitur. Mille ſe- cundum Atticos per X græcum, ſed circũ- ſcriptis lateribus(Xx)ut à denario numero dif ferat. Sed grammatici huius hac in re ſenten- tiam ego nunquam probaui, ut quæ nec ueri ſimilis ſit, nec probabili ratione nitatur: me- miniq; me adhuc adoleſcente ſcripſiſſe Bene dictum Iouium v. cL. elegantem paraphra- ſim, qua haſce Priſciani traditiones non ſine riſu confutaret, atq; proſterneret. Credendũ itaq; non à Græcis, ſed ab agricolarũ teſſeris 10 20 40 50 numerarias haſce notas uſu acceptas: hancc; uetuſtiſsimam, etiam ante repertas literas, re rum demonſtrandarũ rationem fuiſſe: nam agricolæ unica crena ſurculo impreſſa unita tem notauerũt:deinde ne tot unitatibus ocu- li inſpicientium fallerentur, duas lineas hac ſpecie V, ab inferiore parte coniunxerũt, ut quinq; ſignificarent: rurſusq; totidem tranſ- uerſas ¾, quibus denarius numerus repræ- ſentaretur. ijdem unam deinde tranſuerſam cum dimidia inciderunt hoc modo, quæ quinquaginta ſignificaret: fuitq; diu hæc no- ta longæ literæ, quã L uocamus:unde in an- tiquis marmoribus nõ uno in loco reperitur ea figura eſſe deſcripta: ut meritò Plauto in Aulul. Longam literam facere, ſit ſe ſuſpen- dere:hæc enim nota qua antiqui utebantur ſi millima eſt ligno prono, cui quis affixus ſit K.cùm uerò ad centenarium numerum per- ueniſſent, eum denaria nota inciſa, cõnexaq; illi priore ex parte unitate affinxerũt, hoc mo do&. unde tertium quoq; quod in alphabe- to eſt elementum ſicX&α antiqui effigiauerũt: uiſunturq; etiam hodie antiquiſsimi libriuel ante tempora Longobardorũ ſcripti, ſimilib. notis. Sed& quingenta deſignare uolentes, quinquagenariam notam ab inferiore par te linea ducta iungebãt&£. mille uerò eadem ratione qua centum taleæ imprimebant, niſi quòd ambæ tranſuerſæ lineolæ utrinq; unita tibus claudebantur, hac forma ⁴.l. quam re- centiores expoliuere,& quibuſdam amotis, ut ita dicam, fibulis, M fecere. alij uerò celeri tatis cauſa ſic depingebãt cio, cui notę quot- quot apoſtrophos utrinq; adſcripſeris, tot de cennaria addes: qua ꝓpter hoc ſigno c c100 decem millia: hoc c c C1000 centum milllia: hoc ccc150 decies centena millia ſi- gnificantur. qua ſcribendi ratione omnesue teres utebantur, occurritq́; frequentiſsimè in uetuſtiſsimis monumentis:& Cicero ubic; ſic ſcripſit, maximè actione in Verrẽ v. licet li brarij pro αllXαl, id eſt, bis mille, ubiq; coco ſcriberent:quod& in epiſtolis ad Atticum fe cerunt:quo modo Liuius quoqʒ; ſcripſit, licet pleruncʒ incuria librariorum corruptus cir- cumferat᷑. Sic& Plinius, exempli cauſa, lib. III. cap. v. Vniuerſæ Italię ambitus à Varo ad Arſiam IXᷣ.αα M. paſſ. cvIII. efficit: at impreſſores pro tribus millibus, xXXX.milliũ fecerũt. D. ANDREAE ALCIATI DECIMI ET vLTIMI LIBRI PARERGAaAN FINIS, ———— iſeckſperem 2 1 rnuhipreſtua Iuuus 9me damnau mn, ſaſtuten tulſatuerun fira lauur qui Doclo nr ein pleriqueu Giſmolſhriere lum epliare nuli mu nihi ot eſe⸗ v uolanfer dam Unalumt,Cnii 4 lionſllumfuut ſuauil eum muii lrarralegerant att ii ue ſuo beo mou lauyui omnia guæ lxſcaß Hacnationeco erdnouerit uodn 46 dF na deſignareuolenta am Kabinkerorexa it&. mille uerd eden dleæ imprimebant ul elineolæ utrinqyunit acforma.,quamn quibuſdam amott fecete aliſuero ceei ebät clo cuinot,quo inqz adſcripſerisiotd ppterhocſignoccln Clooocentum mill- ecies centena milul vendi ratione omneste riic; ftequentibimti nentis:&e Cicero llij dione in Verẽᷓulicetl eſt bis millewbiczcoo epiſtolis adAniamt ius quogyleriptl ariorum corrupllsc- ius, exemplicaula lalembimans Mpaſl. cvnnreffcin otribus millibu, ũ fecerũt torl cõſcruatoriq; Biturigum, And. Alciatus S. — VM prinmũ in banc urbem ueni, optime Conſeruator, propiusq; te cæpi co- guoſcere, nibil antiquius habui, qudm ad amcitiam me tuam inſinuare. Vi 8 debam enim ea te eſſe doctrina hominem, ijs moribus, ut mihi meritò exo- Pptandum eſſet Sproximè tecum iungi. Nectu hac in re ullam moram feci- ſia, quin aduenientem ultrò exciperes, fammaq; beneuolentia compleclere- ris, in diesq́ alijs ſuper alia beneftcijs ſic exornasli, ut paria tecum facere poſſe deſperem. Quod unum ſupererat, ut amoris ergate mei monumentũ aliquod ſtatuerem, nuper mihi præ ſtita eſt occaſio. Latebar inter ſcrinia mea hic libellus, perpetuis ob frequentes nœæuos à me damnatus Blattis: quem cùm in manus accepiſſem, exiſtimaui openæprecium me 32 clurum, ſid ſitu tenebrisq́; redemptum perpurgarem,& tuo nomini dicatum æderem. Dubi taui(ut uerum fitear) ſapius,& parum abfuit quin ſupprimerem, quoniam non ſat dignus un debatur qui Doclorũ oculos, aurẽsue morari poſſet. Scripſerunt ante me huius argumenti li- bros cum plerique ueteres, tum& recentiores non pauci, qui proculdubio luminibus nostris poſſunt obſtruere. I erum cùm rurſus perpenderem ueteris eos Reipublicæ magiſtratus ſo- lum explicare, nihil momenti ad legalem noſtram profeſpionem conferre: ad hæœc, aluud inpræ- ſentia mihi non eſſe, quo animum erga te meum teſtarer: mutaui ſententiam, O' quos præiudi- cio quodamferè damnaueram, abſolut. Erunt qui debuiſſe hæc me omnia diſfuſius traclare exi ſtimabunt,&quid de his apud omnes autores annotaueram, hoc libello cõgerere. Sed aliud mi hi conſilium fuit. Aitigeram plerap cum tres Iugtiniani Codicis libros adoleſcens adhuc ca- ſtigaui(erantq; qui iure amicitiæ, qua rie roꝑ o ep in alios ſuos eiuſdem argumentili bros redegerant) attigeramin Diſpunclionibus, in libello de Singulari certamine, alijs in lo cis, quæ ſuo loco moueri nonniſi iucmode poterant. Verum nec eorum ſententiam unquam pro baui, qui omnia quæ ab alijs ubiubi dicta funt, eodem loco collecla paratai; habere uolunt, uer boſösq; hac ratione commentarios fieri nihil curant: cui ſententiæ noſtræ ſi& tu calculum adie ceris non erit quod mei huius conſilij me pꝓœniteat. VZale. DE MAGISTKRATIB. CIVILIBVSOAOEFIC. 464 463 tinarũ literarũ diutinam calamitatẽ, cùm ex D AN D REAE Iuriſcõſultis plena cognitio haberi nequeat, 4 uix quicquã ſupereſt, unde in certiorem ſe- ALCIATI IVRIS CONS?* mitam deducamur, niſi recentiorũ coniectu DE AAGIST R ATIRVS CIVILL⸗ ras,& ut ipſi uocant diuinationes, pro explo 2 i ratis rebus recipere uelimus. Itaque ut huic busq́;,& militarib. oſfficijs liber. quoqʒ parti pro uirili opem feramus, quæ ad vM MVLTA ſint in iureno- hunc tractatũ pertinentia ex antiquis autori ſtro non ſatis hactenus intelle⸗ bus collegi, in medium proferre,&cum ſtu⸗ cta, tum is maximè tractatus ex 1¹0 dioſis cõmunicare conſtitui. 9) poſitione indiget, qui ad eos Sciendum igitur Romanilmperij originẽ magiſtratus pertinet, quorum A Romulo regibusq́; cœpiſſe: ab his latę ſunt in primo Digeſtorũ libro mentio habetur. leges, quas Regias uocdt. Is Eomulus ex an Quamuis enim ab interpretibus multa affe- tiquioribus ciuitatis centura Patres elegit, 821 K.„, 2.— rantur, ad Imperatorũ poteſtatẽ,& Procon⸗ qui ordo Senatorius dictus eſt: ad hunc de/ ſulum Præſidum, Procuratorũ Cæſaris, Iu- cernendi ius pertinebat, quæ ex toto regno 7 Se oflief Zanti d eum deſerrentur. Sed è ſæcra facere, ius ridici Alexandriæ officium ſpeclantia, non adeum deicrfentzt. SeG lacha iaele, tamen rem omnem ita explicant, ut ſtudio- c-ccere, magiſtratũ gerere, ſoli Patritij pote- — 7. 8 1 ſis ſatisfacere poſsint. Nam cùm ea muera rant. Quoties uerò uel leges ſciſcendæ, uel antiquis Iuriſconſultis cognitiſs ma eſſent, z0 magiſtratus creandi, uel bella decernenda e- T d. ſti 1 2 6, t ulus Rom. ipſe conſulebatur non exiſtimauerunt operæprecium ſe factu rant, tum populu Pleconlulebatur, ad eumq; huiuſmodi negociorũ ius pertine- ros, ſilongo ſermone in eorum explanatio- unch l Iruſc Frre 1 1 bat:idq; Dionyſius Halicarnaſſeus diffuſe ex ne cõmorarentur. At in pręſentia propter la üslch 7 Clariſſ. Iuriſconſ. Ioanni Pclordæ Scna — —— —— 4, D. And. Alciati de magiſtrat. 14 plicat. Exactis deinde regibus, plebis pote- ſtas multũ aucta eſt, cùm ſeceſsione facta, à Senatorib. extorſiſſet, ut ex corpore ſuo ma- giſtratus crearẽtur, qui Tribuni plebis dicti ſunt. Sacroſancti hi erant, ſummæq; autorita tis, ut qui Senatuſconſultis intercedere poſ- ſent. Et quamuis à principio latæ ab his le- ges, quas plebiſcita uocant, Patritios nõ ob- ligarent, tamen lege Hortenſia conſtitutum deinde eſt, ut eo iure quod plebs ſtatuiſſet, o- mnes Quirites tenerentur. Sic acerrimũ te- lum plebi aduerſus nobilitatem datum eſt. Fuit& de eo controuerſum, quòd maiores magiſtratus ex plebe creari Patritij prohibe bant, donec& hoc obtentum fuit, ut alter Conſul plebeius eſſet. Cœpere deinde Caij Sempronij rogationibus iudicia cognoſce- re:is enim equeſtrem ordinem in eorũ poſ- ſeſsione locauit, unde turbulentę ſeditiones ortæ. Conſtaic; C. Marium,& L. Syllam, qui ea Senatui demum reddidit, uel hac de re præcipuè contendiſſe: unde& bellorum ciuilium maxima incendia orta ſunt. Cum dein pro Senatu Pompeius arma ſumeret, Marianasq; partes, quæ plebem tuebantur, Cęſar ſequeretur, oppreſſaq; per eum,& de- in Triumuiros Republica, cùm in C. Octa- uium Cæſarem omnia ceſsiſſent, nouum ip- ſe regimen induxit: nec enim Regem ſe, aut Romulum, quòd odioſus ſuperbusq; is titu lus eſſet, appellari eſt paſſus: ſed Romano ueteriq; nomine Imperator& Auguſtus di- ci uoluit: ſumpſitq; Cenſuram,& Tribuni- tiæ poteſtatis ius,& Maximũ Pontificem ſe inſcripſit, Patrisq; Patriæ titulum à Senatu populoq; Romano accepit. Sa NE eius no minum rationem ſic Dion exequitur, ut qui Imperatores appellati ſunt, delectũ facere, milites conſcribere, pecunias colligere, ho- ſtibus bellum indicere poſsint. lidem& pa- cem ſanciendi, ſummũ ſupplicium etiam de Senatoribus ſumendi, ius habeant, Solitos fuiſſe priſcos duces ſic appellari, Tacitus li- bro III. autor eſt. Illi enim re bene geſta, gau dio& impetu uictoris exercitus ea ſalutatio- ne conclamabantur, erantq́; plures ſimul Im peratores, nec ſuper cæterorũ æqualitatem conceſſum ad eam ſimilitudinem id uocabu lum eſt quibuſdam& ab Auguſto& à Tibe rio alijsqʒ ſucceſſoribus. Cenſores autem uitam moresq; noſtros examinant,& de eis inquirunt, cenſus rationem ducunt, profeſ- ſionem curant,&pro meritis hos de albo exi munt, illos deligunt: quod& diffuſius in Va leriani uita apud Trebellium traditur. Ad Pontifices uerò Max. ſacerdotiorum confe- rendorũ ius pertinet, ſacris enim omnibus auſpicijsq; illi præſunt. Tribunitiæ ius po- teſtatis eam ob cauſam ſumpſit, quòd ſacro- ſancta ca dignitas neminiqʒ uiolabilis eſſet. Nam& ſi in re leuiſsima ſolo ſermone, ne- dum facto, Tribuni maieſtatẽ quiſquam cõ- templilſet, tanquam abominabilis& ſacer indicta cauſa ad mortem adigebatur. Et has 10 20 30 40 50 60 quidem dignitates Octauius accepit, in ſuc- ceſſoresq; ſuos tranſmiſit, quò potentius il- luſtrius q́; Imperatorium nomen faceret. Conceſſum præterea& illud fuit, quod ante eum antiquorum nemini, ut legibus ſo lutus eſſet. Significat hoc, inquit Dion, ab O⸗ mni legum neceſsitate liberum, nulliq; iuri ſeripto obnoxium: ut qui abſq; ulla diſqui- ſitione omnem regum poteſtatem haberet, quamuis nomine abſtineret. Patris uerò Patriæ cognomentum apud antiquos, obſer uationis cuiuſdam paternæ ſignificatio erat, quòd hoc nomine illuſtrati Principes, om- nes quoſcunqʒ ſibi ſubeſſent, ceu filios ama rent, illiq; eos uiciſsim tanquam patres uere rentur. Quamuis Imperatoribus alia quoq; nominis ratio reddi poſſet, nimirum quòd hi in nos eam poteſtatẽ exerceant, quam an- tiquitus parentes in filios habuerũt, hoc eſt, uitæ& necis. Cogitauit etiam plerunque Auguſtus de reddenda Republica: cumq; in Senatu ſententiam ſuam expoſnuiſſet, ra- tionarium Imperij tanquam illud reſtitutu- rus Conſulibus tradidit. Sed Senatoribus ſi ue per ſimulationem, ſiue metu, uel etiam exX compoſi to reclamantibus, uariasq; ratio- nes afferẽtibus, cur Reipublicæ monarchia præſtaret, in principatu perſeuerauit, deos hominesq; teſtatus intra decennium ſe om- nem adminiſtrationem depoſiturum. Sed cùm ea tempora lapſa eſſent, rurſusq; eiura- re uelle Imperium ſimularet, Senatus alios decem annos, quibus in eodem magiſtratu eſſet, decreuit: atq; iterum alijs decem annis, quibus ipſe dein extinctus eſt, prorogauit. Quamobrem inde obſeruatum eſt, ut eius ſucceſſores, quamuis donec uixerint perpe- tuam adminiſtrationem recipiant, tamen ſin gulis decem annis celeberrimos ludos fa- ciant, tanquam principatum renouẽt. Fafe- ſta decennalia, uicenalia, tricenaliaq; appel- lata ſunt. Xrelatę Conſtantium tricenalia ce lebraſſe, theatralesq́;& Circenſes ludos am- bitioſo apparatu edidiſſe, autor eſt Ammia- nus. Vouebãtur autem hi ludi in proximos decem annos. quapropter in antiquis nomi- ſmatis plerunq; huiuſmodi inſcriptio cerni- tur, vO T. x. vo T. X x. hoc eſt, uotis decen nalibus, uicenalibusq;. Trebellius quoque in uita Gallieni: Conuocatis, inquit, patri- bus decennalia celebrauit, nouo genere lu- dorum, noua ſpecie pomparum, exquiſito genere uoluptatum. Nazarius in Panegyri- co: In deſtinatis, inquit, decennijs iam uota properantia,& ſpes uolucres conſtituerunt. Sed& Mamertinus: Reſeruo orationẽ quã quinquennio exacto decennalibus tuis di- cam. Extat Romæ in Lateranenſi Baſilica Senatuſconſultum æreis inſcriptum notis, quo poteſtas Weſpaſiano Imperatori data co gnoſci poteſt: licere enim illi fœdus quibus cum uolet ſancire, Senatum habere, remitte re Senatuſcõſultum per relationem, diſceſ ſionemq́; facere, Si eius iuſſu uel mandato, eoue dum, Quæ tam amn reſtita, uideturm hai quam ſii Im gcribunt lurecc deimperio Augu neſuum imperium ſe llcirco autem le luiabitror, quod populumius Regi cea Tarquiniſs de utTLiuius inquit, gum inualiſſet Ci pulo Romano Imp. tutRegiæ legis obl trquamuis Regian quam ufurpauit ſe wimunia obireper gitratuum tum quc niebantqßtribus om liarbitrio deligiille ptoballet nec enim mitebat quod præi ellet curabalq; idm Lubdus ius capeſſen anditum legibus er berd aliquoties ob — Atris ve, Rapudantion 1de . fiue metu, uel ecin 3 ntibus, variasqymt Keipublicæ monarcli auu perſeueraui, deg atra decennium ſeon- em depoſitunm. Scl deſſent rurſusqy imm mularet, Senatus Jlos in eddem magithan erum aliſs decem annb- inctus eſt, prorogalt bſeruatum eſt, ut eiu donec uixerim peſpe- em recipiant tamenln cleberrimos ludos h ipatum renouẽt i alia, tricenaliach ppd⸗ nſtantium tricenalck 3Circenſes udosm, iſe autoreſt Ammi’ em hi luciin proxino 0 terin antiquis-nom- modi inſcriptio vi X hoceſt, votis dece 45 ciuilibusq;& milit. officijs lib. 488 eòue præſente Senatus haberetur, perinde ſeruari, ac ſi ex lege Senatus conuocatus eſ- ſet. Si quos magiſtratus Senatui p. Q. R. cõ- mendaſſet, ſuffragationéue ſua adiuuiſſet, eorum comitijs etiã extra ordinẽ rationẽ ha- bendam. Fines pomcrij cùm è Repub. cen- ſebitur, proferre ei licere. Quicquid ex uſu Reipublicæ, diuinarum, humanarũ, publi- carum, priuatarumq; rerũ eſſe exi ſtimabit, ei agere facere ius poteſtatemq; eſſe. Quibus legibus plebiqʒ ſcitis ſcriptum eſſet, ne Au- guſtus Cæſar teneretur, eiſdem& eum ſolu tum eſſe. Acta, geſta, decreta ab eo, etiam an te illud Senatuſconſultum, perinde rata ha- beri, ac ſi populi plebisq; iuſſu acta eſſent. Si eius conceſsionis cauſa aliquid aduerſus le- ges factum eſſet, fraudi nemini eſſe, neque quicquam ob eam rem populo dari debere, nec cui de ea re actionẽ iudicationemq; dan- dam. Quæ tam ampla autoritas V eſpaſiano præſtita, uidetur mihi formula eſſe eius pote ſtatis quam ſibi Imperatores attribuebant. Scribunt lureconfulti, lege Regia, quæ de imp̃erio Auguſti lata eſt, pop. Rom. om- ne ſuum imperium& poteſtatem conceſsiſ- ſe. Idcirco autem legem eam Regiam appel- lari arbitror, quòd Romuli conſtitutione ad populum ius Regis creandipertineret. Vn- de à Tarquinijs Seruio Tullo obijciebatur, ut T. Liuius inquit, quòd iniuſſu populi re- gnum inuaſiſſet. Cùm ergo Auguſtus àpo- pulo Romano Imperator creatus eſt, uide- tur Regiæ legis obſeruatio in uſum reuoca- ta: quamuis Regiam planè poteſtatẽ ille nũ- quam uſurpauit, ſed ſua populo, ſua Sena- tui munia obire permiſit.Comitia enim ma- giſtratuum tum quoqʒ; celebrabantur, cõue- niebantq́; tribus omnes, candidatosq́; popu li arbitrio deligi ille ſinebat, ſi modò eos ap- probaſſet:nec enim quicquã ab his fieri per- mittebat, quod præter animi ſui ſententiam eſſet: curabatq; id maximè, ne indigni, aut quibus ius capeſſendi honoris non erat, per ambitum legibus eriperentur. Quod& à Ti berio aliquoties obſeruatum, donec id iuris penitus ſibi uendicauit, tradiditq; ſucceſſori bus, ut neceſſariò in urbe Roma lex lulia de ambitu ceſſauerit. Senatoribus quoque Au uſtus non parum detulit: ex his enim Xy. Krun iuſsit, qui ſibi ſex menſibus in conſi- lio eſſent: plerunq;& ipſe ſententiam in Se- natu dicere, unà cum ampliſsimo ordine de- cernere. Ad hæc, iudicia Senatui permiſit, cuius iuris cauſa antea toties armis certatum fuerat: ſicq; publica negocia& priuatorum maxima tractabantur. Omnium præterea prouinciarum quę ſub Imperio Rom. erant formulam ita diuiſit, ut aliæ Proconſulares, aliæ Prętoriæ, aliæ Præſidales eſſent. Procõ- ſulares Senatui, Prætorias populo deman- dandas tradidit. In Præſidales ipſe legatum ſuum, qui nunc Præſes, nunc legatus Cxæſa- ris eam ob cauſam dicebatur, mittebat. Dein de factum eſt, ut etiam Prætoriæ in Senatu per ſortes decernerentur: nimirum ſublatis ab Imperatoribus comitijs, qui conuentum populi formidoloſum exiſtimabant. Scribit Strabo libro ultimo, omnesprouincias, alias Cæſari, alias populo attributas. Ex his quæ ad populum pertinebant Proconſulares& Prætorias conſtitutas, quòd uidelicet uiri Cõſulares uel Prætorij ad eas regendas mit- tebantur. Erant autem huiuſmodi Prouin- 10 ciæ imbelles,& quæ militari præſidio nõ in- digebant, neq́; proximos barbaros habebãt. Quæ enim ualidiores,& legionum ope indi gentes, ſibi conſeruauit: eo uidelicet præte- xtu, quòd populo pacatiora quæque& pul- chriora concederet, ipſe difficiliora, pericu- lisq;& laboribus expoſita retineret: ſed re- uera(ſi Dioni credimus) ut in manu ſua res omnis militaris eſſet, Senatus autem popu- lusq; inermis Rempublicam repetere nõ au z0 deret. Proconſulares prouincias fuiſſe Li- byam& Aſiam citra Taurum Strabo autor eſt. Prætorias uerò, in Hiſpanijs Beticam, in Gallijs Narbonenſem, tum Sardiniam cum Corſica, Siciliam, Illyricum quà in Ma cedoniam uergit, Cretam, Cyrenaicam, Cy- prum, Bithyniam cum Ponto. cõmutaban- tur tamen plerũqʒ arbitratu Principis. Hine Lampridius in Alexandri uita: Prouinciarũ alias Prætorias, Præſidales plurimas fecit, 30 Proconſulares ex Senatus uoluntate ordi- nauit. Suetonius in Claudio:Prouincias A- chaiam& Macedoniã, quas Tiberius ad cu- ram ſuam trãſtulerat, Senatui reddidit. Scri- bit Rufus in eo quem edidit libello de Ro- mani Imperij acceſsione, omni ex Aphfica ſex prouincias eſſe factas, quarum Cartha- go, Numidia, Cyrenenſis, Cõſulares erant: Tripolis& Mauritaniæ duæ, Sityphenſis& Cæ ſarienſis, Præſidales. Pari quoq́; numero 40 diuiſas Hiſpanias, in quibus Betica& Lu- ſitania Conſulares: Tarraconenſis, Cartha- ginienſis, Gallitia, Inſularis, quæ& trans fre tum, Pręſidales. Sed& quandoq; Imperator legatos ſuos ſeu Præſides in aliquã Prouin- ciam miſſos Conſulari poteſtate ornabat, ut uidelicet eius eſſent autoritatis cuius Procõ ſules. Sic C. Plinius Cæcil. Præſes prouin- ciæ Ponti conſulari poteſtate fuit, ut in an- tiquis marmorib. annotaſſe me memini. Ma 5o ior autem Proconſulum dignitas quàm lega torum ideo erat, quia nõ niſi Senatores Con ſularesq; uiri prouincias ſortiebantur, cùm ex equeſtri ordine etiam præſides eligi poſ- ſent.Sanè Proconſulũ magiſtratus annuus: Præſidum certus finis nõ erat, ſed in officio perſeuerabãt, donec ſucceſſor à Cæſare mit- tebatur: idq; in Auguſti uita etiam Tranquil lus atteſtatur. Ius autem milites decimandi, ciuicaqʒ corona donandi Procõſulibus fuiſ- 6o ſe Tacitus libro tertio oſtendit. Idem Xv. au tor eſt, qui Senatores filijs carerent, prouin cias præturasq́; inter Patres ſortiri non po- tuiſſe. Senatusq; conſulto cautum, ne fictæ adoptiones ulla in parte publici muneris or- XX 2 469 bis prodeſſent. Grauiorẽ autem prouincijs Procõſularem fuiſſe adminiſtrationẽ quàm Præſidum, idem oſtendit, dum libro primo tradit, Achaiam& Macedoniã onera depre- cantes, Proconſulari imperio ad præſens le- uatas, Cæſariq; traditas eſſe. Cuius rei eam rationem ſuſpicor, quòd Proconſulariũ pro uinciarum uectigalia& tributa publica po- puli Rom. erant,& ad ærarium pertinebant, neq; ea diminuendi Procõſuli ius eſſet. quæ uerò Præſidibus in prouincijs colligeban- tur, ad Principem eiusq́; fiſcum ſpectabant, iusq;ʒ illi remittendi erat. Hoc enim differt ærarium à fiſco, quòd illud publicũ, hoc eſt, populi Romani, fiſcus Principis eſt: quod apertiſsimè C. Plinius in Panegyrico ad I'ra ianum Cæſarem oſtendit: At fortaſſe nõ ea- dem ſeueritate fiſcum qua ęrarium cohibes? imo tanto maiore, quanto plus tibi licere de tuo quam de publico credis. Hinc eſt quòd maximeè in Proconſularibus prouincijs Pro curatores Cæſaris erant, qui ea procurabant quæ ad Cæſarem ipſum ſeu fiſcum pertine- rent. His uaria poteſtas attributa à Principi- bus fuit. Tiberius ius in ſeruitia familiaresq; pecunias ſolum dedit, adeo ut Lucillium Ca pitonem procuratorem in Aſia ſuum à Se- natu damnari permiſerit, quòd præſcripta mandata exceſsiſſet, uimq́; Prætorum ufur- pPaſſet. Amplius Claudius Cæſar conceſsit, effecitq; ut Senatuſconſulto caueretur, pa- rem uim rerũ habendam Aà Procuratoribus ſuis iudicatarũ, ac ſi ipſe ſtatuiſſet. Hinc ma- ximam ſibi uim Cumanus& Felix, eius in Iudæa Procuratores uſurparunt, de qua me ritò Ioſippus conqueritur. Illud conſtat, ſub Traiano aduerſus inuitos iuriſdictionẽ nul- lam Procuratoribus fuiſſe, ut diſceptantibus liberum eſſet eos nõ eligere, adhiberi tamen D. And. Alciati de mag ſtrat„ 10 20 30 in conſiliũ à Præſidibus debere, cùm de cau- 40 ſa fiſcali agitur. Idem Imperator Cæcil. Pli- nio reſcripſit. At hodie dubium nõ eſt, quo ties inter fiſcum& priuatum quæſtio uerti- tur, eos adeundos eſſe. Scribit Lampridius Alexandrum Imp. eos ſæpius mutare ſolitũ fuiſſe, ne annum excederent, etiam ſi boni eſſent, ſibi inuiſos affirmaſſe, tanquã neceſſa rium malum. Hoſce Procuratores Cæſaris, & Procuratores fiſci, eoſdem fuiſſe non am- bigo, qui& alio nomine Rationales,& Pro- curatores patrimonij appellant᷑: idq; in Cõ- modo Lampridius,& in Maximini uita Ca- pPitolinus oſtendunt. Sed& in Pio, Procu- ratores, inquit, ſuos& modeſtè fuſcipere tri buta iuſsit,&excedentes modum, rationem factorum ſuorum reddere præcepit: necun quam lętatus eſt lucro, quo prouincialis op- primeretur. Procurator uerò priuatę ratio nis, cuius quadam Alex. conſtitutione men tio eſt, ut nõ multum à cæteris Rationalibus differebat, ita præcipuũ Aegyptij magiſtra- tus nomẽ erat. Deuicto enim apud Actium Antonio, extinctaq; Cleopatra, in formam pProuinciæ C. Octauius Cæſar Aegyptũ re⸗ 50 60 degit. Et quoniam ſeditioſiſsimi naturaliter erant Aegyptij, opportunacq́; tellus alendo bello, noluit eam per Senatores adminiſtra- ri, ne popularibus ſtudijs ducti facilè ad im- perium aſpirarẽt:idq́;& Dion tradidit. Cor- nelius Tacitus lib. 11. Auguſtus, inquit, in- ter alia dominationis arcana uetitis, niſi per⸗ miſſu, ingredi Senatoribus aut equitib. Ro- manis illuſtribus, ſepoſuit Aegyptum, neſa me urgeret Italiam, quiſquis eam prouinciã clauſtraq; terræ ac maris, quamuis leui præ- ſidio, aduerſum ingentes exercitus præſe- diſſet. Sed in XII. diuus Auguſtus apud equeſtres qui Aegypto præſiderent legea- gi, decretacʒ eorum perinde haberi iuſſerat ac ſi magiſtratus Romani conſtituiſſent. Vo piſcus ſcribit, Aurelianũ Imperatorem Sa- turnino mandaſſe ne Aegyptum uideret. Quod præceptum cuùm ille ſpreuiſſet, leuiſ- ſima gens rerumq; nouarum auida, eum Im peratorẽ ſalutauit, quæ necis eius cauſa fuit. Strabo autor eſt, deuicta Cleopatra in certã adminiſtrationem Aegyptum redactam, ex purgatamq; à Romanis,& ad eam mitti ſoli- tos moderatione& prudentia inſignes ui- ros ſub Præfecti titulo: is eſt Præfectus Au- guſtalis, qui uicẽ regis obtinet. Eſt& Auuaxu- brue, id eſt, iuridicus, in cuius poteſtate ma- xima eſt iudiciorum pars. Eſt& qui!7uοrνa- yos, quem ego Procuratorem priuatæ ratio- nis interpretor: ad quem indagatio bonorũ uacantiũ pertinet, earumq; rerum quæ Cæ- fari debentur. Horum Comites ſunt Cæſa- ris Liberti& Actores, quorum fidei maiora minoraq; iudicia creduntur. Ex patrijs autẽ magiſtratib.apud eos eſt Swyerus, quaſi quæ- ſtorem dicas, qui purpurã geſtat, alijsq; mu- nicipalibus honorib. eſt inſignis, omniumq; curam habet, quæ ciuitati utilia ſunt. Eſt& Sosa ⸗dνσνid eſt, Cöm entarienſis ſeu Scriba. Tum æpxuαᷣœsao iudicialem Præfe- ctum recte appellaueris.z¼ππQmάνQοοε vvuſtetvoo gFæryyos, id eſt, nocturnus Prætor. Sanè Hy- pomnematographi quoq; mentio eſt Theo- doſij& Valentiniani cõſtitutione quadam: ea enim ſancitum eſt, quoties Hypomnema tographus aliquos qui munera ſubeant no- minat, ſi ſpontè illi acciti ſunt, Præfecti Au- guſtalis conſenſum non eſſe expectandum, ſed protinus functionẽ exequendam. Quã conſtitutionem ex Doctoribus noſtris ne- mo hactenus mihi uidetur percepiſſe. Cæ terum erant etiã Procuratores Cæſaris, non in uniuerſum alicui prouinciæ dati, ſed par- ticulariter alicui negocio: quod ex antiqua inſcriptione coniectari pronum eſt, quę Co rinthi in hæc uerba adhuc legitur: Theopre- pon Aug.lib. Proc. Domini N. Aur. Seueri Alexandri Pij Fel. Aug. Prouincię Achaię & Epiri,& Theſſalię, Rationalem purpura- rum, Proc. ab ephemeride, Proc. à manda- tis, Proc. à pręd. Gallian. procur. ſaltus Do- mitiani, Tricliniarcham, Prępoſitũ à Fiblis, Prępoſitum à cryſtallinis, hominem incom- parabi- lſi quot:Ci decur. NAEEECTVS PIZ iients. preſett prætorio I xſecius urbis Co nopolitan. Iugittriequitumò dopræſentiales Mgiſtrimilium 1 ſentem, Thaci cum. prepoſitus ſacri cu Maiſter officiorun Quaſtor. Comes ſacrarũ larg Comes rerum priua (omitesdomeſtico: equitũ ð peditũ. Drimicerius. Sacti cubiculi. Notariorum. (attrenſis. dacli palatſ. MMagittriſcriniorum NNgiſtrimemorig. git epiſtolarui Whgitti lbellonm rum. hrconliles duo, o 1 Dptum redactam, a 1s ad eam mituſg rucentia inſighes deis eſt Preſectus au- Sobtinet. Eſt& ua⸗ In cuius poteſtatem, dars. Eſt& quiisuen- atorem priuatæ natio- uem indagatio bonoi umq; rerum quæ( nComites ſunt Cas „quorum fideimair luntur. Ex pattisalt eſt xyeru, qluſique- purã nahi w ſtinſignis omniumg iitati utilia ſun Eſts tt Cömentarienſsſel eag iudicialem Dnat⸗ ris. Tτ⁸ε eiwiemg nus Drætor, Sae-iy voq; mentio eſt Theo⸗ e cotirurionequadm lh uoties Bypomnem Imunera ſubenntlo citiſunt, præſectiau- on eſſe expectan 4 nc exequencam& / octoribus noſti n T' PRAEEFECTVS prætorio O- rientis. Præfect. prætorio IIlyrici. Præfectus urbis Conſtanti- nopolitanæ. Magiſtri equitum& peditũ duo præſentiales. Magiſtri militum III.per O- rientem, Thracias& IIlyri cum. Præpoſitus ſacri cubiculi. Magiſter officiorum. Quaſtor. 3 Comes ſacrarũ largitionũ. Comes rerum priuatarũ. Comites domeſticorũ duo, equitũ& peditũ. Primicerius. Sacri cubiculi. Notariorum. Caſtrenfis. Sacri palatij. Magiſtri ſcriniorum. Magi ſtri memoriæ. Maxgiſtri epiſtolarum. Magiſtri libellorum græco- rum. Proconſules duo, Aſi. Xchaix. Comes Orientis. Præfectus Xuguſtalis. Vicarij quatuor, A ſianæ dicœceſes. Ponticæ. Thraciarum. Macedoniæ. Comites rei militaris duo, Aegypti. Iſauriæx. Duces per Aegyptum duo, Libyæ. T'hebaidos. Per Orientem VI. 3 Phœnicis. Euphratenſis. Syriæ Palæſtinæ. Oſrheniæ. Meſopotamiæ. Arabiæ. Per Ponticam unus, libusq,& milit. offlcijs lib.. Culibusq;& mülit. officijs lib. arabilem. Tixander Rug. lib. officialis. Ethi quidem ſunt magiſtratus, qui ab Au guſto conſtituti, diu perſeuerauerũt,& tem pore quo Iuriſconſulti noſtri florebant, ma- ximè uiguerũt. Nam poſteriores deinde Im peratores, quorum princepsConſtantinus, ui Romanorũ coloniam Byzantium tranſ- tulit, aliam ipſi formã cõmenti ſunt, tumq; cœperũt alij Patritij eſſe, quàm prius erant, aliaq; Præfectorũ prætorio iuriſdictio. Hinc 10 magiſtri militum, magiſtri officiorum, Co- mites ſacrarum largitionũ, Comites rei pri- uatæ, Comites ſacri palatij, Comites ſacri pa Armeniæ. Per Thracias duo, Moſiæ ſecundæ. Scythiæ. Per Illyricum duo, Daciæ Ripenſis. Meſiæ primæ. Conſulares Xv. Per Orientem quinq;. Palæſtinæ. Phœnicis. Syriæ. Ciliciæ. Cypri. Per Aſiam tres, Pamphiliæ. Helleſponti. Lydiæ. Per Ponticam duo, Galatiæ. Bithyniæ. Per Thracias duo, Europæ. Thraciæ. Per Illyricum tres, Cretæ. Macedoniæ. Daciæ mediterraneæ. Aegyptus Confſularem non „ habet. Præſides prouinciarum XL. Per Aegyptum quinq;, Lybiæ ſuperioris. Libyæ inferioris. Thebaidos. Aegypti. Arabiæ. Per Orientem octo, Palæſtinæ ſalutaris. Palæſtinæ ſecundæ. Phoæœnicis Libani. Euphratenſis. Syriæ ſalutaris. Oſrheniæ. Meſopotamiæ. Ciliciæ ſecundæ. Per Aſiam ſeptem, Piſidiæ. Laconiæ. Phrygiæ Pacatianæ. Phrygiæ ſalutaris. Lyciæ. Cariæ. Inſularum. Per Ponticam octo, trimonij: quorum officia quamuis in Con- 1 ſtitutionibus explicata legantur, ut tamen h clarius percipiantur, aliqua adhuc diſſerere G ab renon erit. Conſtantinus igitur Roma norum ciuium coloniam cùm Byzantium M tranſtuliſſet, ſedem quoq; cam urbem Orien talis Imperij eſſe uoluit, prouinciasq; certis limitibus deſignauit, quibus ſuosm agiſtra- tus dedit, militiamq́; ordinauit:cuius rei for- mulam à ſucceſſoribus quoq; obſeruatam, ex antiquo eodemq; innominato autore re- feremus. Is in hunc ferè modum ſcriptum reliquit. INDEX DIGNITATVM CIVILIVM MILITARIVMQVE IN ORIENTLE. Honoriados. Cappadociæ primæ. Cappadociæ ſecundæ. Helleſponti. Ponti Polemoniaci. Armeniæ primæ. Armeniæ ſecundę. Galatię ſalutaris. Per Thracias quatuor, Hemi montis. Rhodopes. Meſiæx ſecundæ. Scythiæ. Per Illyricum octo, Theſſaliæ. Epiri ueteris. Epiri nouæ, Daciæ Ripenſis.— Meeſiæ primæ. Præualitanæ. Dardaniæ. Macedoniæ ſalutaris. Correctores duo, Auguſtanicæ. Paphlagoniæ. Et hic quidem catalogus ge- neralis eſt earũ dignitatũ, quæ in Orientali Imperio conſtituuntur. Supereſt ut ſpecialiter uideamus, quæ nam unicuiq; competat ad miniſtratio. Sub præfecl. præt. Orientis ſunt infrà ſcriptæ diœceſes. Oriens Aegyptus. Aſiana Pontica. Thracia. Prouinciæ Orientis Xv. Palæſtina. Phœnice. Cilicia. Cyprus. Arabia. Iſauria. Palæſtina ſalutaris. Palæſtina ſecunda. Phœnice Libani. Euphratenſis. fn V Syria ſalutaris.. XX 3 Syria. Numerarij IIII. In his auri u- nus, Operæ uel operarius, alter ſubadiuua. Cura epiſtolarum. Regerendarius. Exceptores. Adiutores. Singularij. 257 Dignitatum Ciulli G militariũ Oſrhenia. Vterq; Præfectus prętorio e- Meſopotamia. uectiones annuales nõ ha- Cilicia ſecunda. bet, ſed Pręfectos ipſi emit AEGYPTI VI. tunt. Libya ſuperior. Sub magiſtro militum præſen Libya inferior. tiali. Thebais, Aegyptus. vzxiILATIONES PALA- Arabia. Auguſtanica. rINaAaE V. AsIaNAE x. Equites promoti ſeniores. Pamphilia. Comites Clibanarij. Helleſpontus. Comites ſagittarij iunio- Lydia. Diſidia. Comites Tarfali.(res. Lycaonia. Equites Arcades. Phrygia Pacatiana. VEXILLATIONES COMITA- Phrygia ſalutaris. TENSES VII. Lycia. Caria. Equites cataphractarij Bi- Inſulæ. turigenſes. poNxricAE X. Equites armigeri ſeniores Galatia. Bithynia. Gallicani. Honorias. Equites quinto Dalmatæ. Cappadocia prima. Equites nono Dalmatæ. Cappadocia ſecunda. Equites primi ſcutarij. Pontus Polemoniacus. Equitespromoti iuniores. Hellenopontus. Equites primi Clibanarij Armenia prima. Parthi. Armenia ſecunda. LEGIONES PALATINAE VI. Galatia ſalutaris. Lancearij ſeniores. THRACIAE VI. Jouianſiuniores. Europa. Thracia. Herculiani ſeniores. Hæmi montis. Fortenſes. Neruij. Rhodope... Marriarij unifores. Maſia ſecunda. AVXILIA PALATI- Scychia. Bat nſe VIII. „ ataui ſeniores. Subp ræf. præ k. Ihri ci /ſant Braccati iuniores. diœceſes infta ſcripti. Salij. Macedonia. Dacia. Conſtantiani. Prouinciæ Macedoniæ vl. Matoiaci ſeniores. Achaia. Sagittarij ſeniores Gallica Macedonia. Creta. ni. Thelſſalia. Sagittarij iuniores Galli- Epirus uetus. cani. Epirus noua. Tertij ſagittarij Valentis. Prouinciæ Daciæ v. Defenſores. Dacia mediterranea, Metobarij. Dacia Ripenſis. Angleuarij. Mœſia prima. Hiberi. Dardania. Præualitana. Vrſi. Eſt& Macedonia ſalutaris, Felices Honoriani iunio- quæ partim Macedoniæ, res. partim Daciæ adſcribitur. Victores- OFFEICIVM uirorü illuſtriũ Tertij Theodoſiani. Præf. prætorio. Felices Theodoſiani Iſau- Princeps. rij. Cornicularius. Seh an 7, A Aluor. Sub alio magiſtro militum. Cõmentarienſis. VFXILLATIONES PALA-⸗ Abactis, TINAE VI. Comites ſeniores. Equites Braccati iuniores. Equites Bataui iuniores. Comites ſagittarij Arme- ni. Equites Theodoſiani ſe- niores. Equites Perſæ Clibanarij. VEXILLATIONES COMITA TENSES VI. Equites Cataphractarij. Equites Cataphractarij Ambienſes. Equites ſexto Dalmatæ. Equites ſecundi ſcutari. Equites ſcutarij. Equites ſecundi Clibana- rij Parthi. LEGIONES PaAaLATINaAN VI, Martiarij ſeniores. Daci Scythæ. Primani. Vndecimani. Lancearij iuniores. AVXILIA PALATINA XVv. Regij. Cornuti. Tubantes. Martiarij iuniores. Sagittarij ſeniores Orien/ tales. Sagittarij iuniores Orien-/ tales. Sagittarij dominici. Vindelici. Buccinobantes. Falconarij. Thraces. Turingi. Felices Theodoſiani. Felices Arcadiani iunio- res. Secundi Theodoſiani. Sub magiſtro militum per Orientem. VEXILLATIONES COMITA⸗ TENSES X. Comites Cataphractarij Bucellarij iuniores. Equites armigeri ſeniores Orientales. Equites tertio Dalmatæ. Equites primi ſcutarij O- rientales. Equites ſecũdi Stableſiani Equites promoti Clibana rij.. Equites quarti Clibanarij Parthi. Equites primi ſagittarij. Cuneus equitũ II. Clibana riorum, Palmyrenorũ. Felices Arcadiani ſenio- res. LEGIONES COMITATEN⸗- SES VIII. Quinta Macedonica. Martenſes ſeniores. Septima gemina. Decima gemina. Baliſtarij ſeniores. Prima Flauia Leinliine. — ⏑O⏑Q—L—’—’—˖—᷑—Z˖—Q—L‧¶‧——— vEXILAr1NES TINAE 1¹ Comites Alcac Comites Hono Equites Theod niores. xILLA T10 NES C u2quies Caup. bigenſes. Equites lagitea Equites ſagitta Equitesprimi ni. 1ICIONES C0 MIT. Solenſes ſenior Nenapij Prima Maximia beorum. Tertia Diocletia Tertio deciman Quarto decima Prima Flauia ge Conſtantiniſen Diwitenſes Gall Lanceari Scob Conſtantini)a dliſtarjjiunior annonicianiiu Tranni. olenes Callie ulia Alexandu uguſtenſes. lentinianenl 38 mapiſtro muin rtiarjjiuniores, ittarj ſeniores Otien⸗ les. irrarijiuniores Otien, Ues. inarij dominici, adelici. ccinobantes, conarij. races. ringi. ices Theodoſinni. ices Arcadiani iunio- 28. vundi Theodoſtani. magiſtromitumge Orientem. 1A T10 NES CoMlT4⸗ IINSIS X. mites Canaphractafj ucellarijiuniores vites armigeni ſeniors rientales. oites tertio Dalmarr uites primi ſcuunſ 0⸗ jentales. 35 Thebæorum. Secũda Felix ualentis The bæorum. Prima Flauia Theodoſia- na. pSEVDOCOMITATENSES X., Prima Armeniaca. Secunda Armeniaca. Fortenſes auxiliarij. Funditores. Prima Italica. Quarta Italica. Sexta Parthica. Prima Iſauria ſagittaria. Baliſtarij Theodoſiaci. Tranſtygritani. Sub magiſtro militum per Thracias. VEXILLATIONES PALA- TINAE 111. Comites Arcadiaci. Comites Honoriaci. Equites Theodoſiani iu- niores. VEXILLATIONES COMIT. I1II Equites Cataphractarij Al bigenſes. Fquites ſagittarij ſeniores Equites ſagittarij iuniores Equites primi Theodoſia- ni. LEGIONES COMITATENSES., Solenſes ſeniores. Menapij. Prima Maximiana The- bęorum. Tertia Diocletiana Thebęo Tertio decimani.(rum. Quarto decimani. Prima Flauia gemina. Conſtantini ſeniores. Diuitenſes Gallicani. Lancearij Scobenſes. Conſtantini Daphnenſes. Baliſtarij iuniores. Pannoniciani iuniores. Tranni. Solenes Gallicani. Iulia Alexandria. Auguſtenſes. Valentinianenſes. Sub magiſtro militum per I⸗ lyricum. VEXILLATIONES COMI- TATENSES 11. Equites ſagittarij ſeniores Equites Germaniciani ſe- niores. LEGIO PALATINA I. Britones ſeniores. AVXILIA PALATINA VI. Haſtarij ſeniores. Haſtarij iuniores. Petulantes iuniores. Sagittarij lecti. In partibus Orientis, index. Inuicti iuniores. Atecotti. LEGIONES COMITATEN- SES VIII. Martiarij conſtantes. Martij. Dianenſes. Germaniciani ſeniores, Secundarij. Lancearij Auguſtenſes. Mineruij. Lancearij iuniores. PSEVDOCOMITATENSES. Tunacenſes auxiliarij. Felices Theodoſiani iunio res. Burgaracenſes. Senipenſes. Vlpianenſes. Metenſes. Secundi Theodoſiani. Baliſtarij Theodoſiani iu- niores. Scapenſes. Exiſtimantur autem ſuprà ſcripti magiſtri militũ eſſe Cardinales, habentq; ſub ſe literatam hanc militiam: Principem. Numerarios duos. Cõmentarienſem. Primiſcrinios, qui nume- rarij fiunt. Scriniarios. Exceptores,& cæteros ap- paritores. Sub magiſtro oſficiorum. Schola ſcutariorum pri- ma. Schola ſcutariorum ſecun da. Schola Gentilium ſenio- rum. Schola ſcutariorum ſagit- tariorum. Schola ſcutariorum cliba- nariorum. Schola armaturarum iu- niorum. Schola Gentilium iunio- rum. Schola agentium in rebus Menſores& Lampadarij. Scrinium memoriæ. Scrinium epiſtolarum. Scrinium libellorum. Scrinium diſpoſitionum. Officium cõmiſsionum. FABRICAE Orientis 111 I. Scutaria& armorum Da- maſci. Scutaria& armorum An- tiochiæ. 74. Scutaria& armamenta E- deſſæ. Haſtaria Hirenopolitana Ciliciæ. PONTICAaE III. Clibanaria Cæſareæ Cap- padociæ. Scutaria& armorum Ni- comediæ. Scutaria& armorum Sar- dis Lydiæ. ASIANAE II. Scutaria& armorum Ha- drianopolis, itemq́; Hæ- mi montis. T HRACIARVM 1. Scutaria& armorum Mar tianopoli. ILLYXRICI IIII. Theſſalonicenſis. Naiſſatenſis. Retiatenſis. Scutaria Hercomagenſis. OFFICIVM magiſtri of- ficiorum. Adiutor. Subadiuuæ. Adiutores II. Fabricarum III. Barbariorum III. Orientis I. Aſianæ I. Ponticæ I. Thraciarum& IIlyrici I. Curioſus curſus publici I. Curioſiper omnes prouin cias. Interpretes diuerſarũ gen tium magiſter officiorũ ipſe emittit. Sub Comite ſacrarum lar- gitionum. Comites largitionum per omnes dicœceſes. Comites cõmerciorũ per Orientem. per Aegyptum. per Meœſiam. per Scythiam. per Pontum. per Illyricum. Præpoſitus theſaurorum. Comes metallorum per ll- lyricum. Comes rationalis ſumma- rum Aegypti. Maxgiſtri lineæ ueſtis. Magiſtri priuatæ. Procuratores Gynæcio- rum. Procuratores Baphiarum, Procuratores monetarũ. Præpoſiti Baſtagarum. Procuratores linificiorũ⸗ XX 4A OFFICIVM fupra ſcripti illu ſtris Comitis habet, Primicerium totiusofficij. Primicerium ſcrinij Cano num. Primicerium ſcrinij Tabu lariorum. Primicerium ſcrinij nume rariorum. aureæ maſſæ. auri ad reſponſum. ueſtiarij ſacri. argenti. anularis. àpecunijs. Scriniarios ſuprà ſcriptorũ ſcriniorum. Secundocerium officij qui primicerius eſt excepto- rum. Tertioceriũ officij qui tra- ctat Baſtagas, quarto lo- co libellos tractat,& cæ- teros palatinos ipſius of ficij. SOub Comite rei priuatæ. Domus diuinæ. Rationales rerũ priuatarũ. Baſtaga priuata. Præpoſiti gregum& ſtabu lorum. Procuratores ſaltuum. OFFICIVM eiuſdem illuſt. Primicerius totius officij. Primiſcriniũ beneficiorũ. Primiſcrinium canonum. Primiſcriniũ ſecuritatum. Primiſcriniũ ſcrinij largi- tionum. Scriniarios. Secũdocerium officij qui tractat chartas& cęteros palatinos officij. Sub Comite domeſticorum. Domeſtici equites. PRAEFECTVS prætorio Italiæ. Præfectus prætorio Gallia rum. Præfectus urbis Romæ. Maxgiſter peditum in præ- ſenti. Magiſter equitum in præ- ſenti. Magiſter equitũ per Gal- lias. Præpoſitus ſacri cubiculi. Magiſter officiorum. uæſtor. 4 Dignitatum ciulli& militariu Domeſtici pedites. Deputati eorum. Oub ſpecl. V. Caſcrenſi. Pædagogia. Miniſteriales dominici. Curæ palatiorum. OFFICIVNM. Tabularius dominicus. Tab. Dñ. Auguſtarum. Adiutor. Chartularius. Scrinium ipſius. Cæteri palatini officij. Sub dſpoſitione uiri illust. Primicerij Notariorũ, om nis dignitatum& admi- niſtrationũ notitia, tam militariũ q́ᷓʒ ciuiliũ: ſcho- las etiam& numeros tra ctat: officiũ autem nõ ha bet, ſed adiutorẽ de ſcho- la notariorum. MAGISTER memoriæ adno tationes omnes dictat& e- mittit,& precib. reſpõdet. MAGISTER epiſtolarũ lega tiones ciuitatũ, conſultatio nes& preces tractat. MAGISTER epiſtolarũ græ- carũ, eas epiſtolas quæ grę ce ſolent emitti, aut ipſe di- ctat, aut latinè dictatas trã ſ- fert in græcũ. officiũ ex ip- ſis nemo habet, ſed adiuto res electos de ſcrinijs. Sub V.S D. Procſ Aſix. Aſia. Inſulæ. Helleſpontus. Sub I. SD. Droconſ. Achaiæ. Achaia. OFFICIVN utriuſq; Procõſ. Princeps de ſchola agentiũ in rebus ducenarijs, qui Comes ſacrarum. Comes rerum priuatarũ. Comes domeſticorũ equi- tum. Comes domeſticorum pe- ditum. Primicerius ſacri cubiculi. Primicerius notariorum. Caſtrenſis ſacri palatij. Magiſter ſcriniorũ, memo riæ, epiſtolarũ, libellorũ. Proconſul A fricæ. VICARII VI. Vrbis Romæ. ltalix. adorata clementia princi pali cum inſignibus exit tranſacto biennio. Cornicularius. Cõmentarienſis. Quaſtor. Adiutor. Abactis. Numerarij. A libellis. Exceptores. Cæteri apparitores. Oub p. I. Comite Orientls. Prouinciæ orientis X v, qua- rum nomina ſuprà retuli- mus. OFFICIVMN idem ferè cum officio Proconſulum. Sub præf Auguſtali. Prouinciæ Aegypti ſex. Sub Iicarij. Suæ unicuiq; prouincięſu prà recitatæ. Oub I. perfecliſſ. Dræſide. Dalmatiæ. Prouincia Dalmatia. OFFICIVM. Principem. Cornicularium. Tabellarios duos. Commentarienſem. Adiutorem. Abactis. Subadiuuam. Exceptores. Reliq́s Cohortalinos, qui- bus nõ licet ad aliã tranſi re militiam ſine annota- tione clementiæ princi- palis. Cęteri Præſides ad ſimilitu dinem Præſidis Dalmatiæ officia habent. Idem& de uiro Cl. Conſulari Campaniæ, itemq́; V. Cl. Correctore Apuliæ& Ca labriæ conſtitutum eſt. INDEX DIGNITATVM TAM CIVILIVM „ CVAM MILITARIVM IN pPpARTIBVS OCCIDENTIS. Aphricæ. Hiſpaniarum. Septem prouinciarum. Britanniarum. COMITES REI MILITARIS VI- Italiæ. Africæ. Tingitaniæ. Tractus Argentoratenſis. Britanniarum. 1 Littoris Saxonici per Bri- tannias. DVCES XII. Limitis Mauritaniæ Cæſa rienſis. Limitis Tripolitani. Pan- ————— ritannixæ.. n unicenſi- Cous VLAR 15 1 pannoniæ. perlualiam octo, Veverid Hilt Aemiliæ. Lig Tlmminie&li nonarl. Thuſcie& Vmt piceni luburbica Campanix, di per Afticam cluo⸗ Byaacj- Num per liſpanias ties, Betice. Luſii Galleciæ. per Gallias ſex. Viennenſis. Lugdunenſis. Germaniæ prim⸗ Germaniæ ſecun Belgicæ primæ. Belgicæ ſecundæ Der Britannias duo, Maximæ Cæſarie Valentiæ. CORRECTORE Derltaliam duo, Apuliæ& Calab Lucmiæ& Brut erbannoniamunn alix. ellntama 1 Im quatu Almatiarum. annoniæ pri Norici— erltaliam ſdrem⸗ lhruncm xprimæ. etie lecunde amnij 4 3 ACdis. Rdiun, merarij bellis. eptores, kerl aPparitoreg .* 4 Ohlte Wcixorienii nomina dupr — Onen 8 du 7 A retul, — onſulum. tref. uuuſtd ie Aegqpuler Ou Vrari unicuicgprouinch arecitatæ. 1 7 tenfelſſ Doſt Dalmate. uincia Dalmari cIV. dcipem. nicularium. ellarios duos. mmentarienſem, iutorem. Abadu. dadiuuam. feptores. 1os Cohonalinos qu- s nõ licet ad alä tranſ militiam ſine annou ne clementiæ piinc lis. i Preſides adſimiliu m Dreſidis Damale vahabent. Ade uiro CConluim npanixæ, ſtemq V 0 dore Apulied 1 conſtitutumett Pannoniæ primæ& Nori ci Ripenſis. Pannoniæ ſecundæ Vale- riæ Ripenſis. Rhetiæ primæ& ſecundę. Sequanicæ. Tractus Armoricarij. Neruianiæ. Belgicæ ſecundæ. Germaniæ primæ. Britanniæ. Maguntiacenſis. CONSVLAREFS XXII. Pannoniæ. Per Italiam octo, Venetiæ& Hiſtriæ. Aemiliæ. Liguriæ. Flamminiæ& Piceni an- nonarij. Thuſciæ& Vmbriæ. Piceni ſuburbicarij. Campaniæ. Siciliæ. Per Africam duo, Byzacij. Numidiæ. Per Hiſpanias tres, Beticæ. Luſitaniæ. Galleciæ. Per Gallias ſex. Viennenſis. Lugdunenſis. Germaniæ primæ. Germaniæ ſecundæ. Belgicæ primæ. Belgicæ ſecundæ. Per Britannias duo, Maximæ Cæſarienſis. Valentiæ. CORRECTORES. Per Italiam duo, Apuliæ& Calabriæ. Lucaniæ& Brutiorum. Per Pannoniam unum, Sauiæ. PRAESIDES XXXI. Per Illyricum quatuor, Dalmatiarum. Pannoniæ primæ. Norici Ripenſis. Per Italiam ſeptem, Alpium Cotiarum. Rhetiæ primæ. Rhetiæ ſecundæ. Samnij. Valeriæ. Sardiniæ. Corſicæ. Per Africam duo, Mauritaniæ Sityphenſis. Tripolitanæ. Per Hiſpanias quatuor, Tarraconenſis. Carthaginenſis. Tingitaniæx, Inſularum Balearium. Per Gallias undecim, Alpium maritimarum. In partibus Occidentis, index.„- Alpium. Maximæ Sequanorum. Aquitaniæ primæ. Aquitaniæ ſecundæ. Nouem populanæ. Narbonenſis primæ. Narbonenſis ſecundæ. Lugdunenſis ſecundæ. Lugdunenſis tertiæ. Lugdunenſis Honoricæ. Per Britannias tres, Britanniæ primæ. Britanniæ ſecundæ. Flauiæ Cæſarienſis. 1NSIGNIA VIRI ILLVST. PRAEFECTI PRAETORIO per Italiam. Oub diſpoſitione uirorü illu- ſtru Præfectorũ prætorio diœ⸗ ceſes infra ſcriptæ. Italia. Illyricum. Africa. Prouincię Italię X VII. Venetiæ. Aemiliæ. Liguriæ. Flãminiæ& Piceni anno- narij. 1 Thuſciæ& Vmbriæ. Piceni ſuburbicarij. Campaniæ. Siciliæ. Apuliæ& Calabriæ. Lucaniæ& Brutiorum. Alpium Cotiarum. Rhetiæ primæ. Rhetiæ ſecundæ. Samnij. Valeriæ. Sardiniæ., Corſicæ, Illyrici ſex. Pannoniæ ſecundæ. Sauiæ. Dalmatiarum. Pannoniæ primę. Norici mediterranei. Norici Ripenſis. Africæ ſeptem, Byzacium. Numicia. Mauritania Sityphenſis. Mauritania Cæſarienſis. Tripolis. Præfectus annonę Africę. Præfectus fundorũ patri- monialium. OFFICIVN uiri illuſt. præfe- cti prætorio Italiæ. Princeps. Cornicularius. Adiutor. Cõmentarienſis. Ab actis. Numerarij. Subadiuuæ. Cura epiſtolarum. Regerendarius. Exceptores. Adiutores. Singularij. Sub diſpoſitione uiri illut. Præfecti prætorio Galliari diœ ceſes infra ſcriptæ. Hiſpaniæ. Prouinciæ ſeptem. Britanniæ quinq;. Prouinciæ Hiſpaniarum, Betica. Luſitania. Gallecia. Tarraconenſis. Carthaginenſis. Tingitania. Balearis. Prouinciæ Galliæ XVII. Viennenſis. Lugdunenſis prima. Germania prima. Germania ſecunda. Belgica prima. Belgica ſecunda. Alpes maritimæ. Alpes Pœninæ& Graiæ. Maxima Sequanorum. Aquitania prima. Aquitania ſecunda. Nouem populi. Narbonenſis prima. Narbonenſis ſecunda. Lugdunenſis ſecunda. Lugdunenſis tertia. Lugdunenſis Senonaria, Britanniarum v. Maxima Cæſarienſis. Valentia. Britannia prima. Britannia ſecunda. Flauia Cæſarienſis.. OFFICIVM uiri illuſt. præfe cti prætorio Galliarũ. Princeps. Cornicularius. Adiutor. Cõmentarienſis, Ab actis. Numerarij. Subadiuuæ. Cura epiſtolarum. Regerendarius. Exceptores. Adiutores. Singularij. 1NSIGNIA VIRI ILLVST. PRAEFECTI VRBIS ROMAE. Oub diſpoſitione uiri illust. præfecti Vrbis, habentur admini ſtrationes infrà ſcriptæ. Præfectus annonæ. Præfectus uigilum. Comes formarum. Comes riparum&cloaca- rum. Comes portus. Magiſter cenſus. Rationalis uinorum. — Tribunus fori uarij. Conſularis aquarum. Curator operũ maximorũ Curator operũ publicorũ. Curator ſtatuarum. Curator horreorum Gal- banorum. Centenarius pontus. Tribunus rerum nitentiũ. OFFICIVN uiri flluſt, præfe- fecti urbis. Princeps. Cornicularius. Adiutor. Cõmentarienſis. Ab actis. Primiſcrinius ſiue nume/ rarius. Subadiuuæ. Cura epiſtolarum. Regerendarius. Exceptores. Adiutores. Cenſuales. Nomenculatores. Singularij. INSIGNIA VIRI ILLVST. MAGISTRIPEDITVM. Sub diſpoſitione uiri illust. AMagiſtri peditum præſentialis, Comites limitũ infraſcripti. Italia. Africæ. Tingitaniæ. Tractus Argentoratenſis. Britanniarum. Littoris Saxonici per Bri- tannias. DVCES LIMITVM INFRA SCRIPTORVM X. Mauritaniæ. Cæſarienſis. Tripolitani. Pannoniæ ſecundæ. Valeriæ Ripenſis. Pannoniæ primæ& Nori ci Ripenſis. Rhetiæ primę& ſecundæ. Belgicæ ſecundæ. Germaniæ primæ Britan- niarum. Maguntiacenſis. LEGIONES PALATINAER XII. Iouiani ſeniores. Herculiani ſeniores. Diuitenſes ſeniores. Tungræcani ſeniores. Pannonitiani ſeniores. Maeſiaci ſeniores. Armigeri propugnatores ſeniores. Lancearij Sabarienſes. Octauani. Thebæi. Cymbriani. Armigeri propugnatores iuniores. 497 Dignitatum ciuiliũ& mulitariũ AVXILIA PAaLATINA kXv. Cornuti ſeniores. Braccati ſeniores. Petulantes ſeniores. Celtæ ſeniores. Heruli ſeniores. Bataui Mattiaci ſeniores. Mattiaci iuniores. Aſcarij ſeniores. Aſcarij iuniores. Iouij ſeniores. Cornuti iuniores. Sagittarij Neruij. Leones ſeniores. Leones iuniores. Exculcatores ſeniores. Sagittarij Tungri. Exculcatores iuniores, Tubantes. Salij. Grati. Felices ſeniores. Felices iuniores. Gratianenſes ſeniores. Inuicti ſeniores. Auguſtei Iouij iuniores. Victores iuniores. Bataui iuniores. Bructeri. Ampſiuarij. Gratianenſes iuniores. Valentinianẽſes iuniores. Rheti. Sequarij. Sagittarij uenatores. Latini. Sabini. Braccati. Honoriani Atecotti ſenio res. Honoriani Marcomani ſe niores. Honoriani Marcomani iu niores. Honoriani Atecotti iunio Briſigaui ſeniores.(res. Briſigaui iuniores. Honoriani Mauri ſeniores Honoriani Mauri iuniores Celtæ iuniores. Inuicti iuniores. Britaniciani. Exculcatores iuniores Bri taniciani. Felices Valentinianenſes, Mattiaci iuniores. Galearij. Salij Gallicani. Sagittarij Neruij. Iouij iuniores. Seguſienſes. Galli uictores. Honoriani uictores iunio res. Honoriani arcarij ſenio- res. Felices iuniores. Gallicani. Tungri. Honoriani Gallicani. Mauritonantes iuniores, Mauritonantes ſeniores, LEGIONES COMITATENSES, X. Menapij ſeniores. Fortenſes. Propugnatores ſeniores. Armigeri defenſores ſe- niores. Septimani ſeniores. Regij Pacatianenſes. Veſontes. Mattiarij iuniores. Mauriſeruati. Vndecimani. Secundani Italiciani. Germaniciani iuniores. Tertiani, ſiue tertia Italica. Tertia Herculea. Lancearij Gallicani. Honoriani. Propugnatores iuniores. Legio ſecundæ Britanni- cæ, ſiue ſecundani. Septimani iuniores. Præſidienſes. Vrſarienſes. Cortariacenſes. Geminiacenſes. Honoriani felices Gallica ni. Tertia lulia Alpina. Prima Flauia pacis. Secunda Flauia uirtutis. Tertia Flauia ſalutis. Flauiæ uictrices Conſtan- tinæ, id eſt, Conſtantici. Secundæ Flauiæ Conſtan tianæ. Tertio Auguſtani. Fortenſes. PSEVDOCOMITATEN- 8ES8 XVIII. Legio prima Alpina. Legio ſecunda Iulia Alpi⸗ na. Lancearij Lauriacenſes. Lancearij Maginenſes. Taurunenſes. Antianenſes. Pontinenſes. Prima Flauia Gallicana. Conſtantia. Martenſes. Abrincateni. Defenſores ſeniores. Marioſiſiniaci. Prima Flauia Metis. Superuentores iuniores. Cõſtantiaci Corniacẽſes. Septimani. Romanenſes. OFFI⸗ η½̃ — — — 8— — A B 22 Schſoſtun un niglhi cquum leſ⸗ 10 NE* usuuann, 4 Comits ſenioi2 3 ries promotii 11 cites Bracciau Fqvites Bafaulie Pquites Cormun Bquites Cormun i Comites Alani. Bquites Batauiiu Fuites Cöſtante nianenles. Vjlntininmẽſes. VEXILILATIONE TATENSES. Wqvites armigeri. Bquites primmi KPpites octauoD Fquites Dalmalia rentiaci. Equites Mauriali Fquites Honoria Taifaliiuniores. Equites Honoria res. Fquites Maurife Equites Cõſtätiac Fquites ſcutarij. Equites tableſia cani. Fquites Marcom uitesarmigerit uites lagitrarj r Bquites ſagitterj b mlores, 4 monani Caſ durito canl. Mecimani. ncearj Gallcani. dnoriani, Dpugnatores funiote, gio lecunde Britann⸗ r, liue ſecundani ptimaniiuniores, eſidienſes. ſarienſes. drrariacenſes, eminiacenſes, onorianifelices Galles ii. ertia lulia Alpina. ima Flauiapacis cunda Flauiauittutb. ertia Plauiaſaluth auiæ uictrices Config- tinæ, id eſt, Conſtmidi cundæ Phauiæ Cofftu tanæ. eriio Auguſtani ertenſes. 2VDoCoMITArEN- giſtri peditum præ- ſentialis. Princeps. Numerarius. Cõmentarienſis. Adiutor. Regerendarius. Exceptores,& reliqui ap- paritores. INSIGNIA VIRI ILLVST. MA GISTRI ECVITVM. Oub diſpoſitione uiri alluſt. Magiſtri equitum præſentialis. VEXILLATIONEBS PALATI⸗ NAE. Comites ſeniores. Equites promoti ſeniores. Equites Bracciati ſeniores Equites Bataui ſeniores. Equites Cornuti ſeniores. Equites Cornuti iuniores. Comites Alani. Equites Bataui iuniores. Equites Cõſtantes Valen tinianenſeés. Valentinianẽſes ſeniores. VEXILLATIONES COMI TATENSES. Equites armigeri. Equites primani Gallici. Equites octauo Dalmatię. FEquites Dalmatiæ Padſe- rentiaci. Equites Mauri alites. FEquites Honoriani. Taifali iuniores. Equites Honoriani ſenio- res, Equites Mauri feroces. Equites Cõſtãtiaci feroces Equites ſcutarij. Equites Stableſiani Afri- cani. Equites Marcomani. Equites armigeri ſeniores. Equites ſagittarij clibana- rij. Equites ſagittarij Parthi ſe niores. Fquites primo ſagittarij. Equites ſecundo ſagittarij. Equites tertio ſagittarij. Equites quarto ſagittarij. Equites ſagittarij Parthi iu niores. Comites iuniores. Equites promoti iuniores. Sagittarij iuniores. Equites cetrati iuniores. Honoriani iuniores. Armigeri iuniores. Equites ſecundi ſcutarij iu niores. Egtestableſiani Italiciani, Equites ſagittarij Cordue- ni. Equites ſagittarij ſeniores Cuneus equitũ ꝓmotorũ. OFFICIVN ſuprà ſcriptę ma giſteriæ poteſtatis. Princeps. Numerarius. Primiſcrinius. Cõmentarienſis. Adiutor. Regeréẽdarius. Exceptores,& reliqui ap- paritores. Quinumeri habent᷑ ex prædi ctis per infrà ſcriptas pro uincias. Intra Italiã, Iouiani ſeniores. Herculiani ſeniores, Diuitenſes ſeniores. Tungræcani ſeniores. Pannoniciani ſeniores. Meſiaci ſeniores. Cornuti ſeniores. Braccati ſeniores. Petulantes ſeniores. Celtæ ſeniores. Heruli ſeniores. Bataui ſeniores. Mattiaci ſeniores. Iouij ſeniores. Victores ſeniores. Cornuti iuniores. Leones iuniores.(res. Atecotti Honoriani iunio Briſigaui iuniores. Mauri Honoriani iuniores Galli uictores. Octauiani Thebei. Mattiarij iuniores. Septimani iuniores. Regij. Germaniciani. Prima Iulia. Tertia Julia. Placidi Valẽtiniaci felices. Gratianenſes iuniores. Marcomani. PFortenſes. Intra Illyricũ cum uiro ſpecta bili Comite Illyrici. Sagittarij Tungri. Iouij iuniores. Sequani. Retij. Sagittarij. Venatores. Latini. Valentinianenſes felices. Honoriani uictores. Seguſienſes Tungri. Mauri Honoriani ſeniores Mattiarij Honoriani Gal⸗ licani. Tertiani. Tertia Herculea. Pacatianenſes. Mauri cetrati. Propugnatores iuniores. Lancearij Lauriacenſes. Lancearij Comagenenſes. Secunda Iulia. In partibus Occidentis, index. 443 OFFICIVNM fupra ſcripti ma- Valentinianenſes. Catarienſes. Intra Gallias cum uiro illuſt. magiſtro equitũ Galliarũ. Mattiaci iuniores. Leones ſeniores. Bracciati iuniores. Salij ſeniores. Gratianenſes. Bructeri. Ampſiuarij. Valentinianenſes. Bataui. Bataui iuniores. Britones.(res. Atecotti Honoriani ſenio (ni. Sagittarij Neruij Gallica- Iouij iuniores Gallicani. Mattiaci iuniores Gallica- ni. Atecotti iuniores. Gallicani. Haſtarij Honortani ſenio- res. Axrmigeri defenſores ſenio res. Lancearij Honoriani Gal licani. Lancearij Sabarienſes. Menapij ſeniores. Secundani Britones. Vrſarienſes. Præſidienſes. Geminiacenſes. Corteriacenſes. Honoriani felices Galli- cani. Marienſes. Abrientani. Defenſores ſeniores. Marxioſiſiniaci. Prima FPlauia. Superuentores iuniores. Baliſtarij. Defenſores iuniores. Garronenſes. Andereniciani. Acincenſes. Cornacenſes. Septimani iuniores. Curſarienſes iuniores. Muſmagenſes. Romanenſes. Inſidiatores. Triceſimani. Abulci. Exploratores, OFFICIVN uiri illuſt. magi- ſtri equitũ per Gallias. Princeps ex officijs magiſtro rum militũ pręſentialium, uno anno à parte peditũ, alio à parte equitum. Cõmentarienſis. Numerarij ex uiris& offi- cij ſingularis. 4 Adiutor. a25 Dignitatum ciulli& militariũ Regerendarius. Exceptores. Reliqui apparitores. Intra Hiſpanias cum ſpecta- bili Comite. Haſtarij ſeniores. Haſtarij iuniores. Sagittarij neruij. Excultatores iuniores. Tubantes. Felices ſeniores. Inuicti ſeniores. Victores iuniores. Inuicti Britones iuniores. Briſigaui ſeniores. 3 Salij iuniores Gallicani. Fortenſes. Propugnatores ſeniores. Septimani ſeniores. Veſontes. Vndecimani. Intra Tingitaniam cum uiro ſpectabili Comite. Mauritonantes ſeniores. Mauritonantes iuniores. Conſtantiniani. Septimani iuniores. Intra Africam cum uiro ſpe- ctabili Comite Africæ. Cettæ iuniores. Armigeri propugnatores ſeniores. Armigeri propugnatores iuniores. Secundani Staliciani. Cymbriani. Primani. Tertiani. Conſtantiniani. Conſtantiaci. Tertio Auguſtani. Fortenſes. Cum uiro ſpectabili Comite Britanniarum. Victores iuniores Britan- niciani. Primani iuniores. Secundani iuniores. Item Vexillationes intra Ita- liam. Comites ſeniores. Equites promoti ſeniores. Equites Brachiati ſenio- res. Equites Cornuti ſeniores. Comites Alani. Equites Mauri feroces. Equites conſtantes Valen tinianenſes iuniores. Intra Gallias cum uiro illuſtri Comite& Magiſtro equi tum Galliarum. Equites Bataui ſeniores. Equites Cornuti ſeniores. Equites Bataui iuniores. Secundani. Equites Brachiati iuniores Equites Honoriani ſenio- res. Equites Honoriani iunio- res. Equitesarmigeri ſeniores. Equites octauo Dalmatæ. Equites Dalmatæ Paſſerẽ- tiacenſes. Equites primi Gallicani. Equites Maurialites. Equites Conſtantiaci fero ces. Infra Africam cum uiro ſpe- ctabili Comite Africæ. Equites Stableſiani Itali- ciani. Equites ſcutarij ſeniores. Equites Stableſiani ſenio- Equites Marcomani.(res. Equites armigeri ſeniores. Equites clibanarij. Equites Parthi ſagittarij ſe niores. Equites Cornuti ſeniores. Fquites primo ſagittarij. Equites ſecũdo ſagittarij. Equites tertio ſagittarij. Equites quarto ſagittarij. Equites Parthi ſagittarij iu niores. Equites Cornuti iuniores. Equites promoti iuniores. Equites ſcutarij iuniores. Comitatenſes. Equites Honoriani iunio- res. Equites ſcutarij iuniores ſcholæ ſecundæ. Equites armigeri iuniores Intra Britãnias cum uiro ſpe- ctabili Comite Britan-/ niarum. Equites cataphractarij iu- niores. Equites ſcutarij Aureliaci. Equites Honorianici ſe- niores. Equites Stableſiani. Equites Syri. Equites Taifali. Intra Tingitaniam cum uiro ſpectabili Comite Tin gitaniæ. Equites ſcutarij ſeniores. Comitatenſes. Equites ſagittarij ſeniores Comitatenſes. Equites Cardueni Comi- tatenſes. INSIGNIA VIRI ILL. MA⸗ GISTRI OFFICIORVN. Sub diſpoſitione uiri iluſt. magiſtri officiorum. Schola ſcutariorũ prima. Schola ſcutariorũ ſecũda. Schola armaturarũ ſenio- rum. Schola gentiliũ ſeniorum. Schola ſcutariorum tertia. Schola agentum in rebus, & deputati eiuſdẽ ſ cholg. Scrinium memoriæ. Scrinium diſpoſitionum. Scrinium epiſtolarum. Scrinium libellorum. Aminiſionales. Cancellarij. FABRICAE infrà ſcriptæ in Illyrico. Sirmienſis ſcutariæ. Scordiſcorum,& armorũ. Acincenſis ſcutariæ. Cornutenſis ſcutaria. Lauriacenſis ſcutaria. Salonitana armorum. Italiæ. Concordienſis ſagittarij. Veronenſis ſcutarij& ar- morum. Mantuana loricaria. Cremonenſis ſcutaria. Ticinẽſis fabrica arcuaria. Lucenſis Spatharia. In Gallijs. Argentomagenſis armo- rum omnium. Matiſconenſis ſagittarij. Auguſtodunẽſis loricaria. Auguſtodunenſisſcutaria Sueſsionenſis baliſtaria& clibani. Remenſis ſpatharia. Triberorum ſcutaria& ba liſtaria. Ambianenſis ſpatharia& ſcutaria. OFFICIVN autem infraſcri- pti uiri illuſt. magiſtri officiorum. De ſchola agentum in rebus habetur hoc modo. Adiutor. Subadiuuæ adiutoris. Subadiuuæ fabricarum di uerſarum. Curioſus curſus publiciin præſenti. Curioſi omnium prouin- rum. Interpretes omnium gen/ tium. INSIGNIA ILLVST. QVAE STORIS. Sub diſpoſictone uiri illust. Quæſ. oris. Leges dictandæ, preces. Habet ſubadiuuantes. Ediu- Rtionalis ſum bis Romæ. Rationalis ſun prouinciarũ- ſie, dardinie, Ravionalis ſum fricæ. Rationalis ſum midiæ. Ruiionalis ſum ſpaniæ. Rarionalis ſum queprouinci Raiionalis ſum läarum. Rationalis ſum tanniarum. Præpoſitus the lonitarum D. Drepoſiuus thel clanorũ Saui Drepoſitus thel barienſiã pan mæ. Drep oſitus thel ltaliam A4⁴ ui Drgpoſim 5 th el ſdiolꝛnenſium npolius te Alltana almorum, cordienſisſagitei tonenlis ſcutarjca⸗ dorum. ntuana loricaria. monenſis ſcutaria inẽſis fabricaarcu, cenſis Spaclari Ilijs. gentomagenſis anmo, um omnium. tiſconenſis ſagittui guſtodunẽſisloricnn guſtodunenſsſcuum Lsionenſis baliſtarnd libani. nenſis ſpatharia berorum ſcutarudh ſtaria. bbianenſts ſpatharnd- utaria. clvR auteminfaſci viriilluſt magiti officiorum. nola agentumin reboo abeurhocmode tor. iuedinnis adiuue fäbricanmn erſarum. ioſus curſs ræſenti.. ioſiomnii pübllin m proui tetes omniumge Adiutores memoriales. De ſcrinijs diuerſis. INSIGNIA VIRI ILEVST. COMITIS SACRARVM LARGITIONVM. Sub diſnofitione uiri illust. Comitis ſacrarum largitionum. Comes largitionum per II- lyricum. Comes ueſtiarij. Comes auri. Comes largitionum ltali- Ciarlarum. Comes titulorum largitio nalium per Africam. Rationales. Rationalis ſummarũ Pan- noniæ ſecundæ, Dalma- tiæ,& Sauiæ. Rationalis ſummæ Panno niæ primæ, Valeriæ, No rici, mediterranei,& Ri- penſis. Rationalis ſummarum Ita liæ. Rationalis ſummarum ur bis Romæ. 1 Rationalis ſummarũ triũ prouinciarũ, id eſt, Sici- liæ, Sardinię,& Corſicę. Rationalis ſummarum A- fricæ. Rationalis ſummarũ Nu- midiæ. Rationalis ſummarum Hi ſpaniæ. Rationalis ſummarũ quin que prouinciarum. Rationalis ſummarũ Gal- liarum. Rationalis ſummarũ Bri- tanniarum. Præpoſitus theſaurorũ Sa lonitarum Dalmatiæ. Præpoſitus theſaurorũ Si- ſcianorũ Sauiæ. Præpoſitus theſaurorũ Sa barienſiũ Pannoniæ pri- mæ. Prępoſitus theſaurorũ per Italiam Aquileiæ. Prępoſitus theſaurorũ Me diolanenſium Liguriæ. Præpoſitus theſaurorũ ur bis Romæ. Prępoſitus theſaurorũ Au guſtæ Vindeliciẽſis Rhe tiæ ſecundæ. Prępoſitus theſaurorũ per Gallias Lugdunenſis. Præpoſitus theſaurorum Arelatenſium. Prępoſitus theſaurorũ Ne morum. ciuilibusq;& milit. officijs lib. 480 Præpoſitus theſaurorum riberorum. Prępoſitus theſaurorũ Au guſtenfiũ in Britannis. Procuratores monetæ. Procurator monetæ Siſcia næ. Procurator monetæ Aqui leienſis. Procurator monetæ urbis Romæ. Procurator monetæ Lu- gdunenſis. rocurator monetæ Xre- latenſis. Procurator monetæ Tribe rorum. Procuratores Gynæciorum. Procurator Gynęciẽſis Ba ſianenſis Pannonię fecũ- dæ translati Salonis. Procurator Gynæcienſis Sirmienſis Pannoniq ſe- cundæ. Procurator Gynæciẽſis Io uenſis Dalmatiæ Aſpa- lati. Procurator Gynęciẽſis R- quileienſis inferioris Ve netiæ. Procurator Gynæcienſis Mediolanenſis Liguriæ. Procurator Gynæcienſis urbis Romæ. Procurator Gynæcienſis Canuſini& Berus Apu- liæ. Procurator Gynæcienſis Carthaginenſis Africæ. Procurator Gynæcienſis Arelatenſis prouinciæ Viennenſis. Procurator Gynæcienſis Remenſis Belgicæ ſecun dæ. Procurator Gynęcieñ. Tor nacẽſis Belgicæ ſecũdæ. Procurator Gynæcieñ. Tri berorũ Belgicæ primæ. Procurator Gynęcieñ. Au guſtuduno trãslati Metis Procuratores Gynæcieñi. in Britannis. Procurator linificij Vien- nenſis Galliarum. Procurator linificij Rauen natium Italiæ. Procuratores Bafiorum. Procurator Batutanenſiũ Calabriæ. Procurator Bafij Salonita ni Dalmatiæ. Procurator Bafij Ciſenſis Venetijs& Hiſtriæx. Procurator Bafij Syracuſa ni Siciliæ. Procurator Bafiorum om nium per Africam. Procurator Bafij Girbita- ni prouinciæ Tripolita- næ. Procurator Baſij inſularũ Baleariũ in Hiſpania. Procurator Bafij Tolonẽ- ſis Galliarum. Procuratores Bafij Narbo nenſis. Præpoſiti Barbaricariorũ ſi- ue argentariorum. Prepoſiti barbaricariorũ ſi ue argentariorum Arela tenſium. Præpoſiti barbaric. ſiue ar- gent. Remenſium. Prępoſit. barbaricariorum Triberorum. Præpoſiti baſtagarum primę Orientis, orientaliũ & quartæ. Præpoſitus baſtagæ ſecun dæ orientalis& tertiæ. Præpoſitus baſtagæ& ter- tiæ orientalis. Præpoſitus baſtagæ quar- taæ orientalis. Præpoſitus baſtagæ primę Gallicanorũ& quartæ. Comes cõmerciorum per Illyricum. OFFICIVM autẽé uiri illuſt. ſu prà ſcripti Comitis ſa crarũ largitionũ. Primiceriũ totius officij. Primicerium ſcriniorũ ca- nonum. Primiceriùm ſcriniorũ ta- bulariorum. Primicerium ſcriniorũ nu merorum. Primicerium ſcriniorũ au- ri maſſæ. Primicerium ſcriniorũ au- ri ad reſponſum. Primiceriũ ſcriniorum ue- ſtiarij ſacri. Primiceriũ ſcriniorum ab argento. Primicerium ſcriniorum à Miliarenſibus. Primicerium ſcriniorum à pecunijs,& cæteros ſcri- niarios. Secundicerium officij qui primicerius eſt excepto- rum. Tertioceriũ officij qui tra- ctat baſtagas. 1INSILGNIA VIRI ILLVST. VT ale Digrutatum Ciuli& militariu CO MITIS PRIVATORVNM. Sub diſpoſitione uiri illust. Comitis rerum priuatarum. Comes largitionum priua tarum. Comes Gildoniaci patri- monij. Rationalis rerum priuata- rum per Illyricum. Rationalis rerum priuata- rum per Italiam. Rationalis rei priuatæ per Italiam. Rationalis rei priuatæ per urbem Romam&ſubur bicarias regiones cũ par- te Fauſtinæ. Rationalis rei priuatæ per Siciliam. Rationalis rei priuatæ per Africam. Rationalis rei priuatæ per Hiſpanias. Rationalis rei priuatæ per Gallias. Rationalis rei priuatæ per quinq; prouincias. Rationalis rei priuatæ per Britannias. Rationalis rei priuatæ fun dorũ domus diuinæ per Africam. Rationalis rei priuatæ per Siciliam. Procurator rei priuatę per Apuliã& Calabriã, ſiue ſaltus Carminianenſis. Præpoſitus rei priuatę per Sequanicum& Germa- niam Primam. Procurator rei priuatę per Dalmatiam. Procurator rei priuatę per Suauiam. Procurator rei priuatęper Italiam. Procurator rei priuatę per urbem Romam. Procurator rei priuatę per urbicarias regiones. Rerum luliani. Procurator rei priuatę Gy næciorũ Triberorũ. Procurator Gynæcei Iuua renſis rei priuatæ Merti, translata Anhelat. Præpoſitus baſtagæ rei pri uatæ oriẽtalis inferiorũ. Præpoſitus baſtagæ priua uatarum Galliarum. OFFICIVN autem ſuprà ſcri pti uiri illuſt. Comitis re- rum priuatarũ habet, Primiceriũ totius officij. Primiſcrinium beneficio- rum. Primiſcrinium nonum. Primiſcrinium ſecuritatũ. Primiſcrinium largitionũ priuatarum. Scriniarios etiam reliquos ſupra ſcriptorũ ſcrinio-/ rum. Secundicerium totius offi cij, qui tractat chartas of ficij, cæteros etiam pala- tinos. COMESDOMESTICORVNM EQAVITVNM, COMES DOMESTI CORVM PEDITVM. Sub diſpoſitione uirorum il- luſt. Comitum domeſticorũ equi tum ſiue peditum. Domeſtici equites. Domeſtici pedites. Deputati eorum. Sub diſpoſitione uiri ſpecl. Caſtrenſis. Pędagogia. Miniſterialis domini, aliàs curæ palatiorum. OFFICIVN autẽ uiri ſpecta- bilis Caſtrenſis habet, Tabularium domini. Adiutorem. Chartularium& ſcrinium ipſius,& cæteros palati- nos officiorum. Sub cura uiri ſpeclabilis pri micerij Notariorum. Notitia omnium dignitatum & miniſtrationum tam ci- uilium quaàm militarium. Officium autem non habet, ſed adiutores. MAGISTER fcriniorum. Magiſter memoriæ adno- tationes omnes dictat& emittit, reſpondet etiam precibus. Maxgiſter epiſtolarũ, legatio- nes ciuitatum& conſulta- tiones& preces tractat. Maxgiſter libellorũ cognitio-/ nes& preces tractat. PROCONSVL AFRICAE. Sub diſpoſitione uiri ſpecla- bilis Proconſ. Africæ. Prouincia& Conſularis& legati eius duo. Officium autem habet ita. Principem de ſchola agen tum in rebus duodenariũ Cornicularium. Numerarios duos. Primiſcrinium. Cõmentarienſem. Adiutorem. Abactis. Subadiuuas. Exceptores ſingulares,& reliquum officium. 345 diſpoſitione uiri ſpecla- bilis Vicarij urbis Romæ prouin ciæ infra ſcriptæ. Conſulares, Campaniæ. Thuſciæ& Vmbriæ. Piceni ſuburbicij. Sicilia. Correctores, Apuliæ& Calabriæ. Brutiorum& Lucaniæ, Præſides, Samnij. Sardiniæ. Corſicæ. Valeriæ. OFFICIVN autem ſuprà di- ctus uir ſpectabilis Vica/ rius habet ita. Principem de ſchola agen tum in rebus ducenariũ. Cornicularium, Numerarios duos. Cõmentarienſem. Adiutorem. Ab actis. Cura epiſtolarum, Subadiuuas. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. VICARIVS AFRICAE. Sub diſpoſitione uiri ſpecl. Vicarij Africæ. Conſulares, Byzaci. Numidiæ. Præſides, Tripolitani. Mauritaniæ Sityphenſis. Mauritaniæ Cæſarienſis. OFFICIVM autẽ habet idem uir ſpectabilis uicarius hoc modo. Principem de ſchola agen tum in rebus ducenariũ. Cornicularium. Numerarios duos. Cõmentarienſem. Ab actis. Cura epiſtolarum. Adiutorem. Subadiuuas. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. VICARIVS HISPANIAE. Sub dhſpoſctione uiri ſpecl. Vicarij Hiſpaniarum. Conſulares, Beticæ. Beticæ. Laſ vIcAkKII SEPI VINCIAR S0dhſpoſttume! vicaijſeptenplou Conſulares, Viennenſes. Lugdunenſes Germaniæpris Germaniæ ſeci Belgicæ ſecune Dræſides, Alpium maritii Alpiũbœninat rum. Maximæ dequ Aquitaniæprir Aquitaniæ ſeci Nouempopula Narbonenſis p Narbonenſis le Lugdunenſisſ Lugdunenſist Lugdunenſis OPEICIVI auté uirſpectabili hocmod Drincipemdeſe tumin rebus, rjs. Cornicularium Uumerarios d omentari- Abadii, len9 Cun epiſtolann I autem ſupri d ſpectabilis Vica, ushabetita. dem deſchola agen inrebus ducenari, cularium, rarios duos, ntarieiiſem, orem. tis. piſtolarum. liuuas. tores ſingulares,& u0s officiales. rs AERICEE. ſttone uiriſge fiai fite 65,„ 1. Numidiæ. ) litani. taniæ Sitjphenſi. taniæ Calarienſi- àA actẽlabet dem ectabilis uicarius hoc modo. pem de ſchokaagen in rebus ducenanli cularium. Luſitaniæ. Galleciæ. Præſides, Tarraconenſis. Carthaginenſis. Tingitaniæ. Inſularum Balearium. OFFICIVNM auté habet idem uir ſpectabilis hoc modo. Principem de ſchola agen tum in rebus ex ducena- rijs. Cornicularium. Numerarios duos. Cõmentarienſem. Ab actis. Adiutorem. Subadiuuas. Exceptores ſingulares,& reliquum officium. VICARII SEPTEM pPRO- VINCIARVM. Sub diſpoſitione uiri ſpecl. Vicarij ſeptem prouinciarum. Conſulares, Viennenſes. Lugdunenſes, Germaniæ primæ. Germaniæ ſecundæ. Belgicæ ſecundæ. Præſides, Alpium maritimarum. Alpiũ Pœninarũ& Graia rum. Maximæ Sequanorum. Aquitaniæ primæ. Aquitaniæ ſecundæ. Nouempopularis. Narbonenſis primæ. Narbonenſis ſecundæ. Lugdunenſis ſecundæ. Lugdunenſis tertiæ. Lugdunenſis Senoniæ. OFPFICIVN autẽé habet idem uir ſpectabilis Vicarius hoc modo. Principem de ſchola agen tum in rebus ex ducena- rijs. Cornicularium. Numerarios duos. Cõmentarienſem. Ab actis. Cura epiſtolarum. Adiutorem. Subadiuuas. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. VICARII BRITANNIA- R. V M.. Oub diſpoſitione uiriſp ecl. Vicarij Britanniarum. Conſulares, Maximæ Cæſarienſis. ciuilibusq;& miliit. officijs lib. 2e Valentiæ. Præſides, Britanniæ primæ. Britanniæ ſecundæ. Flauiæ Cæſarienſis, OFFICIVN auté habet idem uir ſpectab. Vicarius hoc modo. Numerarios duos ex utriſ que officijs. Magiſtros militum pręſen tialium ſingulos. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. Principẽ de ſchola agentũ coMlTES TINGITANIAE in rebus ex ducenarijs. Cornicularium. Numerarios duos. Cõmentarienſem. Ab actis. Cura epiſtolarum. Adiutorem. Subadiuuas. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. COMES AFRICAE. Sub diſpoſitione uiri ſpecl. Comitis Africæ. Limitanei. Præpoſitus limitis Thamal lenſis. Præpoſitus limitis Mõten ſis in caſtris Leptitanis. Præpoſitus limitis Bazen- ſis. Præpoſitus limitis Gemel lenſis. Præpoſitus limitis Tubu- nienſis. Præpoſitus limitis Zaben ſis. Præpoſitus limitis Tubu- ſubditani. Prępoſitus limitis Thamal lomenſis. Præpoſitus limitis Balare- tani. Præpoſitus limitis Colum natenſis. Præpoſitus limitis Tabla- tenſis. Præpoſitus limitis Caput cellenſis. Præpoſitus limitis ſecun- dum forum in caſtris Til libanenſibus. Præpoſitus limitis Taugẽ- ſis. Prępoſitus limitis Bidẽſis. Prępoſitus limitis Badẽſis. OFFICIVM auté habet idem uir ſpectab. Comes hoc modo. Principem ex officijs magi ſtrum militũ præſentialiũ uno anno a parte peditũ, alio à parte equitum. Cornicularium. Adiutorem. Cõmentarienſem. Sub diſpoſitione uiri ſoecl. Comitis Tingitaniæ. Limitanei, Præfectus alæ Herculeæ Tannico. Tribunus cohortis ſecũdę Hiſpanorum Duga. Tribunus cohortis primæ Herculeæ Adlucos. Tribunus cohortis primę, & Tityreorum Caſtroba rienſi. Tribunus cohortis Paca- tianenſis, Pacatiana. Tribunus cohortis tertiæ Haſtorum tabernas. Tribunus cohortis F riglen ſis, Friglas. OFFICIVM auté habet idem uir ſpectab. Comes hoc modo. Principem ex officio magi ſtrum militũ pręſentialiũ uno anno à parte peditũ, alio anno à parte equitũ. Cõmentariẽſem ut ſupra. Numerarios duos. Singulos ex officio ſuprà dicto. Cornicularium. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. LCOMES LITTORIS SA⸗ XON. PER BRITANNIAM. Oub diſpoſitione uiri ſpecl. Comitis littoris Saxon. per Bri⸗ tanniam. Prępoſitus numeriForten ſium Othone. Præpoſitus militũ Tungrę canorum Dubris. Præpoſitus numeri Torna cenſium Lemannis. Præpoſitus equitũ Dalma tarum Branodun. Bra- noduno. Præpoſitus equitũ Stable- ſiañ. Gariannonenñ. Ga- riannor. Tribunus cohortis primæ Vetaſiorum Regulbio. Præfectus legionis ſecun- v 2 Præpoſiti numeri Abulco rum. Præpoſiti numeri explora torum Portum adurni. OFFICIVM auté habetidem uir ſpectab. Comes hoc modo. Principem ex officio magi ſtri præſentialium à par- te peditum. Numerarios duos, ut ſu- prà ex officio ſuprà dicto Cõmentarienſem ex offi- cio ſupra dicto. Cornicularium. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. COMES BRITANNIAE. Sub diſpoſitione uiri ſbecla- bilis Comitis Britanniarum. Prouinciæ Britanniæ. OFFICIVM autẽé habet idem uuir ſpectab. Comes hoc modo. Principem ex officio magi ſtri militum pręſentialiũ alternis annis. Cõmentarienſem ut ſuprà Numerarios duos. Singulos ex utriſq;officijs ſupra. Adiutorem. Subadiuuam. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. COMES ITALIAE. Sub diſpoſitione uiri pect. Comittʒ ltaliæ. Tractus Italiæ circa Alpes COMES ARGENTORA- TENSIS. Oub diſpoſitione uiri ſpecl. Com. Argentoratenſis. Tractus Argentoratenſis. DVGIS BT BRAESIDIS PROVINCIAE MAVRITANIAE. Sub diſpoſitione uiri ſpecl. Ducis& Præſidis prouinciæ Mau ritaniæ& Cæſarienſis. Præpoſitus limitis Colum natenſis. Præpoſitus limitis Iudẽſis. Præpoſitus limitis inferio- rum. Prępoſitus limitis Fortẽſis Præpoſitus limitis Mutici- tani. Pecoſias limitis Audien 18. za Dignitatum ciuiliu G& militariu Præpoſitus limitis Caput- cellenſis. Præpoſitus limitis Augu- ſtenſis. OFFICIVM auté habetidem uir ſpect. Dux& Præ ſes hoc modo. Principem ex officio magi ſtri militũ pręſentialium alternis annis. Numerarios duos. Singulos ex officijs. Cõmentarienſem ex offi- cijs alternis annis. Cornicularium, Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX PROVINCIAE TRI POLITANAE. Sub diſpoſitione uiri ſPecla- bilis Ducis prouinciæ Tripolitanæ. Præpoſitus limitis Tala- tenſis. Præpoſitus limitis Tẽchet- tani. Præpoſitus limitis Bizerẽ- tanæ. Præpoſitus limitis Tilliba- renſis. Præpoſitus limitis Maden ſis. Præpoſitus limitis Macco madenſis. Præpoſitus limitis Timti- beritani. Præpoſitus limitis Buden ſis. Præpoſitus limitis Mamu cenſis. Præpoſitus limitis Balẽſis. Prępoſitus limitis Varẽſis Milites Fortẽſes in caſtris Leptitanis. Milites munifices in ca- ſtris Madenſibus. Præpoſitus limitis Sarcita ni. OFFICIVN auté habet idem uir ſpect. Dux hoc modo. Principem ex officijsmagi ſtrorum militum præſen tialium alternis annis. Numerarios utroſque. Cõmentarienſem utrunq; Cornicularium. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium, Exceptores. Singulares& reliquos of- ficiales. DVX PANNONIAE. Sub diſpoſitione uiri ſpecy. Ducis prouinciæ Pannoniæ ſecun dæ Parienſis ſiue Sauiæ. Cuneus equitum ſcutario rum Cornacum. Cuneus equitum Dalma- tarum Teutiburgio. Cuneus equitum Conſtan tianorum Burgenas. Cuneus equitum promo- torum Cuccis. Cuneus equitum Conſtan tium Aciminci, Cuneus equitũ Italiciano- rum ſecundarum. FEquites Dalmatæ Nouas. Equites Dalmatæ Albano Equites promoti Teutibur gio. Edtes Dalmatæ Cornaco. Equites ſagittarij Cuccis. Equites Dalmatæ Bono- niæ. Equites Dalmatæ Cuſi. Egtes ſagittarij Aciminci. Equites Dalmatæ Ricti. Equites Dalmatæ Burge⸗ nas. Equites, pmoti Tauruno. Auxilia Herculea ad Her culem. Auxilia Nouenſia Arſa- ciana ſiue Nouas, Nuxtlia Auguſtenſia citra Bononiam in barbarico in caſtello Onachrino. Auxilia præſidentia in ca- ſtris Herculeis. Nuxilia Aſtarij Tauruno ſiue Marſonia. Præfectus legionis quintæ Iouię cohortis quintę par tis ſuperioris Bononiæ. Praæfectus ſextæ Herculeę cohortis quintę partis ſu periorum Aureomontę. Præfectus legionis quinta cio uiæ Burgenas. Præfectus legionis ſextæ Herculeæ Teutiburgio. Præfectus legionis quintę Iouiæ ſextę Herculeæ in caſtello Onagrino. Præfectus militum Calca- rienſium Sirmij. Præfectus claſsis primæ Flauiæ Auguſtæ Sirmi. Præfectus clalsis ſecundæ Flauiæ Graio. Præfectus claſsis Hiſtricæ Murſæ. Tribunus cohortis tertiæ Alpinorrdlhaſckan iie 6 a I⸗ princpemde Numerarium Adiutorem. Cömentarienl Subadiuuam. Regerendaiu Exceptores ſin reliquos off DX PROVIN 4 LERIAE Lubchſgoſtonet Duci prouincie Vde Cuneus equit Soluæ, Cuneus equit rum Interciſ Cuneus equit norum Luſic terciſa. Cuneus equiti norũ Ripaal radenſia. Cuneus equit ſium Altino. Equites Dalm Equites pmodi Equites Maur Equites Dalm culem. Fquites Dalm quites Dalm quites ſa itta quites Dalm, mantia. daltes Dalm, 1llo, * duütes Daln „ 3 quite ſagit ndurg lenſſs mieſtan tes Dalmatx Coraco uites ſagittari Cucrk dite lagittarj Cucci uites Dalmate Bon. lx. uites Dalmate(lſ, tes lagittarj Acimint duites DalmateRidi duites Dalmate Bugy 88. vites pmoti Taunna, urllia Herculeaad Her ulem. uilia Nouenſia Atſa ianaſiue Nouas, rfliauguſtenſacim Zononiamin barbario a caſtello Onachrino xiliapræſidenc iico ris Herculeis. Mxilia Aſtarij Taunn mexlarſonia. xfectus legionisquim uie cohortis quintepu- sſ periori Bononnt xfectusſextx Herali cohonis quintepatbli eriorum Aufeomoll- xfectus legionis doi Ala Sirmienſis. Sirmi. Pręfectus claſſis primæ Pã nonię S cruitij claſſis agẽ tium, ſiue ſecũdæ Panno niæ Mineſcythiæ. Tribunus cohortis tertiæ. Tribunus cohortis primæ Iouiæ Leonatæ. Tribunus cohortis primæ Thracum ciuium Roma norum caput Baſenſis. OFFICIVM auté habet idem uir ſpectabilis hoc modo. Principem de eodẽ officio Numerarium Adiutorem. Cõmentarienſem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX PROVINCIAE VA⸗ LERIAE. Sab diſpoſitione uiriſpecl. Ducis prouinciæ Valeriæ Ripenſis. Cuneus equirũ ſcutariorũ Soluæ. Cuneus equitus Dalmata rum Interciſa. Cuneus equitũ Cõſtantia norum Luſionio, nũc In terciſa. Cuneus equitũ Stableſia- norũ Ripa alta, nũc Con radenſia. Cuneus equitum Forten- ſium Altino. Equites Dalmatę Odiabo. Equites ꝓmoti Erumero. Equites Mauri ſalua. Equites Dalmatæ ad Her- culem. Equites Dalmatæ Cirpi. Equites Dalmatæ Cõſtan tiæ. Egtes Dalmatæ Caupona. Equites promoti Matricę. Equites Dalmatæ Vetuſa- linæ. Equites ſagittarij Interciſa Equites Dalmatæ ad Na- mantia. 6 Equites Dalmatæ Luſſo- nio. Equites Dalmatæ ripa alta Equites Dalmatæ ad ſta- tuas. Equites Dalmatæ Florẽtię Equites ſagittarij Altino, nunc Inburgo cõtra Flo rentiam. Equites Flauinenſes ad mi liare. Auxilia Herculenſia ad Herculem. Auxilia Vrſarienſia ponè Nauata, nunc ad ſtatuas. Auxilia uigilum cõtra A- cinco trans in barbarico. Auxilia Fortenſia Cirpe. Auxilia inſidiatorũ Carda bianca. Præfectus legionis primæ adiutricis cohortis quin- tæ partis ſuperiorũ Bre- gecione. Præfectus legionis ſecũdę adiutricis cohortis partis ſuperiorum. Prætectus legionis ſecũdę adiutricis partis inferio- rum Florentiæ. Pręfectus legionis ſecũdæ adiutricis tertiæ partis ſu periorum Acinco. Præfectus legionis ſecun- dæ adiutricis in caſtello contra Tautantum. Pręfectus milit. legionis ſe cundæ adiutricis Cirpi. Præfectus legionis ſecun- dæ adiutricis Luſſanio. Præfectus claſſis Hiſtricæ Florentiæ. Tribunus cohortis Vincẽ- tiæ. Tribunus cohortis Qua- driburgio. Tribunus cohortis Iouia. Tribunus cohortis ad Bur gum centenarium. Tribunus cohortis Aleſcę Tribunus cohortis Mari- nanæ. Præfectus legionis trans Acinco. OFFICIVM auté habet idem uir ſpectabilis hoc modo. Principẽ de eodẽ corpore. Numerarium. Cõmentarienſem. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX PANNONIAE PRIMAE. Sub diſpoſitione uiri ſpecl. Ducie Pannoniæ primæ& No rici Ripenſis. Cuneus equitum Dalma- tarum Flexo. Cuneus equitũ Stableſia- norum Arrabonæ. Equites ꝓmoti Rrrabonę. Equites ſagittarij Quadri- In partibus Occidentis, indcx.„ burgio. Equites Dalmatę ala noua Equites Dalmatæ æquino ctiæ. Equites Dalmatæ ad Her- culem. Equites ſagittarij Gerolatę Equites promoti Flexo. Equites Mauri quadrato. Tribunus gentium Marco manorum. Pręfectus legionis decimę Vindomaræ. Præfectus legionis quartæ decimæ geminæ militũ Liburnariorum cohortis partis ſuperiorũ Carnuto Pręfectus legionis decimę & quartædecimæ gemi- natæ militum Liburnarũ Arrabonæ. Præfectus claſſis Hiſtricæ Arunto ſiue Vindoma- æ à Carnuto translata. Tribunus cohortis Arria- nis. Tribunus cohortis Cara- tenſis. Equites ꝓmoti ad Mauros Equites ſagittarij Lentiæ. Equites ſagittarij Lacufe- licis. Equites Dalmatæ Arlapę. Equites Dalmatæ Augu- ſtianis. Equites promoti Comage nis. Præfectus ſecundæ Italicę militũ Liburnariorũ Io- uiaco. Præfectus legionis Italicæ partis inferiorũ Lentiæ. Præfectus legionis ſecũdæ Lauriaco. Præfectus legionis primæ Noricorũ militũ Libur. cohortis quartę partis ſu periorum Adiuuenſe. Præfectus legionis Libur- nariorũ primorũ Nori- corum Faſianæ. Præfectus claſsis Arlapen ſis& Maginenſis. Præfectus claſsis Lauria- cenſis. Tribunus cohortis Boio- doro. Tribunus cohortis Auſtu rum. Tribunus cohortis Cana- biaca. OFFICIVM auté habet idem uir ſpect. Dux hoc modo. Principẽ de eodẽ corpore. JV 3 48 Dignitatum Ciulli& militariu Numerarium. Cõmentarienſem. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX RHETIAE. Sub diſpoſitione uiri/Pecla- bilis Ducis prouinciæ Rhetiæ pri mæ& ſecundæ. Equites Stableſiani ſenio- res Auguſtanis. Equites Stableſiani iunio- res Põte æni, nũc Febiãs Equites Stableſiani iunio- res Submuntorio. Præfectus legionis tertiæ Italicæ partis ſuperiorũ caſtra Regina, nunc Val lato. Præfectus legionis tertiæ Italicæ partis ſuperiorũ deputata ripę primęSub muntorio. Præfect. legionis tertiæ Ita licæ pro parte media prę tendente à Cumania Caſ ſiliacũ uſq; Campiduno. Præfect. militum Vrſarien ſium Guntiæ. Præfect. legionis tertiæ Ita licę trãſuectioni ſpecierũ deputatæ Fœtibus. Præfect. legionis tertiæ Ita licę trãſuectioni ſpecierũ deputatæ Teriolis. Præfectus alæ primæ Fla- uiæ Rhetorũ Quintanis Tribunus cohortis nouæ Batauorum Batauis. Tribunus cohortis tertiæ Britonũ Abuſina. Præfectus alæ ſecũdę Vale riæ ſingularũ Vallato. Tribunus cohortis ſextæ Valeriæ Rhetorũ Vena xamodorum. Tribunus cohortis primæ Herculeæ Rhetorũ Par- roduno. Tribunus cohortis quintæ Valeriæ Frigũ Pinianis Tribunus cohortis tertiæ Herculeæ Pannoniorũ Cælio. Tribunus gentis per Rhe- tias deputatæ T'eriolis. Præfectus numeri barbari cariorũ Cõfluentib. ſiue Brigantia. Pręfectus alæ ſecũdæ Vale riæ Sequanorũ Iuuania. Tribunus cohortis Hercu leæ Pannoniorũ arborę. OFFICIVM auté habet idem uir ſpect. Dux hoc modo. Principem ex officijsmagi ſtrorũ militũ præſentia- lium alternis annis, Numerarios duos, ex utriſ que officijs pręſentialib. ſingulos. Cõmentarienſem ex utriſ- que officijs alternis annis Adiutorem, Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX PROVINCIAE SE- QVANICAE. Oub diſpoſitione uiri ſpecl. Ducis prouinciæ Sequani⸗ ei limitis. Latauienſis Olinonæ. OFEFICIVM auté habet idem uir ſpect. Dux hoc modo. Principem ex officijs magi ſtrorũ militũ præſentia- lium à parte peditum. Numerarium. Cõmentarienſem ut ſupra Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX TRACTVS ARMO- RICANI. Sub diſpPoſitione uiri ſpecl. Ducls tractus Armoricani& Neruicani. Tribunus cohortis primæ nouæ Armoricæ Gran- nona in littore Saxonico Præfect. militũ Carronen ſium Blabia. Præfect, militũ Maurorũ, Venetorũ Venetis. Præfectus militum Mauro- rum Oſiſmia Corumo- ſiſmis. Præfectus militum Super uentorum Mannatias. Pręfectus militum Marten ſium Aleto. Præfectus militum primæ Flauię Conſtantiæ. Præfectus militũ Vrſarien ſium Rotomago. Præfectus militũ Dalmata rum Abrincatis. Præfectus militum Gran- nonenſium Grannono. Extenditur tamen tractus Ar moricani& Neruicani li- mitis per ꝓuincias quinq;: Per Aquitaniam primã& ſecundam. Senoniam ſecundam. Lugdunenſe em& tertiam. OFFICIVM autẽ habet idem uir ſpect. Dux hoc modo. Principem ex officijsmagi ſtrorum militum præſen tialium alternis annis. Numerarium àparte pedi tum uno anno. Cõmentarienſem de oſſi- cijs alternis annis. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. PDVX BEIL. GICAE SE CVNDAIE. Oub diſ Poſitione uiri/ſpecl. Ducis Belgicæ ſecundæ. Equites Dalmatæ Marcis in littore Saxonico Sam bricæ in loco Quartenſi ſiue Hornenſi. Tribunus militũ Neruio- rum Portuæpaciaci. OFFICIVN auté habetidem uir ſpectab.hoc modo. Principem ex eodem cor- pore. Cornicularium. Cõmentarienſem. Adiutorem. Subadiuuam, Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX BRITANNIARVM. Onb diſpoſitione uiri ſpecl. Ducis Britanniarum. Præfectus legionis ſextæ. Præfectus equitum Dal- mat. Præſidio. Præfectus equitũ Criſpia- norum Pano. Præfectus equitum Cata- phractariorum Morbio. Præfectus numeri Barca- riorum Trigriſienſium *Arbeia. Præfectus numeri Neruio rum Dictenſium Dicti. Præfectus numeri uigiliũ Concagios. Pręfectus numeri explora torum Lauatres. Præfectus numeri directo rum ueterum. Pręfectus numeri defenſo rum Braboniaco. Præfectus numeri Solen/ ſium rum Tuibunus col Priuxagorum præfectus alæ da Hunno. pfectus alæ ſec torum Cilurne Tribunus cohort Batauorum Prc Tribunus cohort Tungrorũ Bon Tribunus cohorti Gallorum Vin Tubunus cohort Ktorum Aeſica Tribunus cohort Dalmatarumm Tribunus cohoni Jeliæ Dacorur Glanna. Dræfectus ale Pet trianis, Dræfectus numen rum Aureliano- laba. Tribunus cohorti de Lergorũ Ce Trbunus cohorti HlipanorũAxe Trbunus cohorii Thracum Gabr Trbunus cohorii Aelie clſicæ cello. Tribunus cohorti arinorölan ribunus cohorn eruiorumAli uneus armadorũ teuraco, nort mapa 1. uno r, de peci narienſem of ternis annis v orem. 3 Luuam. endarium, tores ſing 95 ffl gllates d otlciaſes. BELGIC4 2, cVNDAI. ſerne un hag. belgice teunte, 8 Dalmake Marci dore daxonico dam in loco Quartenl Hornenſi. nus militũ Neruio- Doruuxpaciaci 1II auté habetidem cctab.hocmodo. pem ex eodem cor- cularium. ntarienſem. orem. liuuam. tendarium. tores ſingularesa uos officales. ITANNIARVI. vjſctone Turi ſe 5 Britcrirum. ctus legioniſen cus equitum Dal Præſidio. ctus equiiũ Cripi/ um Pano. ki equicum Ciw⸗ actariorum Nloti cdus numei Bauc- um Irgilinimm ſium Magloue. Præfectus numeri Pacen- tium magis. Præfectus numeri Longo uicariorũ Longouicio. Præfectus numeri Petue- rienſe de Ruentione. ITEM per lineam YValli. Tribunus cohortis quartę Lergorum Segeduno. Tribunus cohortis primæ Cornouiorũ Ponte Aeli Præfectus alæ primæ aſto- rum Conderco. Tribunus cohortis primæ Frixagorum Vindobala. Præfectus alæ Sauinianæ Hunno. Præfectus alæ ſecundæ ha ſtorum Cilurno. Tribunus cohortis primæ Batauorum Procolitia. Tribunus cohortis primæ Tungrorũ Borcouicio. Tribunus cohortis quartę Gallorum Vindolana. Tribunus cohortis primæ aſtorum Aeſica. Tribunus cohortis ſecũdę Dalmatarum magnis. Tribunus cohortis primæ Aeliæ Dacorum ambo Glanna. Præfectus alæ Petrianę Pe trianis. Præfectus numeri Mauro rum Aurelianorũ Abal- laba. Tribunus cohortis ſecun- dæ Lergorũ Cõgauata. Tribunus cohortis primæ Hiſpanorũ Axeloduno. Tribunus cohortis ſecũdæ Thracum Gabroſenti. Tribunus cohortis primæ Aeliæ claſsicæ& Vno- cello. Tribunus cohortis primæ MarinorũGlannibanta. Tribunus cohortis tertiæ Neruiorum Alioue. Cuneus armatorũ Breme- teuraco. Præfectus alæ primæ Her culeæ Olenaco. Tribunus cohortis ſextæ Neruiorum Viroſido. OFFICIVM auté haber idem uir ſpectab. Dux hoc modo. Principẽ ex officijs magi- ſtrorũ militũ præſentia- tialium alternis annis. Cõmentarienſem utrunq; In partibus Occidentis, mdex.- Numerarios ex utriſq; of- cijs omni anno. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores ſingulares,& reliquos officiales. DVX MOGVNTIACENSIS Sub diſpoſitione uiri ſpecla- bilis Ducis Moguntiacenſis. Pręfect. militum Pacenſiũ Saletoniæ. Pręfect.militum Menapio rum tabernis. Præfect, militum Anderi- cianorum uico Julio. Præfect. militum Vindicũ Nemetis. Præfect. militum Marten- ſium alta ripa. Præfect. militum ſecundæ Flauiæ Vangionæ, Præfect. militũ armigero- rum Maguntiaco. Præfect. militum Brigen- ſium Bingio. Pręfect.militũ baliſtariorũ Bodobrica. Præfect. militum defenſo- rum Confluentibus. Præfect. militum Acincen ſium Antonaco. OFFICIVM auté habet idem uir ſpect. Dux hoc modo. Principẽ ex officijs magi- ſtrorum militum præſen tialium alternis annis. Numerarium aparte pedi tum ſemper. Cõmentarienſem à parte peditum ſemper. Adiutorem. Subadiuuam. Regerendarium. Exceptores. Singulares,& reliquos of- ficiales. ITEM PRABPOSITVRAEB AMagiſtri milit præſentialium a parte peditum in Italia. In ꝓuincia V enetia inferiore Præfectus claſsis Venetũ Aquileiæ. In prouincia Flamminia. Pręfectusmilitum iuniorũ Italicorum Rauennæ. Præfectus claſsis Rauen- natium cum curis eiuſ- dem ciuitatis. In prouincia Liguria. Præfectus claſsis Comẽſis cum curis eiuſdem ciui- tatis Comi, In prouincia Campania. Præfectus claſsis Miſenan tium Miſeno. In prouincia Gallia Ripa- renſi. Præfectus claſsis fluminis Rhodani Viennæ ſiue Arelati. Præfectus claſsis Barcario rum Ebroduni Sabau- diæ. Præfectus militum Muſcu lariorum Maſsiliæ Græ- corum. Tribunus cohortis primæ Flauiæ Sabaudiæ Cala- rone. In prouincia Populana. Tribunus cohortis Nouẽ- populanæ Lapurdo. In prouincia Lugdunenſi rima. Præfectus claſsis Araricæ Caballoduno. Inprouincia Lugdunenſi Senonia. Præfectus claſsis Andere- cianorum Pariſius. In prouincia Hiſpaniæ Gal- lecia. Præfect. legionis ſeptimæ geminæ Legionæ. Tribunus cohortis ſecun- dæ Flauiæ Pacatianæ Paè taonio. Tribunus cohortis ſecun- dæ Gallicæ ad cohortem Gallicam. Tribunus cohortis Lugen ſis Luco. Tribunus cohortis Celti- beriæ Brigantiæ, nũc lu- liobriga. In prouincia Tarraconenſi. Tribunus cohortis primæ Gallicæ Veleia. Præfectus lætorum Teuto nicianorum Carnuta 8e noniæ Lugdunenſis. Præfectus lætorum Bata- uorum&gentilium Sue uorum Baiocas& Con- ſtantiæ Lugdunenſis ſe- cundæ. Præfectus lætorum genti⸗ lium Sueuorum& Ce- nomannis Lugdunenſis tertiæ. Præfectus lætorum Fran- corum Rhedonas Lug- dunenſis tertiæ. Præfectus lætorum Lingo nenſium per diuerſa di- ſperſorũ Belgicæ primę, 71 4 4, Dignitatum in part. Occid. index. 8 Præfect. letorum actorum Epuſo Belgicæ primæ. Præfect. lætorũ neruiũ Fa- nomantis Belgicæ ſecun dæ. Præfect. lætorum Batauo rum Nemetacenſiũ Atre batis Belgicæ ſecundæ. Præfect. lætorum gentiliũ Remo&Siluanectas Bel icæ ſecundæ. Præfect. lIætorum agentiũ pro Petungros Germa- niæ ſecundæ. Præfect. lætorum gentiliũ Sueuorũ Arumbernos Aquitanicæ primæ. Item in prouincia Italia. Præfectus Sarmatarũ gen tilium Apuliæ& Cala- briæ. Præfect. Sarmatarum gen tilium per Brutios& Lu caniam. Item in prouincia Italia medi diterranea. Præ fect. Sarmatarũ genti- liũ Apuliæ& Calabriæ. Præfect. Sarmatarũ genti- lium per Brutios& Luca niam. Præfect. Sarmatarum gen tilium Forofuluienſi. Præfect. Sarmatarum gen tilium Patauio. Præfect. Sarmatarum gen tilium Cremonæ. Præfect. Sarmatarum gen tilium Taurinis. Præfect. Sarmat. gentiliũ Aquis ſiue Dertona. Præfect. Sarmat, gentiliũ Nouariæ. Præfect. Sarmat. gentiliũ Vercellis. INDICIS DIGNITATVM OCCIDENTIS, Præfect. Sarmat. gentil. re- ionis Samnitis. Pręfect. Sarmat. gentil. Bo noniæ in Aemilia. Præfect. Sarmat. gentiliũ uadrates& Eporidio. Præfect. Sarmat. gentil. in Liguria Pollentia. Præfect. Sarmat.& T'aifalo rum gentilium Pictauis in Gallia. Pręfect. Sarmat. gentil. A- chora Pariſios uſq;. Præfect. Sarmat. gentil. in terrenos& Ambianos prouinciæ Belgicæ ſecũ dæ. Pręfect. Sarmat.gentil.per tractum Sem& Alauno rum. Præfect. Sarmat. gentiliũ Lingonas. CONSVLARIS CAM- PANIAE. Oub Iiſpoſitione uiri clariſs. Con ſillaris Campaniæ. Prouinciæ Campanigę officiũ autem habet ita. Principem de officio præ- fecti prætorio Italiæ. Cornicularium. Tabularios duos. Pronumerarios. Adiutorem. Cõmentarienſem. Ab actis. Subadiuuam. Exceptores& reliquos co hortalinos, quibus nõ li- cet ad aliam tranſire mili tiã ſine annotatione cle- mentiæ principalis. Cęteri omnes Conſulares ad ſimilitudinem Conſu larium Campaniæ offi- cium habent. CORRECTOR APVLIAE ET CALABRIAE. Oub dniſpoſitione uuri clarißii- mi Correctoris Apuliæ& Calabriæ. Prouincia ⁴ pulia& Cala bria. OFFICIVM habet ita. Principem ex eodẽ officio Cornicularium, Tabularios duos. Cõmentarienſem. Adiutorem. Ab actis. Subadiuuam. Exceptores& cæteros co- hortalinos, quibus nõ li- cet ad aliam tranſire mili tiam ſine annotatiõe cle- mentiæ principalis. Cæteri Correctores ad ſi- militudinem Correcto- ris Apuliæ& Calabriæ officium habent. PRAESES DALMA TIAE. Sub iuriſciclione uiri perfe- ctißimi Præſidis Dalmatiæ. Prouincia Dalmatiæ. OFFICIVM autem habet hoc modo. Principem ex eodẽ officio Cornicularium. Tabularios duos. Cõmentarienſem. Adiutorem. Abactis. Subadiuuam. Exceptores& reliquos co hortalinos, quibus nõ li- cet ad aliam tranſire mili tiam ſine annotatiõe cle/ mentiæ principalis. Cæteri Præſides ad ſimilitu- dinem Præſidis Dalmatiæ officium habent. IN PARTIBVS FINIS- illimus hac ure enein menury lſiſter Ra 2 grealus uu vent Leopollus teraric, tum pia ain flulvrumc eun 8 unye feutanti eruores guam 7 tlene luſpna ſ lende aljr atz li uol chan pa nuemationem 1fi⸗ ium principiũui- cxteræ maiores m ſiput quieius cen cle lequentia int dlanto magis pro usfalltur Ietoto ertariũ ergo lli clarum eſſe defini doruideripoteſta xrarj dimidiun eminamquæ di b Minaautore e 8 nicularium oſfan adiuuam. tieprincipalb. en Con ecdores ad, SE DALMAIIE rſtichone unm gef⸗ mipreſich Dalmaie uincia Dalmatie, eVMautem bether modo. acipem excodẽ oficy rnicularium. dularios duos. mentarienſem. iutorem. actis. dadiuuam. ceptores d reliqloso ortalinos, quibusnö etadaliam tranſiremi am ſine annonatoect nentiæprincipalb. i Preſides ad ſmi em Præſidis Dalmi cium lubent. 11V5 Sextarilus. D. ANDREAE ALCIATI luriſconſulti de ponderib.& men SVR I S LIBELLVS, ASD CGCILARISIJII MVM IV- reconſ.& Cæſareum Senatorem, D. Hieronymum Archintum Mediolanenſem. VN und de cõmuni bus ſtudijs uerba faceremus,& de ueterum menſuris mentio incidiſſet, dixiſti eum tibi traclatum perobſcurum uideri, nec in ea re omnino tibi placere quæà recentioribus, Budæo, Dortioqp; traduntur: uorum alter etſi grœcè latineq; doclus, magnæ eruditiomis uir, quid u hocargumento diſficultatis vbe ſſet, Ciffuſiimè quidem oſtenderit, non == J tamen diſaidentes ſimul tot autores conciliarit: alter uerdò in cæteris ciligen tißamus, hac in re tam ſuſpenſa manu ſcrip ferit, ut non multo ſucioſis uſui eſſe poſait. Ambo certé in menſurar ponderibus inuicem diſcrepent, dubꝛums relinquant, utri magis adbiben- da ſitfides. Rogaſli itaq; me, uel potius coegt ſli ut ſententiæ te meæ certiorem fcerem. Non Potui precibus tuis qiutius aduerſari, cum ob immenſum meum erga te amorem(nec conquie- uerat Leopoldus Dickius meus, fubinde ad hoc generis ſtudium adhortans, ut totius ret li- terariæ, tum præcipuò Iuris brofẽſſoribus Luamliberaliter gratificarem) tum quòd publica etiam ſtuciorum cauſa, quam citra pꝓræuaricationis notam deſerere nonpoſſum, me hortaba- tur, ne fretttantis ducibus ſtuclioſi in utranq; aurem dormientes, uelà uero aberrarent, uelin- certiores quam prius, quærendum amplius cenſerent. Necuerdò ferre iniquo animo hoc ipſi debent, ui ſupra omns inuidiæ aleam poſiui, quodin ſe fuit, primirem fœliciſeums aggre ſoi funt, ji deinde alijs atq; alijrartificibus inuentum ſuum clarius illuſtrius; reddatur: concedant mi- hi, quod etiam parci agricolæ non ſolent prohibere, ut posi optimorum uindemiatorum terga racemationem ficiam, illeclãmue ſtipulam posit meſſores colligam. Ta uale, O lege feliciter. 490 gò circunfertur, ubi de Cyatho loquens, Bis quinqʒ;, inquit, hunc faciunt drachmæ, ſi ap- pendere uelles. Sed& Gręci&εςεν ſuũ, quem Sextarium Plinius ſolet appellare, Libræ eſ- ſe ſcripſerunt unius, itemq́; ſemiſsis. Sic Pau lus Aegineta, ſic& interpres Nicandri, ſic & Suidas ipſe in dictione αέ‿ν⁵ prodidit. Nprimis inter autores id con- ſtat, qd in ponderibus eſt As, in Geometricis menſuris pes, in aridorũ uel etiã humentiũ men MIfuris eſſe apud Romanos Sexta rium, principiũuidelicet quoddam, ad quod cæteræ maiores menſuræ referuntur. Quò fit, ut qui eius certam ſcientiam habuerit, fa- Huic ſententiæ etiam acceſsit Serapion A- cilè ſequentia intelligat: qui non habuerit, rabs medicus, qui apud Dioſcoridem libro quanto magis progreditur, tanto profundi- i0 primo, cap. de Pinu, quod gręcè legitur, tres us fallatur,& totoquod aiunt)aberret cœlo. Cyathos, quatuor uncias ipſe tranſtulit. con Sextariũ ergo Iſidorus uigintiquatuor un- ſtat autem Cyathos duodecim in ſextario eſ- ciarum eſſe definiuit: cuius ſententiæ aſſer⸗ ſe. Accedit his, quod in confeſſo eſt, Modiũ tor uideri poteſt Africanus, qui Libram eſſe Sextarios ſedecim continere: quapropter Sextarij dimidium ſcripſit:& Plinius, dum ex Iſidori ratione trigintaduas Libras pẽde- Heminam(quæ dimidium Sextarij capit)eſ re deberet,& tamen Plinius libro XVIII. au- ſe& Minã autor eſt, ſubditq́; in ea drachmas tor eſt, Modium tritici leuiſsimum pendere Atticas centum eſſe. Addunt& in eandem libras uiginti, grauiſsimum Libras X XVII. ſententiã quaſdam rationes recentiores qui& dodrantem. Sed& Iuuenalis Satyra ſe- dam, quæ rem in coniecturam potius dedu- 20 xta mulierem quandam deſcribit, quæ, quo- cunt, quam in probationis fidem. Ego nõui niam uitrum Linne purum, ut Dioſcorides deo quid hoſce ſummi iudicij homines im-⸗ libro quinto ſcribit dęeνα⁸ερ eſt, ipſa ante ci- pulerit, ut Iſidorum nequaquam bonum au bum, quo appetentiam excitaret, de Oeno- torem opinatiſsimis ſcriptorib.pꝓrætulerint, ꝓphoro, quod ut ſola biberet, ante pedes ſer- &quibus Plinius lib. X X.. cap. ultimo, Cya- uabat, alterum Sextarium duceret. Vnde thum pendere drachmas decem ſcripſit: un- oſtenditur haudquaquam tantæ menſuræ de cùm in ſextario cõſtet duodenos eſſe cya- Sextarium fuiſſe, alioquin bibaciſsima fuiſ- thos, conſequens eſt, Sextariũ non X XIIII. ſet Siſinnancie win elehus Knta lodi, uncias, ſed drachmas X x.hoc eſt, quinde- en Prs 1 oi hiſnere disigiiueen dbe cim unciaspendere. Idem&à RhemnioFan;30 bus arbitror llidor elzadwarisn, nio Palæmone in carmine de ponderib. pro- eſſe. Quid ergo cenſendum? Ipſe menſuras ditum eſt, quod opus nomine Priſciani uul- ſiue humidorum, ſiue arentiũ, eiuſdem pon- Sesig. Hemina. Cotyla. Sextans. Quadrans. Triens. Deunx. Chœnix. Congius. NModlius, 491 deris non eſſe,& apud Nicandri interpre- tem,& apud Palęmonem legi. Quapropter ſi uaſculum, quod ſextarium tritici capiat, pondusq; unciarum ſedecim habeat, quis a- qua uel uino impleuerit, uiginti ferẽ uncias efficiet:grauius enim eſt uinum ſeu aqua nõ ſolùm tritico, ſed etiam oleo. Mel Toce ni⸗ pote grauiſsimũ, pondere Acæteris di ert, ita ut in duabus quibuſqʒ Libris Selibra ſu- perſit, ſi conferatur oliuo. Cum ergo in pon dere menſuræ huiuſmodi differant, arbitror ueteres in commune conſtituiſſe, ut uncia- rum quindecim eſſet ſextarius, ut quod uas leuiſsimi tritici uncias quindecim contine- ret, ſextarius eſſet. Sic de aqua, oleo, melle, cæterisq́; ſiue aridis ſiuehumentibus. Nam & huius ponderis, ut infrà oſtendam, fuit e- tiam Græcorũ ęæsue, ſic opinor à ſextario no- ſtro dictus. Hęc enim uox apud ueteres, R- riſtotelem, Theophraſtum, Herodotũ, idq; genus ſcriptores non inuenit᷑, ſed apud Dio ſcoridem, Paulum Aeginetam,& huiuſmo- di, qui rerum potientibus Romanis,& Lati na lingua etiam in prouincijs recepta, fforue re. Cum itaq; conſtituerimus quid ſit ſexta- rius, cætera nullius difficultatis ſunt. Dimi- dium ſextarij Hemina eſt, quam aliqui Græ ci corruptè Minam appellant. hincq; factũ eſt, ut plerique bilibrem ſextarium credide- rint, quòd unius Libræ Minam eſſe cogno- uerant: quo in errore recentiores præiuiſſe uidentur, quos ſupra retuli, Africanus& Pli nius. Et ut demus eos ita ſcripſiſſe, utrunq; id defendit, quòd ab alijs ſcriptoribus acce- pta referunt, quorum fidem ipſos præſtare minimè conuenit: alioqui Plinius pugnan- tia dixiſſet, cùm decem drachmas pendere Cyathum affirmet. Mihi tamen ueriſimilius uidetur, ſcriptorum incuria codicem corru- ptum, qua de re infrà quoq́; diſſerturus ſum: doctiores enim Heminam hanc non Mi- nam, ſed Cotylam uel Triblion dicunt. hæc ſenis Cyathis conſtat, qui& ſextarij unciæ dici poſſunt:qua ratione dicimus, Sextantẽ, Quadrantem, Trientem, Deuncem, duos, tres, quatuor, undecim cyathos. Sextarios quatuor Chœnix continet, quam interpres Nicandri pendere Libras ſex autor eſt. Eſt & alio pondere apud Athenienſes Chœnix. Sed nũc de Romanis menfuris loquar. Con gius Sextario nomen dedit, ſex enim Sexta- rij eum efficiunt. is aoeve græcè dicitur,& ut Suidas ſcribit, diſtert ab ea menſura quę xονν dicitur: eſt enim illa Auεεee, hoc eſt, duorum ſextariorũ. Quam tamen differentiam nuſ- quam alibi proditam memini, nec Palæmon ipſe agnouit. Modius Sextarios habet ſede- cim, Romana uox, quam medimnum Græ- cis eſſe Politianus credidit: in quam ſenten- tiam etiam iuiſſe uideo Heſychium& Lucia num, qui in dialogo Alexandri& Anniba- lis, cæſorum Romanorum annulos&eεέαένο menſos fuiſſe tradit, cùm Titus Liuius,&cæ teri Latini, unde ipſe ſumpſit, Modijs dicãt. D. Andreæ Alciat 49² Sed certè non uidentur Græci Modium ka tinum ſatis intellexiſſe: Medimnus enim ma ior eſt, ut qui ſex modios habeat: quamuis Siculum Medimnũ quinqʒ; Modiorum eſſe Cicero in Verrem oſtendat:& Atticum mie⸗ dimnum ſeptem Modiorum, Corn. Nepos in uita Pomponij Attici ſcripſerit. Sed ipſe ſuſpicor corruptum numerum, qui ex his, quæ inferius dicturus ſum, corrigendus ſit. 10 Suidas quodam loco Modiũ arbitratur duo decim Sextariorum eſſe: quæ ſententia do- ctiſsimis ſcriptoribus repugnat. Vrnasexta rijs uigintiquatuor conficitur, ut libro ulti- mo, capite X X. Columella ſcribit: cuius du- plum eſt Quadrãtal ſiue Amphora, eodem autore. Amphoras uiginti Culeus habet. Sa ne Amphoram cùm Græci ſignificant, zu- Auu dᷣᷣᷣπαιν ſolent appellare: capit enim Cõ gios octo, qui ſunt Sextarij X LVIII. Nam 20 Amphora Græca, quam maſculino genere ipſi eyναμ̈ρέν ucant, à noſtra multum di- ſtat, ut quæ ſolum XXXVI. Sextarios no- ſtros contineat:tametſi Attica amplior ſit, ut infra dicam. Sed& Medimnus Atticus àcæ teris non parum differt: is Chœnicas octo & quadraginta complectitur, cuius dimidiũ eſt lemimedimnus, tertia pars triteus, id eſt, Tertiarius ſedecim Chœnicum. Sexta pars uπωο, id eſt, Sextarius, octo Chœnicas ha- 30 bens, cuius dimidium eſt νμεεν riſtopha- ni in Nubibus, quatuor Chœnicum, qui& Tetrametrum ibi appellatur. Metron enim, ut eius poẽtæ interpres atteſtatur, præcipuè Chœnica appellabant, ex eo quòd illa prin- cipium ſit omnis ferè menſuræ: quapropter & à quibuſdã libra dicta eſt, ſed impropriè. Videtur Rhemnius Palæmon non ipſam Chœnicen, ſed eius dimidium libram appel laſſe, dum Atticam libram cõmemoratpon- 40 deris drachmarum ſeptuagintaquinq;. Brat autem Chœnix, ut Iulius Pollux,& Suidas, & interpres Nicandri ait, Cotylarum trium, id eſt, ut idem interpres inquit, ſeptem& ui- ginti unciarum Græcarum, quantum uide- licet in dies ſingulos panis ſolebãt ſeruis an- tiqui demetiri.Vnde apparet Chœnicis At- ticæ differentia ab alia communi Gręcorum Chœnice, quæ ſextariorũ quatuor erat. De hac Attica intellexit Herodotus libro VII. so dum quinquaginta& uigintiocto hominũ myriades, quas in Græciam NXerxes duxit, abſumere potuiſſe Medimnorum myriadas undecim ſcribit, ſi ſingulis hominibus Chœ nix tritici fuiſſet admenſa. De hoc Medim- no etiam Suidas intellexit, dum Medimnũ ſcripſit ſextariorũ eſſe ſeptuagintaduorũ,& pendere Libras centum& octo. Hinec; etiã oſtenditur, Athenienſium menſuras à cæte- rorum tam Græcorũ quàm Latinorũ men- 6o ſuris plurimũ differre: quod& in Vncia, Li bra& Choëo,& Amphora,& Mina dicen- dum eſt. Et primo de Vncia loquamur. Scri bit Plinius lib. uigeſimoprimo, in drachma Attica ſex eſſe Obolos, in Obolo Chalcos, id eſt, RMcdumna. Vrna. Quadkrantal Amphora. Culeus. Nedimnu Atticus. Chœnix. Sextarius. Tetrametraun, Lira. Charnix. Grin mnnisipſorum,. ſv inponderec; num&qquindecin n FEthæcdeunciaſe ms, quam ilij9 pondetis uidelic rum crium, ut inte quamulta quoq; nioniadſtipularu inerpretatur ſicl gjstridus,& tam plaquoq;eſtunc Attica libra, cuius lemon ponderise n vicelicet parte lopramentionẽ fe lram uocitariſu noreſt uariatio:ne ximus latinum C ſexſextarios. At mentariorũ in E=¹ Atticum, ſextariũ ſententiam neim Dlinj lacit qui lib uerdafaciens, qus iilegerat, unciß quammaſculino ene ant, A noſtra multumd- n XVI dextarioh o detliAttica ampliorſiy üteiccaamplorſtn Aledmnus Atticléac 9 ifte uis Chœnicas oh tertiaparstiels iüch Chonicum demmgn rius, octo Chœnicg l um eſt aum Aritoyu atuor Chœnicum,qu pellarur.Mletron eum N t pres aneſtatur, precyu- dant, exeo quodilapl- ere menſuræ:quxptaynr dicta eſt ſed inpropie us Palæmon non plm s dimidium bram yl libram cômemotapch- ſepmaginnquing, tlulius Polluw& Suis e driait, Cotflarum bim presinquisſependèi xcarum, qumumut 08 nisſolebätſerin deapprre(tcritn Jn communirgron Mla plectitur, cuius dimii Libra. Choéus. Rhyton. 493 id eſt, Xereolos decem, in obolo uerò Græ- corum cõmuni octo tantummodo Chalcos eſſe, Iulius Pollux lib. 1X. Paulus Negineta & cæteri tradunt. quo fit, ut Vncia Attica, quæ eadem cum Romana eſt, Chalcos ha- bet ccccLXXX. cùm uncia græca ſolos habeat CC CLXXNXIII. MeritdG ergo Cor- nelius Celſus lib. v. cap. x VIl. in uncia græ- ca pondus ſeptem denariorũ eſſe tradit, cùm alioqui Latina& Attica uncia denarios ha- beat octo:tametſi nec eius ratio omino qua- dret:quandoquidem id ſeptem denariorum pondus aliquanto grauius eſt uncia Græca: ſed maluit Celſus paulò ampliorem modum dicere, quàm leuiorem: quod feciſſet, ſi ſex denarios in uncia ſolos conſtituiſſet: conti- neret enim Chalcos præterea quatuor& ui- ginti. Eadem ratione factũ eſt, ut cùm ſexta- rius Romanus quindecim unciarum ſit, ut ſupraà dixi, Gręci ſuo ſextario uncias octo& decem attribuant, quòd uidelicet uncia com munis ipſorum, noſtra itemq́; Attica leuior ſit, in pondereq; decem& octo unciæ ipſo- rum,& quindecim noſtrę, ferè nihil differãt. Et hæc de uncia ſatis. Nunc de Libra uidea- mus, quam illi aππσρν dicunt.& minimi fuit ponderis, uidelicet ſtagiorum, id eſt, ſextula rum trium, ut interpres Nicandri ſcribit, de qua multa quoqʒ; lul. Pollux ſcripſit. cui opi- nioni adſtipulatur etiã Heſychius, qui aiπνσ interpretatur ſiclum, qui idem eſt cum ſta- gijs tribus,& tamen libra Græca cõmunis, ipſa quoqʒ eſt unciarũ duodecim. Eſt& alia Attica libra, cuius meminit Rhemnius Pa- læmon, ponderis drachmarũ LXXVv. quar- ta uidelicet parte minor noſtra libra, cuius ſuprà mentionẽ fecimus: ſed improprie hãc libram uocitari ſuprà dixi. De Choëo nõmi nor eſt uariatio:nam Choa græcum, ſupra di de ponderib.& menfuris lib. 10 20 30 ximus latinum Congium eſſe, continereq; 40 ſex ſextarios. At diuus Hieronymus Com- mentariorũ in Ezechielẽ libro primo, Choa Atticum, ſextariũ Italicum eſſe dixit. Quam ſententiam ne improbem, autoritas quoque Plinij facit, qui lib. XlIII. de Nectarite uino uerba faciens, quod apud Dioſcoridem fie⸗ ri legerat, uncijs quinq; radicis as e quin- que muſti additis, uertit in ſextarios ſex, ut Atticum Choa apud autorem(quiſquis fuit, ſeu Dioſcorides, ſeu alius unde ipſe accepit) legiſſe eum credam. De eo etiam intellexiſ- ſe Athenæum arbitror, qui Rhyton(cuius uaſis etiam Martialis meminit) deſcribens, ſimile eſſe cornui dicit,& duos Choas cape- re,&ideo ſolis heroibus dari, utpote bibacio ribus. Nam& regibus Spartanorum in con uiuio Cotylas binas dari ſolitum fuiſſe, apud Herodotum legi, cùm cæteris ſola Cotyla da retur. Vnde oſtenditur aliquanto parciores uini ueteres fuiſſe, quàm nunc noſtrates ho⸗- mines ſint. Nam& Græca cantio Plauti in Sticho, ſolos denos Cyathos concedit, Ho- ratius nouem, quoniã tres prohibet ſupraà, rixarum metuens tangere gratia. Interpres . 50 60 tamen Ariſtophanis,& Suidas ab hac ſen- tentia diſsidere uidentur, qui cotylas octo in Attico Choẽo eſſe dixerũt, quaſi Athenien ſes cũ in Chœnice à cæteris diſſentirent, quã alij Chœnica dicebant, ipſi Choa appellarẽt. Quo fit neceſſariò, ut duplicẽ Choa eos ha- buiſſe dicendum ſit: alterũ, quo in humidis fortè utebantur, minorem: alterũ, quo in ari- dis, maiorem: uaſculum enim triticeũ Chœ nice anguſtius nullum ipſi habebant. Am- phora quoq; non eadem Athenienſibus& cæteris Græcis fuit: quandoquidem Palæ- mon ſcribit, noſtra amphora Atticam maio- rem etiam Vrna fuiſſe:unde conſequens eſt ut ſextarios habeat duos& LX X. ſitq; eadẽ menſura, quam illi medimnum dicunt, niſi quòd hæc liquidorũ, ille tritici erat. Cæteri Græci, ut interpres Nicandri ſcribit, etiam Metretam appellant, uel Cadum, ut& Palæ mon ait:nam Metreta& Cadus idem ſunt, ut ex quorundam ſententia etiam Pollux re fert. Heſychius quoq; amphoram& Cadum interpretatur eſſe αέ̈ρ̈⁴eνν Nec me mouet quod in impreſsis Dioſcoridis codicibus li- bro v. ubi de Helleborite uino agit, Metretã Choas"id eſt,x. pendere legatur: nam cor- ruptiſsimum illum locum quiſquis legerit, facilè deprehẽdet, deeſſeq́; arbitror 3, ut ſcri pſerit Dioſcorides Metretam eſſe Choas, id eſt, duodecim, quæ menſura eſt ſextario rum LXXII. Necab his quæ cõmuni cõſen ſu traduntur, ex ſingulari aliquo teſtimonio facilè recedendũ eſt, cùm maximè lubricus Græcis ſit error, in menſurarũ pręſertim no tis. Rpud Syros tamen metretam ſextario- rum CX X. fuiſſe, interpres Nicãdri ſcribit: ſicut medimnũ ſextariorũ cil. apud eoſdem, ut opinor, Syros. Cenſeo igitur Metretam, Cadum, Medimnũ, amphorã Atticam eiuſ- dem fuiſſeponderis, ut uidelicet amphoram noſtram pendant, itemq́; Vrnam. Hierony- mus in Eſaiam lib. II. uee⁴ρανκ interpretatur non Amphoram, ſed Lagunculam: uerùm ad formam uaſis magis reſpexiſſe mihi uide tur, quàm ad pondus. Supereſt ut de Mina dicamus. Et Atticam centum drachmarũ eſ- ſe, notius eſt, quàm ut probatione indigeat. Quapropter& Plinius ſupraà dicto lib. X xα* cap.ultimo, ſic legi poſſet, ut Mnam ſcribat, quam& noſtri Minam uocant, habere dra- chmas Atticas centum: quem locũ ita etiam Aàpleriſque recentioribus correctum uideo. Cæterorum autem Græcorum Paulus Ae- gineta Minam unciarum eſſe ſedecim autor eſt, Romanam uerò unciarum uiginti. At interpres Nicandri Minã ſimpliciter uncia- rum eſſe ſexdecim,& ipſe ſcripſit. Quæ ue- rò Italica mina uocetur, eſſe Libræ unius ſe- miſsis. Quæ ſententia mihi uidetur uerior, ut Græci ſextarium noſtrum non ſolùm ę- st, alienã ab ipſis uocem, ſed Italicam quo-/ que Minam uocent, quæ unciarum noſtra- rum quindecim ſit. Quapropter Plinius, cum apud ſcriptorẽ Atticũ Minam reperit, 494 Amphora. NMetreta. (adus. Aina. Lentis ſemen. Granulum. Chalcus. Ceration. Siliqud. Therme. Paroxis. Obolus. Gramma. Scrupulum. Coclear. Drachma. Olea. Carium Pon⸗ ticum. Chyme. Stagium. Sextula. Solidus. A4s5. Sicilicuus. Duella. NMoſtrum. Chyme. Stater. Mneſtron. Siclum. Carium regium Ectomorion. Cyathus Aegy⸗ Ptius. Libra Attica. D. Andreæ Alciat mentariorũ in Ezechielem XIIII. Staterem & Siclum tradunt obolos uiginti pendere, quia de Attieis obolis intelligi debẽt, de qui bus ſupraà dixi: nunc enim de communibus Græcorũ ponderibus ſolum loquimur. Sta- teres duo unciã, itemq; quod Græci magnũ Lytron dicunt, oboli XXx X V 1. Chymenm 495 496 uertit ſimpliciter Libram:minimũ enim Li- bra noſtra& Attica Mina differunt, nimi- rum quatuor ſolis Drachmis. At cùm ean- dem uocc ab alijs transfert, Libram, inquit, & Quadrantem: quod lib. X IIII. ubi de Oxy melle, itemq́; Cenchrite uino agit, poteſt ag- noſci: tametſi ſint, qui nõ ſatis in hoc Pliniũ probent. Sed ipſe uix mihi perſuadere poſ-— ſum ut exiſtimem in re tam ſeria Pliniũ non VIII. Vnciã, oboli ſeptuagintaduo. Cyathä, fuiſſe diligentiſs imũ: quoties enim de men- 0 unciæ duæ. quibuſdã id pondus conſtituũt, ſura non agitur, ſed de uaſculi forma, parum quod ν magna dicitur. Sed&oxybaphus, oOle. refert, ſi pro Xeſte, qui ſextarius eſt, argen- quem nos acetabulum dicimus, uncias duas Ox baphu. teum cyathũ dicat: aut pro Cotyledone, qui habet, itemq́; obolos duodecim, quæ quarta Accichulmn Heminæ capax eſt, acetabulum, qui Oxyba pars eſt heminæ, quam Cotylam Græci uo- Henina phus eſt ſcribat, quoniam tunc de forma ua- cant, quidam ex Latinis ctiã Lancem. Ethęc Cohl. ſis, non de menſura tractatur. Sed ubi de his quidem de ueterum mẽſuris, humentiums medicamentis agitur, quæ ex minima adie-& aridorum ponderibus dicta ſufficiant: un ctione, diminutionè ue ſalutem uelmortem de& menſurarũ, quibus nos in præſentia u- afferunt, quis credat tanti iudicij hominem timur, ratio iniri poteſt. Vncia enim apud Vnciunaus non fuiſſe oculatiſsimume Et hæc de maiori z0 antiquos eadem fuit, quæ& nunc eſt: cuius bus menſuris, ponderibusue fufficiant, mi- rei duplex eſt argumentũ. alterum, quòd Pli nores paucioribus attingendæ ſunt. Pondu- nius lib. X x✕ XIII. cap. 1III. autor eſt, aureos, . ſculum minimũ eſt lentis ſemen, cuius duo qui apud ueteres didrachmales erant, X v- .... d III. in libra fuiſſe: hodie uerò cùm noſter au- granulum tritici conficiunt. Granulo huiuſ modi paulò amplior eſt Chalcus, de quo ſu- reus drachmalis ſit, uidemus XC Vl. in eaa pendi,&paulo plus, propter Colybum&au praà dixi. Granula quatuor Ceration, id eſt, Siliquam pendunt. Eſt& Græcis Therme, ctoramentũ principalis moneræ. Alterũ eſt, quod etiamnũ reperiuntur uetera nomiſma itemq; Paroxis, pro leuiſsimo pondere, ſex uidelicet granulorum. TPres Siliquę obolum ta cum hac denarij nota, eiuſdẽ ponderis, conſtituunt: Oboli duo gramma, id eſt, ſcru 30 cuius drachma eſt noſtra. Denarium autem ꝑulum:Oboli tres cochlear, Rhemnio Palæ idem quod drachmã fuiſſe, ſuprà docuimus. moni& Iſidoro, licet interpres Nicãdri qua quod ſi qui leuiores denari reperiant᷑, id ex tuor dicat, quandoq;& nouem: ſed tuncde intertrimento euenit: uel quia aliqui princi- cumulato forteè intelligitur, cuius& L. Co- pes propter difficultates numarias leuiore lumella libro ultimo meminit. Oboli ſex dra pondere eos percuſſerint: quod quandoque chmam, quæ Atticis eadem eſt cum Olea, factitatum, Plinius eodem loco autor eſt, cu itemq́; cum eo quod Carium Ponticum uo- ius uerba præpoſterè in ſermonis contextu cant. eandem& cum Chyme uidetur exiſti- poſita, crucem fixere grammaticis, dum eo- maſſe Palęmon, niſi quòd Chyme ad menſu rum intellectum nequeũt aſſequi.nos ſic in ram, drachma ad pondus magis refertur. O- 40 telligendum arbitramur, cùm prius docuiſ- boli octo ſtagium, qui& ſextula Latinis di- ſet denarium decem aſſes ualere,& quatuor citur, cuius ponderis eſt aureus numus, qui ſextertios numos in denario eſſe, primo bel- Solidus in Iure appellatur. Sunt& ex Græ- lo Punico imminutũ pondus tradit,& tum cis qui Aueνν nuncupent, aliud uidelicet percuſſos fuiſſe aſſes dextantario pondere, pondus à noſtro denario, qui drachmæ At⸗ id eſt, duabus uncijs minus, unde& ſextan⸗ Sextcita ticæ ęquipollet. Oboli duodecim aſſem, quéẽ tarij dicti funt, quia ſextans illis deeſſet: ita Græci æosdoαν dicũt. eſt& Sicilicus, qui Pal- quinta parte facta lucri, diſſolutũ eſt æs alie- ladio,& L. Columellæ,& Plinio lib. XvlI. num. Duæ em̃ unciæ quinta pars eſt dextan cap. XXXII. autoribus, duas drachmas in tis. nectamen magno detrimento populiaf- ſe habet. Oboli ſedecim duellam Latinis. O- so fecti ſunt, ut Feſtuùs ſcribit, cum ſolum quin boli XVIII. Myſtrum paruũ, quod quidam tapars eis abeſſet. unde conijcit᷑ malè,& con & Chymen uocant: huius menſuræ nomen tra ueterum codicum fidem, hunc locumab latinum nec Columella quidem lib. ultimo, his corrigi, qui quinq; partes, non quintam cap. X ƹ: reperire potuit. Paulus tamẽ Ae- partem legunt: maximũ enim damnũ id eſ- gineta Chymen quandam magnam nomi- ſet, ſi pro duodenis ſolæ binæ unciæ reſtitue nat, quæ ſit obolorum X᷑ X XV I. Meminit e- rentur. Poſtea Hannibale res in Italia geren ius& interpres N icandri, ſed corrupto co- te, facti ſunt uncialesaſſes, ſic dicti, quòd alia vneilasſa dice, in quο uulgd legitur gve ‿νde, Prox- uncia ultra ſextantem alias deminutum illis laxs taxru as à-2u ννx dεᷣεα. Oboli uigintiqua- detracta eſſet. Ita reſi pub. dimidiũ lucrata eſt, tuior Staterem, id eſt, ſemunciã eiuſdem Pon so eius qd dempto ſextante lucrifaciebat. Mox deris Cuius NIneſtron,& Siclum, itemq; Ca maiore urgente neceſsitate, lege Papyriana, 11m Regium,& Ectomorion,& Cyathus Secunciales facti ſunt, detractaq; etiam alia Seeune Aegyptius,& Libra Attica. Nec me mouet uncia ſemis: quo fit, ut pro duodecim ſolæ quòd loſippus atq; Hieronymus libro Com ſeptem cum dimidio penderẽtur, qua ratio- 1 ne „ma L)hon nug gnam, itemq́; myſtrum magnum, oboli XL- 4 ſettertios numo N.ccccXI. pus ualebät unc lli aſſes ſecunc temporis, ca lun nongeatos: hoc gens ratiocinato Hactenus. Dedextario, ueſſu G.Agricola in uit Vantainter Latinos diſ ſurarumq; ration maduertiſſem, c quædã quaſi adue ſem ſi forte in me in iuſtos codices lielmus Budæus fecerat, decreuer ciare ne alioquin oliriſimultas, qu tamen non potui mere,quin erupe qui primus eum, exiſtimarit rem n quæ& nunceſt clil 6 ncdealtenm qwint d.IIl.autoreſt aulen rachmales erant o. ue uerò cum noſtera, ſdemus X CvLinez propter Cohybumaèa- dis monetæ Alterich unturueteranomim nota, eiuſdẽ ponder, eſtra Denariumaulen tuiſſe,ſupradocuimu- denarrepenaani, ida uelquizaliquiprin trates numarias ledlot lerintequodquandoqle odem locoautoreitd tein ſermonis contenl e grammadccio duner queñtaſequiwoſti mur, cumprius dori aſſes ualere,& qunnol denarioelſeprinobi- 5 Ondus nadi Atum es dextantario pondel, minus, unded ſeru, h ſextans ili deelei aiſſolumũ eſtæs le — 5 4,(lo ponderib.& menſuris lib.„⸗ ne ſequebat, ut ſextertius quatuor aſsibus, denarius ſedecim æſtimaretur. Sic ergo le/ genda eſt illa clauſula,& in ſuum locum re- ſtituendũ, quod peruerſum erat: Mox lege Papyriana Secunciales aſſes facti, placuitq; denarium ſedecim aſsibus permutari, quina rium octonis, ſeſtertium quaternis. Subijcit deinde Plinius aureum numum percuſſum, ita ut ſcrupulum ualeret ſeſtertios uicenos, quod efficit in libras, ratione Seſtertij qui tunc erat, denarios nongentos. poſt hæc pla- cuit X LIIII. ſignari ex auri libris, paulatimq; principes imminuere põdus: minutiſsimus uerò ad Xx LVIII. Notas enim numerales IIII itemq; III. imperiti librarij propter ſimilitu- dinẽ literæ m, millia ſignificare crediderũt: nec computatio Plinij uero abhorret, ut re centiores exiſtimarunt. Cùm enim in Libra ſint Scrupula cLXXXVIII. ſequit᷑ ualuiſſe ſeſtertios numos 5 7 60. hoc eſt, Denarios M. Ccccx. At tunc Denarij ſedecim aſsi bus ualebãt, unde ſi ſingulis diducantur ſex illi Aſſes ſecundum æſtimationem Pliniani temporis, ea ſumma redigetur ad denarios nongentos: hocq́; uerum eſſe de abaco dili- gens ratiocinator ſtatim deprendet. Sed hęc hactenus. Deextario,& Denario, Drachmaq́ ad uerſus G. Agricolam quædam diſputata:& Plutarchi in uita M. Antonij locus. Vanta inter autores cùm Græcos tum Latinos diſcordia in ponderum, men- ſurarũmq; ratione eſſet, cùm quandoq; ani- maduertiſſem, cõpofuerã in priuatũ uſum quædã quaſi aduerſaria, unde adiuuari poſ- ſem, ſi fortè in mentẽ ueniſſet id argumentũ in iuſtos codices redigere: deinde quia Gu- lielmus Budæus idipſum copioſe eruditeq; fecerat, decreuerã aliã potius materiã pertra ctare, ne alioquin mihi cũ eo poſſet ulla ſub- oriri ſimultas, quòd in pleriſq; diſſentirẽ:& tamen non potui eum libellum adeò fuppri- mere, quin eruperit in publicum. Quod ſi is qui primus eum edidit hoc fecit conſilio, qᷓd exiſtimarit rem literariam ſic quoq; augeri poſſe, habet nõ iniuſtam excuſationẽ: quòd ſi alia mente ab eo factũ eſt, poſſem Aelij Do- nati uerbis in eum inuehi, qui ſolebat dice- re, Dij male ijs faciãt, qui noſtra ante nos ede re feſtinãt. Tuli autẽ id ęquiore animo, quod literis ad me ſuis ſcripſit Budæus, haudqua- quam in malam partem ſe hoc accepiſſ e: cu⸗ ius exemplo nec ego eis iraſcar, qui à me diſ ſentiant. Fuerũt autem aliqui uiri docti, ſed ex ijs nemo acrius, nemo copioſius Agrico-/ la Germano medico, cuius omnia in mear- gumenta ſi uelim diluere, ingenti uolumine opus eſſet: at mihi uix ociũ ſuppetit, ut æ2ꝛQεε yæ hæc ſcribam: tuebor tamen arcem ipſam, nec ſinam cauſæ iugulum interim perfodi. Tria autem potiſsimũ ſunt, quibus ille tradi tiones meas ſubuertiſſe uidet᷑. Primũ, quòd Sextarium conſtitueram X v. unciarum eſſe plurimis quidẽ argumentis, ſed maximè Pli nij libro X XI. cap. ult. autoritate, qui drach- mas Xv. quartã heminę partem eſſe ait:cùm autẽ duabus heminis conſtet Sextarius, con ſequẽs eſt, xX X.drachmas in eo eſſe, id eſt, uncias Xv. Inquit ille, mirari ſe quod nõ a- nimaduerterim, de Græcorũ menſuris, non de Romanis Pliniũ loqui. Reſpõdeo, loqui- tur de Gręcorũ menſuris quo modo cum La ¹0 tinis conueniant, cenſetq; quod illis ſint x v. drachmæ, id nobis eſſe Acetabulum: quod il lis drachma Attica, id nobis eſſe Denarium. Atqui cum denariũ acetabulumqʒ dicit, de Romanis ponderibus intelligit. Alij ergo a- liter dixerunt, nempe Plinium de medicorũ ponderib. loqui, non de mercatorijs,& quæ in promiſcuo uſu eſſent. Subijcitq; Agrico-/ la, me falli, qui idem põdus denarij& drach- mæ eſſe exiſtimauerim. Sed& hoc haud ſa- A—.. ꝛ0o nèmultũ me moueritnam Sraulilor eſt autor Plinius, quàm ut tam facilè ab eius ſententia diſcedi poſsit, qui, Drachma, inquit, Attica denarij argentei pondus haber:quod non ſo lùm in medicis autoribus, ſed etiam in cæte- ris uerum eſſe ego arbitror. T. Liuius libro XXXIIII. autor eſt, redemptos fuiſſe mille & cc. captiuos, cõſtituto in capita quingen⸗ torum denariorũ precio, eamq́; rem centum talentis ſtetiſſe. Conſtat ex Iulio Polluce,& 30 alijs autoribus, ſex millia drachmarum in ta lento Attico eſſe: unde uel ſolis digitis com- putari poteſt, quingentos illos denarios, quingentas drachmas fuiſſe. Plutarchus in Antonio, luſsit, inquit, cuidam ex amicis da ri myriadas(ſic enim legendum ex autogra- pho græco, nõ millia, ut Leonard. Aretinus tranſtulit) uigintiquinq;: id Romani decies ſeſtertium uocant. Conſtat argenti ſeſtertiũ denarios habere Cc. quod Budæus oſten- 40 dit,& nemo nõ affirmat: unde ſequit᷑, idem eſſe myriadasdrachmarũ quod denariorum, quorum XXv. conſtituũt mille ſeſtertia, q́d ueteres dicebant decies, ſubaudientes Cen- tena millia numum, ut ex abaco quilibet dili gens numerator ſtatim cognoſcet. Siocʒ ſa- tis probatum eſt, idem Atticis eſſe drachmã, quod Romanis Denariũ, non ſolùm medi- cis, ſed& negociatoribus. Cicero epiſtolarũ ad Atticũ lib.x vI. epiſt. Cccαᷣα α. ſcri- 50 bit, Octauium dediſſe ueteranis qui Caſilini erant, denarios quingenos. At Dion libro XLIIII. Txyeαηςονσσ εασeάε, quod idem eſt. Alij igitur Plinium de uncijs menſuralibus intelligunt, non de ponderalibus, quas inter ſe diſtaſſe ex Galeno Agricola oſtendit, mi- raturq; quòd talem ego differentiam non ui derim, ſicut nec Budęus, nec Portius. Atqui ueriſimile eſt, etiam eos uidiſſe: ſed quia un- ciæ in menſuris primũ ut ponderib. concor- 6o darent inuentæ erant, maluerũt de ponderi- bus loqui utpote certioribus, cùm quæ men ſurales ſunt ex liquentiũ atq; aridorũ quali- tate uarient᷑:nec enim bilibre cornu, in quo menſurales unciæ ſint inciſæ, eiuſdẽ eſt pon 22 deris ſiuino impleat᷑, cuius ſi melle, uel triti- co, uel alia quauis materia: quę tamè egò ex- tra profeſſionis meę cãcellospoſita, medicis, ad quos hæc res magis pertinet, tractanda li bens relinquo, memor ſcilicet ueteris ſentẽ- tię, ſuę quenq; artis diſputatorẽ eſſe optimũ. d⁴i ππς ν εμαμς˙ εα v u, Ariſtoph.ꝓꝓxν. CL GALENI PERGAMENI DE PON DERRIBVS ET MENSVRIS, AN drea Alciato interprete. oNDys grauitate men⸗ ſor dijudicat, menſurã ua ſculi concauitate, ſiue ari do da, ſiue humens ſit quan- Atitas. Eſſe autẽ earũ quas dimetimur rerum tripli- ãÿõẽʒcem differentiam cõſtat: unam enim ponderts, alteram ſiccæ ſubſtan tiæ,& quæ in cumulum queat aggerari, ter- tiam humidæ. Plurima uerò,& quæ experiri nemo unus poſsit, ſunt huiuſmodi ponderũ menſurarũq; genera, uarijs regionibus, ua- rijs utentium moribus. Quapropter a nobis de his tantũ ſermo habebitur, quæ maximè in communi omniumuſu ſunt. De notis menſurarum& ponderum. Aeterum quoniam aliqui non integris literis, ſed per ſigna,& præſcriptas no- tas huiuſmodi demonſtrant, melius utiq; eſt & nos hac in re ueteres imitari,& in primis hoſce charactẽres declarare. Primũ quidem litera quoties ſuperadditum habet alpha, chalcum, id eſt, æreolum ſignificat, hac nimi 10 20 30 rum figura. Quòd ſio habeat, choa, id 40 eſt, congium, X. Si chœnicem, X. Si a cheman, X. Si uerò litera ꝶ deſcribatur, cu ius inferius cornu acuto accentui ſimilis re- cta linea ſecet, ceratiũ addito oſtendit, E. Quod ſi ſuprà habeat, cyathũ, Bè. Si o co tylam, id eſt, heminam, ². Si uerò circum- puncta linea omnino in obliquum flexa po- natur, obolum notat,, Si duæ circum- punctæ huiuſmodi notæ ſint, duos obolos, 3. At qui gramma, id eſt, ſcrupulũ faciũt, prima eius elementa deſcribunt addita recta linea,. Duæ autem coniunctæ, atq; alte- ra parte in angulum flexæ lineæ, uti duo cor nua, rectam drachmam conſtituũt, ¶. Cui cognominis eſt quam olcam uocant. Apud ueteres tamen olca per à ſcribebatur, cui in medio literao addebatur, A. Nos idem dra chmã olcamq;ʒ dicimus. At cùm à adiũctum habet, libram ſignificat, Nu. Aliqui tamen eadem litera acuto accentu ſecta idem demõ ſtrant,*. Cæterum quoties litera in ip- ſo ſui angulo o habet, unciam denotat, ſe. autem cui in ſummo meditullio ſit⸗ appo ſita, minam,. Si ueròv habeat, myſtrum, 50 60 K. Si« medimnum,. Sio modium, g. Si quando ⁊ ſcribas&, itemq́; adijcias tryblion feceris, v. At cùm · ſcripſeris,iu Xxtach locaueris, xeſtem, qui ſextarius eſt deſignabis,&. Si o appoſueris, oxybaph, So. Aliqui tamen xeſtem recta linea; ſecan tes conficiunt, ſic E. uerò adiacentè ha- bens heminam indicat, ν. Quòd ſi ¼ effi- giaueris addito ę, ceramium denotabis,„. De ponderibus. ME Attica& Aegyptia habet uncias 16. Mina Romana uncias 20. Libra uncias 1z. Vncia drachmas 8. hæ& olcæ quibuſdam dicuntur. Olca, quę&drachma, habet ceratia, id eſt, ſiliquas i8. Aiuntq; in ea eſſe tres ſcrupulos.In ſerupulo obolosduos. Habet autem obolus ceratia tria: Ceratiũ ue rò granula quatuor, hoc eſt, chalcos, ſeuæ- reolos duos, itemq; duas tertij partes: in obo lo quippe octo ſunt chalci. De humentium dimenſionibus. Talicum ceramium habet choas 8. Chus 1E 6. Neſtes cochlearia duo, quæ aliqui& triblia dicunt. Alij autem aiunt xeſtem pon-/ dus habere libræ ſemis. Tryblium ſ* 9. tale enim eſt cochlearij pondus.Idem aiũt& pen dere cotylam, id eſt, heminam. Habet autem & trybliũ myſtra magna tria, oxybapha tria. Oxybaphum autem cyathum ſemis cõtinet, Cyathus uerò chemas paruas ſeu myſtrapar ua duo.Si autem uelis humentis uſiæ ponde ra dijudicare, uarias omnino in examine ip- ſo differentias reperies, ut in olei,& uini,& mellis exẽplo dicemus:etenim meluino põ- deroſius quarta parte, itemq; decima eſt: quo fit, ut ferè tertia ponderis pars melli ac- cedat. Oleum autem melli& uino hoc diſtat, quòd mel oleo ſeſquiplum eſt: tantũ enim, itemq; eius dimidium pondus habet. at uinũ nona tantũ parte ipſo grauius eſt:plus quip- pe claritatis in oleo eſt, qd infrà ſcripta parti culari ponderũ formula oſtendimus, ex qua per ordinem quid cõmuniter hæc differant conſtituemus. Ceramiũ Italicum, quod& amphora, habet Olei. Vini. Mellis. libras 72. libras So. libras 108. Chus, qui& congius, libras 9. libras 10. lib.i3. ſemis. Neſtes, qui ſextarius, uncias 18. uncias 20. uncias 27. Cotyla, id eſt, hemina, uncias 9. uncias 10. uncias 13. ſem. Magnum myſtrum uncias 3. unc. 3. ſcru. 8. unc. 4. ſemis. Oxybaphum, id eſt, acetabulum, drach. 18. unc. 2. ſcru. 12. drach. 27. Cyathus drach. 12. ſeſcunc.ſcr. 4. unc. 2ꝛ. drac.2. Myſtrum paruum drach. 6. ſcrupulos 20. drach.9. Oribaſius autẽ ſecũdum Adamantinũ N5 10 Euſdemarau Ignorum I ceſſariam! dendam duxi,- nibus, ſi quae ſtulim poſsim tone dignoſce tur minam N. At gamma pudaliquospe gno,m. auerc deſt partem ſi rô Ain dextrar drachmam der eius dimidium quoſdam triob ris ſemilſem ine deſcribatur, obe nota 3, duos „conuerſum gra (uerò adiacen ſexarium oſten tium. cui chmam, 4. um aimenſonlu, im habet choꝛs 9. Chu learia duo, quxæ aliqu zutem aiuntxeſtempo mis. Tryblium on dondus em aiÜaäy heminam. Habetaurn agnatria, cobaphati, nyathum ſemis cötir- aas pamasfeumſſtraya dis humentis uvſiæponte Lomninoin examinen ries, utin olei,uinid nusꝛetenim mel uinopo- aree, itemg decim C aponderispats mellia⸗ nmelli dvinohocditi uiplum eſt:unti enim Im pondushadetaumm ſo grauius ckpluqup eſt, od infraſcriptapani mulaoſtendimus exon cõmuniter hæc . 501 de pond.& menſuris EX Galcno. 502 tor eſt, ſextariũ quidem Italicum uini men- ſura unciarum 24. eſſe, pondere uerò uncia- rum 20. cùm ſextarius menſuræ mellis duas libras ſemis ponderet. De aricdlis. 4 Egyptia artaba habet modios 5. Mo- dius Aegyptius& Italicus chœnices octo. Chœnix ſextarios 2. Sextarius ſemiſe xtarios duos, quos& heminas uocant. He- mina habet cyathos 8S. Atticus medimnusha bet ſemiſeſtaria, quæ hemiecta uocãt, 12. He miectũ chœnicas 4. Sic ſemimedimnus ha- bebit minas 49. xeſtas ↄ6. Huiuſmodi autẽ menſurarũ pondus exprimere haud facilè eſt, quòd hæ uſiæ trutinari non ſoleant. Ad hæc nõ modicũ inter ſe diſferũt, quemadmo dum medici in arte præſtantiſsimi ante nos Doctores mirum in modum declararunt. Einſdem argumenti incerti autoris de notis. S Ignorum notarumq; doctrinã utpote ne ceſſariam haudquaquam obiter perſcri- bendam duxi, ut in pharmacorũ compoſitio nibus, ſi qua ex ſignis notata inueniamus, ſtatim poſsimus ex ponderis ipſius ſignifica tione dignoſcere.Igitur cui literaꝰ adijcia tur ſ, minam ſigniſicat. à adijciente librã, . At gamma cum o, ſo, unciam: tametſi a- In Italis uerò congio utuntur, quo menſura ſextarij quidem inſunt ſex, hoc eſt, heminæ 12. pondere uerò drachmæ 720. aqua plu- uiali accepta, quòd ea iuſtiſsima ſit, nec un- quam mentiatur. Chœnix ſextarios habet 3. heminas 6. quod pondus Atticis Tryblion dicitur. Acetabulũ quarta pars eſt heminæ,. Habet uerò ſextarios põdere drachmas 120. Propriè autem Græcorum cotyla olei habet i0 libram unam, ſextarius duas: Italica autem olei ferè octo uncias, uini nouem. Id autem ſciendum, menſuris pondera non æqualiter reſpondere, propter materiæ differentiam. Ex Cleopatræ libro de mundicijs. Ina nomen ponderis habet uncias 16. drachmas 128. ſcrupulos 384. obo- los 768. thermos, ſeu quod idem eſt, lupi- nos 1¹52. ſiliquas 2304. chalcos 614 4. At- ꝛ0 tica mina habet uncias 12. ſemis, drachmas 100. ſcrupulos 300.obolos 6oo. thermos, ſeu lupinos 900. ſiliquas 1800. Ptolemaica mi- na habet uncias 18. drachmas 14 4. ſcrupu- los 432. OboOlos 864. thermos 1296. ſiliquas 2592. chalcos 6912. Libra habet uncias 12. drachmas 96, ſerupulos 288. Obolos 576. thermos 864. filiquas 172 8. chalcos 4608. Vncia habet drachmas 8. ſcrupulos 24. 0- bolos 48. thermos 72. ſiliquas 144. chal- pud aliquos per?& o id ſignificetur, hoc ſi- 30 cos 38 4. Vocatur autem uncia alio nomine gno, vo. uerò cui ſuperiectum ſit,„ννo, id eſt, partem ſignificat,&. Obliquum ue- ròô A& in dextram lineolæ partem deflexum drachmam denotat, in ſiniſtram uerò, eius dimidium=2. At Romanum s apud quoſdam triobolum, apud nos uerò ponde- ris ſemiſſem indicat, S. Quod ſi in obliquũ deſcribatur, obolus eſt, 2. Si duplex ea ſit nota 8, duos obolos oſtendit. Intus autem conuerſum græcum ſigma ſemiobolum). & uerò adiacentem habens xeſtem, id eſt, ſextarium oſtendit,&. At cui v inſit, cya- thum&. o cui à adiacet olcam, id eſt, dra- chmam, a. De ponderibus. Ina Italica drachmas habet 144. Juxta Atticos uerò 122. Quo fit ut illa librã unam ſemis contineat: Attica uerò librã tan tum, unciasq́ʒ tres,&pręterea drachmas qua tuor. Vncia Athenienſibus drachmas habet 7. Italis 8. Drachma ſcrupulos habet 3. quo rum in uncia 24. ſunt. Libra uncias 12. Di- drachma olcas, ſeu quod idem eſt, drachmas 2. Scrupulus habet obolum unum, chalcos 4. Obolus habet chalcos 6. Chalcus autem & ſiliqua omnium ponderum minima ſunt, & æquando trutinæ examini imponuntur. Medimnus habet ſemiſexta 12. Semiſextum choas quidẽ duas, chœnicas uerò 4. xeſtas 8. Quo fit, ut medimnus chœnicas habeat 48. Xeſtas 129. Chœnix cotylas, id eſt, hemi nas habet 8. xeſtas 4. Xeſtes heminas 2. ya thos 12. Et ita plurimi Græcorum metiãtur. etiam quatruſsis Italicus. Drachma habet ſcrupulos 3. obolos 6. thermos 9. ſiliquas 18. chalcos 48. Italicus denarius habet dra- chmam unam. Eſt& drachmæ cognominis, quæ Aegyptiaca uocatur, ſextam tantũ At- ticæ drachmæ partem pendens, ut quæ ſolũ obolum habeat. Scrupulus habet obolos 2. thermos 3. ſiliquas s. chalcos 16. Obolus habet thermum unum ſemis, ſiliquas 3. chal 40 cos 8. Semiobolus habet ſiliquã unam cum dimidia, chalcos 4. Thermus habet ſiliquas 2. chalcos 3. Atticus uerò ſemiobolus ſuprà dicti ſemioboli quatuor quintas partes ſolũ habet. Vnde& ſiliqua Atticos chalcos 2. itemq́; chalci duas quintas partes habet: cùm aliàs chalcus ſemioboli quarta pars ſit, quip- pe 4 chalci ſemiobolum faciũt, Stater pen det drachmas 4. unde& tetradrachmon di- citur. Cuius ponderis eſt& quod dupondiũ so uocant. Similiter& regium Carium, ſeu ba- ſilica nux. Cheme magna habet drachmas 3. parua autem drachmas z. As, ſeu Aſſa- rion, drachmas duas. Cochleariũ drachmã unam. Cyathus habet drachmas 10. ſcrupu- Ios 30. Obolos G6o. thermos 90, ſiliquas 180, chalcos 480. Eſt& cyathus heminarum é, Hemina menſura quidem continet cyathos 6. Pondere uerò drachmas 60. uncias 7, ſe- mis. ſcrupulos 180. obolos 360, thermos 60 540. ſiliquas 1080. chalcos 2880. Tryblion eiuſdem eſt menſurę cum hemina, nimirum cyathorum 6. Pendet autem drachmas éo, NXeſtes menſura habet heminas 2. pondere drachmas 120. Vocatur ab Aegyptijs Inium 22 2 acetabulum, habet heminas 4.& ſeſquicya- tchum: pondere autem drachmas 15. Con- cha magna idem menſuræ& ponderis ha- bet, quod& acetabulum. Concha minor ſe⸗ micyathi menſuram habet, pondus drach- mas 5. Myſtrum magnũ ſextadecima par- te heminæ cõficitur, drachmis ſcilicet tribus & ſemiſſe, itemq; quadrante. Quod autem paruum dicitur, heminæ duas& uiginti par Caleni de pond. & menſuris lib. 2 tria, id eſt, acetabula quatuor: magno enim myſtro ineſt acetabulum, itemq́; eius triens, Habet autem acetabulum cyathum cum di- midio. Cyathus uerò habet chemas paruas, ſeu myſtra parua duo. Dioſcoridæ. E chariſsime de menſuris& ponderi- 3 3—*..„. bus cuùm ſic cenſerẽ, àminimis incipien tes habet, item ſiliquas i. Chus, id eſt, con 0 dum,& aduſq; minam multiplicando aſcen- gius, menſura quidem heminas Atticas 12. habet, ſextariorum dimidio minus, nempe ſex, chœnicas 4. pondere uerò drachmas 7²0. Chœnix menſura heminas tres, pon- dere drachmas iso. habet. In re ruſtica repe ritur cotylam tertiam uel quartam eſſe ſexta rij.Choa autem ſextariorum 9. heminarum 15.& Amphoram ſextariorum 36. cotylarũ 48. Metretam ſextariorum 72. cotylarum dendum duxi. Siliqua idem pondus habet chalco. Obolus chalcos habet 3. Vnde& ſe miobolus ſiliquam eiusq́; dimidium pon- dus habet. Scrupulus habet obolos duos, id eſt, chalcos 6. Drachma ſiue Olca habet ſcru pulos 3. hoc eſt, obolos 9. Vncia uerò dra chmas habet s. ſcrupulos 24. Libra habet uncias 12. drachmas 96. Mina ſecundum medicorum uſum habet uncias 16. quod eſt 96. Medimnum uerò ſextariorum 102. he- 20 drachmas 128. Italica autem uncias 18, hoc minarum 136. Apud Syros autem metreta ſextarios 6. habet, at Italorum 120. Tryblion & Oxybaphum quartam ſimiliter heminæ partem habent. Cyathus heminæ pars eſt ſexta. Aliter de eiſdem. Ina Attica habet uncias 12, alia mina uncias 16. Ptolemaica 18. Libra ha eſt, libram unam ſemis, drachmas 144. Ale xandrina mina habet uncias 20. hoc eſt, dra- chmas 160, De humentibus. Eramium, id eſt, amphora, habet libras 80. Vrna libras 40. Congius libras 10. Semicongius libras 5. Sextarius libram unam, uncias 8. Hemina, ſeu Cotyla, uncias bet uncias 12. Vncia drachmas 8. Drach- 30 10. Acetabulum, quarta pars heminæ, habet ma ſcrupulos 3. Scrupulus obolos 2. Obo lus lupinum unum cum dimidio. Lupinus ſiliquas 2. chalcos autem 5. Atticus ſemio- bolus alterius ſemioboli quinta parte minor eſt. Siliqua autem Atticos chalcos 2.& u- nius decumam partem habet. At Chalcus ip ſius ſemioboli eſt quarta pars. Stater habet drachmas 4. quem& ideo tetradrachmon uocant,& dupondium,& Baſilicũ carium, & Chemen magnam: nam parua ſolas dra- 40 micongius libras 4. ſemis. Sextarius libram chmas duas cõtinet, ſicut& as, ſeu aſſarium, cochlear unum. Incerti autoris de menſuris& ponde ribus ueterinariorum. Nia habet drachmas 8. Drachma ſcru pulos 3. obolos 6. Hemina habet un cias ¹z. acetabula duo. Acetabulũ cyathos 3. Cyathus myſtra 4. Cochlear myſtri dimi dium. Oxybaphum facit uncias 6. Cyathus 5o uncias 2. Myſtrum uncias 2. cum dimidia. Cochlear ſcrupulos 6. Drachma ſcrupu- los 3. Obolus facit ſcrupulum. Sicilicum unciam ſemiſſemq;. Myſtrum cochlearia duo. Sic eſſe traditur cochlearium unciarũ 4. Mina habet uncias 15. drachmas uiz. ſe- mis. Libra habet drachmas 6. Denarium ſcrupulos 4. De humentibus. 63 JLilad uas, quod Amphora dicitur, ha- Ibet congios s. Congius ſextarios 6. Se- xtarius heminas 2. quę& Tryblia dicuntur: pendunt enim idem, hoc eſt, myſtra magna uncias 2. ſfemis. Cyathus, ſexta pars heminę, unciã unam ſemis,& ſcrupulos 4. Cheme, quæ eſt cyathi pars quarta, habet drachmas 3. ſcrupulum unum. id autem eſt cùm aquę, tum& aceti pondus: aiuntq; pluuialis aquæ adimpleri uaſculum, certiſsimamq́; hanc eſ- ſe ponderis rationem. Chus, ſiue Congius, habet drachmas 720. Amphora habet libras 7². Vrna libras 36. Congius libras 9. Se- unam ſemis. Hemina, quæ& Cotyla eſt, un cias 9. Quartarius uncias 4. ſemis. Aceta bulum, heminæ quadrans eſt, habet uncias 2.& ſemiſſem ferè. Cyathus, qui ſexta eſt he minæ pars, habet unciã ſemis. Cheme, cya- thi eſt quarta pars, habet drachmas 3Z. De melle. Ellis amphora habet libras 120. Vrna libras 6o. Congius libras 15. Semi- congius libras 7. ſemis. Sextarius libras 2. ſemis. Hemina librã unam, uncias 3. Quar- tarius habet uncias 7. ſemis. Acetabulũ un cias 6. ſemis, itemq; drachmas 2. Cyathus habet uncias 2. ſemis. Cheme, quia quarta eſt pars cyathi, drachmas 5. De menſuris. Edimnus habet hemiecta, id eſt, ſemi- ſexta 12. Hemiectũ choas duas. Chus chœnicas 4. Chœnix heminas Atticas tres, pondere uerò habet drachmas 180. Chus ue rò eſt menſura heminarum 12. Atticarum, at pondere drachmarũ 720. Sextarius autem duabus noſtraexcipia Alumere. Na ctata ſunt, ut inuitare adea deripoteſt currere uos u inrebus tem quichm bien dederitis, ſub ti. Quæ om mittere conſij diaattrecqare huiustam deptiſunt ſ tiinhis ruddi lcitats culm cllima ſintm dkerteropr ere continet, res abſterre 1 dn congreſl uenra — 8 ſui ru 8 l proficer C memilug. amphora habetling 8 40. Congius lbus ras 5. dextarius librm nina ſeu Cotjla ncis araaparsheminæ hrdet hus, ſextaparshemin, ſcrupulos 4. Cheme, Duarta habet drachms id autem eſtcimaqu, raiuntq;pluuialisaqpe ceniſsimamq; hancel n. Chus ſiue Corgi .Amphoralmbetlbrs Congius libras 9. de ſemis,dextatiuslbum, a, quæd Coplaeitm uncis 4.ſemis. Ach drans eſt, habet uncs Chathus,qui ſenaetbe ñ ſemis. Cheme’ce aberdrachms;. melle. ahabet libras no V ongius libras ij 505 And. Alciato interprete. 5os duabus heminis cẽſetur, cùm drachmas 220. pendeat. Hemina cyathos habet 6. pondus drachmarũ 6o. Hanc autẽ Attici nõ ſolùm Cotylam, ſed& Tryblion uocant. Acetabu- lum menſura eſt heminæ quarta pars, nem- 3. In regio Cario, ſeu nuce magna, unciæ pe cyathus unus ſemis: pondus uerò habet ſunt 7. in pontica una: in balano, id eſt, glan drachmas 15. Cyathus eſt drachmarũ decẽ. de, dimidium eſt drachmæ: in Aegyptio Cya Cheme eſt cyathi pars 4. drachmarum 2. ſe- mo, id eſt, faba, obolus ſemis: in orobo, id eſt mis. Magnũ myſtrum octaua& decima pars eruo, chalci 2. eſt heminæ, drachmarũ ſcilicet trium, ſcru- GALENI de ponderib.& menſuris finis. puli unius. Paruum autem myſtr eſt ipſius heminæ pars uigeſimaquarta: habet drach- mas 2. ſemis. Iuſtiſsimũ autẽ myſtrum ſcru- pulos habet 8. Cochlearium uero ſcrupulos 4 ND. ALCIATVS SvOo LBOPOLDO DICKIO. ORATIONEN, quam fuperioribus annis frequenti gymnaſio habui, cum æditurus eſſem) nemo potior mihi uiſiis eſt, cut eam mitterem, quàm tues, Leopolde chariſvime, cùm ob amorem erga te meum, tum ob latinæ linguæ peritiã, quam cum Juris ciuilis prudentia ita con iunxiſti, ut dubium reliqueris, utra magis præualeas. Leges itaq; qualemcunq; hanc lucubra- tionem noſtram, amoris noſtri monumentum. Tu uale. D. ANDMREAAE ALLGIA I IVRISCGONSVLTI ORATIO IN LAVDEM IVRIS CIVILIS, principio ſtudij habita cum Auenione profiteretur. Ogitaui ſæpenumero, animiq; incertus mecum uolutaui, Audi- tores præſtantiſſimi, an præfatione aliqua mihi pro felici ſtudio- rum huius anni auſpicio uobiſcum opus eſſet. Cum enim ex ſupe riorum annorũ uſu exploratiſſimũ haberem, quo uos animi deſi- ctata ſunt, ut multiloquio orationũ ceu auctario aliquo non indigeant:& qui uos inuitare ad ea capeſſenda uelit, non ſatis induſtriam ueſtram perſpectam habere ui deri poteſt, qui ad id adhortetur, ad quod ſponte, uelisq́;& remis, quod dicitur, ac- currere uos uideat:poſſetqʒ non immeritò mihi obijci, non tam quòd ſuperuacuis in rebus tempus cõtererem, quàm quòd ueſtris de ſtudijs nullam fiduciã cõciperẽ, qui cùm biennio cõtinuo ſummũ moderationis, induſtriæ, attentionis exemplum dederitis, ſubuereri uiderer, ne in præſenti quoq; anno eoſdem mores nõ præſtare tis. Quæ omnia cùm uera ſint, non tamen à maioribus noſtris inſtiturũ morem o- mittere conſilium fuit, tum ne uideremur manibus quodammodo illotis hæc ſtu/ dia attrectare, tum etiam, quòd ſapientiſſimi illi patres optimè præuiderũt, ſemper ab huius tam excellentis diſciplinæ laudibus incipiendum, ut qui eius cognitionẽ adepti ſunt, ſibijpſis, quòd tantum boni habeant, gratulari poſſent: qui uerò initia- ti in his rudimentis uerſantur, diligentius alacriusq́; operi inſtent, ut ad ſummũ fe licitatis culmen tandem perueniant. Cùm enim pulcherrima quæq; eadem& diffi cillima ſint, meritò& Iuris hæc prudẽtiæ ars, qud dignior, honeſtior. laudabiliorc; eſt cœteris profeſſionibus, ed& ſummas in ſe difficultates, inextricabilesq; nodos ferè continet. Quapropter ne in ipſo limine, uixch apertis ſtadij carceribus, iunio- res abſterreantur, æuum fuit ſingulis annis eos admoneri:& ſicut in ipſis bello- rum congreſſibus ſono tubæ equos, ſic præceptoris uoce candidatos ipſos ad ſtu⸗ dia hęc addiſcenda animari. Quãuis enim ſtrenuis ipſis ueteranisq; militib. uirtutẽ uerba non addant,& quem res ipſa, euidensc; periculum non moucat, uix ulla im- peratoris ſui oratio poſſit impellere:tyronibus tamen ipſis conciones iſtas non pa- rum proficere uſu uidemus, qua ratione& tum demũ ingentes ſpiritus concipiũt, cum præeuntem, animosq́; ſibi facientem ducem ſequũtur. Idem etiam in literaria hac militia quotidie deprehendimus, poſſemq́; ueterũ qᷓplurima exempla in hanc 22 3 D. Andreæ Alclati rem afferre, ſed ſatis nos noſtra ætas inſtruit, in qua ex ſtudioſis uix decimus quiſ- que eſt, qui non abſterreatur,& ad doctoris apicem aſcendat:O ſicut apud Græcos artiſices, qui cytharcœdi eſſe nequeunt, tibicines fiunt, ſic ex eis, qui ob has difficul/ tates in luriſconſultos euadere non poſſunt, uel Pragmatici, uel Cauſidici efficiun tur. Non iniuria igitur iſtud orandi munus multis utile, pluribus neceſſariũ, apud uos ſuſcepi, non quòd de ueſtra erga me beneuolentia, attentioneq; eſſem dubius, ſed quò peritiores ipſos cõſolarer, eosq́; ſuorum ornamentorũ admonerem: iunio res uerò bona ſpe implerem, ut facilius in huius diſciplinæ amorem incitati, in hoc albo nomen darent. Adeſte ergo,& dijs fauentibus, benignas nobis aures præſta- lumuia find⸗ te. Dicendum in præſentia eſt de legibus, quarum origo omnis& fundamentum mentum legi. eſt iuſtitia. Cæterum tam latus eſt de his dicendi campus, ut huius materiæ uel in- tegra autorum uolumina extent, tum etiam Pane tandis id præſertim cauſam præſtitit quòd ſin gulis annis a gyrici quamplures, quibus reci profeſſoribus id argu⸗ mentum ſemper tractatum ſit. Quo fit, ut plerunq; eadem à docentibus pro ſugge ſtu audiantur, qui, ſicut mali medici ſolent, qualicunq; oculorum ægritudini idem emper collyriũ imponunt. Quos ego hac in re minimè imitari cõſtitui, cum quòd infelicis, ingratiq́; ingenij ſemper exiſtimaui de aliorum uerbis pendere, nihilq́; de ſuo conferre, tum quòd non iſtorum more multa, ſed pauca& utilia diſſerere me- Leges adjs liusduxi. Igitur ut ab earum origine exordiamur, crediderũt anti qui autores à dijs fropagate, immortalibus leges primum eſſe propagatas: Cretenſem enim Minoen à Ioue, La cedæmoniũ Lycurgum ab Apolline, Solonem Athenienſem à Pallade, edoctos: quod ut pleraq; alia myſticè ab eis dictum eſſe crediderim: ſiquidem ut locum le/ ges ſibi uendicare poſſint,& maxima cum ſapientia conditas eſſe oportet,& à ſum/ mo iure, quod Crucem ueteres dixerun t, procul abeſſe, bonum æquumq; reſpice/ re. Ad hæc eas ad principis curam pertinere, quibus ſi ipſe uixerit, cæteris clariſſi- mo erit exemplo, audacterq; ſubditos in earum obſeruationem cõpellet, quas ipſe quoq; inuiolatas, ſacroſanctasq́; habeat. Apollinem enim, quòd Planetarũ poten- tiſſimus ſit Sol, potentiæ ſymbolum eſſe exiſtimarunt: ſicut Palladem prudentiæ, Iouem æquitatis atq; clementiæ, unde& à iuuando nomen à Latinis acceperit. Po tuerunt fortaſſe etiam ab Hebræorum uoluminibus ſententiam hanc accepiſſe, in quibus Moſen à Deo opt. max. decem leges habuiſſe legitur: idq́; proculdubio ut credamus, Chriſtiana ueritas admonet: cuius etiam aliqui autores tradunt, Plato- nem cùm in Aegyptum ueniſſet, eos libros reuoluiſſe,&mutatis nominibus, de eis multa in ſiium opus tranſtuliſſe. Quapropter eius theologia non multum à Chri- ſtianorum traditionibus diſcrepat. Cæterum utcunque ſit, ſiue rei ueritatem ſecu- ti, tam nobilem legibus originem dederint, ſiue ad myſticam interpretationem re/ ſpexerint, abundè conſtat, quantum honoris deferendum eſſe illis cenſuerint, qua- rum præſtantiam ex eo facilè iudicauerunt, cum cæterarum artium originem non ad deos immortales, ſed ad homines retulere, qui demum inuentionis ſuæ præmiũ hoc habuerunt, ut in deos referrentur. Sic Medicina Ae ſculapiũ, Aſtrologia Ath⸗ lantem conſecrauit. Ipſam uerò legum prudentiam ab ipſis maiorum gentium qijs in homines transfuſam, diuino quodam cultu meritò exci piendam exiſtimauere, à Ioue ipſo ceu præcipuum quoddam donum mortalibus traditam, à iuſtitia ner- uos accipientem, à prudentia intellectum, à fortitudine executionem:cui ſi diuinæ uirtutes hæ abſint, non iam leges dicuntur, ſed hominum carnificinæ, ſed ſeditio- nes,& quoduis potius aliud, quàm leges. Neq; enim uerba ipſa,& quod uel mem- Lex quid. branis ſcribitur, uel ære figitur, Lex eſt, ſed quod iuſtitia dictante, æquitate præ- uia, bono conſilio profertur, uerum Legis nomen habet. Alioquin& Saturnini,& Gracchorum,& C. Marij per uim& Tribunitij furoris im potentiam lata plebiſci- ta, Leges dicerentur: quod minimè antiqui illi patres conceſſerunt, qui Juris Ciui- lis ſcientiam nunquam ab æquitate ſeiunxerunt, qui hanc profeſſionem ita exer- cuerunt, ut bonum neminem oppugnarent, innocentes& miſeros tutarentur: ea inſtructi, improborum captiones, dolumq; malum euitarent, pœnas& ſupplicia in malos& condignos aduerterent, Chryſippi Præcepta ad unguem obſe ruarent. Is iuſti/ ſefdes culla, tes accepti:qu polleracque l curq; ſe imdec ntionibusq;p nis proculdul liblegibus 6 inde aperillim misuſque tem Nan ð eloqu mllorum cuuſ ilalententia,q ne dicat: ſicut: mi delicta ulci gum ſcentiæc ſequitur, Mdem rumchambagi ſs comite Mi ptatibuschnõ: dum tradi qu turmus primus nonæ, dic tres cum reipſaaul tur. die Phaar dehllaliidini um malo ſuc bratjiudicjjre tis inguntur ddprofeſliond Kiquiautores; dß Nnoenälouela Dällade, dod. uidem utlocum h lie oportet&aſun æquumc; reſpia, xerit, cætenss dariſi- ncõpellet, quss iye d Planerarlpote- allademprudentis atinis accperi. o im hanc accepiſleim idc; proculdubiou tores tradunt, Dlawo tis nominibus decs non multumaCh7, de rei uentatemſec interpretationem 2 Ilis cenſuerint quy rtiumoriginem ſo- Oratio Auenionc habita.* Is uſtitiæ imaginem ita expreſſit, ut puellari uirginis forma, aſpectu uehementi, luminibus oculorum acerrimis conſpiceretur, quòd uidelicet Iudicem incorrupto eſſe iudicio, ſanctum, ſeuerum, contra improbos inexorabilem, ui& maieſtate æquitatis, ueritatisq́;, terrificum eſſe oporteat. Quapropter memoriæ traditum eſt, magiſtratuum ſtatuas à Thebanis ita ſolere formari, ut ſine manibus eſſent, principum uerò clauſis oculis: nimirum eam iuſtitiæ naturam eſſe oſtendentes, ut incorrupta ſit, nec precio, precibusue, aut alienæ ulli uolu ptati cedat. Cum itaq; tot egregijs uirtutibus Legum hæc prudentia præcellat, quæ omnes ad eam pro- ducendam in unum conſpiraſſe uidentur, nõ eſt mirum ſi clariſſimas quaslibet ar- tes in ſe aut contineat, aut fulgore ſuo exornet. Et ut ab eloquentia incipiamus, tradunt antiqui autores, in primæua illa rerum humanarum infantia fuiſſe ho- mines inſociabiles, qui per montes agrosq́; paſſim,& beſtiarum more uagarentur, non diuinæ religionis, nec humani officij memores, quiq; omnia ſola fortitudine pro uiribus corporis adminiſtrarent, donec ſiue Mercurius(ut Plato& Ariſtides credidit) ſiue quilibet alius uir ſapiens eloquentiæ artibus adiutus, accommodata oratione eos congregauit, quantumq́; in ſe utilitatis mutua conuerſati 0,& ſtudia ciuilia haberent, admonuit. Sic humanum genus mite& manſuetum effectum eſt, ſic fides culta, ſic mutuis officijs certatum,& exutis agreſtibus illis moribus, melio res accepti: quæ omnia eloquentiæ debemus. Nec enim fieri potuit, ut qui plus poſſet, atque uiribus in cœteros præcelleret, ad ius ſine ui uellet deſcendere, patere- turq́ʒ ſe imbecillioribus æquari, niſi magni alicuius Oratoris eloquentia allectus, rationibusq́; perſuaſus eſſet. Quæ eloquentiæ gloria cum noſtra hac arte commu- nis proculdubio eſt: nec enim fidem ſeruare, iuſtitiam colere, ſimultates abolere, ſub legibus eſſe, eloquentiam magis, quàm profeſſionem hanc noſtram reſpicit, ut inde apertiſſimè deprehendi poſſit, ſtudia hæc ſimul iuncta eſſe,& ab antiquiſſi- mis uſque temporibus inuicem ſuffragantia,& quorum alterum altero indigeat. Nam ð& eloquentia, niſi iuſtitiæ annexa fuerit, Reipublicæ calamitatis, omniumq; malorum cauſa eſt. Quapropter ab omnibus ſapientibus laudata eſt Antiphontis illa ſententia, qua non eſſe fas dixit, eum qui maleè fecerit, idcirco ſeruari, quòd be- ne dicat: ſicut nec eum, qui rectè agat, ob malum aliquod uerbum perire, cum ani- mi delicta ulciſci, non linguæ lubricum, æquum ſit. Meritò ergo eloquentia Le- gum ſcientiæ quædam quaſi ſoror, ſine ea nullam maieſtatem autoritatemq́; con- ſequitur. Idem& in Poetica arte ſenſerunt Platonici, dum ſub figmentis, uerbo- rumq; ambagibus tradiderunt ſapientiæ ſtudia à Poëtis celebrari ſolita. Sic Vlyſ- ſes comite Minerua, omnia monſtra ſuperat, Tyrannos conficit, blanditijs, uolu- ptatibusq́; nõ allicitur. Sic Prometheus prouidentiæ dono uulturi iecur depaſcen dum tradit, quod ſapientiæ, præſcientiæq́; ſymbolum id animal repręſentet. Sic Sa turnus primus regnat, quòd potiſſima principibus cura eſſe debeat popularis an- nonæ. Sic tres Harpyiæ tria iuſtitiæ genera indicant, Cùm aliena deſiderantur, cum re ipſa auferuntur, cum ablata, ne ad dominum peruenire poſſint, clam haben tur. Sic Phaëton temeritatis, Cyclops impietatis, Phineus auaritiæ, Cacus furti, Scylla libidinis pœnas dederunt. Sic Midas non eſſe temerè Iudicibus maledicen-/ dum, malo ſuo didicit, nimirum aſininis auribus deformatus. Sic Paris, conſtu- prati iudicij reus, malè mulctatur: quæ omnia hisqʒ ſimilia quamplurima, à Poë- tis finguntur, ut animos mortalium ad ueræ iuſtitiæ cultum deffectant: quod etiã ad profeſſionem noſtram pertinet. Alioquin ſi Poeẽtæ uel Grammatici à iuſtitia ab horreant, uerum erit quod in illos Dion Sophiſta contorſit, eos uidelicet ab Ho- mero Vlyſſis errores quotidie inquirere, ſuos uerd minimè. Cui& illud ſimile, Philoctetæ mala bene cantitant, ſua bona malè diſponunt. Ad Philoſophiam ue- nio, quæ ita cum hac profeſſione coniungitur, ut altera ſine altera eſſe nullo modo poſſit. Nam ea demum uera Philoſophia eſt, quæ iuſtitiæ inhæret. Quapropter legumlatores illijpſi ueri ſunt Philoſophi. Sic Solon ab Athenien ſibus, ſic Zaleu- eus Locrenſibus, Charondas Thurijs, Pheidon Corinthijs appellati. Qua ratio- ne etiam uidemus celeberrimos quoſq; huius ſectæ autores de Legibus ſcripſiſſe, 12 4 luſtitiæ imago. Eloquentiæ effe ctus. Eloquentia lu⸗ riſconſulto ne⸗ ceſſaria. philoſophia le⸗ gali ſcientiæ cõ⸗ iuncka. z5) D. Andreæ Alciati ut Chryſippus, ut Plato,& Platonem imitatus M. Cicero. Quid aliud habent Ari ſtotelis Ethica, Politica, Oeconomica, qᷓ;ᷓ priuatas publicasq́; ſanctiones,& quam quiſq; iuſtè ſancteq́ʒ uiuendi legem ob ſeruet? Neq; enim ueteres illæ tritæq; alter- cationes, de uniuerſo, de materia, de ideis, de cauſis, de inani, de motu, cæteraq; hu- iuſmodi, ſeu phyſica, ſeu metaphyſica reſpiciant, quicq́; habent ad ueram ſapien- tiam pertinẽs, cum propter incertitudinem, tum duòd ea ſola uera eſt Philoſophia quæ probum, ſyncerũ, incorruptũ hominem efficit: quæ utilitas minimè de eis de/ certationibus habetur. Vnde ille diuinus Plato cenſuit ſapientiam, quæ à iuſtitia ſeiungatur, calliditatem eſſe, nec quicq́; ad uirum bonum pertinere. 8i igitur ciuili-/ bus ſtudijs iuncta ſit ſapientia, tunc demũ nomen ſuum retinet: ut meritò nos ue- ram Philoſophiam colere, cęteros ſimulatam, VIpianus ſenſerit. Bandem cõditio- nem ſequitur etiam Theologia, quæ, ſeu antiquiſſimã illam Orphei& Muſcire- ſpiciamus, ſeu recentem,& à Chri ſtiana lege exortã, tota ab his ſtudijs pendet. Scri pſit poeta Tragicus Buripides, cum belluinam uitam prius homines agerent, legi⸗ bus latis cœpiſſe eorum facinora coerceri. Cæterũ cum manifeſta tantùmodo pu⸗ nirentur, ne clam quoq; peccaretur, à uiris prudentibus perſuaſum cæteris fuiſſe, extare in cœlis deos immortales, his omnibus infeſtos, qui propter ſecreta facino- ra pœnas legibus non dediſſent. Sic legis prudentia, Theologiacq; eandem ob cau- ſam fuerunt introductæ, ut ſcilicet obuiam iretur delinquentibus: alteraq ſecreti mali, altera manifeſti uindex eſſet: ut non iniuria nos Theologi appellemur, qui iu- ſtitiam colimus, qui diuina ſtudia profitemur, qui, ut pietate maxima ſuperi colan/ tur, introduximus. Senſit& idem Plato, exemplumq; Indicæ cuiuſdam gentis ad- ducit, in qua non qui ſacrificandi peritior, ſed qui rerum gerendarum prudentiſsi- mus eſt, ſacris præficitur, nihilq́; aliud precibus à dijs immortalibus petit, quàm iu ſtitiam. Nam& cùm Neoterici peccatum eſſe diffiniuerunt, id faciendi uoluntatẽ, quod iuſtitia uetet, nõnne apertiſſimè nequaq́; nos poſſe ſcire, quid ſit peccatũ(q̊d Theologici muneris eſt) oſtenderunt, niſi id prius perſpexerimus, quid uetet uel permittat iuſtitia, quod ad legalem profeſſionẽ pertinet? His adde tot nobis cum eis cõmunes materias, de ſumma Trinitate, de Baptiſmo, de Hæreticis, de Buchari ſtia, de pœnitentijs& remiſſionibus, de poteſtate clauium, atque his multa ſimilia: quibus facilè oſtenditur, quæ uerè ad rerum diuinarũ ſcientiam pertinẽtia ipſi tra- ctant, à noſtra profeſsione fuiſſe accepta: quæ uerò propria habent, uix ad Theolo- giam pertinere, qualia ſunt infinita altercationum uolumina, innumeræq; ineptæ uæſtiones, quæ id in diuino cultu poſſunt, quod canis in balneo. Porrò& apud Aarrros Mercurius, cui Triſmegiſti nomen fuit, qudòd ſacerdos, Philoſophus, maximusq́; Rex extitiſſet, antiquæ Theologiæ celeberrimus autor, idem&legisla tor fuit, primusq́; hæc ſtudia populos ſuos edocuit, unde in tanta hominũ uenera- tione eſt habitus, ut templa in eius honorẽ qᷓ́;plurima ædificata ſint, nomenc; eius proprium, quod eorum lingua Tempungina dicebatur, pronunciare religioſum eſſet. Sic non modd ipſe Theologus, ſed& legislator,& Deus exiſtimatus eſt. quæ opinio de Lycurgo quoq; Spartiata ferè inualuit, quem Pythia uates edito oracu- lo dixerit neſcire, quo nomine ſalutaret, hominẽ ne, an potius Deum. Cuùm igitur hæc ars cæteras omnes in ſe contineat, haudquaꝗ́; mirum eſt, ſi omnibus tempori- bus ſumma ſemper in exiſtimatione eius profeſſores fuerunt. Cùm enim eos cæte rorum primores eſſe conſtet, qui ſibijpſis, quid in re ſit, ſciant conſulere: ſicut ſecũ- dos, qui rectè admonentibus obediant: poſtremos uerò& omniũ deterrimos, qui nec ip ſi quid agant, norint, nec bene ſuadentib. paręre, in animũ inducere poſſunt: meritò luriſconſulti cæteros omnes excellunt, qui nõ ſoluùm ſibi ſciunt proſpicere, ſed etiam ſui muneris id præcipuũ habent, ut alios quoq; tueantur, bonoq; cõſilio confirment. Quapropter& hodie ſimpliciter ſapientes appellant᷑, ne ſolos illos ſe⸗ pPtem habuiſſe ſe, Græcia prædicare ualeat. hi res priuatas, publicasq; ferè omnes tractant, nihil in domeſticis extraneisq́; negocijs ſine his tutò fieri poteſt, horũ ui- gilantia ciuilis concordia conſeruatur, ob horum autoritatẽ ſummi cum infimis pPari iure utuntur, hi humani fœderis uincula ſacroſancta continent, hi pacis ſtudia am/ ltate, qui diu omnibus hæc int. Muit ſe precio nonel exempla,qui necõmendar fultus(quodt mnicoriariol nominis lurit laapopuloR ls ut qui dyrn peratoris Ale boſſem qplu ineccleſia Ch loci nectemp dehis attinge ndigeatlong quirat: omnia qriuerſiculus dijs incumbe⸗ abſmilem at optimã ſtudi mat:alij aliter necin hoc adi maois cõueni necenim diui neſtentur.V cet optimis d appellentur. dl dlerac ſecei 1 appellemur qui d mximaſupericqlu, cuiuſdam gentbad darumprudeniſi lidus petit quimil dfaciendi uclunti5 quidſitpecaaiſdl imus quiduetet u adde tot nobis cim Jereticis,de Buchan duehis multa imin am pertinẽtaipſty abent,uixad Thecb innumeræch inepe neo. Dond& yuh rdos, Phioſophus autor'idem legit anta hominuuened gaſint, nomench düs Oratio Auemonc habita.* amplectuntur, reſectis uitijs ciues adb e itij onam frugem perducunt.Si hi de medio tol lerentur, exploratũ nemini eſſe loratuũ n-— poſſet, quid ſuum, quid alienum, quid à patre acce/ cepturus, quid liberis porrò relicturus foret, nihil deniq; inter mortales æqui bo- niqʒ relinqueretur, diſcordiarũ ſemina undiq; pullularent. Fugerent de ciuitate o- mnes uirtutes, omnes bonæ artes cõtaminarentur, uis& auaritia u innocentes nuſquam tuti eſſent:quibus omnibus malis ſola hæc legalis ſcientia frę na imponit:hæc in facinoroſos omnes ſeuerè animaduertit, diuinumq́; iudiciũ exe quitur, bonos præmijs inuitat, oppreſſos calamitatibus erigit: quã ob cauſam am/ pliſſima dignitate eius ſectatores culti, magnos magi ſtratus, ſummasdigni tates, ho neſtiſſima officia à regibus impetrant, primũ in ciuitatibus locũ obtinen t, princi- pis ipſius uox& cõſilium exiſtimantur, ſine his nihil egregij principes moliuntur, ipſi etiam multa ſine illis:eorum arbitratu nõ ſolum pacis opera digeruntur, ſed e- tiam plerunch bella diſcutiuntur. Cuùm ergo tot propoſita præmia huius diſci plinę ſtudioſis uideatis, agitè, omnes totis uiribus adnitimini, ut per tot laborioſos tra- mites hoc caliginoſum iter ſuperetis,& ad metam ipſam G;primum peruemiaatis, in qua omnia dulcia, omnia iucunda deguſtetis. Huic negocio accingant ſe, qui nobi- litate, qui diuitijs præpollent, nõ deſperent ignobiles, cõfirment ſeipſos pauperes, omnibus hæcars ex æquo patebit, qui in ea perdiſcenda plurimũ operæ impende- rint. Aluit ſemper honos artes, nullaq; tam barbara ætas fuit, in qua docti uiri in precio non eſſent. Poſſem hic uobis multa cõmemorare, cùm uetera, tum recentia exempla, quibus oſtenderem, qui uiri ex minimis, ignobilibusq; initijs ſola doctri nę cõmendatione ad maxima dignitatũ decora aſcenderint. Fuit Alphenus Iuriſcõ ſultus(quod ſatis conſtat) ſutrinæ tabernæ alumnus, qui calceis, inſtrum entoq; o/ mni coriario Cremonæ(quæ illi patria fuit) relicto, Romam profectus, in maximi nominis luriſconſultũ euaſit, Conſulatũq; adeptus,& publico funere honoris cau ſaà populo Romano elatus eſt. Fuit& Domitius Vlpianus origine nõ ſatis nobi/ lis, ut qui Syrus ex Phœnice eſſet,& tamen eius uirtuti is honos eſt habitus, ut Im- peratoris Alexandri tutor eſſet, eiusq conſilio Romanũ imperium adminiſtraret᷑. Poſſem qᷓ;plurima ſuggerere eorũ quoq;, qui hacliteraria cõmendatione ſummas in eccleſia Chriſtiana infulas aſſecuti ſunt: ſed eorũ tãtus eſt numerus, ut nec huius loci, nec temporis ſit latiſſimũ hunc campũ ingredi, ſatiu sq; ſit nihil dicere, ꝗᷓ pauca de his attingere. Non igitur cuiqᷓ; deſperandij eſt, ſi materiai pſa difficilis, obſcura, indigeat longo ſtudio, q;plurimisq; extrin ſecus adiumẽtis, fauentẽ ſibi fortunã re/ quirat:omnia tamen, ſi duraueritis, proſperè ſuccedent. Græcus eſt poẽtæ Menan dri uerſiculus, quo diſcipulos ſuos uenerabilis ſenex admonuit, ut alacri animo ſtu dijs incumberent, ſic enim fore, ut opes quoq; ſibi magnas cõpararent. Cui nos nõ abſimilem latinũ habemus, Studioſus eſto,& poſſidebis plurima. Hincalius poẽta optimã ſtudiorũ matrem pauperiẽ appellat:alius neceſſitatẽ nihil nõ audere excla- mat:alij aliter:in hunc tamen ſenſum omnes, ut nemo propter pauperiẽ ab ſterreat. nec in hoc adipiſcendæ uirtutis deſiderio diuites alijs cedere debent, cum nemini magis cõueniant eiuſmodi ſtudia, q́; illis, qui ea mercenaria minimsè habituri ſint: nec enim diuitiæ magnũ in ſe momentũ in hominũ uita habent, niſi uirtutibus ho- neſtentur. Vnde& beatiores iſti, quò magis omniũ oculis expoſiti ſunt, eò etiã de- cet optimis diſciplinis eſſe imbutos, ne aliter ueteri adagio purpuratę ſimiæ uulgdò appellentur: nam in hoc ipſi alijs deteriori ſunt cõditione, quòd pauperi imperitia nõ æque oneri eſt, ſicut illuſtri generoſoq́; homini, qui cum ſe nobilem profiteat᷑ ſi indoctus ſit, etiã plebeis& uulgaribus uiris ridiculo habet᷑. Nõ eſt homo effigies il la, quam uides, ſed quod intus latet. Sic adoleſcentem affatus dicitur Socrates. LTo- quere, ut te uideam. Index enim ueri hominis eſt ſermo, nihilq tacens ſtultus à ſa/ piente differt. Verũenimuero nec illud ſtudioſum quicꝗ; linpeclire hernde qdla bili memoria, uel quòd modico ingenio, uel minimo iudicio ſit:nõ omnes Papinia ni, Pauli, Sceuolę eſſe poſſumus:eſt in hac profeſſione etiã mnehe ocrib. locus. Quod memoriæ deeſt, ſuppleat ſtudio:quod propter ingenij uitiũ aſſequi nõ poterit, dili gentia conſequatur. Meritò maximus poẽètarum, Labor, inquit, improbus omnia biq; regnarent, furiſconſultora præmia. „ D. Andreæ Alciati oratio. uincit. Legi ego, extitiſſe ſummos aliquot Iuriſconſultos perq́; tenui memoria, ut v 1 1 ini iudicio, qualis Andreas Si Angelum, FulgoſiumqT;. Rurſus alios minimo iudicio, q dreas Siculus,& alij, quos nominare nõ attinet. Fuit Ludouicus Romanus tam dicendo ineptus, ut uel optima quæq; in eius ore ſordeſcerent. Et tamen hi omnes ſummã dignitatẽ na cti, inter profeſſores primarij tempore ſuo habiti ſunt. Cõſoletur ergo unuſquiſq ſeipſum,& ſpe plenus nobiſcum hæc ſtudia aggrediatur, ego illi præuius per aſpe- ra, per deuia, per omnes anfractus adero, nec mihijpſi ſatisfactum putabo, donec in ſummo huius artis culmine eum cõſtituero. Scio me magna promittere,& quibus uires meæ haud facilè reſpondeant: ſed tamen opinio quam quiſq; de præceptore ſuo conceperit, plurimũ poteſt:& dij facientes(ut eſt in prouerbio)adiuuant. Ade- ſte mihi aſſidui,& quotidie de ore meo pendete. Nam ſi ſtudia quoqʒ ueſtra acceſſe rint, nõ eſt cur dubitetis, quin ad optatũ finem ſitis q́́primũ peruenturi. Vtrunc; ut præſtetis, uobis neceſſariũ eſt: nec enim mea uos lectio peritos unquam fecerit, niſi ingentem operam in diligenti eorum, quæ à me exceperitis, conſideratione col locaueritis. Nec ſolum ſtudium ueſtrum ſine præceptore perfectè uos inſtruet: nõ ſunt huiuſmodi hæ artes, ut per ſe poſſint percipi, opus eſt duce, qui rectam uobis uiam demonſtret. Damnat Hieronymus arrogantiæ eos, qui ſine magiſtro ſe didi ciſſe gloriantur. Vetus eſt Cleobuli Lyndij(qui unus ex ſeptem ſapientibus fuit) dictum, Debere hominem libentiſſimè audire, illibenter loqui. Apud Platonẽ So- crates in Phędro diſciplinas ex ſermone potius& uiua uoce, quàm ex lectione hau riendas eſſe exiſtimauit: eas enim ſic magis memoriter teneri,& melius intelligi, qd quædam ſubtiliora quandoq; occurrant, quàm ut ſcriptis tradi commodè poſſint. Nam ſi ſatis eſſet ex ſolo cõmentario ſapere, haudquaq́; operęprecium fuit tot phi loſophis, ut per exteras regiones peregrinarẽtur, eos audituri, quorum libros iam in cubiculo legiſſent. Cogitet ergo, qui ſe domi continet, non ſe Pythagora, nõ Pla tone, non Apollonio præſtantiorem, qui maximas difficultates, ſumma incõmoda perpeſſi ſunt, dum ut uiua pręceptoris uoce meliores fierent, per uarias prouincias proficiſcuntur. Nulla eſt pernicioſior ſtudiorum calamitas, quàm ſuijpſius confi- dentia& admiratio:hunc morbum Græci Qauziæp appellant. Eſt autem etiam adu latione deterior, eoq́; hominem inducit, ut ſe exiſtimet optimè ſcire, quæ non intel ligit, redditq; eum negligentem, ſuperbum, ocioſum, aliorũ contemptorem. Emen datur id malum nõ tam lectione, quàm frequenti auditu& collatione, quæ cum pe ritioribus habeat᷑. Quapropter cauete quæſo, Auditores chariſſimi, ab hac bellua: nulla erit ueræ ſapientiæ capitalior hoſtis, niſi aſſiduam præceptori operam dederi tis, cius dogmata diligèter obſeruaueritis, idq́; cum philoſophis perſuaſum habea- tis, quæcunque explorata uobis ſunt, minimam eſſe eorum partem, quę ignoretis. Nec à nobis hæc dicuntur, quòod uelim mihi tantum credi, ut de Pythio tripode di ctata noſtra emanaſſe exiſtimetis: abſit à me, cæterisq́; bonis eiuſmodi arrogantia: & nos homines ſumus,& quidem ut modici ingenij, ita nihilo felicioris memoriæ. Fallimur plerunq;,& glaucomam, quod ille ait, ob oculos patimur. Sed beneuolen tia erga me ueſtra id ſuaſit, ut liberrimè uobis ſententiã meam exponerẽ, uosq́; bo- ni& æqui cõ ſulturos, quicquid à me dictum fuiſſet, exiſtimarem: nam niſi ſumma erga me humanitate utamini, ſeueramq́; de ſtudijs noſtris trutinam quandoq; re/ mittatis, aliqua ignoſcatis, nunq́; expectationi ueſtræ ſatis facere potero. Eiuſmodi huius artis eſt natura, ut in ea quandoq; falli liceat. Nemo ex antiquioribus tam fe/ licis fuit ingenij, qui hanc notam euitauerit. Quapropter& præceptori ueſtro quæ dam cõcedenda erunt,& de ſummo iure ſibi aliquid indulgendum,& uo bis eadem quoq; licentia non denegabitur, ut uel ob hocauden tiores ad hanc diſciplinam eſſe debeatis, in qua etiã er ranti tanq́ᷓ; controuerſum ius reſponderit, ſit parata uenia. Dixi. ruhæc tract hortaretun oner.qua mno excellent 1 nnia norunlt utquirecan nec bene cõſ tle jdem po enim pleric Ueniſtis, niſi Alem hancſ pellendum u ts trahit. du Quodſiitar us quam pr biqy prorſus ii: quot ſibia perclitantẽ defendiſſe? I viridem uide ueteres illi A aduellus aur ſcemini, quia bioprecioſiu virtus omnis ditio quando ſtris maxim taridederint fuit)ſummis bendijſpemr uertentibus! idemus ali anbiunt,ſun tarepente for Kere,Jinfruc is addictos Celebratur, na cicerum ſ duem electionelhu Amelius intelig li commod poll. precium fuitwi quorum lbrosin le Pytugoranöht es, lummaincõmoc per uarisprouincii quam ſupſus cont Fſtautemetiamaldl neſcire, quænoninnl ontemptorem Pma èllatione, quæ cmx riſſimi, ab hacbellur epton operam dedtm his perlualum lade artem queignofels de Pythio rpoltg ciuſmodh Lroganln felicoors memorl- D.ANDREAE ALCIATI TYCINI IN CELEBERRIMA ACADEMIA PROFFP TENTIS ORATIO HABITA Ametſi moris nõ ſit, ut qui pomeridiana hora profitentur oratio- lnem ullam habeant, ſiue quia id muneris ad ordinarios magis per tinet, ſiue quia ſatis eſſe uideatur, quòd pridie initiorũ in ipſis ſa- cræ Miſſæ auſpicijs copioſe hoc præſtari ſoleat, mihi tamen cõmi litones optimi haudquaq; uiſum fuit tam repentè ad legum inter ——iʒòretationem deſcendere, ne illotis quodammodo manibus, myſte ria hæc tractare exiſtimer: præſertim cum perſonæ, quam ſuſtineo, qualitas me ad hortaretur, ut ea quæ uobis optima,& ſtudijs ueſtris utilia eſſent, in medium pro- ponerẽ. quæ ſi qui ueſtrũm iam ſciunt, habent quod in ſinu gaudeant, tanq́; ex pri- mo excellentiſsimoc; hominũ genere ſint, qui, ut in Heſiodi carmine eſt, per ſeſe o- mnia norunt. uòd ſi qui adhuc nõ perſpexerint, proximi prioribus eſſe poſsint, ut qui recta monenti pareant. Tertium enim illud genus, eorum qui nec ipſi ſciũt, nec bene cõ ſulentibus obſequi uolunt, omnino reſpuendũ eſſe, tanq́; prorſus inu- tile, idem poeta cecinit: à quo uos omnes abeſſe ſatis uideo, resq; ipſa indicat. Cur enim pleriq; ueſtrům dimiſſa patria, relictis parentibus, amicis, conſanguineis, huc ueniſtis, niſi amore uirtutis,& ut diligentia ueſtra, ſummisq́; cum laboribus adle galem hanc ſapientiam peruenire poſſitis?Solent homines ad aliquod munus ca- peſſendum uaria ratione impelli. Alij gloria alliciuntur, alios ſpes uel præſens utili tas trahit. Sunt qui ut principibus uiris placeant, etiam difficillima aggrediuntur. Quòd ſi ita res ſe habet, nihil profectò eſt q́d uos allicere magis debeat, quàm hu- ius quam profitemur artis ſtudium. Videmus nõ apud ciues noſtros tantũ, ſed u- biq; prorſus gentium, quanta nominis celebritate, quanta gloria agant Iuriſconſul ti: quot ſibi amicos, quot clientelas parent. Quænam maior animi alacritas, quàm periclitantẽ de ſalute aut facultatib. cdlientem protexiſſe,& facundia doctrinaq́; ſua defendiſſe? Tu ſola, inqui: Valerius Flaccus, animos mentemć peruris gloria, te uiridem uidet immunemq; ſenectæ. Quòd ſi hoc nomine tantopere celebrati ſunt ueteres illi Argonautę,& ferè numinum loco habiti, qui tot per immenſa pericula, ad uellus aureum rapiendum properarint, quanto magis uos ueram laudem adipi ſcemini, qui ad hanc clariſsimã artem pernoſcendam accurriſtis? in qua proculdu- bio precioſius aurum inuenitur, quam in adeò decantata illa ouicula. Eſt quidem uirtus omnis ſibijpſi pulcherrimum præmium, ſed tamen rerum humanarum con ditio quandoque etiam ſapientes cogit, ut ad utilitatem reſpiciant, quæ certè no- ſtris maxima eſt, ſi cæteris conferantur ſtudijs. Videmus paſſim, qui ſe arti mili- tari dederint(quod genus hominum ob bellicas calamitates maximo in uſu nuper fuit)ſummis laboribus, infinitis periculis, paratiſsimo ubique exitio, in exigui ſti⸗ pendij ſpem nihil ſibi reliqui facere, perpetuis ſolicitari ærumnis, cuim tandem ita uertentibus fatis, malus malè perditur,& quod armis adeptus eſt, armis amittit. Videmus alios, qui nullis literarũ ornamentis adiuti, Pontificũ Regumqc; palatia ambiunt, ſummamq&; in eo gloriam reponunt, ſi principibus uiris placuerint:muta ta repentè fortuna, collabeſcenteq; regis ſui amore, inopem plerunq; ſenectã tranſi gere,& infructuoſam tot annorũ ſolicitudinem mœſtos deplorare. Videmus alios alijs addictos ſcientijs, non minore labore, longè minoribus tamen præmijs affici. Celebratur Alexandri Magni egregium facinus, qui cuim hominem ſpectaſſet, gra na cicerum ſpacio diſtante, miſſa inacum continuò& ſine fruſtratione inſerentem, donaſſe eum eiuſdemleguminis modio dicitur, præmium, ut Fabius inquit, illo o- pere digniſsimũ, cum ſcilicet uano labori, inanis quoch& nullius momenti merces rependit. At contrà uidetis, quàm magnifica præmia Juris ſtudioſos maneant. Pro miſtt illis luſtinianus, legitimo opere perfecto, rempub. ſe eorũ fidei in partibus cu randam gubernandamq; traditurũ. Quam pollicitationem ſcimus omnes, in hanc uſq; diem continua ſerie à principibus omnibus obſeruatam. Hoc Romani Ponti fices, hoc Cęſares, hoc Reges omnes, breuiter uniuerſus orbis, inſtitutum habenr, ut eos potiſsimũ à cõſilijs ſumãt, qui legali hac doctrina excellere credantur. Quod 4 2α2—. 2 12 ANyrtili chy⸗ peus. 33 D. Andreæ Alciat „„. X. ſi quiſquam hactenus piè religioſeq; obſeruauit, noſter profectò dux Sf. nemini, cum ueterum tum recentium, hac uirtutis laude ceſſurus eſt, qui tanto iudicio in lo 3 3. 1;„— cum ſenatorium doctiſsimos quoſq; cooptauit, tanta diligentiaRectores ciuitatũ, Prætores, Vicarios, Iudices elegit, ut omniũ uoce conſtet nuſquam meliores poſ ſe conſtitui. Meretur certè tam prolixũ, tam magnificũ eius ſtudiũ, ut propenſiſsi- mo animo omnes operã uirtuti detis, quã adeò cordi illi eſſe quotidie experimini. Accerſiuit me ille de longinquis regionibus,& ſola uirtutis cOmendatione agnitũ reuocauit:reſiſtentiq; mihi,& quodammodo tergiuerſanti, iure ſuo iniecit manu, & ſummæ dignitatis codicillis ornatum, condigno quoq; in hoc honorario dona- uit, ut uobis uſui eſſem, ſtudiaq́; ueſtra excolerem,& quoad eius fieri poteſtad ex- cellentis diſciplinæ huius arcem uiam uobis aperirem. Agitè ergo optimæ ſpei iu- uenes,& in hiſce artibus præeuntem me ſequimini, quæ uos in tutiſsimũ portum ſemper comitentur. Sumite de me præceptore ueſtro exemplum, q́ui bellica clade afflicto cenſu, cum nuſquam iam in patria auderem conſiſtere, ad ſacram hancanco ram confugi, à qua ſalutem, honorem, opes, ſummũ deniq; decus conſecutus ſum. Tradũt Zenonem philoſophum, cùim naufragium feciſſet, dixiſſe, nunquam ſe fe- licius nauigaſſe, quoniam rebus amiſsis uacare philoſophiæ deinde ccœperit. Idem & uſurpare ego poſſum, qui cum in patria ocio quondam, nimiaq; tranquillitate fe rẽ marceſcerem, atrocitate bellorũ demũ excitatus peregrinari cœpi,& ad hanc di- ſciplinam confugi, quę mihi planè fuit, quod prouerbio græco dicitur, Myrtili cly peus. Fuit is ingentis animi miles, ſcuto pugnare ſolitus, qui cum ad maritimã ex- peditionẽ nauigaſſet, ſubmerſa fohe naui eidem clypeo innixus in tutũ relatus eſt. De quo hunc in ſenſum ſcripſit Leonides pocta: Bina pericla unis effugi Myrtilus armis, Cum premererq;ʒ ſolo, cùm premererq́; ſalo. Incolumem ex acie clypeus me præſtitit, idem Nauifragum apprenſus littus aduſq; tulit. Sic mihi egregia hæc profeſſio, omni in tempore, omni in fortuna auxilio fuit, quod ceu ſenectuti ueſtrę uiaticum ut& uos cõparetis hortor ſuadeoq;. Id autẽ facillimè cõſequemini, ſi con ſilio meo parère uolueritis. Obſeruaui ego quatuor potiſsimum uitia eſſe, quibus plerunq; oppreſsi iuuenes ad bonam frugem peruenire non poſſunt. Alij cum ſu- peruacaneo quodam labore inutiles artes proſequunt᷑, quod malum Græci ærau- Wiap uocãt. Alij amore capti detinentur. Sunt quibhus alea& luſoriæ chartulæ bo- nas horas ſurripiant. Plerique ingenio feroci, in armis agunt, aliasq́; ex alijs turbas ſemper concitant. Vitanda ſunt hęc omnia, ueſtraq; omnis cogitatio hac duntaxat in diſciplina eſt conſtituenda. Si libeat uobis recto iudicio ad hoſce effectus atten/ dere, non admodum difficile erit remedium. Nam qui irrito labore inuoluuntur,ſi finem ſpectent, cõfeſtim ſe colligèẽt, amiſſumq́; inaniter tempus noua diligentia re/ ſarcient. Quo in numero ſunt qui magicis libris dant operam, qui Chemiſticæ ar- ti.huiuſmodiq; imperitorũ ineptijs, quas lex noſtra ubiq; reprobat, falſa eſſe o- ſtendit. Huc pertinent& qui hiſce artibus incumbũt, quę quidẽ ex ſe optimę ſunt, ſed tamen leuiter& ſummis labris iudicio ſapientum attingendæ ſunt: ut uerborũ diſceptatio, in qua laborandum eſſe, ſed paucis, ueteres uoluerunt. Vt rudimenta grammatices, in quibus Pallades pota ait eſſe cauendum, ne uſq; ad ſepulchrum quis fatigetur, ut onuſtus regulis ad orcum deſcendat. Vt linguæ uulgaris,& idio ticæ anxia ſcrupuloſitas, quam aded atroci odio eſt proſequutus Alexander Imol. ut in Boccatium eius autorẽ, nõ ſine ſtomacho inuehatur, quòd ſcilicet(ut ipſe ait) nulla bona ars ex hiſce libris addiſcatur, ſed ſoli amores, ſed muliercularũ fabellæ, ſed ocioſorũ duntaxat ineptiæ: admonetq; ſcholaſticos, ut ab hac Syrene maximè caueant. Quid hodie diceret, ſi rediuiuus ad ſcholas ſuas aſcenderet? Quod uerò ad eos attinet qui amore capti ſunt, quid aliud ego remedij adeſſe dicam, quàm qd præſtantiſsimi medicorũ cenſuerunte? quibus Paulus Aegineta lib. III. eos perin/ de ac inſanos pharmacis curat, obliuionemq;h eis uel nouam ſolicitudinem ratione uictus inducit, ſicq; affectam animæ partem adiuuandam cenſet, cuius ſententiæ empirices nliterluſtin Vimpietatiscß natione ultar us inquit noſpſi facim mentes. Pxta quo lubet jn puciquode ueritia ſene meſtudijs ſi ficamus, qu manus cogu ceret. His qu Marte nihilc los. Noniur licss muneril ſehæciungi. ſcömate not⸗ Qiſtudis ſtant. Quoß ſiodi teſtimo Pridas, hocl lane utilem victus infeli ſeipſoreddit diſputatione aduerſarif d gab meliores lilet quiia lidiciné mut tiamcßredun lacß tranquilliar rl cœpi,&adhancii 8 dictur Myni- lcum admarttimie, dus in tutũ rclatujch Sic mihi egregühet od ceu ſenectuti ueſn mecõſequeminiſich num uitiaeſſe, qube poſſunt. Alfjcuml d malum Graciam- Lluſoriæ cuarulebo talissqexalistuts cogitatio hacduntun J hoſce effecus atu abore inuoluuntuhl pus nouadligenuun m, qui Cheniſtarn cprobat, falac eleo uidẽ ex ſeoptimglun endæ ſunt utuc 7 rene m. — ſcenderet,2 3 T. Aicam Mdeſſedica 5 1 Oratio Ticini habita. 34 empirices autor quoq; Cælius Aurelianus fuit, adducto Platonis loco, qui cum duplicem furioſorum ſpeciem conſtituiſſet, in altera eum collocauit qui c&σz'e, id eſt, amatorius dicitur. Videtis q́; male à ſapientibus audiãt, qui hacaffectione ſunt tacti:ut mirum non ſit, ſi q́;plurimis fabulis triſtiſsimos horum ſucceſſus oſtende rint poetæ, ut cùm alium amore Proſerpinę ad inferos deſcendiſſe aiunt, alium a- more Amphitrites nymphæ in mare præcipitem ſe dediſſe, alium de Leucadis pro montorio, alium de Atticæ ſaxo in caput cecidiſſe. Qua ratione& confictam fabel lam illam Alexander Aphrodiſieus arbitratur, qua proditũ eſt Erinnyn furiam ab ipſo Cupidine adamatam fuiſſe, quòd ſcilicet pleriq; uarijs iniquisq́; cupiditatib. afficiantur. Cęterum quid de luſoribus dicam qui& ipſi pari mentis uitio uexan tur: quibus plurimũ expediret, ſi nullas unquam haberent pecunias. Videntur mi hi ueteres Juriſconſulti uanam hanc animi paſſionem non abſurda pœna corrigere uoluiſſe, cum ſuſceptores duntaxat puniendos eouſq; cenſuerunt, ut nullam ſurre ptarum, dum luditur, rerum, damni aut iniurię actionem haberẽt. Prohibuit gene raliter Iuſtinianus omnẽ luſum, excepto qui uirtutis cauſa fiat: quoniã blaſphemię impietatisq;, itemq́; rixarũ maximam præſtet occaſionẽ. Ego uerò uobis ea quo q; ratione uitandum cenſeo, quoniam bonas horas malẽé cõſumit. Lon gum ſatis tem pus, inquit Cicero, adconſequendas arteis natura nobis ſuppeditauit, ſed breues noſipſi facimus, in delieijs, iocis, uoluptatibus, ſodalitatibus, bonã eius partẽ abſu/ mentes. Extat Heſiodi poëtę carmen: aνλρναιν ⁵ενi a 1Auiyv, wo dJ, MIooi ‿dae. quo iubet, in ſummo uaſis, itemq;in imo, quantũ libet potare, dum in medio ſimus parci:quod eius poẽëtę interpretes xνοενα⁴de dictum putant, quoniam temporis in pueritia ſenectuteq́; nulla nobis ſit reddenda ratio: at mediæ ætatis, quòd ea maxi- mè ſtudijs ſit accõmoda, debere nos eſſe ꝗ́; parciſſimos. Supereſtut de eis uerba faciamus, qui in armis agunt,& perpetud rixas ex alijs alias nouãt, turbas cõcitant, manus cogunt, huiuſmodiq́; uitam degunt, qualem ducere milites inter claſſica de ceret. His quid aliud ego dicam, quàm Palladi cum ſtolidiſſimo illo omniũ deorũ Marte nihil conuenire: Haud facilè eſt ut quę manus ferrum, poſito ferat enſe libel los. Non iure Quiritũ duntaxat, ſed omniũù ferè populorũ moribus immunes àbel licis muneribus ſunt profeſſores, quòd ſatis exiſtimarent ueteres, haudquaꝗᷓ́; poſ- ſe hæc iungi. Eloquẽtiſſimus ille Demoſthenes cum arma tractare uoluiſſet, gręco ſcõmate notatus irriſus q́; eſt,& 5iεασννε quòd clypeũ præ metu abieciſſet, uocatus. Qui ſtudijs apti ſunt, hi plurimũ atræ bilis habent. Qui rixis ſe dedunt, flaua con- ſtant. Quo fit, ut ratione naturali ſimul iungi ſtudia& turbę nequeãt. Libenter He ſiodi teſtimonio propter antiquitatem grauitatemc; autoris utor: is duas facit eſſe Fridas, hoc nomine cõtentiones uocans: alteram mortalibus peſtiferam, alteram ſaneꝗᷓ utilem. In priore certaminis genere qui uictor fuerit, diſcedit im probior: qui uictus, infelicior. In poſteriore qui ſuperior fuerit, diſcedit glorioſior, uictus uerò ſeipſo redditur melior. Illa ad tumultuantiũ iurgia, hæc ad ſtudiorũ contentiones diſputationesq́; pertinet. Quin ergo poſitis gladijs ultimã hanc exercetis,& cum aduerſarijs de æquo& bono diſputantes, palmam occupatis:ut ſi uinci uos contin gat, meliores efficiamini. Dicitur Pythagoras, cum in huiuſcemodi homines inci⸗ diſſet, qui iamiam præ furore in quodam conuiuio uiderent᷑ arma rapturi, iuſſiſſe tibicinẽ mutare harmoniã,& dorion canere, quo cõcentu illos ad ſanitatẽ erubeſcẽ tiamq; reduxit. Quod ille muſices beneficio c5 ſequutus eſt, facite quęſo uos,ſi qui huius ingenij eſtis, ut legalis hæc doctrina impetret: quæ cum ad nobiliſſimã phi loſophiæ partẽ, nempe Ethicen Politicenq; pertineat, humamos e& weeſhos, quietiſſimosq́; animo reddere debet, ne ſcilicet nomine ſolum philo Op zde au- tem re ipſa exiſtimemini. Mementote hanc in Academiã uos eo cõſilio ueniſſe, ut poſt exantlatos ſtudiorũ labores, in patriam ſumma cum adeptæ uirtutis expecta tione reuertamini. Quod quidem ab eo fieri non Potefit, Jul hiſce turbis Opela de- derit. Huic cicatrices potius, quaàm ingenij aliquod uineniſ Dide eiratſ Fe Vlyſſeũ illud in aurem quis inſuſurrauerit:Quid ne domũ fertis decimo niſi dede cus anno? Et hęc quidem partim ad uniuerſos, partim ad paucos quoſdã Ae ſint. Aa De luſoribus. De ijs quĩ in ar⸗ mis agunt. 25 D. Andreæ Alciat, Autor de Reliquum eſt ut de me uerba faciam: quod argumentũ diffuſiorem expoſtularet ſeipſo. orationẽ, ſi incognitus apud incognitos ſermonè haberem. Quamplurimi ueſtrũ optimè ſciũt, ut belli calamitatibus eiectus, derelicta patria trans Alpes profectus ſum:ibi profeſſorio muneri addictus, aliquot annos ſumma cum omnium gratia morã traxi. Quod an illorũ humanitati tribuam, an qualibuſcunq;noſtris ſtudijs, non ſatis ſcio. Tria certè magniſica hac in diſciplina tribus in celeberrimis gymna⸗- ſijs mihi contigerũt, quę neſcio, quod citra arrogantiã dictum ſit, an cuiquam alij. Primum, ut Auenioni, cùm nunq́; ad eam diem cathedrã aſcendiſſem, ſtipendium ſexcentorũ mererer,& ætate longè impar, ſenioribus tamẽ ęquarer. Alterũ in Bitu rigibus:quorũ liberalitate magiſtratus, Chriſtianiſsimo ipſo rege adiuuãte, ſecun do quàm eò ueneram anno, duplicatũ mihi eſt honorariũ,& mille ducentiq; pręſti ti. Tertium eſt, quòd à tam longinquis partibus in patriam ab excellentiſsimol u ce noſtro accerſitus, Senatoria dignitate ornatus, hanc acceſſionè ne cogitans qui/ dem, tantũ abeſt ut petierim, ſum conſequutus. Quę ego meritis meis tributa mi, nimè interpretor, qui ſciam quàm omnia in me ſint mediocria, ne dicã exigua: ſed tantorũ principum maximę propenſiſſimęc; in ſtudioſos munificentiæ accepta fe ro, qui meo exemplo uoluerũt omnibus bonæ ſpei iuuenibus oſtendere, quam ſe faciles, quàm liberales erga eos præſtent, qui bonis artibus operã dare uelint. Ani mãtur enim hoc potiſſimũ modo literarũ cultores, cum parata eſſe ſuis laboribus pręmia conſi picant᷑. Cùm igitur apud Gallos recto exemplo omnibus fuerim, cum & patriæ regionis, Italięq́; ipſius, quantum in me erat, honorem decusq; auxerim, æquiſſimũ eſt me mutua beneuolentia à uobis exci pi, ut eundem à noſtratibus fa- uorem experiar, quem ab alienis ſemper ſum cõſequutus. Tractabimus hoc anno materiam omnibus contractibus cõmunem, quæ de uerborũ obligationib.inſcri- bitur. Nolite arbitrari ullum in iure noſtro argumentum eſſe, quod aut in actione forenſi frequentius, aut aduocatis ipſis conducibilius ſit. Extant maiorũ noſtrorũ innumera hunc in titulum cõmentaria, quæ ſi recenſere omnino uellem, neſcio an operęprecium eſſem facturus.Illud certò ſcio, nihil eum proceſſurũ, qui tali modo profiteatur. Omiſſis ergo longis enthymematũ ambagibus, quæ ad ingenij oſten- tationem potius, quam ad doctrinam abſoluendam faciunt, breuiter uobis referã, quid ſentiendum ſit:taliq; ratione interpretationẽ noſtram fulciam, quæ ſola ſub- mouendis cæterorũ contradictionibus ſufficiat. Si quibus in locis erraſſe ueteres Doctores uidero, eorũ nominibus pParcã, neq; canoris(ut ita dixerim) nugis ideo me acutiorem uideri uolam, ſed tanq́; aliud agens, oſtendam tamen quatenus eis ſtandum ſit. Tributum eſtuitio Ariſtoteli, quòd quæ compilaſſet, eis accepta non ferebat, à quibus habuerat: at è cõtrario eoſdem ubi peccaſſe exiſtimaſſet, nomina tim carperet atqʒ inſectaret᷑. Demus id iuris tanto exemplo Peripateticis concedi, nobis certè Iuriſconſultis agendũ eſt modeſtius: moralis enim quam profitemur ſapientia, ho c ceu inhumanũ& inciuile nõ admittit. Tendũt huiuſcemodi alterca tiones in artis opprobriũ, non in controuertentis cõmendationẽ. Ego ſemper qua liacunq; ſtudia mea publicæ utilitati prodeſſe optaui,& citra omnem ambitionẽ, bona fide auditores meos docui. Scio natura ita comparatũ eſſe, ut non omnes ea- dem ambiant. Sunt qui breuitatẽ eam deſiderent, quã ueteres, Dynus, Oldradus, Petrus Rayne. affectarunt: ſunt qui maiorem copiam uelint, etiam citra acumẽ ul- lum, qualẽ in Barbatij, Felini,& id genus enarrationibus inuenimus. Alij ſubtili tates perquirũt,& cum Aretino, Sozino, Ruino imaginari malunt, uelut expreſ- ſius loquar, quod de Socrate ait Ariſtophanes, e†ροεαη,RνϑυmQ‿ερςοννεννσρν ⁶eνο† id eſt, per aëra incedere,& circa ſolem ſaragere. Verum ipſo uſu didici, neminẽ unum ſe/- quendũ eſſe, ſed optima quæq; de ſingulis decerpenda, Floriferis, quod inquit Lu cretius, ut apes in ſaltibus omnia libant, Omnia nos itidem depaſcimur aurea di- cta:debetq;ʒ ſcholaſticus magis doctoris ſui iudicio deferre, q́; ſuo. Alioqui ſum/ mæ eſſer arrogantiæ, uel philautiæ potius, ſi rectius ſe iudicare poſſe iuuenis exiſti met, quam is qui docendo uſum maximũ cõpararit, tyro quàm ueteranus, umbra ticus quam ſoli aut pulueri aſſuetus. Cæterum quod ad ſtylum& docẽdi phraſim attinet, quis eapfa uerſus quo ſuſermoni torintellig nauſeamu ad hæcſtu ſiculi mem Venter ata eſſe ſuis aborbu omnidus uerim an rem decusc; auxern, dem ànoſtraubagh, nactabimus Noc aum uobligationi ilc le, quodautin asian tant maiorũ noſto nino uellem, neſcoon ceſſu rũ, quitll modh quæadingenfolto breuiter uobisreſei fulciam, quæbokli in loci erraſſeveeren adixerim) nugbidn m tamen quateniseê dilaſſet, eis acceptänon dexiſtimaſſet pomin Oratio Ticini habita. n6 attinet, mediocrem elegimus,& qui omnino barbarus ruſticuùs ue non ſit, ut ſi qui bonas literas callent, cõmentariorum noſtrorũ lectione ſermonis candorẽ nõ ma- culent: ſi qui nõ callent, intelligant tamen quę diximus, poſſintq́; ipſi uel ex dicta- tis noſtris ornatiores fieri. Nec me quicquam eorum uoces mouerint, qui barbari moris patrociniũ ſuſcipiant,& recentiorum infantiam malint ſequi. Cur enim ta/ les mihi interpretes magis imitandos proponã, quàm ueteres illos, Paulos, Papi- nianos, Scæuolas, quorù beneficio Latini ſermonis arx ipſa à barbaris manſit inex pugnabilis? Stultiſsimũ eſt nõ optima quæq; ad imitandũ proponere. Ninus cer tè mihi laborioſum id eſſet ſi eorum ſententiæ acquieſcerẽ. Sed hi uideant, ne ſibi obijciat᷑, quod rudi ſeculo illis agricolis, qui frugibus à Cerere inuentis, ipſi tamen glande ueſci malebant:aded in malis aſſueſcere durum eſt. Nõ dubito tamen quin hac quoq; ratione ſim ei omnia facilia redditurus, qui lectioni noſtræ attentus eſſe uelit:quę me cauſa compulit, ut cum defungi munere meo horę ſpacio poſſim, du- plicare tamen clepſydras maluerim, ut ſcilicet legitimo tempore cæterorum more doceã, reliquo uerò ſcribentibus dictem: utq́; poſt horam, qui ſcribere aut nolit, aut non poſſit, abeat: qui uerdò uelit,& hoc à me ceu auctarium conſequatur. Nihil in Iuriſconſulto magis neceſſariũ eſt, quàm memoria:at eam ualde extenuat cogita tio quæ circa Iuris ſubtilitates uertitur, quocirca calamo adiuuari debet. Nam etſi quis ea præpolleat, alijs tamẽ curis, deniq;& diuturnitate temporis obtundit̃. Ad uerſus quod malum unicum eſt in ſcriptura ſubſidiũ. Adde, quòd ſi qua in decur- ſu ſermonis minus percepta erunt, ex cõmentario poterit confeſtim diligens audi-/ tor intelligere, mecq́; iterato illius repetitionis tædio ſubleuare, quo ſolẽt aliqui ad nauſeam uſq; audientium aures infeſtare. Agitè igitur ſtudioſi iuuenes,& mecum ad hæc ſtudia capeſſenda conſurgite. Quod facillimè uobis continget, ſi græci uer ſiculi memineritis, cuius ſimilem nos hunc latinum habemus: Venter, pluma, Venus, laudem fugienda ſequenti. Dixi. ———— — ANDREAE ALCIAII 1C. ORATIO HABITA FERRARIAE, M. D. XLIII. CVM PRIMVMH PROFESSVRVS ILLvce VENIT. Artium diuerſa perpetuę, cum ſenectute grauatos artifices ſoleant deſerere. Eſt mercatura, ſi copio ſa ſit, ſatis honeſta, multiq́; rem ſuam non infeliciter tractarunt, qui eam cautsè dili- genterq; exercuere: uerum& ipſa fortunæ lubrico plurimum ſubij citur, contin- gitq; non rarò ut unde maximos fructus ſe Percepturum negociator arbitratur, ſpe fruſtratus ſortem ipſam deſideret:ſicq; deficiente pecunia perit omne mercimo nium nec eius inſtaurandi modus amplius ſubeſt, cum anguſta fides eſſe incipiat. Fuit& militia aliquibus utilis, uerum tot periculis expoſita eſt, ut ab antiquiſſi/ mis temporibus non niſi inopes& neceſſitate adducti, in eius albo nomen darent. Pauper, inquit Vergilius, in arma pater primis me miſit ab annis. Hodie uerò cũ diſciplina militaris ferè extincta ſi t, raroq́; ullæ bonæ artes ad eam afferantur, ma- ximè uidetur deteſtanda, ut mirum ſit quenquam inueniri qui ludicrum hocmor tis non auerſetur:& cðùm olim uiliſſimi ſerui uel mille drachmis uænum irent, ho- die reperiantur qui diurna drachma animam ſimul& corpus eant perditũ:ut me/ ritò VIpianus noſter milites à malitia duritiaq; dictos interpretet᷑, ſicut& Græci athletas ſuos quaſi& daic, ut Cl. Pergamenus inquit, id eſt, miſeros uocãt. Vnũ eſt literarũ ſtudiu, quod ſedentaria opera, non magno corporis periculo, fortunarũ ue iactura nobis paratur, quod perpetuò uſq; ad ſenectutem nos ornat atq; illu/ ſtrat, quod amitti à nobis extorqueri ue ullo fortunę impetu non poteſt:qui enim ei ſe dedunt, haud ſanè frequenter fortuitis caſibus ſi ubijciuntur, imò plerunq; flu ctuantibus alijs, ipſi in portu nauigant: ſi pacis tempora ſint, in magno honore ha- bentur:ſi Mars ſæuus populos affligat, minore quàm cæteri damno afficiuntur, ſiue quòd imminentes ictus euitare pro prudentia ſua optimsè calleant, ſiue quòd militaris auaritia magis in mercatores inquirat, qui id in arca habent, quod ipſi de- ſiderant,& cuius potiundi cauſa omnibus ſe periculis ſubijciunt. Solebant uete- rortuna curi res fortunam ipſam ita effingere, ut mulier eſſet, quę pilæ inſiſteret. At Mercuriũ Se,d it enſe ſtudioſorum numen cum deſignabant, baſem quadratam, ſeu undiq; quatuor an/ Ahane be hka. gulis nitentem teſſeram efficiebant: hoc modo firmitatem ſtudiorum repræſen- tantes, quæ nullo fortunæ impetu poſſint cõcuti. Sic Bias ille Prieneus omnia ſua ſecum portare prædicauit. Sic Ariſtippus Cyreneus ciuibus ſuis mandauit, ut eas ſibi pararent poſſeſſiones, quæ naui fracta ſimul cum poſſeſſore enatarẽt. Igiturhi mihi ſapiẽtes uidentur, qui periculoſis artibus derelictis, togæ ſtudia ſequuntur. Et cum omnes literarum diſciplinæ ad publicam utilitatem pertineant, ea tamen eſt maximè laudanda, quę diuini humaniq; iuris cognitionem nobis aperit: quam ego toties pro ſuggeſtu celebraui, ut iam nihil am plius poſſim dicere, quod non ſit dictũ prius. Non negauerim, ad eam adi piſcendam magna diligentia, cõtinuo ſtu dio, aſſiduo labore opus eſſe:ſed& hoc omnibus diſciplinis commune eſt,& uetu ſtiſſimum eſt Heſiodi carmen, Virtutem poſuere dei ſudore parandam. tametſi is labor multa habet remedia, unde alleuari gratiorq; effici poſſit. Nec nos terrere de bet librorũ multitudo, totqʒ ſcriptorũ numerus, qui noſtra hac diſciplina ad hanc diem aded excreuit, ut duo&triginta interpretes in titulum quẽ expoſituri ſumus extent: ſiquidem& in apparatiſſimo cõuiuio numerus ferculorũ neminẽ onerat, ſed patrisfamiliâs liberalitatẽ oſtẽdit, cum uocati eligere poſſint,& nõ niſi neceſſa rijs dapibus ſaturari. Nõ ideo roſas negligimus, quòd inter ſentes& ruborũ acu- leos lateant. quo exemplo& uobis licebit eos interpretes eligere, quos ſequamini, & ex multis paucos, ſed meliores, continuè in manibus habere. Ad publicã puß utilita- legum uert necomniat ſuapte nati mum ellei jta in hacn ut qui natu men tempo tantum& li rebus di ut Ciceroa do ueritas a quim rebus dis habemu poris quol captiones. tiſtites, ſre me declama forralle deh huius annil abono poti bona uerba luxgiatur dia accedari pam tranſeu nihil aliug e uubẽ ſtudlj tio exarcho nentes harh cllebritate⸗ Pauca dicere urdis nobili adeam erantur, m- quiludicum bocmr nus uænumirent b as eant perdit-utm rpretei, lcut& Cni uleros uocit. Vruc periculo, fortunmi m nos ornatatoyll unonpoteſequienm ntur, imoplerunql tin magnohonorem eridamno affcunnn me calleant ſuue qudd 3 habent quodiplc ſcuunt. Solebant ur iſteret. AtNerr cuundiqp quaruofay ſtudiorum Rpralo- lle Pneneusommülu sſuis mardruiknf 3 Torcerarstt. Lgrur de isigue 8 mincant, atan- n pcn 11 †„ Oratio Fcrrariæ habita. n utilitatem pertinuiſſet Iuſtiniani edictum obſeruari,& eam ſtudiorũ methodum ſequi, quam ipſe procmio Digeſtorum præfixit. Cæterum humana curioſitas modum nOf habet,& eò planè deuentũ eſt, ut uelimus nolimus, manus dare con ſuetudini nos oporteat. Non æquales mei, non auditores, non gymnaſiorũ præ- fecti ſinerent amplius nos obſoletum illum morem in uſum reuocare: plurisq; faciunt cœptam ducentis abhinc annis docendi uiam, quàm ipſius legislatoris iuſſum. nec ego hac de re controuerti quicquam amplius uelim, quid enim hoc aliud eſſet, quàm aduerſus torrentem natare? Fertur equis auriga, neq; audit cur rus habenas. Curabo tamẽ quantũ fieri poſsit, ut proximi ueteribus accedamus, utq́; iandiu recepta conſuetudo ſit uobis utiliſſima. Naturaliter contingere ſolet ut homines diſſentiant: unde ſicut apud ueteres Caſſiani diuerſam à Proculianis ſectam habebant, ita apud nos magna ſunt inter Doctores diſſidia. Ille copioſus, uberrimo ingenij fonte, magna memoria: ille breuis, acutus, quibuſdam quaſi punctis ſolum pugnat:alius ffuit lutulentus, ſed clarus,&craſſiore mineruatalius legum uerbis, alius Doctorum deciſionibus nititur: ſic non omnia uni placent, nec omnia uni dij dederunt, ſed maximè in eo genere quiſque proficit, ad quod ſuapte natura eſt propenſior. Ego in nullius magiſtri uerba addictus, quod opti- mum eſſe iudicauero, in medium afferam:quãdoquidem ut in omnibus artibus, ita in hac noſtra maximè primas partes tenet ſanum iudicium:& uix fieri poteſt ut qui natura ſit dubiæ ſanitatis, idem legalis ſapientiæ ſit certus doctor. In hacta men temporis breuitate, quæ homini ad bonas artes perdiſcendas data eſt, utilia tantum& quæ ad bonam frugem pertineant ſunt perdiſcenda: alioquin de friuo- lis rebus diſceptare,& de uictoria magis quàm de ueritate eſſe ſolicitũ, maximè, ut Cicero ait, contra prudentiã eſt. Verſiculus eſt prouerbialis, Nimium altercan do ueritas amittitur. Sunt dialectici, ſunt& quandoq; oratores de uerbis magis quàm rebus ſoliciti:at nos ad res magis attendimus, uerborumq; curam in ſecun- dis habemus. Negat idem Cicero, ſi ſibi duplicetur ætas, habiturum ſe tantũ tem poris quo lyricos poẽtas legat: adeò multi erant. eodem modo& dialecticorum captiones. Quid arbitramur dicturum Iluſtinianum, quid alios ueteres Iuris an- tiſtites, ſi recentiorum cõmentarios in Ius noſtrum aſpicerent? de qua re toties à me declamatum eſt, ut non exiſtimem operæprecium uerba amplius facere: alius fortaſſe de hoc diſſerendi, conquerẽdiq́; potius erit locus. In præſentia enim, cum huius anni lectiones auſpicandæ ſint, omnes nos querelas abijcere oportet cum àbono potius omine, atq; à uotis precationibusq́; ſit incipiendũ. Dicamus ergo bona uerba,& Deum opt. max. precemur, ut ſucceſſus nobis proſperos det atq; largiatur:quod nõ dubito futurum, ſi manibus puris, ſi mundo corde ad hæc ſtu- dia accedatis. Nam ſicut optima uina ſi mucido uitioſoq; uaſi cõmittant᷑, in uap- pam tranſeunt atq; corrumpuntur: ſic doctrina legalis malis hominibus credita, nihil aliud eſt quàm quod uulgò dici ſolet, in manu furioſi gladius. Habetis hic urbẽ ſtudijs aptiſſimã, ab ipſa ſui origine pacis alumnã, ut quæ à Smaragdo patri tio exarcho ceu tutiſſimo in loco conſtituta, mœnibusq́; munita aduerſus immi- nentes barbaros fuerit, qui alioquin per totam Italiam debacchabantur: de cuius celebritate atq; gloria, quod de Carthagine Salluſtius ait, melius eſt ſilere, quàm pauca dicere. Exiſtimat M. Cicero, plurimum ad ſtudiorum diſciplinam cõferre urbis nobilitatem:quo potiſſimum nomine Athenas celebrat, quæ optimis exẽ- plis admonere atq; inſtruere ſtudioſos poſſent. At ego hac maximè laude ciuita- tem iſtam celebrem eſſe exiſtimauerim, ſiue ciuium elegantiam, cultũ, modeſtiã, probitatem inſpicere uelimus, ſiue mores caſtigatiſſimos,& publicam priuatãc; opulentiam, ſiue pacem& concordiam, maximamq; tranquillitatem, qua ſtudio- ſorum animi ualde incitantur,& ad uirtutem capeſſendam ſtimulari ſolent. Plu- rimum poteſt& autoritas per longiſſima tempora eodẽ tenore conſeruata. Scri- bit Ammianus Marcellinus, Alexandrinæ academiæ tantã fuiſſe olim exiſtima- tionem, ut ad ſummam artis peritiam oſtentandam ſufficeret, ſi in ea ſe operã ſtu- dijs dediſſe quis prædicaret, quod& de hac uniuerſitate dici Poken, in qua olim 2 3 5 D. Andreæ Alciati tot egregij uiri,& quorum edita ſunt opera, ut Salicetus, Aretinus, Felinus, Ri- minaldus, idq́; genus alij, profeſsi ſunt. Libet hac de re uerba Pij Pontiſicis, quæ in hiſtoria Buropæ poſuit, referre, ut locupletiſsimo teſtimonio cognoſcatis, non nunc ſolùm, ſed ab antiquis quoque temporibus maximam fuiſſe huius aca, demiæ autoritatem. Apud Ferrariam, inquit, dum Pontifex Eugenius cum Græcis ſynodum uniuerſalem haberet, palaàm factum eſt Latinos homines, qui iampridem bellicis artibus& armorum gloria Græcos ſuperauerant, ætate no- ſtra etiam literis& omnium uirtutum genere anteire, Fuit autem(ſubijcit ille) domus Bſtenſis ſemper doctis amica. Noſtra ætate non ſolum Hugonem præ- ſtantiſsimum medicum magnis ad ſe præmijs traxit, ſed multos in lure ciuili, plu res in cæteris facultatibus honorauit: habueruntque plerique doctiſsimi uiriu- nicum apud Eſtenſes in ea ciuitate ſenectutis ſuæ refugium,& illud quidem ho/ neſtum, dignúmque uirtutibus ſuis. Hæcille. Vt mirum non ſit, ſi maiorum ſuo- rum ueſtigijs innitens excellentiſsimus dux Hercules, poſt tot ſummos in omni artium genere profeſſores, qui hanc academiam illuſtrant, opera quoque noſtra uti uoluerit. quæ res animos uobis ad capeſſenda hæc ſtudia augere debet, quan/ do uidetis Ducem ipſum tam propenſe ea amplecti, tämque inſigni munifcentia ſtudioſos proſequi: ad hæc tantæ integritatis ab eo conſtitutos magiſtratus, ut exemplar quoddam atque illuſtre ſpecimen omnium uirtutum de ſe quotidie præ beant: hi etiam uobis exemplo principis inuitati fauebunt, ſtudiaq; ueſtra adiu- uabunt. Aiebat Sergius Galba Imperator, Italorum ingenia huiuſmodi eſſe, ut nec totam libertatem ferre poſſent, nec totam ſeruitutem. quod ego in ſcholaſticis quoque uerum eſſe arbitror: ſi enim quicquid uolunt eis liceat, uarijs affectioni- bus obnoxij iuuenes, non quæ ſibi utilia ſunt prouident, ſed iurgijs atque rixis dediti ætatem in armis agunt, in ſtudijs nihil proficiunt. At hic, quæ magiſtra- tuum eſt autoritas atque diligentia, à tumultibus eos ceſſare oportet, pacisq;& tranquillitatis ſtudia amplecti, ut neque ſe neque alios in eiuſmodi tricas coni- ciant, quæ non niſi autorum damno ſedari poſſint: quæ res efficiet, ut ijs qui totos ſe ſtudijs dedere uelint, aptiſsima futura ſit hæc academia:tametſi arbitrer,& hu- ius rei certiſsimus quodammodo ſim, uos ueſtra ſponte ab hiſce malis temperatu- ros, qui cum uirtutis amore huc conuolaueritis, humanos quoque& modeſtos mores allaturi uidemini, illüdque meminiſſe, pacis uos, ſtudiorum atque togæ cultores, non armorum aut ſagi eſſe. Prouerbio Græcorum hi notantur, quiin- ter graculos primas partes ambiunt, cùm aquila eſſe poſsint. Solent hi qui uel in- genio deſtituti, uel inertia allecti ad lauream doctoralem peruenire poſſe deſpe/ rant, ad militiam tranſire, quòd ea præſertim noſtro tempore cuiuſque ocioſi quoddam quaſi aſylum ſit. Nolite quæſo militares mores legitimis præferre, ſed cùm legum ſcientiam profiteamini, ſecundum leges uiuite. Sæpiſsimè dixi, ni- hil ſtolidiſsimo deorum omnium Marti commune cum Pallade eſſe: expertus e/ go id pluries ſum,& magno cum malo meo. Scio pleriſque ſuſpectam eſſe poſſe tam frequentem mutationem meam, qui nunc Auenioni, nunc Biturigibus, nunc Ticini, nunc Bononiæ profeſſus ſim: nec deerunt qui inconſtantiæ hoc tribuant, tanquam nuſquam poſſim conſiſtere,& quod in carmine Horatiano eſt, Romæ Tyburamem uentoſus, Tybure Romam. Etenim non bene compoſitæ mentis argumentum eſt, cum quis hucatq;illuc ua- gus diſcurrit, nec quieſcere poteſt. Cæterum mihi excuſatio eſt in promptu: notiſ⸗ ſimumq; omnibus eſt, me dum bellicos tumultus ſubterfugio, tutamq́ ſtudijs meis ſedem perquiro, diutiſsimè eſſe peregrinatum, principumq; iuſsionibus huc atq; illuc agitatum, certam ſedem tenere non potuiſſe: Enimuero, inquit Plautus, dij nos tanquam pilas homines habent. Sic ego raptus inſtar lignorum quæ pro aduarum impetu feruntur, uarijs fluctibus agitatus fui,& tamen quicquid erro- ris hoc fuit, in publicam utilitatem ſemper ceſsit. Nemo eſt qui ſolem uituperet, quòd dum radijs& calore ſuo cuncta uiuificat, ambitum terræ omnem circum- quaclue percurrit. Nec quiſquam eſt qui adeò fixas ſtellas laudet, ut errantes 3 3 impro/ zcademijs ſium ſit, co ſotesſalis: per fuit in Palladis æx bulis dicitu uem iactur que,& fac plumer li tulum ope leges halce nem redegi ius mortem concuſſæ ſ ceſsiones uu inuſueſſe nes, Uelde quidem ho fructus loc tione Vale greſſum, to ris autlegu 8 ſernon ſolu donecuiciſ ſequuta bac retintegru Rlnfortiat dare iacab nes enim& tutionis tur hecpan dotes ſcili mirum non ſithocBala upra quin 1 maic non a te lteride A Irtutum deſ dunt,— aah genia huulmoä c m quod egoinſcholie dis liceat uanfs afecin ent ſed iurgfs anuen nt. At hic,qu mghh ceſſare opontt,racii s in eiuſmod tics erj eres efficet utisquim nia:tametſiaritrer,A eab hiſcemalitempen anos quoque& modlin s, ſtudiorumatque iy corum hinotatun qli¹ oint. Solent hiquiuii em peruenire polecin o tempore auiuſquc c ores legitimispſe mi uiuite. Sxpibimedil m Pa ladecſſe aren uſpech nſque lüſpedam dl 1 jmriobur on nunc Bicurigbs Oratio Ferrariæ habita. n0 improbet. Commendat Vlyſſem Homerus, quòd mores hominum multorum 3 uidit& urbes. Conſtat& ueteres philoſophos, ut Platonem, ut Apollonium, ut pleroſque alios, doctrinæ cauſa peregrinationes maximas ſuſcepiſſe. Scribit Phi- loſtratus, Dionem Pruſienſem quòd ad Celtas Sarmatãsque ſe contuliſſet, tantià Traiano Imperatore factum, ut reuertentem aureo curru exceperit. Sed& Ari⸗- ſtoteles, ei qui ciuilis conuerſationis ſtudia profiteatur admodum conuenire pe- regrinationem exiſtimat, idq́; exemplo Hippodami Nileſij, qui diutiſsimè per multas urbes errauit, priuſquam quicquam ſcribere aggreſſus ſit. quod& de Ly- curgo, Solone, Zaleuco, Philolao, multisque præterca alijs legumlatoribus pro- .. N. 9 ditum eſt. Hinc eſt quòd Sophocleum illud, oixεν ενενσ⁴dν τυν ενe&aiovc, id eſt, domi manendum eſt cuncta cui ſunt proſpera, interpretantur ſapientes, ad eos duntaxat pertinere, qui priuatam uitam agunt, quiq́; domi& in ocio marceſce- re citra publicum incommodum poſſunt: alioqui ſtudiorum profeſſori, qui in luce omnium agere debet, haudquaquam conueniens eſt linguam, quæ plurimis academijs prodeſſe poteſt, intra unum locum, ubi propter bella nullum gymna- ſium ſit, concludere. Sed quantum hac ratione alijs profuerint maximi profeſ- ſores, ſatis notum curioſis poteſt eſſe: mihi certè peregrè agenti firmiſsimum ſem per fuit in doctrina præſidium: fuitque nobis legalis hæc profeſsio tanquam Palladis ægiferæ clypeus, quo ſuperatas Gorgones, id eſt, monſtra omnia, in fa- bulis dicitur. Accidit quidem ut atrocitate temporum ſtudia hæc noſtra non le- uem iacturam patiantur: ſed tamen diſcuſſis hiſce tempeſtatibus emergunt deni- que,& faciem ſuam fulgorẽmque priſtinum recuperant. Libet huius rei exem- plum ex hiſtoria, quod ad præſens argumentum pertineat, repetere,& interim ti-/ tulum operis, quod explanandum hocanno ſumpſimus, uobis declarare. Cùm leges haſce noſtras luſtinianus ex uetere illa confuſione in clariſſimum hunc ordi-/ nem redegiſſet, aliquò que tempore ſummo in honore hæ fuiſſent, paucis poſt e- ius mortem annis aded barbarorum armis atq; ſæuitia omnes Latinæ prouinciæ concuſſæ ſunt, ut bonæ literæ prorſus interirent, eaq; Iuris noſtri pars quæ ad ſuc- ceſsiones uniuerſales, nempe dotium& hæreditatum pertinebat, exoleſceret, ſicq; in uſu eſſe deſineret, ut libri quoch; extinguerentur. Quid enim de rebus ſuis homi nes, uel de dotibus mulieres, poſt mortem ſuam diſponerent, cum nec uiuentes quidem hoc poſſent, Hunnis illis& Vandalis, deniq;& Sarracenis anniuerſarios fructus locuſtarum more deuorantibus? Conqueritur nouella quadam conſtitu- tione Valentinianus Cæſar, quòd propter Alarici Gothorum regis in Italiam in/ greſſum, tot aduocati iudicesq; periſſent, ut rarò aut minimè reperirentur qui lu- ris aut legum gnari eſſent. Quid credimus deinde tam diutinis bellis factum fuiſ- ſernon ſolum profeſſores, ſed profeſſorum inſtrumenta, id eſt, libri ipſi perierant, donec uiciſſitudine rerum ita ferente, pacatæ tandem ſunt prouinciæ, moxq́; ſub- ſequuta pacis ſtudia. Et cum Rauennæ, quæ Græcis ad eam diem paruerat, exta- rer integrum luris corpus, placuit inde librum qui amiſſus fuerat repeti: deinde & Infortiatum dici, quòd qui eum tradiderant Græci, ſuo ſermone ſe ↄνπ nobis dare iactabant, id eſt, utiliſſimã partem luris,& quæ maximè ad farinas faceret: pa nes enim& farra, idq́; genus edulia Græci qæντi uocant. Siquidem ut in eius con- ſtitutionis procmio, quam de æqualitate dotis ſanxit luſtinianus, ueriſſimè tradi tur, hæc pars omnem humanæuitæ mimum, id eſt, principium& finem continet, dotes ſcilicet, unde nuptiæ& procreatio liberorum eſt, ultimasq; uoluntates: ut mirum non ſit ſi maxima inde aduocatis parantur lucra, honeſtæq; diuitiæ. Sen- ſit hoc Baldus, quem fama eſt ex unius tituli legibus tot reponſa confeciſſe, ut ſupra quindecim aureorum millia pro honorario conſequutus ſit. Senſerunt & alij maiores noſtri, quorum conſilia ſi diligenter perſpiciamus, maxima ex parte ad hanc Iuris ſpeciem pertinent. Cæteræ hominum actiones& contra- ctus non adeò nobis utiles eſſe poſſunt, quòd in ijs uel de re modica, uel cer- tè alteri debita agatur: at quæ ex dotibus uel hæreditatibus lnen percipiun-/ 2 4 Infortiatum. „ D. Alciati oratio Ferrariæ habita. litus miſſa, liberaliorem clientem reddunt. iti odam bono ceu cœ tur, aduentitio qu . uice prouerbij uſurpatur, Sine ſacris hereditas. ſſtendi Oſtenclithoc Plautuo Fad daarra quæ beatiorẽ uitam faciant, Res, inquit, & Wlertiabeſenſenitſanſe Qu ot hodiein ampliſſimis curijs controuertunturſſ⸗ non Weeis hr del na ſabſi tuntone Cuſt ſtit ſolet enim non in teſtamentis ſo tes, quarũ I 0— 1 ln quoq; nobiliſſimus quiſq;, ob nominis ſui familiæq; per lum, ſed in S ſubſtitutiones potiſſimũ adijcere: quarum cognitionem& in Peteahee 8 n iam qui negligunt ſcholaſtici, hi mihi uidentur necutilitatem terpretandi ſdenat 5 eln 4 dcitur gxtIA oleas atq; repagula deferri. Nam quod Pnn z1 dninne Sn tationem attinet, nihil nos in ampliſſima hac Iuris no à ingen — X. lli 1:. rec ſtri ſylua, maiore perſpicacia ſubtilioreq́; arte fabricatũ habemus: ut cum Iu on⸗ ſulti noſtri undecunq; admirabiles ſint, hac certè in parte etiam ſeipſos i alſen lcank. Ne ſt quòd pluribus uos horter ad capeſſenda alacerrimo animo hæc ſtu- Laſde 16 Rüutodun ardore, quanto deſiderio his artibus incumbatis. Haud dia, ſatis cio n uus, neq; milites uos ignoti duci ueſtro eſtis. Pleroſq; ueſtrũ derleetesdad ſſum, iandiu mihi ſtudiorũ conſuetudine notiſsimos. Sæpiſsi Euiatiin Lan eßngir ſin guli, quantum uniuerſi mihi tribuatis. Eſtote& hoc mè eindſf meuh nen tcdhde ſi quando aliàs uos erga me beneuolos ſum exper- mueamenen Whi lmmanitatem hac in academia præſtate: animũ meum tantamu- kieheeeledhe m obſequio officioq;ʒ ueſtro cõfirmate. Nunc nunc inſurgite 1 vneie heire c Wd illas promite uires, nunc animos. Id ſi feceritis, obſcuri si eireefeheee di Nentatescn hoc anno occurrunt, facilè ſuperabitis, ut lins hin Nobis maxima utilitas, mihi non uulgaris ho- nos accedat. Dixi. riptore vſin M incunba itu. Qulen nidmatbus, lfplu reſpic quſſ luaſß— pun feng 4 Clate gentis ijrſus cgone tr mus Ikrerenpbſ freuthiſſorie nüp erniauſa frmiſanopecl ſuuuata anteoa gls beet ut ue gretellat Exp intenplbru eiu ntatenilludh nin Dln)Se ſimmzunp frum aurilus 1 iignuſtuentas felbcen ina, ruͤs Eniam ſſ llaens brior nuclune nrin iſalener ernt teminin⸗ celeby eluitur Do Nuncnunc inlorgin ldſ ccentis obſeuni dl ſ uperabiti ris ho⸗ CIo VICECOMITI v. c. ET ECQ, S. P. D. Aima ſemper apud ueteres fuit hiſtoriæ autoritas, eoq́; omnibus tempo 6 ribu; in honore habita, ut cim plurima uariarum rerum ſtudia& quidem nobilißima haberentur, reru tamen geſtarũ ſcriptores ſemper primas par tes ſibi uendicarent. Proſit corporibus medicina, publica intexſit plurimos eße Luriſconſultos, ſimmoſe in feſtigio poſicos credant philoſophi, de gradu deijci nõ ſinat ſe militaris gloria, cedunt hæctamen ceſgerei; omnia hiſtoriæ autoribus: cumo nulla nõ artium aliquo tempore mali audiuerit, ſolam hanc profeſcionẽ exima aleam eſce ſemper exiſtimati eſt. Eiecli urbe Roma pluries philoſophi& rhetores fuere, ſenatuſconſultis quoq; Ciſfamati mathematici, nec medici nuſi poſt ſexcenteſimũ& eo amplius annum conditæ urbis admiſai, cum tamen interim Gn. Diſo, Tab. Diclor, cæteriq; annalium feriptores fummã dignitatem nanciſcerentur. Si enim id genus proſeſoores cur tantopere ſuis ſtudijs incumbant, diligenter ammaduerterimus, no aliudcerta cauſc erit, qudm pecuniæ cupi ditas. Quid enim æsmedicis parat, niſi abominatione cigniſaimus morbus, mali q́ aliqua luesg quid militibus, niſi humani generis diſcordta, rapacitasc;? quid aluud noſtrorum temporu phi- loſophia reſpicit: at ſola gloriæ cupiditate ſeribitur hiſtoria, non mercenario obnoxia ſtipen- dio, ſed quæ ſola ſibijpſi pulcherrimũpræmiu ſit. Hincnõd uiliſeimo quoq; tentata, ſec in prin cpum fers& illuſtrium uirorum exercitamentis fuit: ut Cæſarem Auguſtumß muttamus, Claudiæ gentis Imperatores uel à ſe, uel à potentiſaimis quondam populis geſtas res, cõmenta rijs ſuis cõponere minimd dedignati ſunt. Datrum quop; noſtrorũ memoria Turcarũ regis fra- ter WoLymus gentis ſuæ fortia facla, tametſi exul& maximis oppreſſus curis, complexus eſt: exemplo fortaſſe Thucydidis exiſtimauit, qui magnorũ exercituũ duclor relegatus eſßet, ſore ut hiſtoriæ ſcriptor reuocaretur. Sicut enim militaris ars plerunq; ſuis legionibus tribu nisqq; pernicioſa est, quæ uidelicet lubrico fortunæ iclui ſubiaceat: ita omnibus utilis hiſloria firmiſcmo pedamento nititur: quippe quæ omnia moralibus in diſciplinis à prudentioribus di- ſPutata ante oculos proponit,& quæ ſimplici admonitione ab illis ſint tradita, facla eſse exem plis docet, ut quanto magis humanã mentem exempla præceptis mouent, tanto philoſophiæ ipſa præcellat. Exploratiſsimũ id habuere ueteres: quapropter nõ alia ratione Saturnum colentes, in templori eius ianuis Tritonũ imagunculas ſtatuebant, qudm ut ab eo cœpiſoe hiſtori æter nitatemq; illis debere deos oſtenderent, quorum præconio fuiſsent celebrati: ut meritò non pa- rum Dlnij Secundi ſententiã damnandam opiner, potiorem hiſtoria Aſtronomiæ curam exi ſtimantis, cum punæ puræ ea ſit ſuperſtitionis ars, incertaq;,& plerunp; fiſſa, quæ ſolis curio ſorum auribus feliciter excipiatur: cum contru bonorũ ingentibus præmijs, legum in ſceleſtos digna ſeueritate, bene beateq́; uiuendi exemplis, hiſtoriæ leclione admoneamur: quæ ſolapro feclò certißama pbiloſophia uidetur nobis eße MAdde quòd etiam tantũ ex ſe iucunda eſt, leclo risq gratiam ſic aucupatur, ut quoquo modo ſcripta ſit, leclio eius plurimi deleclet:&· ficut fi cla diclis priora ſunt, ita res ipſas ſumma auiditate ut plurimũpercurrimus, uerborum;& rucluræ rationem in poſtremis ducendam arbitramur. Quapropter qui ornatiſpimis uerbis diſidentes ueritati res proſequuti ſunt, ſophiſtaru infimi nomine dignos tantu dijudico: quorũ nemini nõ celebratus Herodotus, quem hiſtoriæ:, ſi dijs placet, parentemuocant, princeps eſt. Sequitur Diodorus, Dhilimus, Ariſtides, alijq; plures, in quibus ueritatem cdeſideres, ele- gantiam dicendi nõ reqquiris. Grauiores Latini ſunt, magisq; pnceri animi: idq potiſpimu in eis deprendas, quò politiore ſlolo maioreq́; doclrina ſunt, eò etiam ueriora prodidiſſe: Luod 0- mnium conſenſus oſtendit, eaſdem res poſſeris tradentium. Quatamen in re ut cæterorũ laudi detrahere nubil auſim, ita Cornelium Tacitum nulli cedere conſtanter affirmauero. Non pro- bet in Liuio Datauinitatem Aſinius, exprobret riſpo mendicata de antiqquarijs uocabula Lenæus, defendat Iulj Cæſaris breuitatem titulus operis, notent incuriæ Tro gum, einſdema ſemper coloris Q. Curtiũ critici, Tacito certà nihil horũ ſine cauillo obieceris. cercat ſerm onis grauitas cum elegantia, mauultq; aliqua animo lecloris cogitanda relinquere, quàm longis eum Andreas Alciatus luriſconſull alca an Hiſtoria. Philoſophi. Rhetores. Mathematici. Medlci. principes, alijc; uiri illuſtres hi- ſtoria ſcribenda ſe exercuerunt. ZTymus Turca. Aſtronomia. Corn. Tacitus. Vtilis Taciti le⸗ ctio. 33 Epilbola nuncupatorna. naxrationibus oneratũ dimittere qua ratione fit, ut tametſi delicatioris ſtomachi leclorem, eius nunq ſatietas capiat, cumm huiuſmodi uiris etiam laclea Luij ubertas plerunq; fEſticio ſit: ut ſicut illi no niſt inepta aliquid addideris, ita huic non niſt temere quicq; detraxeris. Sed grauior TZacitus, inflaturq; magis, fiue quòd rerum dignitas hoc expoſtulet, ſiue quòd ſub Ueſpaſtanis ic dicendi genus magis placuerit. At Liuio Criſpoq́; uti ætate maioribus, ita etiam dignatio- ne cedere Tacitumut æ quũ ducam, illud certs redli iudicij nemo diſfitebitur, ongò lectu dignio- ra eſſe, quæ hic ſcripſerit. Bella, tribunitiæ ſecitiones, armorũ ſtrepitus, oprimatũ cõſpiratio nes, mimmu ad bonos mores exemplo conducunt, ꝙuis& hæc quoq; Tacitus exequatur: at ſe⸗ natorum uarias ſententias, ingentes quorundam etiam inſtante fato ſpiritus, rerum geſtarum conſilia,principũ uarios motus,& pacis tempore neceſſarias artes apud alios nõ æqus offen- das. Sed& nobis pre Tacito ſordeſcet Liuius, cum ille clarorum uirorum exemplo plurimus nos præceptis inſtruclos dimittit, quemadmodum in caput autorum ſcelera uertantur, quantum nominis ex conſtantia animiq; fortitudine nobis quæramus, qudm cautè cum malis principibus agendum, quam modeſtos cum omnibus eſſe conueniat: niſt magis mortalibus prode ſſe longas prodigiorü narrationes aliquts credat, Procurataq; à Dontificibus portenta, tum fuſius expii catos annuos magiſtratus, quorum nomenclatura uel diem dicendo eximere Quis boſget. Eo te⸗ meritatis progrecli nequaq́; auſim, tantũ uirum uel in leuiſaima re ut damnare uelim: ſed cum utrunq; ſummopere& probem& admirer, alterius tamen in delectu iudici præpono. Me- ritd igtur tanti à D. Aunio Jacito Imperatore habitus eſt, ut eius eefigiẽ omnibus in biblio thecis poni ediclo mandauerit, librosq́; tanta cura adſeruari) ut ſingulis annis decuriones ciuita tum eius hiſtoriã deſcribendam nouis exemplaribus curare iuſei ſint, inpublicisq; archiuis Fer uare, ne aliquounquam tempore deperiret. Quanq tantũ boni inuidentibus humano generif tis, magna quocp; pars etiamnũ deſideretur, eſetq; adhuc æᷣας Tacitus, niſi Cbrisliam orbis Max. Põtifex Leox. priores quinp libros de barbaris redemptos, poſtliminio t tan dem reuerterentur eſfeæciſset: quo nomine tantu illi ſtudioſi omnes debent, quantũ parenti eius Laurentio bonæ litenæ, qui eas fers ſolus in Italia cæteris deſertas curauit, ſuſlinuit, tuta- tus eſt. Cæteru& uis à docli ſeimis uiris emendata uolumina in lucemuenerant, ſabterfuge runt tamen eorum lima errata uædam, quæ accuratũ leclorem meritò poſgent remorari. Erãt & aliqua, quæ tametſi caſtigatione noõ indigerent, propriatamen obſcuritate ſtudioſis incogni ta, operam noſtram deſiderare potuiſcent. Ea omnia, ut tibi docliſaime nobiliſcimeq; eques Ga leaci morem gererem, in arcliſsimum libellum collecla, adte eo anumo deſtinaui ut mei ergate amoris perpetuum monumentũ eſgent: cum enim affinitate iungamur, cum& græcts latini literis pari cura operam dederimus, cum&tu mihi ſtudiorũ hortator impulſorq; extiteris, in- gratiſsimus certè eſgem miſi ſingulari te quodam amore proſequerer. qua ratione etiã de me im- betrare id potes, ut ſupra uires mbilnon ag gredite auriga moderatoreq no dubitem. Quãuis enim noui exempli eſſe penes noſtrates uiros cognoſceré, ut Juriſconſultus etiam hiſtorics per traclaret, tua tamen autoritas præualuit, præ ſertim quòdin hocueteres me imitaturũ tu quo- que aßerebas, quorum Modeſtinus etiam periochen in Vergilium compoſuit, idemo; græc qiſeertauit. Antiflius quoq; Labeo nõ turis ſcientiæ ſölum, ſed aljs ſtudijs tantũ operæ de dit, ut in eis etiam peritiſcimus haberetur: quo in albo& Seruiũ Sulpitiumoratorem celeber⸗ rimum eruditi omnes ponuũt, Iabolenumq;, Juorum reſponſis ceu gemmulis Digeſtorum libri creberrime reſperguntur. Jure igitur clientibus horulas paucas ſubtraxi, acciſiuisq; tempori bus quantũ per frequentes aduocationi occupationes licuit, in amcna hæc Laciti uireta cuuer- ti, tum animi cauſa, tum ut id quantulumcũq; officij eſt, eius memoriæ impenderem, quõ clarior intellecluq; fcilior per docla homini ora uolitaret. Qua in re ſi tibi ſatisfacio, ſummũ qeſidde- rij mei fruclum fero: ſin minus, quod tute intriſti, tibi, ut in prouerbio, exedundum eſt, quimé ad intermiſsa grauioribus negocijs ſtudia pauliſper regredi cocgiſti‚ in guibus idl Potuerim, quod canis in balneo. ale. Näns vhll — dudaudiunt dicentenamt ſtraturus uI- ſmatacum de unciam pen busnouem uu quoc; valofẽ denarius cop quod ſeſterti ſeſterium ne tione uiginti bit gitur qu morum, quac axgenteorũ ſ ronatorũ dec dasttricies qu esmillies coro tum legatũ q quillus ſepara tribus Po. Ro tenaleſtertia Denis ind aſtimar) O cem aſſes æris eratmilit qu ditesimprele coronatos ſin ratorias libras Germanicl tentus.) Qua mxnon hadet banixcenfuali quot capita e — S ₰ — 6₰— —— S Fé— — 2 —* —2 —— 1 S — =, = S vimere un poßet S 1 amnare lelm ffücn tu udiai tnepon,il. f guomnous i auss annss decyriher än t, in tublcii mnhuijf derrtbus humam xrij Lacrus nſChntiu tenpter poſlimnuuu elen, luurũparumiai tas crur ſiſtmii lucen uenrur ſultriy vogrßen rennrriJi lſurtat ſuluſtiwn me wlilſimzeße 6 7- cefliuau mieit er, m O geti luns vr npuſtraermns uaration dutms Numus. Batyllus. 524 ALCIATI IN b. CORNE lium Tacitum annota- tiones. EX LIBRO PRIMO. EGATA nõultra ciuilem modũ, niſi quod populo Scplebi cccCLXNX Xv.) APræſcriptos hoſce nume- ros Tranquillus quadrin genties, item tricies quin- quiesſignificare oſtendit. dubaudiunt autem ex cõſuetudine loquen- di centena millia, quod infra ex Liuio demõ ſtraturus ſum. Extant adhuc argentea numi ſmata cum denarij nota x. quorũ octo unã unciam pendunt, ut inde conſtet noſtris aſsi bus nouem ualuiſſe denarium, hincq́; numi quoq; ualorẽ cognoſcamus, quorũ quatuor denarius cõplectitur. Idem autẽ eſt numus quod ſeſtertius æris. at mille numis argenti ſeſtertium neutro genere æſtimatur: qua ra- tione uigintiquinq; coronatos noſtros ęqua bit.Igitur quadringenties centena millia nu morum, quadringenties centena ſeſtertiorũ argenteorũ ſunt, hoc eſt, monetæ noſtræ co- ronatorũ decies centena millia. quibus ſi ad- das tricies quinquies, hoc eſt, octagies ſepti- es millies coronatorum cum quingentis, to- tum legatũ quod Tacitus coniunctim, Tran quillus ſeparatim retulit, confeceris:& cum tribus Po.Rom. XXXV.eſſent, ſequitur cẽ- tena ſeſtertia unicuiqʒ legata. Denis in diem aſsibus animam& corpus æſtimari.) Oſtendit hic locus denarium de- cem aſſes æris eſſe, quod diurnum ſtipendiũ erat militi: quam ſummã etiam Germani pe/ dites impręſentiarũ accipiunt, treis uidelicet coronatos ſingulis menſibus, hoc eſt, impe- ratorias libras XIII. aſſes X. Germanicus agendo Galliarũ cenſui in- tentus.) Quæ regiones ius ciuitatis Roma- næ non habebant, grauioribus tributis uexa bant᷑:cenſuali enim legeprofiteri cogebant᷑, quot capita eſſent in qualibet familia, quot iugera terrę, quot ſeruos quis haberet.ſed& de lacubus piſcatorijs cenſus ſoluendus erat Vlpiano Pauloq; Iureconſ. Vthic ſimplici- ter accipiendus nõ ſit cenſus, cùm numerus ciuium defertur, unde agnoſci poſsit qui mi litiæ nomina dare debeant. Hinc cenſiti,& cenſitores dicti. Dum Mecœnati obtẽperat effuſo in amo rem Batylli.) Fuiſſe hunc hiſtrionem, oſten dit quoq; Iuuenal. Molli ſaltãte Batyllo. Ho- ratius à Mecœnate dilectũ quoq;, eſt autor, dum ad Anacreontis puerũ, cui ſtatuam ere xit Polycrates Samius, etiam Apuleio id pro dente, uidetur alluſiſſe: Non aliter Samio dicunt arſiſſe Batyllo Anacreonta Teium. — 0 30 4⁰ 50 60 In Corn. Tacitum annot. 5 Subſequiturq; ad Meccœnatem ſcribens: Vreris ipſe miſer. Tranq. autor eſt Auguſtũ pro ſtulto Baceolũ dixiſſe. ipſe Bacelum pro bo, quòd Baswae eunuchus fuerit procerus quidem ſtatura, ſed inſipiẽs, ut in prouerbiũ ceſſerit Suidę.Sed& Batalus odioſus quidã alius& turpis eodem autore fuit, de quo alij multa:hinc Vergilius, Batale cygneas repetamus carmine uoces. Quas dictiones hic congeſsi, ut Acronis Porphyrionisq; in Horat. Sabellici in Tran- uill. incuriam detegerem. Aquilæ figi limoſa humo non poterant.) Dion loculum paruũ eſſe tradit, in quo aqui la aurea collocet᷑: eum longiſſimo conto præ fixum in exercitu à ſigniferis geſtari: qui, ut facilius impingi terræ poſsit, in acutam cu- ſpidem deſineret. Orantibus Florentinis ne Clanis ſolito al- ueo& ẽ.) Feſulam, quã ꝓeνσ Lheon ap- pellat, ex Hyadibus unam Feſulę ciuitati no men dediſſe, recentiores ſcripſere. ea à Go- this diruta, conceſsiſſe ciues in proximã pla- niciem,& urbẽ habuiſſe, quę à flore ſibi Ca- roli Magni munificentia pro inſignijs dona to, nomen Florentiæ ſumpſerit: quæ falſa eſ- ſe nedum hic Taciti locus, ſed& alij autores oſtendunt. Procopius à Totyla nõ potuiſſe expugnari autor eſt. Sed& in fragmẽtis Frõ tini de colonijs ita legitur: C. Cæſ.& Ant.& Lepid. IIIVIR. colonia Florentina deducta à IIIuiris. adſignata L. Julia centuriæ Cæſa- rianæ in iugera c c. per cardines& decuma- nos, termini rotũdi pedales diſtant à ſe in pe des c ccc. Meminit& Ptolemeęus, ut dubio procul antiquam nobilemq; coloniam exti- tiſſe credendũ ſit, Francorũ beneficio mini- mè conditã. celebrat eam& Plin. X IIII. cap. 111.& in ſcholijs græcis Q&λ̈ναꝙράναυæ. quapro- pter helleboro indigere arbitror qui Pluen- tiam dicunt. EX LIBRO II Tertia fermè uigilia inſultatũ eſt caſtris.) Hoc eſt, à ſexta hora noctis. Suidas in dictio ne rρρνννρꝶ&τνᷣ¶uatuor eſſe uigilias ſeu ęuœx ude tradit in nocte, quarũ unaquæq; treis ho ras habet. de his Vergilius: Et noctem cuſto dia ducit. Ne ueſtis ſerica uiros fœdaret.) Maximi precij fuiſſe hanc ueſtẽ, illud argumento eſt, quòd Alexan. Imp. nunq́ʒ holoſericã induit. Procopius ex Indis Romanos mercatores ſericum emere ſolitos tradit, unde ueſtis cõ- ficiatur, quæ olim Medica dicebatur. Cele- brat᷑& à Paulo Iuriſconſulto viæ ᷣe tan quam Indica ſpecies. Arcadij principis con- ſtitutione ſericobaptæ uſus priuatis homini bus prohibitus eſt, ut ferè ſuſpicer ſericas ue ſtes non eſſe quibus uulgò utimur. Libero Liberæq́;& Cereri ædes dedica- uit.) Pro Libera Proſerpinam accipiendam arbitror. Diodorus in IIII. autor eſt, ex Ioue Cererem, Liberũ genuiſſe. In antiquis ſpe- ctationibus legitur huiuſmodi epitaphium: Bacelus. Batalus. Florentiz. gerica ueſtis. Meclica. —— —— ———L—y—— Q⏑O⏑————————— —— D. Andreæ Alciati, FAB. ACcoNIAE PAVLINAE cC. P. ACONII cA TVLINI V. C. EX PRAEFE., CONS. ORD. VXORI VEOTIPRAETEKXTATI V.C, PRAEF. ET CONS. DES. SACRATAE APVD ELEVSINAM DEO BACCHO CERERI ET CORAE SACRATAE A- PVD LAERNAM, DEO L.IBERO CERERI ET CORAE SACRATAE APVD AEGINAM, DEA- BVS TAVROBOLIAE ET HIEROPHANTRIAE. Auguſtinus tamen de ciuitate Dei, oſten- dit Liberam dictam eſſe Ariadnam, quod& magis quadrat. In conuiuio coronæ aureæ magno ponde re& ẽ.) Solebant antiqui in compotationi- bus coronas geſtare, ut eſt apud Ariſtopha- nem in Equitibus, ubi poëẽta, eσσ ait) ovvao, Steæxνοꝙννςμ⁴νεαμαμν‧⁵ενκσ* mσ᷑mde inuehit enim in Cratinum tanquam ebrium& inſanien- tem. meminit& Diogenianus. unde Plauti carmen in Pſeud. Quid ego uideo? cum co- rona ebrium Pſeudolũ tuum. mentio eſt etiã Athenæo,& alijs autoribus. Et cupere renouari dextras.) Tacitus XVIII.oſtendit dextras concordiæ ſigna ul- tro citroq; deſtinari ab exercitibus ſolitas. Rampſen Xegyptiorum regem.) Fuiſſe hunc in ordine X vIII. Hieronymus& Bu- ſebius autores ſunt.cæterùm regum illius re ionis inenarrabilem ferè opulentiã eo con- iectari eſt quod Suidas tradit, idcirco memo ratu dignum, quoniam Chriſtianæ ueritatis dogma ſummopere adiuuat. fuiſſe enim Ae- gypti regem Thulem(corruptè Thuris legi- tur apud Euſebium)qui uſq; ad Oceanũ do- minatus ſit, nomenq; inſulæ Thyle dederit: hic cum Serapidis oraculum adiuiſſet, inter cætera rogauit, num quiſquã eſſet, uel futu- rusforet ſe potentior.cui reſpondit oraeulũ, Td⁊e Hedo, ε‿τεέςμπ³α νοο σνmνενα οοσν A.οd9, EoQροάνα⁵νηνρνx, Tαιτνα σ⁵οo ν loza. Eſt deus in primis, mox uerbum,& ſpiritus ipſe: Iuncta ſimul tria ſunt, ſed conuenientia in unum. Acerbè increpuit Tiberius eos, qui ipſum Dominus. dominũ dixerant.) Tametſi appellatio hæc priſcis temporibus uti nimis ſuperba, prin- cipibus non adderetur, ſuadente tamen fœ- da adulatione tandem quoque recepta, mox etiam in priuatos tranſijt. notũ eſt illud Mar tialis: Edictum domini deiqʒ noſtri.& Plinij in epiſt. Ad Praianũ, uocem hanc identidem ingerentis. Sed& Seneca ad ucil. Quomo do obuios, ſi nomen nõ ſuccurrit, dominos ſalutamus. Martialis quoq; rurſus: Cum te non noſſem, dominum regemq́; uocabam. Sed nemo certè felicius, nemo elegãtius grę co poëta Pallada, hoctetraſticho: ub ã ise 2ν d&, Glbu εε ,009 bypx Nv, up—ν Q⅜ μαmQνmχ̈Hin, 29 S0d r dvop. dvix p 1MRℳ οενα τπν Pãezτν, αν dyGy² Sx eheNG 2Llνε, p o Lℳᷣυιαάι Negat potta uelle ſe dominum ſalutari, quia so Sabi non habet quod det aſſentatori hoc modo eum ſalutanti. Ludit autem ſimilitudine no- minis Vuuu b‿ευνα. Atque illo prætendente ſexaginta dies ad jarli conſultandum datos& ẽ.) Crimen adulteri lnum ex lege Ilulia publici iudicij eſt: expectantur fu alIis autem ſexaginta dies, quibus maritus in ac- 3 cuſatione præfertur:qui ſi interim neglexe- ſi rit, adulteræ pater admittit᷑, hinc alij, Iuriſcõ- dacn 1 ſultis autoribus. maritus autẽ, qui matrimo- lvouetan nium ſuum ita contemnit, ut adulteram uxO auu urreyon, rem nõ accuſet, lege Iulia tenetur Vlpiano. 6 freſtee n 8 X LISNO II-. ner Põſt lex Papia Poppæa, quam ſenior Au- Lrde Occaling guſt.incitandis cœlibum pœnis& augendo te lopſchium ærario ſanxerat.) Plura ſunt capita legis Pa hilimmuta piæ: inter cætera uno cauebatur, ut qui con- olitaäſu iuges, filios non haberent, quodalter alteri ſolens eſto legaſſet, decuma parte fiſco applicaretur. Hinc apud Iuuenalem: Iura parentis habes propter me ſcriberis hæres, Legatum omne nuuid. Con capis. debere enim ſibi maritum adulter ait dicicui q a20 quòd filios ſuo beneficio de uxore gignat: 50.Tur quam ob rem totum legatũ aſſe equitur, quod uibus mo alioquin ex lege Papia decima parte fiſcus turautp accepiſſet: ut mira ſit in illud carmen ſex in- cunnici lumniarbe terpretum negligentia. Reſcriptum autem nauiai ficalie⸗ 3 deinde eſt à diuis Cęſſ. Arcadio& Honorio manin, turquiin in hæc uerba: Inter uirum& uxorem ratio-(oe nem ceſſare ex lege Papia decimarũ,& quã- manoſtro uis nõ interueniant liberi, ex ſuis quoq; eos— lerqunna ſolidum capere teſtamentis(niſi fortaſſe lex ſetetũan 30 alia minuerit derelicta)decernimus, tantum imlbra igitur poſt hæc maritus uel uxor ſibi inuicẽ adenit derelin quant, quantũ ſuperſtitis amor exe- ſtos coro gerit. eſt autem hæc lex, titulo de infirmãdis lrlie Legem pœnis cęlibatus, qui locus Diſpunctionum bantutach libro tertio à nobis plane diffuſiore tractatu operampi explicatus eſt. molliiem Vti Dianæ Leucophryenę perfugiumin legem Iit uiolabile foret.) Fuiſſe huius deæ hocco- doctusera noneln aram Athenis quoque, autor eſt Nichadd 40 Pauſanias, cui à Themiſtoclis filijs dedicata dunt lice ſtatua fuerit. Sed fani quod in Magnetibus honorario ſit pulchritudinem amplitudinemq́; Strabo mameand in XIIII exequitur.„keninumi tiadecem: EX LIBRO IIII. umleantgh Nampatritios cõfarreatis parentibus ge/ Confanai mariauret nitos.) Legitima matrimonia ab antiquis ita bus quinq celebrabantur, ut farreum libum cõmunica coronatis rent& deguſtarent. Feſtus& Boẽthius auto nrſäͤme. roxin so res. Apuleius quoq;, Talis, inquit, mulieris mwiuſceci publicitus matrimoniũ confarreaturus, me VIbicus! minit& Dionyſius Halicarnaſſeus. ſecturas e Celium appellitatũ à Cele Vibenna& c) teriugiuri Querquetulanam portam à querquetis di- alicui ciui ctam, etiam Feſtus ſcribit. Cæterũ hic locus ræ dictæ,n ſic fortaſſe emendabitur: Cælium appellita cturanun tum à Cæle Vibenna, qui dux gentis Hetru nim quatu ſcæ cùm auxiliũ aduerſus Sabinos præbuiſ- nes, illuſt ſet, ſedem eam acceperat à Tarquinio. cum itimi,e nis enim tunc belligeratũ Feſtus quocʒ; merico dio ſcribit& Dionyſius. ri dedgen Cæſar ſolennia incipiẽtis anni Cal. Ianua. rjs& Ne epiſtola precatus.) Caius de uerborum ſi- tteplnius gnificatione:Poſt diem, inquit, tertium cal.(epenee lan⸗ ads Jelulaten Vna 1B hin IIl. pP — zmſening, Plun k lsdlengn tcapita, no cau eb blalegan, 5*, utquiü ſequinnga trinihuicageneit memtludcarmenſert, Rina Keſcriptum aum eſl Areacio& Honon r uimm Auxorem ui ehapis decimar a:W t ideni exſſuis qoqgen tꝛmentis(niſi fomlele licta)decemimus tmmn ricus ueluxor ſibi inud ntũ ſuperſtiis amor er clex, titulo deinfirmiti ui locus Dipunctionum plune diffuliore taäin apua deci cophrjene perfugiumi Puiſſe huius deæ hocco thenis quoque, urich emiſtoclis fijscecien aniquod in Nxnebo ampliudinemq Sr. ur. Solitaurilia. Præuaricator. Calumniari. Præuaricari. Tergiuer/ari. Lex Titia. Præſecturæ. 528 Ianuariarum uota pro ſalute principis ſuſci- piuntur. meminit huius rei& Plinius Cæci⸗ lius ad Traianum. EX LIBRO Vv. Sacrificantibus cùm hic more Romano ſuouetaurilia daret.) Corruptus locus eſt, ut reponendum ſuſpicer Solitaurilia. Sunt hæc ſacrificia, quibus tres diuerſæ hoſtię im- molant, taurus, aries, uerres: ſic dicta, quòd integri corporis hæc animalia ſint. Solum, Oſca lingua totum ſignificat. Feſtus.hinc ſo lopychium Catullo. Erũt fortaſſe quibus ni- hil immutandum uidebitur, ut uox ſit com- poſita à ſue, oue,& tauro: ſed certè nimis in- ſolens eſt compoſitio. EX EPLIBRO XI. Cognita præuaricatione.) Præuaricator dicicur, qui cum reo colludit. Marcellus ad S. C. Turpil. Accuſatorũ, inquit, temeritas tribus modis detegitur:aut enim calumnian tur, aut pręuaricantur, aut tergiuerſantur. ca lumniari, eſt falſa crimina intendere. præua- ricari eſt uera crimina abſcõdere. tergiuerſa tur qui in uniuerſum ab accuſatione deſiſtit. ccCCc. numorum millibus.) Hæc ſum- ma noſtro ære decem millibus ducatorũ ua- let: quandoquidem illud cõſtat, mille numis ſeſtertiũ argenti æſtimari: eſſe autem ſeſter- tium libras duas& ſemiſſem, hoc eſt, uncias argenti X X X. quæ plus minus X XV. no- ſtros coronatos æquant precio. Legem Titiam flagitant.) Hac lege tene- bantur aduocati qui mercenariam clientib. operam præſtabant. Inuehitur Auſonius in mollitiem Iuriſcõſulti, eumq́; deridet, quoòd legem Titiam non metueret: quòd enim in- doctus erat, nihillucrabatur. Vſq; ad dena ſeſtertia.) Iuriſconſulti tra- dunt, licere aduocato in ſingulas cauſas pro 40 honorario centũ aureos accipere.hanc ſum- mam eandem cum H-S. x. arbitror, cum cen- teni numi aureo penſentur,& decem ſeſter- tia decem millibus numorum ſeſtertiorum ualeant.qua æſtimatione cõſequens eſt, æſti mari aureum antiquum undecim libris, aſsi bus quinque noſtris, hoc eſt, duobusducatis coronatis cum dimidio. Proximas præfecturas corripiat.) Varia huiuſce dictionis eſt ſignificatio. Agennius Vrbicus libro de controuerſijs agrorũ, præ fecturas eos agros dici autor eſt, qui cùm al- terius iuriſdictionis eſſent, principis placito alicui ciuitati aſcribuntur. Sunt& præfectu ræ dictæ, munia præfectorũ. Ruſonius: Præ fecturarum titulo tenuere ſecundo. Sunt e- nim quatuor dignitatum in Iure ciuili ordi- nes, illuſtres, ſpectabiles, clariſsimi, perfe- ctiſsimi. ex his præfecti ſunt ſpectabiles, ut meritò dictum ſit, ſecundum his titulum da/ 60 ri. Sed& non abſimili ſignificatione in Aſſy rijs& Medis præfecturæ erant:ſic enim uer tit Plinius, quas Græci„οeve, Herodotus etiã Graxae appellauit, ut Lau. Valla infeliciſ- In Corn. Tacicum annot. 527 ſimè portiones tranſtulerit. De origine Curtij Rufi.) Sunt qui opi- nenturhiſtoriam rerum ab Alexandro geſta rum huius eſſe, qui uulgò Q. Curtius cite- tur, defenduntq; indeprenſo teſtimonio, ob ſeruaſſe ſcilicet in antiquis codicibus. Ipſe Angleriæ apud Verbanum, aram marmo- ream pluribus ſignis illuſtrem uidi, cum ti- tulo Quinti Curtij ſextumuiri, à quo fuiſſet 10 dedicata. EX LIBRO XII. Rogata lex qua in ſamiliam Claudiam ð& nomen Neronis tranſiret.) Eum adoptio- nis morem attingit, quæ per arrogationẽ fie bat:de qua etiam Gellius. Cæterũ& nomen hic pro gentili familia accipitur. Cintius,& Cice. in Topicis, Gentiles, inquit, mihi ſunt qui eodem nomine uocãtur. Val. Maximus autor eſt, à Q. Metello eiuſdem nominis ui- 20 ros exheredatos, hoc eſt, agnatos gentilesq́; ſuos: ut inde exiſtimem, in tribus Rom. no- minibus, ut C. Julius Cæſar, nomen Julij fa- miliã ſignificare. quo exẽplo mihi nomẽ e- rit Alciatus, Andreas magis cognomini qua drabit, quàm prænomini, licet nemo nõ con trarium opinaretur.Sed alias latius. Prædationibus& uectigalibus auxerat.) Non hic accipienda arbitror tributa quæ ob res urbi inuectas euectaàsue ſoluũtur, ſed po 30 tius agros uectigales intelligendum. Scribit Iulius Fronto in opuſculo de limitibus agro rum, ſolitos ueteres quos agros de hoſtibus capiebant, alios ueteranis in pręmia aſsigna re, in alios colonias deducere, quoſdam mã- cipibus in longum tempus locare, utannuã aliquam mercèedem principi darent: hos ue- ctigales dici. uxerat igitur his regnũ Van⸗ nius, non tributis aut portorijs, quibus Ger manos nunquam atteri potuiſſe, autorum conſenſu traditur.In hoc ſenſu uectigalium mentio eſt etiam Iuriſconſultis. Sicambri traiecti in Gallias fuere.)In Me napijs conſediſſe, ex autorum lectione de- prendi, ut hi ſint qui nunc Geldrenſes, quaſi Galli Rhenenſes uocãtur: Nimagum, Ven loẽmq; pagos habent,& Vahalem Rheniat- tingunt. Agrippinam Imperatore genitam, ſoro- rem& matrem& coniugem eius qui rerum so potitus ſit&ë.)Si Imperatorem quales erant ante occupatam rempub. a ccipiamus, nõ ita magnum erit exemplum:ſi pro principe, fal ſum:quandoquidem Germanicus Agrippi næ pater dominationem nunq́; aſſumpſerit. Igitur ſciendum inter Cæſares& Imperato- res& Auguſtos multum interfuiſſe. Cæſa- res dicti qui Auguſtæ maieſtatis hæredes de ſignati eſſent, adminiſtratione rerum illis in terdicta, niſi aliquam fortaſſe prouinciã Au- guſti iuſſu adminiſtrandã haberent.hinc nul ſa eis donatiui militibus dandi facultas erat. in comitatu eos ſolm habebant, quos prin- ceps tribuiſſet. Paulò maior Imperatoris di- gnitas, quilicet infra Auguſti Haiß Binum po- Curt. Rufus. Nomch. Vecligales agri. Sicambri. Cæſares, Imperætores. Auguſti. —— 5²8⁸ D. Andreæ Alciati 5¹9 ſitus, eiusc; arbitrio bella gereret, ſummam tamen poteſtatem in magiſtratus, inq; mili- tes habebat, iusq́; illi indicẽdi belli erat. Solo itaque Imperatoris nomine decoratus fuit Germanicus, ſicut à Galba Piſo Cæſar ſolũ nuncupatus eſt. Cæſarum Imperatorumq; creandi poteſtas militibus conceſſa. primũ Maximinum poſthabita ſenatus autoritate milites Auguſtum fecere. Hęc ex Ammia- no, Lampridio,& conſtitutionibus. Refertur de pœna fœminarum quę ſeruis coniungerent᷑.) Senatuſconſultũ hoc Clau dianum in iure appellatur, cuius quoq; men tio inInſtitutionibus. EX LIBRO XIII. Regnum luſu ſortientiũ, euenerat ea ſors Neroni.) Julius Pollux onomaſticòôn no- no, luſum quendam deſcribit, qui Bæouπεi ς dicat᷑, cũ ducta ſorte aliquis fit rex,& is quid piam difficile miniſtro, qui ſorte pariter obti gerit, imperat. de hoc intellexiſſe Tacitũ du- bio procul exiftimo, ſicut& Trogũ in primo Quin& duas manumittendi ſpecies inſti tutas.) Tradit Tacitus, eos qui uindicta ma numiſsi ſint, ex ingratitudine in patronos in ſeruitutem nõ reuocari:quod ex Conſtanti- ni Magni conſtitutione falſum ferè conuin- citur. Quod ſiis, inquit, qui noſtro concilio uindicta liberatus eſt, poſt coërtionem pœ- nitentia dignũ ſe præſtiterit ut ei ciuitas Ro- mana reddatur, non prius fruatur beneficio libertatis, quam ſi hoc patronus eius oblatis precibus impetrauerit. l. ſi manumiſſus. C. de lib.& eorum liber. Ingenuitatis iudicium.) quo pronuncia- batur aliquem nunquam ſeruiuiſſe, ſed libe- ris parentibus natum: is enim propriè inge- nuus dicitur Iuriſcõſultis, iuxta illud Theo- gnidis, uεέᷣν Sν rεμπ‿εμ† ⁊νο& εG,H2op. Seſtertium quadringenties.) Subintelli- ſon⸗ ſunt centena millia. Liuius libro IIII. unici belli: Cùm deeſſent nautæ, c OS8. ex S. C. edixerunt, ut qui L. Aemilio& C. Fla- minio cenſoribus millibus æris quinquagin ta ipſe aut pater eius cenſus fuiſſet uſqʒ ad c. millia, aut cui poſtea tanta eſſent facta, nautã unum cum ſex menſium ſtipẽdio daret: qui ſupra centũ a. uſq; ad cc. millia, treis nau- tas cum ſtipẽdio annuo:qui ſupra ccc. mil- lia uſq; ad decies æris, quinq; nautas: qui ſu- pra decies, vIl. Quibus uerbis oſtenditur, de cies æris, decies centena millia æris ſignifica re: ut hic non parum mirer, quemadmodum oculatiſsimus uir Budæus præuaricatus ſit. Factum 8. C. ultioni& ſecuritati.) Voca tur id in iure ciuili S. C. Piſonianum, cuius Paulus meminit Digeſt. libro X X1X. tit. ad Syllanianum. l. S. C. Piſon. BX TLIBRO LZTIIII. Collegia, quæ cõtra leges inſtituerãt, diſ- ſoluta.) Legẽ Solonis intelligit, cuius uerba 10 30 50 60 Caius refert in tractatu de colleg.illicit. 1) TNab zi hfeleehzi, er he es, vend⸗enfe M dοαιπQσσ2ο ν lixσνdi Xαντνμρμοο ν⁹λεα 5ο— „ 2 A₰—. 96G 3 2* 1 7 2ℳ1 Qloν u2ν ο 131+& 2v S&᷑μοννις UH Si, 2ay&μνά᷑νον oσασσνάέρραx. Puteoli ius coloniæ& cognomentum à Nerone adi piſcunt᷑.) In fragmentis quibuſdã Iulij Eron tini de agrorum limitibus& iuriſdict. ita le- gitur: Puteolis colonia Auguſta. Auguſtus Nero deduxit: ex uno latere iter P. R. debe- tur pedum triginta: ager eius in iugerib. ue- teranis,& tribunis legionarijs eſt adſigna- tus. ognomentum igitur Auguſtæaccepe- .„ rat Puteolorum colonia à Nerone. Fabianus tabularius obſignat.) Hitabel Tabulgi liones uulgò dicunt᷑. lege antiqua erant pars decurionũ,& Reipub. rationes cõficiebant. recẽtiores Cæſares uidentur noua uoce hos catolicianos appellaſſe. Calolician. FEX LIBRO V. Cæſar nationes alpium maritimarũ in ius Latij tranſtulit.) Locus hic admonet, ut ua- ria alptum nomina attingam, quando eorũ, qui de his ſcripſere, etiam ex recentioribus, diligentiam non ſatis probem. Igitur Alpes Abes bane. Pœninas ipſe eas opinor, per quas ex mon- te maiore diui Bernardi in uallem Augu- ſtæ deſcenditur, quæ uia noſtro quoq́; tem- pore eſt frequens. Graias uerò, quibus per Graie. eandẽ Auguſtæ uallem ad montem minorẽ ſancti Bernardi accedit᷑. Sunt& maritimæ, Marina. q́d per eas Hercules iuerit, ubi& Moncci portus eſt, illi ſacer, ut autor eſt Ammianus cottiæ. lib. 15. Cottias autẽ exiſtimauerim quęà de- guſio oppido rectà ad Brigantionẽ pertinẽt, ubi mõs eſt lenehe, ſic dictus à matronę no mine quę inde pręceps ruit: tametſi recentio res, ut Paulus Diaconus& Georgius Meru la, Cottias eſſe exiſtiment, in quibus Bobiũ urbs eſt:quod antiquis autoribus nõ eſt pro babile. Sed& Cottias appellatas quandoq; etiam Iulias, nõ falſo fortaſſe aliqui tradunt, luliæ. quod in eas per Tricaſpinos eatur. Belloue- ſum autem per Tricaſpinos in Iulias Alpes ueniſſe, Liuius eſt autor. Sed& non malè Iu lias Tacitus appellat Alpes, quæ uerſus Car nos ſunt, unde& lulium Carnicum,& Fo- rum lulij, quà ex Venetia in Noricum itur. cui ſententiæ ex recentioribus adſtipulatur Sabellicus in Aquileieñ. hiſtoria., Sunt& Rhæticæ alpes, quibus in Rhętos uadimus, Rhætiæ. quos uulgò Chriſones uocant: incipiunt ab Adya monte(Straboni corruptè legitur nũc Adula, nunc Aduela) id eſt, inacceſſo: uer- nacula ſimplicitas montem Bralium nuncu- pat in Volturena, ſeu, ut imperiti, in ualle Telina,& in Venetiam protenduntur, do- nec Ocræ ſubeant. Lepontiæ adhuc ſeruant Lepontie. nomen: ſunt in Suitenſibus, quà Claronam ex Bilitionis caſtro rectà tendimus. In Al- pibus, quas Cæſar in cõmentarijs Summas Sunmc. appellat, cum cæteris conuenio. Sunt inter Sedunos& Veragros, ubi& Octodorus eſt ba- Calpu hicpatii proſoce miuilitu to monu c. CALPV VIR. IIII TKIB. LE; vI. LVS. VAE SV. pATRIMO Clader ſolatus.) libus duc Lu dlis gonaspl re quane plumbol & Flaccc bitus tra lo ludore ſticos di his exerc prie elle abuſum dici, uti Urunta&e legamus Apium maritimgrüſn, mamattmaüni Nus hicmonetun- atringam, quando dungem, quando eoi damex rccentortu àDr 3s Probem lginr Aa Dinor, perquas exm nardi in uallem Aug r ui noſtro qpog len Graias uerd,qubusga lem ad montem mici cdit. dunt& mariin, s iuerit, ubi& Mongi utautor eſtäͤmmins t eriſtimauerimquxide ad Brigantionépeni ſic dictus amatron I- eps rit ametſtrecentb dnusd Georgiuslſen timent inqubus obũ uis autoribusnettyp is appellans qunndih fortalle alquiradlm, 3 apinosertur. Velour ſpinos inlulis Aps or, Sed nonmiel 2 des quæverlis(i um Carnicum älh nerain Noeami „ e oribus acſtydbm 2e hiſtoru dund, in Rhetos rii 34 u cant nneipiuni pagus, quem ſancti Mauritij uocant. Cæ- terum quamuis hæc noſtra ſententia uidea- tur plurimis autoribus congruere, non arbi- tror omittendũ, eſſe etiam qui refragentur, quãdo Ptolemæus inter Adulam& Ocram Pœnas alpes collocet, quo in loco eſſe Rhę- tica iuga ipſe prodidi:uerùm ex Plinio illius ſententia confutatur, qui de Graijs& Pœni nis in Salaſſos deſcendi tradit. Eſt& adhuc Suitenſibus, qui uulgò eorũ ſermone alpes Grey dicatur mons, quà Friburgum tendi- mus. Ipſe inter ueteres non omnino conſti- tiſſe harum nomenclaturam exiſtimo. Nam & Plinius in Lepuntijs diſſidere ferè uiſus eſt, qui cùm Cottiana iuga Centronibus ui- cina tradidiſſet, Graijs alpibus aut eaſdem aut certè cõtiguas Lepuntias mauult: quod non probo, cùm longè grauior ſit autor Cę- ſar, unde noſtra ſententia fulcitur,& Plinius non affirmet, ſed aliorum relatione ex ety- mo innuere uideatur. FEX ELIBRO XVI- Calpurnius Fabatus eques Rom.) Fuit hic patria Nouocomenſis, C. Cæcilij Plinij proſocer. eius antiqua memoria adhuc Co- mi uiſitur Iouij Benedicti v. c L. opera, eru- to monumento in hæc uerba: c. carpvRNIVS.L. F. O. V. F. PABArVS VI- vIR. IIIIVIR. I. D. PRAEF. M. PRAEF. PRAET. TRIB. LEG. XXI. RAPAC. PRRAEF. COHORTIS VII. LVSITAN. ET NATION. GETVLIC. ARSEN. QVAE SVNT IN NVMIDIA FLAM. DIVI AVCG. PATRIMONIO. T. F. I. Cladem Lugdunenſem quadragies H-S. ſolatus.) Aeſtimatur hæc ſumma centũ mil- libus ducatorum noſtræ ætatis. Ludis ceſticis ab Antenore inſtitutis.) R- gonas pugilum inſtitutos poſſet quis crede- re, quandò ceſtus manibus inducti appenſo plumbo pugilum inſtrumenta ſint Maroni & Flacco. Cæterum quid ad rem faceret ha- bitus tragicuseniſi immutatam longo ſecu- lo ludorum formam quis crediderit, aut ce- ſticos dictos quòd habitu mulierum uiri in his exercerentur. εαρ Veneris ueſtem pro- priè eſſe in ſcholijs græcis traditur, ſed per abuſum cuiuſcunq; mulieris indumentum dici, ut in epigram. ⁷ αεον—ρνι‿οkxydzda. Erunt& quibus arridebitut xyſticos ludos legamus, quod non probo. EXN LIBRO XVII. Aegyptum regebat Tib. Alexander eiuſ⸗ dem nationis.) Hunc lacerari ſatyrico car- mine crediderim, Atque triumphales inter quos auſus habere Neſcio quis titulos Aegyptius, aut Arabarches. Euſebius enim libro ſecundo ſacræ hiſtoriæ Arabarchen fuiſſe hunc Alexandrum ſcri- pſit: idem& Ioſippus in antiq. Iud. x X. lib. apud quem Rufinus ineptè Arabarchen in- terpretatur ſalis præfectum, quaſi d́νονε legerit. Extat Imppp. Val. Grati. Theod. in hæc uerba conſtitutio: Vſurpationem to- 10 20 30 530 In Corn. Tacitum annot. 531 tius licentię ſubmouemus, circa uectigal R- rabarchiæ per Negyptũ atq; Auguſtaneam conſtitutum, nihilq́; ſuper tranſductione a- nimalium uendicaripermittimus. quæ uer- ba indicant Arabarchen pręfectum fuiſſe& ſcripturarium exigundo uectigali de pecua- rijs, quæ ex Arabia in Aegyptũ deueheban- tur:ut ſit illud nomen officij publicanorum. Merito ergo Iuuenalis Alexandrũ taxans, & officij uilitatem obijcit: ut non iniuria dã- nandi ſint, qui ſimpliciter mollem accipiũt, idq; editis annotationibus probant. quapro- pter& in Epiſt. M Tullius ad Atticum ap- pellat Arabarchen M. Antoniũ, quaſi Ae- gyptium publicanum:extorquebat enim ab illis ingentia uectigalia, unde pecuniam con flaret, quam deinde prodigeret, ut eſt apud Plutarchum. Annulis donatum libertum.) Paulus iu- ris autor, Qui ius, inquit, aurcorum annu- lorum impetrauerit, ut ingenuus habetur: idemq; reſcripſiſſe diuum Adrianum VIpia nus ſcribit. concedebat autem ſolus Impera- tor etiam fœminis, ut natalibus reſtituerent᷑. Quotiens Galba apud Othonem epula- retur, cohorti excubias agenti uiritim cente- nos numos diuidebat. Tranquill. aureũ dare ſolitum tradit: ut inde fortiſſimum ſit argu- mentum, centum numis æſtimari aureum. Barbium Proculum Teſſeranũ ſpiculato- rem.) Fortaſſe Teſſerarium. Modeſtinus in re militari ſic appellari eos ſcribit, qui præce pta Impp. per contubernia ſignificant.In an tiquis inſcriptionibus Comi, Teſſerarij do- labrarijs iungunt᷑ pago cliuio. Ammianus 40⁰ 50 60 Marcellinus lib. XIIII. aurigariam, inquit, aut artem teſſerariam profitentur:ut conie- ctura ducar, eſſe qui quod uulgò uocant in- tarſiatum faciũt, quos recentiores Cæſſ. dia- tretarios, uti ſuſpicor, appellant. Virginiũ equeſtri familia) Cæcil. Plin. ui cina Como urbe genitũ Virginium tradidit, quapropter ſecũ habuiſſe cõiunctas poſſeſ- ſiones, tum ſuæ uillæ nomen Alſiam: ut du- bio procul Virginius Mediolanenſis fuerit, quod oſtendunt frequentia marmora, quæ paſſim hic occurrũt Virginij nomine inſcri pto. Sed& Alſia adhuc Vrun nomẽ in Va- riſienſi præfectura, unde& familia eſt mea. Superior Germania.)& paulò inferius: Belgica& Lugdunsèſis Gallia.) Ammianus ſcribit ita diuiſas Galliæ Germaniæcq; pro- uincias. Prima Germania Moguntiaco Ar- gentoratoq; nobilis. Secunda Germania, in qua Agrippina,& Tungri. Prima Belgica Mediomatrices& Treufros habens, tum ſe- cunda, Remos, Sequanos, Ambianos com- plexa. Hinc Lugdunenſis prima, Senones, Bituriges, Lugdunum, Auguſtodundũ. Se- cunda Rotomagum, Mediolanum, Tricaſti nos alpes cõtinebat. Eodem modo& Aqui- taniæ fines diſtincti. Quotidianis Alpibus Italiam irrumpere.) Nemo, opinor, uel ſemidoctus non cogno- Bb 2 Arabarches. Teſſcrarius. Diatretarij. Alſia. Helxetiorum ſe⸗ quli tenue⸗ rint olim,& te- neant hodie. Pagani. 53² ſcet Cottianis legendum:ut inde eorum ſen tentia confutetur, qui Genuã quoq; in Cot- tijs eſſe dixerunt:nec enim illac tranſiſſe Vi- tellianos quiſquam prodidit. Heluetij Gallica gens.) Eutropius eorũ ſedes à Quadis occupatas ſatis oſtendit, ut ſuſpicer omnes deletos, cũ Quadi Marcoma niq; ſub Aureliano in Italiã prorupere. Ex- tat adhuc in eis uallis Marcomana nomine. Periere& illi, atque ab Alamanis(colluuies io mam legionem Mineruiæ nomen habuiſſe Germanorum erat)ſuperati, in eorũ nomen conceſſere. A Theodorico deinde Gotho ui cti, Francis ex fœdere dediti ſunt. aucti de- mum Saxonum acceſsione, quos ob uiola- tam pluries fidem ſedibus eiectos Charolus Magnus in Alpes coniecit, Suitenſes cœpe- re dici. Paruere deinde regib. Germanorũ. Centum ferè anni ſunt, cum ſe cæſis præfe- ctis in libertatẽ aſſeruere, cum cæde repreſ- tus gloria. A Philippo Vic. quod deletis co- hortibus dedecus ſubierant, frequentibus nunc uictorijs aboleuerũt, niſi quòd nuper- rimè memorabili prælio in ſuburbanis Me- diolani à Franciſco Francorũ rege cæſi, ma- leq; habiti ſunt. lulius Cordus.) Exiſtimo caſtigatiorem lectionem eſſe Manilius Cordus. Extat Bo- noniæ poſt Petronij fanum tumulus in hæc uerba: A MANIL.IO C. EF. CORDO. T R. I. E G. X XT. RA pPAC. pRaEF. EQVILT. BXACT. TRIBVIr. LIVITA Tr. GALLI. EaAC. CVR., CER. L I B, 1 N A GR. P. XLIX. IN F Ro. P. XLIX. FEX LIBRO XVIII. Neque abhorrebat à Berenice iuuenilis animus.) Fuiſſe hanc forma conſpicuã, quo dam diſticho Aſclepiades in eius imaginem ſcribit, ſi modò de eadem ſenſit: nam& aliæ hoc nomine celebrantur: O,εbo d⁴l 6dν ρέςνμερρx‿ ρν BC vi ue. is‿ο ντιντGανꝙν ι Nονονεαά Ambigo, n hæc Veneris ſit imago, uel Berenices. dit mage utri ſimilis, hoſpes amice refer. Conditorem templi regem Venerianum uetus memoria, quidam ipſius deæ nomen iĩd perhibent.) Id regis deæq; nomen, non fa cilè quenquam offendas qui in promptu ha beat.Ipſe Vranium lego: unde Paphia Ve- nus Vraniæ noméẽ ſumpſit. Pauſanias in At- 50 tica Vraniæ Veneris templum extitiſſe au- tor eſt, quam mortalium primi A ſſyrij colue rint, mox Paphij, deinde Phœnices qui Aſ⸗ calonem Palęſtinę incolunt:à quibus edocti Cycherei, ijſdem facris initiantur. Sanè hu- ius Paphij templi fuſius meminit Lucianus dialogo qui inſcribitur&oeνπτ⁴eν Pagani.) Vox hæc in iure magis frequẽs quam in cęteris autoribus, accipitur eo ſigni ficatu, ut omnes comprehendat qui milites 6o0 non ſint, à pagis, id eſt, oppidis deducta. qua Semipaganus. ratione Perſium credibile eſt ſemipaganum ſe dixiſſe, quaſi ſemimilitem ſe fuiſſe denota ret,& idcirco non plenè poëticam, quæ ars D. Andreæ Alciati umbratica eſt, edoctum. alioquin me non la⸗ tet, pagum prima origine afonte dictũ, Ad XII. à Cremona locus Caſtroru 53³ Tuyh. m uo catur.) Paulus Oroſius Caſtoris uocari eum locum eſt autor. Legio una& uigeſima, cui nomẽ Rapax, exparte Othonis prima adiutrix.) Indeban tur hæc cognomina legionibus fortuito,& plerunque arbitrio Imperatoris:unde& pri Spartianus ſcribit. Sed& in ueterum mar- morum inſcriptionibus hæc earum cogno-/ mina reperi, ut ſecunda legio Italica, Germa nica, Parthicaq́ ſit dicta. 1II.legio Auguſta, Cyrenaica, prætoria, Gallica. IIII. Macedo- nica. v.etiam Martia. VI. Ferratenſis& Gal- licana. vII. Claudia Geminia Gamilenſis. I X. bis Auguſtalis. X. Fretenſis Geminia. XI. Apollinaris, ſicut& X VI. Sed& legio ſis Cæſaribus. Hac ætate prima illis pedita- 20 X X. uictrix. X XII. primigenia. X 11I.& XIIII. Geminia quandoq́;,& Germanica, XXX.& XXXII. Virginia. Cæterarũ no- mina adhuc non comperi. Cauſa fingendi fuit, ut diplomata Otho- nis, quæ negligebantur, lætiore nuncio reui uiſcerent.) Inſtitutum erat ab Imperatori- bus, ut certis locis diſpoſiti haberẽtur equi, quorũ mutatione celerrimè poſſent rerum geſtarum nuncij ad Cæſarem ex prouincijs 30 uenire. Non dabaturautẽé hic curſus publi- cus, niſi ei qui ſacrum diploma haberet, ut Sacri dpbne uidelicet ante cæteros omnes, quicquid ge- reretur Imperator ſciret. Quapropterpræ- ſides prouinciarum niſiex magna cauſa pri- uatis diplomata non concedebant: quod o- ſtendit Plinius Cæcil. in epiſtolis ad Traia- num. Venuleius Iuriſconſultus: Nõ debet, inquie, felici diplomate uſus, omnitempeſta te contempta continuare iter diebus& no- citi hic locus. EN LIBRO xIX.. Hoſtilia.) Vicus olim Veronenſiã, nunc Hoſli. 40 Ctibus. Ex his clariſſimus redditur Cor. Ta- Ferrarienſis agri nomen ſeruat. Eam Padus alluit. non longè eſt à Vitelliana, quam uul- gares Viadanam uocant. Magnitudine eximia baliſta.) Formam baliſtæ explicat libro ultimo Vitruuius, Ve getius quoque quædam addit. hi omnes ſa- xa tantum baliſtis iaci autores ſunt cum Ta- cito, ſed dein mutata quoque forma eſt. qua propter in commentarijs Theodoſij ſchema baliſtæ quadrirotis uidi, cum interpretatio/ ne, qua oſtenditur, ſagittas ex ea cœptũ fuiſ- ſe iaculari. Clauarium donatiui nomen eſ- Cluaim ſe, Tacitus autor eſt. Ipſe clauem in conſtitu tionibus Cæſarum legi, nomen cuiuſdam indictionis extraordinarijq; tributi eſſe: qua propter libro X 1I. Cod. luſtin. titulus eſt in hæc uerba, Deprætoribus& collatione,& Plah„&claui,& pholle,& vII. ſolidorum unctione. EX LIBRO XX. Tunc fatum& ira Dei ujocabatur.) Caius lib. oſo manifeſta deiſormam,9 exLolſebio ſic igem,& per⸗ terarum genti crreraidolaue ſacleuictorig quabat. quap pij ſacerdo luct Hydriæi minutisc adm Dua deflu ells turharum un lumnæimpoſi ceraobtuſis fo ſicaduenienti- wæcircũdedil tbus aquis ex mũ modo Ae perexiguis era tretumido, do rens. Addit nio quis credẽ quam Tacitus EX Vitis aurea trem coli argu cultũ, Plutarc bellauumo; eo⸗ tl nomen: qua num dericulo impietate Tac ernat& quo Amiraculi adn unrumanis ANN Aunr It. m — tüplomra Oth, Mtur evorenunciorai urum erat b Impenm dipolt haderänuregu lerrime pollen temn ACxlaremex ptouini turautẽbic curius oi rum ciploma labere,u os omnes, quicqpilg ſciret Qunpropterpe- mniſiexmagmcaulägi, on concedebant: quodo- rcll in epiſolbad Ini ws Nõdde Canſn 129 mare vſos,omnitenpen dinuzr e iterdiebus o Imus reddinr C.I- 534 lib. X. ad edictum prouinciale, Vis, inquit, maior, quam Græci Oeε αᷣν ocãt. uidentur enim autores quicquid graue, quicquid hor riferum mortalibus accidit, diuinę iræ adſcri bere: cuius reiex Homero Apollonioq; ali- quando plura. Iuſſu magiſtratuum.) Decuriones intel- ligit:hi enim propriè magiſtratus municipa- les ſunt Iuriſconfultis. Seſtertiũm ſexcenties.) Quindecies cen tena millia ducatorum quantitas huius pecu niæ æquat. Pontem Nauæ fluminis abruperat.) Nõ celebratus hic fluuius ab autoribus eſt, ſolũ Auſoniũ mentionem eius facere deprændi: Tranſieram celerẽ nebuloſo flumine Nauã. Pleriq; Ditem patrem inſignibus quæ in ipſo manifeſta.) Nõ explicat T'acitus huius dei formam, quam in ſacra hiſtoria Rufinus ex Euſebio ſic exequitur:coluiſſe Chaldæos ignem,& per Aſiam circũtuliſſe, ut cum cæ- terarum gentium dijs congrederetur:cumqʒ cætera idola uel lignea, uel ex metallo eſſent, facilè uictor ignis ea uel comburebat, uel li- quabat. quapropter ſuo deo metuentes Ae- gyptij ſacerdotes, tale quippiam commenti ſunt. Hydriæ in Aegypto fieri ſolent crebris minutisq; admodum foraminibus, quibus a- qua defluens defecatior limpidiorq reddi- tur: harum unam eiecto priore ſimulacro co lumnæ impoſuerunt, caputq́; addiderunt,& cera obtuſis foraminibus repleuerunt aqua: ſic aduenientibus Chaldæis cùm ignem ſta- tuæ circũdediſſent, liquefactacera demanan tibus aquis extinctus eſt, uictorq; hoc potiſsi mũ modo Aegyptius fuit. hinc eius effigies perexiguis erat pedibus, attracto collo, uen- tre tumido, dorſo tereti, hydriam planè refe- rens. Addit Canopi fuiſſe ſimulacrũ, ut me- ritò quis credere poſsit diuerſam ab ea ſtatuã quam Tacitus refert. EX LIBRO TXI. Vitis aurea templo reperta Liberum pa- trem coli argumẽto eſt.) Bacchum à ludæis cultũ, Plutarchus in Sympoſijs tradidit, ap- pellatumq; eorum lingua bop unde ſabba- ti nomen:quam ſententiam Iudęi ipſi etiam- num dericulo habent. Mirum autem eſt qua impietate Tacitus Hebræorũ hiſtorias per- uertat,& quod Dei opt. max. ope factũ eſt, à miraculi admiratione diducat, tum quæ dei ſunt, humanis uiribus adiudicet. ANNOTATIONVM D. AND. In Corn. Tacitum annot. — 0 20 30 40⁰ 50 1 DIAIL OGO. Quicquid aridiſsimis Hermagoræ& X- pollodori libris.) Hermagoras Xeolides Ca rion cognomine, ſcripſit rhetoricos libros ſex de accurata oratione, de elocutione, de decore, de figuris: docuit Romæ poſt Cæci- lium ſub Auguſto. Fuerunt& alij illi cogno mines, quos referre nihil attinet. Apollodo- rus Pergameus Cæſaris Auguſti præceptor & familiaris, ſcripſit rhetorica,& nouæ hære ſeos fuit autor. ex Suida& Strabone. IN AGRICOLAE VITA. Etbreuibus cetris miſsilia noſtrorum ui- tare.) Cetra, eſt ſpecies ſcuti Verg.& Gram maticis. IN LIBRO GERMANORVN. Danubius præcipiti& excelſo montis Ar bonæ iugo oritur.) Auſonius ignotum Da nubij fontem eſſe ſcribit: Danubius penitis caput occultatus in oris. Apollonius ab Hyperboreis naſci eum ceci- nit manifeſto cõmento. Sed omnino Taciti uera eſt ſententia, ſi non Arbonæ, ſed Arno- bi legat᷑: in eius enim radicibus oriri iam no- tiſsimum eſt prope Herciniam ſyluam: uul- g ſyluæ Nigræ nomen ſeruat, ex aduerſo Rauracùm, quorũ oppidum eſt Baſilea. Ar- nobi Plinius Ptolemæusq́; meminit. De o- ſtijs quoq; non eadem ſentiunt autores. Boiemi.) Populos hos eſſe Germaniæ, non Tacitus tantũ, ſed& Ptolemæus autor eſt. Hi ex Germanorum inſtituto ſedes mu- tauerunt, montanosq; locos occupauere iu- xta Albis fluuij fontes. Seruatur adhuc no- men. ut Pium pontificem non parum admi- rer, de eorum origine fabuloſa quædam me- moriæ prodentem,& id in hiſtoria. Langobardi.) Ex Scandauia inſula ue- niſſe Paulus Diaconus ſcribit, à barbæ longi tudine, quòd eam promitterent, dictos exiſti mauit Georgius Merula. Addit quiſquisfuit Theodatus, cùm Vuinili dicerentur, cumq; Erulis congredi pararent, deæ cuiuſdam Go dæ impulſu mutaſſe nomen, quæ omnia fa- buloſa ſunt, quandoquidem puri puti Ger- mani fuere, barbara appellatione nuncupa- ti, quæ de latino idiomate minimè ſit trahen- da. Chriſtianos ætate ſua fuiſſe, Procopius nõ uno in loco eſt autor, cùm recentiores o- mnes in Italia ſuſcepiſſe fidei rudi- menta perquam incurio ſe ſcripſerint. ALCIATI IN P COR⸗ NRELIVM TACITVM EINIS⸗ Bb 3 Boiemi. Langobardi. M. D. t ISINGRINIVM, MENSE MARTIO. XLVI. G E Z a 9 0 E H A „ 2. . 0 2 2 0 2 2 BASILE AE, TIVM ⸗ 4 — ——— Farbkarte 13 „ 4 1 ₰½ 4 1 1 1 8 1 A